វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3305 337695 260309 2026-07-27T05:30:36Z ~2026-41669-14 52232 លុបអក្សរដែលលើស 337695 wikitext text/x-wiki == ជីវប្រវត្តិ == សូក្រាតជាអ្នកទស្សនវិទូជនជាតិក្រិចដែលកើតនៅឆ្នាំ៤៧០មុនគ.សនិងបានស្លាប់ក្នុងឆ្នាំ៣៩៩មុនគ.ស<ref> Easterling, P. E. (1997). The Cambridge Companion to Greek Tragedy. Cambridge University Press. p. 352. ISBN 978-0-521-42351-9. Retrieved 19 November 2017.</ref>។ សូក្រាតគឺជាទស្សនវិទូជនជាតិក្រិចបុរាណដែលត្រូវបានគេជឿថាជាស្ថាបនិកម្នាក់នៃទស្សនវិទូលោកខាងលិចហើយជាទស្សនវិទូខាងសីលធម៌ដំបូងគេ<ref> James Rachels, The Legacy of Socrates: Essays in Moral Philosophy Columbia University Press, 2007 ISBN 0-231-13844-X Accessed November 24, 2017</ref>។ ស្នាដៃ និងទស្សនៈរបស់លោកភាគច្រើនគេស្គាល់តាមរយៈឯកសារនៃការសរសេរអ្នកនិពន្ធបុរាណរបស់កូនសិស្សរបស់គាត់គឺ ផ្លងតុងនិងស៊ីណូហ្វុន។ ការសន្ទនារបស់លោកផ្លាតូគឺស្ថិតក្នុងចំណោមកំណត់ត្រាដ៏ទូលំទូលាយបំផុតរបស់សូក្រាតដើម្បីរស់រានពីអតីតកាលទោះបីជាវាមិនច្បាស់លាស់អំពីកម្រិតដែលសូក្រាតខ្លួនឯងត្រូវបានលាក់នៅពីក្រោយ សិស្សដ៏ឆ្នើមបំផុតរបស់គាត់។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{ទំព័រគំរូ:សីលវិជ្ជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទស្សនវិទូ]] mn2diyxe538q0idm6s40bmvupctx02m 0 3429 337671 337455 2026-07-26T19:14:10Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337671 wikitext text/x-wiki {{about||សាធារណរដ្ឋចិន|តៃវ៉ាន់||China 王國(disambiguation)|and|PRC (disambiguation)}} {{Expand language |langcode=en |otherarticle={{{1|China}}} |date={{{date|}}} |fa={{{fa|}}} |topic= |nodoc={{{nodoc|}}} |no interwiki={{{no interwiki|}}} }} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន | native_name = {{nobold|{{lang|zh-hans|中华人民共和国 ([[ភាសាចិន]])}}}}<br/>{{small|{{nobold|''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'' ([[ភិងអ៊ិង]])}}}} | common_name = ចិន | image_flag = Flag_of_the_People%27s_Republic_of_China.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិចិន|ទង់ជាតិ]] | image_coat = 中華人民共和國國徽.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករជាតិនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|វរលញ្ឆករជាតិ]] | image_map = China on the globe (all claims hatched) (Asia centered) (alternative).svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសចិន (ក្រហម) នៅលើភូគោល | national_anthem = "[[ភ្លេងជាតិចិន|ចលនាទ័ពស្ម័គ្រចិត្ត]]"<br/>{{lang|zh-hans|义勇军进行曲}}<br />{{center|[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]}} | official_languages = {{nowrap|[[ភាសាចិន]]<ref name="langlaw">{{cite web|url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm|title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37)|publisher=Chinese Government|date=31 October 2000|accessdate=21 June 2013|archive-date=24 កក្កដា 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm|url-status=dead|archivedate=24 កក្កដា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm}}</ref><!--end nowrap:-->}} | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages = [[តួអក្សរចិនសម័យ|ចិនសម័យ]] | regional_languages = [[ភាសាម៉ុងហ្គោល|ម៉ុងហ្គោល]] • [[ភាសាទីបេ|ទីបេ]] • [[ភាសាអ៊ុយហ្គឺរ|អ៊ុយហ្គឺរ]] • [[ភាសាហ្សួង|ហ្សួង]] • [[ភាសានៃប្រទេសចិន|ភាសាដទៃទៀត]] | ethnic_groups = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|៩១.១% [[ជនជាតិហាន]]|៨.៩% [[បញ្ជីរាយក្រុមជនជាតិនៅចិន|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]]}} | ethnic_groups_year = ២០២០ | ethnic_groups_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.statista.com/statistics/166158/population-growth-inchina/|title = Erleichterung von Zuwanderung für Unternehmen vorteilhaft}}</ref> | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|៣៣.៤% [[ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |២៥.២% គ្មានជំនឿសាសនា |១៩.៦% [[សាសនាតាវ|លទ្ធិតាវ]] |១៧.៧% [[សាសនាប្រជាប្រិយចិន|សាសនាប្រជាប្រិយ]]ផ្សេងៗទៀត |២.៥% [[គ្រិស្តសាសនានៅចិន|គ្រិស្តសាសនា]]|១.៦% [[ឥស្លាមសាសនានៅចិន|ឥស្លាមសាសនា]]}} | religion_ref =<ref name="religion2023">ស្ថិតិសមីបតាឆ្នាំ២០២៣ ពីលទ្ធផលស្ទង់មតិរបស់[[ការសិក្សាក្រុមគ្រួសារចិន]] (CFPS) នៃឆ្នាំ២០១៨ ដែលមាននៅក្នុងទិន្នន័យវិភាគខាងក្រោម៖ * {{Cite web |date=30 August 2023 |title=Measuring Religion in China |url=https://www.pewresearch.org/religion/wp-content/uploads/sites/7/2023/08/PF_2023.08.30_religion-china_REPORT.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230909075729/https://www.pewresearch.org/religion/wp-content/uploads/sites/7/2023/08/PF_2023.08.30_religion-china_REPORT.pdf |archive-date=9 September 2023 |publisher=Pew Research Center}}{{cite web|url=https://www.pewresearch.org/religion/2023/08/30/measuring-religion-in-china/|title=Measuring Religions in China|date=30 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930132002/https://www.pewresearch.org/religion/2023/08/30/measuring-religion-in-china/|archive-date=30 September 2023|url-status=live}} A compilation of statistics from reliable surveys held throughout the 2010s and early 2020s, with an emphasis on the CFPS 2018. * {{cite journal|last=Wenzel-Teuber|first=Katharina|title=Statistics on Religions and Churches in the People's Republic of China – Update for the Year 2022|journal=Religions & Christianity in Today's China|volume=XIII|pages=18–44|date=2023|publisher=China Zentrum|issn=2192-9289|url=https://www.china-zentrum.de/fileadmin/PDF-Dateien/E-Journal_RCTC/2023/RCTC_2023-2.18-44_Wenzel-Teuber_-_Statistics_on_Religions_and_Churches_in_the_People%E2%80%99s_Republic_of_China_%E2%80%93_Update_for_the_Year_2022.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230623210716/https://www.china-zentrum.de/fileadmin/PDF-Dateien/E-Journal_RCTC/2023/RCTC_2023-2.18-44_Wenzel-Teuber_-_Statistics_on_Religions_and_Churches_in_the_People%E2%80%99s_Republic_of_China_%E2%80%93_Update_for_the_Year_2022.pdf|archive-date=23 June 2023|url-status=live}} * {{cite journal|last1=Zhang|first1=Chunni|last2=Lu|first2=Yunfeng|last3=He|first3=Sheng|title=Exploring Chinese folk religion: Popularity, diffuseness, and diversities|journal=Chinese Journal of Sociology|volume=7|number=4|pages=575–592|date=2021|publisher=SAGE Publications|doi=10.1177/2057150X211042687|url=http://www.shehui.pku.edu.cn/upload/editor/file/20220323/20220323092720_6133.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015040713/http://www.shehui.pku.edu.cn/upload/editor/file/20220323/20220323092720_6133.pdf|archive-date=15 October 2023|url-status=live |issn=2057-150X}}</ref> | religion_year = ២០២៣ | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ប៉េកាំង]] | coordinates = {{Coord|39|55|N|116|23|E|type:city}} | largest_city = [[ស៊ាងហៃ]]<br />{{smaller|{{coord|31|13|N|121|28|E|type:city(26,320,000_region:CN-SH)}}}} | government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[សង្គមនិយម]][[រដ្ឋឯកបក្ស|ឯកបក្ស]]<ref>{{cite web |title=China (People's Republic of) 1982 (rev. 2004) |url=https://www.constituteproject.org/constitution/China_2004?lang=en |website=Constitute |accessdate=25 August 2019}}</ref><br/>[[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន]]<ref>"President Xi is making great attempts to 'Sinicize' Marxist-Leninist Thought 'with Chinese characteristics' in the political sphere," states Lutgard Lams, "Examining Strategic Narratives in Chinese Official Discourse under Xi Jinping" ''Journal of Chinese Political Science'' (2018) volume 23, pp 387–411 at p. 395.</ref> | leader_title1 = [[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តចិន|អគ្គលេខាធិការបក្ស]] / [[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ស៊ី ជីនពីង]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] | leader_name2 = [[លី ឈាង]] | leader_title3 = {{nowrap|[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃសមាជជាតិប្រជាជន|ប្រធានសមាជ]]}} | leader_name3 = [[ចាវ លឺជី]] | leader_title4 = {{nowrap|[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការជាតិនៃសន្និសីទពិគ្រោះយោបល់នយោបាយប្រជាជនចិន|ប្រធានសន្និសីទ]]}} | leader_name4 = [[វ៉ាង ហ៊ូនីង]] | legislature = [[សមាជជាតិប្រជាជន]] | sovereignty_type = និម្មិតកម្ម | established_event2 = [[រាជវង្សសៀ|រាជវង្សបុរេប្រវត្តិដំបូង]] | established_date2 = ២០៧០ មុន គ.ស. | established_event3 = [[រាជវង្សឈិន|រាជវង្សរាជាធិរាជដំបូង]] | established_date3 = ២២១ មុន គ.ស. | established_event4 = [[បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១១|ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ]] | established_date4 = ១ មករា ១៩១២ | established_event5 = [[សេចក្ដីប្រកាសនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត]] | established_date5 = ១ តុលា ១៩៤៩ | established_event6 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញដំបូង]] | established_date6 = ២០ កញ្ញា ១៩៥៤ | established_event7 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] | established_date7 = ៤ ធ្នូ ១៩៨២ | established_event8 = [[ម៉ាកាវ|ការទទួលស្គាល់]][[ការផ្ទេរអធិបតេយ្យភាពទីក្រុងម៉ាកាវ|រដ្ឋបាលនយោបាយក្រោយបំផុត]] | established_date8 = ២០ ធ្នូ ១៩៩៩ | area_km2 = ៩,៥៩៦,៩៦១ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៣/ទី៤ | area_magnitude = 1 E12 | percent_water = ២.៨ | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ១,៤០៩,៦៧០,០០០<ref>{{Cite news |last=Master |first=Farah |date=17 January 2024 |title=China's population drops for second year, with record low birth rate |url=https://www.reuters.com/world/china/chinas-population-drops-2nd-year-raises-long-term-growth-concerns-2024-01-17 |access-date=19 October 2024 |work=Reuters}}</ref> | population_estimate_rank = ទី២ | population_estimate_year = ២០២៣ | population_density_km2 = ១៤៥<ref>{{cite web|title=Population density (people per sq. km of land area) |url=http://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST|publisher=IMF|accessdate=16 May 2015}}</ref> | population_density_rank = ទី៨៣ | GDP_PPP_year = ២០២៣ | GDP_PPP = {{increase}} ៣៣.០១៥ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEOCN">{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects|url= https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=924,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|website=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> | GDP_PPP_rank = ទី១ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២៣,៣៨២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOCN"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៧៣ | GDP_nominal = {{increase}} ១៩.៣៧៤ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEOCN"/> | GDP_nominal_rank = ទី២ | GDP_nominal_year = ២០២៣ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ១៣,៧២១ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOCN"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៦៤ | Gini_year = ២០១៩ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini = ៣៨.២ | Gini_ref = <ref name="GINI">{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=CN&most_recent_year_desc=true|title=Gini index – China|publisher=ធនាគារពិភពលោក|access-date=31 ឧសភា 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ២០២១<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ០.៧៦៨ | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/22|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=8 September 2022|access-date=23 May 2023}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៩ | currency = [[រ៉ិនមីនប៊ី]] (យន់/យ័ន; ¥){{efn|លុយ[[ដុល្លារហុងកុង]]ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងទីក្រុង[[ហុងកុង]]ចំណែកនៅឯ[[ម៉ាកាវ]]វិញគឺគេប្រើ[[ប៉ាតាកាម៉ាកាវ]]}} | currency_code = CNY | time_zone = [[ម៉ោងនៅចិន|ម៉ោងស្តង់ដាចិន]] | utc_offset = [[UTC+០៨:០០|+៨]] | date_format = {{vunblist |yyyy-mm-dd |''ឬ'' yyyy{{lang|zh|年}}m{{lang|zh|月}}d{{lang|zh|日}} |([[សកលសករាជ|ស.ស.]]; [[ប្រតិទិនចិន]])}} | drives_on = ស្តាំ<br/>{{Bulleted list |ឆ្វេងនៅទីក្រុង[[ហុងកុង]]និង[[ម៉ាកាវ]]}} | cctld = {{hlist|[[.cn]]|[[.中国]]|[[.中國]] ([[ចិនដីគោក|ដីគោក]])}}{{hlist|[[.hk]]|[[.香港]] ([[ហុងកុង]])}}{{hlist|[[.mo]]|[[.澳门]]|[[.澳門]] ([[ម៉ាកាវ]])}} | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅចិន|+៨៦]] ([[ចិនដីគោក|ដីគោក]])<br/>{{bulleted list|[[លេខទូរស័ព្ទនៅហុងកុង|+៨៥២]] ([[ហុងកុង]])|[[លេខទូរស័ព្ទនៅម៉ាកាវ|+៨៥៣]] ([[ម៉ាកាវ]])}} }} {{contains Chinese text}} '''ប្រទេសចិន''' ([[តួអក្សរចិនសម័យ|ចិនសម័យ]]៖ {{linktext|中国}}; [[តួអក្សរចិនបុរាណ|ចិនបុរាណ]]៖ {{linktext|中國}}; [[ភិងអ៊ិង]]៖ ''Zhōngguó'') ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន''' ([[តួអក្សរចិនសម័យ|ចិនសម័យ]]៖ {{linktext|中华人民共和国}}; [[តួអក្សរចិនបុរាណ|ចិនបុរាណ]]៖ {{linktext|中華人民共和國}}; [[ភិងអ៊ិង]]៖ ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó'') គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អាស៊ីខាងកើត|អាស៊ីបូព៌ា]]។ ចិនគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជន]]ច្រើនជាងគេបំផុតដោយមានប្រជាជនសរុប ១.៤ ពាន់លាននាក់ និងមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ៩.៦ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៣.៧ លានម៉ាយការ៉េ) ដែលធ្វើឱ្យចិនជាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៣ ឬ ៤ ខាងចំនួនផ្ទៃដី]]។ សព្វថ្ងៃ ប្រទេសនេះកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំ និងគ្រប់គ្រងដោយ[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន|បក្សកុម្មុយនីស្តចិន]] ហើយមានយុត្តាធិការ[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]ចំនួន ២២, [[តំបន់ស្វយ័តនៅចិន|តំបន់ស្វយ័ត]]ចំនួនប្រាំ, [[ទីក្រុងរដ្ឋបាលផ្ទាល់នៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|ទីក្រុងរដ្ឋបាលផ្ទាល់]]ចំនួនបួន (មាន [[ប៉េកាំង]] [[ធៀនជីន]] [[ស៊ាងហៃ]] និង[[ចុងគីង]]) និង[[តំបន់រដ្ឋបាលពិសេសនៅចិន|តំបន់រដ្ឋបាលពិសេស]]ចំនួនពីរ (មាន [[ម៉ាកាវ]] និង[[ហុងកុង]])។ ចិនបានលេចឡើងជាអរិយធម៌ដ៏ចំណាស់មួយដោយមានដើមកំណើតនៅក្នុងតំបន់អាងទឹកពហុពលនៃ[[ទន្លេលឿង]]។ ចិនធ្លាប់ជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោកអស់រយៈពេលជិត ២ សហស្សវត្សរ៍គឺចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស. រហូតដល់សតវត្សទី១៩ នៃ គ.ស.។<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|url=https://books.google.com/books?id=a-JGGp2suQUC&q=angus+maddison|title=Contours of the World Economy 1-2030 AD: Essays in Macro-Economic History|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2007|isbn=978-0-191-64758-1|page=379|author-link=Angus Maddison}}</ref> ក្នុងរយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកនេះ នយោបាយប្រទេសចិនគឺផ្អែកទៅលើរបបរាជានិយមតំណពូជពង្សដោយចាប់ផ្តើមដំបូងនៅក្នុង[[រាជវង្សសៀ]]។ ក្រោយពីរាជវង្សសៀបានបង្កើតឡើង ប្រទេសចិនក៏ចាប់ផ្តើមពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីរបស់ខ្លួនហើយត្រូវបានបែកបាក់ជារដ្ឋតូចៗ និងត្រូវបង្រួបបង្រួមឡើងវិញជាច្រើនលើកច្រើនសារ។ នៅសតវត្សរ៍ទី៣ មុន គ.ស. ពួកឈិនបានបង្រួបបង្រួមទឹកដីស្នូលនៃប្រទេសចិនហើយក៏បានបង្កើតចេញជា[[រាជវង្សឈិន|អាណាចក្រចិនដំបូងគេ]]នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[រាជវង្សហាន]] (២០៦ មុន គ.ស.–២២០ នៃ គ.ស.) ដែលជារាជវង្សស្នងបន្តពីរាជវង្សឈិន ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសម័យរាជវង្សដ៏រីកចម្រើនបំផុតខាងផ្នែកបច្ចេកវិទ្យាដោយក្នុងសម័យនោះ ចិនបានរកឃើញរបៀបបង្កើតក្រដាស និង[[ត្រីវិស័យ]] រួមជាមួយនឹងការអភិវឌ្ឍខាងវិស័យកសិកម្មនិងវេជ្ជសាស្ត្រផងដែរ។ [[ម្សៅរំសេវ]] និងការផ្តិតអក្សរត្រូវបានគេបង្កើតឡើងនៅក្នុងសម័យ[[រាជវង្សថាង]] (៦១៨–៩០៧) និង[[រាជវង្សសុងខាងជើង]] (៩៦០–១១២៧)។ វប្បធម៌ថាងបានរីករាលដាលពាសពេញទ្វីបអាស៊ី ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏វែងមួយក៏បាននិម្មិតឡើងដោយមានឈ្មោះថា[[ផ្លូវសូត្រ]]។ ផ្លូវនេះបានលាតត្រដាងពីប្រទេសចិនរហូតដល់តំបន់[[មេសូប៉ូតាមី]] (ផ្នែកខាងជើងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា) និងអនុតំបន់[[ស្នែងអាហ្រ្វិក]]។ រាជវង្សចិនចុងក្រោយគេបង្អស់គឺ[[រាជវង្សឈីង]] ដែលរងនូវការខាតបង់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរទាំងខាងអំណាចនិងទឹកដីទៅមហាអំណាចលោកខាងលិច។ នៅទីបំផុត [[រាជានិយមចិន]]ក៏បានដួលរលំនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១២ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩១១]] ហើយត្រូវបានជំនួសដោយ[[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]]។ ប្រទេសចិនបានទទួលរងការឈ្លានពានដោយ[[ចក្រភពជប៉ុន]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន|សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន]]ក៏លេចផ្ទុះឡើងហើយប្រជាជាតិចិនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយចិនដីគោកត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនដឹកនាំដោយ[[ម៉ៅសេទុង]] ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិនក្រោមការដឹកនាំរបស់បក្ស[[គួមីនតាង]]បានរត់ដកថយទៅ[[កោះតៃវ៉ាន់]]។ ភាគីទាំងពីរបានអះអាងថាខ្លួនគឺជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រទេសចិន ទោះបីជា[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនជាតំណាងតែមួយគត់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧១ ក្ដី។ ប្រទេសចិនបានធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់នៅក្រោយឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានចូលជាសមាជិកនៃ[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។ ចាប់តាំងពីការបង្កើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ មកប្រទេសមួយនេះគឺជា[[រដ្ឋសង្គមនិយម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយម]][[រដ្ឋឯកបក្ស|ឯកបក្ស]] ហើយត្រូវជារដ្ឋសង្គមនិយមមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋសង្គមនិយមទាំងប្រាំដែលនៅមានវត្តមាននាបច្ចុប្បន្នកាល។ ប្រទេសចិនគឺជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧១ មកម្លេះ (ជំនួសតៃវ៉ាន់)។ ប្រទេសចិនគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការពហុភាគី និងតំបន់ជាច្រើនដូចជា៖ [[ធនាគារវិនិយោគហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធអាស៊ី]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការស៊ាងហៃ]] [[ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់]] (RCEP) ហើយត្រូវជាសមាជិកនៃប្រជាជាតិ[[ប៊្រីកស៍]] និង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត]]។ ចិនជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (យអទ) ក្នុងម្នាក់|កម្រិតសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកបើគិតជា យអទ]] ហើយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់ខ្ពស់បំផុតទីពីរបើគិតតាម ផសស ជាមធ្យម]]។ ប្រទេសចិនគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអត្រាកំណើន ផសស ពិត|សេដ្ឋកិច្ចកំពុងលូតលាស់លឿនបំផុត]]នៅលើពិភពលោក<ref>{{Cite web|title=Overview|url=https://www.worldbank.org/en/country/china/overview|access-date=13 September 2020|website=World Bank|language=en}}</ref> ហើយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមទ្រព្យសម្បត្តិសរុប|ប្រទេសដែលមានទ្រព្យស្តុកស្តម្ភលំដាប់ទី២]] លើពិភពលោកផងដែរ និងជាប្រទេសផលិតនិងនាំចេញច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ប្រទេសនេះមានកងទ័ពឈរជើងធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក (គឺ[[កងទ័ពរំដោះប្រជាជន]]) មានថវិកាការពារជាតិខ្ពស់បំផុតទីពីរ និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជា[[បញ្ជីរដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|រដ្ឋនុយក្លេអ៊ែរ]]។ ប្រទេសចិនត្រូវបានគេកំណត់ថានឹងក្លាយប្រទេសមហាអំណាចផ្តាច់មុខនាពេលឆាប់ៗនេះដោយសារតែសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំនិងយោធាដ៏មានអំណាចរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|title=ប្រទេសចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិក៖ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ ការប្រកួតប្រជែង និង/ឬជម្លោះ (អង់គ្លេស)|url=https://www.csis.org/analysis/china-and-united-states-cooperation-competition-andor-conflict|author=Cordesman, Anthony|date=1 October 2019|access-date=22 March 2021|work=Center for Strategic and International Studies|quote=យោងតាមទស្សនៈនេះបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថាប្រទេសចិនគឺជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិតរួចទៅហើយជាមួយនឹងធនធានដែលកំពុងកើនឡើងនិងមូលដ្ឋានបច្ចេកវិទ្យាដែលកំពុងមានការរីកចម្រើនឥតឈប់ឈរ។ រចនាសម្ពន្ធ័យោធារបស់ប្រទេសនេះកំពុងវិវត្តដល់ចំណុចមួយដែលចិនអាចប្រៀបធៀបឬប្រកួតប្រជែងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក–យ៉ាងហោចណាស់នៅទ្វីបអាស៊ី។}}</ref><ref>{{cite web|title=កំណើនសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសចិនត្រូវបានស្វាគមន៍យ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងទីផ្សារដែលកំពុងរីកចម្រើនប៉ុន្តែប្រទេសជិតខាងបាននាំគ្នាបង្កើតការប្រុងប្រយ័ត្ននូវឥទ្ធិពលចិន (អង់គ្លេស)|url=https://www.pewresearch.org/global/2019/12/05/chinas-economic-growth-mostly-welcomed-in-emerging-markets-but-neighbors-wary-of-its-influence/|author1=Silver, Laura|author2=Devlin, Kat|author3=Huang, Christine|date=5 December 2019|access-date=22 March 2021|work=Pew Research Center|quote=ប្រទេសចិនបានកំពុងក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ។ វាមិនត្រឹមតែជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតលំដាប់ទីពីរនិងជាប្រទេសនាំចេញធំបំផុតនៅលើពិភពលោកតែប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែវាក៏បាននិងកំពុងវិនិយោគលើវិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនិងការអភិវឌ្ឍនៅឯបរទេសផងដែរ។}}</ref><ref name="CNN_naval">{{cite news|title=China has built the world's largest navy. Now what's Beijing going to do with it?|url=https://www.cnn.com/2021/03/05/china/china-world-biggest-navy-intl-hnk-ml-dst/index.html|author=Lendon, Brad|date=5 March 2021|access-date=22 March 2021|publisher=CNN|quote=In 2018, China held 40% of the world's shipbuilding market by gross tons, according to United Nations figures cited by the China Power Project at the Center for Strategic and International Studies, well ahead of second place South Korea at 25%. Put in a historical perspective, China's shipbuilding numbers are staggering -- dwarfing even the U.S. efforts of World War II. China built more ships in one year of peace time (2019) than the U.S. did in four of war (1941-1945).}}</ref><ref>{{cite web|title=Five big takeaways from the 2019 Asia Power Index|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/power-shifts-fevered-times-2019-asia-power-index|author=Lemahieu, Herve|date=29 May 2019|access-date=22 March 2021|publisher=Lowy Institute|archive-date=24 កក្កដា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724203232/https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/power-shifts-fevered-times-2019-asia-power-index|url-status=dead|archivedate=24 កក្កដា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210724203232/https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/power-shifts-fevered-times-2019-asia-power-index}}</ref> == ឈ្មោះ == [[ឯកសារ:Zhongguo.gif|150px|right|thumb|ចិន(中國 or 中国)]] ប្រទេសចិនត្រូវបានហៅជា[[ភាសាចិន]]ថា '''ចុងគ័រ'''​ (Zhongguo (中國 or 中国) )។ ពាក្យថា '''ចុង'''​ (zhōng (中) ) មានន័យថា '''កណ្តាល''' ឯពាក្យថា '''គ័រ''' (guó (国 or 國) ) មានន័យថា '''ប្រទេស''' ឬ '''រដ្ឋ'''។ ពាក្យថា'''ចុងគ័រ'''​ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដំបូងក្នុងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រចិន (The Classic of History (ភាសាចិន: 書經/书经; pinyin: Shūjīng; Wade-Giles: Shuching)) សសេរនៅសតវត្សទី៦ មុនគ.ស សំដៅទៅ [[រាជវង្សចាវ]]។ បច្ចុប្បន្នពាក្យ '''ចុងគ័រ'''​ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការសម្តៅលើ'''សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន''' ដែលបានកកើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៤៩។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន|ខ្សែកាលប្រវត្តិសាស្ត្រចិន}} ===បុរេប្រវត្តិ=== [[File:National Museum of China 2014.02.01 14-43-38.jpg|thumb|ក្អមបុរាណអាយុកាល ១០,០០០ ឆ្នាំ, បានរកឃើញនៅក្នុង[[រូងភ្នំស៊ានរេន]]។]] ភស្តុតាងបុរាណវត្ថុវិទ្យាបានបង្ហាញថា អម្បូរ[[ហូមីនីដាយ]]ដំបូងៗបានមកតាំងទីលំនៅលើទឹកដីប្រទេសចិនតាំងពី ២.២៥ លានឆ្នាំមុនមកម្លេះ។<ref>{{Cite web|url=https://archive.archaeology.org/0001/newsbriefs/china.html|title=Early Homo erectus Tools in China|last1=Ciochon|first1=Russell|last2=Larick|first2=Roy|date=1 January 2000|website=[[Archaeology (magazine)|Archeology]]|access-date=30 November 2012}}</ref> ផូស៊ីលហូមីនីតបុរាណដែលមានសម្មតិនាមថា[[មនុស្សប៉េកាំង]] (ប្រភេទអម្បូរពូជមនុស្សបុរាណ)<ref>{{cite web|url=http://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm|title=The Peking Man World Heritage Site at Zhoukoudian|website=[[UNESCO]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623160018/http://www.unesco.org/ext/field/beijing/whc/pkm-site.htm|archive-date=23 June 2016|access-date=6 March 2013}}</ref> ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងរូបភ្នំមួយនៅ[[ចូកូឌាន]]ក្បែរទីក្រុង[[ប៉េកាំង]] ហើយផូស៊ីលទាំងនោះមានអាយុកាលពីចន្លោះ ៦៨០,០០០ និង ៧៨០,០០០ ឆ្នាំមុន។<ref name="autogenerated198">{{cite journal |doi = 10.1038/nature07741 |date=Mar 2009 |author1=Shen, G. |author2=Gao, X. |author3=Gao, B. |author4=Granger, De |title = Age of Zhoukoudian Homo erectus determined with (26)Al/(10)Be burial dating |volume = 458 |issue = 7235 |pages = 198–200 |issn = 0028-0836 |pmid = 19279636 |journal = Nature |bibcode = 2009Natur.458..198S |s2cid=19264385 |url = https://www.semanticscholar.org/paper/d502c36487e27d90c7962fc60d28c48ab16c8f0e }}</ref> ផូស៊ីលធ្មេញនៃ[[អូម៉ូសាព្យាង]] (មានអាយុពី ១២៥,០០០–៨០,០០០ ឆ្នាំមុន) ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុង[[រូបភ្នំហ្វុយាន]]នៅ[[ស្រុកដាវ]] [[ខេត្តហ៊ូណាន]]។<ref>{{cite news |url = https://www.bbc.com/news/science-environment-34531861 |title = Fossil teeth place humans in Asia '20,000 years early' |last=Rincon |first=Paul |date=14 October 2015 |work=[[BBC News]] |access-date=14 October 2015}}</ref> ===សម័យរាជវង្សដំបូងៗ=== {{Main|រាជវង្សនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រចិន}} [[File:甲骨文发现地 - panoramio.jpg|thumb|[[យីនស៊ូ]], ជារាជធានីចុងក្រោយរបស់[[រាជវង្សសាង]]។]] យោងទៅតាមប្រពៃណីចិន រាជវង្សដំបូងបង្អស់គឺមានឈ្មោះថា[[រាជវង្សសៀ|សៀ]] ដែលនិម្មិតឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ២១០០ មុន គ.ស.។<ref>{{cite book |last=Tanner |first=Harold M. |title = China: A History |year=2009 |publisher=Hackett Publishing |pages=35–36 |url = https://books.google.com/books?id=VIWC9wCX2c8C&pg=PA35 |isbn=978-0-87220-915-2 }}</ref> រាជវង្សសៀគឺជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃប្រព័ន្ធនយោបាយរបស់ប្រទេសចិនសម័យដើមដែលផ្អែកលើរាជានិយមតំណពូជហើយវាបន្តមានអត្ថិភាពរយៈពេល ១ សហស្សវត្សរ៍។<ref>[[Xia–Shang–Zhou Chronology Project]] by People's Republic of China</ref> រាជវង្សសៀធ្លាប់បានប្រវត្តិវិទូជាច្រើនចាត់ទុកថាជាសម័យទេវកថារហូតទាន់តែក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានរកឃើញទីកន្លែងដែលបន្សល់មកពី[[យុគសម័យលង្ហិន]]នៅ[[អ៊ឺលីថូ]] ខេត្តហេណានក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។<ref>{{cite web|url=http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm|title=Bronze Age China|website=[[National Gallery of Art]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130725062916/http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm|archive-date=25 July 2013|access-date=11 July 2013}}</ref> ប៉ុន្តែប្រវត្តិទូនិងបុរាណវត្ថុវិទូនូវតែមិនទាន់ច្បាស់នូវឡើយថា តើទីកន្លែងនោះពិតជាកន្លែងបន្សល់ទុកពីរាជវង្សសៀ ឬក៏ជាផ្នែកនៃវប្បធម៌ផ្សេងទៀតដែលមានអត្ថិភាពនៅសម័យកាលជាមួយគ្នា។<ref>{{cite book|title=China: Five Thousand Years of History and Civilization|year=2007|publisher=City University of HK Press|page=25|url=https://books.google.com/books?id=z-fAxn_9f8wC&pg=PA25 |isbn=978-962-937-140-1}}</ref> [[រាជវង្សសាង]]គឺជារាជវង្សដំបូងបង្អស់ដែលមានភស្តុតាងបញ្ជាក់ដោយកំណត់ត្រាសហសម័យ។<ref>{{cite book |last=Pletcher|first=Kenneth |title=The History of China |year=2011 |publisher=Britannica Educational Publishing |page=35|url= https://books.google.com/books?id=A1nwvKNPMWkC&pg=PA35 |isbn=978-1-61530-181-2 }}</ref> សាងបានគ្រប់គ្រងលើតំបន់វាលទំនាបនៃ[[ទន្លេលឿង]]នាភាគខាងកើតប្រទេសចិនចាប់ពីសតវត្សទី១៧ រហូតដល់សតវត្សទី១១ មុនគ.ស។<ref>{{cite book |last1=Fowler |first1=Jeaneane D. |first2=Merv |last2=Fowler |title=Chinese Religions: Beliefs and Practices |year=2008 |publisher=Sussex Academic Press |page=17 |url = https://books.google.com/books?id=rpJNfIAZltoC&pg=PA17 |isbn=978-1-84519-172-6 }}</ref> ការឆ្លាក់សរសេរលើឆ្អឹង (ឆ្នាំ១៥០០ មុន គ.ស.)<ref>William G. Boltz, Early Chinese Writing, World Archaeology, Vol. 17, No. 3, Early Writing Systems. (Feb. 1986), pp. 420–436 (436).</ref><ref>David N. Keightley, "Art, Ancestors, and the Origins of Writing in China", ''Representations'', No. 56, Special Issue: The New Erudition. (Autumn, 1996), pp.68–95 [68].</ref> គឺជាទម្រង់បែបបទសរសេរដ៏ចំណាស់បំផុតដែលបានរកឃើញ<ref>{{cite encyclopedia| url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA904 | page=904 | first=Pam |last=Hollister |title=Zhengzhou | encyclopedia=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania |editor1-first=Paul E. |editor1-last=Schellinger |editor2-first=Robert M. |editor2-last= Salkin |publisher= Fitzroy Dearborn Publishers |year=1996| isbn=978-1-884964-04-6}}</ref> ហើយអក្សរទាំងអស់គឺជាបុព្វអក្សរនៃ[[អក្សរចិន]]សម័យ។<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BzfRFmlN2ZAC&pg=PA4|title=The Oxford Handbook of the History of Linguistics|last=Allan|first=Keith|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2013|isbn=978-0-19-958584-7|page=4}}</ref> សាងត្រូវបានពួក[[រាជវង្សចូវ|ចូវ]]វាយត្រួតត្រារួចបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនបន្តពីសតវត្សទី១១ រហូតដល់សតវត្សទី៥ មុន គ.ស.។ ប៉ុន្តែរាជវង្សចូវមិនមានឥទ្ធិពលខ្លាំងដូចរាជវង្សមុនៗទេដោយសារតែខ្លួនត្រូវប្រឈមនឹងការរើបម្រះពីស្តេចត្រាញ់នៅតាមតំបន់នីមួយៗ។ ព្រឹត្តិការណ៍សង្គ្រាមស្តេចត្រាញ់នៅសម័យរាជវង្សចូវត្រូវបានគេសម្តៅថា[[សម័យផ្ការីកនិងស្លឹកឈើជ្រុះ]]។ រហូតមកដល់[[សម័យនគរចម្បាំង]]ពីសតវត្សទី៥–ទី៣ មុន គ.ស. មានរដ្ឋនៅសល់តែ ៧ ប៉ុណ្ណោះដែលនៅមានវត្តមានលើទឹកដីចិន។<ref>{{cite web |title=Warring States |url=https://www.britannica.com/event/Warring-States |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ===រាជាធិរាជចិន=== ====ឈិន និងហាន==== [[File:Han Expansion.png|thumb|ផែនទីបង្ហាញពីការពង្រីកទឹកដីរបស់រាជវង្សហាននៅអំឡុងសតវត្សទី២ មុន គ.ស.។]] [[សម័យនគរចម្បាំង]]បានបញ្ចប់នៅក្នុងឆ្នាំ២២១ មុន គ.ស. បន្ទាប់ពី[[នគរឈិន]]បានត្រួតត្រាលើនគរចំនួនប្រាំមួយទៀត ពោលគឺបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនឡើងវិញឱ្យនៅក្រោមអំណាចរបស់ខ្លួន។ ព្រះចៅ[[ឈិន ស៊ី]]បានប្រកាសខ្លួនជាអធិរាជដំបូងគេបង្អស់នៃ[[រាជវង្សឈិន]]។ ព្រះអង្គបានអនុម័តកំណែទម្រង់ច្បាប់ឈិនទៅទូទាំងប្រទេសចិន ជាពិសេសគឺការធ្វើបមាណីយកម្ម[[អក្សរចិន]] [[រង្វាស់មាត្រដ្ឋានចិន|ខ្នាតរង្វាស់]] ទទឹងផ្លូវ និងរូបិយប័ណ្ណជាដើម។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ រាជវង្សរបស់ព្រះអង្គបានថែមទាំងបន្តវាយត្រួតត្រាកុលសម្ព័ន្ធយូអេនៅភាគខាងត្បូងទៀត។<ref>Sima Qian, Translated by Burton Watson. ''Records of the Grand Historian: Han Dynasty I'', pp. 11–12. {{ISBN|0-231-08165-0}}.</ref> អត្ថិភាពរាជវង្សឈិនបានបន្តតែរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះហើយបានដួលរលំភ្លាមៗបន្ទាប់ពីព្រះចៅឈិន ស៊ីបានទទួលអនិច្ចកម្មទៅ។<ref name="Bodde1986">Bodde, Derk. (1986). "The State and Empire of Ch'in", in ''The Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220''. Edited by Denis Twitchett and Michael Loewe. Cambridge: Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-24327-0}}.</ref><ref name="Lewis2007">{{cite book|title=The Early Chinese Empires: Qin and Han|first=Mark Edward|last=Lewis|publisher=Belknap Press|location=London|year=2007|isbn=978-0-674-02477-9|url=https://archive.org/details/historyofimperia00broo}}</ref> ប្រទេសចិនក៏បានធ្លាក់ចូលក្នុងភ្លើងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងមួយរយៈទៀតតែមិនយូរប៉ុន្មាន [[រាជវង្សហាន]]ថ្មីក៏បានឡើងកាន់កាប់អំណាចបន្តពីឈិនដោយគ្រប់គ្រងប្រទេសចិនពីឆ្នាំ២០៦ មុន គ.ស. រហូតដល់ឆ្នាំ២២០ នៃ គ.ស.។<ref name="Bodde1986"/><ref name="Lewis2007"/> ក្រោមការដឹកនាំរបស់ហាន ប្រទេសចិនបានពង្រីកឥទ្ធិពលនិងទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅដល់តំបន់[[សង្គ្រាមហាន–ស៊ុងនូ|អាស៊ីកណ្តាល ម៉ុងហ្គោលី]] [[ការឈ្លានពានរបស់ហានលើហ្គោចូស៊ុន|កូរ៉េខាងត្បូង]] និងតំបន់ភាគខាងត្បូង។ សកម្មភាពរបស់ហាននៅអាស៊ីកណ្តាលបានធ្វើឱ្យកើតមាននូវផ្លូវពាណិជ្ជកម្មថ្មីមួយដែលគេស្គាល់ថា [[ផ្លូវសូត្រ]]។ ផ្លូវនេះបាននាំឱ្យរាជវង្សហានចូលធ្វើពាណិជ្ជកម្មជាមួយរដ្ឋជាច្រើនទៀតនាភាគខាងលិចហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ចិនក៏បានក្លាយជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចកំពូលមួយនាសម័យបុរាណកាល។<ref>{{cite web|url=http://www.eric.ed.gov/ERICWebPortal/custom/portlets/recordDetails/detailmini.jsp?_nfpb=true&_&ERICExtSearch_SearchValue_0=ED460052&ERICExtSearch_SearchType_0=no&accno=ED460052 |title=Dahlman, Carl J; Aubert, Jean-Eric. ''China and the Knowledge Economy: Seizing the 21st century''|publisher=World Bank Publications via Eric.ed.gov|access-date=22 October 2012}}</ref> ទោះបីជាហានបានបោះបង់ចោលនូវទស្សនៈ[[នីតិនិយម (ទស្សនវិជ្ជាចិន)|នីតិនិយម]]របស់ឈិន ហើយមកប្រកាន់យក[[លទ្ធិខុងជឺ]]ក៏ដោយក៏ស្ថាប័នច្បាប់និងគោលនយោបាយច្បាប់របស់ឈិននូវតែបន្តប្រើប្រាស់នៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលហាន និងរាជវង្សបន្តបន្ទាប់ដដែរ។<ref>{{cite book|first1=Candice |last1=Goucher |first2= Linda |last2=Walton|title=World History: Journeys from Past to Present – Volume 1: From Human Origins to 1500 CE|year=2013|publisher=Routledge|page=108|url=https://books.google.com/books?id=zdwpAAAAQBAJ&pg=PA108 |isbn=978-1-135-08822-4}}</ref> ==== នគរសាមកុក ជិន និងរាជវង្សខាងជើងខាងត្បូង ==== ក្រោយពីសម័យរាជវង្សហានបានបញ្ចប់ ប្រទេសចិនក៏ឈានចូលមកដល់សម័យជម្លោះសង្គ្រាមមួយទៀតដែលគេតែងស្គាល់ថា [[សម័យសាមកុក|សម័យនគរបី]]។<ref>Whiting, Marvin C. (2002). ''Imperial Chinese Military History''. iUniverse. p. 214</ref> នៅចុងបញ្ចប់ [[ឆាវអ៊ួយ|នគរអ៊ួយ]]ក៏ត្រូវបានផ្តួលរលំភ្លាមៗដោយ[[រាជវង្សជិន]]។ ក្រោយមក ជិនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមព្រះរាជបុត្រទាំងប្រាំបី|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយបូករួមទាំងការឈ្លានពានពី[[វូហ៊ូ|កុលសម្ព័ន្ធភាគខាងជើងចំនួនប្រាំ]] ហើយជាលទ្ធផល តំបន់ភាគខាងជើងក៏ធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់កុលសម្ព័ន្ធទាំងនោះដោយគេតែងស្គាល់វាថា[[សម័យ 5 ជនជាតិ 16 នគរ|នគរទាំងដប់ប្រាំមួយ]]។ ពួក[[ស៊ានប៉ិ (រដ្ឋ)|ស៊ានប៉ិ]]បានបង្រួបបង្រួមរដ្ឋខាងជើងទាំងប៉ុន្មានរួចបង្កើតបានជានគរ[[អ៊ួយខាងជើង]]។ ខុសពីអធិរាជមុនៗរបស់អ៊ួយខាងជើង ព្រះចៅ[[ព្រះចៅចាវវិននៃអ៊ួយខាងជើង|ចាវវិន]]បានបញ្ជាឱ្យមានការលាយចូលគ្នារវាងវប្បធម៌នគរខាងជើងនិងវប្បធម៌ហាន។ បែរមកភាគខាងត្បូងវិញ ឧត្តមសេនីយ៍[[ព្រះចៅលីវ អ៊ីនៃសុង|លីវ អ៊ី]]បានផ្តួលរលំរាជវង្សជិន ហើយក៏បានឡើងគ្រងរាជ្យក្នុងនាមជាអធិរាជនៃ[[រាជវង្សលីវសុង]]។ រាជវង្សស្នងបន្តៗនៃរដ្ឋទាំងអស់នេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[រាជវង្សខាងជើងខាងត្បូង]] ហើយទីបំផុតនៅឆ្នាំ ៥៨១ រដ្ឋទាំងពីរទិសក៏ត្រូវបង្រួបបង្រួមបង្កើតបានជា[[រាជវង្សសួយ]]។ ==== សួយ ថាង និងសុង ==== រាជវង្សសួយបានស្តារប្រព័ន្ធដឹកនាំរបស់ហានឡើងវិញនិងព្រមទាំងធ្វើកំណែទម្រង់កសិកម្ម សេដ្ឋកិច្ច ជីកសាងសង់[[មហាប្រឡាយចិន|មហាប្រឡាយ]] និងផ្សព្វផ្សាយ[[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅចិន|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]។ ការបះបោរប្រឆាំងនឹងរាជវង្សក៏ចាប់ផ្ទុះឡើងដែលជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមហ្គូគូយីអូ–សួយ|ការចាញ់សង្គ្រាម]]នៅ[[ហ្គូគូយីអូ|កូរ៉េភាគខាងជើង]] ហើយរាជវង្សសួយក៏ដួលរលំ។<ref>Ki-Baik Lee (1984). ''A new history of Korea.'' Harvard University Press. {{ISBN|978-0-674-61576-2}}. p.47.</ref><ref>David Andrew Graff (2002). ''Medieval Chinese warfare, 300–900.'' Routledge. {{ISBN|0-415-23955-9}}. p.13.</ref> [[File:Tang Protectorates.png|វិសាលភាពកំពូលនៃរាជវង្សថាង បូករួមទាំងរដ្ឋក្រោមអាណាព្យាបាលថាង|thumb|upright=1.1]] នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់[[រាជវង្សថាង]]និង[[រាជវង្សសុង|សុង]] ប្រទេសចិនបានឈានចូលទៅដល់យុគសម័យមាសដោយទទួលបានការអភិវឌ្ឍន៍ស្ទើរគ្រប់វិស័យ ជាពិសេសគឺវិស័យសេដ្ឋកិច្ច បច្ចេកវិទ្យា និងវប្បធម៌។<ref>Adshead, S. A. M. (2004). ''T'ang China: The Rise of the East in World History''. New York: Palgrave Macmillan. p. 54</ref> រាជវង្សថាងបានស្តារការគ្រប់គ្រងនៅភាគខាងលិចវិញដែលជាទីកន្លែងនៃផ្លូវពាណិជ្ជកម្មដ៏ល្បីល្បាញ។<ref>{{citation|last=Nishijima|first=Sadao|editor1-last=Twitchett|editor1-first=Denis|editor2-last=Loewe|editor2-first=Michael|chapter=The Economic and Social History of Former Han|title=Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220|year=1986|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn=978-0-521-24327-8|pages=545–607}}</ref> អំណាចរបស់រាជវង្សថាងបានធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ដោយសារតែ[[ការបះបោរអានលូសាន]]នៅអំឡុងសតវត្សទី៨។<ref>City University of HK Press (2007). ''China: Five Thousand Years of History and Civilization''. {{ISBN|962-937-140-5}}. p.71</ref> នៅឆ្នាំ ៩០៧ រាជវង្សថាងបានដួលរលំទាំងស្រុងនៅពេលដែលស្តេចត្រាញ់ម្នាក់បានឡើងគ្រប់គ្រងអំណាច។ នៅឆ្នាំ ៩៦០ រាជវង្សសុងបានលេចឡើងជាមហាអំណាចមួយស្មើនឹង[[រាជវង្សលៀវ]] (រាជវង្សស្នងពីថាង)។ រដ្ឋាភិបាលសុងគឺជារដ្ឋាភិបាលដំបូងបង្អស់នៅលើពិភពលោកដែលជម្រុញឱ្យប្រជាជនប្រើប្រាស់លុយក្រដាស និងជារដ្ឋបាលនយោបាយចិនដំបូងគេដែលបង្កើតកងនាវាឈរជើងអចិន្ត្រៃយ៍ដោយទទួលបានការគាំទ្រពីក្រុមឧស្សាហកម្មផលិតនាវានិងឈ្មួញពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ។<ref>Paludan, Ann (1998). ''Chronicle of the Chinese Emperors''. London: Thames & Hudson. {{ISBN|0-500-05090-2}}. p. 136.</ref> នៅរវាងសតវត្សទី១០ និងទី១១ ប្រជាជនចិនបានកើនចំនួនទ្វេដងរហូតដល់ទៅ ១០០ លាននាក់ នេះគឺដោយសារតែការពង្រីកកសិកម្មស្រូវនៅតាមតំបន់ភាគកណ្តាលនិងភាគខាងត្បូង និងផលិតផលស្បៀងអាហារជាច្រើនទៀត។ លទ្ធិខុងជឺដែលបានបាត់បង់ឥទ្ធិពលអស់រយៈពេលរាប់រយឆ្នាំដោយសារតែភ្លើងសង្គ្រាម ត្រូវបានរាជវង្សសុងគាំទ្រនិងយកមកផ្សព្វផ្សាយឡើងវិញ<ref>{{cite book|title=Essentials of Neo-Confucianism: Eight Major Philosophers of the Song and Ming Periods|year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|page=3|url=https://books.google.com/books?id=sjzPPg8eK7sC&pg=PA3|isbn=978-0-313-26449-8}}</ref> ចំណែកឯវប្បធម៌ហើយសិល្បៈវិញបានទទួលនូវការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងសម្បើម។<ref>{{cite web|title=Northern Song dynasty (960–1127)|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/nsong/hd_nsong.htm|publisher=Metropolitan Museum of Art|access-date=27 November 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://d.wanfangdata.com.cn/Thesis_Y1795153.aspx |script-title=zh:从汝窑、修内司窑和郊坛窑的技术传承看宋代瓷业的发展 |website=wanfangdata.com.cn |date=15 February 2011 |access-date=15 August 2015}}</ref> ដោយមើលឃើញថាសុងមានកម្លាំងយោធាខ្សោយដូច្នេះ[[រាជវង្សជិន (១១១៥–១២៣៤)|រាជវង្សជិន]]ក៏បានឆក់យកឱកាសនេះដើម្បីឈ្លានពានទឹកដីរបស់សុង ហើយនៅឆ្នាំ១១២៧ រាជធានីរបស់សុងក៏ត្រូវធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជិន។ ជួររដ្ឋាភិបាល កងទ័ព និងមន្ត្រីនៃរាជវង្សសុងទាំងប៉ុន្មានដែលនៅសេសសល់បាននាំគ្នារត់ដកថយមកភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន។<ref>{{cite book|title=Daily Life in China on the Eve of the Mongol Invasion, 1250–1276|year=1962|publisher=Stanford University Press|page=[https://archive.org/details/dailylifeinchina00gern/page/22 22]|url=https://archive.org/details/dailylifeinchina00gern/page/22|isbn=978-0-8047-0720-6}}</ref> ==== យាន ==== [[File:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|thumb|អធិរាជចិនដំបូងគឺព្រះចៅ[[ឈិន ស៊ី]], ព្រះអង្គជាអ្នកបង្រួបបង្រួមរដ្ឋចម្បាំងទាំងអស់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមអំណាចតែមួយ និងជាអ្នកស្ថាបនិកដំបូងនៃ[[មហាកំផែងចិន]]។]] ពួកម៉ុងហ្គោលបានចាប់ផ្ដើម[[ការវាយត្រួតត្រារបស់ម៉ុងហ្គោលលើចិន|ដំណើរវាយត្រួតត្រាប្រទេសចិន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២០៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅ[[ជេនហ្គិស ខាន់]]។<ref>{{cite book|last=May|first=Timothy|title=The Mongol Conquests in World History|year=2012|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-86189-971-2|url=https://books.google.com/books?id=ZRIt9sZaTREC|page=1211}}</ref><ref>{{cite book|last=Weatherford|first=Jack|title=Genghis Khan and the Making of the Modern World|publisher=Random House/Three Rivers Press|year=2004|isbn=978-0-609-80964-8 |chapter=2: Tale of Three Rivers |title-link=Genghis Khan and the Making of the Modern World|page=95}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១២៧១ មេដឹកនាំម៉ុងហ្គោលម្នាក់ព្រះនាមថា[[គូប៊ីឡៃ ខាន់]]បានស្ថាបនា[[រាជវង្សយាន]]ឡើង និងបន្តយុទ្ធនាការវាយដណ្តើមទឹកដីដែលនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានរបស់សុងនៅក្នុងឆ្នាំ១២៧៩។ ប្រវត្តិវិទូបានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថា មុនការចូលឈ្លានពានរបស់ពួកម៉ុងហ្គោល ចំនួនប្រជាជនចិនសរុបមានប្រមាណ ១២០ លាននាក់ ប៉ុន្តែមកដល់ឆ្នាំ១៣០០ ពោលគឺក្រោយការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោល ចំនួនប្រជាជនសរុបបានធ្លាក់ចុះមកនូវត្រឹមតែ ៦០ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ។<ref>Ping-ti Ho. "An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China", in ''Études Song'', Series 1, No 1, (1970). pp. 33–53.</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៣៦៨ ទាសករម្នាក់បានដឹកនាំប្រជាជនចិនដើម្បីផ្តួលរំលំរាជវង្សយាន ហើយបានឡើងគ្រងរាជ្យជាព្រះអធិរាជនៃ[[រាជវង្សមិង]]ថ្មីក្រោមព្រះនាមថា [[ហុងវូ]]។ នៅក្រោមរាជវង្សមិង ប្រទេសចិនបានឈានចូលមកដល់យុគសម័យមាសម្តងទៀតដោយក្នុងនោះប្រទេសចិនគឺជារដ្ឋដែលមានកម្លាំងទ័ពជើងទឹកដ៏មានអំណាចជាងគេនៅលើពិភពលោក ហើយមានសេដ្ឋកិច្ច សិល្បៈ និងវប្បធម៌ដ៏ចម្រើនអស្ចារ្យ។ ក្នុងសម័យនេះហើយដែលចិនបានចេញទៅធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងស្វែងរកកំណប់ទ្រព្យនៅតាមតំបន់ឆ្ងាយៗតាមរយៈផ្លូវសមុទ្រ។<ref>{{cite news |url = https://www.theguardian.com/world/2010/jul/25/kenya-china |title=Chinese archaeologists' African quest for sunken ship of Ming admiral |last=Rice|first=Xan|date=25 July 2010 |newspaper=[[The Guardian]]|access-date=16 January 2020}}</ref> ==== មិង ==== នៅក្នុងសម័យរាជវង្សមិង រាជធានីប្រទេសចិនត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរចំនួនពីរលើក៖ លើកទីមួយគឺផ្លាស់មកតាំងនៅ[[ណានជិង]] និងលើកទីពីរគឺនៅប៉េកាំង។ នៅក្នុងសម័យនេះ អ្នកប្រាជ្ញល្បីៗជាច្រើនបានផុសចេញមកដោយបន្សល់ទុកនូវការអប់រំ ប្រៀនប្រដៅដ៏ប្រពៃសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងពីរជំនាន់គឺបច្ចុប្បន្ន និងអនាគត។<ref>{{cite encyclopedia |title=Wang Yangming (1472—1529) |url = https://www.iep.utm.edu/wangyang/ |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=9 December 2013|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109100108/http://www.iep.utm.edu/wangyang/ |archive-date=9 November 2013}}</ref> ពួកអ្នកប្រាជ្ញទាំងនោះបានក្លាយជាកម្លាំងចលករគាំទ្រនូវចលនាពហិការពន្ធក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មនិងពាណិជ្ជកម្មចិន។ កត្តានេះបូករួមជាមួយគ្រោះទុរ្ភិក្ស និងព្រមទាំងការចំណាយធនធានលើវិស័យការពារជាតិពី[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើកូរ៉េ (១៥៩២–១៥៩៨)|ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុន]]ផង និង[[ការវាយដណ្តើមមិងដោយឈីង|ការលុកលុយរបស់ពួកម៉ាន់ជូ]]ផងបានធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុជាតិចុះខ្សោយយ៉ាងដំណំ។<ref>{{cite book |url=http://www.docin.com/p-378667223.html |script-title=zh:论明末士人阶层与资本主义萌芽的关系 |website=docin.com |date=8 April 2012 |access-date=2 September 2015 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤៤ រាជធានីប៉េកាំងត្រូវបានវាយត្រួតត្រាដោយកម្លាំងបះបោរជាច្រើនក្រុមដែលដឹកនាំដោយកសិករម្នាក់ឈ្មោះ[[លី ស៊ីឆេង]]។ ព្រះចៅអធិរាជមិងចុងក្រោយព្រះនាម[[ឆុងជិន]]បានធ្វើអត្តឃាតខ្លួននៅពេលដែលរាជធានីប៉េកាំងកំពុងដួលរលំ។ [[រាជវង្សឈីង]]របស់ជនជាតិម៉ាន់ជូបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយឧត្តមសេនីយ៍មិងម្នាក់រួចវាយដណ្តើមទីក្រុងប៉េកាំងមកវិញ និងផ្តួររំលំ[[រាជវង្សឈុន]]របស់លី។ ក្រោយដណ្តើមបានសម្រេច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏ក្លាយជារាជធានីថ្មីរបស់រាជវង្សឈីង។ ==== រាជវង្សឈីង ==== [[File:Qing Empire circa 1820 EN.svg|ដំណើរត្រួតត្រារបស់ឈីងលើរាជវង្សមិង|thumb|upright=1.1]] [[រាជវង្សឈីង]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៦៤៤ ដល់ឆ្នាំ១៩១២ គឺជារាជវង្សចុងក្រោយបង្អស់នៃប្រទេសចិន។ ការវាយដណ្តើមអំណាចរវាងមិង និងឈីងបានបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ជីវិតមនុស្សប្រមាណ ២៥ លាននាក់ហើយធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិទាំងមូលធ្លាក់ចុះជាលំដាប់។<ref>John M. Roberts (1997). ''[https://books.google.com/books?id=3QZXvUhGwhAC A Short History of the World]''. Oxford University Press. p. 272. {{ISBN|0-19-511504-X}}.</ref> បន្ទាប់ពីត្រួតត្រាទឹកដីស្នូលរបស់មិងរួចហើយ ពួកឈីងនូវតែបន្តយុទ្ធនាការត្រួតត្រាទឹកដីផ្សេងៗដូចជា៖ ម៉ុងហ្គោលី ទីបេ និងស៊ីនជាំង។<ref>The Cambridge History of China: Volume 10, Part 1, by John K. Fairbank, p37</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះ ចំនួនប្រជាជនចិនបានបន្តកើនឡើងជាលំដាប់ ខណៈប្រវិត្តវិទូបានកត់សម្គាល់ថា ចំនួនប្រជាជនចិននៅមុនសម័យសាធារណរដ្ឋបានឆ្លងកាត់នូវសន្ទុះកើនឡើងធំៗចំនួនពីរលើក ដែលលើកទីមួយគឺស្ថិតក្នុងសម័យ[[សុងខាងជើង]] (៩៦០–១១២៧) និងលើកទីពីរគឺស្ថិតក្នុងសម័យរាជវង្សឈីងនេះ (ប្រ. ១៧០០–១៨៣០)។<ref>{{cite book | first = Kent | last = Deng | title = China's Population Expansion and Its Causes during the Qing Period, 1644–1911 | year = 2015 | pages = 1 | url = https://eprints.lse.ac.uk/64492/1/WP219.pdf | accessdate = April 7, 2024 | archive-date = 2024-03-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240309224404/https://eprints.lse.ac.uk/64492/1/WP219.pdf | url-status = live }}</ref> នៅយុគ[[សម័យឈីងកំពូល]] ប្រទេសចិនបានក្លាយខ្លួនជាប្រទេសដែលមានពាណិជ្ជកម្មរីកចម្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក ហើយមកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី១៨ ប្រជាជាតិចិនបានឆ្លងកាត់បដិវត្តន៍ពាណិជ្ជកម្មលើកទីពីរ។<ref>{{cite book |last = Rowe |first = William |title = China's Last Empire – The Great Qing | year = 2010 | publisher = Harvard University Press | url=https://books.google.com/books?id=KN7Awmzx2PAC | page=123| isbn = 9780674054554}}</ref> ដើម្បីឱ្យរបបខ្លួននៅគង់វង្សយូរអង្វែង ថ្នាក់ដឹកនាំនៃរាជវង្សឈីងបានប្រកាសនូវគោលនយោបាយមួយចំនួនដូចជា ការគាំទ្រវិស័យកសិកម្ម និងរឹតបន្តឹងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម (បិទលែងឱ្យឈ្មួញធ្វើពាណិជ្ជកម្មតាមផ្លូវសមុទ្រ) និងថែមទាំងបង្រៀនមនោគមវិជ្ជារបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រជាជនគ្រប់វណ្ណៈថ្នាក់។ ដោយសារតែគោលនយោបាយរឹតត្បឹតខាងលើទើបធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធសង្គម និងបច្ចេកវិទ្យារបស់ចិនរងការជាប់គាំងលែងទៅមុខទៀត។<ref>{{cite book |script-title=zh:中国通史·明清史 |year=2010|publisher=九州出版社|pages=104–112|isbn=978-7-5108-0062-7}}</ref><ref>{{cite book |script-title=zh:中华通史·第十卷 |year=1996 |publisher=花城出版社|page=71 |isbn=978-7-5360-2320-8 }}</ref> === ការដួលរលំនៃរាជវង្សឈីង === នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី១៩ ឈីងបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុង[[សង្គ្រាមអាភៀន]]ជាមួយអង់គ្លេស និង[[បារាំង]]ដែលជាហេតុបង្ខំឱ្យចិនបង់ប្រាក់សំណងយ៉ាងច្រើនលើសលប់ បើកកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្ម អនុញ្ញាតឱ្យមានដីបរទេសនៅក្នុងស្រុក និងប្រគល់ទីក្រុង[[ហុងកុង]]ទៅឱ្យអង់គ្លេស<ref>{{Cite book |last1=Embree |first1=Ainslie |url=https://archive.org/details/asiainwesternwor00ains |title=Asia in Western and World History: A Guide for Teaching |last2=Gluck |first2=Carol |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=1-56324-265-6 |page=597 |author-link=Ainslie Embree |author-link2=Carol Gluck |url-access=limited}}</ref> ក្រោម[[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងណានជីង]]ឆ្នាំ១៨៤២ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជា "[[សន្ធិសញ្ញាវិសមភាព]]" ដំបូងគេបង្អស់។ លើសពីនេះទៅទៀត ឈីងត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី១|សង្គ្រាមជាមួយជប៉ុន]] និងជាលទ្ធផលបានបង្កឱ្យចិនបាត់បង់ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅ[[ឧបទ្វីបកូរ៉េ]] ហើយត្រូវកាត់កោះតៃវ៉ាន់ទៅឱ្យ[[ចក្រភពជប៉ុន|ជប៉ុន]]គ្រប់គ្រង។<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/546176/Sino-Japanese-War|title=Sino-Japanese War (1894–95)|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=12 November 2012}}</ref> ក្រៅពីនេះ ចិនបានជួបនូវវិបត្តិផ្ទៃក្នុងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឱ្យប្រជាជនរាប់សិបលាននាក់បានបាត់បង់ជីវិត ពិសេសនៅក្នុង[[ឧទ្ទាមកម្មបទុមស]] [[ឧទ្ទាមកម្មថៃភីង]] (ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៥០ ដល់ ១៨៦០) និង[[ការបះបោរថុងជី]] (១៨៦២–១៨៧៧) នៅភាគពាយ័ព្យប្រទេស។<ref name="Lee2004">{{cite book|author=李恩涵|title=近代中國外交史事新研| url=https://books.google.com/books?id=cA8OBkr-JmMC&pg=PA78| year=2004|publisher=臺灣商務印書館| isbn=978-957-05-1891-7| page=78}}</ref> [[ចលនាពង្រឹងជាតិ]]របស់រាជរដ្ឋាភិបាលឈីងនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៦០ ត្រូវបានបង្អាក់ដោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងបរាជ័យខាងយោធាជាច្រើននៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៨០ និងឆ្នាំ១៨៩០។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ប្រជាជនចិនជាច្រើនបាននាំគ្នាភៀសខ្លួនចេញក្រៅប្រទេស។ ដោយហេតុនេះទើបបានជាសង្គមចិនធ្លាក់ចុះខ្សោយដោយពិបាកនឹងងើបឡើងវិញ និងមិនតែប៉ុណ្ណោះ គ្រោះមហន្តរាយដូចជា[[គ្រោះទុរ្ភិក្សចិនភាគខាងជើងឆ្នាំ១៨៧៦–១៨៧៩]] បានសម្លាប់មនុស្សពី ៩ ទៅ ១៣ លាននាក់បន្ថែម។<ref>{{cite web |url=http://www.fao.org/3/U8480E/U8480E05.htm |title=Dimensions of need – People and populations at risk |year=1995 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |access-date=April 8, 2024 |archive-date=2023-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030150743/https://www.fao.org/3/U8480E/U8480E05.htm |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៨ ព្រះចៅ[[ក្វាងស៊ូ]]បានរៀបចំផែនការកំណែទម្រង់ ដើម្បីបង្កើតរបប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ប៉ុន្តែផែនការព្រះអង្គត្រូវបានរារាំងដោយអធិរាជិនី[[ស៊ីស៊ី]]។ អំណាចរបស់រាជវង្សឈីងលើប្រទេសចិនបានរបូតម្តងបន្តិចៗ ចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៩ នៅពេល[[ឧទ្ទាមកម្មអ្នកវាយបុក]]ប្រឆាំងនឹងបរទេសបានផ្ទុះឡើង។ ដោយស្ថានការណ៍កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ ព្រះអធិរាជិនីស៊ីស៊ីបានបញ្ជាឱ្យដំណើរការនូវកំណែទម្រង់របស់ទ្រង់ផ្ទាល់ដែលគេស្គាល់ថា [[កំណែទម្រង់ចុងសម័យឈីង]] ប៉ុន្តែវាមិនបានបំពេញចិត្តប្រជាជនចិននោះទេ។ [[បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ]]នៃឆ្នាំ១៩១១–១៩១២ បានផ្តួលរាជវង្សឈីង ហើយជំនួសមកវិញនូវ[[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)|របបសាធារណរដ្ឋថ្មី]]។<ref name="xb1">{{cite book|author=Li, Xiaobing|year=2007|title=A History of the Modern Chinese Army|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2438-4|pages= 13, 26–27}}</ref> ព្រះចៅអធិរាជចិនចុងក្រោយបង្អស់ព្រះនាម[[ភូយី]]បានសម្រេចព្រះទ័យដាក់រាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១២។<ref name=abdicate>{{cite web|date=4 June 2013|title=The abdication decree of Emperor Puyi (1912)|url=https://alphahistory.com/chineserevolution/abdication-emperor-puyi-1912/|access-date=April 8, 2024|website=Chinese Revolution|archive-date=2023-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410202346/https://alphahistory.com/chineserevolution/abdication-emperor-puyi-1912/|url-status=live}}</ref> ===សាធារណរដ្ឋចិន និងសង្គ្រាមលោកលើកទី២=== {{Main|សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)}} នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១២ សាធារណរដ្ឋចិនត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងដោយមានលោក[[ស៊ុន យ៉ាតសេន]] (ប្រធានបក្សជាតិនិយម"គួមីនតាង") ជាប្រធានាធិបតីបណ្តោះអាសន្ន។<ref>Eileen Tamura (1997). ''China: Understanding Its Past.'' Volume 1. University of Hawaii Press. {{ISBN|0-8248-1923-3}}. p.146.</ref> តែមិនយូរប៉ុន្មាននៅខែមីនានៃឆ្នាំដដែរ តំណែងប្រធានាធិបតីនោះក៏ត្រូវប្រគល់មកឱ្យលោក[[យ័ន ស៊ីខាយ]]ដែលជាអតីតឧត្តមសេនីយ៍នៅក្នុងរបបរាជវង្សឈីង ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៥ លោកក៏បានប្រកាសខ្លួនជា[[ចក្រភពចិន (១៩១៥–១៩១៦)|ព្រះចៅអធិរាជចិនថ្មី]]។ ក៏ប៉ុន្តែ ដោយត្រូវប្រឈមនឹងការមិនពេញចិត្តពីសំណាក់ប្រជាជនចិន និងព្រមទាំង[[កងទ័ពប៉ីយ៉ាង]]របស់លោក ដូច្នេះគាត់ក៏បានបង្ខំដាក់រាជ្យ និងស្ដាររបបសាធារណរដ្ឋចិនឡើងវិញ។<ref>[[Stephen G. Haw|Stephen Haw]], (2006). Beijing: A Concise History. Taylor & Francis, {{ISBN|0-415-39906-8}}. p.143.</ref> ក្រោយពីមរណភាពរបស់លោកស៊ីខាយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៦ នយោបាយប្រទេសចិនក៏ត្រូវដួលរលំបែកបាក់ភ្លាមៗ។ រដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៉េកាំងដែលត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ តាមការពិតមិនមានឥទ្ធិពលអំណាចអ្វីឡើយ ដោយសារអំណាចនីមួយៗត្រូវបានធ្លាក់ទៅក្រោមដៃពួកស្តេចត្រាញ់ដែលត្រួតត្រានៅតាមតំបន់ខេត្តនីមួយៗនៃប្រទេសចិន។<ref>Bruce Elleman (2001). ''Modern Chinese Warfare''. Routledge. {{ISBN|0-415-21474-2}}. p.149.</ref><ref>Graham Hutchings (2003). ''Modern China: A Guide to a Century of Change''. Harvard University Press. {{ISBN|0-674-01240-2}}. p.459.</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះ ប្រទេសចិនបានប្រកាសចូលរួមក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ដែលជាហេតុបង្កកើតការបះបោរធំៗប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល ([[ចលនាទីបួនខែឧសភា]])។<ref>{{cite web|author=Ankit Panda|url=https://thediplomat.com/2015/05/the-legacy-of-chinas-may-fourth-movement/|title=The Legacy of China's May Fourth Movement|work=The Diplomat|date=2015-05-05|access-date=2024-04-08 |archive-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222173851/https://thediplomat.com/2015/05/the-legacy-of-chinas-may-fourth-movement/|url-status=live}}</ref> [[File:1945 Mao and Chiang.jpg|thumb|លោក[[ម៉ៅ សេទុង]] និង[[ឈៀង កៃសេក]]កំពុងជល់កែវប្រារព្ធជ័យជម្នះរបស់ប្រជាជាតិចិននៅក្រោយ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។]] នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គណបក្សគួមីនតាងដែលដឹកនាំដោយលោក[[ឈៀង កៃសេក]]បានបង្រួបបង្រួមប្រទេសជាតិឡើងវិញតាមរយៈយុទ្ធនាការយោធា និងវិធីសាស្ត្រនយោបាយម្យ៉ាងដែលគេស្គាល់ថា [[បេសនកម្មភាគខាងជើង]]។ បក្សគួមីនតាងបានផ្លាស់រដ្ឋធានីមកតាំងនៅ[[ណានជីង]] ហើយបានអនុវត្តគោលនយោបាយថ្មីហៅថា"នយោបាយអាណាព្យាបាល"ក្នុងគោលបំណងវិវត្តនយោបាយប្រទេសចិនតាមកម្មវិធីរបស់លោកយ៉ាតសេនដើម្បីឱ្យចិនក្លាយជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យដ៏ទំនើបមួយ។<ref>Hung-Mao Tien (1972). ''Government and Politics in Kuomintang China, 1927–1937 (Volume 53)''. Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-0812-6}}. pp.&nbsp;60–72.</ref><ref>[[Suisheng Zhao]] (2000). ''China and Democracy: Reconsidering the Prospects for a Democratic China''. Routledge. {{ISBN|0-415-92694-7}}. p.43.</ref> គួមីនតាងបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយ[[បក្សកុម្មុយនីស្តចិន]]មួយរយៈពេលខ្លីខណៈពេលកំពុងអនុវត្តបេសនកម្មភាគខាងជើង។ តែមិនយូរប៉ុន្មានពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ សម្ព័ន្ធភាពរវាងបក្សទាំងពីរក៏បានបែកបាក់ បន្ទាប់ពីឈៀងបានបញ្ជាឱ្យកម្លាំងខ្លួនទៅបង្ក្រាបចលនាកុម្មុយនីស្តចិន និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយពិសេសនៅទីក្រុងសៀងហៃ បង្កផ្ទុះចេញ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន|សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន]]ឡើង។<ref>David Ernest Apter, Tony Saich (1994). ''Revolutionary Discourse in Mao's Republic''. Harvard University Press. {{ISBN|0-674-76780-2}}. p.198.</ref> បក្សកុម្មុយនីស្តបានប្រកាសតំបន់ដែលខ្លួនគ្រប់គ្រងថាជា [[សាធារណរដ្ឋចិនសូវៀត]] (គេនិយមហៅ "ជាំងស៊ីសូវៀត") នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៣១ នៅក្រុង[[រ៉ូយជីន]] ខេត្ត[[ជាំងស៊ី]]។ ជាំងស៊ីសូវៀតត្រូវបានកងទ័ពគួមីនតាងវាយកម្ចាត់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៤ ដែលបង្ខំឱ្យបក្សកុម្មុយនីស្តផ្តួចផ្តើម[[ចលនាចល័តទ័ពវែង]] ដោយត្រូវផ្លាស់ប្តូរទីតាំងមូលដ្ឋានទៅក្រុង[[យ៉ានអាន]] ក្នុងខេត្ត[[ស្សានស៊ី]]រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៩ នៅពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣១ ជប៉ុនបាន[[ការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុនលើម៉ាន់ជូរី|ចូលឈ្លានពាន និងត្រួតត្រា]]តំបន់[[ម៉ាន់ជូរី]]។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៣៧ ជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមឈ្លានពានទឹកដីផ្សេងៗទៀតនៃប្រទេសចិន បង្កបង្កើតជា[[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទី២]] (១៩៣៧–១៩៤៥)។ សង្គ្រាមមួយនេះបានបង្ខំឱ្យបក្សពួកនយោបាយទាំងពីរគូចងសម្ព័ន្ធភាពនឹងគ្នាម្តងទៀត។ នៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ កងទ័ពឈ្លានពានជប៉ុនបានប្រព្រឹត្តិអំពើកំណាចឃោរឃៅដែលមិនអាចប្រៀបបានមកលើជនស៊ីវិលចិន ហើយជាលទ្ធផល ជនជាតិចិនប្រមាណ ២០ លាននាក់ត្រូវបានស្លាប់នៅក្នុងដៃកងទាហានជប៉ុន។<ref>[https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/nuclear_01.shtml "Nuclear Power: The End of the War Against Japan"]. BBC&nbsp;— History. Retrieved 14 July 2013.</ref> ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុង[[ការសម្លាប់រង្គាលណានជីង]] ដែលប្រជាជនចិនប្រមាណពី ៤០,០០០ ទៅ ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវបានទាហានជប៉ុនចាប់សម្លាប់យ៉ាងឆៅដៃ។<ref>[http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html "Judgement: International Military Tribunal for the Far East"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180804062413/http://www.ibiblio.org/hyperwar/PTO/IMTFE/IMTFE-8.html |date=2018-08-04 }}. ''Chapter VIII: Conventional War Crimes (Atrocities).'' November 1948. Retrieved 8 April 2024.</ref> ប្រទេសចិន រួមជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស សហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀតត្រូវបាន[[សេចក្តីប្រកាសដោយសហប្រជាជាតិ]]ចាត់ទុកថាជា "[[បងធំទាំងបួន]]" នៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។<ref>{{cite book|title=Yearbook of the United Nations 1946–1947|date=1947|publisher=United Nations|location=Lake Success, NY|oclc=243471225|page=3|chapter-url=http://www.unmultimedia.org/searchers/yearbook/page.jsp?volume=1946-47&page=38|access-date=25 April 2015|chapter=The Moscow Declaration on general security}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/sections/history-united-nations-charter/1942-declaration-united-nations/|title=Declaration by United Nations|publisher=United Nations|access-date=20 June 2015}}</ref> រួមជាមួយនឹងមហាអំណាចបីផ្សេងទៀត ប្រទេសចិនគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោម[[សម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សម្ព័ន្ធមិត្តធំៗទាំងបួននៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។<ref>Hoopes, Townsend, and Douglas Brinkley. ''FDR and the Creation of the U.N.'' (Yale University Press, 1997)</ref><ref>{{cite book|first=John Lewis|last=Gaddis|title=The United States and the Origins of the Cold War, 1941–1947|url=https://archive.org/details/unitedstatesorig0000gadd|url-access=registration|year=1972|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-12239-9|pages=[https://archive.org/details/unitedstatesorig0000gadd/page/24 24]–25}}</ref> ក្រោយពីជប៉ុនទម្លាក់អាវុធទទួលចុះចាញ់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ទឹកដីដើមរបស់ចិនដែលធ្លាប់កាន់កាប់ដោយជប៉ុនទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យចិនវិញ។<ref name=":1">{{cite book|title=Constitutional Reform and the Future of the Republic of China|chapter=The Constitutional Conundrum and the Need for Reform|year=1991|publisher=M.E. Sharpe|page=3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=xCxMn-2msr8C&pg=PA3 |first=Hung-mao |last=Tien |editor-first= Harvey |editor-last=Feldman|isbn=978-0-87332-880-7}}</ref> === សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត === {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (១៩៤៩–១៩៧៦)}} [[File:Mao Proclaiming New China.JPG|thumb|[[សេចក្ដីប្រកាសនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|ពិធីស្ថាបនកម្មនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅម៉ោង ៣ រសៀលនៅថ្ងៃទី ១ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៤៩។ រូបភាពខាងលើបានបង្ហាញពីប្រធានបក្សកុម្មុយនីស្តលោកម៉ៅ សេទុងឈរប្រកាសស្ថាបនកម្មនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិននៅ[[ទីលានធានអានមិន]]។<ref>{{Cite web |last=李丹青 |title=What's behind the founding ceremony of the PRC? |url=https://www.chinadaily.com.cn/a/201909/30/WS5d9d4f5aa310cf3e3556f681.html |access-date=2024-04-08 |website=www.chinadaily.com.cn |archive-date=2023-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218080210/https://www.chinadaily.com.cn/a/201909/30/WS5d9d4f5aa310cf3e3556f681.html |url-status=live }}</ref>]] ប្រទេសចិនបានលេចឡើងក្លាយជាអ្នកឈ្នះនៅក្នុងសង្គ្រាមមែន ប៉ុន្តែសង្គម និងហិរញ្ញវត្ថុជាតិបានធ្លាក់ក្រោមស្ថានភាពហែកហួរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ ការមិនទុកចិត្តគ្នាជាបន្តបន្ទាប់រវាងគួមីនតាង និងបក្សកុម្មុយនីស្តបាននាំឱ្យផ្ទុះឡើងនូវ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]សារជាថ្មី។ ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ប៉ុន្តែដោយសារតែភាពចលាចលនៃសង្គ្រាម បទប្បញ្ញត្តិជាច្រើននៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសាធារណរដ្ឋចិនមិនដែលត្រូវបានអនុវត្តនៅលើទឹកដីចិនដីគោកនោះទេ។<ref name=":1" /> នៅចុងបញ្ចប់ បក្សកុម្មុយនីស្តបានកាន់កាប់ចិនដីគោកស្ទើរទាំងអស់ ខណៈរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិនបានដកថយទៅកោះតៃវ៉ាន់។ នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩ ប្រធានបក្សកុម្មុយនីស្តចិន លោក[[ម៉ៅ សេទុង]]បានប្រកាសបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនឡើងនៅមុខ[[ទីលានធានអានមិន]]។<ref>{{cite news |url=https://www.cnn.com/2019/09/29/asia/china-beijing-mao-october-1-70-intl-hnk/index.html |work=CNN |title=They were born at the start of Communist China. 70 years later, their country is unrecognizable |author1=Ben Westcott |author2=Lily Lee |date=30 September 2019}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ កងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិនបានដណ្តើមកាន់កាប់កោះ[[ហៃណាន]]ពីសាធារណរដ្ឋចិន<ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1817&dat=19500509&id=FUw_AAAAIBAJ&pg=3627,3301880|title=Red Capture of Hainan Island|newspaper=The Tuscaloosa News|date=9 May 1950|access-date=20 July 2013}}</ref> និងកាត់តំបន់ទីបេជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web |url=http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Tibet/tibet.pdf |title=The Tibetans |publisher=University of Southern California |access-date=20 July 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016102314/http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Tibet/tibet.pdf |archive-date=16 October 2013 |archivedate=16 តុលា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016102314/http://www.usc.edu/dept/LAS/ir/cews/database/Tibet/tibet.pdf }}</ref> កងកម្លាំងគួមីនតាងដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានបាននាំគ្នាបន្តធ្វើ[[កុបកម្មឥស្លាមគួមីនតាង|កុបកម្មតូចៗនៅឯភាគខាងលិចប្រទេសចិន]]អស់ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០។<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZNCghCIbyVAC&q=C.I.A%20%20Ma%20bufang&pg=PA169|title=The Sino-American alliance: Nationalist China and American Cold War strategy in Asia|author=John W. Garver|year=1997|publisher=M.E. Sharpe|isbn=978-0-7656-0025-7|page=169|access-date=20 July 2013}}</ref> របបកុម្មុយនីស្តថ្មីនេះបានទទួលប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងពីសំណាក់ប្រជាកសិករចិនតាមរយៈ[[កំណែទម្រង់ដីធ្លី]] ដែលក្នុងនោះ [[កំណែទម្រង់ដីធ្លីចិន|ម្ចាស់ដីធ្លីស្រែចម្ការពីមួយលានទៅពីរលាននាក់ត្រូវរដ្ឋាភិបាលចាប់យកទៅសម្លាប់ចោល]]។<ref>Busky, Donald F. (2002). ''[https://books.google.com/books?id=Q6b0j1VINWgC Communism in History and Theory]''. Greenwood Publishing Group. p.11.</ref> ដំបូងឡើយ ចិនបានចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយសហភាពសូវៀត ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសកុម្មុយនីស្តទាំងពីរបានចាប់ផ្តើមកើតមានភាពតានតឹង ដែលនាំឱ្យចិនផ្តួចផ្តើមបង្កើតប្រព័ន្ធឧស្សាហកម្មឯករាជ្យ និងផលិត[[ចិន និងអាវុធប្រល័យលោក|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។<ref>{{cite web|title= A Country Study: China |url=https://www.loc.gov/item/87600493/|website=www.loc.gov|access-date=3 October 2017}}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ ចំនួនប្រជាជនចិនបានកើនឡើងពី ៥៥០ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ រហូតទៅដល់ ៩០០ លាននាក់នៅឆ្នាំ១៩៧៤។<ref>{{Cite book|author=Madelyn Holmes |url=https://books.google.com/books?id=lJK-GRriJAoC |title=Students and teachers of the new China: thirteen interviews |publisher=McFarland |access-date=7 November 2011 | year=2008 |page=185 |isbn= 978-0-7864-3288-2}}</ref> ទោះជាស្ថិតិកំណើនប្រជាជនកើនឡើងយ៉ាងខ្ពស់ក្ដី តែគួរកត់សម្គាល់ថា ផែនការ[[មហាលោតផ្លោះ]]នៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៨ ដល់ឆ្នាំ១៩៦១ បានសម្លាប់ប្រជាជនចិនប្រមាណពី [[គ្រោះមហាទុរ្ភិក្សចិន|១៥ ទៅ ៣៥ លាននាក់]] ដោយភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការស្រេកឃ្លាន។<ref name="nyt">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/12/09/books/review/tombstone-the-great-chinese-famine-1958-1962-by-yang-jisheng.html?nl=books&emc=edit_bk_20121207|title=Unnatural Disaster|last=Mirsky|first=Jonathan|date=9 December 2012|newspaper=The New York Times|access-date=7 December 2012}}</ref><ref>Holmes, Leslie. ''Communism: A Very Short Introduction'' ([[Oxford University Press]] 2009). {{ISBN|978-0-19-955154-5}}. p. 32 "Most estimates of the number of Chinese dead are in the range of 15 to 30 million."</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ ចិនបានធ្វើតេស្តបំផ្ទុះគ្រាប់បែកបរមាណូដំបូងរបស់ខ្លួនដោយជោគជ័យ។<ref>{{Cite web |title=1964: China's first atomic bomb explodes |website=china.org.cn |url=http://www.china.org.cn/english/congress/228244.htm |access-date=2024-04-08 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322065350/http://www.china.org.cn/english/congress/228244.htm |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ម៉ៅ សេទុង និងគ្នីគ្នាគាត់បានប្រកាសដំណើរការនៃ[[បដិវត្តន៍វប្បធម៌]] ដែលបង្កឱ្យមានការរើសអើងនៅក្នុងវិស័យនយោបាយ និងភាពវឹកវរក្នុងសង្គមដោយបានអូសបន្លាយរហូតដល់ថ្ងៃមរណៈរបស់ម៉ៅនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៩ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានចូលជំនួសសាធារណរដ្ឋចិនសម្រាប់អាសនៈតំណាងប្រជាជាតិចិននៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងបានក្លាយជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ។<ref>Michael Y.M. Kao. "Taiwan's and Beijing's Campaigns for Unification" in Harvey Feldman and Michael Y. M. Kao (eds., 1988): ''Taiwan in a Time of Transition''. New York: Paragon House. p.188.</ref> === កំណែទម្រង់ និងប្រវត្តិសហសម័យ === {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (១៩៧៦–១៩៨៩)|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (១៩៨៩–២០០២)|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (២០០២–បច្ចុប្បន្ន)}} [[File:Události na náměstí Tian an men, Čína 1989, foto Jiří Tondl.jpg|thumb|[[បាតុកម្មនៅទីលានធានអានមិនឆ្នាំ១៩៨៩|បាតុកម្មនៅទីលានធានអានមិន]]ត្រូវបានបង្ក្រាបដោយកងយោធាចិន]] បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ម៉ៅសេទុង អ្នកនយោបាយចិនចំនួនបួនរូបដែលមានរហស្សនាមថា[[ក្រុមមនុស្សទាំងបួន]]ដែលជាអ្នកនៅពីក្រោយគោលនយោបាយបដិវត្តន៍វប្បធម៌ត្រូវបានលោក[[ហ័រ គួហ្វុង]]បញ្ជាឱ្យគេចាប់ខ្លួន។ [[អ្នកជើងចាស់ទាំងប្រាំបី|អ្នកនយោបាយចិនជើងចាស់]]ឈ្មោះ[[តេង សៀវពីង]]បានឡើងកាន់អំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយបានចេញអនុវត្ត[[កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចចិន|កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗ]]ជាច្រើន។ រដ្ឋាភិបាលបានចាប់ផ្តើមបន្ធូរបន្ធយការគ្រប់គ្រងលើជីវិតប្រជាពលរដ្ឋខ្លួន ដោយលុបបំបាត់ចោលនូវវប្បធម៌សមូហភាព និងធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មដីស្រែ​ចម្ការ។<ref name="Hamrin-1995">{{Cite book |last1=Hamrin |first1=Carol Lee |url=https://books.google.com/books?id=MySp8yumuJ4C&q=boluan+fanzheng&pg=PA32 |title=Decision-making in Deng's China: Perspectives from Insiders |last2=Zhao |first2=Suisheng |date=1995-01-15 |publisher=M.E. Sharpe |isbn=978-0-7656-3694-2 |access-date=2024-04-08 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328161407/https://books.google.com/books?id=MySp8yumuJ4C&q=boluan+fanzheng&pg=PA32#v=snippet&q=boluan%20fanzheng&f=false |url-status=live }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អាជ្ញាធរបានផ្ដោតសំខាន់ទៅលើពាណិជ្ជកម្មបរទេស និងបង្កើត[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចពិសេសឡើង]] ខណៈដែលសហគ្រាសគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋដែលគ្មានប្រសិទ្ធភាពត្រូវបានរៀបចំធ្វើកំណែទម្រង់ឡើងវិញ។ ទាំងនេះគឺជាសញ្ញាសម្គាល់នៃការផ្លាស់ប្តូរសេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនពីប្រទេស[[ផែនការសេដ្ឋកិច្ច]]ទៅជាប្រទេសដែលប្រកាន់សេដ្ឋកិច្ចចម្រុះនិង[[សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសង្គមនិយម|ទីផ្សារសេរី]]។<ref name="Ref_e">Hart-Landsberg, Martin; and Burkett, Paul. [http://www.monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm "China and Socialism: Market Reforms and Class Struggle"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105220123/http://monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm |date=2009-01-05 }}. Monthly Review. Retrieved 30 October 2008.</ref> ចិនបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ននៅថ្ងៃទី៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨២។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ [[បាតុកម្មទីលានធានអានមិនឆ្នាំ១៩៨៩|បាតុកម្មផ្ដើមឡើងដោយនិស្សិតចិន]]បានផ្ទុះឡើងនៅ[[ទីលានធានអានមិន]] ហើយបានរីករាលដាលទៅទូទាំងផ្ទៃប្រទេស។<ref>{{cite web|url=http://www.nbr.org/publications/element.aspx?id=73|title=The Impact of Tiananmen on China's Foreign Policy|last=Harding|first=Harry|date=December 1990|website=National Bureau of Asian Research|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404193656/http://www.nbr.org/publications/element.aspx?id=73|archive-date=4 April 2014|access-date=28 November 2013|archivedate=4 មេសា 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140404193656/http://www.nbr.org/publications/element.aspx?id=73}}</ref> នាយករដ្ឋមន្ត្រីចិននាពេលនោះគឺលោក[[ចាវ ហ្សឺយ៉ាង]]ដែលមានទស្សនៈអាណិតអាសូរនឹងនិស្សិតបាតុករ ត្រូវបានអំណាចថ្នាក់លើឃាត់ខ្លួនឃុំឃាំងក្នុងគេហដ្ឋាន ហើយត្រូវដកតំណែងរួចប្រគល់ទៅឱ្យលោក[[ជាំង ហ្សឺមីន]]។ ជាំងបានបន្តការងារកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់រដ្ឋាភិបាលដោយបានបិទសហគ្រាសរដ្ឋជាច្រើនបន្តបន្ទាប់ និងកាត់បន្ថយ "[[ចានបាយដែក]]" (បុគ្គលកាន់មុខតំណែងពេញមួយជីវិត)។<ref name="APs-2022">{{cite news |date=30 November 2022 |title=Jiang Zemin, who guided China's economic rise, dies |work=Associated Press |url=https://apnews.com/article/china-beijing-hong-kong-obituaries-jiang-zemin-4ee4c5dcaf567e02efa3c5c7186af30a |access-date=April 8, 2024 |archive-date=2023-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403160544/https://apnews.com/article/china-beijing-hong-kong-obituaries-jiang-zemin-4ee4c5dcaf567e02efa3c5c7186af30a |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=13 September 1997 |title=China Gets Down to Business at Party Congress |website=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-sep-13-mn-31787-story.html |url-status=live |access-date=April 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018190108/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-sep-13-mn-31787-story.html |archive-date=18 October 2022}}</ref><ref>{{cite book |last=Vogel |first=Ezra |title=Deng Xiaoping and the Transformation of China |date=2011 |publisher=Belknap Press |isbn=978-0-674-72586-7 |page=682 |author-link=Ezra Vogel}}</ref> ក្រោមរដ្ឋបាលជាំង សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសចិនបានកើនឡើងខ្ពស់ជាងមុនប្រាំពីរដង។<ref name="APs-2022" /> ទឹកដី[[ហុងកុង]] (អង់គ្លេស) និង[[ម៉ាកាវ]] (ព័រទុយហ្កាល់) ត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យចិនវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ និងឆ្នាំ១៩៩៩ ដោយរដ្ឋាភិបាលចិនបញ្ចូលទីក្រុងពីរនេះជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសក្រោមគោលការណ៍[[ប្រទេសមួយ ប្រព័ន្ធពីរ]]។ ចិនបានចូលជាសមាជិក[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។<ref name="APs-2022" /> [[File:One-belt-one-road.svg|thumb|[[កិច្ចផ្តួចផ្ដើមខ្សែក្រវ៉ាត់មួយផ្លូវមួយ]] និងគម្រោងផែនការពាក់ព័ន្ធទាំងឡាយ។]] នៅក្នុងសម័យប្រជុំសមាជជាតិនៃបក្សកុម្មុយនីស្តលើកទី១៦ ក្នុងឆ្នាំ២០០២ លោក[[ហ៊ូ ជីនតាវ]]បានឡើងស្នងតំណែងជាអគ្គលេខាធិការបក្សបន្តពីជាំង។<ref name="APs-2022" /> នៅក្រោមរដ្ឋបាលហ៊ូ ប្រទេសចិនបានបន្តរក្សាអត្រាកំណើនសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់របស់ខ្លួនដដែរ ដោយវ៉ាដាច់បណ្ដាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំៗដូចជា៖ ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុន និងក្លាយខ្លួនជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចទីពីរនៅលើពិភពលោក។<ref>{{Cite news |last=Orlik |first=Tom |date=16 November 2012 |title=Charting China's Economy: A Decade Under Hu Jintao |work=The Wall Street Journal |url=http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2012/11/16/charting-chinas-economy-10-years-under-hu-jintao/ |accessdate=08 April 2024 |archive-date=2016-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221121820/http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2012/11/16/charting-chinas-economy-10-years-under-hu-jintao/ |url-status=live }}</ref> ប៉ុន្តែ កំណើនសេដ្ឋកិច្ចទាំងនេះបានជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ជាច្រើនដល់ធនធាន និងបរិស្ថានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេស<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/interactive/2007/08/26/world/asia/20070826_CHINA_GRAPHIC.html|title=China's Environmental Crisis|last1=Carter|first1=Shan|date=26 August 2007|work=The New York Times|access-date=16 May 2012|last2=Cox|first2=Amanda|last3=Burgess|first3=Joe|last4=Aigner|first4=Erin}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4913622.stm|title=China worried over pace of growth|last=Griffiths|first=Daniel|date=16 April 2004|work=BBC News|access-date=16 April 2006}}</ref> និងបង្កជាវិបត្តិបម្លាស់ទីលំនៅក្នុងស្រុក។<ref name="Ref_k">[https://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3166 ''China: Migrants, Students, Taiwan'']. Migration News. January 2006.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/27/AR2006012701588.html|title=In Face of Rural Unrest, China Rolls Out Reforms|last=Cody|first=Edward|date=28 January 2006|work=The Washington Post|access-date=18 January 2020|issn=0190-8286}}</ref> លោក[[ស៊ី ជីនពីង]]បានឡើងស្នងតំណែងជាមេដឹកនាំកំពូលចិនបន្តពីហ៊ូនៅក្នុងសម័យប្រជុំសមាជជាតិនៃបក្សកុម្មុយនីស្តក្នុងឆ្នាំ២០១២។ ភ្លាមៗក្រោយឡើងកាន់អំណាច លោកស៊ីបានចាត់[[យុទ្ធនាការប្រឆាំងអំពើពុករលួយក្រោមស៊ី ជីនពីង|យុទ្ធនាការប្រឆាំងអំពើពុករលួយទ្រង់ទ្រាយធំ]]<ref>{{cite news |date=20 March 2018 |title=China's anti-corruption campaign expands with new agency |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-43453769 |url-status=live |access-date=08 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190924060145/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-43453769 |archive-date=24 September 2019}}</ref> ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីចិនជាងពីរលាននាក់ត្រូវបានជាប់ទោសពីបទអំពើពុករលួយ។<ref name="Marquis-2022b">{{Cite book |last1=Marquis |first1=Christopher |title=Mao and Markets: The Communist Roots of Chinese Enterprise |last2=Qiao |first2=Kunyuan |date=2022-11-15 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-26883-6 |pages= |doi=10.2307/j.ctv3006z6k |jstor=j.ctv3006z6k |s2cid=253067190 |author-link=Christopher Marquis}}</ref> នៅក្រោមរដ្ឋបាលស៊ី លោកបានពង្រឹង​ក្ដោបអំណាចយ៉ាងស្អិតរមួតមិនធ្លាប់ឃើញ​ចាប់​តាំង​ពី​ចិនបាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើកំណែទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយមក។<ref>{{Cite news |last=Wingfield-Hayes |first=Rupert |date=23 October 2022 |title=Xi Jinping's party is just getting started |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-63225277 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230317004249/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-63225277 |archive-date=17 March 2023 |access-date=08 April 2024 |work=BBC News }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្រចិន}} [[File:East Asia topographic map.png|thumb|ផែនទីឋានលេខាសាស្ត្រនៃប្រទេសចិន]] ប្រទេសចិនមានវិសាលភាពទឹកដីធំទូលាយ និងសម្បូរបែប ដោយរាប់ចាប់ពី[[វាលលំហហ្កូប៊ី]] និង[[វាលលំហតាក្លាម៉ាកាន|តាក្លាម៉ាកាន]]នៅភាគខាងជើង រហូតដល់តំបន់ព្រៃត្រូពិចនៅភាគខាងត្បូង។ បណ្ដុំ[[ជួរភ្នំហិមាល័យ]] [[ការ៉ាកូរ៉ាំ]] [[ប៉ាមារ៍]] និង[[ធានសាន]]នៅប៉ែកខាងលិចបានបំបែកប្រទេសចិនដាច់ចេញពីតំបន់[[អាស៊ីខាងត្បូង]] និង[[អាស៊ីកណ្ដាល|កណ្តាល]]។ ទន្លេពីរសំខាន់ៗគឺ [[ទន្លេយ៉ាងសេ]] និងទន្លេលឿងបានលាតសន្ធឹងឆ្លងប្រទេសចិនពីលិចទៅកើតចេញពីតំបន់[[ខ្ពង់រាបទីបេ]]ហូរឆ្ពោះទៅកាន់តំបន់សមុទ្រភាគខាងកើត។ ប្រទេសចិនមានឆ្នេរសមុទ្រប្រវែង ១៤,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយសុទ្ធសឹងតែស្ថិតនៅជាប់នឹងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក និងត្រូវបានបន្តបែងចែកទៅជា [[សមុទ្របូហៃ]] [[សមុទ្រលឿង]] [[សមុទ្រចិនខាងកើត]] និង[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]]។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសចិនក៏មានព្រំដែនតូចមួយជាប់ប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថានផងដែរ ដែលតភ្ជាប់ប្រទេសមួយនេះទៅនឹងតំបន់[[ស្តិបអឺរ៉ាស៊ី|វាលស្មៅអឺរ៉ាស៊ី]]។ ទឹកដីប្រទេសចិនស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹងខាងជើងទី [[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៨|១៨°]] និង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៥៤|៥៤°]] និងរយៈបណ្តោយខាងកើតទី [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៧៣|៧៣°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១៣៥|១៣៥°]]។ ទឹកដីនៃប្រទេសចិនមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីគ្នាច្រើនអាស្រ័យទៅតាមតំបន់នីមួយៗ។ នៅភាគខាងកើត តាមបណ្តោយច្រាំងសមុទ្រលឿង និងសមុទ្រចិនខាងកើត គេឃើញមានវាលទំនាប និងប្រជាជនរស់នៅច្រើនកុះករ រីឯនៅខាងតំបន់ខ្ពង់រាបជាយម៉ុងហ្គោលីនៅភាគខាងជើងវិញគឺច្រើនគ្របដណ្ដប់ដោយវាលស្មៅធំទូលាយ។ នៅខាងត្បូងប្រទេសចិនគឺសម្បូរទៅដោយភ្នំ និងជួរភ្នំទាបៗ ខណៈតំបន់មជ្ឈិម-កើតមានដីសណ្តនៃទន្លេធំៗពីរនៅក្នុងប្រទេសគឺ ទន្លេលឿង និងទន្លេយ៉ាងសេ។ ទន្លេសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន៖ [[ទន្លេស៊ី]] [[ទន្លេមេគង្គ]] [[ទន្លេព្រហ្មបុត្រ]] និង[[ទន្លេអាមួរ]]។ នៅឯភាគខាងលិចវិញគឺសម្បូរទៅដោយជួរភ្នំធំៗ ពិសេសគឺជួរភ្នំហិម៉ាល័យ។ តំបន់ខ្ពង់រាបកម្រិតខ្ពស់នៅភាគខាងជើងគឺមានលក្ខណៈស្ងួតខ្លាំងដោយសារតែវាត្រូវគ្របដណ្ដប់ដោយវាលលំហធំៗពីរគឺ [[វាលលំហហ្កូប៊ី]] និង[[វាលលំហតាក្លាម៉ាកាន|តាក្លាម៉ាកាន]]។ ចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកគឺ[[ភ្នំអេវឺរេស]] (៨,៨៤៨ ម៉ែត្រ) គឺស្ថិតនៅតាមព្រំដែនចិន-នេប៉ាល់។<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|title=Nepal and China agree on Mount Everest's height|date=8 April 2010|work=BBC News|access-date=25 June 2024|archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712190003/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8608913.stm|url-status=live}}</ref> ចំណុចទាបបំផុតនៅក្នុងប្រទេស និងជាចំណុចទាបបំផុតទីបីលើពិភពលោកផងដែរគឺ បឹងស្ងួតហៅ[[បឹងអៃឌីង]] (−១៥៤ ម) ស្ថិតនៅក្នុង[[កំហូងធូលូហ្វាន់]]។<ref>{{cite web|url=http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm|title=Lowest Places on Earth|date=28 February 2015|publisher=National Park Service|access-date=25 June 2024|archive-date=2015-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207222858/http://www.nps.gov/deva/naturescience/lowest-places-on-earth.htm|url-status=live}}</ref> === អាកាសធាតុ === {{Main|អាកាសធាតុនៅចិន}} {{Further|មហាកំផែងបៃតង (ចិន)}} អាកាសធាតុនៅចិនជាចម្បងត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយខ្យល់[[មូសុង]]សើម និង[[រដូវប្រាំង]] ដែលជាហេតុនាំឱ្យសីតុណ្ហភាពរវាងរដូវរងា និងរដូវក្តៅមានអត្រាខុសគ្នាច្រើន។ នៅរដូវរងារ ខ្យល់ភាគខាងជើងដែលបក់មកពីតំបន់រយៈទទឹងខ្ពស់មានលក្ខណៈត្រជាក់ និងស្ងួត។ ចំណែកនៅរដូវក្តៅ ខ្យល់ភាគខាងត្បូងបក់ពីតំបន់ឆ្នេរនៅរយៈទទឹងទាបគឺមានលក្ខណៈក្តៅ និងសំណើម។<ref>{{cite book|title=Regional Climate Studies of China|year=2008|publisher=Springer|page=1|url=https://books.google.com/books?id=SEO_RyNDJ0gC&pg=PA1|isbn=978-3-540-79242-0|access-date=2024-06-26 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328160123/https://books.google.com/books?id=SEO_RyNDJ0gC&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> បញ្ហាបរិស្ថានដ៏សំខាន់មួយនៅប្រទេសចិនគឺការរីករាលដាលនៃវាលលំហនៅក្នុងប្រទេស ពិសេសគឺ[[វាលលំហហ្កូប៊ី]]។<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/terrywaghorn/2011/03/07/fighting-desertification/|title=Fighting Desertification|last=Waghorn|first=Terry|date=7 March 2011|newspaper=Forbes|access-date=26 June 2024|archive-date=2017-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729115736/https://www.forbes.com/sites/terrywaghorn/2011/03/07/fighting-desertification/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4915690.stm|title=Beijing hit by eighth sandstorm|date=17 April 2006|work=BBC News|access-date=26 June 2024|archive-date=2009-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090101023529/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4915690.stm|url-status=live}}</ref> ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការទប់ស្កាត់បាតុភូតនេះ រដ្ឋាភិបាលចិនបានបញ្ជាឱ្យដាំកូនឈើនៅជាយព្រំប្រទល់នៃវាលលំហនោះ ចាប់ផ្ដើមពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។ តែទោះជាយ៉ាងណា ភាពរាំងស្ងួត និងការអនុវត្តកសិកម្មមិនល្អបានបណ្តាលឱ្យមាន[[ព្យុះធូលីអាស៊ី|ព្យុះធូលី]]វាយប្រហារភាគខាងជើងប្រទេសចិនរៀងរាល់និទាឃរដូវ និងបន្តរីករាលដាលដល់ផ្នែកផ្សេងទៀតនៃតំបន់អាស៊ីបូព៌ា រួមទាំងប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េផងដែរ។ ស្ថិតិផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាលចិនអំពីផលិតភាពកសិកម្មក្នុងប្រទេសខ្លួនគឺមិនអាចទុកចិត្តបានឡើយ ដោយសារតែការបំផ្លើសនៃផលិតកម្មដោយរដ្ឋាភិបាលកម្រិតមូលដ្ឋាន។<ref>Chow, Gregory (2006) Are Chinese Official Statistics Reliable? CESifo Economic Studies 52. 396–414. 10.1093/cesifo/ifl003.</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Liu G, Wang X, Baiocchi G, Casazza M, Meng F, Cai Y, Hao Y, Wu F, Yang Z |date=October 2020 |title=On the accuracy of official Chinese crop production data: Evidence from biophysical indexes of net primary production |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=117|issue=41|pages=25434–25444 |doi=10.1073/pnas.1919850117|pmc=7568317|pmid=32978301 |bibcode=2020PNAS..11725434L |doi-access=free}}</ref> ប្រទេសចិនភាគច្រើនមានអាកាសធាតុសមរម្យសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ដែលនាំឱ្យខ្លួនអាចផលិតដំណាំជាច្រើនក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំដូចជា៖ អង្ករ ស្រូវសាលី ប៉េងប៉ោះ ត្រប់វែង ទំពាំងបាយជូ ឪឡឹក ស្ពៃ និងដំណាំជាច្រើនប្រភេទទៀត។<ref>{{cite web|title=Countries by commodity|website=[[FAOSTAT]]|url=http://www.fao.org/faostat/en/#rankings/countries_by_commodity|access-date=30 June 2024|archive-date=2020-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629173611/http://www.fao.org/faostat/en/#rankings/countries_by_commodity|url-status=live}}</ref> នៅឆ្នាំ២០២១ វាលស្មៅ និងតិណភូមិអចិន្រ្តៃយ៍ប្រមាណ ១២ ភាគរយគឺស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសចិន ក៏ដូចជា ៨% នៃផ្ទៃដីដាំដុះសកលផងដែរ។<ref name=":14">{{Cite book |title=World Food and Agriculture – Statistical Yearbook 2023 |place=Rome |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |url=https://www.fao.org/documents/card/en?details=cc8166en |access-date=2024-06-30 |date=2023 |doi=10.4060/cc8166en |isbn=978-92-5-138262-2 |archive-date=2023-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215161116/https://www.fao.org/documents/card/en?details=cc8166en |url-status=live }}</ref> === ជីវៈចម្រុះ === {{Main|ជីវិតសត្វព្រៃនៅចិន}} [[File:Giant Panda Eating.jpg|thumb|[[ខ្លាឃ្មុំផេនដា]] ដែលជាប្រភេទសត្វជិតផុតពូជ និងដោយតំបន់ដ៏ប្រជាប្រិយបំផុតរបស់ចិន]] ប្រទេសចិនគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោម[[ប្រទេសមហាចម្រុះ]]ចំនួន ១៧ ប្រទេស<ref name="Ref_2009a">{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/theme-reports/biodiversity/biodiversity01-3.html|title=Biodiversity Theme Report|last=Williams|first=Jann|date=10 December 2009|website=Environment.gov.au|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811045957/http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/theme-reports/biodiversity/biodiversity01-3.html|archive-date=11 August 2011|access-date=30 June 2024}}</ref> ដោយមានទីតាំងស្ថិតលើ[[ពិភពជីវភូមិសាស្ត្រ]]សំខាន់ៗពីរនៅលើពិភពលោក ពោលគឺ [[ប៉ាឡេអាកទិក]] និង[[ឥណ្ឌូម៉ាឡៃស៍]]។ យោងតាមការវាស់វែង ប្រទេសចិនមានសត្វ និងរុក្ខជាតិសរសៃនាំសរុបជាង ៣៤,៦៨៧ ប្រភេទ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសសម្បូរជីវៈចម្រុះច្រើនបំផុតលំដាប់ទីបីនៅលើពិភពលោក បន្ទាប់ពីប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]] និង[[កូឡុំប៊ី]]។<ref>[http://rainforests.mongabay.com/03highest_biodiversity.htm Countries with the Highest Biological Diversity] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326060253/http://rainforests.mongabay.com/03highest_biodiversity.htm|date=26 March 2013 }}. Mongabay.com. 2004 data. Retrieved 24 April 2013.</ref> ចិនជាភាគីមួយនៃ[[អនុសញ្ញាស្តីពីជីវៈចម្រុះ]]<ref>{{cite web|url=https://www.cbd.int/countries/?country=cn|title=Country Profiles – China|website=Convention on Biological Diversity|access-date=30 June 2024|archive-date=2023-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209085157/https://www.cbd.int/countries/?country=cn|url-status=live}}</ref> ដោយ[[ផែនការសកម្មភាពជីវៈចម្រុះ]]របស់ចិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអនុសញ្ញានេះកាលពីឆ្នាំ២០១០។<ref>{{cite web |url=http://www.cbd.int/doc/world/cn/cn-nbsap-v2-zh.pdf |title=translation: China Biodiversity Conservation Strategy and Action Plan. Years 2011–2030|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.cbd.int/doc/world/cn/cn-nbsap-v2-zh.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|website=Convention on Biological Diversity|access-date=30 June 2024}}</ref> ប្រទេសចិនជាជម្រករបស់ថនិកសត្វយ៉ាងតិចចំនួន ៥៥១ ប្រភេទ (ជាប្រទេសមានចំនួនសត្វច្រើនបំផុតទីបី)<ref>[http://www.iucnredlist.org/initiatives/mammals/analysis/geographic-patterns IUCN Initiatives – Mammals – Analysis of Data – Geographic Patterns 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512150801/http://www.iucnredlist.org/initiatives/mammals/analysis/geographic-patterns|date=12 May 2013 }}. IUCN. Retrieved 1 July 2024. Data does not include species in Taiwan.</ref> សត្វស្លាបចំនួន ១,២២១ ប្រភេទ (ទីប្រាំបី)<ref>[http://rainforests.mongabay.com/03birds.htm Countries with the most bird species] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130216152146/http://rainforests.mongabay.com/03birds.htm|date=16 February 2013 }}. Mongabay.com. 2004 data. Retrieved 1 July 2024.</ref> សត្វល្មូនចំនួន ៤២៤ ប្រភេទ (ទីប្រាំពីរ)<ref>[http://rainforests.mongabay.com/03reptiles.htm Countries with the most reptile species] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130216152129/http://rainforests.mongabay.com/03reptiles.htm |date=2013-02-16 }}. Mongabay.com. 2004 data. Retrieved 1 July 2024.</ref> និងថលជលិកសត្វចំនួន ៣៣៣ ប្រភេទ (ទីប្រាំពីរ)។<ref>[http://www.iucnredlist.org/initiatives/amphibians/analysis/geographic-patterns#diversity IUCN Initiatives – Amphibians – Analysis of Data – Geographic Patterns 2012] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512145131/http://www.iucnredlist.org/initiatives/amphibians/analysis/geographic-patterns|date=12 May 2013 }}. IUCN. Retrieved 1 July 2024. Data does not include species in Taiwan.</ref> សត្វយ៉ាងតិចចំនួន ៨៤០ ប្រភេទកំពុងទទួលការគំរាមកំហែង ងាយរងគ្រោះ ឬជិតផុតពូជក្នុងជម្រកមូលដ្ឋាន ដោយសារតែសកម្មភាពរបស់មនុស្ស ដូចជា ការបំផ្លិចបំផ្លាញទីជម្រក ការបំពុល និងការប្រម៉ាញ់ជាអាហារ រោមសត្វ និង[[ឱសថបុរាណចិន]]ជាដើម។<ref>[http://www.mnn.com/earth-matters/animals/stories/infographic-top-20-countries-with-most-endangered-species Top 20 countries with most endangered species IUCN Red List] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424182826/http://www.mnn.com/earth-matters/animals/stories/infographic-top-20-countries-with-most-endangered-species|date=24 April 2013 }}. 5 March 2010. Retrieved 1 July 2024.</ref> សត្វព្រៃជិតផុតពូជត្រូវស្ថិតក្រោមការការពារដោយច្បាប់ ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០០៥ ប្រទេសចិនមានរមណីយដ្ឋានធម្មជាតិជាង ២,៣៤៩ កន្លែងដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុប ១៤៩.៩៥ លានហិកតា ឬស្មើនឹង ១៥ ភាគរយនៃផ្ទៃដីសរុបរបស់ប្រទេសចិន។<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/Brief/193257.htm|title=Nature Reserves|website=China Internet Information Center |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115063105/http://www.china.org.cn/english/features/Brief/193257.htm |archive-date=15 November 2010|access-date=1 July 2024}}</ref> សត្វព្រៃភាគច្រើនមិនមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់កសិកម្មស្នូលនៃភាគខាងកើត និងកណ្តាលនៃប្រទេសចិននោះឡើយ ដោយជម្រកចម្បងច្រើនស្ថិតនៅតំបន់ភ្នំភាគខាងត្បូង និងខាងលិច។<ref>{{cite journal|last1=Turvey|first1=Samuel|year=2013|title=Holocene survival of Late Pleistocene megafauna in China: a critical review of the evidence|journal=Quaternary Science Reviews|volume=76|pages=156–166|doi=10.1016/j.quascirev.2013.06.030|bibcode=2013QSRv...76..156T }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Lander|first1=Brian|last2=Brunson|first2=Katherine|year=2018 |title=Wild Mammals of Ancient North China|journal=The Journal of Chinese History|publisher=Cambridge University Press |volume=2|issue=2|pages=291–312|doi=10.1017/jch.2017.45|s2cid=90662935 }}</ref> ប្រទេសចិនមានរុក្ខជាតិសរសៃនាំជាង ៣២,០០០ ប្រភេទ<ref>[http://rainforests.mongabay.com/03plants.htm Countries with the most vascular plant species] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140112001508/http://rainforests.mongabay.com/03plants.htm|date=12 January 2014 }}. Mongabay.com. 2004 data. Retrieved 1 July 2024.</ref> និងក៏ជាជម្រកនៃប្រភេទព្រៃឈើជាច្រើនផងដែរ។ [[ព្រៃសរលកូល]] ត្រជាក់គ្របដណ្ដប់នៅភាគខាងជើងនៃប្រទេស និងជាជម្រកនៃប្រភេទសត្វដូចជា [[ក្ដាន់យក្ស]] និង[[ខ្លាឃ្មុំខ្មៅអាស៊ី]] និងរួមទាំងសត្វស្លាបជាង ១២០ ប្រភេទទៀត។<ref name="rough guide" /> ផ្ទៃ​ខាង​ក្រោម​នៃ​ព្រៃ​សរលកូល​សំណើម​អាច​មាន​[[ឫស្សី]]​ក្រាស់ៗ។ ព្រៃត្រូពិច ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់កណ្តាល និងប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេសចិន គឺជាជម្រកនៃប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានដង់ស៊ីតេខ្ពស់ រួមទាំងប្រភេទសត្វកម្រជាច្រើន។ ព្រៃត្រូពិចនៅ[[ខេត្តយូណាន]] និង[[ហៃណាន]]មានវត្តមានសត្វប្រមាណមួយភាគបួននៃប្រភេទសត្វ និងរុក្ខជាតិទាំងអស់នៅប្រទេសចិន។<ref name="rough guide">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&pg=PA1213|title=China|publisher=Rough Guides|year=2003|isbn=978-1-84353-019-0|edition=3|page=1213|access-date=2024-07-01 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328155933/https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&pg=PA1213#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> ប្រទេសចិនមានផ្សិតជាង ១០,០០០ ប្រភេទដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុក។<ref>{{cite book|title=Conservation Biology: Voices from the Tropics|year=2013|publisher=John Wiley & Sons|page=208|url=https://books.google.com/books?id=OeqjKhDml6wC&pg=PA208|isbn=978-1-118-67981-4|access-date=2024-07-01 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328155933/https://books.google.com/books?id=OeqjKhDml6wC&pg=PA208|url-status=live}}</ref> === បរិស្ថាន === {{Main|បរិស្ថាននៅចិន|វិបត្តិបរិស្ថាននៅចិន}} [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb|[[ទំនប់ជ្រលងបី]]នៅក្នុងខេត្តហូប៉ី ដែលជាទំនប់វារីអគ្គិសនីធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។]] នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ បរិស្ថាននៃប្រទេសចិនបានទទួលរងនូវការបំពុលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបណ្ដាលដោយដំណើរឧស្សាហូបនីយកម្មដ៏លឿនរហ័សរបស់ចិន។<ref name="Ma2002">{{Cite book |last1=Ma |first1=Xiaoying |url=https://books.google.com/books?id=eQTbZRWgC74C&pg=PA1 |title=Environmental Regulation in China |last2=Ortalano |first2=Leonard |publisher=Rowman & Littlefield |year=2000 |isbn=978-0-8476-9399-3 |pages=1 |access-date=2024-03-28 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328160050/https://books.google.com/books?id=eQTbZRWgC74C&pg=PA1#v=onepage&q&f=false |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-21545868|title=China acknowledges 'cancer villages'|date=22 February 2013|publisher=BBC News|access-date=3 July 2024|archive-date=2024-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321002451/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-21545868|url-status=live}}</ref> បទប្បញ្ញត្តិដូចជាច្បាប់ស្តីពីការការពារបរិស្ថានឆ្នាំ១៩៧៩ គឺមិនសូវបានប្រតិបត្តិបានល្អនោះឡើយ ហើយជារឿយៗត្រូវបានគេច្រានចោល ជាថ្នូរនឹងការបន្តអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចជាតិ។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20114306|title=Riot police and protesters clash over China chemical plant|last=Soekov|first=Kimberley|date=28 October 2012|publisher=BBC News|access-date=3 July 2024|archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410202328/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-20114306|url-status=live}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ប្រទេស​ចិន​មាន​ចំនួន​អ្នក​ស្លាប់ដោយខ្យល់​បំពុល​ច្រើន​ជាង​គេ​ទី​ពីរ​​ ដោយមានចំនួន​អ្នក​ស្លាប់​ប្រមាណ​មួយ​លាន​នាក់ ដោយនៅ​ពី​ក្រោយតែប្រទេស​ឥណ្ឌា​ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |date=15 February 2016 |title=Is air quality in China a social problem? |url=https://chinapower.csis.org/air-quality/ |access-date=3 July 2024 |website=Center for Strategic and International Studies |publisher=ChinaPower Project |archive-date=2020-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326081416/https://chinapower.csis.org/air-quality/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.who.int/phe/publications/air-pollution-global-assessment/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160928165031/http://www.who.int/phe/publications/air-pollution-global-assessment/en/|url-status=dead|archive-date=28 September 2016|title=Ambient air pollution: A global assessment of exposure and burden of disease|website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]|access-date=3 July 2024|archivedate=28 កញ្ញា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928165031/http://www.who.int/phe/publications/air-pollution-global-assessment/en/}}</ref> ទោះជាប្រទេសចិនបានជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសដែលបញ្ចេញឧស្ម័នកាបូនិកច្រើនបំផុតក៏ដោយ<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-iea-emissions-idUSBRE95908S20130610|title=Global carbon emissions hit record high in 2012 |last=Chestney|first=Nina|date=10 June 2013|work=Reuters|access-date=3 July 2024|archive-date=19 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131119111939/http://www.reuters.com/article/2013/06/10/us-iea-emissions-idUSBRE95908S20130610 |url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែ CO₂ បញ្ចេញដោយមនុស្សម្នាក់ៗនៅចិនមានត្រឹមតែ ៨ តោនប៉ុណ្ណោះ ដែលជាអត្រាទាបខ្លាំងបើប្រៀបនឹងប្រទេសអភិវឌ្ឍមួយចំនួនដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក (១៦.១) អូស្ត្រាលី (១៦.៨) និងកូរ៉េខាងត្បូង (១៣.៦)។<ref name="UCS-2020">{{cite web|date=August 2020|title=Each Country's Share of CO2 Emissions|url=https://www.ucsusa.org/resources/each-countrys-share-co2-emissions|access-date=3 July 2024|website=Union of Concerned Scientists|archive-date=2019-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015184639/https://www.ucsusa.org/resources/each-countrys-share-co2-emissions|url-status=live}}</ref> ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយប្រទេសចិនគឺមានបរិមាណខ្ពស់បំផុតក្នុងចំណោមប្រទេសដទៃទៀតនៅលើពិភពលោក។<ref name="UCS-2020" /> ប្រទេសនេះមានបញ្ហាទឹកកខ្វក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយបើយោងទៅតាម[[ក្រសួងបរិស្ថានវិទ្យា និងបរិយាកាស]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២២ បានឱ្យដឹងថា ទឹកប្រមាណ ៨៧.៩% នៃផ្ទៃទឹកជាតិប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមានលក្ខណៈសមស្របសម្រាប់មនុស្សប្រើប្រាស់។<ref>{{Cite web |date=21 July 2023 |title=2022 State of Ecology & Environment Report Review |url=https://chinawaterrisk.org/resources/analysis-reviews/2022-state-of-ecology-environment-report-review/ |access-date=3 July 2024 |website=China Water Risk |archive-date=2024-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117010324/https://chinawaterrisk.org/resources/analysis-reviews/2022-state-of-ecology-environment-report-review/ |url-status=live }}</ref> ប្រទេសចិនបានផ្ដោតលើយុទ្ធនាការកាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថានជាធំ ដែលជាហេតុនាំឱ្យអត្រាបំពុលបរិស្ថានបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងលឿននៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០។<ref>{{Cite news |last1=Jayaram |first1=Kripa |last2=Kay |first2=Chris |last3=Murtaugh |first3=Dan |date=14 June 2022 |title=China Reduced Air Pollution in 7 Years as Much as US Did in Three Decades |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-14/china-s-clean-air-campaign-is-bringing-down-global-pollution |access-date=1 August 2024 |work=Bloomberg News |archive-date=2023-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231107054008/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-14/china-s-clean-air-campaign-is-bringing-down-global-pollution |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០២០ រដ្ឋាភិបាលចិនបានប្រកាសដាក់គោលដៅបរិស្ថានថា កម្រិតនៃការបំភាយឧស្ម័នបំពុលក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួននឹងហក់ឡើងដល់ចំណុចខ្ពស់បំផុតនៅមុនឆ្នាំ២០៣០ ហើយការបំភាយឧស្ម័នកាបូននឹងថយចុះដល់ចំណុចអព្យាក្រឹតនៅត្រឹមឆ្នាំ២០៦០ ដោយស្របទៅតាមផែនការចេញដោយ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាកាសធាតុទីក្រុងប៉ារីស]]។<ref name="CAT-2020">{{cite web |date=23 September 2020 |title=China going carbon neutral before 2060 would lower warming projections by around 0.2 to 0.3 degrees C |url=https://climateactiontracker.org/press/china-carbon-neutral-before-2060-would-lower-warming-projections-by-around-2-to-3-tenths-of-a-degree/ |access-date=1 August 2024 |website=Climate Action Tracker |archive-date=2024-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211205338/https://climateactiontracker.org/press/china-carbon-neutral-before-2060-would-lower-warming-projections-by-around-2-to-3-tenths-of-a-degree/ |url-status=live }}</ref> បើយោងទៅតាមកម្មវិធីតាមដានសកម្មភាពអាកាសធាតុ (Climate Action Tracker) បានឱ្យដឹងថា ប្រសិនបើផែនការរបស់ចិនអាចសម្រេចបានជោគជ័យមែននោះ វានឹងជួយកាត់បន្ថយកំណើនសីតុណ្ហភាពពិភពលោកប្រមាណត្រឹម ០.២ ទៅ ០.៣ អង្សា ដែលជា "ការកាត់បន្ថយដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មានក្រោមការវាស់វែងប៉ាន់ស្មានរបស់អង្គការមួយនេះ"។<ref name="CAT-2020" /> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចិនគឺជាប្រទេសចូលវិនិយោគឈានមុខគេលើ[[ថាមពលកកើតឡើងវិញ]] និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មលើវាជាមួយនឹងទឹកប្រាក់វិនិយោគចំនួន ៥៤៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២។<ref name="Schonhardt-2023">{{Cite news |last=Schonhardt |first=Sara |date=30 January 2023 |title=China Invests $546 Billion in Clean Energy, Far Surpassing the U.S. |work=Scientific American |url=https://www.scientificamerican.com/article/china-invests-546-billion-in-clean-energy-far-surpassing-the-u-s/#:~:text=The%20country%20spent%20%24546%20billion,billion%20in%20clean%20energy%20investments. |access-date=1 August 2024 |archive-date=2023-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230519125528/https://www.scientificamerican.com/article/china-invests-546-billion-in-clean-energy-far-surpassing-the-u-s/#:~:text=The%20country%20spent%20%24546%20billion,billion%20in%20clean%20energy%20investments. |url-status=live }}</ref> ចិនជាអ្នកផលិតបច្ចេកវិទ្យាថាមពលកកើតឡើងវិញដ៏ធំមួយ និងបានវិនិយោគថវិកាយ៉ាងច្រើនទៅក្នុងគម្រោងថាមពលកកើតឡើងវិញនៅក្នុងស្រុក។<ref>{{cite news |last=Meng |first=Meng |date=5 January 2017 |title=China to plow $361 billion into renewable fuel by 2020 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-china-energy-renewables/china-to-plow-361-billion-into-renewable-fuel-by-2020-idUSKBN14P06P |access-date=1 August 2024 |archive-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727074912/https://www.reuters.com/article/us-china-energy-renewables/china-to-plow-361-billion-into-renewable-fuel-by-2020-idUSKBN14P06P |url-status=live }}</ref><ref name="Schonhardt-2023" /> ក្នុងនាមជាប្រទេសមួយដែលច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រភពថាមពលមិនអាចកកើតឡើងវិញតាំងពីដើមដូចជាថាមពលធ្យូងថ្ម ការអនុវត្តប្រើប្រាស់ថាមពលកកើតឡើងវិញរបស់ប្រទេសចិនបានកើនឡើងជាលំដាប់នៅប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ដោយបម្រើបម្រាស់វាបានកើនឡើងពី ២៦.៣ ភាគរយក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ដល់ ៣១.៩ ភាគរយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |last=Maguire |first=Gavin |date=23 November 2022 |title=Column: China on track to hit new clean & dirty power records in 2022 |url=https://www.reuters.com/business/energy/china-track-hit-new-clean-dirty-power-records-2022-maguire-2022-11-23/ |access-date=1 August 2024 |work=Reuters |archive-date=2023-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416175101/https://www.reuters.com/business/energy/china-track-hit-new-clean-dirty-power-records-2022-maguire-2022-11-23/ |url-status=live }}</ref> នៅឆ្នាំ២០២៣ ថាមពលអគ្គីសនីរបស់ចិនប្រមាណ ៦០.៦% បានកើតចេញពីធ្យូងថ្ម (អ្នកផលិតច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក) ខណៈ ១៣.២% បានមកពីវារីអគ្គិសនី (ច្រើនបំផុតជាងប្រទេសដទៃ) ៩.៤% មកពីខ្យល់ (ច្រើនជាងគេ) ៦.២% មកពីថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យ (ច្រើនជាងគេ) ៤.៦% ពីថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ (ច្រើនបំផុតទីពីរ) ៣.៣% ពីឧស្ម័នធម្មជាតិ (ច្រើនបំផុតទីប្រាំ) និង ២.២% ពីជីវថាមពល (ច្រើនបំផុត) ពោលគឺថាមពលប្រទេសចិនសរុប ៣១% គឺបានមកពីប្រភពថាមពលកកើតឡើងវិញ។<ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 May 2024 |title=Global Electricity Review 2024: Analysis of key power sector emitters in 2023 |url=https://ember-climate.org/insights/research/global-electricity-review-2024/major-countries-and-regions |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=1 August 2024 |website=Ember}}</ref> ទោះជាបានសង្កត់ធ្ងន់លើថាមពលកកើតឡើងវិញក្ដី ប្រទេសចិននៅតែមានទំនាក់ទំនងស៊ីជម្រៅក្នុងទីផ្សារប្រេងសកល ហើយជាមួយប្រទេសឥណ្ឌា ចិនបាននាំចូល[[ប្រេងឆៅ]]ច្រើនបំផុតពីរុស្ស៊ី គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite web |last=Perkins |first=Robert |date=2022-10-07 |title=Russian seaborne crude exports slide to 12-month low as EU ban, price caps loom |url=https://www.spglobal.com/commodityinsights/en/market-insights/latest-news/oil/072022-russian-seaborne-crude-exports-retreat-from-three-year-highs-shipping-data |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014053951/https://www.spglobal.com/commodityinsights/en/market-insights/latest-news/oil/072022-russian-seaborne-crude-exports-retreat-from-three-year-highs-shipping-data |archive-date=2022-10-14 |website=S&P Global }}</ref><ref>{{cite web |last=International Energy Agency |author-link=International Energy Agency |date=24 February 2022 |title=Oil Market and Russian Supply – Russian supplies to global energy markets |url=https://www.iea.org/reports/russian-supplies-to-global-energy-markets/oil-market-and-russian-supply-2 |access-date=1 August 2024 |publisher=IEA |archive-date=2023-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116162235/https://www.iea.org/reports/russian-supplies-to-global-energy-markets/oil-market-and-russian-supply-2 |url-status=live }}</ref> === ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ === {{Main|ព្រំដែនប្រទេសចិន}} ចិនត្រូវជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេបំផុតទីបី]]នៅលើពិភពលោកបន្ទាប់ពីប្រទេស[[រុស្ស៊ី]] និង[[កាណាដា]]បើគិតតាមក្រឡាផ្ទៃ និងជាប្រទេសធំបំផុតទីបី ឬទីបួនបើគិតតាមផ្ទៃដីសរុប។{{refn|group=ស|បើយោងតាម ''Encyclopædia Britannica'' បានបញ្ជាក់ថា ផ្ទៃដីសរុបនៃសហរដ្ឋអាមេរិកគឺមានទំហំ ៩,៥២២,០៥៥ គម^២ ដែលមានទំហំតូចជាងប្រទេសចិនបន្តិច។ ក៏ប៉ុន្តែ បើតាមសៀវភៅ "CIA World Factbook" វិញបានបញ្ជាក់ថា ផ្ទៃដីសរុបប្រទេសចិនធ្លាប់មានទំហំធំជាងសហរដ្ឋអាមេរិក ប៉ុន្តែមកដល់ឆ្នាំ១៩៩៦ ទំហំផ្ទៃដីសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនឡើងធំជាងប្រទេសចិន បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានរាប់បញ្ចូលផ្ទៃទឹកនៃតំបន់ឆ្នេរ[[ហ្គ្រែតលេកស៍]] (មហាបឹង) ចូលទៅក្នុងផ្ទៃដីសរុបរបស់ខ្លួន។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៩ ដល់ឆ្នាំ១៩៩៦ ទំហំផ្ទៃដីសរុបនៃសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានគេកត់ត្រាថាមាន ៩,៣៧២,៦១០ គម^២ (រាប់តែផ្ទៃដីសរុប​ និងផ្ទៃទឹកក្នុងប្រទេសប៉ុណ្ណោះ)។ តួលេខនៃទំហំផ្ទៃដីសរុបមួយនេះត្រូវបានកែទៅ ៩,៦២៩,០៩១​ គម^២ វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ (ក្រោយបញ្ចូលតំបន់ហ្គ្រេតលេកស៍ និងតំបន់ឆ្នេរ)។ តួលេខត្រូវបានកែសម្រួលបន្តទៀតដូចជា​ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ វាបានកើនដល់ ៩,៦៣១,៤១៨ គម^២ ហើយនៅឆ្នាំ២០០៦ វាបានឡើងបន្តិចដល់ ៩,៦៣១,៤២០ គម^២ ហើយជាចុងក្រោយគឺនៅឆ្នាំ២០០៧​​ ដោយតួលេខបានកើនរហូតដល់ ៩,៨២៦,៦៣០ គម^២ (ក្រោយរាប់បញ្ចូលផ្ទៃទឹកប្រទេសចូល)។}} ផ្ទៃដីសរុបនៃប្រទេសចិនត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានទំហំប្រហែល ៩,៦០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref>{{cite journal|last1=Ma|first1=Jin Shuang|last2=Liu|first2=Quan Riu|title=The Present Situation and Prospects of Plant Taxonomy in China|journal=Taxon|volume=47|number=1|date=February 1998|pages=67–74|publisher=Wiley|doi=10.2307/1224020|jstor=1224020}}</ref> តួលេខទំហំផ្ទៃដីជាក់លាក់អាចមានចាប់ពី ៩,៥៧២,៩០០ គម^២ បើយោងតាម ''Encyclopædia Britannica''<ref name="United States" /> រហូតដល់ទៅ ៩,៥៩៦,៩៦១ គម^២ ដោយយោងតាមសៀវភៅប្រជាសាស្រ្ត អសប<ref name="UN Stat" /> និង​ ''CIA World Factbook''​។<ref name="CIA">{{Cite CIA World Factbook|country=China|access-date=23 September 2024}}</ref> [[File:China administrative.png|thumb|ផែនទីបង្ហាញពីជម្លោះទឹកដីរវាងប្រទេសចិន និងប្រទេសជិតខាងមួយចំនួន។]] ប្រទេសចិនមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមប្រវែងព្រំប្រទល់ដីគោក|ព្រំប្រទល់ដីគោកសរុបវែងជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក]] ដោយមានប្រវែង ២២,១១៧ គីឡូម៉ែត្រ ហើយមានឆ្នេរប្រវែង ១៤,៥០០ គីឡូម៉ែត្រដោយរាប់ចាប់ពីមាត់[[ទន្លេយ៉ាលូ]] (ទន្លេអាម្ណុក) រហូតដល់[[ឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]។<ref name="CIA" /> ទឹកដីចិនគ្របដណ្តប់លើតំបន់[[អាស៊ីខាងកើត|អាស៊ីបូព៌ា]]ស្ទើរទាំងមូល និងមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេសផ្សេងទៀតចំនួន ១៤ ប្រទេសដូចជា៖ ប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ឡាវ]] និង[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ប្រទេស[[ឥណ្ឌា]] [[ភូតាន]] [[នេប៉ាល់]] [[ប៉ាគីស្ថាន]] និង[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]នៅតំបន់អាស៊ីខាងត្បូង ប្រទេស[[តាជីគីស្ថាន]] [[កៀគីស្ថាន]] និង[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]នៅតំបន់អាស៊ីកណ្តាល ហើយនិងប្រទេស[[រុស្ស៊ី]] [[ម៉ុងហ្គោលី]] និង[[កូរ៉េខាងជើង]]នៅតំបន់នាយអាស៊ី និងអាស៊ីខាងជើង។ ចិនត្រូវបានបំបែកចេញពីប្រទេសបង់ក្លាដែស និងប្រទេសថៃតែបន្តិចប៉ុណ្ណោះនៅប៉ែកនិរតីនិងត្បូង ហើយមានដែនសមុទ្រជាប់ប្រទេសជាច្រើនទៀតដូចជា ប្រទេស[[ជប៉ុន]] [[ហ្វីលីពីន]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]។<ref>{{cite journal|last=Wei|first=Yuwa|title=China and ITS Neighbors |volume=22|number=1|date=2014|pages=105–136|publisher=Willamette University College of Law|journal=Willamette Journal of International Law and Dispute Resolution|jstor=26210500}}</ref> ប្រទេសចិនមានជម្លោះព្រំដែនដីគោកជាមួយប្រទេសចំនួនតែពីរប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងចំណោមប្រទេសជិតខាងទាំងអស់សរុប ១៤ ប្រទេស<ref>{{cite web |title=Groundless to view China as expansionist, says Beijing after PM Modi's Ladakh visit |url=https://www.indiatoday.in/world/story/groundless-to-view-china-as-expansionist-says-beijing-after-pm-modi-s-ladakh-visit-1696727-2020-07-03 |access-date=25 September 2024 |website=India Today |date=3 July 2020 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810133156/https://www.indiatoday.in/world/story/groundless-to-view-china-as-expansionist-says-beijing-after-pm-modi-s-ladakh-visit-1696727-2020-07-03 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Fravel |first=M. Taylor |author-link=Taylor Fravel |date=1 October 2005 |title=Regime Insecurity and International Cooperation: Explaining China's Compromises in Territorial Disputes |journal=International Security |volume=30 |issue=2 |pages=46–83 |doi=10.1162/016228805775124534 |s2cid=56347789}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fravel |first=M. Taylor |title=Strong Borders, Secure Nation: Cooperation and Conflict in China's Territorial Disputes |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-13609-7 |author-link=Taylor Fravel}}</ref> ពោលគឺប្រទេសឥណ្ឌា<ref>{{Cite news |date=14 December 2022 |title=India-China dispute: The border row explained in 400 words |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-53062484 |access-date=25 September 2024 |publisher=BBC News |archive-date=2022-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420180958/https://www.bbc.com/news/world-asia-53062484 |url-status=live }}</ref> និងភូតាន។<ref>{{Cite news |date=26 April 2023 |title=Bhutan wants a border deal with China: Will India accept? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65396384 |access-date=25 September 2024 |publisher=BBC News |archive-date=2023-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515174751/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-65396384 |url-status=live }}</ref> ក្រៅពីនេះ ប្រទេសចិនក៏កំពុងតែជាប់ក្នុងជម្លោះដែនសមុទ្រជាមួយប្រទេសមួយចំនួនជុំវិញដែនទឹករបស់ខ្លួនផងដែរ ពិសេសជុំវិញ[[ប្រជុំកោះសេនកាគុ]]នៅ[[សមុទ្រចិនខាងកើត]] និងបណ្ដាប្រជុំកោះជាច្រើននៅ[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]]។<ref>{{Cite news |date=12 May 2012 |title=China denies preparing war over South China Sea shoal |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-18045383 |access-date=25 September 2024 |publisher=BBC News |archive-date=2020-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207111212/https://www.bbc.com/news/world-asia-18045383 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |date=27 November 2013 |title=How uninhabited islands soured China-Japan ties |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11341139 |access-date=25 September 2024 |publisher=BBC News |archive-date=2018-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710120934/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11341139 |url-status=live }}</ref> ==នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅចិន}} {{multiple image | align = right | direction = vertical | caption_align = center | image1 = Great Hall Of The People At Night.JPG | caption1 = អគារ[[មហាសាលប្រជាជន]]<br /> ជាកន្លែងដែល[[សភាជាតិប្រជាជន|សភាជាតិប្រជាជនចិន]]ជួបប្រជុំ។ | image2 = Xinhuamen Gate of Zhongnanhai across Changan Street.JPG | caption2 = អគារ[[ជុងណានហៃ]] ជាការិយាល័យកណ្តាលរបស់[[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|រដ្ឋាភិបាលចិន]] និង[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តចិន]]។ }} សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន គឺជា[[រដ្ឋឯកបក្ស]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយ[[បក្សកុម្មុយនីស្តចិន]][[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន|និយមម៉ាក្ស–លេនីន]]។ [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញចិន]]បានចែងថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនគឺជា "រដ្ឋសង្គមនិយមក្រោមអំណាចផ្តាច់ការប្រជាជនប្រជាធិបតេយ្យដែលដឹកនាំដោយវណ្ណៈកម្មករ និងផ្អែកលើសម្ព័ន្ធភាពរវាងកម្មករនិងកសិករ" ហើយស្ថាប័នរដ្ឋនានា "ត្រូវអនុវត្តតាមគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យមជ្ឈិមនិយម"។<ref name="Constitution">{{cite web |title=Constitution of the People's Republic of China |url=http://www.npc.gov.cn/englishnpc/constitution2019/201911/1f65146fb6104dd3a2793875d19b5b29.shtml |website=The National People's Congress of the People's Republic of China |access-date=20 មីនា 2021 |date=20 វិច្ឆិកា 2019}}</ref> យោងតាមស្ថាប័នកំពូលរដ្ឋ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនគឺជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ ដោយតែងសម្ដៅលើខ្លួនឯងថាជា "ប្រជាធិបតេយ្យពិគ្រោះសង្គមនិយម"<ref>{{cite web |last=Jia |first=Qinglin |date=1 January 2013 |title=The Development of Socialist Consultative Democracy in China |url=http://english.qstheory.cn/magazine/201301/201302/t20130218_211654.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309221709/http://english.qstheory.cn/magazine/201301/201302/t20130218_211654.htm |archive-date=9 March 2017 |access-date=9 April 2024 |website=Qiushi}}</ref> និង "[[ដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យប្រជាជនទាំងមូល]]"។<ref name="Decoding China-2021" /> តែទោះជាយ៉ាងណាក្ដី មនុស្សភាគច្រើនមើលឃើញប្រទេសចិនជា រដ្ឋឯកបក្សនិយមផ្ដាច់ការ<ref>{{cite book |last=Ringen |first=Stein |title=The Perfect Dictatorship: China in the 21st Century |publisher=Hong Kong University Press |year=2016 |isbn=978-9-888-20893-7 |page=3 |author-link=Stein Ringen}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html|title=Four Takeaways From a Times Investigation Into China's Expanding Surveillance State|work=The New York Times|last1=Qian|first1=Isabelle|last2=Xiao|first2=Muyi|last3=Mozur|first3=Paul|last4=Cardia|first4=Alexander|date=21 June 2022|access-date=9 April 2024|archive-date=2023-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116110333/https://www.nytimes.com/2022/06/21/world/asia/china-surveillance-investigation.html|url-status=live}}</ref> ដោយសារតែការរឹតបន្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលចិនលើសិទ្ធិសេរីភាពមួយចំនួនដូចជា [[សេរីភាពសារព័ត៌មាន]] [[សេរីភាពការជួបប្រជុំ]] [[សិទ្ធិបន្តពូជ|សិទ្ធិបង្កើតកូន]] [[អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល|សិទ្ធិបង្កើតអង្គការសង្គម]] [[សេរីភាពសាសនា]] និងសេរីភាពប្រើប្រាស់អ៊ីនធើណេតជាដើម។<ref name="freedomhouse">{{cite web |url=https://freedomhouse.org/country/china/freedom-world/2024 |title=Freedom in the World 2024: China |year=2024|website=Freedom House|access-date=9 មេសា 2024}}</ref> [[សន្ទស្សន៍ប្រជាធិបតេយ្យ]]ដែលធ្វើឡើងដោយ[[អង្គភាពស៊ើបការណ៍សេដ្ឋកិច្ច]]បានចាត់ទុកប្រទេសចិនជា "របបផ្តាច់ការ" ដោយស្ថិតនៅលេខរៀងទី ១៤៨ ក្នុងចំណោមប្រទេស ១៦៧ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣។<ref>{{Cite news |date=14 February 2024 |title=Where democracy is most at risk |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2024/02/14/four-lessons-from-the-2023-democracy-index |access-date=2024-04-09 |newspaper=The Economist |issn=0013-0613 |archive-date=2024-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214222019/https://www.economist.com/graphic-detail/2024/02/14/four-lessons-from-the-2023-democracy-index |url-status=live }}</ref> ===គណបក្សកុម្មុយនីស្ត=== {{Main|គណបក្សកុម្មុយនីស្តចិន}} [[File:18th National Congress of the Communist Party of China.jpg|thumb|[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តចិន]]គឺជាគណបក្សនយោបាយដឹកនាំនិងកាន់អំណាចផ្តាច់មុខនៅប្រទេសចិន។]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៨ ស្ថាប័នចម្បងនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញចិនបានប្រកាសថា"និយមន័យនៃលក្ខណៈសង្គមនិយមដែលមានលក្ខណៈចិនគឺថ្នាក់ដឹកនាំរបស់[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តចិន]]"។<ref name="2018-amendments-translated">{{Cite web|url=https://npcobserver.com/2018/03/11/translation-2018-amendment-to-the-p-r-c-constitution/|title=Annotated Translation: 2018 Amendment to the P.R.C. Constitution (Version 2.0)|last=Wei|first=Changhao|date=11 មីនា 2018|website=NPC Observer|access-date=15 កញ្ញា 2021}}</ref> វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ២០១៨ បានធ្វើឱ្យចិនក្លាយជារដ្ឋឯកបក្សយ៉ាងជាក់ស្តែង<ref name="2018-amendments-translated"/>ដែលនៅក្នុងនោះ [[អង្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្តចិន|អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្ត]] (មេដឹកនាំគណបក្ស) គឺជាអ្នកកាន់កាប់អំណាចទូទៅនិងសិទ្ធិអំណាចខ្ពស់បំផុតលើរដ្ឋនិងរដ្ឋាភិបាល និងក៏ជា[[មេដឹកនាំកំពូល]]ក្រៅផ្លូវការផងដែរ។<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/25/world/asia/china-xi-jinping-titles-chairman.html|title=China's 'Chairman of Everything': Behind Xi Jinping's Many Titles|last=Hernández|first=Javier C.|date=25 តុលា 2017|work=The New York Times|access-date=15 កញ្ញា 2021|issn=0362-4331}}</ref> អង្គលេខាធិការបក្សបច្ចុប្បន្នគឺលោក[[ស៊ី ជីនពីង]]ដែលបានចូលបម្រើការតាំងពីថ្ងៃទី១៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ និងត្រូវបានជាប់ឆ្នោតបន្តទៀតនៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៧។ ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតគឺរូបរាងជាសាជី។ សភាប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយផ្ទាល់ហើយសភាប្រជាជនកំពូលៗរហូតដល់[[សភាជាតិប្រជាជន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយប្រយោលដោយសភាប្រជាជននៃកម្រិតទាប។ គណបក្សនយោបាយចំនួន ៨ ផ្សេងទៀតមានសមាជិកតំណាងនៅក្នុងសភាជាតិប្រជាជន និង[[សន្និសីទពិគ្រោះយោបល់នយោបាយប្រជាជនចិន]]។<ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/data/China_in_brief/Political_Parties/Democratic%20Parties.html|title=Democratic Parties|work=[[People's Daily]]|access-date=15 កញ្ញា 2021}}</ref> ប្រទេសចិនបានគាំទ្រគោលការណ៍លេនីននិយមនៃ"[[ប្រជាធិបតេយ្យនិយមកណ្តាល]]"។ {{Further|ជំនាន់នៃថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសចិន}} {|class="wikitable" |+ជំនាន់នៃថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសចិន<ref name="ReferenceA">The landmark study of military generations and factions is William Whitson's ''The Chinese High Command,'' Praeger, 1973</ref> !ជំនាន់ !មេដឹកនាំកំពូល !ផ្តើម !បញ្ចប់ !ទ្រឹស្តី |- |rowspan=2|[[ចិនម៉ៅនិយម|ទីមួយ]] |[[ម៉ៅសេទុង]] |១៩៤៩ |១៩៧៦ |[[ម៉ៅនិយម|គំនិតម៉ៅសេទុង]] |- |[[ហ៊ួរ គួរហ្វេង]] |១៩៧៦ |១៩៧៨ |[[ពីរក្តី]] |- |[[ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (១៩៧៦–១៩៨៩|ទីពីរ]] |[[តេង សៀវពីង]] |១៩៧៨ |១៩៨៩ |[[ទ្រឹស្តីតេងសៀវពីង]] |- |[[ប្រវត្តិសាស្ត្រសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (១៩៨៩–២០០២)|ទីបី]] |[[ជាំង ហ្សឺមីន]] |១៩៨៩ |២០០២ |[[បីតំណាង]] |- |[[រដ្ឋបាលហ៊ូ–វិន|ទីបួន]] |[[ហ៊ូ ជីនតាវ]] |២០០២ |២០១២ |[[ទស្សនៈនិស្ស័យវិទ្យាសាស្ត្រលើការអភិវឌ្ឍន៍]] |- |[[រដ្ឋបាលស៊ីជីនពីង|ទីប្រាំ]] |[[ស៊ី ជីនពីង]] |២០១២ | |[[គំនិតស៊ីជីនពីង]] |} ===រដ្ឋាភិបាល=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលនៃចិន}} {{multiple image |align = right |direction = horizontal |caption_align = center |image1 = 习近平 Xi Jinping 20221023 02.jpg |caption1 = [[ស៊ី ជីនពីង]]<br /><small>[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តចិន]] និងជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|ប្រធានាធិបតី]]</small> |width1 = 120 |image2 = 李强 Li Qiang 20221023.jpg |caption2 = [[លី ឈាង]]<br /><small>[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |width2 = 120 |image3 = 赵乐际 Zhao Leji 20221023.jpg |caption3 = [[ចាវ លឺជី]]<br /><small>[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃសភាជាតិប្រជាជន|ប្រធានសភា]]</small> |width3 = 122 |total_width = | image4 = 王沪宁 Wang Huning 20221023.jpg | width4 = 122 | caption4 = [[វ៉ាង ហ៊ូនីង]]<br /><small>[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការជាតិនៃសន្និសីទពិគ្រោះយោបល់នយោបាយប្រជាជនចិន|ប្រធានសន្និសីទ]]</small> }} ប្រទេសចិនគឺជា[[រដ្ឋឯកបក្ស]]ដែលមានការដឹកនាំដោយ[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តចិន]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ [[សភាជាតិប្រជាជន|សភាជាតិប្រជាជនចិន]]បានធ្វើកំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសដោយបានលុបចេញនូវប្រព័ន្ធកំណត់ពីរអាណត្តិសម្រាប់បុគ្គលដែលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី។ សកម្មភាពនេះបានអនុញ្ញាតឱ្យមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្នគឺលោក[[ស៊ី ជីនពីង]]អាចបន្តបម្រើការជាប្រធានាធិបតីចិនបានដោយសេរីនិងព្រមទាំងទទួលបានការរិះគន់ពីបរទេសផងចំពោះបំណងបង្កើតរដ្ឋបាលផ្តាច់ការដោយថ្នាក់ដឹកនាំចិនសព្វថ្ងៃ។<ref name="BaturoElgie2019">{{cite book|author1=Alexander Baturo|author2=Robert Elgie|title=(អង់គ្លេស) The Politics of Presidential Term Limits|url=https://books.google.com/books?id=ncSbDwAAQBAJ&pg=PA263|year=2019|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-883740-4|page=263}}</ref><ref name="Kroenig2020">{{cite book|author=Matthew Kroenig|title=(អង់គ្លេស) The Return of Great Power Rivalry: Democracy Versus Autocracy from the Ancient World to the U. S. and China|url=https://books.google.com/books?id=dXLKDwAAQBAJ&pg=PA176|year=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-008024-2|pages=176–177}}</ref> ប្រធានាធិបតីគឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]]ដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងដោយសមាជិកនៃ[[សភាជាតិប្រជាជន]]។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីគឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]]ហើយជាប្រធាន[[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន|ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ]]ដែលមានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីចំនួន ៤ រូបទៀត និងក៏ជាប្រមុខនៃក្រសួងនិងគណៈកម្មការផ្សេងៗផង។ ប្រធានាធិបតីបច្ចុប្បន្នគឺលោកស៊ី ជីនពីងដែលកំពុងបម្រើការជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្តចិន]] និងជា[[ប្រធានគណៈកម្មការយោធាកណ្តាល]]ដែលធ្វើឱ្យគាត់ក្លាយជា"[[មេដឹកនាំកំពូលចិន]]"។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីបច្ចុប្បន្នគឺ[[លី ខឹឈាន]]ដែលលោកជាសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃ[[គណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃការិយាល័យនយោបាយបក្សកុម្មុយនិស្តចិន|គណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃការិយាល័យនយោបាយ]]ពោលគឺជាស្ថាប័នសម្រេចការវិនិច្ឆ័យកំពូលរបស់ចិន។<ref>{{cite news|first = Susan|last = Shirk|title=(អង់គ្លេស) China's Next Leaders: A Guide to What's at Stake|url=http://www.chinafile.com/chinas-next-leaders-guide-whats-stake|access-date=10 តុលា 2021|newspaper=China File|date=13 November 2012}}</ref><ref name="XiJinpingLiKeqiang">{{cite news|last=Moore|first=Malcolm|date=15 November 2012|title=(អង់គ្លេស) Xi Jinping crowned new leader of China Communist Party|work=The Daily Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/9679477/Xi-Jinping-crowned-new-leader-of-China-Communist-Party.html|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ លោកស៊ីបានអំពាវនាវឱ្យបក្សកុម្មុយនិស្តរឹតបន្តឹងការក្តោបក្តាប់លើប្រទេសដើម្បីលើកកម្ពស់សាមគ្គីភាពនៃថ្នាក់ដឹកនាំរបស់បក្សនិងសម្រេចបាននូវ"ក្តីសុបិន្តចិនក្នុងការបង្កើនយុវកម្មជាតិ"។<ref name="CDPD" /><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/confidence-control-paranoia-mark-xi-jinpings-speech-at-china-party-congress/2017/10/18/6e618694-b373-11e7-9b93-b97043e57a22_story.html|title=(អង់គ្លេស) Xi Jinping at China congress calls on party to tighten its grip on the country|date=18 October 2017|work=The Washington Post|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> កង្វល់ផ្នែកនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសចិនរួមមានកំណើននៃគម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រ និងអំពើពុករលួយក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលជាដើម។<ref>{{Cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-52919430.html|title=(អង់គ្លេស) China sounds alarm over fast growing gap between rich and poor|date=11 May 2002|agency=[[Associated Press]]|access-date=10 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610060248/http://www.highbeam.com/doc/1P1-52919430.html|archive-date=10 មិថុនា 2014}}</ref> តែទោះជាយ៉ាងណា ការគាំទ្ររបស់សាធារណជនចំពោះរដ្ឋាភិបាលនិងការគ្រប់គ្រងប្រទេសជាតិគឺមានកម្រិតខ្ពស់ដោយប្រជាជនចិនប្រមាណ ៨០–៩៥% បានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលខ្លួនបើយោងតាមការស្ទង់មតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០១១។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-20178655|title=(អង់គ្លេស) A Point of View: Is China more legitimate than the West?|date=2 November 2012|newspaper=[[BBC News]]|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃចិន}} {{ផ្នែកទទេ}} ===ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ=== {{Main|ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃចិន}} [[File:Diplomatic relations of the People's Republic of China.svg|upright=1.4|thumb|left|ផែនទីបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងការទូតរបស់ចិននៅជុំវិញពិភពលោក]] សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសចំនួន ១៧៥ និងមានស្ថានទូតនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៦២។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ចិនគឺជាប្រទេសដែលមានបណ្តាញការទូតធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{Cite web|title=(អង់គ្លេស) Global Diplomacy Index – Country Rank|url=https://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_ranking |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225223052/https://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_ranking |archive-date=2024-02-25 |access-date=24 June 2024 |website=Lowy Institute |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនបានចូលជំនួសសាធារណរដ្ឋចិនជារដ្ឋតំណាងតែមួយគត់នៃប្រជាជាតិចិននៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ និងព្រមទាំងជាសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍មួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែរ។<ref name="Ref_r">Chang, Eddy (22 August 2004). [http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2004/08/22/2003199768 ''Perseverance will pay off at the UN''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070806100002/http://www.taipeitimes.com/News/editorials/archives/2004/08/22/2003199768|date=6 August 2007 }}, ''The Taipei Times''.</ref> សព្វថ្ងៃ ប្រទេសចិនគឺជាសមាជិកនៃអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលសំខាន់ៗដូចជា៖ [[ក្រុមប្រទេសទាំងម្ភៃ|ជីម្ភៃ]]<ref>{{Cite web |title=About G20 |url=https://www.g20.org/en/about-g20/ |access-date=23 June 2024 |website=G20 |archive-date=2023-08-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825160730/https://www.g20.org/en/about-g20/ |url-status=live }}</ref> [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ]]<ref>{{Cite news |date=2023-03-29 |title=Riyadh joins Shanghai Cooperation Organization as ties with Beijing grow |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/riyadh-joins-shanghai-cooperation-organization-ties-with-beijing-grow-2023-03-29/ |access-date=2024-06-23 |archive-date=2023-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011070851/https://www.reuters.com/world/riyadh-joins-shanghai-cooperation-organization-ties-with-beijing-grow-2023-03-29/ |url-status=live }}</ref> [[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីបូព៌ា]]<ref>{{Cite web |title=EAS Participating Countries |url=https://eastasiasummit.asean.org/eas-participating-country |access-date=23 June 2024 |website=East Asia Summit |archive-date=2023-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923192301/https://eastasiasummit.asean.org/eas-participating-country |url-status=live }}</ref> និង[[កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក]]។ល។<ref>{{Cite web |date=September 2021 |title=About APEC |url=https://www.apec.org/about-us/about-apec |access-date=23 June 2024 |website=Asia-Pacific Economic Cooperation |archive-date=2024-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240321185610/https://www.apec.org/about-us/about-apec |url-status=dead |archivedate=2024-03-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321185610/https://www.apec.org/about-us/about-apec }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ចិនធ្លាប់ជាអតីតសមាជិក និងរដ្ឋដឹកនាំមួយនៃ[[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]] ហើយបច្ចុប្បន្នក៏នូវតែចាត់ទុកខ្លួនជារដ្ឋតស៊ូគាំទ្រមតិឱ្យបណ្ដា[[ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ]]។<ref name="Ref_2009">{{Cite news|url=http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/6847341.html|title=China says communication with other developing countries at Copenhagen summit transparent|date=21 December 2009|work=People's Daily |access-date=10 តុលា 2021|archive-date=22 ធ្នូ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091222225359/http://english.peopledaily.com.cn/90001/90776/90883/6847341.html|url-status=dead}}</ref> រួមជាមួយប្រទេសប្រេស៊ីល រុស្ស៊ី ឥណ្ឌា និងអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ចិនគឺជាសមាជិកមួយនៃក្រុមប្រទេស[[ប្រ៊ីក្ស]] (BRICS) ដែលជាក្រុមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចកំពុងរីកចម្រើនធំៗ ហើយធ្លាប់បានថែមទាំងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលផ្លូវការលើកទីបីនៃអង្គការនេះផងដែរកាលពីអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១។<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13076229|title=(អង់គ្លេស) Bric summit ends in China with plea for more influence|date=14 April 2011|work=BBC News|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> ប្រទេសចិនប្រតិបត្តិនូវ[[ចិនតែមួយ|គោលការណ៍ចិនតែមួយ]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន ដោយប្រកាន់ទស្សនៈថា ប្រជាជាតិចិនមានតំណាងរដ្ឋអធិបតេយ្យតែមួយគត់ប៉ុណ្ណោះពោលគឺសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ខណៈតៃវ៉ាន់គឺគ្រាន់តែជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសចិនប៉ុណ្ណោះទេ។<ref name="Drun-2017">{{Cite web |last=Drun |first=Jessica |date=28 December 2017 |title=One China, Multiple Interpretations |url=https://www.ccpwatch.org/single-post/2017/12/29/one-china-multiple-interpretations |access-date=24 June 2024 |website=Center for Advanced China Research |archive-date=2020-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309224301/https://www.ccpwatch.org/single-post/2017/12/29/One-China-Multiple-Interpretations |url-status=dead |archivedate=9 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200309224301/https://www.ccpwatch.org/single-post/2017/12/29/One-China-Multiple-Interpretations }}</ref> ស្ថានភាពរបស់តៃវ៉ាន់បាននាំឱ្យបណ្ដាប្រទេសទាំងឡាយដែលទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតិចិន ប្រកាន់យក "គោលនយោបាយចិនតែមួយ"។ ការប្រកាន់គោលនយោបាយចិនតែមួយដោយប្រទេសក្រៅមានលក្ខណៈខុសៗគ្នា ដោយប្រទេសមួយចំនួនបានសម្ដែងនូវការគាំទ្រនៃដំណើរទាមទាររបស់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនជុំវិញកោះតៃវ៉ាន់ ខណៈឯប្រទេសខ្លះទៀតដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងជប៉ុន បានគ្រាន់តែ''មើលឃើញ''នូវដំណើរទាមទារនោះប៉ុណ្ណោះ។<ref name="Drun-2017" /> មន្រ្តីចិនជាទូទៅតែងប្រតិកម្មខ្លាំងនៅពេលដែលប្រទេសក្រៅចាប់ផ្តើមទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយតៃវ៉ាន់<ref>{{Cite news|url=http://www.mysinchew.com/node/33834|title=Taiwan's Ma to stopover in US: report|date=12 January 2010|work=[[Agence France-Presse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909170723/http://www.mysinchew.com/node/33834|archive-date=9 កញ្ញា 2015}}</ref> ជាពិសេសគឺទាក់ទងនឹងការលក់គ្រឿងសព្វាវុធយោធា។<ref>{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/china-says-us-arms-sales-to-taiwan-could-threaten-wider-relations-pl2j2pdn667|title=(អង់គ្លេស) China says US arms sales to Taiwan could threaten wider relations|last=Macartney|first=Jane|date=1 February 2010|work=The Times|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> ចាប់តាំងពីចិនកុម្មុយនីស្តបានចូលជំនួសចិនតៃវ៉ាន់ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ មក បណ្ដាប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនក៏បានផ្លាស់ប្តូរទស្សនៈលែងឈប់ទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋចិន និងងាកមកទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនវិញ។<ref>{{Cite news |last=Hale |first=Erin |date=25 October 2021 |title=Taiwan taps on United Nations' door, 50 years after departure |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/chinas-un-seat-50-years-on |access-date=24 June 2024 |archive-date=2023-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129190345/https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/chinas-un-seat-50-years-on |url-status=live }}</ref> [[File:Russia and China sign major gas deal.jpeg|thumb|230px|នៅថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ចិននិងរុស្ស៊ីបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឧស្ម័នមួយដែលមានតម្លៃស្មើនឹង ៤០០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។ បច្ចុប្បន្ន រុស្ស៊ីកំពុងផ្គត់ផ្គង់ឧស្ម័នធម្មជាតិដល់ប្រទេសចិន។]] គោលនយោបាយការបរទេសចិនបច្ចុប្បន្នភាគច្រើនគឺផ្អែកលើ[[គោលការណ៍ទាំងប្រាំនៃការរួមរស់ដោយសន្តិវិធី]]របស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ជូ អេងឡាយ]] ហើយក៏ត្រូវបានជំរុញដោយគំនិត"សុខដុមរមនាដោយគ្មានឯកសណ្ឋានភាព" ពោលគឺជំរុញទំនាក់ទំនងការទូតរវាងរដ្ឋនានាទោះបីជាមានមនោគមវិជ្ជាខុសគ្នាក្តី។<ref name="Keith">{{Cite book|last=Keith|first=Ronald C.|title=China from the inside out – fitting the People's republic into the world|publisher=PlutoPress|pages=135–136}}</ref> គោលនយោបាយនេះបាននាំឱ្យប្រទេសចិនគាំទ្រ និងរក្សាចំណងជិតស្និទជាមួយរដ្ឋដែលប្រទេសលោកខាងលិចចាត់ទុកថា "គ្រោះថ្នាក់" មានដូចជា ប្រទេស[[ស៊ូដង់]]<ref>{{Cite web |last=Timothy Webster |date=17 May 2013 |title=China's Human Rights Footprint in Africa |url=https://scholarlycommons.law.case.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1619&context=faculty_publications |website=Case Western Reserve University School of Law |pages=628 and 638 |access-date=2024-06-24 |archive-date=2024-02-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229040705/https://scholarlycommons.law.case.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1619&context=faculty_publications |url-status=live }}</ref> [[កូរ៉េខាងជើង]] និង[[អ៊ីរ៉ង់]]ជាដើម។<ref>{{cite news|title=An Authoritarian Axis Rising?|url=https://thediplomat.com/2012/06/an-authoritarian-axis-rising/|newspaper=The Diplomat|date=29 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216045110/https://thediplomat.com/2012/06/an-authoritarian-axis-rising/|archive-date=16 ធ្នូ 2013}}</ref> មួយវិញទៀត ចិនក៏បានរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទជាមួយប្រទេស[[មីយ៉ាន់ម៉ា]]ផងដែរតាមរយៈការផ្តល់សំឡេងគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលកំពុងកាន់អំណាចបច្ចុប្បន្ន ក៏ដូចជាក្រុមឧទ្ទាមមួយចំនួន។<ref>{{Cite web |last=Maria Siow |date=2021-03-27 |title=Could Myanmar's ethnic armed groups turn the tide against the junta, with a little help from Beijing? |url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3127236/could-myanmars-ethnic-armed-groups-turn-tide-against-junta |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20231127152703/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3127236/could-myanmars-ethnic-armed-groups-turn-tide-against-junta |archive-date=2023-11-27 |access-date=8 June 2024 |website=South China Morning Post }}</ref> ប្រទេសចិនមាន[[ទំនងទំនងចិន–រុស្ស៊ី|ទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងយោធា]]យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយរុស្ស៊ី<ref>{{Cite news|url=https://www.dw.com/en/china-russia-launch-largest-ever-joint-military-exercise/a-16931106|title=(អង់គ្លេស) China, Russia launch largest ever joint military exercise|date=5 July 2013|work=Deutsche Welle|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> ហើយរដ្ឋទាំងពីរតែងតែបោះឆ្នោតជាឯកច្ឆន្ទនៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-18327632|title=(អង់គ្លេស) Energy to dominate Russia President Putin's China visit|date=5 June 2012|work=BBC News|access-date=10 តុលា 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/07/20/world/middleeast/russia-and-china-veto-un-sanctions-against-syria.html|title=Friction at the U.N. as Russia and China Veto Another Resolution on Syria Sanctions|last=Gladstone|first=Rick|date=19 July 2012|work=The New York Times|access-date=10 តុលា 2021|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-21911842|title=(អង់គ្លេស) Xi Jinping: Russia-China ties 'guarantee world peace'|date=23 March 2013|work=BBC News|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> ផ្ទុយទៅវិញ [[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិន និងសហរដ្ឋអាមេរិក|ទំនាក់ទំនងរវាងចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិក]]គឺមានលក្ខណៈស្មុគស្មាញ ទោះជាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មរវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពស៊ីជម្រៅគ្នាមែន ប៉ុន្តែទស្សនៈនយោបាយវិញគឺខុសគ្នាស្រឡះ។<ref>{{Cite news |last1=Martin |first1=Eric |last2=Monteiro |first2=Ana |date=7 February 2023 |title=US-China Goods Trade Hits Record Even as Political Split Widens |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-07/us-china-trade-climbs-to-record-in-2022-despite-efforts-to-split |access-date=8 June 2024 |archive-date=2023-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230502105302/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-07/us-china-trade-climbs-to-record-in-2022-despite-efforts-to-split |url-status=live }}</ref> ចាប់តាំងពីដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ មក ប្រទេសចិនបានបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្តាប្រទេសអាហ្វ្រិកដើម្បីធ្វើពាណិជ្ជកម្ម និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news|url=https://www.csmonitor.com/2005/0330/p01s01-woaf.html|title=A rising China counters US clout in Africa|last=McLaughlin|first=Abraham|date=30 March 2005|work=The Christian Science Monitor|access-date=10 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816123236/http://www.csmonitor.com/2005/0330/p01s01-woaf.html|archive-date=16 សីហា 2007|issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.cfr.org/publication/8436/|title=China's Rising Role in Africa|last=Lyman|first=Princeton|date=21 July 2005|website=Council on Foreign Relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20070715183929/http://www.cfr.org/publication/8436/|archive-date=15 កក្កដា 2007|access-date=10 តុលា 2021|archivedate=15 កក្កដា 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070715183929/http://www.cfr.org/publication/8436/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.migrationpolicy.org/article/china-and-africa-stronger-economic-ties-mean-more-migration|title=China and Africa: Stronger Economic Ties Mean More Migration|last=Politzer|first=Malia|date=6 August 2008|website=Migration Policy Institute|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> ថ្វីបើទំនាក់ទំនងរបស់ចិននឹងលោកខាងលិចមានសភាពមិនទៀងទាត់ ប្រទេសចិននៅតែបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងទូលំទូលាយ និងចម្រុះជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។<ref name="qz_EU_trade">{{cite news |last=Timsit |first=Annabelle |date=15 February 2021 |title=China dethroned the US as Europe's top trade partner in 2020 |work=Quartz |url=https://qz.com/1973067/china-dethroned-the-us-as-europes-top-trade-partner-in-2020/ |access-date=18 មីនា 2021 |archive-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002082249/https://qz.com/1973067/china-dethroned-the-us-as-europes-top-trade-partner-in-2020 |url-status=live }}</ref> បច្ចុប្បន្ន ចិនកំពុងតែបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅតំបន់[[អាស៊ីកណ្ដាល]]<ref>{{cite web|date=2023-05-24|author=Stefan Wolff|url=https://theconversation.com/how-china-is-increasing-its-influence-in-central-asia-as-part-of-global-plans-to-offer-an-alternative-to-the-west-206035|title=How China is increasing its influence in central Asia as part of global plans to offer an alternative to the west|work=The Conversation|access-date=2024-06-24 |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303040833/http://theconversation.com/how-china-is-increasing-its-influence-in-central-asia-as-part-of-global-plans-to-offer-an-alternative-to-the-west-206035|url-status=live}}</ref> និងប៉ាស៊ីហ្វិកខាងត្បូង។<ref>{{cite web|author1=Owen Greene|author2=Christoph Bluth|work=The Conversation|title=China's increasing political influence in the south Pacific has sparked an international response|url=https://theconversation.com/chinas-increasing-political-influence-in-the-south-pacific-has-sparked-an-international-response-222105|date=2024-02-09|access-date=2024-06-24 |archive-date=2024-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303175200/https://theconversation.com/chinas-increasing-political-influence-in-the-south-pacific-has-sparked-an-international-response-222105|url-status=live}}</ref> ក្រៅពីនេះ ចិនក៏មានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មរឹងមាំជាមួយ[[អាស៊ាន]]<ref>{{cite web |date=December 2022 |title=ASEAN Statistical Yearbook 2022 |url=https://www.aseanstats.org/wp-content/uploads/2023/04/ASYB_2022_423.pdf |access-date=24 May 2024 |work=ASEAN |archive-date=2023-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516144951/https://www.aseanstats.org/wp-content/uploads/2023/04/ASYB_2022_423.pdf |url-status=live }}</ref> និងបណ្តាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិកខាងត្បូងធំៗផងដែរ<ref>{{Cite news|url=https://time.com/5936037/us-china-latin-america-influence|title=(អង់គ្លេស) The U.S. and China Are Battling for Influence in Latin America, and the Pandemic Has Raised the Stakes|date=4 February 2021|work=Time|access-date=10 តុលា 2021|archive-date=23 មីនា 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240323123844/https://time.com/5936037/us-china-latin-america-influence|url-status=dead}}</ref> ហើយសព្វថ្ងៃវាជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតរបស់ប្រេស៊ីល ឈីលី ប៉េរូ អ៊ូរុយគ្វេ អាហ្សង់ទីន និងប្រទេសមួយចំនួនទៀត។<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-latam-usa-china-insight/in-latin-america-a-biden-white-house-faces-a-rising-china-idUSKBN28O18R|title=In Latin America, a Biden White House faces a rising China|date=14 December 2020|work=Reuters|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ប្រទេសចិនបានប្រកាសដំណើរការនូវ[[កិច្ច​ផ្តួចផ្តើម​ខ្សែ​ក្រ​វ៉ា​ត់​ និង​ផ្លូវ]]​ ដែលជាគំនិតផ្តួចផ្តើមកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសកលដ៏ធំមួយ ដែលត្រូវចំណាយថវិកាពី ៥០ ទៅ ១០០ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។<ref>{{cite web |last=Dollar |first=David |date=October 2020 |title=Seven years into China's Belt and Road |url=https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/10/01/seven-years-into-chinas-belt-and-road/ |access-date=24 June 2024 |website=Brookings |archive-date=2023-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530150820/https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2020/10/01/seven-years-into-chinas-belt-and-road/ |url-status=live }}</ref> កិច្ចផ្ដួចផ្ដើមនេះអាចក្លាយជាគម្រោងផែនការអភិវឌ្ឍន៍ដ៏ធំបំផុតមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យថ្មី។<ref>{{cite web |last=Cai |first=Peter |title=Understanding China's Belt and Road Initiative |url=https://www.lowyinstitute.org/publications/understanding-belt-and-road-initiative |access-date=24 June 2024 |website=Lowy Institute |archive-date=2022-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901063800/http://www.lowyinstitute.org/publications/understanding-belt-and-road-initiative |url-status=dead |archivedate=2022-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220901063800/http://www.lowyinstitute.org/publications/understanding-belt-and-road-initiative }}</ref> នៅក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំចុងក្រោយ យុទ្ធនាការមួយនេះបានរីករាលដាលទៅគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៃពិភពលោក ហើយបើគិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២០ វាបានជ្រាបចូលទៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១៣៨ និងអង្គការអន្តរជាតិចំនួន ៣០។ ក្រៅពីបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់ចិន ផែនការនេះបានផ្ដោតទៅលើការកសាងផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ជាពិសេស[[ផ្លូវសូត្រសមុទ្រ]]តភ្ជាប់ទៅកាន់តំបន់អាហ្វ្រិកខាងកើត និងទ្វីបអឺរ៉ុប។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ប្រាក់កម្ចីជាច្រើនដែលបានធ្វើឡើងនៅក្រោមកម្មវិធីនេះគឺមិនមាននិរន្តរភាព និងមិនសូវចំណេញនោះទេ ដោយប្រទេសម្ចាស់បំណុលជាច្រើនបានទាមទារអំពាវនាវឱ្យចិនជួយបន្ធូរបន្ថយកាត់ចំនួនបំណុល។<ref>{{cite news |last1=Kynge |first1=James |author-link=James Kynge |last2=Sun |first2=Yu |date=30 April 2020 |title=China faces wave of calls for debt relief on 'Belt and Road' projects |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/5a3192be-27c6-4fe7-87e7-78d4158bd39b |url-access=subscription |access-date=28 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/5a3192be-27c6-4fe7-87e7-78d4158bd39b |archive-date=10 December 2022}}</ref><ref>{{Cite book |author=Harry G. Broadman |url=http://hdl.handle.net/10986/7186 |title=Africa's Silk Road: China and India's New Economic Frontier |date=2007 |publisher=World Bank |isbn=9780821368350 |hdl=10986/7186 |access-date=2024-03-28 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328160049/https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/ba2454cc-7c86-58e3-b0ad-c9b0968b70eb |url-status=live }} *{{Cite book |author1=Wolf D. Hartmann |title=Chinas neue Seidenstraße Kooperation statt Isolation - der Rollentausch im Welthandel |author2=Wolfgang Maennig |author3=Run Wang |publisher=Frankfurter Allgemeine Buch |year=2017 |isbn=9783956012242 |page=59}} *{{Cite book |author=Marcus Hernig |title=Die Renaissance der Seidenstrasse : der Weg des chinesischen Drachens ins Herz Europas |publisher=FinanzBuch Verlag (FBV) |year=2018 |isbn=9783959721387 |page=112}} *{{Cite journal |author=Harry de Wilt |date=17 December 2019 |title=Is 'One Belt, One Road' a China Crisis for North Sea Main Ports? |url=https://www.worldcargonews.com/news/news/is-one-belt-one-road-a-china-crisis-for-north-sea-main-ports-63544 |journal=World Cargo News |volume=17 |url-access=registration |access-date=2023-10-16 |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018024445/https://www.worldcargonews.com/news/news/is-one-belt-one-road-a-china-crisis-for-north-sea-main-ports-63544 |url-status=dead }} *{{Cite journal |author=Guido Santevecchi |date=November 2019 |title=Di Maio e la Via della Seta: «Faremo i conti nel 2020», siglato accordo su Trieste |url=https://www.informazione.it/a/F44F3D8B-F9F0-4058-B30F-8799E0A22A01/Di-Maio-e-la-Via-della-Seta-Faremo-i-conti-nel-2020-siglato-accordo-su-Trieste |journal=Corriere della Sera |volume=5 |access-date=2024-03-28 |archive-date=2023-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018024550/https://www.informazione.it/a/F44F3D8B-F9F0-4058-B30F-8799E0A22A01/Di-Maio-e-la-Via-della-Seta-Faremo-i-conti-nel-2020-siglato-accordo-su-Trieste |url-status=live }}</ref> ===បញ្ហាសង្គមនយោបាយ និងសិទ្ធិមនុស្ស=== {{See also|សិទ្ធិមនុស្សនៅចិន}} [[File:港人燭光遊行至中聯辦悼念劉曉波 12.jpg|thumb|បាតុកម្មរំលឹកដល់ម្ចាស់[[ពានរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព]]ចិនម្នាក់ឈ្មោះ[[លីវ សីវបូ]] បន្ទាប់ពីលោកបានទទួលមរណភាពដោយសារជំងឺខូចសរីរាង្គខណៈពេលជាប់ឃុំឃាំងដោយរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧។]] បច្ចុប្បន្ន រដ្ឋាភិបាលចិនបានប្រើប្រាស់បណ្តាញចារកម្មដ៏ធំដូចជាមាននៅតាមប្រព័ន្ធកាមេរ៉ាសាធារណៈ កម្មវិធីសម្គាល់ផ្ទៃមុខ ការលាក់ការណ៍ ការឃ្លាំមើលបច្ចេកវិទ្យាផ្ទាល់ខ្លួន និងប្រព័ន្ធឥណទានសង្គមដែលជាមធ្យោបាយនៃការគ្រប់គ្រងសង្គមដែលមនុស្សរស់នៅក្នុងប្រទេសចិន។<ref>{{Cite web|last=Diamond|first=Anna Mitchell, Larry|date=2018-02-02|title=(អង់គ្លេស) China's Surveillance State Should Scare Everyone|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2018/02/china-surveillance/552203/|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021|website=[[The Atlantic]]}}</ref> [[ចលនាប្រជាធិបតេយ្យចិន]] សកម្មជនសង្គម និងសមាជិកមួយចំនួននៃបក្សកុម្មុយនិស្តចិនជឿជាក់លើតម្រូវការសម្រាប់កំណែទម្រង់សង្គម និងនយោបាយ។ ខណៈពេលដែលការគ្រប់គ្រងលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមត្រូវបានបន្ធូរបន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ មកក្តីក៏[[សេរីភាពនយោបាយ]]នូវតែមានលក្ខណៈតឹងរ៉ឹងខ្ពស់។ [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]]បានចែងថា"សិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន"របស់ពលរដ្ឋរួមមាន សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ សេរីភាពសារព័ត៌មាន សិទ្ធិទទួលបានការកាត់ក្តីដោយយុត្តិធម៌ សេរីភាពខាងសាសនា សិទ្ធិបោះឆ្នោតជាសកល និងសិទ្ធិទ្រព្យសម្បត្តិ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយនៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ប្រការខាងលើនេះមិនមានលទ្ធភាពការពារសកម្មជនឬប្រជាជនពីការកាត់ទោសព្រហ្មទណ្ឌដោយរដ្ឋនោះទេ។<ref name="books.google">{{cite book|last=Sorman|first=Guy|url=https://books.google.com/books?id=aRaLevXMZf4C&pg=PA46|title=Empire of Lies: The Truth About China in the Twenty-First Century|publisher=[[Encounter Books]]|year=2008|isbn=978-1-59403-284-4|pages=46, 152}}</ref><ref name="hrw">{{cite web|url=https://www.hrw.org/en/world-report-2009/china|title=(អង់គ្លេស) World Report 2009: China|website=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> សកម្មភាពត្រួតពិនិត្យសុន្ទរកថា និងព័ត៌មាននយោបាយ ជាពិសេសនៅលើបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចិនប្រព្រឹត្តិទៅជាប្រចាំ។<ref>[http://apnews.myway.com//article/20121228/DA3EQG1G1.html "China Requires Internet Users to Register Names"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130101031700/http://apnews.myway.com/article/20121228/DA3EQG1G1.html |date=2013-01-01 }}. [[Associated Press]] via My Way News. 28 December 2012. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 10 វិច្ឆិកា 2021.</ref><ref name="AnonymousNoMore">{{cite news|last=Bradsher|first=Keith|date=28 December 2012|title=(អង់គ្លេស) China Toughens Its Restrictions on Use of the Internet|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2012/12/29/world/asia/china-toughens-restrictions-on-internet-use.html|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021|issn=0362-4331}}</ref> រដ្ឋាភិបាលបរទេសរួមជាមួយទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានបរទេសនិងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនបានរិះគន់កំណត់ត្រាសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសចិនដោយចោទប្រកាន់ថាមានការរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដូចជា ការចាប់ឃុំខ្លួនមនុស្សដោយគ្មានការជំនុំជម្រះ ការរំលូតកូនដោយបង្ខំ<ref>{{cite news|url=http://apnews.myway.com//article/20140109/DAB75AAG2.html|title=Forced abortion highlights abuses in China policy|last=Tang|first=Didi|date=9 January 2014|agency=[[Associated Press]]|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107035605/http://apnews.myway.com//article/20140109/DAB75AAG2.html|archive-date=7 វិច្ឆិកា 2014}}</ref> ការសារភាពដោយបង្ខំ ការធ្វើទារុណកម្ម ការរឹតត្បិតសិទ្ធិមូលដ្ឋាន<ref name="freedomhouse"/><ref name="XinBan2012"/> និងការប្រើប្រាស់ទោសប្រហារជីវិតហួសកម្រិត។<ref name="wp">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/23/AR2008122302795.html|title=China's Capital Cases Still Secret, Arbitrary|last1=Fan|first1=Maureen|date=24 December 2008|work=The Washington Post|access-date=16 August 2010|last2=Cha|first2=Ariana Eunjung|issn=0190-8286}}</ref><ref>{{cite news|url=https://ph.news.yahoo.com/amnesty-sees-hope-china-death-penalty-011032864.html|title=Amnesty sees hope in China on death penalty|last=Millard|first=Robin|date=27 March 2012|work=[[Agence France-Presse]]|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> រដ្ឋាភិបាលនឹងចេញបង្ក្រាបសកម្មភាពតវ៉ានិងបាតុកម្មណាមួយដែលខ្លួនគិតថាមានសក្តានុភាពគំរាមកំហែងចំពោះ"ស្ថិរភាពសង្គម" ដូចករណី[[បាតុកម្មនៅទីលានធានអានមិនឆ្នាំ១៩៨៩|បាតុកម្មនៅទីលានធានអានមិនកាលពីឆ្នាំ១៩៨៩]] អញ្ចឹង។<ref>Christian Göbel and Lynette H. Ong, [https://www.chathamhouse.org/sites/default/files/public/Research/Asia/1012ecran_gobelong.pdf "Social unrest in China." ''Long Briefing, Europe China Research and Academic Network (ECRAN)'' (2012) p 18]. [[Chatham House]]</ref> [[File:Xinjiang Internment Map, US-Aus Gov Assessment.jpg|thumb|left|រដ្ឋាភិបាលប្រទេសលោកខាងលិចបានចោទប្រកាន់ប្រទេសចិនថាកំពុងប្រព្រឹត្ត[[ការប្រល័យពូជសាសន៍អ៊ុយហ្គឺរ|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍លើជនជាតិអ៊ុយហ្គឺរ]] និងការឃុំឃាំងជនជាតិអ៊ុយហ្គឺរជាងមួយលាននាក់រួមជាមួយជនជាតិភាគតិចផ្សេងៗទៀតនៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំងនៃតំបន់[[ស៊ីនជាំង]]។<ref>{{cite news|title=(អង់គ្លេស) U.S., UK, Germany clash with China at U.N. over Xinjiang|url=https://www.reuters.com/world/us-vows-keep-speaking-out-until-china-stops-genocide-2021-05-12/|work=Reuters|date=12 May 2021}}</ref>]] រដ្ឋចិនត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជារឿយៗចំពោះការគាបសង្កត់ទ្រង់ទ្រាយធំ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងតំបន់[[ទីបេ]]<ref>{{Cite journal|last=Anna Morcom|date=June 2018|title=(អង់គ្លេស) The Political Potency of Tibetan Identity in Pop Music and Dunglen|url=https://digitalcommons.macalester.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2348&context=himalaya|journal=Himalaya|publication-place=[[Royal Holloway, University of London]]|volume=38}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-15617026|title=(អង់គ្លេស) Dalai Lama hits out over burnings|date=7 November 2011|via=www.bbc.com}}</ref> និង[[ស៊ីនជាំង]]<ref>{{Cite web|last=Diamond|first=Rayhan Asat, Yonah|title=The World's Most Technologically Sophisticated Genocide Is Happening in Xinjiang|url=https://foreignpolicy.com/2020/07/15/uighur-genocide-xinjiang-china-surveillance-sterilization/|website=[[Foreign Policy]]}}</ref>រួមទាំងការបង្រ្កាបហិង្សាពីកម្លាំងនគរបាលជាតិ និងការគាបសង្កត់សាសនានៅទូទាំងប្រទេសចិន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-23081653|title=(អង់គ្លេស) China 'moves two million Tibetans'|last=Hatton|first=Celia|date=27 June 2013|work=[[BBC News]]|access-date=27 June 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-23112177|title=(អង់គ្លេស) Fresh unrest hits China's Xinjiang|date=29 June 2013|work=[[BBC News]]|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> ផ្អែកលើរបាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន ''The Guardian'' បានចុះផ្សាយថា ជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គឺរយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនមួយលាននាក់ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលចិនចាប់ឃុំខ្លួននៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំងដ៏ធំហៅថា "មជ្ឈមណ្ឌលអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ" ក្នុងគោលបំណងផ្លាស់ប្តូរគំនិតនយោបាយរបស់អ្នកជាប់ឃុំ អត្តសញ្ញាណ និងជំនឿសាសនារបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2019/nov/24/china-cables-leak-no-escapes-reality-china-uighur-prison-camp|title=(អង់គ្លេស) 'Allow no escapes': leak exposes reality of China's vast prison camp network|last1=Graham-Harrison|first1=Emma|date=24 November 2019|work=The Guardian|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021|last2=Garside|first2=Juliette|issn=0261-3077}}</ref> យោងតាមក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបានឱ្យដឹងថា៖ សកម្មភាពដែលបានប្រព្រឹត្តិមកលើអ្នកជាប់ឃុំទាំងនោះរួមមាន ការបញ្ចូលមនោគមវិជ្ជានយោបាយ ការធ្វើទារុណកម្ម ការរំលោភបំពានផ្លូវកាយនិងផ្លូវចិត្ត ការចាប់ក្រៀវដោយបង្ខំ ការរំលោភបំពានផ្លូវភេទ និងការធ្វើពលកម្មធ្ងន់ៗដោយបង្ខំ។ល។<ref>{{Cite web|date=2019|title=(អង់គ្លេស) 2019 Report on International Religious Freedom: China - Xinjiang|url=https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/china/xinjiang/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816035752/https://www.state.gov/reports/2019-report-on-international-religious-freedom/china/xinjiang/|archive-date=16 សីហា 2020|website=[[ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក]]}}</ref> យោងតាមរបាយការណ៍ឆ្នាំ២០២០ បានបញ្ជាក់ថា ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលចិនលើជនជាតិអ៊ុយហ្គឺរគឺត្រូវនឹងនិយមន័យអំពើប្រល័យពូជសាសន៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ<ref>{{cite news|date=4 July 2020|title=China Suppression Of Uighur Minorities Meets U.N. Definition Of Genocide, Report Says|work=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2020/07/04/887239225/china-suppression-of-uighur-minorities-meets-u-n-definition-of-genocide-report-s|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> ហើយក្រុមជាច្រើនបានអំពាវនាវឱ្យមានការចុះស៊ើបអង្កេតពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{cite news|last=Nebehay|first=Stephanie|date=15 September 2020|title=(អង់គ្លេស) Activists decry 'genocide' of China's Uighur minority: letter|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/article/us-china-xinjiang-uighurs/activists-decry-genocide-of-chinas-uighur-minority-letter-idUSKBN26613M|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ម៉ៃក៍ ប៉ុមប៉េអូ]]បានប្រកាសថា ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកបានកំណត់ថា"អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ"គឺកំពុងតែប្រព្រឹត្តទៅដោយប្រទេសចិនលើជនជាតិភាគតិចអ៊ុយហ្គឺរ។<ref name="wsj._U.S._says">{{Cite web|title=U.S. Says China Is Committing 'Genocide' Against Uighur Muslims|last=Gordon|first=Michael R.|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|date=19 January 2021|access-date=10 វិច្ឆិកា 2021|url= https://www.wsj.com/articles/u-s-declares-chinas-treatment-of-uighur-muslims-to-be-genocide-11611081555}}</ref> [[File:Hong Kong anti-extradition bill protest (48108594957).jpg|thumb|[[បាតុកម្មទីក្រុងហុងកុងឆ្នាំ២០១៩–២០]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ និងឆ្នាំ២០២០ [[មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវព្យូ]] (Pew) បានចុះផ្សាយថា សកម្មភាពរឹតបន្តឹងសាសនារបស់រដ្ឋាភិបាលចិនគឺមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅលើពិភពលោក ថ្វីបើអង្គការដដែរនេះធ្លាប់បានចុះថាអរិភាពសង្គមទាក់ទងនឹងសាសនានៅក្នុងប្រទេសចិនមានអត្រាទាបក្ដី។<ref>{{Cite web |date=2019-07-15 |title=3. Middle East still home to highest levels of restrictions on religion, although levels have declined since 2016 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2019/07/15/middle-east-still-home-to-highest-levels-of-restrictions-on-religion-although-levels-have-declined-since-2016/ |access-date=2024-06-20 |website=Pew Research Center |archive-date=2024-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106181144/https://www.pewresearch.org/religion/2019/07/15/middle-east-still-home-to-highest-levels-of-restrictions-on-religion-although-levels-have-declined-since-2016/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-11-29 |title=3. Small changes in median scores for government restrictions, social hostilities involving religion in 2020 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2022/11/29/small-changes-in-median-scores-for-government-restrictions-social-hostilities-involving-religion-in-2020/ |access-date=2024-06-20 |website=Pew Research Center |archive-date=2024-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106181143/https://www.pewresearch.org/religion/2022/11/29/small-changes-in-median-scores-for-government-restrictions-social-hostilities-involving-religion-in-2020/ |url-status=live }}</ref> [[សន្ទស្សន៍ទាសភាពសកល]]បានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ប្រជាជនចិនជាង ៣.៨ លាននាក់ (ស្មើនឹង ០.២៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប) បានកំពុងតែរស់នៅក្នុង "ស្ថានភាពជាទាសករនៃសម័យទំនើប" ដោយក្នុងនោះពួកគេបានក្លាយជាជនរងគ្រោះនៃជំនួញជួញដូរមនុស្ស ពលកម្មដោយបង្ខំ អាពាហ៍ពិពាហ៍ដោយបង្ខំ ពលកម្មកុមារ និងការបង្ខិតបង្ខំដោយរដ្ឋជាដើម។ ប្រព័ន្ធអប់រំថ្មីតាមរយៈពលកម្ម (''ឡៅជាវ'') របស់រដ្ឋត្រូវបានលុបបំបាត់ជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ ប៉ុន្តែគេមិនសូវច្បាស់ប៉ុន្មានទេថា កម្រិតនៃការអនុវត្តរបស់វាគឺនៅតែបន្តទៀតឬយ៉ាងណា។<ref>{{cite web|url=https://www.globalslaveryindex.org/country/china/|title=China|year=2016|website=Global Slavery Index|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160706152456/https://www.globalslaveryindex.org/country/china/|archive-date=6 July 2016|access-date=2024-06-20|archivedate=2016-07-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160706152456/https://www.globalslaveryindex.org/country/china/}}</ref> ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ ប្រព័ន្ធកែប្រែតាមរយៈពលកម្ម (ឡៅកៃ) នៅតែបន្តវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសចិន។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៨ [[មូលនិធិស្រាវជ្រាវឡៅកៃ]]បានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា ប្រទេសចិនមានទីតាំងឡៅកៃរហូតដល់ទៅ ១,៤២២ កន្លែង តែចំនួនពិតអាចមានច្រើនជាងនេះឆ្ងាយ។<ref>{{Cite web |date=2008 |title=Laogai Handbook: 2007–2008 |url=https://laogairesearch.org/wp-content/uploads/2019/01/33-Laogai-Handbook-2007-08.pdf |website=Laogai Research Foundation |access-date=2024-06-20 |archive-date=2023-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225055906/https://laogairesearch.org/wp-content/uploads/2019/01/33-Laogai-Handbook-2007-08.pdf |url-status=dead |archivedate=2023-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231225055906/https://laogairesearch.org/wp-content/uploads/2019/01/33-Laogai-Handbook-2007-08.pdf }}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចចិន}} ចិនគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|សេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក]]​ បើគិតជា[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យម]]<ref>{{Cite news |last=Kollewe |first=Justin McCurry Julia |date=14 February 2011 |title=China overtakes Japan as world's second-largest economy |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |access-date=26 September 2024 |archive-date=2019-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190719223048/https://www.theguardian.com/business/2011/feb/14/china-second-largest-economy |url-status=live }}</ref> និងធំជាងគេបង្អស់ បើគិតតាម[[យុគភាពនៃអំណាចទិញ]]។<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true|title=GDP PPP (World Bank)|year=2018|publisher=World Bank|access-date=26 September 2024|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219072932/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true|url-status=dead|archivedate=2019-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190219072932/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true}}</ref> គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ សេដ្ឋកិច្ចចិនមានទំហំស្មើនឹង ១៨% នៃ[[សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]]សរុបជាមធ្យម។<ref name="IMF-2023">{{cite web |author= |date=April 2023 |title=World Economic Outlook Database, April 2023 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |access-date=26 September 2024 |website=International Monetary Fund |publisher= |archive-date=2023-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413194731/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April |url-status=live }}</ref> ចិនជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអត្រាកំណើន ផសស ពិត|សេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលឿនបំផុត]]<ref>{{cite web|title=Overview|url=https://www.worldbank.org/en/country/china/overview|access-date=26 September 2024|publisher=World Bank|archive-date=2020-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930014300/https://www.worldbank.org/en/country/china/overview|url-status=live}}</ref> ដោយកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនតែងតែស្ទុះឡើងលើសពី ៦ ភាគរយរៀងរាល់ឆ្នាំចាប់តាំងពីការធ្វើ[[កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចចិន|កំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ច]]នៅឆ្នាំ​១៩៧៨ មក។<ref>{{cite web |title=GDP growth (annual %) – China |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true |access-date=26 September 2024 |publisher=World Bank |archive-date=2022-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531173009/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?end=2016&locations=CN&start=1961&year_high_desc=true |url-status=live }}</ref> ជាក់ស្ដែង បើយោងតាមធនាគារពិភពលោកបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបនៃប្រទេសចិនបានកើនពី ១៥០ ពាន់លានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ ឡើងមកដល់ ១៧.៩៦ ទ្រីលានដុល្លារនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២​ ថ្មីៗនេះ។<ref>{{cite web |title=GDP (current US$) – China |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |access-date=26 September 2024 |publisher=World Bank |archive-date=2019-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906052638/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CN |url-status=live }}</ref> សព្វថ្ងៃនេះផងដែរ ចិនបានជាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស​ (មធ្យម) ក្នុងម្នាក់|ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៦៤ នៃ ផសស មធ្យមក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ]] ពោលជាប្រទេសដែលមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់។<ref>{{cite web |year=2018 |title=GDP PPP (World Bank) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |access-date=26 September 2024 |publisher=World Bank |archive-date=2019-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902074129/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true |url-status=dead |archivedate=2019-09-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190902074129/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD?locations=CN-US&start=2000&year_high_desc=true }}</ref> លើសពីនេះ នៅក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុនធំៗចំនួន ៥០០​ នៅលើពិភពលោក មាន ១៣៥ ក្រុមហ៊ុនដែលមានទីស្នាក់ការកណ្ដាលនៅក្នុងប្រទេសចិន។<ref>{{Cite web |title=Global 500 |url=https://fortune.com/ranking/global500/ |access-date=26 September 2024 |website=Fortune Global 500 |archive-date=2023-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116163740/https://fortune.com/ranking/global500/ |url-status=live }}</ref> មកត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ប្រទេសចិនមានទីផ្សារភាគហ៊ុន និងទីផ្សារអនាគតធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក និងក៏ដូចជាទីផ្សារមូលបត្របំណុលធំបំផុតទីបីផងដែរ។<ref name=":Curtis&Klaus">{{Cite book |last1=Curtis |first1=Simon |title=The Belt and Road City: Geopolitics, Urbanization, and China's Search for a New International Order |last2=Klaus |first2=Ian |publisher=Yale University Press |isbn=9780300266900 |location=New Haven and London |publication-date=2024 |doi=10.2307/jj.11589102 |jstor=jj.11589102}}</ref>{{Rp|page=153}} ប្រទេសចិនគឺជាមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចមួយក្នុងចំណោមមហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ចកំពូលសកល មិនថានៅក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា ឬពិភពលោក។ សរុបជាងពីរសហ្សវត្សរ៍មកនេះ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសចិនគឺមានទំហំធំសម្បើមបើប្រៀបនឹងរដ្ឋដទៃៗ<ref>{{cite book|last=Maddison|first=Angus|url=https://books.google.com/books?id=a-JGGp2suQUC&q=angus+maddison|title=Contours of the World Economy 1–2030 AD: Essays in Macro-Economic History|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-164758-1|page=379|author-link=Angus Maddison|access-date=2024-09-26 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328161352/https://books.google.com/books?id=a-JGGp2suQUC&q=angus+maddison#v=snippet&q=angus%20maddison&f=false|url-status=live}}</ref> ហើយក៏ធ្លាប់បានធ្លាក់ និងឡើងវិញជាងច្រើនដងក្នុងសម័យកាលផ្សេងៗ។<ref name="Dahlman Aubert 2001"/><ref>{{cite web |url=http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://piketty.pse.ens.fr/files/Maddison98.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |title=Angus Maddison. Chinese Economic Performance in the Long Run. Development Centre Studies. |page=29 |access-date=26 September 2024}}</ref> ចាប់តាំងពីបានធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៧៨ មក ចិនបានអភិវឌ្ឍទៅជាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ និងជាតួអង្គយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ វិស័យសំខាន់ៗដែលជំរុញឱ្យសេដ្ឋកិច្ចចិនមានការប្រកួតប្រជែងខ្ពស់រួមមាន៖ ឧស្សាហផល ជំនួញលក់រាយ អាជីវកម្មរ៉ែ ឧស្សាហកម្មដែកថែប វាយនភណ្ឌ យានយន្ត ផលិតកម្មថាមពល ថាមពលបៃតង ធនាគារ អេឡិចត្រូនិក ទូរគមនាគមន៍ អចលនទ្រព្យ ពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិក និងទេសចរណ៍។ល។ ប្រទេសចិនមានផ្សារហ៊ុនធំៗចំនួនបីក្នុងចំណោមផ្សារហ៊ុនធំៗបំផុតទាំងដប់នៅលើពិភពលោក<ref>{{cite web|date=19 February 2019|title=Top 10 Largest Stock Exchanges in the World By Market Capitalization|url=https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20190515114023/https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/|url-status=dead|archive-date=15 May 2019|access-date=28 September 2024|website=ValueWalk|archivedate=15 ឧសភា 2019|archiveurl=https://wayback.archive-it.org/all/20190515114023/https://www.valuewalk.com/2019/02/top-10-largest-stock-exchanges/}}</ref> ពោលគឺនៅ[[ផ្សារហ៊ុនសៀងហៃ|សៀងហៃ]] [[ផ្សារហ៊ុនហុងកុង|ហុងកុង]] និង[[ផ្សារហ៊ុនសិនជិន|សិនជិន]] ដោយបូករួមបញ្ចូលគ្នាស្មើនឹងមូលធនប័ត្រទីផ្សារជាង ១៥.៩ ទ្រីលានដុល្លារ បើគិតត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២០។<ref>{{Cite news|date=13 October 2020|title=China's Stock Market Tops $10 Trillion First Time Since 2015|publisher=Bloomberg L.P.|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015|access-date=28 September 2024|archive-date=2020-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031042855/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-10-13/china-s-stock-market-tops-10-trillion-for-first-time-since-2015|url-status=live}}</ref> ប្រទេសចិនមានមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុចំនួន ៤ ([[សៀងហៃ]] [[ហុងកុង]] [[ប៉េកាំង]] និង[[សិនជិន]]) ក្នុងចំណោមមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុធំៗបំផុតទាំងដប់នៅលើពិភពលោក ដែលជាចំនួនច្រើនជាងប្រទេសដទៃៗ បើយោងតាម[[សន្ទស្សន៍មជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុសកល]]ឆ្នាំ២០២០។<ref name="GFCI2">{{cite web|date=September 2020|title=The Global Financial Centres Index 28 |url=https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.longfinance.net/media/documents/GFCI_28_Full_Report_2020.09.25_v1.1.pdf |archive-date=2024-09-28 |url-status=live|access-date=26 September 2020|publisher=Long Finance}}</ref> [[File:Graph of Major Developing Economies by Real GDP per capita at PPP 1990-2013.png|thumb|ក្រាហ្វិកបង្ហាញពីប្រទេសចិន និងប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចជឿនលឿនដទៃទៀតតាម ផសស (យអទ) ក្នុងម្នាក់ ដោយរាប់ពីឆ្នាំ១៩៩០ មកឆ្នាំ២០១៣]] សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាលទ្ធផលនៃ[[មូលធននិយមរដ្ឋ]] ឬ[[មូលធននិយមបក្ស-រដ្ឋ]]។<ref name="Pearson-2021">{{Cite journal |last1=Pearson |first1=Margaret |last2=Rithmire |first2=Meg |last3=Tsai |first3=Kellee S. |date=2021-09-01 |title=Party-State Capitalism in China |journal=Current History |volume=120 |issue=827 |pages=207–213 |doi=10.1525/curh.2021.120.827.207|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Pearson |first1=Margaret M. |last2=Rithmire |first2=Meg |last3=Tsai |first3=Kellee S. |date=2022-10-01 |title=China's Party-State Capitalism and International Backlash: From Interdependence to Insecurity |journal=International Security |volume=47 |issue=2 |pages=135–176 |doi=10.1162/isec_a_00447|doi-access=free}}</ref> រដ្ឋជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើវិស័យ "សសរស្តម្ភ" យុទ្ធសាស្ត្រ ដូចជា ផលិតកម្មថាមពល និងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់ជាដើម ប៉ុន្តែសហគ្រាសឯកជននូវតែរីកលូតលាស់បន្ត ដោយនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨ គេបានកត់សម្គាល់វត្តមានអាជីវកម្មឯកជនប្រមាណ ៣០ លាននៅក្នុងប្រទេសចិន។<ref name="Ref_abf">John Lee. [https://web.archive.org/web/20080726102845/http://www.cis.org.au/issue_analysis/IA95/ia95.html "Putting Democracy in China on Hold"]. The Center for Independent Studies. 26 July 2008. Retrieved 16 July 2013.</ref><ref name="Ref_2005a">{{cite web |date=22 August 2005 |title=China Is a Private-Sector Economy |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080213222740/http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm |archive-date=13 February 2008 |access-date=28 September 2024 |work=Bloomberg Businessweek |archivedate=13 កុម្ភៈ 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080213222740/http://www.businessweek.com/magazine/content/05_34/b3948478.htm }}</ref><ref name="Ref_abg">{{cite web |title=Microsoft Word – China2bandes.doc |url=http://www.oecd.org/dataoecd/16/3/36174313.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20081010154017/http://www.oecd.org/dataoecd/16/3/36174313.pdf |archive-date=2008-10-10 |access-date=28 September 2024 |publisher=OECD}}</ref> យោងតាមស្ថិតិផ្លូវការ ក្រុមហ៊ុនឯកជនបានចូលរួមចំណែកក្នុងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបចិនប្រមាណ ៦០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប។<ref>{{Cite news |last=Hancock |first=Tom |date=30 March 2022 |title=China Crackdowns Shrink Private Sector's Slice of Big Business |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |access-date=28 September 2024 |archive-date=2024-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240328161405/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-03-29/china-crackdowns-shrink-private-sector-s-slice-of-big-business?leadSource=uverify%20wall |url-status=live }}</ref> ចិនបានក្លាយជាប្រទេសផលិតកម្មដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដោយវ៉ាដាច់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្លាប់ជាផលិតករធំបំផុតក្នុងរយៈពេលមួយរយឆ្នាំមុន។<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/002fd8f0-4d96-11e0-85e4-00144feab49a |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/002fd8f0-4d96-11e0-85e4-00144feab49a |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|title=China noses ahead as top goods producer|last=Marsh|first=Peter|date=13 March 2011|work=Financial Times|access-date=30 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf|archive-date=9 October 2022|url-status=dead|title=U.S. Manufacturing in International Perspective|last=Levinson|first=Marc|date=21 February 2018|website=Federation of American Scientists|access-date=30 កញ្ញា 2024|archivedate=9 តុលា 2022|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://fas.org/sgp/crs/misc/R42135.pdf}}</ref> យោងតាម[[មូលនិធិវិទ្យាសាស្ត្រជាតិ]]នៃសហរដ្ឋអាមេរិកបានឱ្យដឹងផងដែរថា ចិនគឺជាប្រទេសផលិតបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតទីពីរចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ មក។<ref>{{cite web|url=https://www.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/industry-technology-and-the-global-marketplace/patterns-and-trends-of-knowledge--and-technology-intensive-industries#medium-high-technology-industries-in-china|title=Report – S&E Indicators 2018|website=nsf.gov|access-date=30 September 2024|archive-date=2023-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923083925/https://www.nsf.gov/statistics/2018/nsb20181/report/sections/industry-technology-and-the-global-marketplace/patterns-and-trends-of-knowledge--and-technology-intensive-industries#medium-high-technology-industries-in-china|url-status=live}}</ref> លើសពីនេះ ប្រទេសចិនគឺជាទីផ្សារលក់រាយធំជាងគេទីពីរបន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite news |last=Shane |first=Daniel |date=23 January 2019 |title=China will overtake the US as the world's biggest retail market this year |work=CNN |publisher= |url=https://www.cnn.com/2019/01/23/business/china-retail-sales-us/index.html |access-date=30 September 2024 |archive-date=2024-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240425193226/https://www.cnn.com/2019/01/23/business/china-retail-sales-us/index.html |url-status=live }}</ref> ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសចិនក៏នាំមុខគេផងដែរនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអេឡិចត្រូនិកដែលចូលជាង ៣៧% នៃចំណែកទីផ្សារពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០២១។<ref>{{Cite news |last=Cameron |first=Isabel |date=9 August 2022 |title=China continues to lead global ecommerce market with over $2 trillion sales in 2022 |work=Charged |url=https://www.chargedretail.co.uk/2022/08/09/china-continues-to-lead-global-ecommerce-market-with-over-2-trillion-sales-in-2022/ |access-date=30 September 2024 |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202091337/https://www.chargedretail.co.uk/2022/08/09/china-continues-to-lead-global-ecommerce-market-with-over-2-trillion-sales-in-2022/ |url-status=live }}</ref> ចិនក៏ជាប្រទេសនាំមុខគេក្នុងការប្រើប្រាស់ និងផលិតរថយន្តអគ្គិសនីផងដែរ ហើយព្រមទាំងការទិញរថយន្តអគ្គិសនីប្រភេទ BEV និង PHEV ជាក់ពាក់កណ្ដាលនៃពិភពលោក បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |last=Baraniuk |first=Chris |date=11 October 2022 |title=China's electric car market is booming but can it last? |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/business-62825830 |access-date=30 September 2024}}</ref> ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ ចិន​ក៏​ជា​ប្រទេស​ផលិត​អាគុយ​ឈាន​មុខ​គេ​សម្រាប់​រថយន្ត​អគ្គិសនីផងដែរ និង​ព្រម​ទាំង​វត្ថុ​ធាតុ​ដើម​សំខាន់​មួយ​ចំនួន​សម្រាប់​អាគុយរថយន្តអគ្គិសនី។<ref>{{cite web|url=https://www.instituteforenergyresearch.org/renewable/china-dominates-the-global-lithium-battery-market/|title=China Dominates the Global Lithium Battery Market|date=9 September 2020|website=Institute for Energy Research|access-date=30 September 2024}}</ref> ===ទេសចរណ៍=== {{Main|ទេសចរណ៍នៅចិន}} ប្រទេសចិនបានទទួលភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិចំនួន ៦៤.៧ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩<ref name="WTO Tourism Highlights 2019 Edition">{{Cite journal |date=18 December 2020 |title=UNWTO World Tourism Barometer and Statistical Annex, December 2020 {{!}} World Tourism Organization |journal=UNWTO World Tourism Barometer (English Version) |volume=18 |issue=7 |pages=1–36 |doi=10.18111/wtobarometereng.2020.18.1.7 |doi-access=free}}</ref> ហើយនៅឆ្នាំ២០១៨ ចិនបានទទួលភ្ញៀវទេសចរច្រើនជាងគេបំផុតទី ៤ នៅលើពិភពលោក។<ref name="WTO Tourism Highlights 2019 Edition" /> លើសពីនេះ ប្រទេសចិនក៏មានបរិមាណទេសចរណ៍ក្នុងស្រុកដ៏ច្រើនខ្លាំងផងដែរ។ ភ្ញៀវទេសចរចិនបានធ្វើដំណើរក្នុងប្រទេសប្រមាណ ៦ ពាន់លានដងកាលពីឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{Cite news |last=Liang |first=Xinlu |date=19 August 2021 |title=How has China's travel industry been hurt by the coronavirus pandemic, and when will tourism recover? |work=South China Morning Post |url=https://www.scmp.com/economy/china-economy/article/3145468/how-has-chinas-travel-industry-been-hurt-coronavirus-pandemic |access-date=30 September 2024}}</ref> ​ចិន​ជាម្ចាស់[[ទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក]]​ច្រើនជាង​គេ​ទី​ពីរ​លើ​ពិភពលោកបន្ទាប់​ពី​ប្រទេស​អ៊ីតាលី ([[បញ្ជីរាយទីតាំងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅចិន|សរុប ៥៦]]) និង​ជា[[ចំណាត់ថ្នាក់ទេសចរណ៍ពិភពលោក|​គោលដៅ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ពេញ​និយម​បំផុត​មួយ]] (ទី​មួយ​នៅតំបន់​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក)។ ===ភោគទ្រព្យ=== [[File:20045-Shanghai-Pano (cropped).jpg|thumb|upright=1.3|តំបន់[[លូចាវហ្ស៊ូអេ]]នៃទីក្រុងសៀងហៃ]] ប្រទេសចិនត្រូវជាម្ចាស់នៃភោគទ្រព្យពិភពលោកប្រមាណ ១៧.៩% បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ដោយនៅពីក្រោយតែសហរដ្ឋអាមេរិកមួយប៉ុណ្ណោះ។<ref name="databook20222">{{Cite book |last1=Shorrocks |first1=Anthony |url=https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/research/publications/global-wealth-databook-2022.pdf |title=Global Wealth Databook 2022 |last2=Davies |first2=James |last3=Lluberas |first3=Rodrigo |publisher=Credit Suisse Research Institute |year=2022 |author-link=Anthony Shorrocks}}</ref> គួរដឹងផងដែរថាប្រទេសចិនបានជួយប្រជាជនខ្លួនឱ្យរួចផុតពីភាពក្រីក្របានច្រើនបំផុតជាងប្រទេសផ្សេងៗទាំងអស់នៅលើពិភពលោក<ref>{{cite news |date=13 October 2017 |title=China lifting 800 million people out of poverty is historic: World Bank |work=Business Standard India |agency=Press Trust of India |url=https://www.business-standard.com/article/international/china-lifting-800-million-people-out-of-poverty-is-historic-world-bank-117101300027_1.html |access-date=30 September 2024}}</ref><ref>{{cite book |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url= |title=Four Decades of Poverty Reduction in China: Drivers, Insights for the World, and the Way Ahead |date=2022 |publisher=World Bank Publications |isbn=9781464818783 |location= |page=ix |quote=By any measure, the speed and scale of China's poverty reduction is historically unprecedented.}}</ref> ដោយនៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ឆ្នាំ២០១៨ ប្រជាជនចិនប្រមាណ​ ៨៨០ លាននាក់បានរួចផុតពីភាពក្រីក្រ។<ref name=":0" />{{Rp|page=23}} ពីឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ឆ្នាំ២០១៨ នេះផងដែរ ស្តង់ដារជីវិតរស់នៅជាមធ្យមរបស់ប្រជាជនចិនបានកើនស្មើនឹងផលគុណកត្តានឹងម្ភៃប្រាំមួយ។<ref name="Bergsten 2022">{{Cite book |last=Bergsten |first=C. Fred |date=2022 |title=The United States vs. China: The Quest for Global Economic Leadership |publisher=Polity Press |isbn=978-1-5095-4735-7 }}</ref> ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រាក់ឈ្នួលសម្រាប់ប្រជាជនចិននីមួយៗក៏បានកើនឡើងជាលំដាប់ផងដែរក្នុងរយៈពេល ៤០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដោយតម្លៃប្រាក់ឈ្នួលពិត (អតិផរណាកែតម្រូវ) បានកើនចំនួន ៧​ ដងពីឆ្នាំ១៩៧៨ ដល់ឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{cite web |title=Rising Wages: Has China Lost Its Global Labor Advantage? |url=https://www.iza.org/publications/dp/5008/rising-wages-has-china-lost-its-global-labor-advantage |access-date=30 September 2024 |website=iza.org}}</ref> ក្រៅពីនេះ កម្រិតអភិវឌ្ឍន៍នៅប្រទេសចិនគឺមិនស្មើគ្នានោះឡើយ ដោយគេសង្កេតឃើញថាទីក្រុងធំៗ និងតំបន់ឆ្នេរមានការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនជាងបើធៀបនឹងតំបន់ជនបទ និងតំបន់ជ្រៅៗក្នុងប្រទេស។<ref>{{cite news |last=King |first=Stephen |date=2 February 2016 |title=China's path to tackling regional inequality |newspaper=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/9c6203d8-e1d9-3ca3-818a-e55b409ece94}}</ref> លើសពីនេះ​ ចិនក៏មានកម្រិតវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ផងដែរ<ref>{{cite news |last=Duggan |first=Jennifer |date=12 January 2013 |title=Income inequality on the rise in China |publisher=Al Jazeera |url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/12/2012122311167503363.html |url-status=dead |access-date=30 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722192442/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/12/2012122311167503363.html |archive-date=22 July 2013}}</ref> ពិសេសវាបានកើនឡើងយ៉ាងលឿនក្រោយពីកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០<ref>{{cite news |last=Tobin |first=Damian |date=29 June 2011 |title=Inequality in China: Rural poverty persists as urban wealth balloons |newspaper=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-13945072 |access-date=30 September 2024}}</ref> តែមកដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ ថ្មីៗនេះ គេឃើញថាកម្រិតវិសមភាពសេដ្ឋកិច្ចបានថយចុះប្រសើរជាងមុនឆ្ងាយ។<ref>{{Cite news |date=2 October 2021 |title=Just how Dickensian is China? |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/finance-and-economics/2021/10/02/just-how-dickensian-is-china |access-date=30 September 2024}}</ref> យោងតាមធនាគារពិភពលោក ពិន្ទុមេគុណជីនីរបស់ចិនមាន ០.៣៧១ ពិន្ទុនៅក្នុងឆ្នាំ២០២០។<ref name="GINI" /> ===ចិននៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ចសកល=== ប្រទេសចិនបានចូលជាសមាជិកនៃ[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] (WTO) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០១ មក និងសព្វថ្ងៃត្រូវជាមហាអំណាចពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{Cite news |last=He |first=Laura |date=13 January 2023 |title=China's exports plunge as global demand weakens, but trade with Russia hits record high |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/2023/01/13/economy/china-exports-struggle-reopening-2022-intl-hnk/index.html |access-date=30 September 2024}}</ref> គិតមកត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ ចិនបានក្លាយជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុតជាមួយប្រទេសចំនួន ១២៤។<ref>{{Cite web|url=https://www.visualcapitalist.com/four-maps-showing-chinas-rising-dominance-trade/|title=Four Maps Showing China's Rising Dominance in Trade|last=Desjardins|first=Jeff|date=27 April 2016|website=Visual Capitalist|access-date=10 តុលា 2021}}</ref> លើសពីនេះ ចិនបានក្លាយជាប្រទេសពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតលើលោកនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ បើគិតតាមផលបូកនៃការនាំចូលនិងការនាំចេញ និងត្រូវជាប្រទេសនាំចូលធំបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរដោយស្មើនឹង ៤៥% នៃទីផ្សារដំណឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ។<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2014/jan/10/china-surpasses-us-world-largest-trading-nation|title=(អង់គ្លេស) China surpasses US as world's largest trading nation|last=Monaghan|first=Angela|date=10 January 2014|work=The Guardian|access-date=10 ធ្នូ 2021|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|last=Paris|first=Costas|date=2021-04-27|title=(អង់គ្លេស) China's Imports of Commodities Drive a Boom in Dry-Bulk Shipping|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/chinas-imports-of-commodities-drive-a-boom-in-dry-bulk-shipping-11619541574|access-date=10 តុលា 2021|issn=0099-9660}}</ref> ===វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា=== ====សម័យដើម==== [[File:Chinese Gunpowder Formula.JPG|thumb|រូបមន្តម្សៅរំសេវដ៏ចំណាស់បំផុត (武經總要) ដែលបានកត់ត្រាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ១០៤៤]] នៅបុរាណកាល ចិនត្រូវជារដ្ឋនាំមុខគេខាងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យារហូតដល់សម័យ[[រាជវង្សមិង]]។<ref>Tom (1989), 99; Day & McNeil (1996), 122; Needham (1986e), 1–2, 40–41, 122–123, 228.</ref> របកគំហើញ និងប្រឌិតកម្មចិនបុរាណរួមមាន ក្រដាស​ ពុម្ពអក្សរ ត្រីវិស័យ និងម្សៅរំសេវ (ដែលគេនិយមហៅថា [[មហាប្រឌិតកម្មទាំងបួន]]) បានរាលដាលទៅពាសពេញតំបន់អាស៊ីបូព៌ា មជ្ឈិមបូព៌ា និងព្រមទាំងទ្វីបអឺរ៉ុបផងដែរ។ គណិតវិទូចិនបុរាណត្រូវបានគេចាត់ទុកថាក្រុមគណិតវិទូដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលចេះប្រើប្រាស់[[ចំនួនអវិជ្ជមាន]]។<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p003hyd9|title=In Our Time: Negative Numbers|date=9 March 2006|website=BBC News|access-date=30 September 2024}}</ref><ref>Struik, Dirk J. (1987). ''A Concise History of Mathematics''. New York: Dover Publications. pp. 32–33. "''In these matrices we find negative numbers, which appear here for the first time in history.''"</ref> មកដល់ត្រឹមសតវត្សរ៍ទី១៧ លោកខាងលិចបានវ៉ាដាច់ប្រទេសចិនក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា<ref>{{cite book|title=Chinese Studies in the History and Philosophy of Science and Technology|volume=179|year=1996|publisher=Kluwer Academic Publishers|pages=137–138|url=https://books.google.com/books?id=jaQH6_8Ju-MC&pg=PA137|isbn=978-0-7923-3463-7}}</ref> ដោយព្រឹត្តិការណ៍មួយនេះនូវតែបន្តជាប្រធានបទពិភាក្សាដ៏ក្ដៅគគុករបស់វិជ្ជាករបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite journal|last=Frank|first=Andre|author-link=Andre Gunder Frank|title=Review of ''The Great Divergence''|journal=Journal of Asian Studies|volume=60|issue=1|year=2001|pages=180–182|doi=10.2307/2659525|url=http://www.rrojasdatabank.info/agfrank/pomeranz.html|jstor=2659525 }}</ref> បន្ទាប់ពីត្រូវទទួល[[សតវត្សនៃភាពអាម៉ាស់|បរាជ័យផ្នែកយោធា]]ម្តងហើយម្តងទៀតទៅក្នុងដៃ[[សម្ព័ន្ធមិត្តប្រជាជាតិទាំងប្រាំបី|មហាអំណាចលោកខាងលិច]] និង[[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ|ជប៉ុន]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ក្រុមអ្នកនិយមកំណែទម្រង់ចិនក៏ចាប់ផ្ដួចផ្ដើមលើកកម្ពស់ និងអភិវឌ្ឍវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាទំនើបក្នុងគោលបំណង[[ចលនាពង្រឹងខ្លួន|ពង្រឹងប្រទេសជាតិ]]ខ្លួនឡើងវិញ។​ ក្រោយពីចលនាកុម្មុយនីស្តចិនបានយកជ័យជម្នះចូលកាន់កាប់់អំណាចនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ រាល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងខាងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាទាំងប៉ុន្មានសុទ្ធតែផ្អែកលើគំរូ[[សហភាពសូវៀត]] ដែលក្នុងនោះ ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រត្រូវជាផ្នែកមួយនៃផែនការកណ្ដាលរបស់រដ្ឋ។<ref>{{cite book|last=Yu|first=Q. Y.|title=The Implementation of China's Science and Technology Policy|year=1999|publisher=Greenwood Publishing Group|page=2|url=https://books.google.com/books?id=IluWYKmTCN0C&pg=PA2|isbn=978-1-56720-332-5}}</ref> បន្ទាប់ពីលោកម៉ៅ សេទុងបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យាត្រូវបានគេលើកជាចំណុចអភិវឌ្ឍន៍ដ៏ចាំបាច់មួយក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រ[[ទំនើបកម្មទាំងបួន]]<ref>{{cite book|last=Vogel|first=Ezra F.|title=Deng Xiaoping and the Transformation of China|year=2011|publisher=Harvard University Press|page=[https://books.google.com/books?id=3IaR-FxlA6AC&pg=PA129 129]|isbn=978-0-674-05544-5}}</ref> ហើយប្រព័ន្ធរដ្ឋបណ្ឌិតលក្ខណៈសូវឿតក៏ត្រូវបានគេកែទម្រង់បន្តិចម្តងៗផងដែរ។<ref>{{cite book|last=DeGlopper|first=Donald D.|chapter=Soviet Influence in the 1950s|chapter-url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cntoc.html|publisher=Library of Congress|title=China: a country study|year=1987}}</ref> ====សម័យទំនើប==== បន្ទាប់ពី[[បដិវត្តន៍វប្បធម៌]]បានបញ្ចប់មក ប្រទេសចិនបានចំណាយទុនវិនិយោគយ៉ាងច្រើនទៅក្នុងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រ<ref name="CWRD">{{cite web|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/09/research-development-rd-share-basic-research-china-dwindles|title=R&D share for basic research in China dwindles|last=Jia|first=Hepeng|date=9 September 2014|website=Chemistry World|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219044130/http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/09/research-development-rd-share-basic-research-china-dwindles|archive-date=19 February 2015|access-date=1 October 2024|archivedate=19 កុម្ភៈ 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219044130/http://www.rsc.org/chemistryworld/2014/09/research-development-rd-share-basic-research-china-dwindles}}</ref> ហើយបច្ចុប្បន្នកំពុងរត់តាមសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍។<ref>{{Cite news|url=https://www.science.org/content/article/surging-rd-spending-china-narrows-gap-united-states|title=Surging R&D spending in China narrows gap with United States|last=Normile|first=Dennis|date=10 October 2018|website=Science|access-date=1 October 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=China Has Surpassed the U.S. in R&D Spending, According to New National Academy of Arts and Sciences Report – ASME|url=https://www.asme.org/government-relations/capitol-update/china-has-surpassed-the-u-s-in-r-d-spending,-according-to-new-national-academy-of-arts-and-sciences-report|access-date=1 October 2024|website=asme.org}}</ref> ប្រទេសចិនបានចំណាយថវិកាប្រមាណ ២.៦% នៃ ផសស របស់ខ្លួនលើការស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ ដែលសរុបជាទឹកប្រាក់ប្រហែល ៤៥៨.៥ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{Cite web |date=5 March 2024 |title=China's R&D expenditure exceeds 3.3 trln yuan in 2023: minister |url=https://english.www.gov.cn/news/202403/05/content_WS65e6ff4dc6d0868f4e8e4b66.html |access-date=1 October 2024 |website=State Council of the People's Republic of China}}</ref> ចិនបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១២ នៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍ប្រឌិតកម្មសកល]]សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៣ ដែលជាចំណាត់ថ្នាក់ដ៏ប្រសើរខ្លាំងជាងមុនបើប្រៀបនឹងឆ្នាំ២០១៣ ដែលកាលនុះចិនបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៣៥។<ref>{{Cite book |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |access-date=2024-10-01 |publisher=WIPO |doi=10.34667/tind.46596 |last1=Dutta |first1=Soumitra |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |last4=León |first4=Lorena Rivera |last5=World Intellectual Property Organization |date=9 December 2023 |isbn=9789280534320 }}</ref><ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |last4=León |first4=Lorena Rivera |last5=World Intellectual Property Organization |year=2022 |title=Global Innovation Index 2022: What Is the Future of Innovation Driven Growth? |edition=15th |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html |series=Global Innovation Index |publisher=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |isbn=9789280534320 |access-date=2024-10-01}}</ref><ref>{{cite web|date=28 October 2013|title=Global Innovation Index|url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|access-date=1 Ocober 2024|website=INSEAD Knowledge|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930|url-status=dead|archivedate=2 កញ្ញា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930}}</ref> ប្រទេសចិនកំពុងអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ខ្លួនដោយផ្តោតទៅលើ[[វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម និងគណិតវិទ្យា]] (STEM)។<ref>{{Cite news |last=Colvin |first=Geoff |date=29 July 2010 |title=Desperately seeking math and science majors |work=CNN Business |publisher= |url=https://money.cnn.com/2010/07/29/news/international/china_engineering_grads.fortune/index.htm |url-status=dead |access-date=1 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101017232727/https://money.cnn.com/2010/07/29/news/international/china_engineering_grads.fortune/index.htm |archive-date=17 October 2010}}</ref> [[File:Launch of Shenzhou 13.jpg|thumb|upright|ការបាញ់បង្ហោះយានអវកាស[[សេនជូ 13]] ដោយប្រើរ៉ុក្កែត[[ឆឹងជឹង 2F]]។]] កម្មវិធីអវកាសចិនបានចាប់ផ្តើមដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ ដោយទទួលជំនួយបច្ចេកវិទ្យាមួយចំនួនពីសហភាពសូវៀត។ ប៉ុន្តែភ្លាមៗនោះ ចិនមិនបានបញ្ចេញសកម្មភាពអវកាសអ្វីនោះទេ តែផ្ទុយទៅវិញបានផ្តោតការសិក្សាលើបច្ចេកវិទ្យារបស់សូវៀតទាំងនោះ។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៧០ ទើបចិនបានចាប់ផ្ដើមសកម្មភាពអវកាសដំបូងជាមួយនឹងការបាញ់បង្ហោះផ្កាយរណបដំបូងបង្អស់របស់ខ្លួន ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសចិនក្លាយជាប្រទេសទីប្រាំប៉ុណ្ណោះដែលអាចធ្វើវាបានដោយឯករាជ្យ។<ref>{{cite web|last=Long|first=Wei|url=http://www.spacedaily.com/news/china-00u.html|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515110247/http%3A//www.spacedaily.com/news/china%2D00u.html|url-status=dead|archive-date=15 May 2016|title=China Celebrates 30th Anniversary of First Satellite Launch|publisher=Space daily|date=25 April 2000|access-date=1 តុលា 2024|archivedate=15 ឧសភា 2016|archiveurl=http://arquivo.pt/wayback/20160515110247/http%3A//www.spacedaily.com/news/china%2D00u.html}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣ ចិនបានក្លាយជាប្រទេសទីបីនៅលើពិភពលោកប៉ុណ្ណោះដែលបានបញ្ជូនមនុស្សទៅកាន់ទីអវកាសដោយឯករាជ្យបន្ទាប់ពីបង្ហោះយានអវកាស[[សេនជូ 5]] ដឹកអវកាសយានិកលោក[[យ៉ាង លីវ័យ]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៣ ជនជាតិចិនចំនួន ១៨ នាក់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីអវកាសដោយក្នុងនោះមាននារីចំនួនពីរនាក់។ នៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេសចិនបានប្រកាសពីផែនការបញ្ជូនមនុស្សទៅលើព្រះច័ន្ទនៅក្នុងឆ្នាំ២០៣០។<ref>{{cite news |title=China Announces Plan to Land Astronauts on Moon by 2030|url= https://www.nytimes.com/2023/05/29/world/asia/china-space-moon-2030.html|work=The New York Times|date= 29 May 2023|last1= Wang|first1= Vivian}}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== [[File:China Population Density, 2000 (6171905307).jpg|thumb|right|ផែនទីដង់ស៊ីតេប្រជាជននៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន (២០០០)]] [[ជំរឿនប្រជាជនចិនឆ្នាំ២០២០]] បង្ហាញឱ្យឃើញថាប្រទេសចិនមានចំនួនប្រជាជនប្រហែល ១,៤១១,៧៧៨,៧២៤ នាក់។ ក្នុងនោះប្រមាណ ១៧.៩៥% ជាអ្នកមានអាយុ ១៤ ឆ្នាំ ឬចុះក្រោម ប្រមាណ ៦៣.៣៥% មានអាយុចន្លោះពី ១៥ ទៅ ៥៩ ឆ្នាំ និង ១៨.៧% ជាអ្នកមានអាយុលើសពី ៦០ ឆ្នាំ។<ref name="2020_census2">{{cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 2) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511104840/http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817187.html |archive-date=11 May 2021 |access-date=1 October 2024 |url-status=live |website=National Bureau of Statistics of China }}</ref> ពីចន្លោះឆ្នាំ២០១០ និងឆ្នាំ២០២០ អត្រាកំណើនប្រជាជនជាមធ្យមគឺ ០.៥៣%។<ref name="2020_census2"/> ដោយមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើនប្រជាជន ប្រទេសចិនបានអនុវត្តគោលនយោបាយកូនពីរក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ រដ្ឋាភិបាលចិនក៏បានរឹតបន្តឹងគោលនយោបាយនោះមកកូនម្នាក់ក្នុងមួយគ្រួសារវិញ។ ដោយគោលនយោបាយកំណត់ចំនួនកូនមិនមានភាពពេញនិយម រដ្ឋាភិបាលចិនក៏បានចាប់ផ្តើមអនុញ្ញាតឱ្យមានការលើកលែងចំពោះករណីមួយចំនួន ជាពិសេសនៅតាមតំបន់ជនបទ ដែលនាំឱ្យកើតគោលនយោបាយកូន "១.៥" ពីពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដល់ឆ្នាំ២០១៥។ ជនជាតិភាគតិចក៏ត្រូវបានលើកលែងពីគោលនយោបាយកំណត់កូនមួយនោះដែរ។<ref name=":13">{{Cite web |last=Kızlak |first=Kamuran |date=2021-06-21 |title=(ជាភាសាតួកគី) Çin'de üç çocuk: Siz yapın, biz bakalım |url=https://www.birgun.net/haber/cin-de-uc-cocuk-siz-yapin-biz-bakalim-349097 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816120012/https://www.birgun.net/haber/cin-de-uc-cocuk-siz-yapin-biz-bakalim-349097 |archive-date=2022-08-16 |website=BirGün }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋាភិបាលចិនបានបន្ធូរបន្ថយគោលនយោបាយនោះបន្ថែមដោយអនុញ្ញាតឱ្យគ្រួសារមានកូនពីរនាក់ប្រសិនបើឪពុកម្តាយម្នាក់ជាកូនតែមួយ។<ref>{{cite news |date=28 December 2013 |title=China formalizes easing of one-child policy |newspaper=USA Today |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/12/28/china-one-child-policy/4230785/ |access-date=1 October 2024}}</ref> មកដល់ឆ្នាំ២០១៦ គោលនយោបាយកូនមួយត្រូវបានជំនួសវិញដោយគោលនយោបាយកូនពីរ។<ref name="Birtles-2021">{{Cite news |last=Birtles |first=Bill |author-link=Bill Birtles |date=31 May 2021 |title=China introduces three-child policy to alleviate problem of ageing population |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2021-05-31/china-introduces-three-child-policy/100179832 |access-date=1 October 2024}}</ref> គោលនយោបាយកូនបីត្រូវបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៣១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ ដោយតែកំណើននៃមនុស្សចាស់ជរានៅក្នុងប្រទេស<ref name="Birtles-2021" /> ហើយនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ ការកំណត់ទំហំគ្រួសារទាំងអស់ ក៏ដូចជាការពិន័យចំពោះការបង្កើតកូនលើសចំនួនកំណត់ត្រូវបានលុបចោលទាំងស្រុង។<ref>{{Cite news |last=Cheng |first=Evelyn |date=21 July 2021 |title=China scraps fines, will let families have as many children as they'd like |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2021/07/21/china-scraps-fines-for-families-violating-childbirth-limits.html |access-date=1 October 2024}}</ref> នៅឆ្នាំ២០២៣ [[អត្រាលទ្ធភាពបង្កើតកូនសរុប]]នៃប្រទេសចិនមាន ១.០៩ នាក់ដែលស្ថិតក្នុងចំណោមអត្រាទាបបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{Cite web |last=Qi |first=Liyan |date=August 19, 2023 |title=China's Fertility Rate Dropped Sharply, Study Shows |url=https://www.wsj.com/world/china/chinas-fertility-rate-dropped-sharply-study-shows-e97e647f |url-access=subscription |access-date=1 October 2024 |website=The Wall Street Journal }}</ref> នៅឆ្នាំ២០២៣ ដដែរនោះ [[ការិយាល័យស្ថិតិជាតិចិន]]បានប៉ាន់ប្រមាណថាចំនួនប្រជាជនបានធ្លាក់ចុះចំនួន ៨៥០,០០០ នាក់ពីឆ្នាំ២០២១ ដល់ឆ្នាំ ២០២២ ដែលជាតំហយចុះលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦១ មក។<ref>{{cite news |last1=Ng |first1=Kelly |date=17 January 2023 |title=China's population falls for first time since 1961 |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-64300190 |access-date=1 October 2024}}</ref> ===ក្រុមជនជាតិ=== {{Main|បញ្ជីរាយក្រុមជនជាតិនៅចិន|ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅចិន}} [[File:China ethnolinguistic 1967.jpg|thumb|ផែនទីជាតិភាសាសាស្ត្រនៃប្រទេសចិនក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។​]] ជាផ្លូវការ ប្រទេសចិនទទួលស្គាល់ក្រុមជនជាតិចំនួន ៥៦ ក្រុមដោយក្នុងនោះ [[ជនជាតិចិនហាន់|ជនជាតិហាន]]គឺជាជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ ដែលត្រូវស្មើនឹងជាង ៩១% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។<ref name="2020_census2" /> ជនជាតិហាន ដែលត្រូវជាក្រុមជនជាតិដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក<ref>{{Cite news |last=Lilly |first=Amanda |date=7 July 2009 |title=A Guide to China's Ethnic Groups |url=https://articles.washingtonpost.com/2009-07-07/world/36836997_1_muslim-uighurs-chinese-government-xinjiang-province |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209112957/http://articles.washingtonpost.com/2009-07-07/world/36836997_1_muslim-uighurs-chinese-government-xinjiang-province |archive-date=9 December 2013 |access-date=3 October 2024 |work=The Washington Post }}</ref> មានចំនួនច្រើនជាងក្រុមជនជាតិផ្សេងៗទាំងអស់ស្ទើរតែទូទាំងប្រទេសចិនលើកលែងតែនៅក្នុង[[តំបន់ស្វយ័តទីបេ|តំបន់ទីបេ]] [[ស៊ីនជាំង]]<ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/chinasgeographyg0000unse |title=China's Geography: Globalization and the Dynamics of Political, Economic, and Social Change |date=2011 |publisher=Rowman & Littlefield Publishers |isbn=978-0-7425-6784-9 |page=[https://archive.org/details/chinasgeographyg0000unse/page/102 102] |url-access=registration}}</ref> ទីក្រុង[[លីងស៊ា]]<ref>{{Cite journal |last=Zhang |first=Bo |last2=Druijven |first2=Peter |last3=Strijker |first3=Dirk |date=17 September 2017 |title=A tale of three cities: negotiating ethnic identity and acculturation in northwest China |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/08873631.2017.1375779 |journal=Journal of Cultural Geography |language=en |publication-place=University of Groningen |volume=35 |issue=1 |pages=44–74 |doi=10.1080/08873631.2017.1375779 |issn=0887-3631 }}</ref> និង[[ខេត្តស្វយ័ត]]មួយចំនួនដូចជា [[ខេត្តស្វយ័តស៊ីហ្សួងបាណ្ណាដៃ|ខេត្តស៊ីហ្សួងបាណ្ណា]]ជាដើម។​<ref>{{Cite web |title=Ecosystem services and management of Long Forest created by Dai Indigenous People in Xishuangbanna, China |url=https://cases.open.ubc.ca/ecosystem-services-and-management-of-long-forest-created-by-dai-indigenous-people-in-xishuangbanna-china |access-date=3 October 2024 |website=Open Case Studies |publication-place=University of British Columbia }}</ref> ជនជាតិភាគតិចនៅចិនគឺមានចំនួនតិចជាង ១០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបនៅក្នុងប្រទេសបើយោងទៅតាមជំរឿនឆ្នាំ២០២០។<ref name="2020_census2" /> បើប្រៀបធៀបទៅនឹងជំរឿនប្រជាជនឆ្នាំ២០១០ ចំនួនជនជាតិហានបានកើនចំនួន ៦០,៣៧៨,៦៩៣ នាក់ ឬស្មើនឹង ៤.៩៣% ខណៈដែលចំនួនជនជាតិភាគតិចចំនួន ៥៥ ក្រុមផ្សេងទៀតរួមគ្នាកើនបានចំនួន ១១,៦៧៥,១៧៩ នាក់ ឬ ១០.២៦%។<ref name="2020_census2" /> ជំរឿនឆ្នាំ២០២០ បានបង្ហាញឱ្យឃើញមានជនជាតិបរទេសសរុបចំនួន ៨៤៥,៦៩៧ នាក់រស់នៅលើចិនដីគោក។<ref>{{Cite web |date=11 May 2021 |title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 8) |url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817193.html |access-date=3 October 2024 |website=National Bureau of Statistics of China }}</ref> ===ភាសា=== {{Main|ភាសានៃចិន}} [[File:Lihaozhai High School - P1360829.JPG|thumb|left|ផ្លាកសញ្ញានៅក្នុងវិទ្យាល័យមួយកន្លែងនៅស្រុក[[ជានស៊ួយ|ជានស៊ួយ]] [[ខេត្តយូណាន]]។ ក្នុងផ្លាកមានសរសេរជា[[ភាសាហានី]] (អក្សរឡាតាំង) [[ភាសានីស៊ូ|នីស៊ូ]] (អក្សរយី) និងអក្សរចិន។]] ប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃមាន[[ភាសាសម័យ]]រហូតដល់ទៅ ២៩២ ភាសា។<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CN Languages of China] – from Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International.</ref> [[ភាសាចិនកុកងឺ|ចិនកុកងឺ]]ដែលមានប្រភពមកពីមែក[[ភាសាស៊ីនីទិក|ស៊ីនីទិក]]នៃអំបូរ[[ភាសាចិន-ទីបេ]] គឺជាភាសាដែលប្រជាជនចិននិយាយទូទៅច្រើនបំផុត (និយាយដោយប្រជាជនប្រមាណ ៨០%)<ref>{{Cite web |title=Over 80 percent of Chinese population speak Mandarin |url=http://en.people.cn/n3/2020/1016/c90000-9769716.html |access-date=5 October 2024 |website=People's Daily Online}}</ref><ref>{{Cite book |last=Kaplan |first=Robert B. |url=https://archive.org/details/languageplanning00kapl_687 |title=Language Planning and Policy in Asia: Japan, Nepal, Taiwan and Chinese characters |last2=Baldauf |first2=Richard B. |date=2008 |publisher=Multilingual Matters |isbn=978-1-8476-9095-1 |page=[https://archive.org/details/languageplanning00kapl_687/page/n48 42] |url-access=limited}}</ref> ហើយនានាភាពនៃ[[ភាសាចិន]]ផ្សេងទៀតរួមមាន៖ [[ភាសាចិនជីន|ជីន]] [[ភាសាចិនអ៊ូ|អ៊ូ]] [[ភាសាចិនមីន|មីន]] [[ភាសាហាក់កា|ហាក់កា]] [[ភាសាចិនយូអេ|យូអេ]] [[ភាសាចិនហ្ស៊ែង|ហ្ស៊ែង]] [[ភាសាចិនកាន|កាន]] [[ភាសាចិនហ៊ុយចូវ|ហ៊ុយចូវ]] និង[[ភីងហ័រ]]ជាដើម។<ref>{{Citation |last=Chinese Academy of Social Sciences |title=(ជាភាសាចិន) 中国语言地图集(第2版):汉语方言卷 |pages=8 |year=2012 |place=Beijing |publisher=The Commercial Press |isbn=978-7-100-07054-6}}</ref> ក្រុមភាសានៃមែក[[ភាសាទីបេ-ភូមា|ទីបេ-ភូមា]]ដូចជា [[ភាសាទីបេ]] [[ភាសាឈាំង|ឈាំង]] [[ភាសាណាឈី|ណាឈី]] និង[[ភាសាយី|យី]]ជាដើម ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅតាមតំបន់[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] និង[[ខ្ពង់រាបយូណាន-គុយចូវ|យូណាន-គុយចូវ]]។ ចំពោះប្រជាជនរស់នៅភាគឦសាន និងភាគពាយព្យវិញ ពួកគេច្រើននិយមនិយាយក្រុម[[ភាសាអាល់តាអ៊ីក]]ដែលមាន [[ភាសាម៉ាន់ជូ]] [[ភាសាម៉ុងហ្គោល|ម៉ុងហ្គោល]] និងពពួកភាសាទួកស៊ីគមួយចំនួនដូច៖ [[ភាសាអ៊ុយហ្គឺរ]] [[ភាសាកាហ្សាក់|កាហ្សាក់]] [[ភាសាកៀគីស|កៀគីស]] [[ភាសាសាឡារ|សាឡារ]] និង[[ភាសាយូហ្គ័រខាងលិច|យូហ្គ័រខាងលិច]]។ល។<ref>{{Cite web |last=Li Yang |date=17 November 2015 |title=Yugur people and Sunan Yugur autonomous county |url=https://www.chinadaily.com.cn/m/gansu/2015-11/17/content_22479011.htm |access-date=6 October 2024 |website=China Daily}}</ref><ref>{{Cite web |title=Yugur, Saragh in China |url=https://joshuaproject.net/people_groups/18736/CH |access-date=6 October 2024 |website=Joshua Project }}</ref> [[ភាសាកូរ៉េ]]ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជារឿយៗនៅតាមព្រំដែន[[កូរ៉េខាងជើង]]។ [[ជនជាតិដើមតៃវ៉ាន់]]ដែលរស់នៅលើចិនដីគោកច្រើននិយាយ[[អំបូរភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី|ពពួកភាសាអូស្ត្រូណេស៊ី]]។ ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅចិន}} [[File:Distribution of religions in China.png|thumb|upright=1.35|ផែនទីបង្ហាញពីជំនឿសាសនានៅតាមតំបន់នីមូយៗនៃប្រទេសចិន៖<br/><ref name="map1">{{Cite map |last=Dumortier |first=Brigitte |title=(ជាភាសាបារាំង) Atlas des religions. Croyances, pratiques et territoires |map=Religions en Chine |date=2002 |publisher=Autrement |series=Atlas/Monde |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135523/http://img.webme.com/pic/g/geographie-ville-en-guerre/religions-chine.jpg |archive-date=27 April 2017 |isbn=2-7467-0264-9 |map-url=http://img.webme.com/pic/g/geographie-ville-en-guerre/religions-chine.jpg}} p. 34.</ref><ref name="map2">{{Cite map |title=Narody Vostochnoi Asii |trans-title=Ethnic Groups of East Asia |map=Religions in China |date=1965 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135600/http://cybergeo.revues.org/docannexe/image/23808/img-3.jpg |archive-date=27 April 2017 |map-url=http://cybergeo.revues.org/docannexe/image/23808/img-3.jpg}} ''Zhongguo Minsu Dili'' [Folklore Geography of China], 1999; ''Zhongguo Dili'' [Geography of China], 2002.</ref><ref name="map3">{{Cite map |editor-last=Gao 高 |editor-first=Wende 文德 |title=(ជាភាសាចិន) 中国少数民族史大辞典 |map=Religions in China |date=1995 |publisher=Jilin Education Press (吉林教育出版社) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135641/http://refbook.img.cnki.net/CRFDPIC/r200608092/r200608092.006.76507a.jpg |archive-date=27 April 2017 |map-url=http://refbook.img.cnki.net/CRFDPIC/r200608092/r200608092.006.76507a.jpg}}</ref><ref name="map4">{{Cite map |editor-last=Yin 殷 |editor-last2=Li 李 |editor-last3=Guo 郭 |editor-first=Haishan 海山 |editor-first2=Yaozong 耀宗 |editor-first3=Jie 洁 |title=(ជាភាសាចិន) 中国少数民族艺术词典 |map=Religions in China |date=1991 |publisher=National Publishing House (民族出版社) |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427135713/http://refbook.img.cnki.net/CRFDPIC/r200606014/r200606014.0652.288333.jpg |archive-date=27 April 2017 |map-url=http://refbook.img.cnki.net/CRFDPIC/r200606014/r200606014.0652.288333.jpg}}</ref><br/>ពណ៌ក្រហម៖ [[សាសនាអ្នកស្រុកចិន|សាសនាប្រជាប្រិយចិន]] (មាន៖ [[លទ្ធិខុងជឺ]] [[សាសនាតាវ|លទ្ធិតាវ]] និងក្រុម[[ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន]])<br/>ពណ៌លឿង៖ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនាដើម]] (ទីបេ)<br/>ពណ៌ត្នោត៖ [[ឥស្លាមសាសនានៅចិន|ឥស្លាមសាសនា]]<br/>ពណ៌ស្វាយ៖ [[សាសនានៅចិន#សាសនារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច|សាសនារបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិច]]<br/>ពណ៌ខៀវ៖ [[សាសនាប្រជាប្រិយម៉ុងហ្គោល]]<br/>ពណ៌លឿងខ្ចី៖ [[សាសនាប្រជាប្រិយចិនឦសាន]]]] សេរីភាពសាសនាត្រូវបានធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រទេសចិន (ជំពូក ២ មាត្រា ៣៦) ប៉ុន្តែអង្គការសាសនាណាដែលខ្វះការទទួលស្គាល់ផ្លូវការអាចត្រូវរងនឹងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពីរដ្ឋ។<ref name="Constitution"/> រដ្ឋាភិបាលនៃ​ប្រទេស​ចិនគឺមិនជឿនឹងសាសនាណាមួយឡើយពោលគឺត្រូវជារដ្ឋាភិបាលអទេវនិយម។ រាល់កិច្ចការ និងបញ្ហាសាសនាទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសគឺស្ថិតនៅក្រោមទំនួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋបាលកិច្ចការសាសនាជាតិ ក្រោម[[នាយកដ្ឋានកិច្ចការរណសិរ្សរួបរួម]]។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាចិន) 国家宗教事务局 |url=https://www.sara.gov.cn/ |publisher=Chinese Government }}</ref> ជាងមួយសហស្សវត្សរ៍មកនេះ អរិយធម៌ចិនបានទទួលរងឥទ្ធិពលពីចលនាសាសនាជាច្រើន។ "[[គោលលទ្ធិទាំងបី]]" របស់ចិនរួមមាន [[លទ្ធិខុងជឺ]] [[សាសនាតាវ|លទ្ធិតាវ]] និង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ([[ព្រះពុទ្ធសាសនាចិន]]) ហើយសាសនាធំៗទាំងបីនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការវិវត្តន៍នៃវប្បធម៌ចិន<ref name="Yao2011">{{Cite book |last=Yao |first=Xinzhong |title=Chinese Religion: A Contextual Approach |date=2010 |publisher=A&C Black |isbn=978-1-8470-6475-2 |location=London |authorlink1=Yao Xinzhong}} pp. 9–11.</ref><ref>{{Cite book |last=Miller |first=James |title=Chinese Religions in Contemporary Societies |date=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-8510-9626-8}} p. 57.</ref> ពង្រឹងក្របខណ្ឌទ្រឹស្ដី និងប្រលឹងនៃសាសនាប្រពៃណី។ [[សាសនាអ្នកស្រុកចិន|សាសនាប្រជាប្រិយចិន]]ក៏បានទទួលឥទ្ធិពលពីគោលលទ្ធិទាំងបី និងតាមទំនៀមទំលាប់ផ្សេងៗទៀតផងដែរ<ref>Tam Wai Lun, "Local Religion in Contemporary China", in {{Cite book |last=Xie |first=Zhibin |title=Religious Diversity and Public Religion in China |date=2006 |publisher=Ashgate Publishing |isbn=978-0-7546-5648-7}} p. 73.</ref> ហើយក្នុងនោះមានជំនឿដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយហៅថា [[ស៊្យែន]] (神) ដែលជាតួតំណាងឱ្យ "[[រាយព្រះនាមទេវតាចិន|ថាមពលនៃជំនាន់]]" ដែលអាចចាត់ទុកជាព្រះអាទិទេពនៃធម្មជាតិជុំវិញ ឬដូនតារបស់មនុស្ស គោលគំនិតប្រណិប័តន៍ វីរបុរសវប្បធម៌ មាននៅក្នុង[[ទេវកថាចិន|ទេវកថា]] និងប្រវត្តិសាស្ត្រចិនជាដើម។<ref>{{Citation |last=Teiser |first=Stephen F. |title=Religions of China in Practice |date=1996 |editor-last=Donald S. Lopez Jr. |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/main/spirits_of_chinese_religion.pdf |archive-date=9 October 2022 |url-status=live |chapter=The Spirits of Chinese Religion |chapter-url=http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/main/spirits_of_chinese_religion.pdf |place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press}}. Extracts in ''[http://afe.easia.columbia.edu/cosmos/bgov/cosmos.htm The Chinese Cosmos: Basic Concepts]''.</ref> នៅដើមសតវត្សរ៍ទី២១ រដ្ឋាភិបាលចិនបានចូលរួមស្តារជំនឿប្រជាប្រិយឡើងវិញ ដោយទទួលស្គាល់នូវជំនឿទាំងនោះ។<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Secular in South, East, and Southeast Asia. Global Diversities |publisher=Palgrave Macmillan Cham |last=Wang |first=Xiaoxuan |date=2019 |editor-last=Dean |editor-first=Kenneth |pages=137–164 |doi=10.1007/978-3-319-89369-3_7 |isbn=978-3-0300-7751-8 |contribution='Folk Belief', Cultural Turn of Secular Governance and Shifting Religious Landscape in Contemporary China |editor-last2=Van der Veer |editor-first2=Peter |s2cid=158975292 |contribution-url=https://www.researchgate.net/publication/325765161}}</ref> ចិនជាប្រទេសមួយដែលមានរូបសំណាកសាសនាខ្ពស់ៗជាងទីកន្លែងផ្សេងៗទាំងអស់នៅលើពិភពលោក ដែលសុទ្ធសឹងតែជារូបតំណាងឱ្យព្រះអាទិទេពនៃសាសនាប្រជាប្រិយចិន ឬបុគ្គលត្រាស់ដឹងនៃព្រះពុទ្ធសាសនា។ [[File:中国道教 拜章昇疏 01.jpg|thumb|[[សាសនាតាវ|លទ្ធិតាវ]]ត្រូវបានចាត់តាំងជាសាសនារបស់រដ្ឋជាច្រើនដងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសចិន។<ref>{{Cite journal |title=Daoism – World Religions |url=https://fscj.pressbooks.pub/worldreligions/chapter/daoism/ |journal=Florida State College at Jacksonville |accessdate=2024-10-15 |archive-date=2024-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102081214/https://fscj.pressbooks.pub/worldreligions/chapter/daoism/ |dead-url=yes }}</ref>]] ស្ថិតិទាក់ទិននឹងសាសនានៅក្នុងប្រទេសចិនគឺពិបាកប្រមូលណាស់ដោយសារតែនិយមន័យដ៏ស្មុគស្មាញ និងភាពស្រដៀងគ្នានៃប្រពៃណីសាសនានីមួយៗ។ ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ វិជ្ជាករបានកត់សម្គាល់ថានៅក្នុងប្រទេសចិនគឺមិនមានបន្ទាត់បែងចែកច្បាស់លាស់រវាងគោលលទ្ធិទាំងបី និងការប្រតិបត្តិសាសនាប្រជាប្រិយនោះឡើយ។<ref name="Yao2011" /> យោងតាមការសិក្សាដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ បានចងក្រងនូវការវិភាគប្រជាសាស្រ្តដែលបានធ្វើឡើងពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ និងដើមឆ្នាំ២០២០ ដោយក្នុងនោះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា ប្រជាជនចិនប្រមាណ ៧០% មានជំនឿ ឬអនុវត្តសាសនាប្រជាប្រិយចិន។ លទ្ធផលលម្អិតបន្ថែមបានបង្ហាញទៀតថា ក្នុងចំណោមប្រជាជន ៧០% នោះមាន ៣៣.៤% បានចាត់ទុកខ្លួនជាពុទ្ធសាសនិក ១៩.៦% ជាអ្នកគោរពប្រតិបត្តិលទ្ធិតាវ និង ១៧.៧% ទៀតប្រកាន់ខ្ជាប់នូវប្រភេទសាសនាប្រជាប្រិយផ្សេងៗ។<ref name=religion2023/> ចំពោះប្រជាជនចិនដែលនៅសេសសល់ទាំងប៉ុន្មានទៀតមាន ២៥.២% ជាអ្នកមិនជឿ ឬប្រកាន់សាសានាណាមួយ ២.៥% ជា[[គ្រិស្តសាសនា|គ្រិស្តសាសនិក]] និង ១.៦% ជា[[ឥស្លាមសាសនា|ឥស្លាមសាសនិក]]។<ref name=religion2023/> ==វប្បធម៌== {{ផ្នែកទទេ}} == សូមមើលផងដែរ == {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} {{ប្រទេសកាន់លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត}} {{BRIC}} {{G8+5}} ==កំណត់សម្គាល់== {{Notelist}} {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចិន| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អទេវនិយមរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋកុម្មុយនិស្ត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិប៊្រីកស៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការស៊ាងហៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋឯកបក្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស]] iao1j6dxbif2lv8hef07iavalwu5q24 0 10339 337667 333669 2026-07-26T14:31:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337667 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = Sihanoukville | official_name = | native_name = {{lang|km|ក្រុងព្រះសីហនុ}} | other_name = | settlement_type = [[បញ្ជីរាយនាមទីក្រុង និងទីប្រជុំជនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|ក្រុង]] | nickname = <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2 | image1 = Panoramic View of Sihanoukville August 2022.jpg | caption1 = Sihanoukville skyline | image2 = Aerial_View_of_Golden_Lions_Roundabout.jpg | caption2 = Golden Lions Roundabout | image3 = Statue_of_Preah_Thong_Neang_Neak.jpg | caption3 = Statue of Preah Thong Neang Neak | image4 = Jin_Bei_Casino.jpg | caption4 = Jin Bei Casino | image5 = Snake_island_bridge_Sihanoukville_October_2014.jpg | caption5 = [[Koh Puos|Snake Island]] bridge }} | imagesize = 280px | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | image_shield = | shield_size = | image_map = Sihanoukville_City_Locator_Map_2014.png | mapsize = 276px | map_caption = ទីប្រជុំជនក្រុងព្រះសីហនុ(លឿង)<br />in [[ក្រុងព្រះសីហនុ]] (ក្រហម)<br />និង [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] (ពណ៌ស្វាយ) | pushpin_map = កម្ពុជា | pushpin_mapsize = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = ទីតាំងក្រុងព្រះសីហនុ ប្រទេសកម្ពុជា | coordinates = {{coord|10|38|N|103|30|E|type:adm1st_region:KH|display=inline,title}} | subdivision_type = [[បញ្ជីនៃរដ្ឋអធិបតេយ្យ|ប្រទេស]] | subdivision_name = [[កម្ពុជា]] | subdivision_type1 = [[ខេត្តនានានៃប្រទេសកម្ពុជា|ខេត្ត]] | subdivision_name1 = [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] | subdivision_type2 = [[បញ្ជីរាយនាមស្រុកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|ក្រុង]] | subdivision_name2 = [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] | government_type = | leader_title = អភិបាលក្រុង | leader_name = Sar Kackada | leader_party = [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។|CPP]] | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = បង្កើតឡើង | established_date = ថ្ងៃទី 22 ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ 1957<ref>{{Cite web |title=Sihanoukville សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ |url=https://drive.google.com/file/d/0B3hAjSrQ-z7fbmtVMDZWU0FxWVU/view?pli=1 |access-date=18 August 2019}}</ref> | named_for = [[នរោត្តមសីហនុ]] | area_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://sihanoukville.gov.kh/?page_id=8530|title=Sihanoukville Administration|website=sihanoukville.gov.kh|language=Khmer|accessdate=17 February 2021|archivedate=6 ឧសភា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210506065051/http://sihanoukville.gov.kh/?page_id=8530|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 195.9 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | population_as_of = 2019 | population_total = {{decrease}} 73036 | population_density_km2 = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_rank = [[List of cities and towns in Cambodia|7th]] | population_blank1_title = ទីក្រុង | population_blank1 = {{increase}} 66723 | population_density_blank1_km2 = 834 | population_blank2_title = [[បញ្ជីរាយនាមស្រុកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|ក្រុង]] | population_blank2 = {{increase}} 89846 | population_density_blank2_km2 = | timezone1 = [[ពេលវេលាកម្ពុជា|ICT]] | utc_offset = +7 | elevation_footnotes = | elevation_m = 15 | elevation_ft = 45 | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = 18000 | area_code = 034 | website = }} '''ក្រុងព្រះសីហនុ''' ជាទីក្រុងមាត់សមុទ្រក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងជារាជធានីនៃ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] នៅចុង ឧបទ្វីប ខ្ពង់រាបមួយនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសនៅលើ [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] ។ ទីក្រុងនេះមានឆ្នេរជាច្រើននៅតាមបណ្តោយឆ្នេរសមុទ្រទាំងមូល និងវាលទំនាបឆ្នេរសមុទ្រជាប់នឹង [[ឧទ្យានជាតិព្រះសីហនុរាម|ឧទ្យានជាតិរាម]] នៅភាគខាងកើត។ ទីក្រុងនេះមានទន្លេមួយដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍បាន គឺ ព្រៃកោងកាង ជួរភ្នំអូរត្រចក់ ដែលហូរចេញពីវត្តអូរត្រេះទៅសមុទ្រនៅអូរត្រេះ។ កោះតូចៗជាច្រើនដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខេត្តព្រះសីហនុ <ref>{{Cite web |title=Administrative Areas in Sihanoukville Municipality by District and Commune |url=http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/18com_mp.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=Statistics Japan}}</ref> នៅជិតទីក្រុង។ ទីក្រុង​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​ជា​កិត្តិយស​របស់​អតីត​ព្រះមហាក្សត្រ [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ]] មាន​ប្រជាជន​ប្រមាណ ៨៩.៨០០ នាក់ និង​ប្រមាណ ៦៦.៧០០ នាក់​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៨។ <ref>{{Cite web |title=General Population Census of Cambodia 2008 |url=http://www.nis.gov.kh/nis/census2008/Census.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=National Institute of Statistics |archivedate=តុលា 20, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181020132318/http://www.nis.gov.kh/nis/census2008/Census.pdf |url-status=dead }}</ref> ក្រុងព្រះសីហនុ គ្របដណ្តប់ផ្នែកធំនៃ ឃុំ ចំនួនប្រាំមួយ ( ''[[បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជា|សង្កាត់]]'' ) ក្នុងខេត្តព្រះសីហនុ។ វាបានវិវត្តស្របទៅនឹងការសាងសង់ [[កំពង់ផែស្វយ័តក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥០ ដែលជាច្រករបស់ប្រទេសឆ្ពោះទៅរកពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រអន្តរជាតិដោយផ្ទាល់ និងមិនមានការរឹតបន្តឹង។ កំពង់ផែទឹកជ្រៅតែមួយគត់នៅកម្ពុជា រួមមាន ស្ថានីយប្រេង និងកន្លែង ដឹកជញ្ជូន ។ <ref>{{Cite book|title=A Port for Independence|date=March 2006|isbn=2-9513524-0-9|location=UK|page=18}}</ref> ទីក្រុងនេះបានអភិវឌ្ឍទៅជាមជ្ឈមណ្ឌលចម្បងរបស់ប្រទេសសម្រាប់ [[ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជា|ទេសចរណ៍]] ឆ្នេរសមុទ្រ រួមទាំងជាកន្លែង លេងល្បែង ផងដែរ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ទីក្រុងជាភាសាខ្មែរគឺ៖ ''ក្រុង'' ('ទីក្រុង') ''ព្រះ'' ('បរិសុទ្ធ') ''សីហនុ'' (ឈ្មោះអតីតព្រះមហាក្សត្រ) ដែលបន្ថែមទៅ៖ "ក្រុងព្រះសីហនុ" ឬ "ទីក្រុងព្រះសីហនុ" ។ . <ref>{{Cite web |title=Sihanoukville, Preah S |url=http://khm.geonamebase.com/node/10703 |access-date=May 12, 2015 |publisher=Cambodia Geographic Names Database}}</ref> ព្រះបាទ [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តមសីហនុ]] (សោយរាជ្យ ១៩៤១-១៩៥៣, ១៩៩៣-២០០៤) ត្រូវបានគេគោរពថាជាបិតានៃជាតិ (សម័យទំនើប) ។ <ref>{{Cite web |last=Cat Barton |date=September 7, 2007 |title=Cambodia: King Father Sihanouk holds ECCC at bay |url=http://www.ahrchk.net/ahrc-in-news/mainfile.php/2007ahrcinnews/1365/ |access-date=February 5, 2008 |website=Asian Human Rights Commission |archivedate=កុម្ភៈ 8, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208141759/http://ahrchk.net/ahrc-in-news/mainfile.php/2007ahrcinnews/1365 |url-status=dead }}</ref> ព្រះនាម ''សីហនុ'' មកពី [[សំស្ក្រឹត|សំស្រ្កឹត]] តាមពាក្យ [[ភាសាបាលី|បាលី]] ពីរគឺ ''សីហ'' ('តោ') និង ''ហនុ'' ('ថ្គាម')។ ឈ្មោះជំនួស ''កំពង់សោម'' មានន័យថា 'ច្រកនៃព្រះច័ន្ទ' ឬ 'កំពង់ផែរបស់ព្រះសិវៈ' ។ ''សោម'' មកពីពាក្យសំស្រ្កឹត ''saumya'' ដែលជាពាក្យដើម ( រិគវេទ ) មានន័យថា ''សោមា'' ជា 'ទឹក ឬការបូជានៃព្រះច័ន្ទ' ប៉ុន្តែបានវិវត្តទៅជាភាសាបាលី 'ព្រះច័ន្ទ', 'ដូចព្រះច័ន្ទ' 'ឈ្មោះរបស់ព្រះសិវៈ' ។ <ref name="Snskrt">{{Cite web |title=View Dictionary |url=http://www.sanskritdictionary.com/scans/?col=1&img=mw1254.jpg |access-date=2014-03-07 |publisher=Sanskritdictionary.com}}</ref> ពាក្យ ''​កំពង់'' ​ អត្ថន័យរបស់វាបានបន្តឆ្ពោះទៅកាន់ 'ផែ' ឬ 'ស្ពានចុះចត' ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=psLv6GUB8JoC|title=A History of Cambodia|date=4 March 2009|isbn=9780786733156}}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === សម័យបុរាណ (មុនឆ្នាំ ១៧០០) === មុនពេលការស្ថាបនាកំពង់ផែ និងទីក្រុងនៃឆ្នាំ ១៩៥៥ កំពង់ផែកំពង់សោមត្រូវតែមានសារៈសំខាន់ក្នុងតំបន់ ដោយសារតែមិនមានផ្លូវទឹកដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍ដែលតភ្ជាប់កំពង់ផែជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលតាំងទីលំនៅរបស់ព្រះរាជាណាចក្រ។ ក្នុងកំឡុងជាច្រើនសតវត្សនៃបុរេអង្គរ និងប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]] ចាប់ពី [[ហ៊្វូណន|នគរវ្នំ]] ដល់ [[ចេនឡា]] និងក្នុងសម័យ [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់បានផ្តោតសំខាន់នៅអូរកែវ (យួន៖ [[អូរកែវ|Óc Eo]] ) នៅ [[ដីសណ្តមេគង្គ|តំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ]] ដែលឥឡូវជាខេត្ត [[ទីរួមខេត្តក្រមួនស|រ៉ាចជៀ]] ក្នុង [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ។ ក្រុងព្រៃនគរ ( [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] ) ជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ <ref>{{Cite web |date=January 27, 2004 |title=The History of the Vinh Te Canal |url=http://unpo.org/article/307 |access-date=April 18, 2015 |website=UNREPRESENTED NATIONS AND PEOPLES ORGANIZATION |archivedate=មេសា 19, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419030646/http://unpo.org/article/307 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 August 2011 |title=The True History of Khmer Krom |url=http://21provinces.blogspot.com/2011/08/true-history-of-khmer-krom.html}}</ref> <ref>{{Cite web |title=PRE-ANGKORIAN SETTLEMENT TRENDS IN CAMBODIA'S MEKONG DELTA AND THE LOWER MEKONG |url=http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/stark/pdfs/Stark_06_IPPA.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=University of Hawaii}}</ref> ''កាលប្បវត្តិរបស់ Samtec Cauva Vamn Juon'' ដែលជារឿងមួយក្នុង ចំនោមព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ នៃសតវត្សទី ១៨ និង ១៩ បានរៀបរាប់យ៉ាងខ្លីអំពីតំបន់នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបំបែកជាបីផ្នែកក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាមស៊ីវិលប្រាំបួនឆ្នាំពីឆ្នាំ ១៤៧៦ ដល់ ១៤៨៥: "នៅឆ្នាំ ១៤៧៩ [[រាជានិយមនៃប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះធម្មរាជា]] បានកាន់កាប់ បល្ល័ង្កនៅចតុមុខ (ភ្នំពេញ) និងគ្រប់គ្រងខេត្តសំរោងទង ថ្ពង កំពង់សោម កំពត រហូតដល់បាសាក់ ព្រះត្រពាំង ក្រមួនស កោះស្លាកេត និងពាម» (មាត់ទន្លេមេគង្គ)។ <ref>{{Cite web |title=Essay on Cambodian History from the middle of the 14th to the beginning of the 16th Centuries |url=http://angkorvat.jp/doc/tch/ang-tch1420.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402202705/http://angkorvat.jp/doc/tch/ang-tch1420.pdf |archive-date=April 2, 2015 |access-date=April 18, 2015 |website=Sophia Angkor University |archivedate=មេសា 2, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402202705/http://angkorvat.jp/doc/tch/ang-tch1420.pdf }}</ref> === សម័យដើមសម័យទំនើប (គ.ស.១៧០០–១៨៦៣) === ចាប់ពីចុងសតវត្សន៍ទី១៧ ប្រទេសកម្ពុជាបានបាត់បង់ការគ្រប់គ្រងលើផ្លូវ [[ទន្លេមេគង្គ]] ដោយសារអំណាចរបស់វៀតណាមបានពង្រីកចូលទៅក្នុងទន្លេមេគង្គក្រោម។ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមង្វៀន-សៀម (១៧១៧-១៧១៨) កងនាវាសៀមបានដុតកំពង់សោមនៅឆ្នាំ ១៧១៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានចាញ់ដោយយួននៅ [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] / [[ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម(ខេត្តក្រមួនស)|ហាទៀង]] ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JfXP1duIllUC&q=In+1717+a+Siamese+fleet&pg=PA15|title=The History of Cambodia|date=13 October 2009|isbn=9780313357237}}</ref> ស្តេចខ្មែរមួយអង្គនៅចុងសតវត្សទី ១៨គឺ [[រាជានិយមនៃប្រទេសកម្ពុជា|ព្រះអង្គទ័យរាជាទី៣]] បានចងសម្ព័ន្ធមិត្តជាមួយ ចោរសមុទ្រ ចិន, <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_yPbAxKOhsMC&q=Mac-Thien-Tu&pg=PA42|title=Maritime China in Transition 1750-1850|year=2004|isbn=9783447050364}}</ref> Mac-Thien-Tu ដែលបានបង្កើតប៉ូលស្វ័យភាពមួយនៅ [[ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម(ខេត្តក្រមួនស)|ហាទៀង]] និងគ្រប់គ្រងបណ្តាញសមុទ្រនៅភាគខាងកើតនៃ ឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref>{{Cite news|date=January 31, 2013|title=Kampot's Chinese Heritage Unearthed|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/7days/kampot%E2%80%99s-chinese-heritage-unearthed|access-date=April 18, 2015}}</ref> [[ទី​រួម​ខេត្ត​ពាម(ខេត្តក្រមួនស)|ហាទៀង]] គឺ​នៅ​ចំណុច​មួយ​ដែល​មាន​ទន្លេ​តភ្ជាប់​ទៅ [[ទន្លេបាសាក់|​ទន្លេ​បាសាក់]] ​ហូរ​ចូល​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ។ កម្ពុជា​ដែល​ជាប់​ព្រំដែន​បាន​ព្យាយាម​រក្សា​សិទ្ធិ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម​តាម​សមុទ្រ​តាម​រយៈ​ខេត្ត ហាទៀង។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៧ ហាទៀងបានទិញកំពង់ផែកំពត និងកំពង់សោមជារង្វាន់សម្រាប់ការគាំទ្រផ្នែកយោធារបស់ម៉ាកដល់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា។ រហូតដល់ការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់វានៅឆ្នាំ ១៧៧១ កំពង់ផែនេះបានអភិវឌ្ឍទៅជា entrepôt ឯករាជ្យដែលភ្ជាប់ជាមួយបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មចិនជាច្រើន។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QKgraWbb7yoC&q=In+1717+a+Siamese+fleet&pg=PA566|title=Southeast Asia: A Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East... Volume 1|year=2004|isbn=9781576077702}}</ref> អាឡិចសាន់ឌឺ ហាមីលតុន ដែលបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ឈូងសមុទ្រថៃក្នុងឆ្នាំ ១៧២០ បានសរសេរថា “កំពង់សោម និង [[ស្រុកបន្ទាយមាស|បន្ទាយមាស]] (ក្រោយមកហាទៀង) ជារបស់កម្ពុជា ព្រោះ [[កូសាំងស៊ីន|កូសាំងស៊ីន-ចិន]] ត្រូវបានបែងចែកពីកម្ពុជាដោយទន្លេមួយ (ទន្លេបាសាក់) ដែលមានបីលីកធំទូលាយ " និង " [[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គឌួង]] បានសាងសង់ផ្លូវពីរាជធានី [[ភ្នំឧដុង្គ|ឧដុង្គ]] ទៅ [[ក្រុងកំពត|កំពត]] " ។ កំពតនៅតែជាកំពង់ផែអន្តរជាតិតែមួយគត់របស់កម្ពុជា។ «​រយៈពេល​ធ្វើ​ដំណើរ​រវាង​ឧដុង្គ និង​កំពត គឺ​៨​ថ្ងៃ​ដោយ​រទេះគោ និង​៤​ថ្ងៃ​ដោយ​ដំរី​»​។ លោក Adhemard Leclère ជនជាតិបារាំង បានសរសេរថា “…រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៤០ យួនបានគ្រប់គ្រងកំពត និងពាម [ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ] ប៉ុន្តែកំពង់សោមជារបស់កម្ពុជា យួនបានសាងសង់ផ្លូវពីហាទៀង ទៅភូមិស្វាយ ជាប់ព្រំដែនជាមួយកំពង់សោម ឆ្លងកាត់កំពត។ <ref name="kyoto-seas.org">{{Cite web |title=Kampot of the Belle Époque: From the Outlet of Cambodia to a Colonial Resort |url=http://kyoto-seas.org/pdf/42/4/420402.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=Center for Southeast Asian Studies |location=Kyoto}}</ref> ចក្រភព​អង់គ្លេស ​បាន​អនុវត្ត​តាម​គោលនយោបាយ​ដាច់​ដោយឡែក​មួយ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៨៥០ ដោយ​ស្វែងរក​ការ​បង្រួបបង្រួម​ឥទ្ធិពល​របស់​ខ្លួន។ របាយការណ៍សាក្សីផ្តល់ការយល់ដឹងដ៏កម្រ ខណៈដែលភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស Lord Palmerston លោក John Crawfurd រាយការណ៍ថា "ប្រទេសកម្ពុជាគឺជា... គន្លឹះនៃគោលនយោបាយរបស់យើងនៅក្នុងប្រទេសទាំងនេះ - ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្របុរាណនោះត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីទម្លាក់ខ្លួននៅក្រោមការការពាររបស់ប្រទេសអឺរ៉ុបណាមួយ ...ជនជាតិវៀតណាមបានចូលជ្រៀតជ្រែកពាណិជ្ជកម្មនៅកំពត ហើយនេះនឹងក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃវិធីសាស្រ្តមួយ... "Palmerston សន្និដ្ឋានថា: "ពាណិជ្ជកម្មនៅកំពត ដែលជាកំពង់ផែមួយក្នុងចំណោមកំពង់ផែដែលនៅសេសសល់តិចតួចមិនអាចពិចារណាបានឡើយ នៅក្នុង លទ្ធផលនៃច្រកចូលដ៏សំខាន់ទៅកាន់ប្រទេស គឺទន្លេមេគង្គ ជាមួយនឹងចំណីរបស់វាហូរចូលទៅក្នុងសមុទ្រតាមរយៈទឹកដីនៃកូសាំងស៊ីន ប្រទេសនេះក៏ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញដោយសង្គ្រាមសៀម-វៀតណាមនាពេលថ្មីៗនេះ ដោយគ្មានជំនួយពីចក្រភពអង់គ្លេស។ កំពត ឬកំពង់ផែផ្សេងទៀតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិនអាចក្លាយជា Emporium ពាណិជ្ជកម្មបានទេ»។ ក្រោយមក Crawfurd បានសរសេរថា "ប្រជាជនកម្ពុជា...បានព្យាយាមប្រើចន្លោះពេលនៃសន្តិភាពក្នុងស [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)|ង្រ្គាមសៀម-វៀតណាម]] ដើម្បីអភិវឌ្ឍទំនាក់ទំនងជាមួយប្រទេសខាងក្រៅ។ ពាណិជ្ជកម្មនៅកំពតដែលពួកគេបានស្វែងរកចិញ្ចឹមត្រូវបានរារាំងដោយចោរសមុទ្រ។ នេះជាចំណុចមួយដែលក្រូចឆ្មារ អាចត្រូវបានបញ្ចូល ដែលនឹងបើកផ្នែកខាងក្នុងនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ដល់ពាណិជ្ជកម្មរបស់អង់គ្លេស ខណៈដែលទន្លេដ៏អស្ចារ្យរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាឆ្លងកាត់ប្រវែងទាំងមូលរបស់វា ហើយថែមទាំងអាចទិញបាន។ ទំនាក់ទំនង​ទៅ​ក្នុង​បេះដូង​នៃ​ប្រទេស​សៀម​»​។ <ref>{{Cite web |title=London Company's Envoys Plot Siam |url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1991/JSS_081_2b_Sternstein_LondonCompanysEnvoysPlotSiam.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=Siamese Heritage}}</ref> === ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង (១៨៦៣-១៩៥៤) === [[ឯកសារ:Auguste_Pavie_in_1893.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| មន្ត្រីរាជការបារាំង [[អ៊ូហ្គូស្ត ប៉ាវី|Auguste Pavie]] (កណ្តាល) និង Pierre Lefèvre-Pontalis ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៣ ជាមួយអ្នកបកប្រែខ្មែរ]] នៅក្រោម [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំង]] វៀតណាម [[ឡាវ]] និងកម្ពុជាបានក្លាយជាអង្គភាពរដ្ឋបាល និងសេដ្ឋកិច្ចតែមួយ។ តំបន់ឆ្នេរ ''Circonscription Résidentielle'' ជាមួយកំពតជារាជធានីរបស់វា មាន តំបន់ នៃខេត្តកំពត កំពង់សោម ត្រាំង និង គង-ពិសី។ ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមួយទៀតនៅជិតទីក្រុង [[ទីក្រុងព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] ដែលមានស្រាប់មិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាចាំបាច់នោះទេ។ ការផ្តោតអារម្មណ៍នៅតែជា [[ទន្លេមេគង្គ|មេគង្គ]] និងគំនិតដើម្បីបង្កើត ផ្លូវជំនួស ទៅកាន់ទីផ្សារចិន និងថៃ តាមបណ្តោយផ្លូវទឹកដែលអាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយមិនមានការរំខានទៅកាន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ|ដីសណ្ដមេគង្គ]] ។ <ref>{{Cite web |title=THE MEKONG EXPLORATION COMMISSION,1866–68: ANGLO-FRENCH RIVALRY IN SOUTH EAST ASIA |url=http://end-of-empires-south-east-asia.wikispaces.com/file/view/THE+MEKONG+EXPLORATION+COMMISSION.pdf |access-date=April 18, 2015 |website=Wikispaces |archivedate=កក្កដា 30, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200730132247/https://end-of-empires-south-east-asia.wikispaces.com/file/view/THE+MEKONG+EXPLORATION+COMMISSION.pdf |url-status=dead }}</ref> ==== ការបះបោរ ==== ការបះបោរដែលបានកើតឡើងពីឆ្នាំ ១៨៨៥ ដល់ឆ្នាំ ១៨៨៧ បានបង្អាក់មហិច្ឆតារបស់បារាំងបន្ថែមទៀត។ វាបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងខេត្តកំពត ហើយបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័សទៅកាន់វាលរេញ កំពង់សិលា និងកំពង់សោម ជាកន្លែងដែលពួកបះបោរដឹកនាំដោយចោរសមុទ្រចិនឈ្មោះ ក្វាន់-ឃីម។ គាត់បានគ្រប់គ្រងផ្នែកខាងជើងនៃខេត្តព្រះសីហនុមួយរយៈរហូតដល់គាត់ដែលជាបុរសចំណាស់ម្នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយអភិបាលមូលដ្ឋាន។ <ref name="kyoto-seas.org"/> ឧទាហរណ៍មួយនៃការកែលម្អហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៃសម័យកាលនេះគឺការស្ថាបនាផ្លូវអាណានិគមលេខ ១៧ ក្រោយមកប្តូរឈ្មោះផ្លូវជាតិលេខ ៣ និង ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកជាតិ ទោះបីជាការងារនៅលើ "ខ្សែខាងត្បូង" ពី [[ភ្នំពេញ]] ទៅខេត្តព្រះសីហនុបានចាប់ផ្តើមតែនៅឆ្នាំ ១៩៦០ ប៉ុណ្ណោះ។ . === បន្ទាប់ពីឯករាជ្យ (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤) === [[ឯកសារ:Sihanoukville_November_1964.jpg|រូបភាពតូច| ក្រុងព្រះសីហនុ ឆ្នាំ ១៩៦៤។]] ឈ្មោះជំនួសរបស់ទីក្រុង និងខេត្តគឺ ''កំពង់សោម'' ត្រូវបានទទួលយកពីសហគមន៍ជនជាតិដើមភាគតិចក្នុងតំបន់។ បន្ទាប់ពីការរំលាយឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំងនៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ការគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងនៃដីសណ្ដទន្លេមេគង្គដោយវៀតណាមទាមទារដំណោះស្រាយដើម្បីទទួលបានការចូលទៅកាន់សមុទ្រដោយមិនមានការរឹតត្បិត។ ផែនការ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​សាងសង់​កំពង់ផែ​ទឹក​ជ្រៅ​ថ្មី​ទាំង​ស្រុង។ កំពង់សោម ត្រូវបានជ្រើសរើសសម្រាប់ជម្រៅទឹក និងភាពងាយស្រួលនៃការធ្វើដំណើរ។ នៅខែសីហាឆ្នាំ ១៩៥៥ ក្រុមសំណង់បារាំង/កម្ពុជាបានកាត់ជំរុំមូលដ្ឋានមួយចូលទៅក្នុងព្រៃដែលគ្មានមនុស្សកាន់កាប់នៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាឆ្នេរហាវ៉ៃ។ ថវិកាសម្រាប់សាងសង់កំពង់ផែបានមកពីប្រទេសបារាំង ហើយផ្លូវនេះត្រូវបានផ្តល់ហិរញ្ញប្បទានដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។ <ref>{{Cite web |title=Sihanouk Ville |url=http://www.phnompenhtours.com/ebookpptours/PPT_KB/77-81.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=Phnom Penh Tours |archivedate=តុលា 15, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015204739/http://www.phnompenhtours.com/ebookpptours/PPT_KB/77-81.pdf |url-status=dead }}</ref> ក្នុងកំឡុង [[សង្គ្រាមវៀតណាម]] កំពង់ផែនេះបានក្លាយជាកន្លែងយោធាសម្រាប់ភាគីទាំងសងខាង៖ ក្នុងការបម្រើ [[វៀតកុង|រណសិរ្សជាតិរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង]] និងក្រោយឆ្នាំ ១៩៧០ ក្រោមរដ្ឋាភិបាល [[លន់ នល់]] ក្នុងការបម្រើសហរដ្ឋអាមេរិក។ <ref>{{Cite web |title=GOOD QUESTIONS WRONG ANSWERS - CIA's Estimates... |url=http://nsarchive.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB284/4-GOOD_QUESTIONS_WRONG_ANSWERS.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=The National Security Archive}}</ref> កំពង់ផែនេះគឺជាកន្លែងចុងក្រោយដែលត្រូវបានជម្លៀសដោយកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក ត្រឹមតែប៉ុន្មានថ្ងៃមុនពេលទ័ពព្រៃ [[ខ្មែរក្រហម]] ចូលកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ ព្រឹត្តិការណ៍ជុំវិញការយកកប៉ាល់កុងតឺន័រ SS <nowiki><i id="mwxA">Mayaguez</i></nowiki> របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងនាវិកកាលពីថ្ងៃទី ១២ ឧសភា ដោយ [[ខ្មែរក្រហម]] និងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះជាបន្តបន្ទាប់ដោយ កងម៉ារីនអាមេរិក បានលេងនៅលើទឹកនៃ [[កោះតាង]] ឆ្នេរនៃខេត្តព្រះសីហនុ។ ក្នុងរយៈពេលពីរថ្ងៃនៃសកម្មភាពនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើមការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសលើគោលដៅនានានៅលើដីគោកនៃខេត្តព្រះសីហនុ រួមមានកំពង់ផែ [[មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម]] អាកាសយានដ្ឋាន ផ្លូវរថភ្លើង និងរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង បន្ថែមពីលើការវាយប្រហារ និងការបាញ់កាំភ្លើងរបស់កងទ័ពជើងទឹកលើកោះមួយចំនួនទៀត។ . <ref name="DOD">US Department of Defense document [http://www.dod.mil/pubs/foi/International_security_affairs/vietnam_and_southeast_asiaDocuments/295.pdf "History of the Pacific Air Forces 1 July 1974-31 Dec 1975"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130305085201/http://www.dod.mil/pubs/foi/International_security_affairs/vietnam_and_southeast_asiaDocuments/295.pdf|date=5 March 2013}}. </ref> បន្ទាប់ពី [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម]] នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និងការបើកសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុបានបន្តសារៈសំខាន់របស់ខ្លួនក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ និងការស្តារប្រទេសឡើងវិញ។ ជាមួយនឹងការបើកទីផ្សារថ្មីបន្ថែមទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ទីក្រុងបានទទួលបានតួនាទីរបស់ខ្លួនឡើងវិញក្នុងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។ <ref>{{Cite news|date=June 13, 2013|title=Sihanoukville port sees 14 pct rise in cargo|work=The Cambodia Herald|url=http://www.thecambodiaherald.com/cambodia/sihanoukville-port-sees-14-pct-rise-in-cargo-4398|access-date=June 25, 2016|archive-date=សីហា 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822005503/http://www.thecambodiaherald.com/cambodia/sihanoukville-port-sees-14-pct-rise-in-cargo-4398|url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ [[ឧទ្យានជាតិព្រះសីហនុរាម|ឧទ្យានជាតិរាម]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រសីហនុ។ <ref>{{Cite web |title=POLICY OPTIONS FOR CAMBODIA'S REAM NATIONAL PARK |url=http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701105545/http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf |archive-date=July 1, 2013 |access-date=May 7, 2015 |website=International Development Research Centre |archivedate=កក្កដា 1, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701105545/http://idl-bnc.idrc.ca/dspace/bitstream/10625/30141/1/117196.pdf }}</ref> សាលាក្រុងព្រះសីហនុត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាខេត្តធម្មតានៅថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៨ បន្ទាប់ពីព្រះមហាក្សត្រ [[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានឡាយព្រះហស្តលេខាលើព្រះរាជក្រឹត្យបំប្លែង [[ខេត្តកែប|ក្រុងកែប]] [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] និងក្រុងព្រះសីហនុទៅជាខេត្ត។ <ref>{{Cite web |date=January 1, 2009 |title=King Sihamoni signed a royal decree that would change the municipalities of Kep, Sihanoukville and Pailin into provinces |url=http://newsgroups.derkeiler.com/Archive/Soc/soc.culture.cambodia/2009-01/msg00003.html |access-date=May 7, 2015 |website=Newsgroups derkeiler}}</ref> នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​២១ ក្រុងព្រះសីហនុ​បាន​រីក​ធំធាត់​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម ពាណិជ្ជកម្ម ដឹកជញ្ជូន និង ​ដំណើរការ​ផលិតកម្ម ​។ <ref>{{Cite web |title=Economic Corridors and Industrial Estates, Ports and Alternative Roads in Cambodia |url=http://www.ide.go.jp/English/Publish/Download/Brc/pdf/06_chapter3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616075105/http://www.ide.go.jp/English/Publish/Download/Brc/pdf/06_chapter3.pdf |archive-date=June 16, 2015 |access-date=April 18, 2015 |website=IDE-JETRO |archivedate=មិថុនា 16, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150616075105/http://www.ide.go.jp/English/Publish/Download/Brc/pdf/06_chapter3.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=October 19, 2003 |title=Cambodia Re-emerges |url=https://www.nytimes.com/2003/10/19/travel/cambodia-re-emerges.html?pagewanted=1 |access-date=May 19, 2016 |website=The New York Times}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kompong Som |url=http://www.infoplease.com/encyclopedia/world/kompong-som.html |access-date=June 6, 2016 |publisher=Sandbox Networks, Inc.}}</ref> ឆ្នេរជាច្រើនរបស់ក្រុងព្រះសីហនុ និងកោះនៅក្បែរនោះ ធ្វើអោយវាក្លាយជា រមណីយដ្ឋានមាត់សមុទ្រ លំដាប់កំពូលរបស់កម្ពុជា។ <ref>{{Cite news|date=March 21, 2013|title=The rise of Sihanoukville|work=The Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/real-estate/rise-sihanoukville|access-date=April 18, 2015}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ ក្រុមហ៊ុនវិនិយោគ [[កោះពស់]] (ខេមបូឌា) បានដាក់ពាក្យស្នើសុំដោយគ្រោងនឹងវិនិយោគ ២៧៦ លានដុល្លារអាមេរិក ក្នុងការបំប្លែង [[កោះពស់|កោះពស់ កោះពស់]] ទំហំ ១១៦ ហិកតា ទៅជាលំនៅដ្ឋានប្រណីត និងរមណីយដ្ឋាន។ បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃធាតុផ្សំមួយចំនួននៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ អ្នកវិនិយោគបានប្រកាសអំពីការផ្លាស់ប្តូរប្លង់មេដោយ "ការស្នើសុំការអនុញ្ញាតឡើងវិញនឹងកើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤..." នេះបើយោងតាម ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា ។ <ref>{{Cite news|date=November 20, 2013|title=Snake Island plans back to the drawing board|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/real-estate/snake-island-plans-back-drawing-board|access-date=June 1, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|date=April 10, 2014|title=Luxury resort looks for new lease of life with redesigned blueprint|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/real-estate/luxury-resort-looks-new-lease-life-redesigned-blueprint|access-date=June 1, 2015}}</ref> នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១១ តំបន់ខេត្តព្រះសីហនុបានចូលរួមជាមួយក្លឹបដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងប៉ារីស Les Plus Belles Baies Du Monde ('ឆ្នេរសមុទ្រដ៏ស្រស់ស្អាតបំផុតនៅលើពិភពលោក') ។ អង្គការនេះបានទទួលយកឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជាជាផ្លូវការជាសមាជិកមួយក្នុងមហាសន្និបាតលើកទី៧របស់ខ្លួន។ <ref>{{Cite web |date=July 1, 2011 |title=Cambodia Joins World's Most Beautiful Bay Club; Sihanoukville to Host First Sea Festival |url=http://www.pemsea.org/news/cambodia-joins-worlds-most-beautiful-bay-club-sihanoukville-host-first-sea-festival |access-date=May 7, 2015 |website=PEMSEA |archivedate=តុលា 31, 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221031182037/http://www.pemsea.org/news/cambodia-joins-worlds-most-beautiful-bay-club-sihanoukville-host-first-sea-festival |url-status=dead }}</ref> នៅឆ្នាំ ២០១៩ ការវិនិយោគរបស់ចិនបានផ្លាស់ប្តូរទីក្រុង ដូច្នេះអាជីវកម្មជាង ៩០% ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិចិន។ កាស៊ីណូ ជាង ១០០ ត្រូវបានគ្រោងនឹងសាងសង់នៅក្រុងព្រះសីហនុ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រែក្លាយវាទៅជាកន្លែង លេងល្បែងស៊ីសង ដែលស្របពេលជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃឧក្រិដ្ឋកម្ម។ <ref>{{Cite web |last=Jazeera |first=Al |title=Cambodia's Casino Gamble: All in on Sihanoukville |url=https://interactive.aljazeera.com/aje/2019/cambodia-casino-gamble/index.html |access-date=2024-06-30 |website=interactive.aljazeera.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=2018-07-31|title='No Cambodia left': how Chinese money is changing Sihanoukville|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/cities/2018/jul/31/no-cambodia-left-chinese-money-changing-sihanoukville|access-date=2024-06-30|issn=0261-3077}}</ref> ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០ ខេត្តព្រះសីហនុបានលេចចេញជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការ ឆបោកតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណែត ដែលពាក់ព័ន្ធជាមួយក្រុមឧក្រិដ្ឋជនចិន។ <ref>{{Cite news|date=2022-03-31|title=The 'forbidden cities' of Chinese organized crime in Sihanoukville, Cambodia|language=en|work=Le Monde.fr|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/31/the-forbidden-cities-of-chinese-organized-crime-in-sihanoukville-cambodia_5979499_4.html|access-date=2024-06-30}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia’s Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2024-06-30 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == === សណ្ឋានដី === ក្រុង​ព្រះសីហនុ​គឺ​នៅ​ចុង​ភ្នំ​រំកិល​នៃ​ឧបទ្វីប​មួយ​នៅ [[ឈូងសមុទ្រថៃ|​ឈូង​សមុទ្រ​ថៃ]] ។ នៅភាគពាយព្យ និងនៅកណ្តាលរបស់វា វាឡើងដល់ {{Convert|15|m|ft}} [[កម្ពស់ខ្ពស់ជាងកម្រិតទឹកសមុទ្រ|ពីលើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ]] ខណៈពេលដែលដីរាបស្មើ និងរាបស្មើឆ្ពោះទៅរកវាលទំនាបឆ្នេរសមុទ្រលាតសន្ធឹង វាលទំនាប និងឆ្នេរនៅភាគខាងត្បូង និងភាគអាគ្នេយ៍។ ជម្រៅរាក់របស់ [[ឈូងសមុទ្រថៃ]] និងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់មានកម្រិតមធ្យម ផ្ទុយពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] នៅខាងកើត និង [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] នៅខាងលិច។ <ref>{{Cite web |title=CITIES AND CLIMATE CHANGE INITIATIVE SIHANOUKVILLE CAMBODIA |url=http://www.urbangateway.org/sites/default/ugfiles/City%20flyer%20draft%20-%20CCCI%20Sihanoukville_small.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=Urban Gateway |archivedate=វិច្ឆិកា 29, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129014643/http://www.urbangateway.org/sites/default/ugfiles/City%20flyer%20draft%20-%20CCCI%20Sihanoukville_small.pdf |url-status=dead }}</ref> === ស្ថាបត្យកម្ម និងទេសភាពទីក្រុង === [[ឯកសារ:National_bank_of_Cambodia_Sihanoukville.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| [[ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា]] ឧទាហរណ៍នៃ ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី រចនាដោយ វណ្ណ ម៉ូលីវណ្ណ]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីសម័យ [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|អាណាព្យាបាលបារាំង]] រចនាប័ទ្មអាណានិគម bourgeois ត្រីមាសដូចជាកន្លែងដែលឃើញនៅ [[ក្រុងកំពត|កំពត]] [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] ឬ [[ភ្នំពេញ]] មិនមានទេ។ [[ស្ថាបត្យករ]] ខ្មែរ [[វណ្ណ មូលីវណ្ណ|លោក វណ្ណ ម៉ូលីវណ្ណ]] បានរចនាវត្ថុ និងអគារសាធារណៈដែលមានមុខងារខុសគ្នា ខ្លះនៅតែដំណើរការ។ យុគសម័យសង្ខេបនៃ ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរថ្មី នេះបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៧០។ <ref>{{Cite news|date=May 15, 2005|title=The City He Built|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2005/05/15/magazine/the-city-he-built.html|access-date=June 1, 2015}}</ref> <ref>{{Cite news|date=January 25, 2013|title=Vann Molyvann: my legacy will disappear|work=Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/7days/vann-molyvann-my-legacy-will-disappear|access-date=June 1, 2015}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ ផែនការទីក្រុងដំបូងសម្រាប់ទីក្រុងត្រូវបានបញ្ចប់សម្រាប់ប្រជាជនចំនួន ៥៥០០០ នាក់; វារួមបញ្ចូលផ្លូវរង្វង់ និងកន្លែងបៃតង។ ផែនការនេះក៏បានកំណត់តំបន់សម្រាប់កំពង់ផែ បណ្តាញផ្លូវដែក ទីប្រជុំជនដែលមានការិយាល័យក្រុង ផ្ទះអាជីវកម្ម និងលំនៅដ្ឋាន ហើយចុងក្រោយជាតំបន់ទេសចរណ៍នៅភាគខាងត្បូងតាមឆ្នេរសមុទ្រ។ ការសិក្សាលទ្ធភាពដោយបេសកកម្មប្រតិបត្តិការសហរដ្ឋអាមេរិក (USOM) បានពិនិត្យលើការគូរលើការផ្គត់ផ្គង់ទឹកថ្មីពីព្រែកតាសាប និងបឹងដែលមានស្រាប់។ ទាំងនេះត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ចេញពីសមុទ្រជាបន្តបន្ទាប់ ហើយប្រើប្រាស់ជាប្រភពដំបូងសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ទីក្រុង។ អាងស្តុកទឹកនៅតែដំណើរការ ទោះបីជាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការទាមទារនាពេលបច្ចុប្បន្នក៏ដោយ។ <ref>{{Cite news|date=April 1, 2013|title=Sihanoukville Runs Dry During Water Crisis|work=The Cambodia Daily|url=http://www.cambodiadaily.com/archives/sihanoukville-runs-dry-during-water-crisis-16609/|access-date=May 7, 2015|archive-date=តុលា 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141019133448/http://www.cambodiadaily.com/archives/sihanoukville-runs-dry-during-water-crisis-16609/|url-status=dead}}</ref> តំបន់នេះភ្ជាប់ជាមួយកណ្តាលទីក្រុងតាមបណ្តោយផ្លូវហាយវេតែមួយតាមរយៈការបន្តបន្ទាប់គ្នាមិនទៀងទាត់នៃអគារលំនៅដ្ឋាន។ <ref>{{Cite web |title=Layout Of Sihanoukville |url=http://www.bayonpearnik.com/cambodia/places/sihanoukville/ |access-date=June 1, 2015 |website=Bayon Pearnik}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Sihanoukville |url=http://www.footprinttravelguides.com/asia/cambodia/southern-cambodia/sihanoukville/ |access-date=June 1, 2015 |website=Footprint Travel Guides 2015 |archivedate=ឧសភា 24, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160524130455/http://www.footprinttravelguides.com/asia/cambodia/southern-cambodia/sihanoukville/ |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Ekreach_Road_Sihanoukville.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផ្លូវឯករាជ ក្រុងព្រះសីហនុ]] === ទន្លេ === ទន្លេ​អូរត្រេះ​ជេត​ជា​ជួរ​កោងកាង​ដែល​ហូរ​ពី​វត្ត​អូរត្រេះ​ទៅ​ឆ្នេរ​អូរត្រេះ​ជា​ទន្លេ​វែង​ជាង​គេ​ក្នុង​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ។ នៅតំបន់ព្រៃកោងកាង Barramundi ព្រៃកោងកាង និងបារ៉ាគូដា គឺជាគោលដៅរង្វាន់សម្រាប់អ្នកនេសាទ។ ផ្នែកខាងក្រោមមានកំពង់ផែ។ ភោជនីយដ្ឋាន​នៅ​តាម​ច្រាំង​ទន្លេ​ខាង​ត្បូង​បម្រើ​អាហារ​សមុទ្រ​ស្រស់​ដែល​ផ្គត់ផ្គង់​ដោយ​ទូក​នេសាទ​ក្នុង​តំបន់។ <ref>{{Cite web |title=Gallery Sihanoukville Islands & Fishing Trips Otres, Cambodia |url=https://www.otresmarina.com/gallery |access-date=February 4, 2017 |publisher=otresmarina.com |archivedate=កុម្ភៈ 6, 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170206042026/https://www.otresmarina.com/gallery |url-status=dead }}</ref> ដោយ​សារ​វា​នៅ​ជិត​សមុទ្រ ព្រៃកោងកាង ​តម្រង់​ជួរ​ជា​ច្រើន​នៃ​ទន្លេ។ === កោះ === [[ឯកសារ:Montage_of_islands_of_Sihanoukville.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កំពូល៖ ឆ្នេរដាច់ស្រយាលនៅលើ [[កោះរ៉ុង]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> កណ្តាលកំពូលឆ្វេង៖ កោះបងប្អូន<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> កណ្តាលខាងស្តាំ៖ រមណីយដ្ឋាន [[កោះរ៉ុង]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> កណ្តាលខាងក្រោម៖ [[កោះរុងសំឡឹម|កោះរ៉ុងសន្លឹម]]<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> បាតឆ្វេង៖ កោះតូច<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ខាងក្រោម​ស្តាំ​៖ [[កោះដេកកោល|កោះ​ដែកគោល]]]] កោះ​ទាំង​អស់​ដែល​រាយ​បញ្ជី​ខាង​ក្រោម​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ [[ស្រុកមិត្តភាព|​ស្រុក​មិត្តភាព]] ​ខេត្ត​ព្រះសីហនុ។ ភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្នុងដំណើរការ ឬត្រូវបានចាត់តាំងសម្រាប់ទេសចរណ៍ទូលំទូលាយ។ ជាពិសេស [[កោះរ៉ុង]] និង [[កោះរុងសំឡឹម|កោះរ៉ុងសន្លឹម]] រហូតមកដល់ពេលនេះ បានឆ្លងកាត់ការអភិវឌ្ឍន៍ដែលមិនមានការសម្របសម្រួលជាច្រើនឆ្នាំ។ កោះរ៉ុងត្រូវបានប្រកាសឈប់នៅលើ ផ្លូវលំចេក <ref>{{Cite web |title=THE NEW BANANA PANCAKE TRAIL: 2014'S TOP SOUTHEAST ASIA BACKPACKER SPOTS |url=http://www.travelandescape.ca/2014/03/new-banana-pancake-trail-2014s-top-southeast-asia-backpacker-spots/ |access-date=May 7, 2015 |website=Travel And Escape |archivedate=វិច្ឆិកា 29, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129040841/http://www.travelandescape.ca/2014/03/new-banana-pancake-trail-2014s-top-southeast-asia-backpacker-spots/ |url-status=dead }}</ref> * [[កោះរ៉ុង]], {{Convert|26|km|mi|0}} ភាគខាងលិចនៃក្រុងព្រះសីហនុ គឺជាកោះដ៏ធំបំផុតនៃខេត្តព្រះសីហនុ។ វាគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី {{Convert|78|km2|sqmi|0}} ។ ដី​នេះ​មាន​កម្ពស់​ជាង {{Convert|316|m|0}} ភ្នំនៅភាគពាយព្យនៃកោះ។ ផ្នែកខាងក្នុងរបស់កោះនេះគឺស្ទើរតែព្រៃឈើទាំងស្រុង។ {{កាលពី|2016}} មានបណ្តាញសាឡាងរវាងក្រុងព [[Category:All articles containing potentially dated statements]] ្រះសីហនុ និងកោះរ៉ុង។ * [[កោះរុងសំឡឹម|កោះរ៉ុងសន្លឹម]] ៖ ខាងត្បូងនៃកោះរ៉ុង និង ឆ្នេរ តូចៗគឺនៅឆ្នេរខាងលិច និងខាងកើត។ វាត្រូវបានគ្របដណ្តប់នៅក្នុងព្រៃក្រាស់ ជាទូទៅមានរាងសំប៉ែតជាង (ទោះបីជាមានភ្នំធំក៏ដោយ) និងមានទំហំដីតិចជាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ទាក់ទងនឹងឆ្នេរសមុទ្ររបស់វា។ {{កាលពី|2016}} មានបណ្ [[Category:All articles containing potentially dated statements]] តាញសាឡាងរវាងក្រុងព្រះសីហនុ និងកោះរ៉ុងសន្លឹម។ * កោះកាងកាង/ថាស៖ កោះកោងកាង អ៊ីល ដេ ប៉ាឡេទូវីយេ (ឈ្មោះបារាំងចាស់) កោះកាងកង/ថាស គឺជាកោះមួយក្នុងចំណោមកោះខាងក្នុង។ * កោះកូន៖ 'កោះកុមារ' 'Ile de Cone' (ឈ្មោះបារាំងចាស់) ជាកោះតូចមួយនៅចន្លោះកោះរ៉ុង និងកោះរ៉ុងសន្លឹម គ្មានឆ្នេរខ្សាច់ និងគ្មានមនុស្សរស់នៅ។ * កោះតូច៖ 'កោះតូច' ជាកោះតូចមួយនៅភូមិកោះទៀវ នៃកោះរ៉ុង។ មានវត្តតូចមួយនៅលើវាដែលបើកដំណើរការតាំងពីប្រហែលឆ្នាំ ២០១០ ។ * [[កោះពស់]] ៖ ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា 'កោះពស់' ឬ 'កោះមរកត' ។ កោះ​នេះ​មាន​ប្រវែង {{Convert|800|m|0}} ពីឆ្នេរជ័យជំនះ ក្រុងព្រះសីហនុ។ វាស្ថិតនៅក្រោមការអភិវឌ្ឍន៍ដោយវិនិយោគិនរុស្ស៊ី ហើយបានបំប្លែងទៅជាកន្លែងសម្រាកលំហែកាយប្រណីត។ <ref>{{Cite web |title=Cambodia in Focus: Developing Tourist Resorts Islands |url=http://www.embassyofcambodia.org.nz/July2007/July2007-7.htm |access-date=2014-03-07 |publisher=Embassyofcambodia.org.nz}}</ref> កោះពស់ត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅដីគោកតាមរយៈស្ពានផ្លូវធម្មតាចាប់តាំងពីប្រហែលខែកក្កដាឆ្នាំ ២០១១ ។ បច្ចុប្បន្ន ស្ពាន​នេះ​មិន​ត្រូវ​បាន​បើក​ឲ្យ​ធ្វើ​ចរាចរណ៍​សាធារណៈ​ទេ។ * [[កោះដេកកោល|កោះដែកគោល]] ៖ កោះតូចមួយនេះមានចម្ងាយ {{Convert|7|km|0}} ពីឆ្នេរ Victory និងត្រឹមតែពីរបីរយម៉ែត្រទៀតពីកោះពស់។ * កោះបងប្អូន/សង្សារ៖ – 'កោះសង្សារ' - Les Frères (ឈ្មោះបារាំងចាស់) ប្តូរឈ្មោះមកជាកោះសង្សារ។ កូនកោះតូចៗចំនួនពីរនៅខាងជើងឈៀងខាងកើតនៃកោះរ៉ុង។ <ref>{{Cite web |date=2019-10-26 |title=A List of Cambodian Islands |url=https://www.visitkohrong.com/a-list-of-cambodian-islands/ |access-date=2019-11-12 |website=Visit Koh Rong |language=en-US}}</ref> {{Wide image|Scenic_Koh_Rong_Sanloem_Saracen_Bay_panorama.jpg|1100px|[[Koh Rong Sanloem]]'s Saracen Bay}} == បរិស្ថាន == តំបន់ទីក្រុងទទួលរងនូវការផ្គត់ផ្គង់ទឹកកខ្វក់។ គោលនយោបាយ និងការអនុវត្តការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់មានចំណុចខ្វះខាត ឬខ្វះខាតទាំងស្រុង។ <ref>{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=2018-04-24|title='Mountains and mountains of plastic': life on Cambodia's polluted coast|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/25/mountains-and-mountains-of-plastic-life-on-cambodias-polluted-coast|access-date=25 April 2018}}</ref> == អាកាសធាតុ == [[ឯកសារ:Koppen_World_Map_Am.png|ស្តាំ|រូបភាពតូច|335x335ភីកសែល| តំបន់ជុំវិញពិភពលោកនៃអាកាសធាតុខ្យល់មូសុងត្រូពិច (Am)]] [[ឯកសារ:Map_rainfall_Cambodia.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ផែនទីរបបទឹកភ្លៀងនៅកម្ពុជា ប្រភព៖ DANIDA]] ខេត្ត​ព្រះសីហនុ​ស្ថិត​ក្នុង ​តំបន់​អាកាសធាតុ​ខ្យល់ ​មូសុង​ត្រូពិច (Am)។ ទីក្រុង​នេះ​មាន​រដូវ​ពីរ គឺ ​រដូវ​វស្សា និង ​រដូវប្រាំង ។ មធ្យមភាគអតិបរមាគឺប្រហែល {{Convert|30|°C|0}} ; មធ្យមអប្បបរមាប្រហែល {{Convert|24|°C|0}} សីតុណ្ហភាពអតិបរិមាខ្ពស់ជាង {{Convert|32|°C|0}} ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ជារឿងធម្មតា ហើយមុនពេលចាប់ផ្តើមរដូវវស្សា វាអាចកើនឡើងដល់ជាង {{Convert|38|°C|0}} សីតុណ្ហភាពពេលយប់អប្បរមាធ្លាក់ចុះក្រោម {{Convert|20|°C|0}} <ref>{{Cite web |title=Sihanoukville weather in January |url=http://www.cambodiaweather.net/weather/sihanoukville-cambodia-weather-in-january.html |access-date=May 27, 2015 |publisher=CambodiaWeather net com |archivedate=ឧសភា 27, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150527111738/http://www.cambodiaweather.net/weather/sihanoukville-cambodia-weather-in-january.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងខែមករា ជាខែត្រជាក់បំផុត។ ខែឧសភា គឺជាខែដែលក្តៅបំផុត – ទោះបីជាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយការចាប់ផ្តើមនៃរដូវវស្សាក៏ដោយ ដោយសារតែតំបន់នេះបង្កើតបានជាគែមខាងកើតបំផុតនៃ ខ្យល់មូសុងនិរតី ។ ព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិចកម្របង្កការខូចខាតនៅកម្ពុជាណាស់។ ទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យមប្រហែល 2,200 មីលីម៉ែត្រ (86.6 អ៊ីញ) ។ ចំនួនអតិបរមាធ្លាក់ក្នុងខែកក្កដា សីហា និងកញ្ញា។ សំណើមដែលទាក់ទងគឺខ្ពស់ពេញមួយឆ្នាំ; ជាធម្មតាលើសពី 90 ភាគរយ។ ក្នុងរដូវប្រាំង សំណើមពេលថ្ងៃជាមធ្យមប្រហែល 50 ភាគរយ ឬទាបជាងបន្តិច ដោយកើនឡើងដល់ប្រហែល 90 ភាគរយក្នុងរដូវវស្សា។ រដូវ​វស្សា​ចាប់​ពី​ខែ​មេសា​ដល់​ខែ​វិច្ឆិកា ហើយ​រដូវ​ប្រាំង​ចាប់​ពី​ខែ​ធ្នូ​ដល់​ខែ​មីនា។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចធម្មតានៅកន្លែងដែលមានអាកាសធាតុបែបនេះ រដូវប្រាំងនៅតែមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លះ។{{Weather box/concise_C|31.3|31.2|32.1|33.7|32.3|31.2|30.0|30.8|30.8|30.8|31.2|31.7 <!--highs-->|23.9|24.6|25.4|25.0|26.8|26.3|25.9|25.1|25.2|24.7|24.4|23.5 <!--lows-->|28.3|25.2|50.3|124.8|207.3|252.7|341.4|377.2|320.6|290.4|138.2|54.4 <!--rain-->|location=Sihanoukville, Cambodia|source=world weather online<ref name="KOS">"Climatological Information for Sihanoukville, Cambodia", Hong Kong Observatory, 2003. Web: [http://www.worldweatheronline.com/v2/weather-averages.aspx?q=KOS KOS-Airport] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221025101503/https://www.worldweatheronline.com/v2/weather-averages.aspx?q=kos |date=2022-10-25 }}.</ref>}} == សេដ្ឋកិច្ច == ព្រះសីហនុត្រូវបានបង្កើតឡើងជាច្រកទ្វារសមុទ្រអន្តរជាតិ ហើយជាលទ្ធផលសេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុកត្រូវបានកំណត់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយកំពង់ផែទឹកជ្រៅ និង ស្ថានីយប្រេង នៅក្បែរនោះ។ ឯកសារភ្ជាប់គឺជាកន្លែងផ្ទុកទំនិញ និង ភស្តុភារ ដែលមានលក្ខណៈទំនើបជាទៀងទាត់ ដែលបម្រើដល់ក្រុមហ៊ុនដឹកជញ្ជូនជាច្រើន អ្នកដឹកជញ្ជូន អ្នកផ្គត់ផ្គង់ និងអ្នកម៉ៅការថែទាំ។ <ref>{{Cite news|date=January 28, 2009|title=$70 million earmarked for Sihanoukville terminals|work=The Phnom Penh Post|url=http://www.phnompenhpost.com/business/70-million-earmarked-sihanoukville-terminals|access-date=May 7, 2015}}</ref> ទាំង​អស់​នេះ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ជិត​កំពង់ផែ។ <ref>{{Cite web |title=Investment Climate Survey in Cambodia |url=http://www.eria.org/publications/research_project_reports/images/pdf/y2008/no5/chapter_6Sau.pdf |access-date=May 7, 2015 |website=ERIA for ASEAN |archivedate=កញ្ញា 24, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924001859/http://www.eria.org/publications/research_project_reports/images/pdf/y2008/no5/chapter_6Sau.pdf |url-status=dead }}</ref> ច្រករបៀងដឹកជញ្ជូនភ្នំពេញ-ព្រះសីហនុ គឺជាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មថ្នាក់ជាតិដ៏សំខាន់ ដែលមានចំនួនប្រហែល 75 ភាគរយនៃចរាចរណ៍ពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជា។ <ref>{{Cite web |title=Cambodia Trade Corridor Performance Assessment - 4.1 Phnom Penh – Sihanoukville Corridor |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/398791468326402518/pdf/912420WP0P12570rformance0Assessment.pdf |access-date=October 12, 2016 |publisher=Worldbank}}</ref> វិស័យសេដ្ឋកិច្ចដ៏ច្រើនផ្សេងទៀតនៃទីក្រុងគឺ ជលផល វប្បធម៌វារីវប្បកម្ម និងការកែច្នៃបង្គាទឹកកក ឧស្សាហកម្មកាត់ដេរ ផលិតកម្មម្ហូបអាហារ និងការកែច្នៃ ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ដែលកំពុងរីកចម្រើនឥតឈប់ឈរ ជាមួយនឹងសាខាសេវាកម្មដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍គួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងទីផ្សារអចលនទ្រព្យដែលពាក់ព័ន្ធ។ <ref>{{Cite web |title=Preah Sihanouk Province |url=http://www.cambodiainvestment.gov.kh/preah-sihanouk-province.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180520134213/http://www.cambodiainvestment.gov.kh/preah-sihanouk-province.html |archive-date=May 20, 2018 |access-date=May 7, 2015 |website=Council for the Development of Cambodia(CDC) |archivedate=ឧសភា 20, 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180520134213/http://www.cambodiainvestment.gov.kh/preah-sihanouk-province.html }}</ref> <ref>{{Cite news|date=March 6, 2012|title=Homage to the new Cambodia|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/834/homage-to-the-new-cambodia.html|url-status=dead|access-date=October 12, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112002800/http://www.telegraph.co.uk/luxury/travel/834/homage-to-the-new-cambodia.html|archive-date=November 12, 2013}}</ref> នៅឆ្នាំ 2023 មានសេចក្តីរាយការណ៍ថា ខេត្តព្រះសីហនុបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់ រោងចក្រក្លែងបន្លំ ដែលជនរងគ្រោះដោយ ការជួញដូរមនុស្ស រាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានបង្ខំឱ្យធ្វើការជាអ្នក បោកប្រាស់ បន្ទាប់ពី [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅប្រទេសកម្ពុជា|ជំងឺកូវីដ-១៩]] នាំទៅដល់ការបិទកាស៊ីណូជាច្រើនក្នុងទីក្រុង។ <ref>{{Cite web |title=The involuntary criminals behind pig-butchering scams |url=https://www.technologyreview.com/2023/08/30/1078663/pig-butchering-scam-human-trafficking/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20230906171934/https://www.technologyreview.com/2023/08/30/1078663/pig-butchering-scam-human-trafficking/ |archive-date=2023-09-06 |access-date=2024-03-11 |website=[[MIT Technology Review]] |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Inside Southeast Asia’s Casino Scam Archipelago |url=https://thediplomat.com/2022/08/inside-southeast-asias-casino-scam-archipelago/ |access-date=2024-06-30 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref>{{Wide image|Panorama_View_of_Sihanoukville_from_Otres_Beach.jpg|1200px|Panorama View of Sihanoukville from Otres Beach}} == សាសនា == [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] ជាសាសនារបស់រដ្ឋនៅ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ដែលមាន វត្តអារាម ។ <ref>{{Cite web |title=Role of Buddhism in Cambodian Life |url=http://www.photius.com/countries/cambodia/society/cambodia_society_role_of_buddhism_in_~8.html |access-date=May 12, 2015 |publisher=Photius}}</ref> វត្តដែលលេចធ្លោជាងគេនៅក្នុងទីក្រុង៖ * '''វត្តខាងលើ''' វត្តជោតនិញ ឬ វត្តលើ; នៅលើភ្នំមួយ អាចមើលឃើញឈូងសមុទ្រក្រុងព្រះសីហនុ និងឧទ្ទិសដល់សម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ឈួន ណាត ដែលជាមេដឹកនាំព្រះពុទ្ធសាសនាខ្មែរ ដែលបានរស់នៅមុនរបបខ្មែរក្រហម (១៩៧៥)។ * '''វត្តក្រោម''' "វត្តក្រោម" ក្នុងក្រុងព្រះសីហនុ។ វាត្រូវបានឧទ្ទិសដល់ [[យាយ ម៉ៅ|យាយម៉ៅ]] ដែលជាវិញ្ញាណដូនតាខ្មែរភាគខាងត្បូងដ៏មានប្រជាប្រិយមួយ ដែលហ៊ុំព័ទ្ធដោយរឿងព្រេងនិទាន។ ទាំង​វត្ត​លើ និង​វត្ត​ក្រោម ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ទីតាំង​ភូមិសាស្ត្រ​ក្នុង​ស្រុក​របស់​ខ្លួន គឺ​នៅ​លើ​កំពូល​ភ្នំ និង​ចុះ​ក្រោម​ភ្នំ។ * '''វត្តអូរត្រេះ''' "វត្តអូរត្រេះ" ស្ថិតក្នុងភូមិអូរត្រេះ។ វាស្ថិតនៅក្បែរទន្លេអូរត្រេះ វាមានសួនទឹកទន្លេ និងរូបចម្លាក់វិញ្ញាណដូនតាក្នុងទម្រង់ជាសត្វទាំងពិត និងរឿងព្រេងនិទាន។ ទីក្រុងព្រះសីហនុក៏ជាកន្លែងសម្រាប់សហគមន៍តូចៗនៃសាសនាផ្សេងទៀតដូចជា៖ [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|កាតូលិក]] មូស្លីម ប្រូតេស្តង់ និង [[សាសនាតាវ|តាវ]] ។ កន្លែង​សក្ការៈ​រួម​មាន៖ * '''វិហារ St. Michael's''' : វាជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសហគមន៍កាតូលិក។ ព្រះវិហារនេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ 1960 ដោយពួកនាវិក វាស្ថិតនៅលើភ្នំដូចគ្នាជាមួយនឹងវត្តខាងលើ បែរមុខទៅសមុទ្រ។ * '''Iber Bikhalifah Mosque''' : វាជាមជ្ឈមណ្ឌលសាសនានៃសហគមន៍មូស្លីមក្នុងតំបន់។ ស្ថិតនៅក្នុងក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅកណ្តាលផ្សារលើ (ផ្សារលើ) ដែលមានប្រជាជនច្រើន។ {{Bar box|title=Religion in Cambodia}}<gallery> ឯកសារ:Geisterhaus_Sihanoukville.jpg|alt=A shrine for the ancestor's spirits.| ទីសក្ការៈបូជាដល់វិញ្ញាណក្ខន្ធដូនតា។ ឯកសារ:Mary_Help_of_Christians.JPG|alt=Statue of Mary at Saint Francis de Sales Chapel| រូបសំណាក Mary នៅ Saint Francis de Sales Chapel ឯកសារ:Buddha_statue_Sihanoukville_October_2014.jpg|alt=Big Buddha on Victory Hill, October 2014| ព្រះពុទ្ធធំនៅលើភ្នំជ័យជំនះ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤ ឯកសារ:Yeay_Mao_shrine_Sihanoukville_October_2014.jpg|alt=Shrine to Yeay Mao at Independence Beach, October 2014| ថ្វាយបង្គំ [[យាយ ម៉ៅ|យាយម៉ៅ]] នៅឆ្នេរឯករាជ្យ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤ ឯកសារ:St_Michael_Catholic_Church_Sihanoukville_October_2014.jpg|alt=St. Michael Catholic Church| [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|វិហារ St. Michael Catholic]] </gallery> == ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ == ខេត្តព្រះសីហនុ មាន ៖ * {{Flagicon|USA}} [[Miami]], [[Florida]], United States * {{Flagicon|USA}} [[ស៊ីតថល|Seattle]], [[Washington (state)|Washington]], United States * {{Flagicon|USA}} [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], United States [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] 5bad8dffumn95in3owgcvydvqwdh41e 0 11175 337720 232008 2026-07-27T10:29:25Z ~2026-41696-20 52235 មិនមែនអាយឡែនទែ គឺអុីស្លង់ យីវើយ 337720 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:LandnamabokManuscriptPage.jpg|right|thumb|200x|អក្សរ អាយ ឡែន សម័យបុរាណ]] '''ភាសាអ៊ីស្លង់''' គឺជាភាសាមួយដែលមានមកពីតំបន់ប៉ែកខាងជើង គឺជាភាសាដែលគេប្រើនៅប្រទេសអ៊ីស្លង់។ វាមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិង[[ហ្វារ៉ូស (Faroese)]]ហើយដែលប្រាកដនោះគឺមានទំនាក់ទំនងជាមួយនិង [[ន័រវីហ្គាន់ (Norwegian)]] ដែលជា[[គ្រាមភាសា]]ដែលមានដូ​ចជាតេឡេម៉ាកនិង [[សុខណាម៉ា (Sognamå)]]។ ក្នុងរយៈពេលខ្លីមួយដែល[[ភាសាអឺរ៉ុប]]ខាងលិចភាគច្រើន បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរហ័ស។ ចំពោះលក្ខណៈពិសេសរបស់ភាសា អាយ ឡែនគឺវាអាចប្រៀបធៀបបានទៅនិងភាសា[[ឡាតាំង]] (សមាជិករបស់ក្រុម [[ភាសាផ្តេក ឬ ជ្រៀង]] ជាភាសាដែលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុង[[អ៊ីនឌូ-អឺរ៉ុប]]) ឬក៏មានភាសាផ្សេងៗជាច្រើនទៀតដែលបានប្រើប្រាស់នៅបណ្តាប្រទេសចាស់ចាស់ដូចជា ន័ហ្ស និងប្រទេសអង់គ្លេស ។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាសាអឺរ៉ុប]] a77bhwmsq716zd0x6sertdk0gw0vz7n 0 12697 337686 302732 2026-07-27T02:14:04Z Sreynaree1986 47227 337686 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:The_Serpent_Goddess_Manasa_LACMA_M.83.1.2_(1_of_7).jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| [[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា |ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា) ]] ព្រះមហាក្សត្រិយានីម្ចាស់ក្សត្រីនៃ[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] - [[ហិណ្ឌូសាសនា]].]] [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នា]]គខ្មែរ និង នាគសាសនា ({{lang-en|Snake worship}});ហេតុអ្វីបានសត្វយក្ស និង សត្វគ្រុឌតាមធ្វើបាបសត្វនាគ មានវត្តមាននៅស្ទើរតែគ្រប់ប្រាសាទខ្មែរ គ្រប់សម័យកាលបែបនេះ? មិនថាប្រាសាទនោះសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះ ណា ឬ ញាតិវង្សណា តែងតែមានរូប យក្ស គ្រុឌ នាគជានិច្ច។ ='''នាគក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា'''= *នាគក្បាល៣(នាគកល្យៈ) ជានាគតំណាងឲ្យសភាវៈអាក្រក់ ក្នុងរឿងមហាភារតៈ *នាគក្បាល៥(នាគអនន្ត) ជាគ្រែផ្ទុំរបស់ព្រះនារាយ៍ *នាគក្បាល៩(នាគវ៉ាសុគីឬពាសស្រកី ឬសេសៈ) ជានាគដែលពួកទេវតា និងអសូរៈយកធ្វើជាខ្សែពួរដើម្បីកូរសមុទ្រទឹកដោះ ។ *[[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា |ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា) ]] ព្រះមហាក្សត្រិយានីម្ចាស់ក្សត្រីនៃ[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] - [[ហិណ្ឌូសាសនា]] បុត្រី[[ព្រះសិវៈ]]។ *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងអគ្គីនាគ]]ព្រះអគ្គមហេសីភរិយាទី ២ នៃ[[ក្រុងរាពណ៍]] នៃ[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]។ ='' ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃនាគក្នុងពុទ្ធសាសនា'''= នាគនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាមាន÷ *[[ព្រះបាទវិរូបក្ខ]] ព្រះមហាក្សត្រអធិរាជនៃ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] *នាគក្បាល៩(នាគមុជ្ជលិន្ទ) ដែលប្រក់ការពារព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ពេលទ្រង់សមាធិ ពីភ្លៀង ខ្យល់ និងថ្ងៃ។ *នាគក្បាល១វិញ ច្រើនប្រើលម្អលើគ្រឿងអលង្កា ។ ='''ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃការពារផែនដី '''= *នាគក្បាល១តំណាង បឋមក្សត្រ (មាតាធិបតេយ្យ នាងនាគ)។ *នាគក្បាល៣តំណាង ចំណង៣ប្រការ (ប្ដី ខ្លួនឯង កូន)។ *នាគក្បាល៥តំណាង បញ្ចខន្ធ (រូប វេទនា សញ្ញា សង្ខារ និង វិញ្ញាណ)។ *នាគក្បាល៧តំណាង មួយសប្ដាហ៍ (ច័ន្ទ អង្គារ ពុធ ព្រហស្បត្តិ សុក្រ សៅរ៍ អាទិត្យ)។ *នាគក្បាល៩តំណាង លោកុត្តរធម៌ (មគ្គបួន ផលបួន និង និព្វានមួយ)។ *[[ សោមា (រឿងនិទាន)|​ព្រះ​នាងសោមា]]( [[ធារាវត្តី (នាងនាគ)|​នាងនាគ]]) ព្រះមហេសីនៃកុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១|​កុរុងកៅណ្ឌិន្យទី១]] ( [[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង ]]). *[[កម្ពុជនាគរាជ]]([[ភុជង្គនាគ]])បិតា[[ សោមា (រឿងនិទាន)|​ព្រះ​នាងសោមា]]( [[ធារាវត្តី (នាងនាគ)|​នាងនាគ]]). រៀបរៀងដោយ [[សុខគឹមហេង]] == ឯកសារយោង == [[ឯកសារ:Naga1.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px|​[[នាគ]] សិល្បៈ[[ឥណ្ឌា]].]] ==កំណត់ ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃឈ្នះមួយរយភាគរយ== {{commons category|នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា}}ប្រទេសកម្ពុជា{{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[​ព្រះ​រាម​]] *[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] *[[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]] *[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]] *[[ក្រុងរាពណ៍]] *[[នាង​មណ្ឌោលគីរី]] *[[នាងកាមអគ្គីនាគ|នាងអគ្គីនាគ]] *ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ[[នាគក្បាលប្រាំបួន]] *[[វត្តព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] *[[ហិណ្ឌូសាសនា]] *[[នាគ]] ទួនសុចនាគខ្មែរទឹកដោះម្តាយថ្លៃ *[[ប្រាសាទខ្មែរនៅលើទឹកដីថៃ]] *[[រាយព្រះនាមទេវតានំនៃសាសនាព្រាហ្មណ៍ ឬ ហិណ្ឌូ]] *[[ព្រះកែវមរកត]] *[[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា |ព្រះម៉ែម៉ាណាសា (ម៉ូណាសា) ]] *[[រាយព្រះនាមទេវតាចិន]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីព្រះមហាក្សត្រនៃឥណ្ឌាបុរាណ]] *[[រាយព្រះនាមម្ចាស់ក្សត្រីនៃអធិរាជចិន]] *[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃមីយ៉ាន់ម៉ា]] *[[ភុជង្គនាគ]] *[[កម្ពុជនាគរាជ]] *[[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង]] *[[ព្រះបាទវិរូបក្ខ]] 6yj41xuocslnb18wdt90fhw4ozk10yn 0 22382 337706 334522 2026-07-27T07:23:50Z CommonsDelinker 142 Replacing Seal_of_Kuala_Lumpur_(1992-2019).svg with [[File:Coat_of_Arms_of_Kuala_Lumpur.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: Replace with latest logo). 337706 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = គូឡាឡាំពួ <br />(Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur)<br/> <small>ទឹកដីសហព័ន្ធគូឡាឡាំពួ</small><br /> <small>吉隆坡联邦直辖区</small><br /> <small>கோலாலம்பூர்</small> |settlement_type = ទីក្រុង |nickname = គ.ឡ. ទីក្រុងសួនពន្លឺ |motto = Maju dan Makmur <br>({{lang-en|Progress and Prosper}}) |image_skyline = KL Composite2.jpg|imagesize = 275px |image_caption = Clockwise from top left: [[Petronas Twin Towers]], [[Petaling Street]], Masjid Jamek and [[Gombak River|Gombak]]/[[Klang River|Klang]] river confluence, [[National Monument (Malaysia)|National Monument]], [[National Mosque of Malaysia|National Mosque]], skyline of KL. Centre: [[KL Tower]] |image_flag = Flag of Kuala Lumpur Malaysia.svg |300px |image_seal = Coat of Arms of Kuala Lumpur.svg |image_map = |pushpin_map = Malaysia peninsula |pushpin_label_position = right |pushpin_label = កូឡាឡាំពួរ (Kuala Lumpur) |pushpin_map_caption = Location in [[Peninsular Malaysia]] |pushpin_map1 = Malaysia |pushpin_label_position1 = right |pushpin_label1 = កូឡាឡាំពួរ (Kuala Lumpur) |pushpin_map_caption1 = Location in [[ម៉ាឡេស៊ី]] |coordinates_region = MY |subdivision_type = [[Countries of the world|Country]] |subdivision_type1 = [[States of Malaysia|State]] |subdivision_name = [[ម៉ាឡេស៊ី]] |subdivision_name1 = [[Federal Territory (Malaysia)|Federal Territory]] |established_title = ការបង្កើតឡើង |established_date = ១៨៥៧ |established_title2 = បានក្លាយជាទីក្រុង |established_date2 = ១ កុម្ភៈ ១៩៧២ |established_title3 = Granted [[Federal Territory (Malaysia)|Federal Territory]] |established_date3 = ១ កុម្ភៈ ១៩៧៤ |leader_title = [[Mayor]] (''Datuk Bandar'') |leader_name = Ahmad Phesal Talib<ref>{{cite web |url=http://www.dbkl.gov.my/v6/index.php?option=com_content&view=article&id=119&Itemid=22&lang=en |title=Mayor's Welcome Message |publisher=Kuala Lumpur City Hall |accessdate=2011-01-25 |archivedate=2010-09-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100904043828/http://www.dbkl.gov.my/v6/index.php?option=com_content&view=article&id=119&Itemid=22&lang=en |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/12/12/nation/20081212190323&sec=nation|title=Ahmad Fuad is new mayor of KL|author=M, Bavani|publisher=The Star Online|accessdate=2010-03-27}}</ref><br>From 18 July 2012 |area_footnotes = <ref name="Laporan Kiraan Permulaan 2010"/> |area_magnitude = 1 E8 |area_total_sq_mi = |area_total_km2 = ២៤៣ |area_metro_km2 = ២,២៤៣.២៧ |population_as_of = ២០១០ |population_footnotes = <ref name="statistics.gov.my"/> |population_total = 1,627,172 ([[List of urban areas in Malaysia by population|1st]]) |population_metro = ១៣,២៣៩,៨៧១ |population_density_sq_mi = 17,310 |population_density_km2 = ៦,៨៩១ |population_density_metro_km2 = ២៥១.៩ |population_blank1_title = [[Demonym]] |population_blank1 = [[KLites|KL-ite]] / Kuala Lumpurian |demographics_type1 = [[Human Development Index]] |demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |demographics1_title1 = HDI (2010) |demographics1_info1 = 0.795&nbsp;(<span style="color:#090;">very high</span>) ([[States and federal territories of Malaysia|2nd]]) |timezone = [[Malaysian Standard Time|MST]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = Not observed |utc_offset_DST = +8 |blank_name = [[Mean solar time]] |blank_info = UTC + 06:46:48 |elevation_m = 21.95 |elevation_ft = 72 |latd = 3 |latm = 8 |lats = 51 |latNS = N |longd = 101 |longm = 41 |longs = 36 |longEW = E |postal_code_type = [[List of postal codes in Malaysia|Postal code]] |postal_code = 5xxxx |blank1_name = [[Telephone numbers in Malaysia|National calling code]] <!-- refer to Warsaw --> |blank1_info = 03 |blank2_name = [[Malaysian vehicle license plates|License plate prefix]] |blank2_info = W <small> (for all vehicles except taxis) </small> <br /> HW <small> (for taxis only) </small> |blank3_name = [[ISO 3166-2]] |blank3_info = MY-14 |website = {{URL|http://www.dbkl.gov.my/}} }} '''គូឡា​ឡាំពួរ''' ({{IPA-may|ˈkwalə ˈlumpʊ|ms}}) គឺ​ជា​រាជធានីនៃ​សហព័ន្ធ និង​ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រជា​ជន​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង​ប្រទេស​ [[ម៉ាឡេស៊ី]]។ <ref name="world-gazetteer.com">{{cite web|title=Malaysia: largest cities and towns and statistics of their population|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-152&srt=pnan&col=dhoq&msz=1500|archiveurl=https://archive.today/20121216152810/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=gamelan&geo=-152&srt=pnan&col=dhoq&msz=1500|archivedate=2012-12-16|access-date=2013-03-22|url-status=dead}}</ref> ទីក្រុង​មាន​ផ្ទៃ​ក្រឡា​សរុប ២៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (៩៤ម៉ាញ៍) និង​មាន​ប្រជាជន​ប្រហែល​ជាង​១.៦លាន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ​២០១២។ <ref name="world-gazetteer.com"/> [[ទីក្រុងធំគូឡាឡាំពួរ]] ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជ្រលងក្លាំង គឺជាការប្រមូលផ្តុំទីក្រុងចំនួន ៧,២ លាន<ref>Helders, Stefan .World: metropolitan areas. World Gazetteer Archived from the original on 2007-09-30.Retrieved on 2007-12-13.</ref> វាស្ថិតនៅក្នុងចំណោមតំបន់ទីប្រជុំជនដែលមានការរីកចម្រើនលឿនបំផុតនៅក្នុងប្រទេសទាក់ទងនឹងចំនួនប្រជាជននិងសេដ្ឋកិច្ច។ ទីក្រុងនេះបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ ហិរញ្ញវត្ថុ និងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ វាក៏ជាកន្លែងរបស់[[សភាម៉ាឡេស៊ី]] និង [[អ៊ីស្តាណានេការ៉ា]] ដែលជាលំនៅដ្ឋានផ្លូវការរបស់[[យ៉ាងឌី-ពឺទួនអាកុង]] (ស្តេចនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ី)។ គូឡាឡាំពួរបានអភិវឌ្ឍដំបូងនៅប្រហែលឆ្នាំ១៨៥៧ ជាទីក្រុងបម្រើការជីករ៉ែសំណប៉ាហាំងក្នុងតំបន់ និងបម្រើការជារដ្ឋធានីនៃ[[សេឡង់ហ្គ័រ|សេឡានហ្គ័រ]]ពីឆ្នាំ១៨៨០ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៨ ។ គូឡាឡាំពួគឺជារដ្ឋធានីនៃ[[សហព័ន្ធម៉ាឡាយ៉ា]] និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់ម៉ាឡេស៊ី ហើយទីក្រុងនេះនៅតែជាកន្លែងអាសនៈនៃផ្នែកប្រតិបត្តិ និងតុលាការនៃរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធម៉ាឡេស៊ី រហូតទាល់តែអ្នកទាំងនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅ[[បុត្រាជ័យ]] នៅដើមឆ្នាំ១៩៩៩។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ផ្នែកខ្លះនៃស្ថាប័ននយោបាយនៅតែស្ថិតក្នុងទីក្រុងគូឡាឡាំពួ។ ទីក្រុងនេះគឺជាទឹកដីសហព័ន្ធមួយក្នុងចំណោមដែនដីសហព័ន្ធទាំងបីរបស់ម៉ាឡេស៊ី ដែលព័ទ្ធជុំវិញ ក្នុង[[រដ្ឋសេឡានហ្គ័រ]] នៅឆ្នេរភាគខាងលិចនៃឧបទ្វីបម៉ាឡេស៊ី។ គូឡាឡាំពួគឺជាទីក្រុងឈានមុខគេមួយក្នុងពិភពលោកសម្រាប់ទេសចរណ៍ និងការដើរទិញឥវ៉ាន់ ដែលជាទីក្រុងដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនបំផុតទី៦ នៅលើពិភពលោកក្នុងឆ្នាំ២០១៩។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ កូឡាឡាំពួរ == == ភូមិសាស្ត្រ == == វប្បធម៌ == ==ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ== [[File:Isfahankualalumpur.jpg|200px|thumb|[[អ៊ីសហ្វាហាន]] ផ្លូវក្នុងទីក្រុងគូឡាឡាំពួ]] <!-- Citations are required as proof that these cities are twinned with Kuala Lumpur. At present, these are unsourced: * {{flagicon|Australia}} ស៊ីដនី, អូស្ត្រាលី * {{flagicon|China}} ប៉េកាំង, ចិន According to http://www.ebeijing.gov.cn/Sister_Cities/Sister_City/, Kuala Lumpur is not a sister city of Beijing. *{{flagicon|Germany}} ប៊ែរឡាំង, អាល្លឺម៉ង់ According to http://www.berlin.de/rbmskzl/staedteverbindungen/staedtepartnerschaft_ueberblick.de.html, Kuala Lumpur is not a sister city of Berlin. *{{Flagicon|Indonesia}} [[ហ្សាកាតា]], [[ឥណ្ឌូនេស៊ី]] * {{flagicon|Iran}} [[ស៊ីរ៉ា]], [[អ៊ីរ៉ង់]] *{{flagicon|Mexico}} [[Los Mochis, Sinaloa|Los Mochis]], Mexico * {{flagicon|New Zealand}} [[អ៊កលែន]], នូវែល​សេឡង់ *{{flagicon|Pakistan}} [[ការ៉ាជី]], [ប៉ាគីស្ថាន]] *{{Flagicon|Philippines}} [[Los Baños, Laguna]], [[Philippines]] * {{flagicon|United Arab Emirates}} [[ឌូបៃ]], [[អារ៉ាបរួម]] According to http://www.dubaicityguide.com/site/features/index.asp?id=3149 and http://www.uaeinteract.com/news/default.asp?ID=328, KL is not Dubai's sister city According to the database of twinning towns from the Local Government International Bureau (UK) (http://www.lga.gov.uk/lga/aio/664175), Kuala Lumpur does not maintain sister city or twin town relations with any location in the United Kingdom. * {{flagicon|United Kingdom}} ឡុងដ៏, សហព្រះរាជាណាចក្រ * {{flagicon|United Kingdom}} [[មែនឆេសស្ទ័រ]], សហព្រះរាជាណាចក្រ According to http://www.sister-cities.org/directory/USlistingsResults.cfm, Kuala Lumpur is not a sister city of any of the American cities listed below. * {{flagicon|United States of America}} [[ហ្វ្រេសណូ, កាលីហ្វ័រញ៉ា|ហ្វ្រេសណូ]], សហរដ្ឋ​អាមេរិក * {{flagicon|United States of America}} [[អូក្លាហូម៉ាស៊ីធី]], [[អូក្លាហូម៉ា]], សហរដ្ឋអាមេរិក * {{flagicon|United States of America}} [[សង់ហ្វ្រង់ស៊ីស្កូ]], [[កាលីហ្វ័រញ៉ា]], សហរដ្ឋអាមេរិក * {{flagicon|United States of America}} ឡូស​អេនជើឡេស, [[កាលីហ្វ័រញ៉ា]], សហរដ្ឋអាមេរិក * {{flagicon|United States of America}} New York City, New York, United States --> កូឡាឡាំពួរបានបង្កើតនូវការរៀបចំ[[ភ្លោះ]]ជាផ្លូវការ និងភាពជាដៃគូការទូតជាមួយទីក្រុងជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ {| class="wikitable" "text-align:left;font-size:100%;"| |- ! ! style="background:#811541; color:white; height:17px; width:120px;"| Country ! ! style="background:#811541; color:white; width:140px;"| City ! ! style="background:#811541; color:white; width:150px;"| Partnership status ! ! style="background:#811541; color:white; width:150px;"| Citation(s) |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|ឥណ្ឌា}} |! !| [[Chennai]] |! !| Sister City |! !|<ref>{{cite news|url=http://hindu.com/2010/11/26/stories/2010112661760300.htm|title=Chennai, Kuala Lumpur sign sister city pact|accessdate=2010-11-26|location=Chennai, India|work=The Hindu|date=2010-11-26|archive-date=2010-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20101129155307/http://www.hindu.com/2010/11/26/stories/2010112661760300.htm|url-status=dead}}</ref> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|ឥណ្ឌា}} |! !| [[Delhi]] |! !| Sister city |! !|<ref name="times_sister">{{cite news|last=Kumar Das|first=Arun|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/15278423.cms|title=Delhi to London, it’s a sister act|publisher=The Times of India|date=2002-07-07|accessdate=2008-08-30}}</ref> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|អ៊ីរ៉ង់}} |! !| [[Isfahan]] |! !| Sister city |! !|<ref>{{cite web|year=2005|url=http://www.council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx|title=Sisterhoods|work=Isfahan Islamic Council|accessdate=2007-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012171031/http://council.isfahan.ir/EStatic/WFESisterhood.aspx|archivedate=2007-10-12|url-status=live}}</ref><ref name="APCS"/> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|អ៊ីរ៉ង់}} |! !| [[Mashhad]] |! !| Sister city |! !|<ref>{{cite news|title=Mashad-Kuala Lumpur Become Sister cities|date=2006-10-14|url=http://kuala-lumpur-news.newslib.com/story/453-3234431/|publisher=FARS News Agency|accessdate=2007-12-04|archive-date=2011-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714174230/http://kuala-lumpur-news.newslib.com/story/453-3234431/|url-status=dead}}</ref> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|ជប៉ុន}} |! !| [[Osaka]] |! !| Business partner city |! !|<ref name="APCS"/><ref>{{cite web|url=http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html|title=ビジネスパートナー都市 (BPC)|date=2009-12-28|publisher=Osaka City Government|accessdate=2010-09-23|language=Japanese|archivedate=2013-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130120230641/http://www.city.osaka.lg.jp/seisakukikakushitsu/page/0000040993.html|url-status=dead}}</ref> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|ម៉ាឡេស៊ី}} |! !| [[Malacca Town]] |! !| Sister city |! !|<ref name="APCS">{{cite web|url=http://www.urc.or.jp/summit/summit/map/more_e.php?id=0605&apcs_mbr=715654f62317576a55d2271bbc82c814|title=About Members: Kuala Lumpur|publisher=Asian-Pacific City Summit|accessdate=2007-11-03|archivedate=2011-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110425175410/http://www.urc.or.jp/summit/summit/map/more_e.php?id=0605&apcs_mbr=715654f62317576a55d2271bbc82c814|url-status=dead}}</ref> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|ម៉ារ៉ុក}} |! !| [[Casablanca]] |! !| Sister city |! !|<ref name="APCS"/> |- style="color:black; background:white;" |! !| {{Flag|តួកគី}} |! !| [[Ankara]] |! !| Sister city |! !|<ref name="APCS"/><ref>{{cite web|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması|publisher=Ankara Büyükşehir Belediyesi|accessdate=2010-09-30|language=Turkish|archivedate=2009-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|url-status=dead}}</ref> |} ==See also== {{Portal|Malaysia}} *[[Greater Kuala Lumpur]] *[[Klang Valley]] *[[បុត្រាជ័យ]] *[[Multimedia Super Corridor]] *[[Selangor]] *[[1998 Commonwealth Games]] *[[May 13th Incident]] *[[2005 Malaysian haze]] *[[2019 Asian Games]] *[[Kuala Lumpur FA]] *[http://www.kl48hourfilm.com Kuala Lumpur 48 Hour Film Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130629185836/http://www.kl48hourfilm.com/ |date=2013-06-29 }} ==References== {{Reflist|30em}} ==External links== {{Commons|Kuala Lumpur}} *[http://www.dbkl.gov.my/ Kuala Lumpur City Hall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110320022700/http://www.dbkl.gov.my/ |date=2011-03-20 }} *[http://www.itis.com.my/ ITIS Kuala Lumpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201217193145/http://www.itis.com.my/ |date=2020-12-17 }} *[http://www.got.my/KualaLumpur/ Kuala Lumpur Deals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120402173803/http://www.got.my/KualaLumpur/ |date=2012-04-02 }} *[http://www.geographia.com/malaysia/kualalumpur.html Kuala Lumpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130331154412/http://www.geographia.com/malaysia/kualalumpur.html |date=2013-03-31 }} *[http://www.klia.com.my/ KLIA] *[http://www.welcome-kl.com/ WE!Come KL Travelguide] *[http://www.panoramio.com/user/5982849/tags/Malaysia%20-%20KL Panoramio] *{{Wikivoyage-inline}} * [http://www.travelvideokualalumpur.hmcinternational.com Video about Kuala Lumpur]{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Coord|3.1357|101.688|type:city|display=title}} {{Good article}} {{Kuala Lumpur}} {{Cities in Malaysia}} {{States and Federal Territories of Malaysia}} {{List of Asian capitals by region}} {{Commonwealth Games Host Cities}} {{World's most populous urban areas}} {{Geographic location | North = [[Rawang, Selangor|Rawang]] | West = [[Petaling Jaya]] | Centre = គូឡាឡាំពួ | East = [[Ampang, Kuala Lumpur|Ampang]] | South = [[បុត្រាជ័យ]] }} kb13iax8kiymwl9aeh00nnb3wqb5j28 0 26943 337688 327271 2026-07-27T02:42:39Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិព្រះមេសោមា ឬ លីវយី ឬ នាងនាគ 337688 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ព្រះមេសោមា<br/>'''(លីវយី ឬ នាងនាគ)''' | title = | image = Statue_of_Kaundinya_I_and_Queen_Soma.jpg | caption = ព្រះបរមរូបព្រះថោងនាងនាគ [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ក្រុងកំពង់សោម]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ | succession = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] | more_text = | reign = រជ្ជកាលគ្រងរាជ គ.ស ៥២-៦៨ | reign_type = រជ្ជកាលគ្រងរាជ | reg_type = | regent = | predecessor = ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]] | successor = ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | succession1 = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | reign1 = រជ្ជកាល គ.ស ៦៨-ស.វទី១ | predecessor1 = | successor1 = [[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]) | spouse = ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | issue = | house = រាជត្រកូលសោមវង្ស {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]] | mother = | full_name = '''ព្រះនាងសោមា''' ឬ '''ព្រះនាងលីវយី''' ឬ '''នាងនាគ''' | birth_date = ប្រហែលដើមសតវត្សទី១ | birth_place = នគរ[[ភ្វូណាន]] រឺ [[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា#ស្រីគោត្របូរណ៍|នគរគោកធ្លក]] រឺ [[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា#ស្រីគោត្របូរណ៍|សក្កទ្វីប]] | death_date = ប្រហែលចុងសតវត្សទី១ | death_place = នគរភ្វូណាន | date of burial = | place of burial = | religion = [[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]] {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''កុរុងសោមា''' ឬ '''លីវយី''' ឬ '''នាងនាគ'''<ref>{{Cite web |title=SEAlang Dictionary |url=http://www.sealang.net/khmer/search.pl?dict=khmer&hasFocus=def&approx=&orth=+%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84&phone=&def=&anon=on&matchEntry=any&matchLength=word&matchPosition=any&source=&ety=&pos=&usage=&subject=&useTags=1 |access-date=2023-10-14 |website=sealang.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=SEAlang Dictionary |url=http://www.sealang.net/khmer/search.pl?dict=khmer&hasFocus=orth&approx=&orth=%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%B8&phone=&def=&anon=on&matchEntry=any&matchLength=word&matchPosition=any&source=&ety=&pos=&usage=&subject=&useTags=1 |access-date=2023-10-14 |website=sealang.net}}</ref> (ប្រ.ដើមសតវត្សទី១-ប្រ.ចុងសតវត្សទី១) រជ្ជកាល (ប្រ.ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១-៥២ នៃគ.ស) ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនគរ[[ភ្វូណាន]] និងជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ក្សត្រទីមួយនៃគោកធ្លក]] (សោយរាជ្យ រ.សតវត្សទី១)។ ព្រះនាងក៏ជាមេដឹកនាំស្រីទីមួយនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]]ដែរ។ ព្រះនាងជាព្រះមហេសីនៃកុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១]]។ ==ព្រះនាម== បើតាមឈ្មោះ ''សោមា'' មានន័យថា ''កូនព្រះចន្ទ រឺ លោកខែ''។ ក្នុងអត្ថន័យនៃឈ្មោះវាហាក់ដូចជា ចង់បញ្ជាក់ពីខ្សែស្រឡាយរវាង ព្រះអាទិត្យ និង ព្រះចន្ទ។ ===ពង្សាវតារ=== *ព្រះបិតាព្រះនាម មូម៉ា **ព្រះមេល្វោ ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] == ព្រេងនិទានក្នុងសិលាចារឹក == បើតាមសិលាចារឹកនៅ[[មីសឺន]] ([[កម្ពុជាក្រោម]]) ដែលគេបានសិក្សាកំណត់ថា ចារឆ្លាក់នៅក្នុងព.ស. ៦៥៨ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី១ ​មាន​ព្រះ​នាមថា កៅ​ណ្ឌិន្យ។ សិលាចារឹកនោះ បានបញ្ជាក់ថាព្រះអង្គ បានទទួល​[[លំពែង​]]មួយ​ជា​ចំណង​ដៃ​ពី​ព្រាហ្មណ៍ [[អឝ្វតថាមន]] សម្រាប់​យក​ទៅ​ចោល​ផ្សង កំណត់​ទឹក​ដី ដែលត្រូវរៀបចំនគរ។ លំពែងនោះបានធ្លាក់ចំ[[នគរភ្វូណាន|នគរគោក​ធ្លក]] ឬ​ស្រុក​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅ​ណ្ឌិន្យ]] ត្រូវ​បាន​រៀបអភិសេកជាមួយនិង ព្រះនាងសោមា ដែលត្រូវជាបុត្រីរបស់ស្ដេច[[ភុជង្គនាគ]]។ ==រឿងនិទាន== ទឹក​ដី​នៅ​តាម​ដង​[[ទន្លេ​មេគង្គ​ភាគ​ខាង​ក្រោម]] ហើយ​និង​ក្នុង​ដែន​ដី​សណ្ដ​នៃ​ទន្លេ​នេះ បាន​ត្រូវ​ពួក​ខ្មែរ​មួយ​ក្រុម​ដែល​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​សត្វ​[[នាគ]] ឬ​ដែល​ជឿ​ថា [[បុព្វបុរស​]][[ដូនតា]]​របស់​ខ្លួន មាន​[[អម្បូរ​]]មក​ពី​ពូជ​នាគ រស់​នៅ​តាំង​ពី​យូរ​លង់​មក​ហើយ។ ឯកសារ​ចិនរបស់លោក [[ខាងថាយ]] ដែល​បាន​មក​ទស្សនា​នគរភ្វូណាននៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​[[គ្រិស្ដសករាជ]] បាន​រៀប​រាប់​ថា ប្រហែល​ជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​៥០​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ មាន​ជនជាតិ[[​ឥណ្ឌា]] ជា​[[ព្រាហ្មណ៍]]​ម្នាក់​ឈ្មោះ [[ហ៊ុនទៀន|ហ៊ុនធៀន]] បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] តាម​កោះ​ខាង​ត្បូង​មក​អាណាចក្រភ្វូណាន។ ហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​អោយ​ព្រាហ្មណ៍ ហ៊ុនធៀន ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​នគរភ្វូណាននេះ ព្រោះ​យប់​មួយ​កុរុងហ៊ុនធៀន បាន​យល់​សប្ដិ​ឃើញ​ថា [[ទេវតា]]​ដែល​បី​បាច់​ថែ​រក្សា​ព្រះអង្គ បាន​ធ្វើ​អំណោយ[[​ធ្នូ​ទិព្វ​]]មួយ​ដល់​ព្រះអង្គ ហើយ​បញ្ជា​អោយ​ព្រះអង្គ​ឡើង​ជិះ​សំពៅ​ដ៏​ធំ​មួយ។ លោក[[ខាងថាយ]] បន្ត​ថា លុះ​ព្រឹក​ឡើង ព្រះអង្គ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់[[​ទេវស្ថាន]] ដើម្បី​ធ្វើ​សក្ការៈបូជា ស្រាប់​តែ​បាន​ឃើញ​ធ្នូ​ទិព្វ​នោះ​ដូច​សុបិន​មែន។ ដោយ​សុបិន​ឆុត​ដូច្នេះ ព្រះអង្គ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​[[សមុទ្រ]] ទៅ​កាន់​អាណាចក្រភ្វូណានតាម​ការ​ណែនាំ​របស់​ទេវតា​ក្នុង​ការ​យល់​សប្ដិ​នោះ។ មក​ដល់​នគរភ្វូណាន កុរុងហ៊ុនធៀន បាន​ពើប​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​រាជិនី​នៃ​រដ្ឋ​នេះ ដែលលោកកាំងថៃ ថា​មាន​ព្រះនាម​ថា ព្រះនាងលាវយ៉េក។ ព្រះនាងលាវយ៉េក ដែល​បាន​នាំ​កំលាំង​ទ័ព​មក​វាយ​លុក​លើ​សំពៅ​កុរុងហ៊ុនធៀនមុន។ ដោយ​[[ឫទ្ធានុភាព]]​ធ្នូ​ទិព្វ ព្រះអង្គ​ក៏​ទទួល​បាន​ជ័យ​ជម្នះ​លើ​ព្រះនាង លាវយ៉េក ដែល​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក ដោយ​ព្រះអង្គ​បាន​បាញ់​សំពៅ​របស់​ព្រះនាង​អោយ​ធ្លាយ​ពី​ម្ខាង​ទៅ​ម្ខាង។ ដោយ​ឃើញ​កុរុងហ៊ុនធៀន មាន​ឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ដូច្នោះ ព្រះនាង លាវយ៉េក ក៏​ព្រម​ចាញ់​ព្រះអង្គ ហើយ​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​រៀប​អភិសេក​ព្រះនាង​ជា[[អគ្គមហេសី]] តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក។ ==ការ​បង្កើត​រាជវង្ស​ដំបូង== អ្នក​ស្នងរាជ្យ​ត​ពី​កុរុង[[ហ៊ុនទៀន|ហ៊ុនធៀន]] គឺ​ជា​កូន​ចៅ​របស់​ព្រះអង្គ ក្នុង​នោះ​មាន​កុរុង[[ហ៊ុនផានខ្វាង|ហ៊ុនផានហួង]] ដែល​ជា​ព្រះរាជា​មួយ​អង្គ​ខ្លាំង​ពូកែ មាន​កលល្បិច​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ពង្រឹង​អំណាច​កណ្ដាល ហើយ​វាយ​ពង្រីក​អាណាចក្រ​អោយ​ធំ​ទូលាយ។ ស្ដេច​អង្គ​នេះ​សោយ​ទិវង្គត​ក្នុង​ព្រះជន្ម ៩០​ព្រះវស្សា នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​អ្នក​និពន្ធ​ចិន ថា​មាន​ព្រះនាម [[ផានផាន]] ត្រូវ​ជ្រើស​តាំង​អោយ​ឡើង​ស្នងរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជា​អង្គ​ថ្មី​នេះ បាន​ប្រគល់​កិច្ចការ​រដ្ឋ​ទាំងអស់​ទៅ​អោយ​មេ​ទ័ព​ម្នាក់​ឈ្មោះ [[ឝ្រីមារញ]] មើល​កិច្ចការ​ជំនួស។ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បាន​តែ​បី​ឆ្នាំ​ក៏​សុគត​ទៅ។ ពួក​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី ក៏​ជ្រើស​មេ​ទ័ព ឝ្រីមារញ អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ===រាជពង្សាវលី=== *លីវយី និង ហ៊ុនទៀន មានបុត្រ មិនស្គាល់? ** អាចជាព្រះនត្តា រឺ ព្រះរាជបុត្រស្នងតពីព្រះរាជបុត្រផ្សេងទៀត '''ហ៊ុនផានហួង''' រឺ អាច ជា '''ផានហួងហ៊ុន''' រឺ '''ផានហួងវម៌្ម''' សោយរាជ្យបន្ត ប្រហែលចុះពីហ៊ុនទៀន ពីររជ្ជកាល រឺ មួយរជ្ជកាល ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយបណ្ឌិតរស់ ចន្ទ្រាបុត្រ * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|សោមា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after=ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-reg}} {{s-bef|before=-}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after=[[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] {{Cambodia-stub}} t64tcr3gob1ez5a228ukmjnb6mpx0fq 0 27243 337712 177902 2026-07-27T08:12:19Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិព្រះនាងកុលប្រភាវតី 337712 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងកុលប្រភាវតី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសីអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ៤៧០-៥១៤ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | predecessor = [[សោមា|ព្រះនាងនាគ]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | successor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | issue = ព្រះអង្គម្ចាស់[[គុណវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = រាជធានី[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | death_date = | death_place = រាជធានី[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងកុលប្រភាវតី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះមហាក្សត្រនៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រនគរភ្នំ]]ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។ ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់[[គុណវម៌្ម]] ព្រះរាជបុត្រច្បង របស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។<ref>{{Cite book |last=Higham |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&pg=PA188 |page=188|title=Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations |date=2014-05-14 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0996-1 |language=en}}</ref> ==ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ== តាម[[សិលាចារឹកអ្នកតាដំបងដែក]] នៃ[[ខេត្តតាកែវ]] បញ្ជាក់ថា ព្រះ[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អគ្គមហេសី]]របស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] គឺព្រះនាងកុលប្រភាវតី។ សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ទៀតថា មុនព្រះនាងសោយទិវង្គត ព្រះនាងបាន ចាត់ចែងឲ្យសាងសង់ [[ទេវស្ថាន|ទេវាល័យ]] សម្រាប់តម្កល់[[ព្រះវិស្ណុ]]មួយព្រះអង្គ ដែលធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ ព្រមទាំង លំនៅស្ថានសម្រាប់ពួកព្រហ្មបុរោហិត និងបានជីកស្រះទុកជាប្រយោជន៍ចំពោះអ្នកស្រុកផង។ សិលាចារឹកនៅ[[ប្រាសាទប្រាំល្វែង]] ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ [[គុណវម៌្ម]] នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ផ្វានថាងចឹង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស។ ព្រះអង្គជារាជបុត្រនៃព្រះមហាក្សត្រដែលជា ព្រះចន្ទនៃរាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យ]] ព្រះអង្គបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅ[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ស្រុកទឹកខ្មៅ]] [[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ខេត្តព្រែកប្ញស្សី]] កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នាដែរ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា]] មានការរីកចម្រើនដែរ។ នេះបើយើងសំអាងលើទិដ្ឋភាពរួមនៃសង្គមខ្មែរនាសម័យនគរវ្នំ ដែលជំនឿលើ[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]បានគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែគ្រប់ច្រកល្ហក ពោលគឺមានអាទិភាពចម្បង។ សិលាចារឹកនៅវាលភក់ កម្ពុជាក្រោម បានបញ្ជាក់ថា មុននឹងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស ព្រះមហារាជិនីនៃព្រះបាទជយវម៌្មដែលមានព្រះនាមថា កុលប្រភាវតី បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យ[[ទេវស្ថាន|រាជឌ្ឍកី]] ស្ថាបនា[[អាស្រម]]ដើម្បីបូជា[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវ]]។ រីឯព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ដែលមានព្រះនាមថា ព្រះគុណវម៌្មដែលជានាយកលើ[[ទេវស្ថាន|អារាម]]មួយនៅក្នុងព្រះ[[ទេវស្ថាន|វិហារ]]នេះ មានការគោរពបូជាស្នាមព្រះបាទ[[ព្រះវិស្ណុ]] ឈ្មោះ[[ទេវស្ថាន|ចក្រវីរថស្វាមិគ]]គួរឲ្យមោទនៈ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ទាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរវ្នំ|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|កុលប្រភាវតី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[សោមា|ព្រះនាងនាគ]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years=គ.ស ៤៧០-៥១៤​}} {{s-aft|after=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរវ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] {{Cambodia-stub}} svyd1j3e8xxg6i1akugqjx7448corbn 337713 337712 2026-07-27T08:27:32Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិព្រះនាងកុលប្រភាវតី 337713 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងកុលប្រភាវតី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសីអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ៤៧០-៥១៤ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | predecessor = [[សោមា|ព្រះនាងនាគ]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | successor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | issue = ព្រះអង្គម្ចាស់[[គុណវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = រាជធានី[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | death_date = | death_place = រាជធានី[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងកុលប្រភាវតី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងបានបម្រើជាអ្នករាជានុសិទ្ធិក្នុងកំឡុងឆ្នាំដើមនៃរជ្ជកាលព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]ក្នុងគ.ស ៥១៤-៥១៧។<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA22 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=22–23 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qT0yAQAAQBAJ&dq=Kulaprabhavati&pg=PA77 |title=Re-imagining South Asian Religions: Essays in Honour of Professors Harold G. Coward and Ronald W. Neufeldt |date=2012-12-03 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24237-1 |language=en}}</ref> ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះមហាក្សត្រនៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រនគរភ្នំ]]ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។ ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់[[គុណវម៌្ម]] ព្រះរាជបុត្រច្បង របស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។<ref>{{Cite book |last=Higham |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&pg=PA188 |page=188|title=Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations |date=2014-05-14 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0996-1 |language=en}}</ref> ==ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ== តាម[[សិលាចារឹកអ្នកតាដំបងដែក]] នៃ[[ខេត្តតាកែវ]] បញ្ជាក់ថា ព្រះ[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អគ្គមហេសី]]របស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] គឺព្រះនាងកុលប្រភាវតី។ សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ទៀតថា មុនព្រះនាងសោយទិវង្គត ព្រះនាងបាន ចាត់ចែងឲ្យសាងសង់ [[ទេវស្ថាន|ទេវាល័យ]] សម្រាប់តម្កល់[[ព្រះវិស្ណុ]]មួយព្រះអង្គ ដែលធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ ព្រមទាំង លំនៅស្ថានសម្រាប់ពួកព្រហ្មបុរោហិត និងបានជីកស្រះទុកជាប្រយោជន៍ចំពោះអ្នកស្រុកផង។ សិលាចារឹកនៅ[[ប្រាសាទប្រាំល្វែង]] ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ [[គុណវម៌្ម]] នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ផ្វានថាងចឹង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស។ ព្រះអង្គជារាជបុត្រនៃព្រះមហាក្សត្រដែលជា ព្រះចន្ទនៃរាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យ]] ព្រះអង្គបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅ[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ស្រុកទឹកខ្មៅ]] [[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ខេត្តព្រែកប្ញស្សី]] កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នាដែរ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា]] មានការរីកចម្រើនដែរ។ នេះបើយើងសំអាងលើទិដ្ឋភាពរួមនៃសង្គមខ្មែរនាសម័យនគរវ្នំ ដែលជំនឿលើ[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]បានគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែគ្រប់ច្រកល្ហក ពោលគឺមានអាទិភាពចម្បង។ សិលាចារឹកនៅវាលភក់ កម្ពុជាក្រោម បានបញ្ជាក់ថា មុននឹងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស ព្រះមហារាជិនីនៃព្រះបាទជយវម៌្មដែលមានព្រះនាមថា កុលប្រភាវតី បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យ[[ទេវស្ថាន|រាជឌ្ឍកី]] ស្ថាបនា[[អាស្រម]]ដើម្បីបូជា[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវ]]។ រីឯព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ដែលមានព្រះនាមថា ព្រះគុណវម៌្មដែលជានាយកលើ[[ទេវស្ថាន|អារាម]]មួយនៅក្នុងព្រះ[[ទេវស្ថាន|វិហារ]]នេះ មានការគោរពបូជាស្នាមព្រះបាទ[[ព្រះវិស្ណុ]] ឈ្មោះ[[ទេវស្ថាន|ចក្រវីរថស្វាមិគ]]គួរឲ្យមោទនៈ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ទាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរវ្នំ|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|កុលប្រភាវតី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[សោមា|ព្រះនាងនាគ]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years=គ.ស ៤៧០-៥១៤​}} {{s-aft|after=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរវ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] {{Cambodia-stub}} 9hgh5q59v8cibjvkdfwwhvviml6j32n 0 27251 337689 328119 2026-07-27T03:16:38Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 328119 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ | reign = ៥៥០-៦០០ | spouse = | issue = | posthumous name = | predecessor = ស្តេចវីរវរ្ម័ន | successor = [[ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង រាជធានីភវបុរៈ |}} ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំគ្រងរាជ៖ ៥៥០-៦០០) ជាបុត្ររបស់ព្រះបាទវិរៈវរ្ម័ន និងត្រូវជាចៅរបស់ព្រះបាទរុទ្ទ្រវរ្ម័ន ស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃអាណាចក្រភ្នំ។ ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយក្សត្រីនៃអាណាចក្រចេនឡាព្រះនាម កម្ពុជរាជលក្ស្មី ដែលជាប់សាច់ញាតិខាងមាតានៃព្រះបាទស្រេស្ឋវរ្ម័ន។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជធានីឈ្មោះ ស្រេស្ឋបុរៈដែលស្ថិតនៅម្ដុំបាសាក់ ក្បែរជើងភ្នំមួយដែលជាទីតាំងវត្តភូ (សព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងទឹកដីឡាវ)។ ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១​និងព្រះអនុជព្រះនាមចិត្រសេនបានផ្ដើមវាយលុកអាណាចក្រភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃ​ស.វទី៦ ចំពេលដែលអាណាចក្រនេះត្រូវទទួលរងគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ ដោយទឹកជំនន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានបំផ្លាញទីក្រុងនិងប្រព័ន្ឋធារាសាស្ត្រ ធ្វើអោយប្រជារាស្ត្រភៀសខ្លួនទៅរស់នៅលើតំបន់ទួលខ្ពស់ភាគខាងជើង។ == ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៥៥០-ឆ្នាំ៦០០នៃគ.ស) == ព្រះអង្គជាបុត្ររបស់ស្តេចវីរវរ្ម័ន និងជាចៅរបស់[[ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន]]។ ព្រះអង្គបានរំដោះចេនឡាពីអាណាចក្រភ្នំ និងបានយកអាណាចក្រភ្នំដាក់ជាចំណុះចេនឡាវិញ។ព្រះអង្គបានកសាងរាជធានីភវបុរៈ(វត្តភូ)[[ប្រាសាទវត្តភូ]] ប្រាសាទបារាយ(ខេត្តស្ទឹងត្រែង) អាស្រមហាឥសី ក្រុមប្រាសាទនៅហាន់ជ័យ(កំពង់ចាម)និងសិលាចារឹកជាច្រើនដូចជាសិលាចារឹកវត្តភូ សិលាចារឹកហាន់ជ័យ សិលាចារឹកថ្មគ្រែ វត្តជ្រោយអំពិល វាលកន្ទេល [[ប្រាសាទព្រះធាតុ]] សិលាចារឹកអាស្រមមហាឥសី [[ប្រាសាទបន្ទាយនាង]](ខេត្តបាត់ដំបង) [[ប្រាសាទអកយំ]]និងព្រះអង្គបានពង្រីកអាណាចក្រចេនឡាឱ្យធំទូលាយ<ref>សៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា ទំព័រទី១៤០</ref>។ សិលាចារឹកសំស្រ្កឹតពីរផ្ទាំងរបស់ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១ មួយផ្ទាំងជាសិលាចារឹកនៅភ្នំបន្ទាយនាងនៅតំបន់មង្គលបូរីនៃខេត្តបាត់ដំបង ដែលនិយាយពីការកសាងលិង្គព្រះឥសូរ មួយផ្ទាំងទៀតបានរកឃើញនៅស៊ីថេបនៃទឹកដីសៀម បាននិយាយពីការកសាងផ្ទាំងសិលាចារឹកនេះក្នុងពេលព្រះអង្គឡើងសោយរាជ្យ។ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គប្អូនជីដូនមួយរបស់ព្រះអង្គព្រះបាទចិត្រសេនបានកសាងផ្ទាំងសិលាចារឹកសំស្រ្កឹតខ្លីៗជាច្រើននិយាយពីការកសាង[[ព្រះសិវលិង្គ]]នៅតាមបណ្តោយទន្លេមេគង្គក្នុងតំបន់ក្រចេះ ស្ទឹងត្រែងនិងខាងលិចបុរីរម្យ<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងារ ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១១៥-១១៦</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] 2oyivpnag2ki1f7ljm8mrzmxi02tbow 337691 337689 2026-07-27T03:32:15Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិសាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា 337691 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា<br>Cambodian Hindus |flag = File:Khmer Sacred Symbol, Om or Unalom.png| flag_size = 50px| | image = Angkor Thommanon 2009b.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទធម្មនន្ទ]]​នៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]. | languages = '''Sacred'''<br/>[[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្ក្ឫត]]<br/> '''Majority'''<br/>[[ភាសាខ្មែរ]], [[ភាសាហិណ្ឌី]], [[ភាសាពុនចាប៊ី|Punjabi]], [[ភាសាចាម្ប៍]] and [[ភាសាទមិឡ]] | religions = '''[[ហិណ្ឌូសាសនា]]'''<br/>'''Majority''':<br/>[[​វៃស្ណវៈនិកាយ|និកាយព្រះវិស្ណុនិយម)]]<br/>'''Minority''':<br/>[[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] }} '''[[សាសនាហិណ្ឌូ]]''' ឬ '''[[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]''' គឺជាសាសនាដំបូងគេបង្អស់ដែលចូលមកដល់ទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានក្លាយជាគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរតាំងពីសម័យបុរាណរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite web |title=Cambodian History {{!}} Cambodia Tribunal Monitor |url=http://cambodiatribunal.org/history/cambodian-history/ |access-date=2022-08-06 |website=cambodiatribunal.org}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[សាសនាហិណ្ឌូ]] * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] {{commons category|Hinduism in Cambodia}} {{Portal|Hinduism|Cambodia}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] 3hjj1y2t85ylwil4cjhgrsqu0bgb7im 337701 337691 2026-07-27T06:37:56Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិសាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា 337701 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:2em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #008000;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS ; font-size: 19pt; color: #C0C0C0; text-shadow: 2px 1px white;> សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា<br>Cambodian Hindus </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"| <b>​​ [[ឯកសារ:Khmer Sacred Symbol, Om or Unalom.png|279x279ភីកសែល]]<br/>[[ឯកសារ:Angkor Thommanon 2009b.jpg|279x279ភីកសែល]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | [[ប្រាសាទធម្មនន្ទ]]​នៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''languages''' |colspan="2"|'''Sacred'''<br/>'''[[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្ក្ឫត]]<br/>''' |- style="vertical-align:top;" |'''Majority''' |colspan="2"|'''[[ភាសាខ្មែរ]], [[ភាសាហិណ្ឌី]], [[ភាសាពុនចាប៊ី|Punjabi]], [[ភាសាចាម្ប៍]], [[ភាសាទមិឡ]]''' | |- style="vertical-align:top;" |'''religions''' |colspan="2"| '''[[ហិណ្ឌូសាសនា]]'''<br/>'''Majority''':<br/>[[​វៃស្ណវៈនិកាយ|និកាយព្រះវិស្ណុនិយម]]<br/>'''Minority''':<br/>[[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] |} '''[[សាសនាហិណ្ឌូ]]''' ឬ '''[[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]''' គឺជាសាសនាដំបូងគេបង្អស់ដែលចូលមកដល់ទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានក្លាយជាគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរតាំងពីសម័យបុរាណរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite web |title=Cambodian History {{!}} Cambodia Tribunal Monitor |url=http://cambodiatribunal.org/history/cambodian-history/ |access-date=2022-08-06 |website=cambodiatribunal.org}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[សាសនាហិណ្ឌូ]] * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] {{commons category|Hinduism in Cambodia}} {{Portal|Hinduism|Cambodia}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] nkeqr6cpz82fkykscafliw1h1klx8qe 337702 337701 2026-07-27T06:42:27Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា]] ទៅ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337701 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:2em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #008000;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS ; font-size: 19pt; color: #C0C0C0; text-shadow: 2px 1px white;> សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា<br>Cambodian Hindus </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"| <b>​​ [[ឯកសារ:Khmer Sacred Symbol, Om or Unalom.png|279x279ភីកសែល]]<br/>[[ឯកសារ:Angkor Thommanon 2009b.jpg|279x279ភីកសែល]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | [[ប្រាសាទធម្មនន្ទ]]​នៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''languages''' |colspan="2"|'''Sacred'''<br/>'''[[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្ក្ឫត]]<br/>''' |- style="vertical-align:top;" |'''Majority''' |colspan="2"|'''[[ភាសាខ្មែរ]], [[ភាសាហិណ្ឌី]], [[ភាសាពុនចាប៊ី|Punjabi]], [[ភាសាចាម្ប៍]], [[ភាសាទមិឡ]]''' | |- style="vertical-align:top;" |'''religions''' |colspan="2"| '''[[ហិណ្ឌូសាសនា]]'''<br/>'''Majority''':<br/>[[​វៃស្ណវៈនិកាយ|និកាយព្រះវិស្ណុនិយម]]<br/>'''Minority''':<br/>[[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] |} '''[[សាសនាហិណ្ឌូ]]''' ឬ '''[[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]''' គឺជាសាសនាដំបូងគេបង្អស់ដែលចូលមកដល់ទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានក្លាយជាគ្រឹះដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ និងប្រពៃណីខ្មែរតាំងពីសម័យបុរាណរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite web |title=Cambodian History {{!}} Cambodia Tribunal Monitor |url=http://cambodiatribunal.org/history/cambodian-history/ |access-date=2022-08-06 |website=cambodiatribunal.org}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[សាសនាហិណ្ឌូ]] * [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] {{commons category|Hinduism in Cambodia}} {{Portal|Hinduism|Cambodia}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាហិណ្ឌូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] nkeqr6cpz82fkykscafliw1h1klx8qe 0 27959 337680 207910 2026-07-26T23:21:02Z Sreynaree1986 47227 ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្មទី២ 337680 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch|type | name = កម្វុជរាជលក្ឝ្មីទី២ | reign = ៩៤២-៩៤៤ | predecessor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះទេវីព្រះភិគនេយ្យជយវម៌្មទី៥]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]) | successor = [[ជយទេវី (អង្គរ)|ព្រះនាងជយទេវី ]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្មទី២]] | issue = | issue-link = | father = | mother = | religion = [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]<small>([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]])</small> |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''កម្ពុជរាជលក្ស្មីទី២''' ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្មទី២]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះទេវីព្រះភិគនេយ្យជយវម៌្មទី៥]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]])|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years=៩៤២-៩៤៤|after=[[ជយទេវី (អង្គរ)|ព្រះនាងជយទេវី ]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] edbkz5slkssbl9jikzk46ry6b8zwg4x 0 38932 337675 337656 2026-07-26T23:01:36Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 328688 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ | reign = ៨០២-៨៥០ | spouse = | issue = | posthumous name = បរមេស្វរៈ | predecessor = [[ព្រះនាងជ័យទេវី]] | successor = [[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]និងរាជធានី មហេន្ទ្របវ៌ត |}} == ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២(ឆ្នាំ៨០២-៨៥០នៃគ.ស) == ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ សោយរាជ្យពីឆ្នាំ៨០២-៨៥០នៃគ.ស។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គជាប់រាជបុស្កេរាក្ស។ ព្រះអង្គបានរំដោះប្រទេសជាតិពីពួកជ្វា ហើយព្រះអង្គកសាងរាជធានីជាច្រើនកន្លែងដូចជា រាជធានី[[ឥន្ទ្របុរៈ]] រាជធានី[[កុតិ]] រាជធានី[[ហរិហរាល័យ]] រាជធានី[[អមរេន្ទ្របុរៈ]] និងរាជធានី[[មហេន្ទ្របវ៌ត]]។ ព្រះអង្គបានបង្កើតពិធីទេវរាជ និងលើកតម្កើនព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ព្រះអង្គបានកសាងប្រាសាទភ្នំគូលែន [[ប្រាសាទតោ]] [[ប្រាសាទអកយំ]] [[ប្រាសាទអារាមរោងចិន]] និង[[ព្រះសិវលិង្គ]]។ ព្រះអង្គមានបុត្រមួយអង្គព្រះនាមព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣ ដែលបានសោយរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ<ref>សៀវភៅសង្គម របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជននិកីឡា ឆ្នាំ២០១៧ ទំព័រទី១៤៦</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ព្រះអង្គសោយរាជ្យនៅក្នុងព.ស ១៣៤៥ ត្រូវនឹងឆ្នាំ៨០២នៃគ.ស ទ្រង់បានតាំងរាជធានីនៅភ្នំគូលែន។ កាលនោះទ្រង់និមន្តព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ហិរណ្យទាមៈឱ្យមកជួយរៀបហោមពិធីប្រកាសឯករាជ្យជាចក្រពត្រាធិរាជ ហើយលើកកិត្តិយសព្រះអង្គជាតួអង្គគឺជាព្រះហរិហរៈ។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ជាព្រះមហាក្សត្រមួយអង្គប្រសើរក្រៃលែង ទ្រង់បាបង្រួបបង្រួមជាតិ ដែលបែកបាក់គ្នានោះឱ្យមកប្រទេសឯករាជ្យភាពវិញ<ref>ប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជា រៀបរៀងដោយលោក ស៊ន សំណាង ជាឯកសារជំនួសស្មាតី</ref>។ រវាងឆ្នាំ៨០២នៃគ.សមានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គ ដែលពួកជ្វាប្លន់ចាប់នាំយកទៅជាឈ្លើយទៅស្រុកជ្វា ដែលជ្វាចូលមកលុកលុយប្រទេសខ្មែរនៅឆ្នាំ៧៨៧នៃគ.សនោះ បានយាងមកត្រឡប់យករាជ្យសម្បត្តិវិញ ដោយច្បាំងដណ្តើមយកជ័យជំនៈអំពីពួកជ្វាវិញ។ បន្ទាប់មកព្រះអង្គឈប់យកសួយសារអាករទៅថ្វាយស្តេចជ្វាដូចមុនហើយ<ref>ព្រះរាជពង្សាវតារនៃព្រះរាជណាក្រកម្ពុជា ដោយ វ.គោវិទ ឆ្នាំ១៩៦៧ ទំព័រទី១៣</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ត្រូវបានគេចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាជាស្ដេចដែលបានបង្កើតឫសគល់នៃសម័យអង្គរក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ចាប់ផ្ដើមឡើងជាមួយក្បួនរីត៍ប្រសិទ្ធីយ៉ាងឱឡារិកធ្វើឡើងដោយជយវម៌្មទី២ (រជ្ជកាល៧៩០-៨៥០) ក្នុងឆ្នាំ ៨០២ លើភ្នំពិសិដ្ឋ មហេន្ទ្របវ៌ត បច្ចុប្បន្នត្រូវគេស្គាល់ថាជាភ្នំគូលែន ដើម្បីធ្វើពិធីប្រកាសឯករាជ្យពីការត្រួតត្រារបស់ជ្វា<ref>Albanese, Marilia, 2006, The Treasures of Angkor Italy White Star p.24</ref>។ ក្នុងពិធីនេះ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានប្រកាសខ្លួនជា កម្រតេង ជគទ្តរាជ ជាភាសាខ្មែរឬ ទេវរាជ ជាភាសាសំស្ក្រឹត។ តាមរយៈប្រភពឯកសារខ្លះ ថាជយវម៌្មទី២បានគង់នៅជ្វាក្នុងពេលណាមួយកំឡុងរជ្ជកាលនៃពួកសៃលេន្ទ្រ រឺ ពួកស្ដេចភ្នំ ហេតុនេះហើយលទ្ធិទេវរាជ ត្រូវបាននាំចូលពីជ្វាត្រូវបានព្រះអង្គប្រកាសជាឱឡារិក។ ក្នុងសម័យនោះ ពួកសៃលេន្ទ្រតាមមើលទៅបានគ្រប់គ្រងលើកោះជ្វា កោះសមុរៈ ទៀបកោះម៉ាឡេនិងប៉ែកមួយចំនួននៃកម្វុជ<ref>Widyono, Benny,2008 Dancing in shadows Sihanouk the Khmer Rouge and the United Nations in Cambodia Rowman, 25 February 2013</ref>។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ មានឈ្មោះសម្រាប់រាជ្យថា ធូលីព្រះបាទ ធូលីជើងព្រះកម្រងតេងអញស្រីជ័យវរ្ម័នទេវៈ<ref>{{Cite web |url=https://tamabmmo.wordpress.com/2013/06/19/khmer-kings-list-5/?wref=tp |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2020-12-01 |archivedate=2021-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602212923/https://tamabmmo.wordpress.com/2013/06/19/khmer-kings-list-5/?wref=tp |url-status=dead }}</ref>។ == សិលាចារឹក == សិលាចារឹកដ៏មានតម្លៃបំផុតផ្ដោតលើព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ គឺជាសិលាចារឹកមួយដែលបានចុះកាលក្នុងឆ្នាំ១០៥២នៃគ.ស គឺពីរសតវត្សបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គ និងបានរកឃើញនៅ[[ប្រាសាទស្ដុកកក់ធំ]]នៅប្រទេសថៃសម័យសព្វថ្ងៃនេះ។ នៅពេលព្រះបាទសម្ដេច បរមេស្វរៈ បានយាងមកពីជ្វាដើម្បីសោយរាជ្យនៅរាជធានីឥន្ទ្របុរៈ ដែលសិវកៃវល្យជាមហាព្រាហ្មណ៍ចេះដឹងតត្រកូល បានបំរើជារាជគ្រូរបស់ព្រះអង្គ គនិងបានកាន់មុខនាទីជាព្រាហ្មណ៍របស់ព្រះករុណា ពោលក្នុងសិលាចារឹកនេះ ដោយប្រើនូវបច្ឆាមរណនាមរបស់ព្រះអង្គ។ តាមសិលាចារឹកមរណនាមរបស់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២គឺ បរមេស្វរៈ ដែលប្រែថា ព្រះសិវៈដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម ដ៏ប្រសើរ<ref>Sak-Humphry, “The Sdak Kok Thom Inscription,” p. 46</ref>។ ព្រះករុណាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ទ្រង់ស្ថាបនារាជធានីលើភ្នំមហេន្ទ្របព៌ត(ភ្នំគូលែន)បានមានព្រះរាជគ្រូវិញ្ញូជន ដែលអ្នកផងទាំងពួងឱនសិរសាគោរពដល់បាតទា គេហៅឈ្មោះព្រះគ្រូថាជាព្រះរាជគ្រូសិវកៃល្យៈ។ ព្រះគ្រូហ៌រណ្យទាមៈជាមហាព្រាហ្មណ៍មានសព្វបញ្ញាញាណបានអញ្ជើញមកដល់ប្រៀបដូចព្រះព្រាហ្មណ៍ប្រកបដោយមេត្តាករុណា បានសម្តែងដោយការគោរពចំពោះព្រះមហាក្សត្រិយ៍នូវមន្តអាគមគាថាដ៏សក្តិសិទ្ធិដែលអ្នកដទៃពុំបានសម្តែងបានឡើយ។ ព្រាហ្មណ៍នោះបានទទួលនូវសេចក្តីអនុញ្ញាតពីព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ដើម្បីបង្រៀនមន្តអាគមគាថាតាមពិធីនានា ដើម្បីបង្កើតឬទ្ធិអំណាចដល់អាចារ្យបុរោហិតសិវកៃវល្យៈ ដែលមានចិន្តាបាញ់ឆ្ពោះទៅកាន់កុសលធម៌។ គម្ពីសិល្ប៍សាស្រ្តដូចជា សិរច្ឆេទ វិនាស៌ខៈ សម្មើហៈ នយោត្តនៈ ដែលជាចតុមុខ(មុខបួន)នៃទុម្ពុរុ ព្រាហ្មណ៍នោះបានបង្រៀនដល់អាចារ្យសិវកៃវល្យៈឱ្យចេះចាំស្ទាត់ពីដើមដល់ចប់<ref>សិលាចារឹកសតុកក់ធំ ជាភាសាសំស្រ្កឹត ប្រែសម្រួលពីភាសាបារាំងដោយលោកសាស្រ្តចារ្យបណ្ឌិត ឡុង សៀម</ref>។ ព្រះបាទបរមេស្វរៈបានប្រតិស្ឋានព្រះកម្រតេងជគតរាជ(ទេវរាជ)នៅរាជធានីស្រីមហេន្ទ្របព៌ត។ ព្រះបាទបរមេស្វរៈទ្រង់បង្កើតសណ្តានអ្នកស្ថុករន្សី(នៅ)ភទ្របត្តនៈឱ្យបានទៅជាបុរោហិតធ្វើសក្ការៈបូជាព្រះកម្រតេងជគតដ៏រាជាតទៅអនាគត<ref>សិលាចារឹកស្តុកក់ធំជាភាសាខ្មែរបុរាណ</ref>។ == ពីធីទេវរាជ == នៅលើកំពូលភ្នំគូលែន ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ បានរៀបចំពីធីថ្មីមួយ ដែលមានឈ្មោះថា ពិធីទេវរាជ ក្នុងគោលបំណងឱ្យប្រទេសខ្មែររួចពីចំណុះជ្វា ព្រមទាំងធ្វើឱ្យព្រះអង្គមានឋានៈជាស្តេចចក្រវាល។ គ្រានោះព្រះអង្គបានបញ្ជាឱ្យគេនិមន្តព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ ហិរណ្យទាម ដែលមានចំណេះវិជ្ជាយ៉ាងច្រើនខាងមន្តអាគមនៅស្រុកជនបទ។ ព្រាហ្មណ៍នេះបានធ្វើពិធីមួយតាមគម្ពី វិនាសិខ ហើយបានអភិសេតព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ឱ្យមានឋានៈជាទេវរាជ(ស្តេចអាទិទេព) ដែលពាក្យខ្មែរបុរាណហៅថា កម្រតេងជគត្តរាជ(ស្តេចដែលជាម្ចាស់នៃចក្រវាល)។ ព្រាហ្មណ៍សិវកៃវល្យ បានរៀនពីព្រាហ្មណ៍ ហិរណ្យទាមនូវគម្ពីបួនគឺ វិនាសិខ នយត្ថរ សម្មោហ និងសិរច្ឆេទ ព្រមទាំររបៀបរៀបពិធីទេវរាជផងដែរ។ ព្រះរាជាព្រមទាំងព្រាហ្មណ៍ហិរណ្យទាមបានធ្វើសច្ចាថា មានតែសមាជិកគ្រួសារនៃព្រាហ្មណ៍សិវលៃវល្យ ដែលអាចន្រារព្ធពិធីទេវរាជនេះបាន។ ដោយហេតុថាព្រះឥសូរមានលំនៅលើភ្នំកៃលាស សិវលិង្គដែលតំណាងឱ្យព្រះឥសូរផង ជាតំណាងឱ្យព្រះរាជាផងក៏ត្រូវយកទៅតម្កល់លើភ្នំដែរ។ ប្រសិនបើគ្មានភ្នំធម្មជាតិទេ គឺគេត្រូវកសាងប្រាសាទដែលមានខឿនច្រើនជាន់ឱ្យមានកម្ពស់ដូចភ្នំ ដែលគេហៅថា ប្រាសាទភ្នំ។ ប្រាសាទនេះត្រូវស្ថិតនៅចំកណ្តាលរាជធានី ដែលគេចាប់ទុកថានៅចំស្នូលនៃចក្រវាលថែមទៀត។ នៅលើភ្នំគូលែនគេបានសន្មតយក[[ប្រាសាទអារាមរោងចិន]]ជាប្រាសាទភ្នំទីមួយកសាងនៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២។ នៅទីនោះនៅសល់ខឿនប្រាសាទពីជាន់ធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម និងព្រះសិវលិង្គមួយដែលមានរាងពិសេស<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងារ ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១៣៥-១៣៧</ref>។ == អរិយធម៌ខ្មែរសម័យអង្គរ == នៅសម័យអង្គរខ្មែរមានឈ្មោះថាជាមហាអំណាចមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ យ៉ាងណាមិញអរិយធម៌ខ្មែរបានឡើងដល់កម្រិតកំពូលនៅសម័យនោះជាពិសេសចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី១៣។ ភាពរុងរឿងនេះគេអាចសម្គាល់ដោយផ្ទៃដីដ៏ធំទូលាយលាតសន្ធឹងសឹងតែអស់ផ្ទៃដីឥណ្ឌូចិនទាំងមូល ដោយមានប្រាសាទសិលាមានចំនួនរាប់ពាន់ ប្រកបដោយក្បាច់ចរនាគួរឱ្យកោតស្ងប់ស្ងែង ដោយផ្ទាំងសិលាចារឹកច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ទាំងភាសាសំស្រ្កឹត និងភាសាខ្មែរបុរាណ ដោយរូបបដិមានច្រើនប្រភេទ និងវត្ថុបុរាណផ្សេងទៀត និងជាពិសេសដោយបរិក្ខារសង្ខរណ ដែលបានសេសសល់រហូតមកដលសព្វថ្ងៃដូចជា បារាណ៍ ទំនប់ទឹក ផ្លូវថ្នល់ បញ្តាញជលគតិ ស្ពាន។ល<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ភាគទី១ ទំព័រទី១៨៥</ref>។ == ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសម័យអង្គរ == ស្ថាប័នព្រាហ្មណ៍បានបំពេញតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសង្គមខ្មែរបុរាណជាពិសេសនៅក្នុងព្រះបរមរាជវាំង និងតាមប្រាង្គប្រាសាទបុរាណនានា​ដែលជាសាសនដ្ឋានជាតិ។ គេមិនអាចផ្តាច់ស្ថាប័ននេះចេញពិរបបរាជាធិបតេយ្យខ្មែរបានជាដាច់ខាត ដោយហេតុថាពួកព្រាហ្មណ៍នេះហើយ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់ព្រះមហាក្សត្រ។ លើសពីនេះពួកព្រាហ្មណ៍ជាអ្នករៀបចំពិធីសាសនា និងថែរក្សាទំនៀមទម្លាប់ក្នុងព្រះបរមរាជាវាំងដូចជាពិធីអភិសេក និងព្រះរាជពិធីផ្សេងៗទៀតជាដើម<ref>សៀវភៅ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋនាសម័យអង្គរពីសតវត្សរ៍ទី៩ ដល់ទី១៤ សាស្រ្តាចារ្យ​បណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ ឆ្នាំ២០១៤ ទំព័រទី៥៧។</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ixhlbwj50ofs0djc22nx6cbgefr67l0 337679 337675 2026-07-26T23:11:59Z Sreynaree1986 47227 ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ 337679 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch|type | name = ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី | reign = ៨៨៩-៩០០ | predecessor = [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]) | successor = [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | issue = [[ឥសានវរ្ម័នទី២]]<br/>[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | issue-link = | father = | mother = | religion = [[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]<small>([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]])</small> |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី''' ជាព្រះអគ្គមហេសី​នៃវ្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]។<ref>Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society. 1951.</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before=[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]])|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years=៨៨៩-៩០០|after=[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] mehw89thsvudc7en7ss2dmfif92f161 1 38933 337677 337658 2026-07-26T23:01:37Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 223064 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:ជយវម៌្មទី៣]] c0w9jwiw2err3w5pv09n9l6xef016h7 0 39761 337704 238418 2026-07-27T06:47:23Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ព្រះទេវី (ព្រះស្នំនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 238418 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ | reign = ៦០០-៦១៥ | spouse = | issue = | posthumous name = | predecessor = [[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] | successor = [[ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និងរាជធានីភវបុរៈ |}} == ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ (ឆ្នាំ៦០០-ឆ្នាំ៦១៥នៃគ.ស) == ព្រះអង្គបងប្អូនជីដូនមួយ និងជាមេទ័ពរបស់[[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]]។ ព្រះអង្គបានកសាងសិលាចារឹកផ្សេងៗនៅពាមទន្លេមូល នៅខេត្តសុរិន្ត រូបគោនន្ទិនិងកសាង[[ព្រះសិវលិង្គ]]។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្រ្គាមពង្រីកទឹកដីបន្តពីព្រះរាមឆ្ពោះទៅទិសខាងលិច និងទិសខាងត្បូង។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនរាជទូតឈ្មោះ សិង្ហទេវៈ<ref>តាមសិលាចារឹកអង្គជំនីក</ref>ទៅកាន់នគរចម្ប៉ា ដើម្បីចងស្ពានមេត្រីខាងលារទូត។ ព្រះអង្គបានកសាងក្រុង[[ឥន្ទ្របុរៈ]]ពង្រីកទឹកដីដល់បូរីរម្យ និងសុរិន្ត កសាងសិលាចារឹកនៅភូល្ខោន(ឡាវ)<ref>សៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាក់ទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជននិងកីឡា ទំព័រទី១៤០</ref>។ ពេលឡើងសោយរាជ្យព្រះបាទចិត្រសេន យកព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័ន<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី១១៣</ref>។ ព្រះអង្គមានមន្ត្រីពីរនាក់បម្រើព្រះអង្គគឺធម្មទេវៈ និងសឹម្ហទេវៈ ដែលត្រូវជាបងប្អូនជីដូនមួយជាមួយគ្នា ព្រោះត្រូវជាកូនរបស់ព្រាហ្មណ៍ពីរនាក់បងប្អូនព្រាហ្មទត្តៈ និងព្រាហ្មសឹម្ហៈ។ អ្នកទាំងពីរនេះធ្លាប់ជាមន្ត្រីរបស់[[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] ហើយព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១ ពិនិត្យឃើញថាជាទីប្រឹក្សាល្អ ទ្រង់ក៏បានរក្សាទុកព្រោះពួកនេះ ចេះចាំច្បាស់លាស់អំពីវិទ្យាសាស្រ្តត្រឹមត្រូវ និងវិទ្យាសាស្រ្តមានប្រយោជន៍ មានន័យថាជាអ្នកអនុវត្តន៍ជាក់ស្តែង និងត្រឹមត្រូវ។ មន្ត្រីទាំងពីរនាក់នេះ ជាជំនួយ ដែលជួយឱ្យព្រះអង្គទទួលបាននូវជ័យជម្នះ។ ទ្រង់បានចាត់ឱ្យសឹម្ហទេវៈទៅធ្វើជាចចារជាមួយនគរចម្ប៉ា ដើម្បីរក្សាចំណងមេត្រីភាពរវាងព្រះរាជាកម្ពុជា និងព្រះរាជាចម្ប៉ា។ បេសកម្មនេះត្រូវបានជោគជ័យ ហើយសន្តិភាពត្រូវបានធានា<ref>សិលាចារឹកអង្គជំនីក កម្រងក្បាលទី១ ទំព័រទី៦៨ ដល់ ៧០</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] 77l8sf3a8uyexeqts23aa3h6fu917fw 337707 337704 2026-07-27T07:25:27Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិព្រះមាតារបស់ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម 337707 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន''' | title = | image = | caption = | reign = គ.ស ៤៧០-៥១៤ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក) | predecessor = [[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | successor = [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|ព្រះនាងកម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដី[[ភវវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]])<br/>[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | issue = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមព្រះនាមដើម) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជាព្រះស្នំឯករបស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះមហាក្សត្រនៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រនគរភ្នំ]]ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។ ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតារបស់ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]ចុងក្រោយនៃ[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date= March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយបណ្ឌិតរស់ ចន្ទ្រាបុត្រ * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក)|years=គ.ស ៤៧០-៥១៤​}} {{s-aft|after=[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|ព្រះនាងកម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដី[[ភវវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]])<br/>[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] {{Cambodia-stub}} 5u577o707ni7yw7m9yeiqo333e8lntk 337708 337707 2026-07-27T07:27:44Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះទេវី (ព្រះស្នំនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)]] ទៅ [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337707 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន''' | title = | image = | caption = | reign = គ.ស ៤៧០-៥១៤ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក) | predecessor = [[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | successor = [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|ព្រះនាងកម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដី[[ភវវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]])<br/>[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | issue = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមព្រះនាមដើម) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជាព្រះស្នំឯករបស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះមហាក្សត្រនៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រនគរភ្នំ]]ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។ ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតារបស់ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]ចុងក្រោយនៃ[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date= March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយបណ្ឌិតរស់ ចន្ទ្រាបុត្រ * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក)|years=គ.ស ៤៧០-៥១៤​}} {{s-aft|after=[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|ព្រះនាងកម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដី[[ភវវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]])<br/>[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] {{Cambodia-stub}} 5u577o707ni7yw7m9yeiqo333e8lntk 0 40529 337714 236943 2026-07-27T08:28:29Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន]] ទៅ [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 236943 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន | reign = | spouse = | issue = | posthumous name = | predecessor = [[ព្រះបាទកៅណិ្ឌន្យជ័យវរ្ម័ន]] | successor = [[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង រាជធានីវ្យាធបុរៈ |}} ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័នមានអគ្គមហេសីព្រះនាម កុលប្រភាវតី និព្រះរាជបុត្រព្រះនាម ព្រះបាទគុណវរ្ម័ន។ រីឯព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នជាបុត្រច្បងជាមួយស្នំម្នាក់។ នៅឆ្នាំ៥១៤ ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នមានធ្វើគុតព្រះបាទគុណវរ្ម័ន រួចដណ្តើមរាជសម្បត្តិ។ ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នជាស្តេចនៃអាណាចក្រភ្នំ ឬនគរភ្នំចុងក្រោយគេបង្អស់។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនទូតទៅប្រទេសចិនជាច្រើនលើកដូចជានៅឆ្នាំ៥១៧ និងឆ្នាំ៥៣៥។ អាណចក្រភ្នំបាននាំសត្វរមាសមួយទភថ្វាយស្តេចក្រុងចិន ព្រះចៅលាងវូទី<ref>សៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាកទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី១៣៤</ref>។ សិលាចារឹកនៅបាទី បាននិយាយថា ព្រះអង្គនៅសោយរាជ្យនៅឡើយ នៅពេលដែលគេបានធ្វើការកសាងខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលមានការចារទុកនៅក្នុងឯកសារនោះ។ បើតាមពង្សាវតារបស់រាជវង្សលាង ពុទ្ធសាសនាសម័យនោះរុងរឿងណាស់ ព្រោះឯកសារនោះបាននិយាយថាគណៈបេសកម្មទូតចិនមួយត្រូវបានបញ្ចូលនៅអាណាចក្រភ្នំនៅចន្លោះឆ្នាំ៥៣៥ និងឆ្នាំ៥៤៥ ដើម្បីឱ្យអាណាចក្រភ្នំនោះ បញ្ចូលទៅវិញនូវអ្នកប្រាជ្ញ និងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា។ គ្រានោះមានជនជាតិឥណ្ឌាម្នាក់ឈ្មោះ បរមាថិ ឬគុណរកន បានស្នាក់នៅអាណាចក្រភ្នំ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការដែលព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នសោយរាជ្យខុសទំនងបែបនេះ បានបណ្តាលឱ្យមានការវឹកវររហូតដល់អាណាចក្រភ្នំដួលរលំជាស្ថាពរនៅពាក់កណ្តាលទី២ នៃសតវត្សរ៍ទី៦<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី៩៥</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន]] 1z46nm0na1hwo7dv23mdujfjqx720ci 337716 337714 2026-07-27T08:29:20Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] ទៅ [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 236943 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន | reign = | spouse = | issue = | posthumous name = | predecessor = [[ព្រះបាទកៅណិ្ឌន្យជ័យវរ្ម័ន]] | successor = [[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង រាជធានីវ្យាធបុរៈ |}} ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័នមានអគ្គមហេសីព្រះនាម កុលប្រភាវតី និព្រះរាជបុត្រព្រះនាម ព្រះបាទគុណវរ្ម័ន។ រីឯព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នជាបុត្រច្បងជាមួយស្នំម្នាក់។ នៅឆ្នាំ៥១៤ ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នមានធ្វើគុតព្រះបាទគុណវរ្ម័ន រួចដណ្តើមរាជសម្បត្តិ។ ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នជាស្តេចនៃអាណាចក្រភ្នំ ឬនគរភ្នំចុងក្រោយគេបង្អស់។ ព្រះអង្គបានបញ្ជូនទូតទៅប្រទេសចិនជាច្រើនលើកដូចជានៅឆ្នាំ៥១៧ និងឆ្នាំ៥៣៥។ អាណចក្រភ្នំបាននាំសត្វរមាសមួយទភថ្វាយស្តេចក្រុងចិន ព្រះចៅលាងវូទី<ref>សៀវភៅសិក្សាសង្គម ថ្នាកទី១០ ឆ្នាំ២០១៧ របស់ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា ទំព័រទី១៣៤</ref>។ សិលាចារឹកនៅបាទី បាននិយាយថា ព្រះអង្គនៅសោយរាជ្យនៅឡើយ នៅពេលដែលគេបានធ្វើការកសាងខាងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលមានការចារទុកនៅក្នុងឯកសារនោះ។ បើតាមពង្សាវតារបស់រាជវង្សលាង ពុទ្ធសាសនាសម័យនោះរុងរឿងណាស់ ព្រោះឯកសារនោះបាននិយាយថាគណៈបេសកម្មទូតចិនមួយត្រូវបានបញ្ចូលនៅអាណាចក្រភ្នំនៅចន្លោះឆ្នាំ៥៣៥ និងឆ្នាំ៥៤៥ ដើម្បីឱ្យអាណាចក្រភ្នំនោះ បញ្ចូលទៅវិញនូវអ្នកប្រាជ្ញ និងគម្ពីរខាងពុទ្ធសាសនា។ គ្រានោះមានជនជាតិឥណ្ឌាម្នាក់ឈ្មោះ បរមាថិ ឬគុណរកន បានស្នាក់នៅអាណាចក្រភ្នំ។ គួរកត់សម្គាល់ថា ការដែលព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័នសោយរាជ្យខុសទំនងបែបនេះ បានបណ្តាលឱ្យមានការវឹកវររហូតដល់អាណាចក្រភ្នំដួលរលំជាស្ថាពរនៅពាក់កណ្តាលទី២ នៃសតវត្សរ៍ទី៦<ref>សៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរ ត្រឹង ងា ឆ្នាំ១៩៧៣ ទំព័រទី៩៥</ref>។ == ឯកសារយោង == [[Category:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន]] 1z46nm0na1hwo7dv23mdujfjqx720ci 337719 337716 2026-07-27T08:38:58Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិរាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ 337719 wikitext text/x-wiki '''រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ''' ចាត់ទុកជារាជវង្សដំបូងគេក្នុងប្រវត្ដិសាស្ដ្រកម្ពុជាតាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្ដិសាស្ដ្ររបស់សិលាចារឹកនិងព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ។ cfxoy8w93nkxdwyj3br27uvpsewj044 0 41867 337684 337647 2026-07-27T01:53:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា */ 337684 wikitext text/x-wiki [[File:Norodom Monineath Sihanouk (cropped 3x2).jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]] == ទំនៀមលំដាប់ថ្នាក់ព្រះយសព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ == ជាទំនៀមទម្លាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកក្រៅអំពីព្រះអគ្គមហេសីដែលជាព្រះភរិយាធំហើយនោះព្រះមហាក្សត្រស្តេចទ្រង់ទទួលនូវបណ្តាស្ត្រីផ្សេងៗទៀតជាអនុភរិយាឬភរិយាតូចតាមការសព្វព្រះរាជហឫទ័យឬតាមរយៈការបង្គំទូលថ្វាយពីសេនាបតីឬក៏ជាការផ្សំផ្គុំថ្វាយពីសំណាក់ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជជននីជាដើម។ខាងក្រោមនេះគឺជាការបែងចែកលំដាប់ថ្នាក់បណ្តាព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាទាំង ១០ ថ្នាក់នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងនាសម័យបុរាណដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានជាក្រឹត្យក្រមឡើងវិញនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]] ៖ ០១. ព្រះមហេសី តំណែងព្រះមហេសី គឺជាតំណែងដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមបណ្តាតំណែងព្រះភរិយាទាំងឡាយនៃព្រះមហាក្សត្រហើយក៏ជាតំណែងដែលនៅក្នុងព្រះនគរអាចមានតែមួយអង្គប៉ុណ្ណោះដើម្បីជាគូស្វាមីភរិយានឹងអង្គរាជា។យើងអាចហៅតំណែងនេះជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ព្រះភរិយាធំ'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។ស្ត្រីដែលនឹងគ្រងឋានៈជាព្រះមហេសីនេះបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតជាខត្តិយកញ្ញាហើយត្រូវតែជាព្រះរាជវង្សជាន់ខ្ពស់ផងដែរ។ពាក្យសម្រាប់ហៅនាំមុខតំណែងព្រះមហេសីជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០៣ គឺព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះមហេសីតាមរយៈការកំណត់ពីបុរាណមកប្រសិនបើខត្តិយស្ត្រីរូបណាដែលបានរៀបមង្គលអភិសេកជាមួយនឹងអង្គព្រះរាជាមានធ្វើពីធីដោយព្រាហ្មណ៍មានថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាមទំនៀមហើយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមផងនោះតម្រូវឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជអគ្គមហេសី'''។ប្រសិនបើអភិសេកដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះរាជាមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមទេឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះអគ្គមហេសី'''។រីឯខត្តិយស្ត្រីណាដែលអភិសេកនឹងព្រះរាជាហើយតែពុំទាន់បានទទួលពិធីពីព្រាហ្មណ៍ទេលោកឲ្យមានព្រះយសត្រឹមជា'''ព្រះមហេសី'''។ ០២. ព្រះទេពី តំណែងព្រះទេពី គឺជាតំណែងបន្ទាប់ពីតំណែងព្រះមហេសីឬដែលយើងអាចហៅជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ភរិយារង'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។នៅក្នុងមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអាចមានតំណែងព្រះទេពីនេះ ០១ អង្គក៏បាន ០២ អង្គក៏បានអាស្រ័យតាមព្រះរាជអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គដោយគេបែងចែកងារនៃតំណែងនេះជា ០២ គឺព្រះមង្គលទេវីនិងព្រះទេពីមង្គល។ស្ត្រីដែលអាចគ្រងឋានៈជាព្រះទេពីបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ជាបុត្រីនៃព្រះបរមវង្សានុវង្សព្រះញាតិវង្សនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។រីឯការកំណត់ព្រះយសពាក្យសម្រាប់នាំមុខព្រះឋានៈក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ០៣ ដូចគ្នានឹងតំណែងព្រះមហេសីដែរគឺព្រះបរមរាជ ព្រះបរម និង ព្រះរាជ។ប្រសិនបើព្រះទេពីនោះបានរៀបមង្គលអភិសេកដោយមានការចូលរួមពីព្រះមាតាបិតាហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានព្រះយសជា'''ព្រះបរមរាជ'''(ព្រះបរមរាជទេពីមង្គល/ព្រះបរមរាជមង្គលទេវី)។តែប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមពិធីអភិសេកទេឲ្យហៅយសជា'''ព្រះបរម'''។រីឯព្រះទេពីណាដែលអភិសេកដោយមិនទាន់មានពិធីព្រាហ្មណ៍លោកឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជ'''សិន។ ០៣. តំណែងព្រះបិយោ តំណែងព្រះបិយោ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវសម្រាប់តែបុត្រីនៃសេនាបតីជាន់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះបិយោបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នាបាន។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណាងព្រះបិយោនេះគេបែងចែកជា ០៣ ដូចតំណែងទាំង ០២ ខាងលើដែរគឺព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។តាមការកំណត់មកថាប្រសិនបើស្ត្រីជាបុត្រីអគ្គមហាសេនាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាបានរៀបមង្គលអភិសេកនឹងអង្គព្រះរាជាដោយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានយសជា'''ព្រះបរម'''។ប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាមកចូលរួមពិធីទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះរាជ'''។ដោយឡែកប្រសិនបើស្ត្រីទទួលអភិសេកដោយផ្ទាល់ពីព្រះរាជាតែមិនទាន់មានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះបិយោ'''ធម្មតាសិន។ ០៤. ព្រះមេយុវ ឬ ព្រះម៉ែយុវ តំណែងព្រះមេយុវ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវឲ្យត្រូវតែជាបុត្រីរបស់អស់លោកមន្ត្រីរាជការ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះមេយុវបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នា។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណែងព្រះមេយុវនេះគេបែងចែកជា ០៣ ហើយមានការកំណត់ដូចតំណែងព្រះបិយោដែរគឺ ព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។ ០៥. ព្រះមេនាង ឬ ព្រះម៉ែនាង (ម្នាង) តំណែងព្រះមេនាង គឺជាតំណែងព្រះស្នំដែលជាបុត្រីនៃអស់លោកមន្ត្រីរាជការបានថ្វាយខ្លួនជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីនឹងអង្គព្រះរាជា។តំណែងព្រះមេនាងអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៦. ព្រះស្នំ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីខ្ញុំរាជការជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់រួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីតំណែងព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីហើយលោកឲ្យបុត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្នំហៅងារជា'''អ្នកព្រះនាង'''ឬ'''ព្រះនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបស្របតាមព្រះរាជហឫទ័យនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៧. ព្រះស្រឹង្គារ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយមិនបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្រឹង្គារមានងារជា'''អ្នកនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៨. ព្រះក្រមការ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះក្រមការ។តំណែងព្រះក្រមការនេះអាចមានច្រើនអ្នកនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៩. ព្រះស្រីការ តំណែងព្រះស្រីការ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណី។ ១០. ព្រះបម្រើ តំណែងព្រះបម្រើ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់បានរួមប្រវេណី។<ref>https://www.facebook.com/share/p/1D8D2TzCFo/</ref> == អំពីគោរមងារឃុន ម៉ម និង អ្នកម្នាង == * ពាក្យ'''ឃុន'''នៅក្នុងសម័យបុរាណហៅបានតែចំពោះបុរសដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិបួនហ៊ូពាន់តែប៉ុណ្ណោះ(មានអំណាចត្រួតពលបានបួនពាន់នាក់)លុះមកដល់រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]]រៀងមកគោរមងារនេះត្រូវបានហ្លួងប្រទានឲ្យទាំងបុរសទាំងស្ត្រីណាដែលជាអ្នកផ្តល់ជាប្រយោជន៍ចំពោះស្ដេចផែនដីមានគ្រូរបាំ គ្រូតន្ត្រី បាទបរិចាកា និង ព្រះញាតិវង្សនៃហ្លួង។បើគោរមងារឃុនបន្ថែមពាក្យចៅនៅពីមុខទៅជា'''ចៅឃុន'''គោរមងារនេះនឹងឡើងខ្ពស់ជាងឃុនទទេ។ * ពាក្យ'''ម៉ម''' គឺជាគោរមងាដែលហ្លួងស្តេចសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានឲ្យចំពោះតែស្ត្រីដែលជាបាទបរិចារិកានៃហ្លួង ។គោរមងារម៉មនេះមានឋានៈខ្ពស់ជាងអ្នកម្នាងតែទាបជាងឃុននិងប្រើតាំងតែពីរជ្ជកាលបរមបុរាណរាងមក។ * ពាក្យ'''អ្នកម្នាង''' គឺជាគោរមងារថ្នាក់ទី ០៥ នៅក្នុងលំដាប់ចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់។គោរមងារនេះមានប្រើតាំងតែពីបរមបុរាណរៀងមកហើយទៀតសោតហ្លួងប្រទានចំពោះតែស្ត្រីដែលជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងលើកជាបាទបរិចារិកា។គោរមងារអ្នកម្នាងមានឋានៈទាបជាងម៉ម។<ref>https://www.facebook.com/share/1Jhz85pc83/</ref> == គោរមងារចៅជិតចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់នៅក្នុងរាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជានាផែនដីបរមបុរាណជាន់ចាស់ == '''ចៅជិតចៅចម''' គឺជារាជស័ព្ទប្រើសម្រាប់ហៅចំពោះរាល់ស្ត្រីដែលមានវង្សត្រកូលជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យតែងតាំងជាបាទបរិចារិកាគឺសម្តៅទៅលើស្ត្រីដែលហ្លួងទ្រង់រើសយកមកឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗឬធ្វើជាព្រះជាយា។នៅក្នុងក្បួនព្រះរាជស័ព្ទនារាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជាធិបតីចៅជិតចៅចមចែកជា ០៦ ថ្នាក់ដែលមានដូចជា ៖ * ថ្នាក់ទី ០១ គឺ'''ព្រះបិយោ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះបរម'''ដែលជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត * ថ្នាក់ទី ០២ គឺ'''ព្រះស្នំ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម្នាង'''។ព្រះស្នំនេះទៀតសោតបើហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យនាងណាខ្លាំងទ្រង់លើកជាធំគឺឯកនោះបានន័យថានាងនោះគឺជាព្រះស្នំដែលមានអំណាចលើសអស់ស្នំដទៃៗទៀត * ថ្នាក់ទី ០៣ គឺ'''ព្រះស្រឹង្គារ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម៉ែនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៤ គឺ'''ព្រះក្រមការ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៥ គឺ'''ព្រះស្រីការ'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកម្នាង''' * ថ្នាក់ទី ០៦ គឺ'''ព្រះកំណាន់'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកនាង'''។<ref>https://www.facebook.com/share/1CRMtL1f9P/</ref> == សម័យនគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- |សោមា ឬ លីវយី ឬ នាងនាគ | | |កៅណ្ឌិន្យទី ១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានហួង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានប៉ាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ចេម៉ាន់ ឬ ស្រីមារៈ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់គិនចេង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ស៊ីយុន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ធៀនឈូឆានតាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |កៅឆេយូ ឬ កៅណ្ឌិន្យទី ២ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ឆេលីតោប៉ាម៉ោ ឬ ស្រីឥន្ទ្រវម្ម៌ ឬ ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- |កុលប្រភាវតី | | | rowspan="2" |ចោយ៉េប៉ាម៉ា ឬ កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្ម |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម |ព្រះស្នំ | |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |លីវតោប៉ាម៉ោ ឬ រុន្ទ្រវម្ម៌ |} == សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ស្រុតវម្ម៌ |- | | | |ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- | | | |វីរៈវម្ម៌ |- |កម្វុជរាជលក្ស្មី | | |ភវវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ចិត្រសេន ឬ មហេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ឦសានវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ភវវម៌្មទី ២ |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ១ |- |ជ័យទេវី | | |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ១ |- | colspan="4" |ចេនឡាដីគោក |- | | | | |- | colspan="4" |ចេនឡាទឹកលិច |- | | | | |} == សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យចតុមុខ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យលង្វែក == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យស្រីសន្ធរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យឧដុង្គ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ១ ឬ សង្គមរាស្ត្រនិយម == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យរដ្ឋកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអ៊ុនតាក់ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ២ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == ឯកសារយោង == csykb7hjfbgfg1qc04tjh6vtans6nsr 337685 337684 2026-07-27T02:00:40Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា */ 337685 wikitext text/x-wiki [[File:Norodom Monineath Sihanouk (cropped 3x2).jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]] == ទំនៀមលំដាប់ថ្នាក់ព្រះយសព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ == ជាទំនៀមទម្លាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកក្រៅអំពីព្រះអគ្គមហេសីដែលជាព្រះភរិយាធំហើយនោះព្រះមហាក្សត្រស្តេចទ្រង់ទទួលនូវបណ្តាស្ត្រីផ្សេងៗទៀតជាអនុភរិយាឬភរិយាតូចតាមការសព្វព្រះរាជហឫទ័យឬតាមរយៈការបង្គំទូលថ្វាយពីសេនាបតីឬក៏ជាការផ្សំផ្គុំថ្វាយពីសំណាក់ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជជននីជាដើម។ខាងក្រោមនេះគឺជាការបែងចែកលំដាប់ថ្នាក់បណ្តាព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាទាំង ១០ ថ្នាក់នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងនាសម័យបុរាណដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានជាក្រឹត្យក្រមឡើងវិញនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]] ៖ ០១. ព្រះមហេសី តំណែងព្រះមហេសី គឺជាតំណែងដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមបណ្តាតំណែងព្រះភរិយាទាំងឡាយនៃព្រះមហាក្សត្រហើយក៏ជាតំណែងដែលនៅក្នុងព្រះនគរអាចមានតែមួយអង្គប៉ុណ្ណោះដើម្បីជាគូស្វាមីភរិយានឹងអង្គរាជា។យើងអាចហៅតំណែងនេះជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ព្រះភរិយាធំ'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។ស្ត្រីដែលនឹងគ្រងឋានៈជាព្រះមហេសីនេះបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតជាខត្តិយកញ្ញាហើយត្រូវតែជាព្រះរាជវង្សជាន់ខ្ពស់ផងដែរ។ពាក្យសម្រាប់ហៅនាំមុខតំណែងព្រះមហេសីជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០៣ គឺព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះមហេសីតាមរយៈការកំណត់ពីបុរាណមកប្រសិនបើខត្តិយស្ត្រីរូបណាដែលបានរៀបមង្គលអភិសេកជាមួយនឹងអង្គព្រះរាជាមានធ្វើពីធីដោយព្រាហ្មណ៍មានថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាមទំនៀមហើយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមផងនោះតម្រូវឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជអគ្គមហេសី'''។ប្រសិនបើអភិសេកដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះរាជាមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមទេឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះអគ្គមហេសី'''។រីឯខត្តិយស្ត្រីណាដែលអភិសេកនឹងព្រះរាជាហើយតែពុំទាន់បានទទួលពិធីពីព្រាហ្មណ៍ទេលោកឲ្យមានព្រះយសត្រឹមជា'''ព្រះមហេសី'''។ ០២. ព្រះទេពី តំណែងព្រះទេពី គឺជាតំណែងបន្ទាប់ពីតំណែងព្រះមហេសីឬដែលយើងអាចហៅជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ភរិយារង'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។នៅក្នុងមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអាចមានតំណែងព្រះទេពីនេះ ០១ អង្គក៏បាន ០២ អង្គក៏បានអាស្រ័យតាមព្រះរាជអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គដោយគេបែងចែកងារនៃតំណែងនេះជា ០២ គឺព្រះមង្គលទេវីនិងព្រះទេពីមង្គល។ស្ត្រីដែលអាចគ្រងឋានៈជាព្រះទេពីបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ជាបុត្រីនៃព្រះបរមវង្សានុវង្សព្រះញាតិវង្សនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។រីឯការកំណត់ព្រះយសពាក្យសម្រាប់នាំមុខព្រះឋានៈក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ០៣ ដូចគ្នានឹងតំណែងព្រះមហេសីដែរគឺព្រះបរមរាជ ព្រះបរម និង ព្រះរាជ។ប្រសិនបើព្រះទេពីនោះបានរៀបមង្គលអភិសេកដោយមានការចូលរួមពីព្រះមាតាបិតាហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានព្រះយសជា'''ព្រះបរមរាជ'''(ព្រះបរមរាជទេពីមង្គល/ព្រះបរមរាជមង្គលទេវី)។តែប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមពិធីអភិសេកទេឲ្យហៅយសជា'''ព្រះបរម'''។រីឯព្រះទេពីណាដែលអភិសេកដោយមិនទាន់មានពិធីព្រាហ្មណ៍លោកឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជ'''សិន។ ០៣. តំណែងព្រះបិយោ តំណែងព្រះបិយោ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវសម្រាប់តែបុត្រីនៃសេនាបតីជាន់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះបិយោបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នាបាន។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណាងព្រះបិយោនេះគេបែងចែកជា ០៣ ដូចតំណែងទាំង ០២ ខាងលើដែរគឺព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។តាមការកំណត់មកថាប្រសិនបើស្ត្រីជាបុត្រីអគ្គមហាសេនាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាបានរៀបមង្គលអភិសេកនឹងអង្គព្រះរាជាដោយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានយសជា'''ព្រះបរម'''។ប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាមកចូលរួមពិធីទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះរាជ'''។ដោយឡែកប្រសិនបើស្ត្រីទទួលអភិសេកដោយផ្ទាល់ពីព្រះរាជាតែមិនទាន់មានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះបិយោ'''ធម្មតាសិន។ ០៤. ព្រះមេយុវ ឬ ព្រះម៉ែយុវ តំណែងព្រះមេយុវ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវឲ្យត្រូវតែជាបុត្រីរបស់អស់លោកមន្ត្រីរាជការ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះមេយុវបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នា។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណែងព្រះមេយុវនេះគេបែងចែកជា ០៣ ហើយមានការកំណត់ដូចតំណែងព្រះបិយោដែរគឺ ព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។ ០៥. ព្រះមេនាង ឬ ព្រះម៉ែនាង (ម្នាង) តំណែងព្រះមេនាង គឺជាតំណែងព្រះស្នំដែលជាបុត្រីនៃអស់លោកមន្ត្រីរាជការបានថ្វាយខ្លួនជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីនឹងអង្គព្រះរាជា។តំណែងព្រះមេនាងអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៦. ព្រះស្នំ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីខ្ញុំរាជការជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់រួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីតំណែងព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីហើយលោកឲ្យបុត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្នំហៅងារជា'''អ្នកព្រះនាង'''ឬ'''ព្រះនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបស្របតាមព្រះរាជហឫទ័យនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៧. ព្រះស្រឹង្គារ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយមិនបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្រឹង្គារមានងារជា'''អ្នកនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៨. ព្រះក្រមការ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះក្រមការ។តំណែងព្រះក្រមការនេះអាចមានច្រើនអ្នកនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៩. ព្រះស្រីការ តំណែងព្រះស្រីការ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណី។ ១០. ព្រះបម្រើ តំណែងព្រះបម្រើ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់បានរួមប្រវេណី។<ref>https://www.facebook.com/share/p/1D8D2TzCFo/</ref> == អំពីគោរមងារឃុន ម៉ម និង អ្នកម្នាង == * ពាក្យ'''ឃុន'''នៅក្នុងសម័យបុរាណហៅបានតែចំពោះបុរសដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិបួនហ៊ូពាន់តែប៉ុណ្ណោះ(មានអំណាចត្រួតពលបានបួនពាន់នាក់)លុះមកដល់រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]]រៀងមកគោរមងារនេះត្រូវបានហ្លួងប្រទានឲ្យទាំងបុរសទាំងស្ត្រីណាដែលជាអ្នកផ្តល់ជាប្រយោជន៍ចំពោះស្ដេចផែនដីមានគ្រូរបាំ គ្រូតន្ត្រី បាទបរិចាកា និង ព្រះញាតិវង្សនៃហ្លួង។បើគោរមងារឃុនបន្ថែមពាក្យចៅនៅពីមុខទៅជា'''ចៅឃុន'''គោរមងារនេះនឹងឡើងខ្ពស់ជាងឃុនទទេ។ * ពាក្យ'''ម៉ម''' គឺជាគោរមងាដែលហ្លួងស្តេចសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានឲ្យចំពោះតែស្ត្រីដែលជាបាទបរិចារិកានៃហ្លួង ។គោរមងារម៉មនេះមានឋានៈខ្ពស់ជាងអ្នកម្នាងតែទាបជាងឃុននិងប្រើតាំងតែពីរជ្ជកាលបរមបុរាណរាងមក។ * ពាក្យ'''អ្នកម្នាង''' គឺជាគោរមងារថ្នាក់ទី ០៥ នៅក្នុងលំដាប់ចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់។គោរមងារនេះមានប្រើតាំងតែពីបរមបុរាណរៀងមកហើយទៀតសោតហ្លួងប្រទានចំពោះតែស្ត្រីដែលជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងលើកជាបាទបរិចារិកា។គោរមងារអ្នកម្នាងមានឋានៈទាបជាងម៉ម។<ref>https://www.facebook.com/share/1Jhz85pc83/</ref> == គោរមងារចៅជិតចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់នៅក្នុងរាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជានាផែនដីបរមបុរាណជាន់ចាស់ == '''ចៅជិតចៅចម''' គឺជារាជស័ព្ទប្រើសម្រាប់ហៅចំពោះរាល់ស្ត្រីដែលមានវង្សត្រកូលជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យតែងតាំងជាបាទបរិចារិកាគឺសម្តៅទៅលើស្ត្រីដែលហ្លួងទ្រង់រើសយកមកឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗឬធ្វើជាព្រះជាយា។នៅក្នុងក្បួនព្រះរាជស័ព្ទនារាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជាធិបតីចៅជិតចៅចមចែកជា ០៦ ថ្នាក់ដែលមានដូចជា ៖ * ថ្នាក់ទី ០១ គឺ'''ព្រះបិយោ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះបរម'''ដែលជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត * ថ្នាក់ទី ០២ គឺ'''ព្រះស្នំ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម្នាង'''។ព្រះស្នំនេះទៀតសោតបើហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យនាងណាខ្លាំងទ្រង់លើកជាធំគឺឯកនោះបានន័យថានាងនោះគឺជាព្រះស្នំដែលមានអំណាចលើសអស់ស្នំដទៃៗទៀត * ថ្នាក់ទី ០៣ គឺ'''ព្រះស្រឹង្គារ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម៉ែនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៤ គឺ'''ព្រះក្រមការ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៥ គឺ'''ព្រះស្រីការ'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកម្នាង''' * ថ្នាក់ទី ០៦ គឺ'''ព្រះកំណាន់'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកនាង'''។<ref>https://www.facebook.com/share/1CRMtL1f9P/</ref> == សម័យនគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- |សោមា ឬ លីវយី ឬ នាងនាគ | | |កៅណ្ឌិន្យទី ១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានហួង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានប៉ាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ចេម៉ាន់ ឬ ស្រីមារៈ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់គិនចេង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ស៊ីយុន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ធៀនឈូឆានតាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |កៅឆេយូ ឬ កៅណ្ឌិន្យទី ២ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ឆេលីតោប៉ាម៉ោ ឬ ស្រីឥន្ទ្រវម្ម៌ ឬ ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- |កុលប្រភាវតី | | | rowspan="2" |ចោយ៉េប៉ាម៉ា ឬ កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្ម |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម |ព្រះស្នំ | |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |លីវតោប៉ាម៉ោ ឬ រុន្ទ្រវម្ម៌ |} == សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ស្រុតវម្ម៌ |- | | | |ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- | | | |វីរៈវម្ម៌ |- |កម្វុជរាជលក្ស្មី | | |ភវវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ចិត្រសេន ឬ មហេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ឦសានវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ភវវម៌្មទី ២ |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ១ |- |ជ័យទេវី | |ធូលីជេងវ្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យទេវី |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ១ |- | colspan="4" |ចេនឡាដីគោក |- | | | | |- | colspan="4" |ចេនឡាទឹកលិច |- | | | | |} == សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យចតុមុខ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យលង្វែក == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យស្រីសន្ធរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យឧដុង្គ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ១ ឬ សង្គមរាស្ត្រនិយម == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យរដ្ឋកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអ៊ុនតាក់ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ២ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == ឯកសារយោង == 6yphk16aafcfciju0hgnoyw0ijrupce 337721 337685 2026-07-27T11:17:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ */ 337721 wikitext text/x-wiki [[File:Norodom Monineath Sihanouk (cropped 3x2).jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]] == ទំនៀមលំដាប់ថ្នាក់ព្រះយសព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ == ជាទំនៀមទម្លាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកក្រៅអំពីព្រះអគ្គមហេសីដែលជាព្រះភរិយាធំហើយនោះព្រះមហាក្សត្រស្តេចទ្រង់ទទួលនូវបណ្តាស្ត្រីផ្សេងៗទៀតជាអនុភរិយាឬភរិយាតូចតាមការសព្វព្រះរាជហឫទ័យឬតាមរយៈការបង្គំទូលថ្វាយពីសេនាបតីឬក៏ជាការផ្សំផ្គុំថ្វាយពីសំណាក់ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជជននីជាដើម។ខាងក្រោមនេះគឺជាការបែងចែកលំដាប់ថ្នាក់បណ្តាព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាទាំង ១០ ថ្នាក់នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងនាសម័យបុរាណដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានជាក្រឹត្យក្រមឡើងវិញនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]] ៖ ០១. ព្រះមហេសី តំណែងព្រះមហេសី គឺជាតំណែងដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមបណ្តាតំណែងព្រះភរិយាទាំងឡាយនៃព្រះមហាក្សត្រហើយក៏ជាតំណែងដែលនៅក្នុងព្រះនគរអាចមានតែមួយអង្គប៉ុណ្ណោះដើម្បីជាគូស្វាមីភរិយានឹងអង្គរាជា។យើងអាចហៅតំណែងនេះជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ព្រះភរិយាធំ'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។ស្ត្រីដែលនឹងគ្រងឋានៈជាព្រះមហេសីនេះបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតជាខត្តិយកញ្ញាហើយត្រូវតែជាព្រះរាជវង្សជាន់ខ្ពស់ផងដែរ។ពាក្យសម្រាប់ហៅនាំមុខតំណែងព្រះមហេសីជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០៣ គឺព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះមហេសីតាមរយៈការកំណត់ពីបុរាណមកប្រសិនបើខត្តិយស្ត្រីរូបណាដែលបានរៀបមង្គលអភិសេកជាមួយនឹងអង្គព្រះរាជាមានធ្វើពីធីដោយព្រាហ្មណ៍មានថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាមទំនៀមហើយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមផងនោះតម្រូវឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជអគ្គមហេសី'''។ប្រសិនបើអភិសេកដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះរាជាមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមទេឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះអគ្គមហេសី'''។រីឯខត្តិយស្ត្រីណាដែលអភិសេកនឹងព្រះរាជាហើយតែពុំទាន់បានទទួលពិធីពីព្រាហ្មណ៍ទេលោកឲ្យមានព្រះយសត្រឹមជា'''ព្រះមហេសី'''។ ០២. ព្រះទេពី តំណែងព្រះទេពី គឺជាតំណែងបន្ទាប់ពីតំណែងព្រះមហេសីឬដែលយើងអាចហៅជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ភរិយារង'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។នៅក្នុងមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអាចមានតំណែងព្រះទេពីនេះ ០១ អង្គក៏បាន ០២ អង្គក៏បានអាស្រ័យតាមព្រះរាជអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គដោយគេបែងចែកងារនៃតំណែងនេះជា ០២ គឺព្រះមង្គលទេវីនិងព្រះទេពីមង្គល។ស្ត្រីដែលអាចគ្រងឋានៈជាព្រះទេពីបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ជាបុត្រីនៃព្រះបរមវង្សានុវង្សព្រះញាតិវង្សនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។រីឯការកំណត់ព្រះយសពាក្យសម្រាប់នាំមុខព្រះឋានៈក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ០៣ ដូចគ្នានឹងតំណែងព្រះមហេសីដែរគឺព្រះបរមរាជ ព្រះបរម និង ព្រះរាជ។ប្រសិនបើព្រះទេពីនោះបានរៀបមង្គលអភិសេកដោយមានការចូលរួមពីព្រះមាតាបិតាហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានព្រះយសជា'''ព្រះបរមរាជ'''(ព្រះបរមរាជទេពីមង្គល/ព្រះបរមរាជមង្គលទេវី)។តែប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមពិធីអភិសេកទេឲ្យហៅយសជា'''ព្រះបរម'''។រីឯព្រះទេពីណាដែលអភិសេកដោយមិនទាន់មានពិធីព្រាហ្មណ៍លោកឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជ'''សិន។ ០៣. តំណែងព្រះបិយោ តំណែងព្រះបិយោ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវសម្រាប់តែបុត្រីនៃសេនាបតីជាន់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះបិយោបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នាបាន។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណាងព្រះបិយោនេះគេបែងចែកជា ០៣ ដូចតំណែងទាំង ០២ ខាងលើដែរគឺព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។តាមការកំណត់មកថាប្រសិនបើស្ត្រីជាបុត្រីអគ្គមហាសេនាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាបានរៀបមង្គលអភិសេកនឹងអង្គព្រះរាជាដោយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានយសជា'''ព្រះបរម'''។ប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាមកចូលរួមពិធីទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះរាជ'''។ដោយឡែកប្រសិនបើស្ត្រីទទួលអភិសេកដោយផ្ទាល់ពីព្រះរាជាតែមិនទាន់មានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះបិយោ'''ធម្មតាសិន។ ០៤. ព្រះមេយុវ ឬ ព្រះម៉ែយុវ តំណែងព្រះមេយុវ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវឲ្យត្រូវតែជាបុត្រីរបស់អស់លោកមន្ត្រីរាជការ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះមេយុវបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នា។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណែងព្រះមេយុវនេះគេបែងចែកជា ០៣ ហើយមានការកំណត់ដូចតំណែងព្រះបិយោដែរគឺ ព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។ ០៥. ព្រះមេនាង ឬ ព្រះម៉ែនាង (ម្នាង) តំណែងព្រះមេនាង គឺជាតំណែងព្រះស្នំដែលជាបុត្រីនៃអស់លោកមន្ត្រីរាជការបានថ្វាយខ្លួនជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីនឹងអង្គព្រះរាជា។តំណែងព្រះមេនាងអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៦. ព្រះស្នំ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីខ្ញុំរាជការជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់រួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីតំណែងព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីហើយលោកឲ្យបុត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្នំហៅងារជា'''អ្នកព្រះនាង'''ឬ'''ព្រះនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបស្របតាមព្រះរាជហឫទ័យនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៧. ព្រះស្រឹង្គារ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយមិនបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្រឹង្គារមានងារជា'''អ្នកនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៨. ព្រះក្រមការ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះក្រមការ។តំណែងព្រះក្រមការនេះអាចមានច្រើនអ្នកនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៩. ព្រះស្រីការ តំណែងព្រះស្រីការ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណី។ ១០. ព្រះបម្រើ តំណែងព្រះបម្រើ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់បានរួមប្រវេណី។<ref>https://www.facebook.com/share/p/1D8D2TzCFo/</ref> == អំពីគោរមងារឃុន ម៉ម និង អ្នកម្នាង == * ពាក្យ'''ឃុន'''នៅក្នុងសម័យបុរាណហៅបានតែចំពោះបុរសដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិបួនហ៊ូពាន់តែប៉ុណ្ណោះ(មានអំណាចត្រួតពលបានបួនពាន់នាក់)លុះមកដល់រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]]រៀងមកគោរមងារនេះត្រូវបានហ្លួងប្រទានឲ្យទាំងបុរសទាំងស្ត្រីណាដែលជាអ្នកផ្តល់ជាប្រយោជន៍ចំពោះស្ដេចផែនដីមានគ្រូរបាំ គ្រូតន្ត្រី បាទបរិចាកា និង ព្រះញាតិវង្សនៃហ្លួង។បើគោរមងារឃុនបន្ថែមពាក្យចៅនៅពីមុខទៅជា'''ចៅឃុន'''គោរមងារនេះនឹងឡើងខ្ពស់ជាងឃុនទទេ។ * ពាក្យ'''ម៉ម''' គឺជាគោរមងាដែលហ្លួងស្តេចសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានឲ្យចំពោះតែស្ត្រីដែលជាបាទបរិចារិកានៃហ្លួង ។គោរមងារម៉មនេះមានឋានៈខ្ពស់ជាងអ្នកម្នាងតែទាបជាងឃុននិងប្រើតាំងតែពីរជ្ជកាលបរមបុរាណរាងមក។ * ពាក្យ'''អ្នកម្នាង''' គឺជាគោរមងារថ្នាក់ទី ០៥ នៅក្នុងលំដាប់ចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់។គោរមងារនេះមានប្រើតាំងតែពីបរមបុរាណរៀងមកហើយទៀតសោតហ្លួងប្រទានចំពោះតែស្ត្រីដែលជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងលើកជាបាទបរិចារិកា។គោរមងារអ្នកម្នាងមានឋានៈទាបជាងម៉ម។<ref>https://www.facebook.com/share/1Jhz85pc83/</ref> == គោរមងារចៅជិតចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់នៅក្នុងរាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជានាផែនដីបរមបុរាណជាន់ចាស់ == '''ចៅជិតចៅចម''' គឺជារាជស័ព្ទប្រើសម្រាប់ហៅចំពោះរាល់ស្ត្រីដែលមានវង្សត្រកូលជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យតែងតាំងជាបាទបរិចារិកាគឺសម្តៅទៅលើស្ត្រីដែលហ្លួងទ្រង់រើសយកមកឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗឬធ្វើជាព្រះជាយា។នៅក្នុងក្បួនព្រះរាជស័ព្ទនារាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជាធិបតីចៅជិតចៅចមចែកជា ០៦ ថ្នាក់ដែលមានដូចជា ៖ * ថ្នាក់ទី ០១ គឺ'''ព្រះបិយោ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះបរម'''ដែលជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត * ថ្នាក់ទី ០២ គឺ'''ព្រះស្នំ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម្នាង'''។ព្រះស្នំនេះទៀតសោតបើហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យនាងណាខ្លាំងទ្រង់លើកជាធំគឺឯកនោះបានន័យថានាងនោះគឺជាព្រះស្នំដែលមានអំណាចលើសអស់ស្នំដទៃៗទៀត * ថ្នាក់ទី ០៣ គឺ'''ព្រះស្រឹង្គារ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម៉ែនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៤ គឺ'''ព្រះក្រមការ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៥ គឺ'''ព្រះស្រីការ'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកម្នាង''' * ថ្នាក់ទី ០៦ គឺ'''ព្រះកំណាន់'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកនាង'''។<ref>https://www.facebook.com/share/1CRMtL1f9P/</ref> == សម័យនគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- |សោមា ឬ លីវយី ឬ នាងនាគ | | |កៅណ្ឌិន្យទី ១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានហួង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានប៉ាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ចេម៉ាន់ ឬ ស្រីមារៈ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់គិនចេង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ស៊ីយុន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ធៀនឈូឆានតាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |កៅឆេយូ ឬ កៅណ្ឌិន្យទី ២ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ឆេលីតោប៉ាម៉ោ ឬ ស្រីឥន្ទ្រវម្ម៌ ឬ ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- |កុលប្រភាវតី | | | rowspan="2" |ចោយ៉េប៉ាម៉ា ឬ កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្ម |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម |ព្រះស្នំ | |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |លីវតោប៉ាម៉ោ ឬ រុន្ទ្រវម្ម៌ |} == សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ស្រុតវម្ម៌ |- | | | |ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- | | | |វីរៈវម្ម៌ |- |កម្វុជរាជលក្ស្មី | | |ភវវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ចិត្រសេន ឬ មហេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ឦសានវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ភវវម៌្មទី ២ |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ១ |- |ជ័យទេវី | |ធូលីជេងវ្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យទេវី |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ១ |- | colspan="4" |ចេនឡាដីគោក |- | | | | |- | colspan="4" |ចេនឡាទឹកលិច |- | | | | |} == សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ជ័យវម្ម៌ទី ២ |- | | | |ជ័យវធ៌ន ឬ ជ័យវម៌្មទី ៣ |- |ឥន្រ្ទទេវី | | |ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ១ |- | | | |យសោវធ៌ន ឬ យសោវម៌្មទី ១ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ១ |- | | | |ឦសានវម៌្មទី ២ |- |ជ័យទេវី | | |ជ័យវម្ម៌ទី ៤ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ២ |- | | | |រាជេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ៥ |- | | | |ឧទយាទិត្យវម៌្មទី ១ |- | | | |ជ័យវីរៈវម្ម៌ |- |វីរៈលក្ស្មី | | |សូរ្យវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ឧទយាទិត្យវម៌្មទី ២ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ៣ |- | | | |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ២ |- | rowspan="2" |វ៌ជយេន្រ្ទលក្ស្មី | | |ជ័យវម៌្មទី ៦ |- | | |ធរណីន្រ្ទវម្ម៌ទី ១ |- | | | |សូរ្យវម្ម៌ទី ២ |- |ចូឌាមណី | | |ធរណីន្រ្ទវម្ម៌ទី ២ |- | | | |យសោវម្ម៌ទី ២ |- | | | |ត្រីភូវនាទិត្យវម្ម៌ |- |ជ័យរាជទេវី | | | rowspan="2" |ជ័យវធ៌ន ឬ ជ័យវម៌្មទី ៧ |- |ឥន្ទ្រទេវី | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |- | | | | |} == សម័យចតុមុខ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យលង្វែក == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យស្រីសន្ធរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យឧដុង្គ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ១ ឬ សង្គមរាស្ត្រនិយម == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យរដ្ឋកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអ៊ុនតាក់ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ២ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == ឯកសារយោង == jdbbc2cx1i6jyksb7wlej4z4ggupg5u 337722 337721 2026-07-27T11:43:12Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ */ 337722 wikitext text/x-wiki [[File:Norodom Monineath Sihanouk (cropped 3x2).jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]] == ទំនៀមលំដាប់ថ្នាក់ព្រះយសព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ == ជាទំនៀមទម្លាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកក្រៅអំពីព្រះអគ្គមហេសីដែលជាព្រះភរិយាធំហើយនោះព្រះមហាក្សត្រស្តេចទ្រង់ទទួលនូវបណ្តាស្ត្រីផ្សេងៗទៀតជាអនុភរិយាឬភរិយាតូចតាមការសព្វព្រះរាជហឫទ័យឬតាមរយៈការបង្គំទូលថ្វាយពីសេនាបតីឬក៏ជាការផ្សំផ្គុំថ្វាយពីសំណាក់ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជជននីជាដើម។ខាងក្រោមនេះគឺជាការបែងចែកលំដាប់ថ្នាក់បណ្តាព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាទាំង ១០ ថ្នាក់នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងនាសម័យបុរាណដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានជាក្រឹត្យក្រមឡើងវិញនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]] ៖ ០១. ព្រះមហេសី តំណែងព្រះមហេសី គឺជាតំណែងដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមបណ្តាតំណែងព្រះភរិយាទាំងឡាយនៃព្រះមហាក្សត្រហើយក៏ជាតំណែងដែលនៅក្នុងព្រះនគរអាចមានតែមួយអង្គប៉ុណ្ណោះដើម្បីជាគូស្វាមីភរិយានឹងអង្គរាជា។យើងអាចហៅតំណែងនេះជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ព្រះភរិយាធំ'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។ស្ត្រីដែលនឹងគ្រងឋានៈជាព្រះមហេសីនេះបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតជាខត្តិយកញ្ញាហើយត្រូវតែជាព្រះរាជវង្សជាន់ខ្ពស់ផងដែរ។ពាក្យសម្រាប់ហៅនាំមុខតំណែងព្រះមហេសីជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០៣ គឺព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះមហេសីតាមរយៈការកំណត់ពីបុរាណមកប្រសិនបើខត្តិយស្ត្រីរូបណាដែលបានរៀបមង្គលអភិសេកជាមួយនឹងអង្គព្រះរាជាមានធ្វើពីធីដោយព្រាហ្មណ៍មានថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាមទំនៀមហើយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមផងនោះតម្រូវឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជអគ្គមហេសី'''។ប្រសិនបើអភិសេកដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះរាជាមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមទេឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះអគ្គមហេសី'''។រីឯខត្តិយស្ត្រីណាដែលអភិសេកនឹងព្រះរាជាហើយតែពុំទាន់បានទទួលពិធីពីព្រាហ្មណ៍ទេលោកឲ្យមានព្រះយសត្រឹមជា'''ព្រះមហេសី'''។ ០២. ព្រះទេពី តំណែងព្រះទេពី គឺជាតំណែងបន្ទាប់ពីតំណែងព្រះមហេសីឬដែលយើងអាចហៅជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ភរិយារង'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។នៅក្នុងមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអាចមានតំណែងព្រះទេពីនេះ ០១ អង្គក៏បាន ០២ អង្គក៏បានអាស្រ័យតាមព្រះរាជអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គដោយគេបែងចែកងារនៃតំណែងនេះជា ០២ គឺព្រះមង្គលទេវីនិងព្រះទេពីមង្គល។ស្ត្រីដែលអាចគ្រងឋានៈជាព្រះទេពីបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ជាបុត្រីនៃព្រះបរមវង្សានុវង្សព្រះញាតិវង្សនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។រីឯការកំណត់ព្រះយសពាក្យសម្រាប់នាំមុខព្រះឋានៈក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ០៣ ដូចគ្នានឹងតំណែងព្រះមហេសីដែរគឺព្រះបរមរាជ ព្រះបរម និង ព្រះរាជ។ប្រសិនបើព្រះទេពីនោះបានរៀបមង្គលអភិសេកដោយមានការចូលរួមពីព្រះមាតាបិតាហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានព្រះយសជា'''ព្រះបរមរាជ'''(ព្រះបរមរាជទេពីមង្គល/ព្រះបរមរាជមង្គលទេវី)។តែប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមពិធីអភិសេកទេឲ្យហៅយសជា'''ព្រះបរម'''។រីឯព្រះទេពីណាដែលអភិសេកដោយមិនទាន់មានពិធីព្រាហ្មណ៍លោកឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជ'''សិន។ ០៣. តំណែងព្រះបិយោ តំណែងព្រះបិយោ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវសម្រាប់តែបុត្រីនៃសេនាបតីជាន់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះបិយោបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នាបាន។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណាងព្រះបិយោនេះគេបែងចែកជា ០៣ ដូចតំណែងទាំង ០២ ខាងលើដែរគឺព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។តាមការកំណត់មកថាប្រសិនបើស្ត្រីជាបុត្រីអគ្គមហាសេនាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាបានរៀបមង្គលអភិសេកនឹងអង្គព្រះរាជាដោយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានយសជា'''ព្រះបរម'''។ប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាមកចូលរួមពិធីទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះរាជ'''។ដោយឡែកប្រសិនបើស្ត្រីទទួលអភិសេកដោយផ្ទាល់ពីព្រះរាជាតែមិនទាន់មានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះបិយោ'''ធម្មតាសិន។ ០៤. ព្រះមេយុវ ឬ ព្រះម៉ែយុវ តំណែងព្រះមេយុវ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវឲ្យត្រូវតែជាបុត្រីរបស់អស់លោកមន្ត្រីរាជការ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះមេយុវបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នា។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណែងព្រះមេយុវនេះគេបែងចែកជា ០៣ ហើយមានការកំណត់ដូចតំណែងព្រះបិយោដែរគឺ ព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។ ០៥. ព្រះមេនាង ឬ ព្រះម៉ែនាង (ម្នាង) តំណែងព្រះមេនាង គឺជាតំណែងព្រះស្នំដែលជាបុត្រីនៃអស់លោកមន្ត្រីរាជការបានថ្វាយខ្លួនជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីនឹងអង្គព្រះរាជា។តំណែងព្រះមេនាងអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៦. ព្រះស្នំ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីខ្ញុំរាជការជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់រួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីតំណែងព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីហើយលោកឲ្យបុត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្នំហៅងារជា'''អ្នកព្រះនាង'''ឬ'''ព្រះនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបស្របតាមព្រះរាជហឫទ័យនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៧. ព្រះស្រឹង្គារ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយមិនបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្រឹង្គារមានងារជា'''អ្នកនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៨. ព្រះក្រមការ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះក្រមការ។តំណែងព្រះក្រមការនេះអាចមានច្រើនអ្នកនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៩. ព្រះស្រីការ តំណែងព្រះស្រីការ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណី។ ១០. ព្រះបម្រើ តំណែងព្រះបម្រើ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់បានរួមប្រវេណី។<ref>https://www.facebook.com/share/p/1D8D2TzCFo/</ref> == អំពីគោរមងារឃុន ម៉ម និង អ្នកម្នាង == * ពាក្យ'''ឃុន'''នៅក្នុងសម័យបុរាណហៅបានតែចំពោះបុរសដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិបួនហ៊ូពាន់តែប៉ុណ្ណោះ(មានអំណាចត្រួតពលបានបួនពាន់នាក់)លុះមកដល់រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]]រៀងមកគោរមងារនេះត្រូវបានហ្លួងប្រទានឲ្យទាំងបុរសទាំងស្ត្រីណាដែលជាអ្នកផ្តល់ជាប្រយោជន៍ចំពោះស្ដេចផែនដីមានគ្រូរបាំ គ្រូតន្ត្រី បាទបរិចាកា និង ព្រះញាតិវង្សនៃហ្លួង។បើគោរមងារឃុនបន្ថែមពាក្យចៅនៅពីមុខទៅជា'''ចៅឃុន'''គោរមងារនេះនឹងឡើងខ្ពស់ជាងឃុនទទេ។ * ពាក្យ'''ម៉ម''' គឺជាគោរមងាដែលហ្លួងស្តេចសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានឲ្យចំពោះតែស្ត្រីដែលជាបាទបរិចារិកានៃហ្លួង ។គោរមងារម៉មនេះមានឋានៈខ្ពស់ជាងអ្នកម្នាងតែទាបជាងឃុននិងប្រើតាំងតែពីរជ្ជកាលបរមបុរាណរាងមក។ * ពាក្យ'''អ្នកម្នាង''' គឺជាគោរមងារថ្នាក់ទី ០៥ នៅក្នុងលំដាប់ចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់។គោរមងារនេះមានប្រើតាំងតែពីបរមបុរាណរៀងមកហើយទៀតសោតហ្លួងប្រទានចំពោះតែស្ត្រីដែលជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងលើកជាបាទបរិចារិកា។គោរមងារអ្នកម្នាងមានឋានៈទាបជាងម៉ម។<ref>https://www.facebook.com/share/1Jhz85pc83/</ref> == គោរមងារចៅជិតចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់នៅក្នុងរាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជានាផែនដីបរមបុរាណជាន់ចាស់ == '''ចៅជិតចៅចម''' គឺជារាជស័ព្ទប្រើសម្រាប់ហៅចំពោះរាល់ស្ត្រីដែលមានវង្សត្រកូលជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យតែងតាំងជាបាទបរិចារិកាគឺសម្តៅទៅលើស្ត្រីដែលហ្លួងទ្រង់រើសយកមកឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗឬធ្វើជាព្រះជាយា។នៅក្នុងក្បួនព្រះរាជស័ព្ទនារាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជាធិបតីចៅជិតចៅចមចែកជា ០៦ ថ្នាក់ដែលមានដូចជា ៖ * ថ្នាក់ទី ០១ គឺ'''ព្រះបិយោ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះបរម'''ដែលជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត * ថ្នាក់ទី ០២ គឺ'''ព្រះស្នំ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម្នាង'''។ព្រះស្នំនេះទៀតសោតបើហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យនាងណាខ្លាំងទ្រង់លើកជាធំគឺឯកនោះបានន័យថានាងនោះគឺជាព្រះស្នំដែលមានអំណាចលើសអស់ស្នំដទៃៗទៀត * ថ្នាក់ទី ០៣ គឺ'''ព្រះស្រឹង្គារ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម៉ែនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៤ គឺ'''ព្រះក្រមការ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៥ គឺ'''ព្រះស្រីការ'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកម្នាង''' * ថ្នាក់ទី ០៦ គឺ'''ព្រះកំណាន់'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកនាង'''។<ref>https://www.facebook.com/share/1CRMtL1f9P/</ref> == សម័យនគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- |សោមា ឬ លីវយី ឬ នាងនាគ | | |កៅណ្ឌិន្យទី ១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានហួង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានប៉ាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ចេម៉ាន់ ឬ ស្រីមារៈ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់គិនចេង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ស៊ីយុន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ធៀនឈូឆានតាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |កៅឆេយូ ឬ កៅណ្ឌិន្យទី ២ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ឆេលីតោប៉ាម៉ោ ឬ ស្រីឥន្ទ្រវម្ម៌ ឬ ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- |កុលប្រភាវតី | | | rowspan="2" |ចោយ៉េប៉ាម៉ា ឬ កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្ម |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម |ព្រះស្នំ | |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |លីវតោប៉ាម៉ោ ឬ រុន្ទ្រវម្ម៌ |} == សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ស្រុតវម្ម៌ |- | | | |ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- | | | |វីរៈវម្ម៌ |- |កម្វុជរាជលក្ស្មី | | |ភវវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ចិត្រសេន ឬ មហេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ឦសានវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ភវវម៌្មទី ២ |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ១ |- |ជ័យទេវី | |ធូលីជេងវ្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យទេវី |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ១ |- | colspan="4" |ចេនឡាដីគោក |- | | | | |- | colspan="4" |ចេនឡាទឹកលិច |- | | | | |} == សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ជ័យវម្ម៌ទី ២ |- | | | |ជ័យវធ៌ន ឬ ជ័យវម៌្មទី ៣ |- |ឥន្រ្ទទេវី | | |ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ១ |- | | | |យសោវធ៌ន ឬ យសោវម៌្មទី ១ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ១ |- | | | |ឦសានវម៌្មទី ២ |- |ជ័យទេវី | | |ជ័យវម្ម៌ទី ៤ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ២ |- | | | |រាជេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ៥ |- | | | |ឧទយាទិត្យវម៌្មទី ១ |- | | | |ជ័យវីរៈវម្ម៌ |- |វីរៈលក្ស្មី | | |សូរ្យវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ឧទយាទិត្យវម៌្មទី ២ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ៣ |- | | | |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ២ |- | rowspan="2" |វិជយេន្រ្ទលក្ស្មី | | |ជ័យវម៌្មទី ៦ |- | | |ធរណីន្រ្ទវម្ម៌ទី ១ |- | | | |សូរ្យវម្ម៌ទី ២ |- |ស្រីជ័យរាជចូឌាមណី | | |ធរណីន្រ្ទវម្ម៌ទី ២ |- | | | |យសោវម្ម៌ទី ២ |- | | | |ត្រីភូវនាទិត្យវម្ម៌ |- |ជ័យរាជទេវី | | | rowspan="2" |ជ័យវធ៌ន ឬ ជ័យវម៌្មទី ៧ |- |ឥន្ទ្រទេវី | | |- | | | |ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ២ |- | | | |ជ័យវម្ម៌ទី ៨ |- |ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា | | |ស្រីន្រ្ទវម្ម៌ ឬ ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣ |- | | | |ស្រីន្ទ្រជ័យវម្ម៌ ឬ ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៤ |- | | | |ជ័យវម៌ាទិបរមេស្វរ ឬ ជ័យវម្ម៌ទី ៩ |- | | | | |- | | | | |} == សម័យចតុមុខ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យលង្វែក == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យស្រីសន្ធរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យឧដុង្គ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ១ ឬ សង្គមរាស្ត្រនិយម == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យរដ្ឋកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអ៊ុនតាក់ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ២ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == ឯកសារយោង == oa0lr97cdlgfh7zm8dwoqp827ldxpyo 337723 337722 2026-07-27T11:52:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ */ 337723 wikitext text/x-wiki [[File:Norodom Monineath Sihanouk (cropped 3x2).jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]] == ទំនៀមលំដាប់ថ្នាក់ព្រះយសព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ == ជាទំនៀមទម្លាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកក្រៅអំពីព្រះអគ្គមហេសីដែលជាព្រះភរិយាធំហើយនោះព្រះមហាក្សត្រស្តេចទ្រង់ទទួលនូវបណ្តាស្ត្រីផ្សេងៗទៀតជាអនុភរិយាឬភរិយាតូចតាមការសព្វព្រះរាជហឫទ័យឬតាមរយៈការបង្គំទូលថ្វាយពីសេនាបតីឬក៏ជាការផ្សំផ្គុំថ្វាយពីសំណាក់ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជជននីជាដើម។ខាងក្រោមនេះគឺជាការបែងចែកលំដាប់ថ្នាក់បណ្តាព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាទាំង ១០ ថ្នាក់នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងនាសម័យបុរាណដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានជាក្រឹត្យក្រមឡើងវិញនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]] ៖ ០១. ព្រះមហេសី តំណែងព្រះមហេសី គឺជាតំណែងដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមបណ្តាតំណែងព្រះភរិយាទាំងឡាយនៃព្រះមហាក្សត្រហើយក៏ជាតំណែងដែលនៅក្នុងព្រះនគរអាចមានតែមួយអង្គប៉ុណ្ណោះដើម្បីជាគូស្វាមីភរិយានឹងអង្គរាជា។យើងអាចហៅតំណែងនេះជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ព្រះភរិយាធំ'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។ស្ត្រីដែលនឹងគ្រងឋានៈជាព្រះមហេសីនេះបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតជាខត្តិយកញ្ញាហើយត្រូវតែជាព្រះរាជវង្សជាន់ខ្ពស់ផងដែរ។ពាក្យសម្រាប់ហៅនាំមុខតំណែងព្រះមហេសីជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០៣ គឺព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះមហេសីតាមរយៈការកំណត់ពីបុរាណមកប្រសិនបើខត្តិយស្ត្រីរូបណាដែលបានរៀបមង្គលអភិសេកជាមួយនឹងអង្គព្រះរាជាមានធ្វើពីធីដោយព្រាហ្មណ៍មានថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាមទំនៀមហើយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមផងនោះតម្រូវឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជអគ្គមហេសី'''។ប្រសិនបើអភិសេកដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះរាជាមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមទេឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះអគ្គមហេសី'''។រីឯខត្តិយស្ត្រីណាដែលអភិសេកនឹងព្រះរាជាហើយតែពុំទាន់បានទទួលពិធីពីព្រាហ្មណ៍ទេលោកឲ្យមានព្រះយសត្រឹមជា'''ព្រះមហេសី'''។ ០២. ព្រះទេពី តំណែងព្រះទេពី គឺជាតំណែងបន្ទាប់ពីតំណែងព្រះមហេសីឬដែលយើងអាចហៅជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ភរិយារង'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។នៅក្នុងមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអាចមានតំណែងព្រះទេពីនេះ ០១ អង្គក៏បាន ០២ អង្គក៏បានអាស្រ័យតាមព្រះរាជអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គដោយគេបែងចែកងារនៃតំណែងនេះជា ០២ គឺព្រះមង្គលទេវីនិងព្រះទេពីមង្គល។ស្ត្រីដែលអាចគ្រងឋានៈជាព្រះទេពីបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ជាបុត្រីនៃព្រះបរមវង្សានុវង្សព្រះញាតិវង្សនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។រីឯការកំណត់ព្រះយសពាក្យសម្រាប់នាំមុខព្រះឋានៈក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ០៣ ដូចគ្នានឹងតំណែងព្រះមហេសីដែរគឺព្រះបរមរាជ ព្រះបរម និង ព្រះរាជ។ប្រសិនបើព្រះទេពីនោះបានរៀបមង្គលអភិសេកដោយមានការចូលរួមពីព្រះមាតាបិតាហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានព្រះយសជា'''ព្រះបរមរាជ'''(ព្រះបរមរាជទេពីមង្គល/ព្រះបរមរាជមង្គលទេវី)។តែប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមពិធីអភិសេកទេឲ្យហៅយសជា'''ព្រះបរម'''។រីឯព្រះទេពីណាដែលអភិសេកដោយមិនទាន់មានពិធីព្រាហ្មណ៍លោកឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជ'''សិន។ ០៣. តំណែងព្រះបិយោ តំណែងព្រះបិយោ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវសម្រាប់តែបុត្រីនៃសេនាបតីជាន់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះបិយោបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នាបាន។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណាងព្រះបិយោនេះគេបែងចែកជា ០៣ ដូចតំណែងទាំង ០២ ខាងលើដែរគឺព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។តាមការកំណត់មកថាប្រសិនបើស្ត្រីជាបុត្រីអគ្គមហាសេនាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាបានរៀបមង្គលអភិសេកនឹងអង្គព្រះរាជាដោយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានយសជា'''ព្រះបរម'''។ប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាមកចូលរួមពិធីទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះរាជ'''។ដោយឡែកប្រសិនបើស្ត្រីទទួលអភិសេកដោយផ្ទាល់ពីព្រះរាជាតែមិនទាន់មានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះបិយោ'''ធម្មតាសិន។ ០៤. ព្រះមេយុវ ឬ ព្រះម៉ែយុវ តំណែងព្រះមេយុវ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវឲ្យត្រូវតែជាបុត្រីរបស់អស់លោកមន្ត្រីរាជការ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះមេយុវបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នា។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណែងព្រះមេយុវនេះគេបែងចែកជា ០៣ ហើយមានការកំណត់ដូចតំណែងព្រះបិយោដែរគឺ ព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។ ០៥. ព្រះមេនាង ឬ ព្រះម៉ែនាង (ម្នាង) តំណែងព្រះមេនាង គឺជាតំណែងព្រះស្នំដែលជាបុត្រីនៃអស់លោកមន្ត្រីរាជការបានថ្វាយខ្លួនជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីនឹងអង្គព្រះរាជា។តំណែងព្រះមេនាងអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៦. ព្រះស្នំ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីខ្ញុំរាជការជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់រួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីតំណែងព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីហើយលោកឲ្យបុត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្នំហៅងារជា'''អ្នកព្រះនាង'''ឬ'''ព្រះនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបស្របតាមព្រះរាជហឫទ័យនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៧. ព្រះស្រឹង្គារ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយមិនបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្រឹង្គារមានងារជា'''អ្នកនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៨. ព្រះក្រមការ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះក្រមការ។តំណែងព្រះក្រមការនេះអាចមានច្រើនអ្នកនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៩. ព្រះស្រីការ តំណែងព្រះស្រីការ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណី។ ១០. ព្រះបម្រើ តំណែងព្រះបម្រើ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់បានរួមប្រវេណី។<ref>https://www.facebook.com/share/p/1D8D2TzCFo/</ref> == អំពីគោរមងារឃុន ម៉ម និង អ្នកម្នាង == * ពាក្យ'''ឃុន'''នៅក្នុងសម័យបុរាណហៅបានតែចំពោះបុរសដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិបួនហ៊ូពាន់តែប៉ុណ្ណោះ(មានអំណាចត្រួតពលបានបួនពាន់នាក់)លុះមកដល់រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]]រៀងមកគោរមងារនេះត្រូវបានហ្លួងប្រទានឲ្យទាំងបុរសទាំងស្ត្រីណាដែលជាអ្នកផ្តល់ជាប្រយោជន៍ចំពោះស្ដេចផែនដីមានគ្រូរបាំ គ្រូតន្ត្រី បាទបរិចាកា និង ព្រះញាតិវង្សនៃហ្លួង។បើគោរមងារឃុនបន្ថែមពាក្យចៅនៅពីមុខទៅជា'''ចៅឃុន'''គោរមងារនេះនឹងឡើងខ្ពស់ជាងឃុនទទេ។ * ពាក្យ'''ម៉ម''' គឺជាគោរមងាដែលហ្លួងស្តេចសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានឲ្យចំពោះតែស្ត្រីដែលជាបាទបរិចារិកានៃហ្លួង ។គោរមងារម៉មនេះមានឋានៈខ្ពស់ជាងអ្នកម្នាងតែទាបជាងឃុននិងប្រើតាំងតែពីរជ្ជកាលបរមបុរាណរាងមក។ * ពាក្យ'''អ្នកម្នាង''' គឺជាគោរមងារថ្នាក់ទី ០៥ នៅក្នុងលំដាប់ចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់។គោរមងារនេះមានប្រើតាំងតែពីបរមបុរាណរៀងមកហើយទៀតសោតហ្លួងប្រទានចំពោះតែស្ត្រីដែលជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងលើកជាបាទបរិចារិកា។គោរមងារអ្នកម្នាងមានឋានៈទាបជាងម៉ម។<ref>https://www.facebook.com/share/1Jhz85pc83/</ref> == គោរមងារចៅជិតចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់នៅក្នុងរាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជានាផែនដីបរមបុរាណជាន់ចាស់ == '''ចៅជិតចៅចម''' គឺជារាជស័ព្ទប្រើសម្រាប់ហៅចំពោះរាល់ស្ត្រីដែលមានវង្សត្រកូលជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យតែងតាំងជាបាទបរិចារិកាគឺសម្តៅទៅលើស្ត្រីដែលហ្លួងទ្រង់រើសយកមកឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗឬធ្វើជាព្រះជាយា។នៅក្នុងក្បួនព្រះរាជស័ព្ទនារាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជាធិបតីចៅជិតចៅចមចែកជា ០៦ ថ្នាក់ដែលមានដូចជា ៖ * ថ្នាក់ទី ០១ គឺ'''ព្រះបិយោ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះបរម'''ដែលជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត * ថ្នាក់ទី ០២ គឺ'''ព្រះស្នំ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម្នាង'''។ព្រះស្នំនេះទៀតសោតបើហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យនាងណាខ្លាំងទ្រង់លើកជាធំគឺឯកនោះបានន័យថានាងនោះគឺជាព្រះស្នំដែលមានអំណាចលើសអស់ស្នំដទៃៗទៀត * ថ្នាក់ទី ០៣ គឺ'''ព្រះស្រឹង្គារ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម៉ែនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៤ គឺ'''ព្រះក្រមការ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៥ គឺ'''ព្រះស្រីការ'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកម្នាង''' * ថ្នាក់ទី ០៦ គឺ'''ព្រះកំណាន់'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកនាង'''។<ref>https://www.facebook.com/share/1CRMtL1f9P/</ref> == សម័យនគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- |សោមា ឬ លីវយី ឬ នាងនាគ | | |កៅណ្ឌិន្យទី ១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានហួង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ៊ុនប៉ានប៉ាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ចេម៉ាន់ ឬ ស្រីមារៈ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់គិនចេង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ឆាង |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ហ្វាន់ស៊ីយុន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ធៀនឈូឆានតាន |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |កៅឆេយូ ឬ កៅណ្ឌិន្យទី ២ |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |ឆេលីតោប៉ាម៉ោ ឬ ស្រីឥន្ទ្រវម្ម៌ ឬ ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- |កុលប្រភាវតី | | | rowspan="2" |ចោយ៉េប៉ាម៉ា ឬ កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្ម |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម |ព្រះស្នំ | |- |មិនស្គាល់ព្រះនាម | | |លីវតោប៉ាម៉ោ ឬ រុន្ទ្រវម្ម៌ |} == សម័យកម្វុជ ឬ ចេនឡា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | |ស្រុតវម្ម៌ |- | | | |ស្រេស្ឋវម្ម៌ |- | | | |វីរៈវម្ម៌ |- |កម្វុជរាជលក្ស្មី | | |ភវវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ចិត្រសេន ឬ មហេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ឦសានវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ភវវម៌្មទី ២ |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ១ |- |ជ័យទេវី | |ធូលីជេងវ្រះកម្រតាងអញស្រីជ័យទេវី |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ១ |- | colspan="4" |ចេនឡាដីគោក |- | | | | |- | colspan="4" |ចេនឡាទឹកលិច |- | | | | |} == សម័យអង្គរ ឬ ចក្រភពខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- |ហង្សអម្រិត | | | rowspan="2" |ជ័យវម្ម៌ទី ២ |- |ជយេន្ទ្រភា | | |- | | | |ជ័យវធ៌ន ឬ ជ័យវម៌្មទី ៣ |- |ឥន្រ្ទទេវី | | |ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ១ |- | | | |យសោវធ៌ន ឬ យសោវម៌្មទី ១ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ១ |- | | | |ឦសានវម៌្មទី ២ |- |ជ័យទេវី | | |ជ័យវម្ម៌ទី ៤ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ២ |- | | | |រាជេន្ទ្រវម៌្ម |- | | | |ជ័យវម៌្មទី ៥ |- | | | |ឧទយាទិត្យវម៌្មទី ១ |- | | | |ជ័យវីរៈវម្ម៌ |- |វីរៈលក្ស្មី | | |សូរ្យវម្ម៌ទី ១ |- | | | |ឧទយាទិត្យវម៌្មទី ២ |- | | | |ហស៌វម៌្មទី ៣ |- | | | |ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី ២ |- | rowspan="2" |វិជយេន្រ្ទលក្ស្មី | | |ជ័យវម៌្មទី ៦ |- | | |ធរណីន្រ្ទវម្ម៌ទី ១ |- | | | |សូរ្យវម្ម៌ទី ២ |- |ស្រីជ័យរាជចូឌាមណី | | |ធរណីន្រ្ទវម្ម៌ទី ២ |- | | | |យសោវម្ម៌ទី ២ |- | | | |ត្រីភូវនាទិត្យវម្ម៌ |- |ជ័យរាជទេវី | | | rowspan="2" |ជ័យវធ៌ន ឬ ជ័យវម៌្មទី ៧ |- |ឥន្ទ្រទេវី | | |- | | | |ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ២ |- |ចក្រវ៌តិរាជទេវី | | |ជ័យវម្ម៌ទី ៨ |- |ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា | | |ស្រីន្រ្ទវម្ម៌ ឬ ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣ |- | | | |ស្រីន្ទ្រជ័យវម្ម៌ ឬ ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៤ |- | | | |ជ័យវម៌ាទិបរមេស្វរ ឬ ជ័យវម្ម៌ទី ៩ |- | | | | |- | | | | |} == សម័យចតុមុខ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យលង្វែក == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យស្រីសន្ធរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យឧដុង្គ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ១ ឬ សង្គមរាស្ត្រនិយម == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យរដ្ឋកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យអ៊ុនតាក់ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == សម័យព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី ២ == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ព្រះនាម ! ព្រះរាជឋានៈ ! ព្រះរាជគោរម្យងារ ! ព្រះស្វាមី |- | | | | |} == ឯកសារយោង == 2sbiwn1zpdagmywk05wptc2jdhlorbr 0 42225 337669 320081 2026-07-26T16:38:51Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337669 wikitext text/x-wiki {{For|គណបក្សកុម្មុយនិស្តក្នុងប្រទេសគុយបាដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩២៥|គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម (គុយបា)}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន គណបក្សនយោបាយ | colorcode = | name = បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា | native_name = Partido Comunista de Cuba | party_logo = Communist Party of Cuba.png | founder = [[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]] | leader1_title = លេខាទីមួយនៃបក្ស | leader1_name = [[មីហ្គែល ឌីយ៉ា-កានែល]] | leader2_title = លេខាទីពីរនៃបក្ស | leader2_name = [[ចូសេ រ៉ាមន ម៉ាកាដូ វិនទូរ៉ា]]<ref name=retirementonhold>{{cite news|url=http://www.granma.cu/cuba/2021-04-21/preside-diaz-canel-pleno-extraordinario-del-partido-en-la-habana-21-04-2021-00-04-11|title=Díaz-Canel chairs the Extraordinary Plenary of the Party in Havana (+ Video)|first=Yaima Puig|last=Meneses|date=April 21, 2021|accessdate=April 21, 2021}}</ref> | foundation = ៣ តុលា ១៩៦៥ (៥៥ ឆ្នាំមុន) | predecessor = [[:es:Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba|គណបក្សរួបរួមបដិវត្តន៍សង្គមនិយមគុយបា]] | slogan = ''{{lang|es|¡Hasta la victoria siempre!}}'' <br /> (នឹងទទួលជ័យជម្នះជារៀងរហូត!) | headquarters = [[ឡាហាវ៉ាន|ក្រុងហាវ៉ាណា]], [[គុយបា|ប្រទេសគុយបា]] | newspaper = ''[[គ្រែនម៉ា (សារព័ត៌មាន)|គ្រែនម៉ា]]'' | youth_wing = [[សម្ព័ន្ធយុវជនកុម្មុយនិស្ត (គុយបា)|សម្ព័ន្ធយុវជនកុម្មុយនិស្ត]] | membership_year = ២០១៦ | membership = {{increase}} ៧០០,០០០<ref name="membership">{{cite web |url = http://en.granma.cu/cuba/2021-04-22/central-report-to-the-eighth-congress-of-the-communist-party-of-cuba |title = Central Report to the Eighth Congress of the Communist Party of Cuba, presented by Army General Raúl Castro Ruz |website = en.granma.cu |access-date=15 July 2021 }}</ref> | ideology = [[លិទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|លទ្ធិកុម្មុយនិស្ត]]<ref>{{cite web |url= https://thecubaneconomy.com/articles/tag/communist-party-of-cuba/ |title= Cuba's New Constitution explained |date= 27 February 2019 |access-date= 23 May 2020 |archivedate= 25 តុលា 2016 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20161025203945/https://thecubaneconomy.com/articles/tag/communist-party-of-cuba/ |url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2473351 |title= The Cuban Communist Party at the Center of Political and Economic Reform: Current Status and Future Reform |date= 30 July 2014 |access-date= 23 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.ascecuba.org/asce_proceedings/the-cuban-communist-party-current-status-and-future-reform/ |title= The Cuban Communist Party: Current Status and Future Reform |date= 30 November 2014 |access-date= 23 May 2020 |archivedate= 1 មិថុនា 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170601070027/https://www.ascecuba.org/asce_proceedings/the-cuban-communist-party-current-status-and-future-reform/ |url-status= dead }}</ref><br>[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន]]<br>[[លទ្ធិកាស្ត្រូ]]<br>[[លទ្ធិហ្គីវ៉ារ៉ា|ហ្គីវ៉ារ៉ានិយម]]<br>[[ជាតិនិយមស្លាបឆ្វេង]] | position = [[នយោបាយស្លាបឆ្វេង|ឆ្វេងនិយម]]<ref>{{cite web|url=http://www.sinpermiso.info/textos/el-encuentro-de-la-izquierda-cubana-con-la-revolucion-rusa-el-partido-comunista-y-la-comintern|title=El encuentro de la izquierda cubana con la Revolución Rusa: el Partido Comunista y la Comintern (ជាភាសាអេស្ប៉ាញ)|accessdate=9 January 2017|author=Víctor Jeifets y Lazar Jeifets|date=2017}}</ref><ref>(ជាភាសាបារាំង) [http://typo.mondediplo.net/messages/138 Parti communiste de Cuba (extrême gauche) (créé en 1965, seul parti légal)], ''Le Monde diplomatique''</ref> | international = [[កិច្ចប្រជុំនៃបក្សកុម្មុយនិស្តនិងបក្សពលករអន្តរជាតិ]]<br>[[កិច្ចសិក្ខាសាលាកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ]] (អសកម្ម) | regional = [[សន្និសីទអចិន្ត្រៃយ៍របស់គណបក្សនៃអាមេរិកឡាទីននិងការ៉ាប៊ីន|ស.អ.គ.អ.ឡ.ក.]]<br>[[សន្និសីទសាវប៉ូឡូ]] | seats1_title = [[រដ្ឋសភាជាតិនៃអំណាចប្រជាជន|រដ្ឋសភាជាតិ]]<ref>{{cite web |title = IPU PARLINE database: CUBA (Asamblea nacional del Poder popular), Last elections| website = ipu.org |publisher=[[Inter-Parliamentary Union]] |year=2013 |accessdate=20 March 2015 |url = http://www.ipu.org/parline-e/reports/2079_E.htm }}</ref> | seats1 = {{composition bar|605|605|hex=#CE2029}} | colors = {{color box|#FF0000|border=darkgray}} [[ក្រហម]] {{color box|#0000FF|border=darkgray}} [[ខៀវ]] | website = {{URL|http://www.pcc.cu/|www.pcc.cu}} | country = គុយបា | flag = [[File:M-26-7.svg|150px]] }} '''គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា''' ([[ភាសាអេស្ប៉ាញ]]៖ ''Partido Comunista de Cuba''–'''PCC''') ឬហៅសាមញ្ញថា '''បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា''' គឺជាគណបក្សកាន់អំណាចនៅក្នុង[[គុយបា|សាធារណរដ្ឋគុយបា]]។ [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញគុយបា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋគុយបា]]បានចែងថា បក្សត្រូវដើរតួនាទីជា"កម្លាំងដឹកនាំរបស់សង្គមនិងរដ្ឋ"។ គណបក្សនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៥ ក្នុងនាមជាបក្សស្នងនៃ[[:es:Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba|គណបក្សរួបរួមបដិវត្តន៍សង្គមនិយមគុយបា]]ដែលធ្លាប់បានចូលរួមក្នុង[[ចលនា ២៦ កក្កដា]]ជាមួយ[[គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម (គុយបា)|គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម]]ដើម្បីឡើងកាន់កាប់អំណាចដឹកនាំប្រទេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ PCC គឺជា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្ត]]ដែលផ្អែកលើគោលការណ៍[[លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យកណ្តាល]] ដែលជាគោលការណ៍បង្កើតឡើងដោយអ្នកបដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឈ្មោះ[[វ្លាឌីមៀរ អ៊ីលីច លេនីន|វ្លាឌីមៀរ លេនីន]]ដោយវាអនុញ្ញាតឱ្យមានការពិភាក្សាគ្នាដោយសេរីនិងបើកចំហរអំពីបញ្ហានៃគោលនយោបាយនៅក្នុងបក្សហើយបន្ទាប់មកគឺតម្រូវឱ្យមានការយល់ព្រមព្រៀងគ្នារវាងសមាជិកបក្សលើគោលនយោបាយថ្មី។ ស្ថាប័នខ្ពស់បំផុតរបស់បក្សគឺ[[សមាជបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|សមាជបក្ស]]ដែលត្រូវកោះប្រជុំរៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តង។ បើកិច្ចប្រជុំសមាជបក្សមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួចនុះ[[គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|គណៈកម្មាធិការកណ្តាល]]គឺជាអ្នករៀបចំកិច្ចប្រជុំជំនួស។ កិច្ចប្រជុំរបស់គណៈកម្មាធិការកណ្តាលគឺត្រូវប្រព្រឹត្តិទៅរយៈពេលពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះកាតព្វកិច្ចនិងទំនួសខុសត្រូវប្រចាំថ្ងៃគឺត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យ[[ការិយាល័យនយោបាយនៃបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|ការិយាល័យនយោបាយ]]។ គិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ [[លេខាទីមួយនៃបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|លេខាទីមួយនៃគណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្ស]]គឺលោក[[មីហ្គែល ឌីយ៉ា-កានែល]] ហើយលោកក៏ត្រូវជា[[ប្រធានាធិបតីគុយបា]]ផងដែរ។<ref name=retirementonhold /><ref>{{cite web|author=Shasta Darlington|url=http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/04/19/cuba.castro.party/|title=Raul Castro to lead Cuba's Communist Party|publisher=CNN|date=19 April 2011|access-date=23 April 2018|archivedate=25 កុម្ភៈ 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225030035/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/americas/04/19/cuba.castro.party/|url-status=dead}}</ref> ចំណែកឯលេខាទីពីរនៃបក្សវិញគឺលោក[[ចូសេ រ៉ាមន ម៉ាកាដូ វិនទូរ៉ា]]ដោយលោកបានកាន់កាប់តំណែងនេះចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១១ ឯណោះ។<ref name=retirementonhold/> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ក្រុមអង្គការ[[លិទ្ធិកុម្មុយនិស្ត|កុម្មុយនិស្ត]]និងអង្គការ[[អនាធិបតេយ្យនិយម|អនាធិបតេយ្យ]]ចាប់មានឡើងនៅគុយបាតាំងពីដើមសម័យ[[សាធារណរដ្ឋគុយបា (១៩០២–១៩៥៩)|សាធារណរដ្ឋគុយបា]]ឯណោះ។ គេបានឱ្យដឹងថា បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាដើមត្រូវបានបង្កើតនៅកំឡុងទស្សវត្ត ១៩២០។ នៅឆ្នាំ១៩៤៤ បក្សនោះក៏បានប្តូរឈ្មោះមកជា [[គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម (គុយបា)|គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម]]ដើម្បីចូលរួមនៅក្នុងការបោះឆ្នោត។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦១ រយៈពេលពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក[[ហ្វលជេនស៊ីអូ បាទីស្តា]]ត្រូវបានផ្តួលរលំ ក្រុមបដិវត្តន៍គុយបាក៏បាននាំគ្នាទៅបង្កើតអង្គការនយោបាយមួយដែលមានឈ្មោះថា"អង្គការបដិវត្តន៍ចម្រុះ" (អបច)។ អង្គការបដិវត្តន៍ចម្រុះគុយបាគឺកើតចេញមកពីក្រុមបដិវត្តន៍បីមានដូចជា៖ * [[ចលនា ២៦ កក្កដា]] ដែលដឹកនាំដោយលោក[[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]] * [[គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម (គុយបា)|គណបក្សប្រជាជនសង្គមនិយម]] ដែលដឹកនាំដោយលោក[[ប្លាស រ៉ូកា]] * ផ្នែកមួយនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សានិស្សិតបដិវត្តន៍]]ដែលដឹកនាំដោយលោក[[ហ្វារេ ឆូមន]] នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៦២ អបច ក៏បានប្តូរឈ្មោះមកជា "គណបក្សរួបរួមបដិវត្តន៍សង្គមនិយមគុយបា" (គរបសគ) ហើយទីបំផុតក៏បានប្តូរមក"គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា"នៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៥។ នៅក្នុងមាត្រា ៥ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញគុយបាឆ្នាំ១៩៧៦ បានចែងថា បក្សកុម្មុយនិស្តគឺជា"កម្លាំងដឹកនាំជាន់ខ្ពស់របស់សង្គមនិងរដ្ឋហើយមានកិច្ចប្រឹងប្រែងរួមគ្នាឆ្ពោះទៅរកការកសាងនូវលទ្ធិសង្គមនិយមនិងសង្គមកុម្មុយនិស្តដ៏រីកចម្រើនមួយ"។<ref>{{cite web|url=http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/Cuba/vigente.html#mozTocId561012|title=Cuba: Constitución|website=pdba.georgetown.edu|accessdate=13 Sep}}</ref> រាល់គណបក្សនយោបាយទាំងអស់និងរួមទាំងបក្សកុម្មុយនិស្តនេះផងដែរគឺត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យផ្សព្វផ្សាយអង្គការរបស់ខ្លួនជាសាធារណៈនោះឡើយ។ ក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំដំបូងនៃអត្ថិភាពជាផ្លូវការរបស់ខ្លួន បក្សមួយនេះគឺកម្រនឹងចេញសកម្មភាពនៅខាងក្រៅការិយាល័យនយោបាយណាស់។ គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សទាំង ១០០ រូបគឺមិនសូវបានជួបជុំគ្នាឡើយ ហើយអស់រយៈពេលជាងដប់ឆ្នាំក្រោយពីការបង្កើតបក្សឡើងទើបគេឃើញថាកិច្ចប្រជុំសមាជបក្សដំបូងត្រូវបើកប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ នៅឆ្នាំ១៩៦៩ សមាជិកភាពរបស់បក្សគឺមានត្រឹមតែ ៥៥,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលស្មើនឹង ០.៧% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ ស្ថិតិនេះបានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាគឺជាគណបក្សកុម្មុយនិស្តកាន់អំណាចតូចជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ នៅកំឡុងទស្សវត្ត ១៩៧០ បរិធានបក្សក៏ចាប់ផ្តើមរីកលូតលាស់ឡើង។ នៅពេលដែលសមាជបក្សដំបូងចាប់ប្រព្រឹត្តិឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ សមាជិកភាពនៃបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាបានកើនឡើងបានចំនួនពីរសែននាក់ឯណោះ។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សក៏ចាប់ផ្តើមជួបប្រជុំគ្នាជារឿយៗហើយបានចែកចេញនូវបរិធានអង្គការដែលអនុញ្ញាតឱ្យបក្សកាន់តួនាទីនាំមុខនៅក្នុងសង្គម។ ==សមាជប្រជុំបក្ស== {{Main|សមាជបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា}} បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាបានបើកសមាជប្រជុំដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ហើយបន្ទាប់មកនៅឆ្នាំ១៩៨០ ១៩៨៦ ១៩៩១ ១៩៩៧ និង២០១១។ សមាជប្រជុំបក្សលើកទីប្រាំពីរត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងពីថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា រហូតដល់ថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០១៦<ref>{{cite web|url=http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article72522672.html|title=Cuba’s Communist Party Congress wants change, but also more of the same|work=Miami Herald|accessdate=14 October 2017}}</ref> ស្របនឹងថ្ងៃប្រារព្ធខួប ៥៥ ឆ្នាំនៃជ័យជម្នះរបស់កងទ័ពបដិវត្តន៍គុយបានៅឯ[[ការឈ្លានពានឆ្នេរជីរន|ឆ្នេរជីរន]]។<ref>{{cite web|url=http://en.escambray.cu/2015/7th-cuba-communist-party-congress-summoned-for-2016/|title=Escambray|website=Escambray|accessdate=14 October 2017}}</ref> កិច្ចប្រជុំសមាជបក្សលើកទី៨ គ្រោងនឹងប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ដល់ថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១។<ref>http://en.granma.cu/cuba/2019-12-20/led-by-raul-the-11th-plenum-of-the-communist-party-central-committee-held</ref> ==គណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្ស== ''សូមមើល: [[:es:Miembros del Comité Central del Partido Comunista de Cuba|បញ្ជីសមាជិកគណៈកម្មាធិការបជ្ឈឹមបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា]] (ជាភាសាអេស្ប៉ាញ)'' ==អង្គការធំៗរបស់បក្ស== [[សម្ព័ន្ធយុវជនកុម្មុយនិស្ត (គុយបា)|សម្ព័ន្ធយុវជនកុម្មុយនិស្តគុយបា]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦២ ដោយ[[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]]) ជាក្រុមយុវជនដែលនឹងបម្រើជាក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅពេលអនាគតឱ្យបក្ស។ [[សមាជីបកណ្តាលគុយបា]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៣៩ ដោយ[[ប្លាស រ៉ូកា]] និងឡាសារ៉ូ ប៉េណា) ជាមជ្ឈមណ្ឌលសហជីបគុយបា។ [[សហព័ន្ធនារីគុយបា]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦០ ដោយហ្វីដែល កាស្រ្តូ និង[[វីលម៉ា អេស្ពីន]]) ជាអង្គការនារីកណ្តាល។ [[សមាគមកសិករជាតិខ្នាតតូច]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦០ ដោយហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ជាអង្គការកសិករ។ [[អង្គការក្រុមនាំផ្លូវចូសេ ម៉ាទី]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៧ ដោយហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ជាអង្គការនិស្សិត (វ័យក្មេង)។ សហព័ន្ធនិស្សិតមធ្យមសិក្សា (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧០ ដោយហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ជាអង្គការនិស្សិត (ដំបូង)។ សហព័ន្ធនិស្សិតសកលវិទ្យាល័យ (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩២២ ដោយ[[ជូលីអូ អានតូនីអូ មេឡា]]) ជាអង្គការនិស្សិត (សកលវិទ្យាល័យ)។ [[គណៈកម្មាធិការសម្រាប់ការការពារបដិវត្តន៍]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦០ ដោយហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ជាអង្គការការងារសហគមន៍។ សមាគមន៍យុទ្ធជននៃបដិវត្តន៍គុយបា (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ជាអង្គការសម្រាប់បុគ្គលិកយោធាទាំងសកម្មនិងចូលនិវត្តន៍។ [[សហភាពអ្នកសារព័ត៌មានគុយបា]] (បង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦៣ ដោយហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ជាអង្គការអ្នកសារព័ត៌មានកណ្តាល។ ==ក្រុមយុវជននៃបក្ស== ស្លាបយុវជននៃបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាមានឈ្មោះថា [[សម្ព័ន្ធយុវជនកុម្មុយនិស្ត (គុយបា)|សម្ព័ន្ធយុវជនកុម្មុយនិស្តគុយបា]] (''Unión de Jóvenes Comunistas'', UJC) ដែលសព្វថ្ងៃគឺជាអង្គការសមាជិកនៃ[[សហព័ន្ធយុវជនប្រជាធិបតេយ្យពិភពលោក]]។ បក្សនេះក៏មានក្រុមវ័យក្មេងដែរ ដែលមានឈ្មោះថា [[អង្គការក្រុមនាំផ្លូវចូសេ ម៉ាទី]]។ ==មនោគមវិជ្ជា== បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបក្សកុម្មុយនិស្តកាន់អំណាចនៅប្រទេស[[វៀតណាម]] [[ចិន]] និង[[ឡាវ]] បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាគឺនូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន]]ចាស់និងគំរូដឹកនាំចាស់របស់សូវៀត។ បច្ចុប្បន្ន បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាកំពុងកើតមានការស្ទាក់ស្ទើរយ៉ាងខ្លាំងមកលើការធ្វើកំណែទម្រង់ទីផ្សារហើយតាំងពីសហភាពសូវៀតត្រូវរំលាយចោលមក វាត្រូវបានគេបង្ខំឱ្យទទួលយកវិធានការទីផ្សារថ្មីៗមួយចំនួនសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។ បក្សកុម្មុយនិស្តគុយបាគឺចូលចិត្តប្រកាន់យកនូវគោលនយោបាយអន្តរាគមន៍បរទេស ហើយជារឿយៗវាតែងតែគាំទ្រនូវចលនាឬរដ្ឋាភិបាលឆ្វេងនិយមផ្សេងៗទៀតនៅលើពិភពលោក។ កិច្ចការអន្តរជាតិដ៏អស្ចារ្យបំផុតសម្រាប់បក្សនេះនិងប្រទេសគុយបាទាំងមូលគឺការលូកដៃចូលធ្វើអន្តរាគមន៍នៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងអង់កូឡា|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក្នុងប្រទេស[[អង់កូឡា]]។<ref>{{cite web|author=Michael Evans|url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB67/|title=Secret Cuban Documents on History of Africa Involvement|publisher=Gwu.edu|accessdate=13 January 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ipsterraviva.net/Africa/viewstory.asp?idnews=452|title=Cuba: Angolan War Memories Live On|date=16 June 2007|accessdate=23 April 2018|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20070616124846/http://www.ipsterraviva.net/Africa/viewstory.asp?idnews=452|archivedate=16 June 2007|df=dmy-all}}</ref> ក្រោយពីបដិវត្តន៍គុយបាត្រូវបានបញ្ចប់ គណបក្សនេះបានចាប់អនុវត្តនូវគោល[[លទ្ធិកាស្ត្រូ]] (មនោគមវិជ្ជារបស់លោកហ្វីដែល កាស្ត្រូ) ហើយនិង[[លទ្ធិហ្គីវ៉ារ៉ា]]។ គោលនយោបាយការបរទេសមួយទៀតរបស់បក្សនេះគឺការធ្វើទំនាក់ទំនងបរទេសតាមរយៈវេជ្ជពេទ្យ។ ជាទូទៅ គុយបាតែងបញ្ជូនវេជ្ជពេទ្យ អ្នកបច្ចេកទេសខាងកសិកម្ម និងអ្នកជំនាញជាតិគុយបារាប់ពាន់នាក់ផ្សេងៗទៀតទៅជួយប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជុំវិញពិភពលោក ទាំងនោះរួមមានប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ។{{citation needed}} តាំងពីក្លាយជាមេដឹកនាំបក្សមក លោក[[រ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូ]]បានចាប់អនុវត្តយុទ្ធនាការសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនិយមថ្មីដោយយកត្រាប់តាមគំរូប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួនធំនៅអាស៊ី។ យោងតាមប្រការនេះ ប្រទេសគុយបាគឺកំពុងតម្រង់ខ្លួនបន្តិចម្តងៗទៅរកគំរូសេដ្ឋកិច្ចបែបប្រទេសចិន និងវៀតណាម។<ref>{{cite web|url=http://insight.inewsweek.cn/topic.php?tid=626 |script-title=zh:古巴改革："社会主义更新"未完待续|accessdate=22 April 2014|language=ជាភាសាចិន|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140429205524/http://insight.inewsweek.cn/topic.php?tid=626|archivedate=29 April 2014|df=dmy-all}}</ref> ==ប្រវត្តិនៃការបោះឆ្នោត== ===ការបោះឆ្នោតរដ្ឋសភាជាតិ=== {| class=wikitable style=text-align:center !'''ឆ្នាំបោះឆ្នោត''' !ប្រធានគណបក្ស ! colspan="2" |'''សន្លឹកឆ្នោត''' !'''%''' !'''អាសនៈ''' !+/– !'''ស្ថានភាព''' !រដ្ឋាភិបាល |- |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ១៩៧៦|១៩៧៦]] | rowspan="10" |[[ហ្វីដែល កាស្ត្រូ]] | colspan="3" |បោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយសភាក្រុង |{{composition bar|489|489|hex=#CE2029}} |{{increase}} ៤៨៩ |{{increase}} ១ | style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ១៩៨១|១៩៨១]] | colspan="3" |បោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយសភាក្រុង |{{composition bar|499|499|hex=#CE2029}} |{{increase}} ១០ |{{steady}} ១១ | style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ១៩៨៦|១៩៨៦]] | colspan="3" |បោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយសភាក្រុង |{{composition bar|510|510|hex=#CE2029}} |{{increase}} ១១ |{{steady}} ១ | style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- | rowspan="2" |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ១៩៩៣|១៩៩៣]] |បញ្ជីពេញ |៦,៩៣៩,៨៩៤ |៩៥.១% | rowspan="2" |{{composition bar|589|589|hex=#CE2029}} | rowspan="2" |{{increase}} ៧៩ | rowspan="2" |{{steady}} ១ | rowspan="2" style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |សន្លឹកឆ្នោតជ្រើសរើស |៣៦០,៧៣៥ |៤.៩% |- | rowspan="2" |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ១៩៩៨|១៩៩៨]] |បញ្ជីពេញ | rowspan="2" |៧,៥៣៣,២២២ | rowspan="2" |១០០% | rowspan="2" |{{composition bar|601|601|hex=#CE2029}} | rowspan="2" |{{increase}} ១២ | rowspan="2" |{{steady}} ១ | rowspan="2" style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |សន្លឹកឆ្នោតជ្រើសរើស |- |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ២០០៣|២០០៣]] | colspan="2" | | |{{composition bar|609|609|hex=#CE2029}} |{{increase}} ៨ |{{steady}} ១ | style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- | rowspan="2" |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ២០០៨|២០០៨]] |បញ្ជីពេញ |៧,១២៥,៧៥២ |៩១% | rowspan="2" |{{composition bar|614|614|hex=#CE2029}} | rowspan="2" |{{increase}} ៥ | rowspan="2" |{{steady}} ១ | rowspan="2" style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |សន្លឹកឆ្នោតជ្រើសរើស |៧១៣,៦០៥ |៩% |- | rowspan="2" |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ២០១៣|២០១៣]] | rowspan="4" |[[រ៉ាអ៊ូ កាស្ត្រូ]] |បញ្ជីពេញ |៦,០៣១,២១៥ |៨១.៣០% | rowspan="2" |{{composition bar|612|612|hex=#CE2029}} | rowspan="2" |{{decrease}} ២ | rowspan="2" |{{steady}} ១ | rowspan="2" style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |សន្លឹកឆ្នោតជ្រើសរើស |១,៣៨៧,៣០៧ |១៨.៧០% |- | rowspan="2" |[[ការបោះឆ្នោតសភាគុយបា ឆ្នាំ២០១៨|២០១៨]] |បញ្ជីពេញ |៥,៦២០,៧១៣ |៨០.៤៤% | rowspan="2" |{{composition bar|605|605|hex=#CE2029}} | rowspan="2" |{{decrease}} ៧ | rowspan="2" |{{steady}} ១ | rowspan="2" style="background-color:#CCFFCC" |គណបក្សស្របច្បាប់តែមួយ |- |សន្លឹកឆ្នោតជ្រើសរើស |១,៣៦៦,៣២៨ |១៩.៥៦% |} ==មើលផងដែរ== *[[បញ្ជីរាយនាម គណបក្សនយោបាយនៅគុយបា]] ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Commons category|Communist Party of Cuba|គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា}} * [http://www.pcc.cu/ គេហទំព័រផ្លូវការ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110420195611/http://www.pcc.cu/ |date=2011-04-20 }} ជាភាសាអេស្ប៉ាញ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា|គណបក្សកុម្មុយនិស្តគុយបា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយនៅគុយបា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សកុម្មុយនិស្តកាន់អំណាច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយ]] rjll624r6hhnysghnh16kvhcxeffrtg 0 42821 337682 336733 2026-07-27T01:42:45Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337682 wikitext text/x-wiki {{About|ប្រទេស}} {{Infobox country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋបេឡារុស | common_name = បេឡារុស | native_name = {{nobold|Рэспубліка Беларусь ([[ភាសាបេឡារុស]])<br/>Республика Беларусь ([[ភាសារុស្ស៊ី]])}} | image_flag = Flag of Belarus.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិបេឡារុស|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Belarus (2020–present).svg | symbol_type = វរលញ្ឆករ | national_anthem = <br>[[មី បេឡារុស្ស|Дзяржаўны Гімн Рэспублікі Беларусь<br>''Dziaržaŭny Himn Respubliki Bielaruś'']]<br>{{nowrap|([[ភាសាខ្មែរ]]៖ "ចម្រៀងជាតិបេឡារុស")}}{{center|[[File:Belarusian national anthem, performed by the United States Navy Band.mp3]]}} | image_map = Belarus on the globe (Europe centered).svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសបេឡារុស (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[មីនស្កឹ]] | coordinates = {{Coord|53|55|N|27|33|E|type:city(2000000)_region:BY}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាបេឡារុស]] និង [[ភាសារុស្ស៊ី]]{{ref|footnote_a|a}} | languages2_type = ភាសាភាគតិចដែលបានទទួលស្គាល់ | languages2 = {{hlist | [[ភាសាប៉ូឡូញ]] | [[ភាសាអ៊ុយក្រែន]] | និង[[ភាសាយីឌីស]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | {{nowrap|៨៤.៩% [[ជនជាតិបេឡារុស]]}} | ៧.៥% [[ជនជាតិរុស្ស៊ី]] | ៣.១% [[ជនជាតិប៉ូឡូញ]] | ១.៧% [[ជនជាតិអ៊ុយក្រែន]] | ២.៨% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត }} | ethnic_groups_year = ២០១៩ | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web|url=https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/b49/b49a6306ec95b5c2d851e897490581a3.pdf|title=ចំនួនតួលេខនៅបេឡារុស ឆ្នាំ២០២១|publisher=គណៈកម្មាធិការស្ថិតិជាតិនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|access-date=2022-01-18|archivedate=2022-10-09|archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.belstat.gov.by/upload/iblock/b49/b49a6306ec95b5c2d851e897490581a3.pdf|url-status=dead}}</ref> | religion = {{unbulleted list |item_style=white-space; |៥៥.៤% [[គ្រិស្តសាសនា]]<br/>—៤៨.៣% [[អូស្សូដក់ខាងកើត|និកាយអូស្សូដក់]]<br/>—៧.១% និកាយ[[គ្រិស្តសាសនា|គ្រិស្ត]]ដទៃទៀត|៤១.១% គ្មានជំនឿសាសនា|២.៤% [[សាសនានៅបេឡារុស|សាសនាផ្សេងៗទៀត]]|១.១% មិនបានបញ្ជាក់}} | religion_year = ២០១១ | religion_ref = <ref name="mfa">{{cite web |url=https://adsdatabase.ohchr.org/IssueLibrary/MINISTRY%20OF%20FOREIGN%20AFFARIS_Religion%20and%20denominations%20in%20Belarus.pdf |title=សាសនា និងនិកាយសាសនានៅសាធារណរដ្ឋបេឡារុស |date=November 2011 |access-date=18 មករា 2022 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស្ស |archivedate=2022-10-09 |archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://adsdatabase.ohchr.org/IssueLibrary/MINISTRY%20OF%20FOREIGN%20AFFARIS_Religion%20and%20denominations%20in%20Belarus.pdf |url-status=dead }}</ref> | government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតីនិយម]] អាស្រ័យ[[រដ្ឋឯកភូត|សភាឯកភូត]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីបេឡារុស|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]] ([[បាតុកម្មនៅបេឡារុសឆ្នាំ២០២០–២០២១|កំពុងមានជម្លោះ]])<ref>{{cite web|url=https://www.france24.com/en/20200923-belarus-leader-lukashenko-holds-secret-inauguration-amid-continuing-protests|title=Belarus leader Lukashenko holds secret inauguration amid continuing protests|website=france24.com|date=23 September 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54262953|title=Belarus: Mass protests after Lukashenko secretly sworn in|publisher=BBC News|date=23 September 2020}}</ref> | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីបេឡារុស|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[រ៉ូម៉ាំង ហ្កូលូវឆិនកូ]]<ref>{{Cite web|url=https://eng.belta.by/president/view/lukashenko-appoints-new-government-132715-2020/|title=Lukashenko appoints new government|date=19 August 2020|website=eng.belta.by}}</ref> | legislature = [[រដ្ឋសភាបេឡារុស|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[ក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|ក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋ]] | lower_house = [[សភាតំណាងរាស្ត្របេឡារុស|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្របេឡារុស|ទទួលឯករាជ្យ]] | sovereignty_note = ពី[[រុស្ស៊ី]] | established_event2 = [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុស|ប្រកាសបង្កើតឡើង]] | established_date2 = ២៥ មីនា ១៩១៨ | established_event3 = {{nowrap|ទទួលឯករាជ្យពី[[សហភាពសូវៀត]]}} | established_date3 = ១០ ធ្នូ ១៩៩១ | established_event4 = ទទួលស្គាល់ | established_date4 = ២៦ ធ្នូ ១៩៩១ | established_event5 = {{nowrap|[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុស|ប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]}} | established_date5 = ១៥ មីនា ១៩៩៤ | established_event6 = [[ប្រជាមតិបេឡារុសឆ្នាំ២០០៤|កំណែប្រែចុងក្រោយបង្អស់]] | established_date6 = ១៧ តុលា ២០០៤ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២០៧,៥៩៥ | area_rank = ទី៨៤ | percent_water = ១.៤% | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ៩,៤០៨,៤០០<ref name="ReferenceA">{{cite web|url=http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/ssrd-mvf_2/natsionalnaya-stranitsa-svodnyh-dannyh/naselenie_6/chislennost-naseleniya1_yan_poobl//|title=Численность населения на 1 января 2020 г. по областям Республики Беларусь|website=www.belstat.gov.by|access-date=2021-05-25|archivedate=2019-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191204232117/http://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/ssrd-mvf_2/natsionalnaya-stranitsa-svodnyh-dannyh/naselenie_6/chislennost-naseleniya1_yan_poobl/|url-status=dead}}</ref> | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_estimate_year = ២០២០ | population_census = {{DecreaseNeutral}} ៩,៤១៣,៤៤៦ | population_census_year = ២០១៩ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៥.៨ | population_density_sq_mi = ១២០.៨ <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ទី១៤២ | GDP_PPP = {{decrease}} ១៨៥.៨៨៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEOBY">{{Cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=913,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2020 |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=IMF.org |access-date=5 ឧសភា 2020}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២០ | GDP_PPP_rank = ទី៦៩ | GDP_PPP_per_capita = {{decrease}} ១៩,៧៥៨ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOBY" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៦៦ | GDP_nominal = {{decrease}} ៥៧.៧០៨ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEOBY" /> | GDP_nominal_year = ២០២០ | GDP_nominal_rank = ទី៧៥ | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ៦,១៣៣ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOBY" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨៤ | Gini = 25.2 <!--អនុញ្ញាតតែលេខឡាតាំងប៉ុណ្ណោះ--> | Gini_year = ២០១៨ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="WBgini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BY |title=GINI index (World Bank estimate) – Belarus |publisher=World Bank |access-date=22 March 2020 |archivedate=27 មករា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180127204140/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=BY |url-status=dead }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.823 <!--អនុញ្ញាតតែលេខឡាតាំងប៉ុណ្ណោះ--> | HDI_year = ២០១៩<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=United Nations Development Programme|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ទី ៥៣ | currency = [[រូបបេឡារុស]] | currency_code = BYN | time_zone = [[ម៉ោងម៉ូស្គូ|MSK]]<ref>{{Cite web|url=https://www.timeanddate.com/time/zone/belarus/minsk|title=Time Zone & Clock Changes in Minsk, Belarus|website=www.timeanddate.com}}</ref> | utc_offset = +៣ | date_format = dd.mm.yyyy | drives_on = ស្តាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅបេឡសរុស|+៣៧៥]] | cctld = {{unbulleted list | [[.by]] | [[.бел]]<ref>{{Cite web | title = Icann Адобрыла Заяўку Беларусі На Дэлегаванне Дамена Першага Ўзроўню З Падтрымкай Алфавітаў Нацыянальных Моў.Бел | url = http://cctld.by/be/history/bel/ | access-date = 26 August 2014 | archivedate = 4 មីនា 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20160304062719/http://cctld.by/be/history/bel/ | url-status = dead }}</ref>}} | official_website = [http://belarus.by/ belarus.by] | footnote_a = {{note|footnote_a}} {{cite web|url=http://law.by/document/?guid=3871&p0=V19402875e|title=រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុសនៃឆ្នាំ១៩៩៤|access-date=2021-05-25|archivedate=2020-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200304132712/http://law.by/document/?guid=3871&p0=V19402875e|url-status=dead}} ផ្នែកទី ១, មាត្រា ១៧ }} '''ប្រទេសបេឡារុស''' (អាចសរសេរបានថា '''បេឡារុស្ស''', ជា[[ភាសាបេឡារុស]] និង[[ភាសារុស្ស៊ី]]៖ Беларусь) មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋបេឡារុស''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អឺរ៉ុបខាងកើត]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[រុស្ស៊ី]]នៅភាគខាងកើតនិងឥសាន្ត ប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]]នៅភាគខាងត្បូង ប្រទេស[[ប៉ូឡូញ]]នៅភាគខាងលិច ហើយនិងប្រទេស[[លីទុយអានី]]និង[[ឡេតូនី]]នៅភាគពាយព្យ។ ប្រទេសបេឡារុសមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ២០៧,៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនចំនួន ៩.៤ លាននាក់ដែលធ្វើឱ្យបេឡារុសក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសអឺរ៉ុបតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំបំផុតទីដប់បី]]និងមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសអឺរ៉ុបតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនបំផុតទីម្ភៃ]]នៅទ្វីប[[អឺរ៉ុប]]។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់រដ្ឋបាលចំនួន ៧ [[តំបន់នៃបេឡារុស|តំបន់]]។ [[មីនស្កឹ]]គឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស។ មុនសតវត្សទី២០ ទឹកដីបេឡារុសសព្វថ្ងៃត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋនិងចក្រភពខុសៗគ្នារួមមាន៖ [[រូសកៀវ]] [[ក្សត្របុរីប៉ូឡូស្កឹ]] [[មហាពញារដ្ឋលីទុយអានី]] [[សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី]] ហើយនិង[[ចក្រភព រុស្ស៊ី|ចក្រភពរុស្ស៊ី]]។ បន្ទាប់ពី[[បដិវត្តន៍រុស្ស៊ី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ មានរដ្ឋមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមប្រជែងគ្នានៅក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ដើម្បីដណ្តើមឥទ្ធិពលនិងទឹកដីហើយទីបំផុត [[សសស បេឡារុស]]ក៏ត្រូវបង្កើតឡើង ហើយបានបញ្ចូលជាផ្នែកនៃ[[សហភាពសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២។ បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមប៉ូឡូញ–សូវៀត]]បានបញ្ចប់ ទឹកដីបេឡារុសជិតពាក់កណ្តាលត្រូវបានកាត់ទៅឱ្យប្រទេសប៉ូឡូញ។ ទឹកដីបេឡសរុសសព្វថ្ងៃបានលេចចេញជារូបរាងឡើងដំបូងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៩ បន្ទាប់ពីសូវៀតបាន[[ការឈ្លានពានរបស់សូវៀតលើប៉ូឡូញ|ចូលឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញ]]នាអំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។<ref name="uni1">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=o85YDMTeMrUC&q=reunification+of+western+belarus| title=National purpose in the world economy: post-Soviet states in comparative perspective| last=Abdelal| first=Rawi| year=2001| publisher=[[Cornell University Press]]| isbn=978-0-8014-3879-0}}</ref><ref name="uni2">{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=wGA4o-UhAfgC&q=reunification+of+western+belarus&pg=PA713| title=Europa World Year, Book 1| last=Taylor & Francis Group| year=2004| publisher=[[Routledge|Europa publications]] |isbn= 978-1-85743-254-1}}</ref><ref name="uni3"/> ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ប្រតិបត្តិការយោធាជាច្រើនត្រូវបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅលើទឹកដីបេឡារុសដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យបេឡារុសទទួលរងការខូតខាតនិងបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយក្នុងនោះមានជនស៊ីវិលបេឡារុសប្រមាណ ១ ភាគ ៤ ត្រូវបាត់បង់ជីវិតហើយធនធានសេដ្ឋកិច្ចខ្លួនជាងពាក់កណ្តាលត្រូវរលាយរលុត។<ref name="axell">{{cite book| last=Axell| first=Albert| title=Russia's Heroes, 1941–45| publisher=Carroll & Graf Publishers| year=2002| page=[https://archive.org/details/russiasheroes19400albe/page/247 247]| isbn=0-7867-1011-X| url=https://archive.org/details/russiasheroes19400albe/page/247}}</ref> សាធារណរដ្ឋមួយនេះត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលសូវៀតជួយអភិវឌ្ឍឡើងវិញបន្ទាប់ពីមហាសង្គ្រាមដ៏ប្រល័យបានបញ្ចប់។ នៅឆ្នាំ១៩៤៥ សសស បេឡារុសបានក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]រួមជាមួយសហភាពសូវៀត។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩០ សភានៃសាធារណរដ្ឋបានប្រកាសពីអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសបេឡារុសហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ បេឡារុសក៏បានប្រកាសឯករាជ្យខណៈដែលសូវៀតកំពុងតែជួប[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|វិបត្តិផ្ទៃក្នុងដ៏ធ្ងន់]]។<ref>{{cite web| url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/| title=The World Factbook| publisher=cia.gov| access-date=4 March 2016| archivedate=9 មករា 2021| archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/| url-status=dead}}</ref> បន្ទាប់ពីបានអនុម័ត[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុស|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]ក៏[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុស|ជាប់ឆ្នោត]]ក្លាយជាប្រធានាធិបតីដំបូងរបស់ប្រទេសបេឡារុសហើយលោកបានកាន់តំណែងនេះចាប់តាំងពីពេលនោះមករហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/116265.stm Profile: Europe's last dictator?] BBC News, 10 September 2001</ref> គេបានចាត់ទុករដ្ឋាភិបាលលូកាសិនកូថាជារដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ក្រុមសិទ្ធិមនុស្សក៏បានអះអាងដែរថាសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងប្រទេសបេឡារុសគឺមានកម្រិតទាបបំផុត។<ref>{{Cite book |last1=Levitsky |first1=Steven |url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC |title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War |last2=Way |first2=Lucan A. |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781139491488 |series=Problems of International Politics |location=Cambridge |date=2010 |page=203 |chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism |quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...]. |author-link=Steven Levitsky |access-date=12 June 2020}}</ref><ref name=amnesty>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/belarus/|title=Human rights by country&nbsp;– Belarus|publisher=[[Amnesty International]]|access-date=January 22, 2020}}</ref> បេឡារុសគឺជាប្រទេសអឺរ៉ុបតែមួយគត់ដែលនូវអនុវត្តការកាត់[[ទោសប្រហារជីវិត]]។ លោកលូកាសិនកូគឺនូវតែប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយមួយចំនួនខ្លះៗពីសម័យសូវៀតមានដូចជា [[កម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុងវិស័យ[[សេដ្ឋកិច្ច]]...ជាដើម។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០០ ប្រទេសបេឡារុសនិងប្រទេសរុស្ស៊ីបានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមួយដែលនឹងបង្កើនកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងរដ្ឋទាំងពីរហើយជាលទ្ធផល [[រដ្ឋសហភាព]]ក៏បានបង្កើតឡើង។ ប្រទេសបេឡារុសគឺជា[[ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ]]ហើយជាប្រទេសដែលជាប់លំដាប់ថ្នាក់កំពូលមួយនៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]]។ ប្រទេសបេឡារុសគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ និងជាសមាជិកនៃ[[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]] [[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី]] និង[[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]]។ ប្រទេសនេះបានបញ្ជាក់ថាខ្លួនគ្មានបំណងចូលរួមជាសមាជិក[[សហភាពអឺរ៉ុប]]នោះឡើយតែបាន[[ទំនាក់ទំនងបេឡារុស–សហភាពអឺរ៉ុប|រក្សាទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីជាមួយ]] ហើយធ្លាប់បានចូលរួមនៅក្នុងគម្រោងអឺរ៉ុបចំនួនពីរ៖ [[ភាពជាដៃគូទិសបូព៌ា]] និង[[កិច្ចផ្តួចផ្តើមទីក្រុងបាគូ]]។ ==ឈ្មោះ== {{See also|ឈ្មោះប្រទេសបេឡារុស}} ឈ្មោះថា ''បេឡារុស'' គឺមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងពាក្យ ''បេឡាយ៉ា រុស'' ពោលគឺ''[[រូសតេនីស|រុស'ស]]''។<ref name="Zaprudnik 1993 2">{{Harvnb|Zaprudnik|1993|p=2}}</ref> គេបានលើកឡើងនូវអំណះអំណាងមួយចំនួនចំពោះប្រភពដើមនៃឈ្មោះថា ''រុស'ស''។ ទ្រឹស្តីសាសនាពន្ធុសាស្ត្របានបង្ហាញថា ឈ្មោះ''រុស'ស''គឺជាឈ្មោះសម្តៅលើទឹកដីរូសតេនីបុរាណដែលកាលនុះត្រូវជាផ្នែកមួយនៃ[[មហាពញារដ្ឋលីទុយអានី]]ហើយមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិស្លាវ កាន់សាសនាគ្រិស្ត។ ទឹកដី''រុស'ស''គឺផ្ទុយពី''[[រូសតេនីខ្មៅ|រុស'ខ្មៅ]]''ដែលជាទឹកដីកាន់កាប់ដោយពួក[[បាល់ត៍]]ដែលគ្មានជំនឿលើសាសនាអ្វីនោះទេ។<ref>Аб паходжанні назваў Белая і Чорная Русь (Eng. "About the Origins of the Names of White and Black Ruthenia"), Язэп Юхо (Joseph Juho), 1956.</ref> ទ្រឹស្តីមួយទៀតបានពន្យល់ថាឈ្មោះនោះគឺសម្តៅទៅលើជនជាតិស្លាវនៅក្នុងតំបន់ដែលតែងស្លៀកបំពាក់ពណ៌ស។<ref name="Zaprudnik 1993 2"/><ref>{{Harvnb|Minahan|1998|p=35}}</ref> ទ្រឹស្តីទីបីបានប្រាប់ថា ប្រជាជនដែលរស់នៅលើទឹកដីរុសបុរាណដែលមិនធ្លាប់បានកាន់កាប់ដោយពួក[[តាតារ]] ត្រូវបានគេច្រើនសម្តៅថា''រុស'ស''។<ref name="Zaprudnik 1993 2"/> ទ្រឹស្តីទីបួនបានបង្ហាញថា ពណ៌សគឺមានទំនាក់ទំនងជិតដិតជាមួយទិសខាងលិចហើយទឹកដីបេឡារុសគឺជាទឹកដីផ្នែកខាងលិចនៃចក្រភព[[រូសកៀវ]]នៅរវាងសតវត្សទី៩–១៣។<ref>{{Cite web|url=https://belarus-travel.com/theconcept-of-whiterussia/|title=Why Is Belarus called White Russia &#124; Belarus Travel|date=5 April 2016|access-date=26 ឧសភា 2021|archivedate=31 ឧសភា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210531113644/https://belarus-travel.com/theconcept-of-whiterussia/|url-status=dead}}</ref> ពាក្យថា ''បេឡារុស្ស៊ីយ៉ា'' គឺតែងនិយមប្រើប្រាស់ដោយជនជាតិរុស្ស៊ីតាំងពីសម័យចក្រភពរុស្ស៊ីរហូតមកដល់អំឡុងឆ្នាំ១៩៩១។ ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះគឺ ''សាធារណរដ្ឋបេឡារុស'' (ភាសាបេឡសរុស៖ Рэспубліка Беларусь, ភាសារុស្ស៊ី៖ Республика Беларусь)។<ref name="bynamelaw">{{cite web |url=http://pravo.kulichki.com/zak/year1991/doc47159.htm |title=Law of the Republic of Belarus – About the name of the Republic of Belarus |access-date=6 October 2007 |date=19 September 1991 |publisher=Pravo – Law of the Republic of Belarus |language=ru }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/ |title=Belarus&nbsp;– Government |access-date=22 December 2007 |date=2007 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |archivedate=9 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/ |url-status=dead }}</ref> នៅឯប្រទេសរុស្ស៊ីវិញ ពាក្យថា''បេឡារុស្ស៊ីយ៉ា''គឺនូវតែមានអ្នកប្រើប្រាស់ជារឿយៗ។<ref>{{Cite web|url= https://people.onliner.by/2014/02/26/bel-17|title= "Беларусь" vs "Белоруссия": ставим точку в вопросе|date=26 February 2014|language=ru|work=Onliner}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្របេឡារុស}} ===ប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណ=== នៅរវាងឆ្នាំ៥០០០ ដល់ឆ្នាំ២០០០ មុនគ.ស [[វប្បធម៌បន្ទាត់កុម្ភភ័ណ]]បានលេចចេញជារូបរាងឡើងនៅលើទ្វីបអឺរ៉ុប។ ក្រៅពីនេះ សំណល់និងមរតកនៃ[[វប្បធម៌ឌីណេព័រ–ដូណេត]]ត្រូវបានគេរកឃើញថាមានវត្តមាននៅលើទឹកដីបេឡារុសនិងផ្នែកខ្លះទៀតនៃប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]]។<ref>{{cite book|last1=Shaw|first1=Ian|last2=Jameson|first2=Robert|title=A Dictionary of Archaeology|publisher=Wiley|year=2008|pages=203–04|url=https://books.google.com/books?id=8HKDtlPuM2oC&pg=PA203|isbn=978-0-470-75196-1}}</ref> ទឹកដីរបស់ប្រទេសបេឡារុសសព្វថ្ងៃគឺត្រូវបានក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ[[ជនជាតិបាលទិក|បាលទិក]]ចូលមកតាំងទីលំនៅនៅអំឡុងសតវត្សទី៣។ នៅជុំវិញសតវត្សទី៥ តំបន់មួយនេះក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពួកស្លាវ។ ជាលទ្ធផល វប្បធម៌ស្លាវបានហូរចូលមកក្នុងតំបន់នេះដូច្នេះប្រទេសបេឡារុសសព្វថ្ងៃគឺត្រូវជាប្រទេសស្លាវ។<ref>{{harvnb|Zaprudnik|1993|p=7}}</ref> ===រូសកៀវ=== {{Further|រូសកៀវ}} [[File:001 Kievan Rus' Kyivan Rus' Ukraine map 1220 1240.jpg|thumb|upright|ទឹកដីនៃក្សត្របុរី[[រូសកៀវ|រូស]]មុនការចូលឈ្លានពានរបស់ពួកម៉ុងកូលនិងលីទុយអានី]] នៅសតវត្សទី៩ ទឹកដីបេឡារុសបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃអាណាចក្រ[[រូសកៀវ]]ដែលជារដ្ឋស្លាវខាងកើតដ៏មានអំណាចមួយក្រោម[[រាជវង្សរូរីគ]]។ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គ[[យ៉ារ៉ូស្លាវទី១]] បានសោយទិវង្គត មហារដ្ឋមួយនេះត្រូវបានបែកបាក់ទៅជាក្សត្របុរីឯករាជ្យតូចៗ។<ref>{{cite book|last=Plokhy|first=Serhii|title=The Origins of the Slavic Nations|publisher=Cambridge University Press|year=2006|pages=94–95|isbn=0-521-86403-8}}</ref> ក្សត្របុរីសំខាន់ៗជាច្រើនត្រូវបានទទួលរងនូវការឈ្លានពាននិងបំផ្លិចបំផ្លាញដោយពួកម៉ុងកូលនៅអំឡុងសតវត្សទី១៣ ប៉ុន្តែទឹកដីបេឡារុសបានចៀសផុតពីការឈ្លានពានទាំងនោះហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏ព្រមចុះចូលជាផ្នែកនៃ[[មហាពញារដ្ឋលីទុយអានី]]។<ref>{{cite book|last=Robinson|first=Charles Henry|title=The Conversion of Europe|url=https://archive.org/details/conversioneurop00robigoog|publisher=Longmans, Green|year=1917|pages=491–92}}</ref> យោងតាមទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រក្នុងតំបន់បានបង្ហាញថា បេឡារុសបានចងសម្ព័ន្ធភាពនិងព្រមឯកភាពនឹងគោលនយោបាយការបរទេសរបស់[[ក្សត្របុរីប៉ូឡូតស្កឹ|ប៉ូឡូតស្កឹ]]និងលីទុយអានីអស់រយៈពេលជាច្រើនទស្សវត្ត។<ref>{{cite book|last1=Michell|first1=Robert|last2=Shakhmaton|first2=A.A|last3=Forbes|first3=Nevill|last4=Beazley|first4=C. Raymond (Charles Raymond)|title=The chronicle of Novgorod, 1016–1471|publisher=London, Offices of the society|year=1914|pages=41|url=https://archive.org/details/chronicleofnovgo00michrich}}</ref> បន្ទាប់ពីដឹងឮថាពួកម៉ុងកូលនូវតែបន្តប្រតិបត្តិការពង្រីកទឹកដីឆ្ពោះមកទិសខាងលិច [[ក្សត្របុរីមីនស្កឹ]]បានសូមជ្រកកោនក្រោមអាណាព្យាបាលភាពរបស់លីទុយអានីហើយនៅឆ្នាំ១២៤២ មីនស្កឹក៏បានក្លាយជាផ្នែកនៃមហាពញារដ្ឋលីទុយអានីតែម្តង។ ការចុះចូលជាមួយមហាពញារដ្ឋលីទុយអានីបានបង្កឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងវប្បធម៌ជាតិនៃទឹកដីបេឡារុសឡើងវិញ។<ref>{{cite book|last=Ermalovich|first=Mikola|title=Pa sliadakh adnago mifa (Tracing one Myth)|publisher=Minsk: Navuka i tekhnika|year=1991|url=http://www.books-by-isbn.com/5-343/5343008763-Pa-sliadakh-adnaho-mifa-M-Ermalovich-5-343-00876-3.html|isbn=978-5-343-00876-0}}</ref> ក្នុងចំណោមក្សត្របុរីទាំងអស់ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លីទុយអានី ក្នុងនោះមានក្សត្របុរីចំនួន ៩ ដែលមានប្រជាជនជា[[ជនជាតិបេឡារុស]]។<ref name="zaprudnik">{{Harvnb|Zaprudnik|1993|p=27}}</ref> នាសម័យនោះ មហាពញារដ្ឋលីទុយអានីបានចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការយោធាមួយចំនួនដូចជាការប្រយុទ្ធតតាំងនឹង[[បញ្ជាតួតូនិច|អស្សឫទ្ធិតួតូនិច]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៤១០ និងការទទួលជ័យជម្នះនៅក្នុងសង្គ្រាមមួយចំនួនដែលអនុញ្ញាតឱ្យពញារដ្ឋនោះចូលកាន់កាប់តំបន់ព្រំដែនទិសពាយព្យនៃអឺរ៉ុបខាងកើត។<ref>{{cite book|last=Lerski|first=George Jan|author2=[[Aleksander Gieysztor]]|title=Historical Dictionary of Poland, 966–1945|publisher=[[Greenwood Press]]|year=1996|pages=181–82|isbn=0-313-26007-9}}</ref> ក្នុងពេលដំណើរគ្នានេះដែរ [[មហាពញារដ្ឋម៉ូស្គូ]]ក៏ចាប់និម្មិតឡើងហើយនៅឆ្នាំ១៤៨៦ នៅក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះបាទ[[អ៊ីវ៉ានទី៣]] ម៉ូស្គូបានផ្តើមយុទ្ធនាការយោធាដ៏ធំមួយដោយមានគោលដៅចង់ដណ្តើមយកអតីតទឹកដីនៃរូសកៀវមកវិញ ជាពិសេសគឺទឹកដីបេឡារុសនិងអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|url=http://www.ruf.rice.edu/~sarmatia/197/Nowak.html|title=The Russo-Polish Historical Confrontation|access-date=22 December 2007|last=Nowak|first=Andrzej|date=1 January 1997|work=Sarmatian Review&nbsp;XVII|publisher=[[Rice University]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071218110551/http://www.ruf.rice.edu/~sarmatia/197/Nowak.html|archive-date=18 December 2007|url-status=live}}</ref> ===សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី=== {{Further|សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី}} [[File:GDL Map, 15cent.png|thumb|វិសាលភាពទឹកដី[[មហាពញារដ្ឋលីទុយអានី]]នៅក្នុងសតវត្សទី១៥។ ទឹកដីប្រទេសបេឡារុសទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្នុងមហារដ្ឋមួយនេះ។]] នៅថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៣៨៦ មហាពញារដ្ឋលីទុយអានីនិង[[រាជាណាចក្រប៉ូឡូញ]]បានបង្រួមចូលគ្នាជា[[សហភាពបុគ្គល]]តាមរយៈ[[សហភាពក្រេវ៉ូ|ការរៀបអភិសេយរវាងមេដឹកនាំរដ្ឋទាំងពីរ]]។<ref>{{cite book|editor-last=Jones|editor-first=Michael|last=Rowell|first=S.C.|contribution=Baltic Europe|title=The New Cambridge Medieval History (Vol. 6)|publisher=Cambridge University Press|year=2005|page=710|isbn=0-521-36290-3}}</ref> ទីបំផុតនៅឆ្នាំ១៥៦៩ រដ្ឋទាំងពីរក៏យល់ព្រមចុះហត្ថលេខាលើ[[សហភាពលូព្លីន]]ដែលបង្កើតបានជា[[សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី]]។<ref name=Lukowski>{{cite book |last1=Lukowski |first1=Jerzy |author-link1=Jerzy Lukowski |last2=Zawadzki |first2=Hubert |title=A Concise History of Poland |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |isbn=9780521559171 |pages=63–64}}</ref><ref name=Riasanovsky>{{cite book |last=Riasanovsky |first=Nicholas V. |title=A History of Russia |year=1999 |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=9780195121797 |edition=6th |url=https://books.google.com/books?id=KRjcXHliMpcC&pg=PA137}}</ref> នៅក្នុងវប្បធម៌និងជីវិតសង្គមក្នុងរដ្ឋសហភាពនេះ [[ភាសាប៉ូឡូញ]]គឺជាភាសាដែលគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងគេរីឯ[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|សាសនាកាតូលិក]]វិញគឺជាសាសនាដ៏និយមជាងគេ។ នៅឆ្នាំ១៦៩៦ ភាសារូសតេនីត្រូវបានជំនួសដោយភាសាប៉ូឡូញជាភាសាផ្លូវការ។<ref>[http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=103&menu=00 "Belarusian": UCLA Language Materials Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222171418/http://www.lmp.ucla.edu/Profile.aspx?LangID=103&menu=00 |date=22 December 2015 }}, ucla.edu; accessed 4 March 2016.</ref> តែទោះជាយ៉ាងណាក្តី ប្រជាជនរូសតេនីនូវតែបន្តនិយាយភាសារបស់ខ្លួននិងនូវតែគោរព[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកក្រិកបេឡារុស]]។ ពីដំបូង ច្បាប់លក្ខន្តិកៈត្រូវបានប្រកាសចេញជាភាសារូសតេនីហើយយូរទៅក៏ផ្លាស់ប្តូរចេញជាភាសាប៉ូឡូញវិញ។ អំឡុងឆ្នាំ១៨៦០ ច្បាប់លក្ខន្តិកៈទាំងនោះត្រូវបានលុបបំបាត់ចោលដោយស្តេចត្សាររុស្ស៊ីដែលជាលទ្ធផលនៃព្រឹត្តិការណ៍[[ការបះបោរខែវិច្ឆិកា|បះបោរខែវិច្ឆិកា]]។ ===ចក្រភពរុស្ស៊ី=== {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្របេឡារុសនៅក្នុងសម័យចក្រភពរុស្ស៊ី}} [[File:Berezyna.jpg|thumb|កងទ័ពបារាំងណាប៉ូលេអុងកំពុងដកថយពីកងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅលើទឹកដីបេឡារុស]] សហភាពរវាងប៉ូឡូញនិងលីទុយអានីបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៧៩៥ បន្ទាប់ពីទឹកដីរបស់រដ្ឋសហភាពមួយនេះត្រូវបានបំបែកបែងចែកគ្នាដោយចក្រភពរុស្ស៊ី [[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]] និង[[ចក្រភពអូទ្រីស|អូទ្រីស]]។<ref>{{cite book|last=Scheuch|first=E.K.|author2=David Sciulli|title=Societies, Corporations and the Nation State|publisher=BRILL|year=2000|page=187|isbn=90-04-11664-8}}</ref> ទឹកដីបេឡារុសបានធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីនៅអំឡុងរជ្ជកាលព្រះអធិរាជានី[[កាតឺរីនទី២]]<ref>{{harvnb|Birgerson|2002|page=101}}</ref> ដោយវាបានក្លាយជាតំបន់រដ្ឋបាលមួយរបស់រុស្ស៊ីរហូតដល់សម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ|សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] គឺនៅពេលដែល[[ចក្រភព អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]]បានចូលឈ្លានពាន។<ref name="olson95">{{harvnb|Olson|Pappas|Pappas|1994|page=95}}</ref> នៅក្រោមរជ្ជកាលព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|នីកូឡាសទី១]] និងព្រះចៅ[[អាឡិចសាន់ដឺទី៣ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី៣]], វប្បធម៌ជាតិបេឡារុសត្រូវបានហាមឃាត់លែងមិនឱ្យអនុវត្តនិងអភិរក្សទៀតឡើយ។ [[ប៉ូឡូញវូបនីយកម្ម]]ពីមុនត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល<ref> [http://www.pravoslavie.ru/arhiv/050513111111 Воссоединение униатов и исторические судьбы Белорусского народа] (''Vossoyedineniye uniatov i istoričeskiye sud'bi Belorusskogo naroda''), [http://www.pravoslavie.ru/ Pravoslavie portal]</ref>ហើយត្រូវជំនួសមកវិញនូវ[[រុស្ស៊ីវូបនីយកម្ម]]វិញ<ref name="zytko-1">Żytko, ''Russian policy&nbsp;...'', p551.</ref>ដូចជា ការប្រែពីកាន់សាសនាកាតូលិកមក[[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ខាងកើត|អូស្សូដក់]]វិញជាដើម...។ ភាសាបេឡារុសត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យប្រើប្រាស់នៅតាមសាលារៀននិងស្ថាប័នអប់រំផ្សេងៗហើយនិស្សិតនិងយុវវ័យបេឡារុសត្រូវបានបង្គាប់ឱ្យនិយាយនិងប្រើប្រាស់ភាសារុស្ស៊ីជានិច្ច។<ref name="Корнилов1908">{{cite book|author=Иван Петрович Корнилов|script-title=ru:Русское дєло в Сєверо-Западном крає: материиалы для историии Виленскаго учебнаго округа преимущественно в Муравьевскую эпоху|url=https://books.google.com/books?id=edsGAAAAYAAJ|year=1908|publisher=Тип. А.С. Суворина|language=ru}}</ref> ដោយសារតែសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌នេះហើយបានជាមាន[[ការបះបោរខែមករា|ការបះបោរ]]មួយផ្ទុះឡើងនៅអំឡុងឆ្នាំ១៨៦៣។ បន្ទាប់ពីការបះបោរបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយបរាជ័យ រាជរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានណែនាំនូវតួ[[អក្សរស៊ីលីរីក]]មកប្រជាជនបេឡារុសនៅឆ្នាំ១៨៦៤ ហើយឯកសារមួយណាដែលសរសេរចេញជាភាសាបេឡារុសនឹងមិនត្រូវទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីឡើយរហូតដល់ឆ្នាំ១៩០៥។<ref>{{cite book|author=D. Marples|title=Belarus: From Soviet Rule to Nuclear Catastrophe|url=https://books.google.com/books?id=evVZCwAAQBAJ&pg=PA26|year=1996|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-0-230-37831-5|page=26}}</ref> នៅអំឡុងពេលចរចាក្នុង[[សន្ធិសញ្ញាប្រេស្ត-លីតូវស្ក]] ប្រទេសបេឡារុសបានប្រកាសឯករាជ្យខណៈដែលកំពុងនូវក្រោមការត្រួតត្រារបស់អាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩១៨ ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុស]]។<ref name="birgerson">{{harvnb|Birgerson|2002|pages=105–106}}</ref><ref>{{cite book|last=Ioffe|first=Grigory|title=Understanding Belarus and How Western Foreign Policy Misses the Mark|publisher=Rowman & Littlefield Publishers, Inc|date=25 February 2008|page=57|url=https://books.google.com/books?id=00B6wxgftH8C&q=west+belarus&pg=PA150|isbn=978-0-7425-5558-7}}</ref> បន្ទាប់ពីប្រកាសបង្កើតរួច [[សង្គ្រាមប៉ូឡូញ–សូវៀត]]ក៏បានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗហើយជាលទ្ធផល ទឹកដីបេឡារុសត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកដោយមួយផ្នែកស្ថិតនៅក្រោមប៉ូឡូញនិងមួយផ្នែកទៀតស្ថិតនៅក្រោមសហភាពសូវៀត។<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QJhMhTKw-vgC&q=belarus+partition&pg=PA282|title=The Reconstruction of Nations|author=Timothy Snyder|publisher=Yale University Press |page=282 |year=2002 |isbn=9780300128413}}</ref> ===រដ្ឋដំបូងនិងសម័យចន្លោះសង្គ្រាម=== [[File:Dziejačy BNR.jpg|thumb|right|សមាជិករដ្ឋាភិបាលដំបូងនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុស]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតបេឡារុស]]គឺជារដ្ឋឯករាជ្យដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់បេឡារុស។ វាមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩១៨ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩១៩។ ទោះជាជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងណា វត្តមាននៃប្រទេសបេឡារុសគឺនូវមិនទាន់មាននៅឡើយទេព្រោះថាទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់[[កងទ័ពរាជាធិរាជអាល្លឺម៉ង់]]និង[[កងទ័ពរាជាធិរាជរុស្ស៊ី]]មុននិងនៅអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ហើយក្រោយចប់សង្គ្រាម ទឹកដីរបស់ពួកគេក៏បានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់[[កងទ័ពក្រហម]][[បុលសេវិក]]វិញ។<ref name="Jr.Zaprudnik2010">{{cite book|author1=Vitali Silitski, Jr.|author2=Jan Zaprudnik|title=The A to Z of Belarus|url=https://books.google.com/books?id=bQXyAAAAQBAJ&pg=PA308|date=7 April 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-1-4617-3174-0|pages=308–}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩១៩ ទឹកដីបេឡារុសមួយផ្នែកនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីបានលេចឡើងចេញជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុស]] (សសសប)។ ក្រោយបន្តិចមក វាក៏ត្រូវបានរួមបញ្ចូលជាមួយទឹកដីលីទុយអានីដោយបង្កើតបាន [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតលីទុយអានីនិងបេឡារុស]]។ ប៉ុន្តែរដ្ឋរណបមួយនេះត្រូវបានបំបែកចែកគ្នារវាងប្រទេសប៉ូឡូញនិង[[សហភាពសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២១ ហើយ សសសប ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញរួចវាបានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកស្ថាបនិកនៃសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២។<ref name="birgerson"/><ref>{{cite book|last=Marples|first=David|title=Belarus: A Denationalized Nation|publisher=Routledge|year=1999|page=5|url=https://books.google.com/books?id=EMCYfOSaLSgC&q=Belarusian+People%27s+Republic&pg=PA8|isbn=90-5702-343-1}}</ref> នៅអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ និងឆ្នាំ១៩៣០ គោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនិងកសិកម្មសូវៀតបានបង្កឱ្យមានគ្រោះទុរ្ភិក្សនិងវិបត្តិនយោបាយនៅស្ទើរទូទាំងសហភាព។<ref>{{cite web|url=http://www.belarus.by/en/about-belarus/history|title=Belarus history|publisher=Official website of the Republic of Belarus|access-date=17 March 2017|archivedate=4 ឧសភា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504194121/http://www.belarus.by/en/about-belarus/history|url-status=dead}}</ref> ងាកមក[[បេឡារុសខាងលិច|ទឹកដីផ្នែកខាងលិច]]ដែលស្ថិតនៅក្រោម[[សាធារណរដ្ឋប៉ូឡូញទីពីរ|ប្រទេសប៉ូឡូញ]]វិញ,<ref name="ocu1">{{cite book|title=The global and the local: understanding the dialectics of business systems|last=Sorge|first=Arndt|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780191535345}}</ref>{{sfn|Minahan|1998|page=37}}<ref>{{cite book|author1=Nick Baron|author2=Peter Gatrell|title=Homelands|chapter-url=https://books.google.com/books?id=FCBVPqAWuUsC&pg=PA19|access-date=18 September 2015|date=10 August 2004|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-385-4|page=19|chapter=War, Population Displacement and State Formation in the Russian Borderlands 1914–1924}}</ref> ក្រោយពីសង្គ្រាមជាមួយសូវៀតបានបញ្ចប់ ជម្លោះរវាងរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញនិងសមាគមជនជាតិភាគតិចបានផ្ទុះឡើងហើយក្នុងនោះក៏មានជនជាតិបេឡារុសផងដែរ។<ref name="Davies">[[Norman Davies]], ''[[God's Playground]]'' (Polish edition), second tome, p.512-513</ref><ref name="Stosunki">{{Cite web|url=http://www.bialorus.pl/index.php?secId=49&docId=60&&Rozdzial=historia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080623073822/http://www.bialorus.pl/index.php?secId=49&docId=60&&Rozdzial=historia|url-status=dead|title=Stosunki polsko-białoruskie pod okupacją sowiecką (1939–1941)|archivedate=23 June 2008}}</ref> [[ប៉ូឡូញវូបនីយកម្ម]]ដែលកំពុងតែប្រព្រឹត្តិទៅគឺត្រូវបានផ្តួចផ្តើមឡើងដោយចលនា[[ប្រជាធិបតេយ្យជាតិ (ប៉ូឡូញ)|ប្រជាធិតេយ្យជាតិ]]ប៉ូឡូញដោយចលនាមួយនេះបានហាមឃាត់នូវការអនុវត្តនិងការអភិរក្សវប្បធម៌ ប្រពៃណី និងអត្តសញ្ញាណជាតិអ៊ុយក្រែននិងបេឡារុស។<ref>{{cite book |last=Mironowicz |first=Eugeniusz |year=2007 |trans-title=Białorusini i Ukraińcy w polityce obozu piłsudczykowskiego |title=Belarusians and Ukrainians in the policies of the Piłsudski camp |url=http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2006 |location=Białystok |language=pl |pages=4–5 |isbn=978-83-89190-87-1 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418000120/http://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=2006 |date=2021-04-18 }}</ref> អង្គការនយោបាយបេឡារុសមួយឈ្មោះថា [[សហភាពកម្មករនិងកសិករបេឡារុស]]ត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគំរាមកំហែងធ្ងន់ធ្ងរពីរដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញហើយបើនរណាហ៊ានប្រឆាំងនោះនឹងត្រូវទទួលបានការគាបសង្កត់គ្រប់បែបយ៉ាង។<ref name="Davies" /><ref name="Stosunki" /> ដោយសារតែជនជាតិបេឡារុសរស់នៅលើទឹកដីប៉ូឡូញមានចំនួនតិចដូច្នេះ កុបកម្មបះបោរបេឡារុសគឺមិនសូវជាបញ្ហាធំសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញនោះទេ។ រដ្ឋាភិបាលប៉ូឡូញច្រើនតែផ្តោតទៅលើការបង្ក្រាបកុបកម្មរបស់ជនជាតិភាគតិចអ៊ុយក្រែនដែលមានចំនួនលើសលប់ពីជនជាតិបេឡារុសឆ្ងាយហើយម្យ៉ាងវិញទៀតគឺជនជាតិអ៊ុយក្រែនរាងសកម្មខាងផ្នែកនយោបាយជាងប្រជាជនបេឡារុស។<ref name="Davies" /><ref name="Stosunki" /> បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោក[[ហ្សូសែហ្វ ភីលស៊ូតស្គី]] (ប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ) នៅឆ្នាំ១៩៣៥ រលកនៃការគាបសង្កត់ថ្មីត្រូវបានបញ្ចេញមកលើជនជាតិភាគតិតដូចជា៖ ការបិទព្រះវិហារអូស្សូដក់និងសាលារៀន<ref name="Davies" /><ref name="Stosunki" /> លែងឱ្យប្រើប្រាស់ភាសាជាតិ<ref>Bieder, H. (2000): Konfession, Ethnie und Sprache in Weißrußland im 20. Jahrhundert. In: Zeitschrift für Slawistik 45 (2000), 200–214.</ref> ហើយមេដឹកនាំចលនានិងអង្គការគ្រប់ប្រភេទរបស់បេឡារុសត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារ។ល។<ref>Ivan S. Lubachko. ''Belorussia under Soviet Rule, 1917–1957'' (Lexington: University Press of Kentucky, 1972), 137</ref> ===សង្គ្រាមលោកលើកទី២=== [[File:Підбитий КВ-2 з німецьким вояком верхи. Вітебськ, 1941.jpeg|thumb|right|បុរស​ម្នាក់កំពុងអង្គុយលើកាណុងកាំភ្លើង​រថក្រោះ KV-2 របស់​សូវៀត​នៅ​ទីក្រុង[[វីទិបស្កិ៍]]ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៤១។]] នៅឆ្នាំ១៩៣៩ [[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]និងសហភាពសូវៀតបានព្រួតគ្នាវាយចូលឈ្លានពាននិងត្រួតត្រាប្រទេសប៉ូឡូញហើយ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|ឆាកសង្គ្រាមនៅអឺរ៉ុប]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ សូវៀតបានកាត់យកទឹកដីប៉ូឡូញខាងលិចស្ទើរទាំងអស់ដោយមានរួមទាំងទឹកដីបេឡារុសផងដែរ ហើយជាលទ្ធផល សសសប ក៏បានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងសារជាថ្មី។<ref name="uni1"/><ref name="uni2"/><ref name="uni3"> * Клоков В. Я. Великий освободительный поход Красной Армии. (Освобождение Западной Украины и Западной Белоруссии).-Воронеж, 1940. * Минаев В. Западная Белоруссия и Западная Украина под гнетом панской Польши.—М., 1939. * Трайнин И.Национальное и социальное освобождение Западной Украины и Западной Белоруссии.—М., 1939.—80 с. * Гiсторыя Беларусі. Том пяты.—Мінск, 2006.—с. 449–474 </ref><ref name="uni4">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=jZJntMQtkSYC&q=Belarus+map+1945&pg=PA106|title=Belarus: The Last European Dictatorship|author=Andrew Wilson|year=2011|isbn=978-0-300-13435-3}}</ref> ក្រុមប្រឹក្សាប្រជាជនបេឡារុសត្រូវបានតាងឡើងជារដ្ឋបាលក្នុងតំបន់នៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៣៩។ នៅឆ្នាំ១៩៤២ អាល្លឺម៉ង់ក៏សម្រេចចិត្តចូលឈ្លានពានសហភាពសូវៀតដោយគេបានសម្តៅលើប្រតិបត្តិការឈ្លានពាននេះថា [[ប្រតិបត្តិការបាបារ៉ូសា]]។ យោងតាមស្ថិតិ បេឡារុសគឺជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋសូវៀតទាំងអស់ដែលបានទទួលរងនូវផលប៉ះពាល់ច្រើនជាងគេនៅក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់អាល្លឺម៉ង់រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៤។ នៅខណៈពេលកំពុងត្រួតត្រា អាល្លឺម៉ង់បានបំផ្លិចបំផ្លាញទីក្រុងចំនួន ២០៩ ក្នុងចំណោមទីក្រុងសរុបចំនួន ២៩០, ៨៥% នៃឧស្សាហកម្មបេឡារុសត្រូវបានបាត់បង់ និងរួមជាមួយអគារជាងមួយលានខ្នង។<ref name="axell"/> ផែនការ[[ជេនណេរ៉ូលផ្លង់អូស្ត]]របស់អាល្លឺម៉ង់បានបង្កឱ្យមានសកម្មភាពប្រល័យពូជសាសន៍នៅតាមតំបន់[[អឺរ៉ុបកណ្តាល]]និងខាងលិច ពិសេសគឺរដ្ឋបេឡារុសនោះឯង។<ref>[[Timothy Snyder|Snyder, Timothy]] (2010). ''[https://books.google.com/books?id=ks0WBQAAQBAJ&pg=PA160 Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin]''. Basic Books. p. 160. {{ISBN|0465002390}}</ref> ទឹកដីបេឡារុសខាងលិចបានក្លាយជាផ្នែកនៃ[[រ៉ៃស៍ស្កូមីស្សារីអាតអូស្តឡង់]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ១៩៤៣ អាជ្ញាធរអាល្លឺម៉ង់ក្នុងស្រុកបានសម្រេចបង្កើតរដ្ឋរណបមួយឈ្មោះថា[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាលបេឡារុស|រ៉ាដាកណ្តាលបេឡារុស]]។<ref>(German) Dallin, Alexander (1958). ''Deutsche Herrschaft in Russland, 1941–1945: Eine Studie über Besatzungspolitik'', pp. 234–236. Droste Verlag GmbH, Düsseldorf.</ref> សង្គ្រាមរវាងអាល្លឺម៉ង់នឹងសូវៀត (១៩៤១–៤៤) បានផ្តល់វិបត្តិនិងបញ្ហាជាច្រើនដល់ប្រជាជាតិបេឡារុស។ ប្រជាជនបេឡារុសជាង ១,៦ លាននាក់ និងទាហានបេឡារុសប្រមាណ ៦២០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត<ref>Vadim Erlikman. ''Poteri narodonaseleniia v XX veke : spravochnik.'' Moscow 2004. {{ISBN|5-93165-107-1}} pp.&nbsp;23–35</ref>ហើយបើគិតជាភាគរយគឺស្មើនឹង ២៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។<ref>{{cite news |title=This Chart Shows The Astounding Devastation Of World War II |url=https://www.businessinsider.com/percentage-of-countries-who-died-during-wwii-2014-5 |work=Business Insider |date=30 May 2014}}</ref> ប្រជាជនបេឡារុសដែលមានដើមកំណើតជ្វីហ្វត្រូវបានទាហានអាល្លឺម៉ង់ចាប់ធ្វើទារុណកម្មនិងបង្អត់ចំណីអាហារនៅក្នុងជំរុំឃុំឃាំងហើយនេះគឺជាមូលហេតុចម្បងមួយដែលបង្ហាញពីវត្តមានតិចតួចនៃជនជាតិជ្វីហ្វនៅលើទឹកដីប្រទេសបេឡារុសសព្វថ្ងៃ។<ref name="axell"/><ref name="warpop">{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/11.htm|title=Belarus&nbsp;– Stalin and Russification|access-date=26 March 2006|last=Fedor|first=Helen|work=Belarus: A Country Study|publisher=Library of Congress}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://function.mil.ru/news_page/country/more.htm?id=10335986@cmsArticle|title=Потери гражданского населения|website=function.mil.ru|access-date=21 មករា 2022}}</ref> ចំនួនប្រជាជនសរុបនៅបេឡារុសមិនបានទទួលកំណើនអ្វីឡើយក្រោយពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ លុះដល់ឆ្នាំ១៩៧១ ទើបកំណើនបានកើនឡើងវិញ។<ref name="warpop"/> ===សម័យក្រោយសង្គ្រាម=== នៅក្រោយសង្គ្រាម បេឡារុសបានក្លាយជារដ្ឋសមាជិកស្ថាបនិកទាំង ៥១ នៃ[[ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ហើយដូចនេះទើបបេឡារុសមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតលើអ្វីៗនៅលើឆាកអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ព្រំដែនរវាងប្រទេសប៉ូឡូញនិងបេឡារុសត្រូវបានរៀបចំសារជាថ្មីដោយផ្អែកលើ[[ខ្សែបន្ទាត់កាហ្សុន]]ដែលបានស្នើកាលពីឆ្នាំ១៩១៩។<ref name="olson95"/> មេដឹកនាំសូវៀតលោក[[ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន]]បានអនុវត្ត[[សូវៀតវូបនីយកម្ម]]ដើម្បីផ្តាច់បេឡារុសចេញពីឥទ្ធិពល[[លោកខាងលិច]]។<ref name="warpop"/> គោលនយោបាយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅតាមរយៈការបញ្ជូនអ្នកនយោបាយរុស្ស៊ីពីគ្រប់ផ្នែកនៃសហភាពសូវៀតទៅកាន់កាប់តំណែងសំខាន់ៗនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលបេឡារុស។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ស្តាលីននៅឆ្នាំ១៩៥៣ លោក[[នីគីតា គ្រូឆេវ]]បានឡើងកាន់តំណែងជាមេដឹកនាំបន្តដោយលោកបានអនុវត្តនូវគោលនយោបាយរបស់ស្តាលីនដដែរ។<ref name="warpop"/> អ្នកនយោបាយកុម្មុយនីស្តសូវៀតបេឡារុសម្នាក់ឈ្មោះ[[អានឌ្រី ក្រូម៉ៃកា]]បានចូលបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសសូវៀត (១៩៥៧–៨៥) និងជាប្រធាននៃ[[គណៈប្រធានសូវៀតកំពូល]] (១៩៨៥–៨៨) ដោយលោកជាអ្នកនយោបាយសញ្ជាតិបេឡារុសដ៏សំខាន់បំផុតនាសម័យនោះនិងជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើគោលនយោបាយការបរទេសសូវៀតស្ទើរទាំងស្រុង។<ref>{{cite news |last1=Remnick |first1=David |title=Andrei Gromyko Dies, Was Soviet Diplomat for 50 Years |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1989/07/04/andrei-gromyko-dies-was-soviet-diplomat-for-50-years/dd9bf045-b8e8-4c1c-8527-4e8d079f10e4/ |work=The Washington Post |date=4 July 1989}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៨៦ បរិយាកាសនៃរដ្ឋបេឡារុសបានទទួលនូវ[[ការធ្លាក់វិទ្យុសកម្មនុយក្លេអ៊ែរ]]ច្រើនបំផុត (៧០%) ពីបន្ទុះរោងចក្រថាមពលនៅ[[ឈើណូប៊ីល]]ដែលមានចម្ងាយ ១៦ គីឡូម៉ែត្រពីទឹកដី[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតអ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]]។<ref name="Gorby">{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/12.htm|title=Belarus- Perestroika|access-date=26 March 2007|last=Fedor|first=Hele|work=Belarus: A Country Study|publisher=Library of Congress}}</ref><ref>{{Cite web|date=11 August 2020|title=Belarus: Five things you may not know about the country|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53727243|access-date=16 August 2020|website=BBC}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ សេរីភាវូបនីយកម្មនយោបាយបាននាំឱ្យឥទ្ធិពលជាតិនិយមងើបឡើងវិញ ដោយមាន[[រណសិរ្សប្រជាជនបេឡារុស]]ជាកម្លាំងគាំទ្រឯករាជ្យដ៏សំខាន់មួយ។<ref>{{cite web|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|website=rferl.org|date=24 February 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17941637|title=Belarus profile – Timeline|website=BBC News|date=20 August 2018}}</ref> ===ឯករាជ្យភាព=== [[File:RIAN archive 848095 Signing the Agreement to eliminate the USSR and establish the Commonwealth of Independent States.jpg|thumb|upright=1|មេដឹកនាំរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន និងបេឡារុសកំពុងអង្គុយចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងបេឡាវេហ្សា]]ដែលនឹងរំលាយសហភាពសូវៀតជាផ្លូវការ, ៨ ធ្នូ ១៩៩១]] នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩០ ការបោះឆ្នោតដើម្បីអាសនៈនៅក្នុងសភាកំពូលសូវៀតនៃ សសស បេឡារុសត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ទោះបីជា[[រណសិរ្សប្រជាជនបេឡារុស]]បានដណ្តើមអាសនៈបានតែ ១០% ក៏ដោយតែប្រជាជនភាគច្រើនបានចូលរួមគាំទ្រដល់ចលនាមួយនេះ ជាពិសេសគឺសមាជិកដែលបានជ្រើសតាំងនៅក្នុងសភា។<ref name="byind">{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/39.htm|title=Belarus&nbsp;– Prelude to Independence|access-date=22 December 2007|last=Fedor|first=Helen|work=Belarus: A Country Study|publisher=[[Library of Congress]]}}</ref> រដ្ឋបេឡារុសបានប្រកាសពីអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៣ តាមរយៈការចេញប្រកាសនូវ[[សេចក្តីប្រកាសស្តីពីអធិបតេយ្យភាពរដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុស]]។<ref>{{cite web |title=History, Belarus |url=https://www.belarus.by/en/about-belarus/history |website=Belarus.by |access-date=6 April 2021 |archivedate=2 មេសា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402173018/https://www.belarus.by/en/about-belarus/history |url-status=dead }}</ref> ដោយមានការគាំទ្រពីបក្សកុម្មុយនិស្ត ឈ្មោះផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះត្រូវបានប្តូរមក សាធារណរដ្ឋបេឡារុស នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១។<ref name="byind"/> នៅថ្ងៃទី៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ ប្រធាននៃសភាកំពូលសូវៀតបេឡារុសលោក[[ស្តានីស្លាវ ស៊ូសកេវិច]]បានជួបជាមួយនឹងមេដឹកនាំរុស្ស៊ីលោក[[បូរីស យែលស៊ីន]]និងមេដឹកនាំអ៊ុយក្រែនលោក[[ឡេអូនីត ក្រាវឈូក]]ដណ្តើមចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងរំលាយសហភាពសូវៀតចោលជាផ្លូវការនិងការបង្កើត[[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]]ឡើង។<ref name="byind"/> [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុស|រដ្ឋធម្មនុញ្ញជាតិ]]មួយត្រូវបានអនុម័តនៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៤ ដោយមុខងារនាយករដ្ឋមន្ត្រីពីមុនត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យ[[ប្រធានាធិបតីបេឡារុស]] ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបានប្រព្រឹត្តិទៅចំនួនពីរលើក (២៤ មិថុនា ១៩៩៤ និង ១០ កក្កដា ១៩៩៤)<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact94/wf950026.txt|title=World Factbook: Belarus|access-date=21 December 2007|date=20 October 1994|format=TXT|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=26 កក្កដា 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130726033957/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact94/wf950026.txt|url-status=dead}}</ref> ហើយជាលទ្ធផល លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាមេដឹកនាំនៃប្រជាជាតិថ្មីមួយនេះដោយលោកបានទទួលសម្លេងឆ្នោត ៤៥% ក្នុងដំណើរបោះឆ្នោតលើកទីមួយរួចទទួលបាន ៨០%<ref name="byind"/> ក្នុងដំណើរបោះឆ្នោតលើកទីពីរ។ លូកាសិនកូបានជាប់ឆ្នោតម្តងហើយម្តងទៀតជាបន្តបន្ទាប់គ្នានៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០០១|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០១]], [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០០៦|២០០៦]], [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០១០|២០១០]] និង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០១៥|ឆ្នាំ២០១៥]]។ ជាយូរណាស់មកហើយ រដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចមួយចំនួន<ref>{{cite web|url=http://www.international.gc.ca/media/aff/news-communiques/2012/09/25a.aspx?view=d|title=Standing up for Free and Fair Elections in Belarus|access-date=7 January 2013|author1=Foreign Affairs |author2=International Trade Canada|date=25 September 2012|publisher=Government of Canada}}</ref>រួមជាមួយ[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]<ref name=amnesty/> និង[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]<ref name="HRW">{{cite web|url=http://hrw.org/english/docs/2005/01/13/belaru9878.htm |title=Essential Background&nbsp;– Belarus |access-date=26 មីនា 2006 |publisher=អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស}}</ref>បានរិះគន់រដ្ឋាភិបាលលោកលូកាសិនកូយ៉ាងខ្លាំងដោយចោតប្រកាន់ថាជារដ្ឋាភិបាលផ្តាច់ការ។ [[File:Alexander Lukashenko, opening of Slavianski Bazar 2014.jpg|thumb|upright=1|លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]បានគ្រប់គ្រងប្រទេសបេឡារុសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤។]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤ បន្ទាប់ពីបានទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសរុស្ស៊ីអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកទីបំផុតលោកលូកាសិនកូក៏បានសម្រេចចិត្តជំរុញនិងគាំទ្រនូវអត្តសញ្ញាណជាតិបេឡារុស។ ជាលើកដំបូង លោកលូកាសិនកូបានថ្លែងសុន្ទរកថាជាភាសាបេឡារុស (ជាជាងភាសារុស្ស៊ីដែលប្រជាជនបេឡារុសមួយចំនួនធំបាននិយាយប្រើប្រាស់ដូចភាសាចម្បងរបស់ពួកគេអញ្ចឹង)។ ក្នុងសុន្ទរកថានោះផងដែរ លោកលូកាសិនកូបានមានប្រសាសន៍ថា "យើងមិនមែនជាប្រជាជនរុស្ស៊ីទេ—តែយើងជាជនជាតិបេឡារុស" ហើយបន្ទាប់មកលោកបានលើកទឹកចិត្តប្រជាជនទាំងឡាយឱ្យប្រើប្រាស់ភាសាបេឡារុសឱ្យកាន់តែច្រើន។ ជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម វិវាទព្រំដែន និងឥរិយាបថថ្មីរបស់ពួកមន្ត្រីដែលចាប់ផ្តើមស្តាប់និងយល់ព្រមនឹងសំលេងប្រឆាំងគឺសុទ្ធតែជាផ្នែកមួយនៃទំនាក់ទំនងដែលកំពុងធ្លាក់ចុះដុនដាបជាមួយរុស្ស៊ីនាពេលនោះ។<ref>[https://globalvoices.org/2017/02/21/the-strange-death-of-russias-closest-alliance/ The Strange Death of Russia's Closest Alliance], [[Global Voices Online|Global Voices]], 21 February 2017</ref> នៅឆ្នាំ២០១៩ លោកលូកាសិនកូបានជួបពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោក[[វ្លាឌឺមៀរ ពូទីន|ពូទីន]]នៅឯទីក្រុង[[សូឈី]] ប្រទេសរុស្ស៊ីហើយបានប្រកាសថាប្រទេសទាំងពីរ"អាចបង្រួបបង្រួមនៅថ្ងៃស្អែកដោយគ្មានបញ្ហា"។<ref name="moscow-times-bel">{{cite news |url=https://www.themoscowtimes.com/2019/02/15/were-ready-unite-with-russia-belarus-leader-lukashenko-says |newspaper=[[The Moscow Times]] |title=Belarus Ready to 'Unite' With Russia, Lukashenko Says |access-date=17 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190217194147/https://www.themoscowtimes.com/2019/02/15/were-ready-unite-with-russia-belarus-leader-lukashenko-says |archive-date=17 February 2019 |url-status=live |date=15 February 2019}}</ref> វាគឺជាគំនិតមួយដែលពូទីនតែងតែគាំទ្រកន្លងមក អ្នកសង្កេតការណ៍បានចាត់ទុកផែនការនេះថាជាបំណងប្រាថ្នារបស់ពូទីនដោយវាអាចជួយឱ្យលោកបន្តកាន់អំណាចលើសពីឆ្នាំ២០២៤ ទៅទៀត។<ref name="newsweek-02-19">{{cite news |last1=Brennan |first1=David |title=Russia May Absorb Belarus: 'We're Ready to Unite,' President Says |url=https://www.newsweek.com/russia-belarus-unite-absorb-union-vladimir-putin-alexander-lukashenko-1333800 |access-date=17 February 2019 |work=Newsweek |date=16 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216173032/https://www.newsweek.com/russia-belarus-unite-absorb-union-vladimir-putin-alexander-lukashenko-1333800 |archive-date=16 February 2019 |url-status=live}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយមួយរូបឈ្មោះ[[មីខាអ៊ីល វីណូក្រាដូវ]]បានពន្យល់ថា"លូកាសិនកូនឹងសម្តែងជាអ្នកមាំមួនក្លាហាននៅមុខសាធារណជនខ្លួនតែបែរជាព្យាយាមធ្វើខ្លួនខ្សោយនៅមុខពូទីន" លោកអាតយូម ស្ត្រៃម៉ាន់ដែលមកពី[[មជ្ឈមណ្ឌលម៉ូស្គូកាណេជី]]បានលើកឡើងថា"ម៉ូស្គូអាចទំនងជាបរាជ័យនៅក្នុងការរកមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួននៅក្នុងចំណោមប្រជាជនបេឡារុស"។<ref name="dw-02">{{cite news |last1=Sherwin |first1=Emily |title=Could Russia and Belarus trade oil for national sovereignty? |url=https://p.dw.com/p/3DJWp |access-date=17 February 2019 |work=[[Deutsche Welle|DW]] |date=13 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213221155/https://www.dw.com/en/could-russia-and-belarus-trade-oil-for-national-sovereignty/a-47502343 |archive-date=13 February 2019 |url-status=live |location=Moscow}}</ref> [[បាតុកម្មនៅបេឡារុសឆ្នាំ២០២០–២១|បាតុកម្មដ៏ធំមួយ]]បានផ្ទុះឡើងនៅពាសពេញផ្ទៃប្រទេសបន្ទាប់ពីការចេញនូវលទ្ធផលនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០២០]]<ref>{{cite news |title=Belarus's Protests Aren't Particularly Anti-Putin |url=https://foreignpolicy.com/2020/08/19/belarus-protest-not-anti-russian-putin-interfere/ |work=Foreign Policy |date=19 August 2020}}</ref> ដោយគេឃើញថាលោកលូកាសិនកូនឹងកាន់អំណាចមួយអាណត្តិបន្តទៀត។<ref>{{cite news |title=Protests in Belarus continue despite challenger's departure |url=https://apnews.com/dc7ec04bfb73782a094c18ed4e63feaa |work=Associated Press |date=11 August 2020}}</ref> មេដឹកនាំរុស្ស៊ីនិងសហភាពអឺរ៉ុបបានព្រមានថាអាចនឹងមានការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសំណាក់អន្តរជាតិនៅក្នុងកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់បេឡារុស។<ref>{{cite news |title=EU leaders to warn Russia against Belarus interference |url=https://euobserver.com/foreign/149166 |work=EUobserver |date=18 August 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Putin warns western leaders over 'meddling' in Belarus |url=https://www.ft.com/content/f96fdf91-6826-4af2-923d-ff14947fcd15 |work=Financial Times |date=18 August 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Russian FM in Syria, meets Assad in first visit since 2012 |publisher=Associated Press |date=7 September 2020 |url=https://www.yahoo.com/news/russian-fm-syria-meets-assad-115535854.html |access-date=7 September 2020 }}</ref> រដ្ឋាភិបាលលីទុយអានីបានយល់ព្រមផ្តល់នូវទីកន្លែងជ្រកកោនដល់បេក្ខជនបក្សប្រឆាំងបេឡារុសសំខាន់ៗដូចលោកស្រី[[ស្វីតឡាណា ទីកាណូវស្កាយ៉ា]] និងសមាជិកក្រុមប្រឆាំងដទៃទៀត។<ref>{{cite web |title=Belarus asks Lithuania to extradite opposition leader Tsikhanouskaya |url=https://www.euronews.com/2021/03/05/belarus-asks-lithuania-to-extradite-opposition-leader-tsikhanouskaya |publisher=Euronews |access-date=13 April 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Lithuania to Belarus: 'Rather watch hell freeze over' than deliver Tsikhanouskaya |url=https://www.dw.com/en/lithuania-to-belarus-rather-watch-hell-freeze-over-than-deliver-tsikhanouskaya/a-56787250 |publisher=Deutsche Welle |access-date=13 April 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Headquarters of Tsikhanouskaya, Coordination Council and National Anti-Crisis Management |url=https://www.voiceofbelarus.com/headquarters-of-tsikhanouskaya/ |publisher=Voice of Belarus |access-date=13 April 2021}}</ref> ប្រទេសប៉ូឡូញក៏បានគាំទ្រក្រុមបក្សប្រឆាំងទាំងនោះផងដែរ។<ref>{{cite news |title=Belarus protests: Why Poland is backing the opposition |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54090389 |work=BBC News |date=10 September 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Belarus opposition leader: Foreign mediation may be needed |url=https://apnews.com/c70e47ca9c2c3526324c89982c1bac26 |work=Associated Press |date=9 September 2020}}</ref> ក្រោយពីការបោះឆ្នោត លូកាសិនកូមិនត្រូវបានសហភាពអឺរ៉ុបនិងសហរដ្ឋអាមេរិកទទួលស្គាល់ថាជាប្រធានាធិបតីស្របច្បាប់របស់បេឡារុសតទៅទៀតឡើយ។<ref>{{Cite web |date=24 August 2020 |title=El Pais interview with HR/VP Borrell: "Lukashenko is like Maduro. We do not recognize him but we must deal with him" |url=https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/84346/el-pais-interview-hrvp-borrell-%E2%80%9Clukashenko-maduro-we-do-not-recognize-him-he-must-deal-him%E2%80%9D_en |publisher=eeas.europa.eu}}</ref><ref>Dave Lawler, [https://www.axios.com/us-lukashenko-president-belarus-353ed235-98f7-446f-919a-6a6cdab81975.html U.S. no longer recognizes Lukashenko as legitimate president of Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211221151140/https://www.axios.com/us-lukashenko-president-belarus-353ed235-98f7-446f-919a-6a6cdab81975.html |date=2021-12-21 }}, ''Axios'' (24 September 2020).</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ សហភាពអឺរ៉ុបនិងអាមេរិកបានរួមគ្នាដាក់ទណ្ឌកម្មនយោបាយលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់បេឡារុសមួយចំនួនដោយចោតប្រកាន់មន្ត្រីទាំងនោះថាបានលួចបន្លំសន្លឹកឆ្នោតនិងគាបសង្កត់មកលើបាតុករ។<ref>{{Cite web |date=24 August 2020 |title= U.S., EU Sanction Belarus in Coordinated Western Action |url= https://www.wsj.com/articles/eu-leaders-agree-to-adopt-sanctions-on-belarus-officials-11601596533 |publisher= The Wall Street Journal}}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្របេឡារុស}} ប្រទេសបេឡារុសគឺស្ថិតនៅរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៥១|ជ ៥១°]] និង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៥៧|៥៧°]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី២៣|ក ២៣°]] និង [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី៣៣|៣៣°]]។ ទឹកដីបេឡារុសពីជើងទៅត្បូងគឺមានចម្ងាយ ៥៦០ គម រីឯពីលិចទៅកើតគឺមានចម្ងាយ ៦៥០ គម។<ref name="statistics">{{cite web|url=http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/235-coordinates-of-the-extreme-points-of-the-state-frontier.html|title=Coordinates of the extreme points of the state frontier. Main Geographic Characteristics of the Republic of Belarus|publisher=the Scientific and Production State Republican Unitary Enterprise "National Cadastre Agency" of the State Property Committee of the Republic of Belarus|website=Land of Ancestors|access-date=11 កញ្ញា 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053717/http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/235-coordinates-of-the-extreme-points-of-the-state-frontier.html|archive-date=21 កញ្ញា 2013|url-status=dead|archivedate=2013-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053717/http://landofancestors.com/travel/statistics/geography/235-coordinates-of-the-extreme-points-of-the-state-frontier.html}}</ref> ប្រទេសនេះមិនមានព្រំដែនជាប់នឹងសមុទ្រអ្វីនោះទេហើយសណ្ឋានដីគឺមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបដែលសម្បូរទៅដោយ[[វាលភក់|ដីភក់]]ច្រើន។<ref name="ciageo">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|title=Belarus&nbsp;– Geography|access-date=7 November 2007|publisher=Central Intelligence Agency|work=The World Factbook|archivedate=9 មករា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|url-status=dead}}</ref> ផ្ទៃដីបេឡារុសប្រមាណ ៤០% គឺគ្របដណ្តប់ទៅដោយព្រៃឈើ។<ref name="key facts"/><ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/europethecis/belarus/belarus_2005_en.pdf|title=Belarus: Window of Opportunity (see Table 15, page 66)|publisher=United Nations|access-date=22 កញ្ញ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001230713/http://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/europethecis/belarus/belarus_2005_en.pdf|archive-date=1 តុលា 2008|url-status=dead|archivedate=2015-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150110193052/http://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/europethecis/belarus/belarus_2005_en.pdf}}</ref> ប្រទេសបេឡារុសគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អេកូឡូស៊ីចំនួន ២ គឺ៖ [[ព្រៃចម្រុះសាម៉ាទិច]]និង[[ព្រៃចម្រុះអឺរ៉ុបកណ្តាល]]។<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> បឹងធំតូចចំនួន ១១,០០០ និងអូរជាច្រើនត្រូវបានរកឃើញក្នុងប្រទេសបេឡារុស។<ref name="ciageo"/> ទន្លេធំៗចំនួនបីបានហូរឆ្លងកាត់ប្រទេសនេះមាន៖ [[ទន្លេណេម៉ាន់]] [[ទន្លេព្រីបយ៉ាត់|ព្រីបយ៉ាត់]] និង[[ទន្លេឌីណេព័រ]]។ ទន្លេណាម៉ាន់គឺហូរទៅកាន់ទិសខាងលិចឆ្ពោះទៅសមុទ្របាល់ទិករីឯទន្លេព្រីបយ៉ាត់គឺហូរសម្តៅទៅឌីណេព័រហើយទន្លេឌីណេព័របន្តហូរឆ្ពោះទៅទិសខាងត្បូងចូលទៅក្នុង[[សមុទ្រខ្មៅ]]។<ref name="bell">{{cite book|last=Bell|first=Imogen|title=Eastern Europe, Russia and Central Asia 2003|publisher=Taylor & Francis|year=2002|page=132|isbn=1-85743-137-5}}</ref> [[File:Strusta Lake - Panorama.jpg|thumb|upright=|[[បឹងស៊្រូស្តា]]នៅក្នុង[[តំបន់វីតិបស្ក៍]]]] ចំណុចខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេសនេះគឺ[[ភ្នំឌីស៊ែរជីនស្គី]] (៣៤៥ ម៉ែត្រ) រីឯចំណុចទាបបំផុតគឺស្ថិតនៅលើទន្លេណេម៉ាន់ (៩០ ម៉ែត្រ)។<ref name="ciageo"/> កម្ពស់មធ្យមរបស់បេឡារុសគឺ ១៦០ ម៉ែត្រ[[កម្ពស់លើនីវ៉ូទឹក|លើនីវ៉ូទឹក]]។<ref>{{harvnb|Zaprudnik|1993|p=xix}}</ref> អាកាសធាតុក្នុងប្រទេសនេះមានលក្ខណៈជាអាកាសធាតុត្រជាក់មធ្យមនិងត្រជាក់ខ្លាំងដោយនៅខែមករាមានសីតុណ្ហភាពអប្បបរមាចាប់ពី -៤°C នៅតំបន់និរតីទៅ -៨°C នៅតំបន់ពាយព្យ។ ប្រទេសនេះក៏មានរដូវក្តៅសើមផងដែរដោយមានសីតុណ្ហភាពជាមធ្យម ១៨°C។<ref name="locclimate">{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/15.htm |title=Belarus&nbsp;– Climate |access-date=22 December 2007 |last=Fedor |first=Helen |work=Belarus: A Country Study |publisher=[[Library of Congress]] }}</ref> ប្រទេសបេឡារុសទទួលទឹកភ្លៀងជាមធ្យមពី ៥៥០ ទៅ ៧០០ [[មីល្លីម៉ែត្រ]] (mm) ជារៀងរាល់ឆ្នាំ។<ref name="locclimate"/> ធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងប្រទេសនេះមានដូចជា៖ [[រុក្ខជាតិពុក]] ចំនួនបរិមាណតិចតួចនៃប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ [[ថ្មក្រានីត]] [[ថ្មកំបោរ]] ដីស ដីខ្សាច់ ដីក្រួស និងដីឥដ្ឋ។ល។<ref name="ciageo"/> ឥទ្ធិពលវិទ្យុសកម្មប្រហែល ៧០% ពី[[គ្រោះមហន្តរាយឈើណូប៊ីល|បទ្ទវហេតុនុយក្លេអ៊ែរទីក្រុងឈើណូប៊ីល]]នៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានរសាត់ចូលមកក្នុងប្រទេសបេឡារុសដែលជាហេតុនាំឱ្យផ្ទៃដីបេឡារុសមួយភាគប្រាំ (ដីស្រែចម្ការនិងព្រៃឈើនៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍) ទទួលរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំង។<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4485003.stm|work=BBC News|title=Belarus cursed by Chernobyl|first=Sarah|last=Rainsford|date=26 April 2005|access-date=26 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060424152147/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4485003.stm| archive-date= 24 April 2006|url-status=live}}</ref> អង្គការសហប្រជាជាតិនិងទីភ្ញាក់ងារផ្សេងៗទៀតបានចាត់វិធានការកាត់បន្ថយកម្រិតវិទ្យុសកម្មនៅក្នុងតំបន់ដែលរងផលប៉ះពាល់ ជាពិសេសគឺតាមរយៈការប្រើប្រាស់ធាតុ[[សេស្យូម]]និងការដាំដុះគ្រាប់កាណូឡាដើម្បីកាត់បន្ថយកម្រិត[[សេស្យូម-១៣៧]] នៅក្នុងផ្ទៃដី។<ref name="uncher">{{cite web|url=http://chernobyl.undp.org/english/belarus.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506084709/http://chernobyl.undp.org/english/belarus.html|archive-date=6 May 2008|publisher=United Nations|title=The United Nations and Chernobyl&nbsp;– The Republic of Belarus|access-date=4 October 2007|archivedate=6 ឧសភា 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080506084709/http://chernobyl.undp.org/english/belarus.html|url-status=dead}}</ref><ref name="iaea">{{cite news|first=Marilyn|last=Smith|title=Ecological reservation in Belarus fosters new approaches to soil remediation|publisher=International Atomic Energy Agency|url=http://tc.iaea.org/tcweb/news_archive/Chernobyl/ecoreserve/default.asp|access-date=19 December 2007}}</ref> បេឡារុសមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ឡេតូនី]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[លីទុយអានី]]នៅភាគពាយព្យ ប្រទេស[[ប្រទេសប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]]នៅភាគខាងលិច ប្រទេស[[រុស្ស៊ី]]នៅភាគខាងជើងនិងកើត និងប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]]នៅភាគខាងត្បូង។ សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៥ និងឆ្នាំ១៩៩៦ បានកំណត់ព្រំដែនបេឡារុសជាមួយនឹងប្រទេសឡេតូនីនិងលីទុយអានី ហើយបន្ទាប់មក បេឡារុសបានធ្វើសច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩៩៧ ដោយបង្កើតបានព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែននៅឆ្នាំ២០០៩។<ref>{{cite web|url=https://www.uef.fi/documents/428549/854028/countryreport-belarus-borders.pdf/751f5e6f-b72f-468e-999e-e1988a790aa7|title=Country Report: Belarus Borders: Borders and policy in Belarus|author=Larissa Titarenko|access-date=9 February 2017|publisher=University of Eastern Finland|page=14}}</ref> បេឡារុសនិងលីទុយអានីបានធ្វើសច្ចាប័នជាលើកចុងក្រោយលើឯកសារកំណត់ព្រំដែននៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០៧។<ref>{{cite web|url=https://www.uef.fi/documents/428549/854028/countryreport-belarus-borders.pdf/751f5e6f-b72f-468e-999e-e1988a790aa7|title=Country Report: Belarus Borders|author=Larissa Titarenko|access-date=12 November 2018|publisher=[[សាកលវិទ្យាល័យហ្វាំងឡង់ខាងកើត]]}}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល== {{Main|នយោបាយនៅបេឡារុស}} {{multiple image | align = right | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Alexander Lukashenko (2020-09-03) 01.jpg | caption1 = '''[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]'''<br />{{small|[[ប្រធានាធិបតីបេឡារុស|ប្រធានាធិបតី]]}} | width1 = 115 | image2 = Roman Golovchenko (2020-09-03)(portrait).jpg | caption2 = '''[[រ៉ូម៉ាំង ហ្គូលូវឆិនកូ]]'''<br />{{small|[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីបេឡារុស|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]}} | width2 = 120 | total_width = }} [[File:House of Representatives of Belarus.jpg|thumb|[[វិមានរដ្ឋាភិបាល (មីនស្កឹ)|វិមានរដ្ឋាភិបាល]], រដ្ឋធានីមីនស្កឹ]] បេឡារុសគឺជាសាធារណរដ្ឋ[[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|ប្រធានាធិបតីនិយម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ប្រធានាធិបតីបេឡារុស|ប្រធានាធិបតី]]និង[[រដ្ឋសភាជាតិបេឡារុស|រដ្ឋសភា]]។ ប្រធានាធិបតីនីមួយៗអាចបម្រើការបានរយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្នុងមួយអាណត្តិ។ នៅក្រោមរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៤ ប្រធានាធិបតីអាចបម្រើការបានតែពីរឆ្នាំប៉ុណ្ណោះប៉ុន្តែ[[ប្រជាមតិបេឡារុសឆ្នាំ២០០៤|កំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]នៅឆ្នាំ២០០៤ បានលុបចោលនូវការកំណត់អាណត្តិនោះ។<ref name="bbclukapro">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|access-date=30 April 2010|date=9 January 2007|work=BBC News|publisher=British Broadcasting Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20100420191928/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3882843.stm| archive-date=20 April 2010|url-status=live}}</ref> លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]បានបម្រើការជាប្រធានាធិបតីបេឡារុសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៤ មកម្លេះ។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៦ លោកលូកាសិនកូបានអំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតចម្រូងចម្រាសមួយដើម្បីពន្យាររយៈពេលនៃអាណត្តិប្រធានាធិបតីពី ៥ ឆ្នាំទៅ ៧ ឆ្នាំហើយជាលទ្ធផល[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០០១|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី]]ដែលត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងប្រព្រឹត្តិទៅនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ ត្រូវបានរុញច្រានមកនៅឆ្នាំ២០០១ ទៅវិញ។ [[ប្រជាមតិបេឡារុសឆ្នាំ១៩៩៦|ប្រជាមតិក្នុងការពន្យាអាណត្តិ]]នោះត្រូវបានប្រធានការិយាល័យបោះឆ្នោតលោក[[វិចទ័រ ហាន់ឆា]]ប្រកាសថាមានការក្លែងបន្លំដ៏"អស្ចារ្យ" ដោយឮដូច្នេះ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលបានដកលោកចេញពីតំណែងភ្លាមៗ។<ref>{{cite book|author=Jeffries, Ian|year=2004|title=The countries of the former Soviet Union at the turn of the twenty-first century: the Baltic and European states in transition|publisher=Routledge|isbn=0-415-25230-X|page=274}}</ref> រដ្ឋសភាជាតិគឺជា[[ប្រព័ន្ធសភាពីរថ្នាក់|សភាពីរថ្នាក់]]ដែលមានសមាជិក[[សភាតំណាងរាស្ត្របេឡារុស|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]ចំនួន ១១០ រូប (សភាជាន់ទាប) និងសមាជិក[[ក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋនៃសាធារណរដ្ឋ]]ចំនួន ៦៤ រូប (សភាជាន់ខ្ពស់)។<ref>[[Constitution of Belarus]] Chapter 4, Art. 90 and 91</ref> [[File:Victory square, Minsk 01.jpg|thumb|[[ទីជ័យជម្នះ (មីនស្កឹ)|ទីជ័យជម្នះនៅទីក្រុងមីនស្ក៍]]]] សភាតំណាងរាស្រ្តមានអំណាចក្នុងការតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្រ្តី ធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ អំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតទុកចិត្តលើនាយករដ្ឋមន្រ្តី និងផ្តល់យោបល់លើគោលនយោបាយការបរទេសនិងក្នុងស្រុក។<ref>{{cite web|title=Belarus 1994 (rev. 2004)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/Belarus_2004?lang=en|website=Constitute|access-date=17 March 2015}}</ref> ក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋគឺមានអំណាចក្នុងការជ្រើសរើសមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗ ធ្វើការប្តឹងប្តលប្រធានាធិបតី និងទទួលយកឬបដិសេធវិក័យប័ត្រដែលអនុម័តដោយសភាតំណាងរាស្រ្ត។ អង្គជំនុំជម្រះនីមួយៗមានសមត្ថភាពក្នុងការបដិសេធនូវច្បាប់ណាមួយដែលបានអនុម័តដោយមន្រ្តីមូលដ្ឋានប្រសិនបើវាផ្ទុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។<ref name="conby">{{cite web|url=http://www.president.gov.by/en/press19332.html#doc|title=Section&nbsp;IV:The President, Parliament, Government, the Courts|access-date=22 December 2007|work=[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុស]]|publisher=Press Service of the President of the Republic of Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217035445/http://www.president.gov.by/en/press19332.html|archive-date=17 ធ្នូ 2007}}</ref> ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីគឺជារដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសបេឡារុសដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីចំនួន ៥ រូប។<ref>{{cite web|url=http://www.government.by/en/eng_sostav1.html|title=(អង់គ្លេស) ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|access-date=21 មេសា 2010|publisher=ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|archive-url=https://web.archive.org/web/20100304020325/http://www.government.by/en/eng_sostav1.html|archive-date=4 មីនា 2010|archivedate=2010-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100304020325/http://www.government.by/en/eng_sostav1.html|url-status=dead}}</ref> សមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រីគឺត្រូវតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីហើយពួកគេមិនចាំបាច់ជាសមាជិកសភានោះឡើយ។ ស្ថាប័នតុលាការមានតុលាការកំពូលនិងតុលាការសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចតុលាការធម្មនុញ្ញជាដើមដែលមានតួនាទីដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់ធុរកិច្ចផ្សេងៗ។ ចៅក្រមនៃតុលាការជាតិគឺត្រូវបានតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីនិងត្រូវទទួលយល់ព្រមពីក្រុមប្រឹក្សានៃសាធារណរដ្ឋ។ តុលាការដែលទទួលខុសត្រូវលើករណីព្រហ្មទណ្ឌគឺតុលាការកំពូល។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុសបានហាមឃាត់មិនឱ្យមានវត្តមានតុលាការក្រៅប្រព័ន្ធពិសេសនោះទេ។<ref name="conby"/> ===ការបោះឆ្នោត=== [[File:Solidarity with Belarus concert.jpg|thumb|អតីតទង់ជាតិបេឡារុស (ធ្លាប់បានប្រើនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨, ១៩៤៣–៤៤ និង ១៩៩១–១៩៩៥) សព្វថ្ងៃវាគឺជានិមិត្តសញ្ញានៃការប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលលោកលូកាសិនកូ។]] ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយខ្លះៗនិងរួមទាំងអ្នកនយោបាយមួយចំនួនបានចាត់ទុកប្រទេសបេឡារុសថាជា"ប្រទេសផ្តាច់ការចុងក្រោយបង្អស់នៃទ្វីបអឺរ៉ុប"<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/oct/07/belarus-inside-europes-last-dictatorship|access-date=7 August 2014 |title=Belarus: inside Europe's last dictatorship |location=London |work=The Guardian|first=Sigrid|last=Rausing|date=7 October 2012}}</ref><ref name="reuters1">{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/2012/03/04/us-belarus-dicator-idUSTRE8230T320120304 | work=[[Reuters]] | title=Belarus's Lukashenko: 'Better a dictator than gay' | quote=...German Foreign Minister's branding him 'Europe's last dictator' | location=Berlin | date=4 March 2012 | access-date=30 June 2017 | archive-date=6 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151006194656/http://www.reuters.com/article/2012/03/04/us-belarus-dicator-idUSTRE8230T320120304 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Liabedzka |first1=Anatoly |title=Europe's Last Dictatorship |journal=European View |date=2008 |volume=7 |issue=1 |pages=81–89 |doi=10.1007/s12290-008-0029-7|s2cid=154655219 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Marples |first1=David R |title=Europe's Last Dictatorship: The Roots and Perspectives of Authoritarianism in 'White Russia' |journal=Europe-Asia Studies |date=2005 |volume=57 |issue=6 |pages=895–908 |doi=10.1080/1080/09668130500199509|s2cid=153436132 }}</ref> ចំណែកឯលូកាសិនកូវិញបានអះអាងនិងចាត់ទុករដ្ឋាភិបាលលោកថាជារដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យដែលមាន"របៀបដឹកនាំបែបផ្តាច់ការ"។<ref name="bbclukapro"/> [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]បានដកប្រទេសបេឡារុសចេញពីថ្នាក់រដ្ឋសង្កតការណ៍របស់ខ្លួនចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧ មកម្លេះបន្ទាប់ពីយល់ឃើញថាការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៦ មានភាពមិនប្រក្រតី។<ref name="CoE">{{cite web |url=http://press.coe.int/cp/97/11a(97).htm |title=Belarus suspended from the Council of Europe |date=17 January 1997 |publisher=Press Service of the Council of Europe |access-date=26 March 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060426062531/http://press.coe.int/cp/97/11a%2897%29.htm |archive-date=26 April 2006 |archivedate=26 មេសា 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060426062531/http://press.coe.int/cp/97/11a%2897%29.htm }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1997/belarus/Belarus-04.htm |title=Republic of Belarus |work=[[Human Rights Watch]] |access-date=9 December 2020}}</ref> ដើម្បីក្លាយជាសមាជិកពេញលេញ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបបានតម្រូវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបេឡារុសចូលគោរព[[សិទ្ធិមនុស្ស]] [[នីតិរដ្ឋ]] និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។<ref>{{cite web|url=https://www.coe.int/en/web/programmes/belarus |title=Belarus – Office of the Directorate General of Programmes |website=coe.int |access-date=9 December 2020}}</ref> នៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសភាបេឡារុសឆ្នាំ២០០៤|ការបោះឆ្នោតសភាឆ្នាំ២០០៤]] គ្មានគណបក្សប្រឆាំងនិងគណបក្សគាំទ្រលូកាសិនកូណាដណ្តើមបានអាសនៈសម្បីតែមួយ។ [[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខនិងសហប្រតិបត្ដិការអឺរ៉ុប]] (OSCE) បានសម្រេចថាការបោះឆ្នោតនោះមិនមានភាពយុត្តិធម៌នោះទេពីព្រោះបេក្ខជនខាងបក្សប្រឆាំងត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលបដិសេដមិនឱ្យចូលរួមហើយដំណើរនៃការបោះឆ្នោតត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីតែគាំទ្រអ្នកកាន់អំណាចប៉ុណ្ណោះ។<ref name="OSCE">{{cite web|url=http://www.osce.org/odihr/elections/belarus/38658|format=PDF|title=OSCE Report on the October 2004 parliamentary elections|date=December 2004|publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe|access-date=21 March 2007|archivedate=6 មិថុនា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110606092902/http://www.osce.org/odihr/elections/belarus/38658|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០០៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០០៦]] លូកាសិនកូត្រូវបានតវ៉ាប្រឆាំងដោយលោក[[អាឡិចសាន់ដឺ មីលីនកេវិច]]ដែលជាអ្នកតំណាងក្រុមសម្ព័ន្ធនៃបក្សប្រឆាំង និងលោក[[អាឡិចសាន់ដឺ កាស៊ូលីន]]នៃបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។ លោកកាស៊ូលីនត្រូវបានកងកម្លាំងនគរបាលវាយដំនិងចាប់ខ្លួននៅអំឡុងព្រឹត្តិការណ៍បាតុកម្មនៅជុំវិញ[[សភាប្រជាជនបេឡារុសរួម]]។ លោកលូកាសិនកូក៏បានជាប់ឆ្នោតនាឆ្នាំនោះដែរដោយទទួលបានសម្លេងគាំទ្រប្រមាណ ៨០%, សហព័ន្ធរុស្ស៊ីនិងបណ្តាប្រទេស [[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ|ស.រ.ឯ]] បានចាត់ទុកការបោះឆ្នោតនោះជាការបោះឆ្នោតត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌<ref>{{cite web|url=http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc06%2FEDOC10890.pdf|title=Belarus in the aftermath of the Presidential election of 19 March 2006|access-date=25 May 2010|date=11 April 2006|publisher=Parliamentary Assembly of the Council of Europe|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111084334/http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc06%2FEDOC10890.pdf|archive-date=11 January 2012|archivedate=11 មករា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111084334/http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc06%2FEDOC10890.pdf}}</ref> ខណៈដែល OSCE និងអង្គការមួយចំនួនទៀតបានគិតផ្ទុយទៅវិញដោយរួមគ្នាហៅការបោះឆ្នោតនោះថាអយុត្តិធម៌និងមិនស្មើភាព។<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4766024.stm|date=2 March 2006|title=Belarus rally marred by arrests|work=BBC News|access-date=26 March 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060313155728/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4766024.stm|archive-date=13 March 2006|url-status=live}}</ref> លោកលូកាសិនកូបានទទួលសម្លេងគាំទ្រប្រមាណ ៨០% ម្តងទៀតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេឡារុសឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០២០]] ដែលជាហេតុនាំឱ្យលោកបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជាប្រធានាធិបតី។ បេក្ខជនខាងបក្សប្រឆាំងគឺលោក[[អានឌ្រី សាននីកូវ]]បានទទួលសម្លេងគាំទ្របានតែ ៣% ប៉ុណ្ណោះខណៈដែលអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យនិងអ្នកតំណាងប្រទេសផ្សេងៗបាននិយាយរិះគុណការបោះឆ្នោតនេះថាមានការបន្លំសន្លឹកឆ្នោតធ្ងន់ធ្ងរ។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងលទ្ធផល ប្រជាជនបេឡារុសរាប់ពាន់នាក់បាននាំគ្នាចេញទៅធ្វើបាតុកម្មនៅឯទីក្រុងមីនស្កឹ។ បាតុករនិងបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងជាច្រើនរូបត្រូវបានកម្លាំងកងជីវពលរដ្ឋបង្ក្រាបនិងចាប់ដាក់ពន្ធនាគារហើយខ្លះត្រូវបានចាប់ដាក់ឃុំឃាំងនៅតាមគេហដ្ឋានរៀងៗខ្លួន។<ref name="telegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/belarus/8224956/Police-guard-threatened-to-rape-Belarus-Free-Theatre-director-after-election-protest.html|title=Police guard threatened to rape Belarus Free Theatre director after election protest|last=Oliphant|first=Roland|date=25 December 2010|work=The Daily Telegraph|access-date=22 April 2011|location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20110311053243/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/belarus/8224956/Police-guard-threatened-to-rape-Belarus-Free-Theatre-director-after-election-protest.html|archive-date=11 March 2011|url-status=live}}</ref><ref name="SannikovSentenced">[https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13400666 Belarus opposition leader Andrei Sannikov jailed], [[BBC News Online]] (14 May 2011)</ref><ref name="kyi">{{cite news|url=http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334|title=Belarus: 7 presidential candidates face 15 years|newspaper=[[Kyiv Post]]|date=22 December 2010|access-date=23 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119193447/http://www.kyivpost.com/news/russia/detail/93334|archive-date=19 January 2011|url-status=live}}</ref> ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសរបស់បេឡារុស}} [[File:Putin with Alexander Lukashenko 2015.jpg|thumb|right|ប្រធានាធិបតីបេឡារុសលោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]ជាមួយនឹង[[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី]]លោក[[វ្លាឌឺមៀរ ពូទីន]], ២០១៥]] សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតបេឡារុសគឺជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋសូវៀតចំនួនពីរ (រួមជាមួយអ៊ុយក្រែន) ដែលបានចុះចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite web|url=https://www.un.org/press/en/2006/org1469.doc.htm|title=UNITED NATIONS MEMBER STATES &#124; Meetings Coverage and Press Releases|website=www.un.org}}</ref> ចាប់តាំងពីពេលបែកបាក់ពីសហភាពសូវៀតមក បេឡារុសនិងប្រទេសរុស្ស៊ីបានរក្សាទំនាក់ទំនងជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មនិងជាសម្ព័ន្ធមិត្តការទូតដ៏ជិតស្និទ្ធ។ បេឡារុសច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រទេសរុស្ស៊ីសម្រាប់ការនាំចូលវត្ថុធាតុដើមនិងសម្រាប់ទីផ្សារនាំចេញរបស់ខ្លួន។<ref name="stategov">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/5371.htm|title=Background Note: Belarus|access-date=7 វិច្ឆិកា 2007|publisher=ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក|author=រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក}}</ref> [[សហភាពរដ្ឋ|សម្ព័ន្ធភាពរុស្ស៊ីនិងបេឡារុស]]គឺជាសម្ព័ន្ធភាពកំពូលមួយដែលបានបង្កើតឡើងនៅរវាងឆ្នាំ១៩៩៦–៩៩ បន្ទាប់ពីប្រទេសទាំងពីរបានយល់ព្រមចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាមួយចំនួនដែលអំពាវនាវឱ្យមានសហភាពរូបិយវត្ថុ សិទ្ធិស្មើភាពគ្នា សញ្ជាតិតែមួយ គោលនយោបាយការបរទេសនិងការការពារជាតិរួម។ ទោះយ៉ាងណា អនាគតនៃសម្ព័ន្ធភាពនេះត្រូវបានគេកើតការសង្ស័យថានឹងអាចដួលរលំដោយសារតែការពន្យារពេលម្តងហើយម្តងទៀតនៃសហភាពរូបិយវត្ថុពីខាងបេឡារុស កង្វះកាលបរិច្ឆេទនៃការធ្វើប្រជាមតិសម្រាប់សេចក្តីព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងជម្លោះស្តីពីពាណិជ្ជកម្មប្រេងកាត។<ref name=stategov/><ref>{{Cite web|url=https://www.orfonline.org/expert-speak/russia-belarus-relations-future-union-state-65288|title=Russia-Belarus relations: The future of the union state|last=|first=|website=orfonline.org|language=en|accessdate=2025-11-23}}</ref> បេឡារុសក៏ជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]] (ស.រ.ឯ) មួយដែរ។<ref name="cisstrained">{{cite web|url=http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/6e49cd34-6c37-40ff-87f4-a6557e84f7e9.html|title=CIS: Foreign Ministers, Heads Of State Gather In Minsk For Summit|access-date=7 វិច្ឆិកា 2007|4=|author=វិទ្យុអឺរ៉ុបសេរី|archive-url=https://web.archive.org/web/20071116014000/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/6e49cd34-6c37-40ff-87f4-a6557e84f7e9.html|archive-date=16 វិច្ឆិកា 2007|url-status=dead|archivedate=2007-11-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071116014000/http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/11/6e49cd34-6c37-40ff-87f4-a6557e84f7e9.html}}</ref> បេឡារុសគឺនូវតែរក្សាទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយបណ្តាប្រទេសជាសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុប (ទោះជាជម្លោះរវាងមេដឹកនាំបេឡារុសនិងមេដឹកនាំប្រទេសសមាជិកសហភាពអឺរ៉ុបខ្លះកំពុងតែកើនឡើងក្តៅគគុកក្តី)<ref name="euban">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2492939.stm|title=EU imposes Belarus travel ban|access-date=3 ធ្នូ 2007|publisher=BBC |date=19 November 2002|work=BBC News}}</ref> មានដូចជា ឡេតូនី លីទុយអានី និងប៉ូឡូញ។ល។<ref name="foreignrelations">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.by/en/foreign-policy/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080217002512/http://mfa.gov.by/en/foreign-policy/|archive-date=17 កុម្ភៈ 2008|title=(អង់គ្លេស) គោលនយោបាយការបរទេស|access-date=22 ធ្នូ 2007||publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស}}</ref> សហភាពអឺរ៉ុបបានលើកការហាមឃាត់នៃការធ្វើដំណើរលើរដ្ឋាភិបាលលោកលូកាសិនកូចេញវិញដើម្បីឱ្យលោកលូកាសិនកូអាចចូលរួមក្នុងកិច្ចប្រជុំការទូតឬក្នុងកិច្ចពិភាក្សាផ្សេងៗរវាងរដ្ឋាភិបាលលោកនិងបក្សពួកប្រឆាំង។<ref name="Belarus president visits Vatican">{{cite news|title=Belarus president visits Vatican|date=27 April 2009|publisher=British Broadcasting Corporation|url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/8021513.stm|work=BBC News|access-date=30 April 2010}}</ref> [[File:Normandy format talks in Minsk (February 2015) 03.jpeg|thumb|left|មេដឹកនាំនៃប្រទេសបេឡារុស រុស្ស៊ី អាល្លឺម៉ង់ បារាំង និងអ៊ុយក្រែននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលមួយនៅ[[ពិធីការនៃទីក្រុងមីនស្កឹ|ទីក្រុងមីនស្កឹ]], ១១–១២ កុម្ភៈ ២០១៥]] ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរបស់បេឡារុសជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកសព្វថ្ងៃគឺមានភាពតានតឹងណាស់។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ មក សហរដ្ឋអាមេរិកគឺមិនដែលមានឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅទីក្រុងមីនស្កឹទេហើយបេឡារុសវិញក៏មិនដែលមានឯកអគ្គរដ្ឋទូតនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនដែរចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៨ មក។<ref>{{Cite web|url=https://foreignpolicy.com/2020/08/12/belarus-lukashenko-elections-protests-united-states-diplomatic-relations/|title=The U.S. Was Set to Send an Ambassador to Belarus. Then Came the Crackdown.|first=Robbie Gramer, Amy|last=Mackinnon}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://jamestown.org/program/modest-advances-us-belarus-relations/|title=Modest Advances in US-Belarus Relations|website=Jamestown}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ សហរដ្ឋអាមេរិកបានអនុម័ត[[ច្បាប់ប្រជាធិបតេយ្យបេឡារុសឆ្នាំ២០០៤|ច្បាប់ប្រជាធិបតេយ្យបេឡារុស]]ដែលនឹងផ្តល់មូលនិធិទៅកាន់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដើម្បីប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបេឡារុសហើយហាមឃាត់ប្រាក់កម្ចីទៅឱ្យរដ្ឋាភិបាលបេឡារុសលើកលែងតែក្នុងករណីមនុស្សធម៌។<ref>{{cite news|title=Belarus Democracy Act Will Help Cause of Freedom, Bush Says|date=22 October 2007|publisher=United States State Department|url=http://usinfo.state.gov/dhr/Archive/2004/Oct/22-739373.html|work=USINO|access-date=22 December 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071016052521/http://usinfo.state.gov/dhr/Archive/2004/Oct/22-739373.html|archive-date=16 October 2007}}</ref> ទំនាក់ទំនងចិន–បេឡារុសបានទទួលការលូតលាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៥ មកម្លេះ<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/feedarticle/9003481|title=China's Xi promises Belarus $1 billion in loans|newspaper=Guardian|access-date=4 March 2016|location=London|date=7 May 2008}}</ref>ពោលគឺនៅពេលដែលលោកលូកាសិនកូបានទៅធ្វើទស្សនកិច្ចនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។<ref>{{cite news|first=Letian|last=Pan|title=China, Belarus agree to upgrade economic ties|date=6 December 2005|publisher=Xinhua News Agency|url=http://english.gov.cn/2005-12/06/content_119410.htm|access-date=22 December 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928011456/http://english.gov.cn/2005-12/06/content_119410.htm|archive-date=28 September 2007}}</ref> ប្រទេសបេឡារុសក៏មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយប្រទេស[[ស៊ីរី]]ផងដែរ<ref>{{cite news|title=Syria and Belarus agree to promote trade|date=13 March 1998|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/65106.stm|work=BBC News|access-date=22 December 2007}}</ref>ដោយបានចាត់ទុកស៊ីរីជាដៃគូដ៏សំខាន់មួយនៅតំបន់បជ្ឈឹមបូព៌ា។<ref>{{cite news|title=Belarus-Syria report substantial progress in trade and economic relations|date=31 August 2007|publisher=Press Service of the President of the Republic of Belarus|url=http://www.president.gov.by/en/press32193.html|access-date=22 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080120063008/http://www.president.gov.by/en/press32193.html|archive-date=20 January 2008|url-status=dead}}</ref> ក្រៅពីសមាជិក ស.រ.ឯ ប្រទេសនេះក៏ជាសមាជិកនៃអង្គការសំខាន់ៗមួយចំនួនផងដែរដូចជា៖ [[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី]] (អឺរ៉ាស៊ី) [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]]<ref name="foreignrelations"/> [[ចលនាមិនចូលបក្សសម្ព័ន្ធ]] (ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨)<ref name="byintorgs">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.by/en/foreign-policy/international-organizations/a25183575d762f8b.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071205033317/http://www.mfa.gov.by/en/foreign-policy/international-organizations/a25183575d762f8b.html |archive-date=5 December 2007 |title=(អង់គ្លេស) សមាជិកភាពនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុសនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិ|access-date=4 វិច្ឆិកា 2007|author=ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស}}</ref> និង[[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​និងសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុប]]។ល។ ប្រទេសបេឡារុសត្រូវបានបញ្ចូលក្នុង[[គោលនយោបាយសង្កាត់អឺរ៉ុប]] (European Neighbourhood Policy–ENP) របស់សហភាពអឺរ៉ុបដោយគោលដៅនៃគោលនយោបាយនេះគឺបង្រួមប្រជាជាតិអឺរ៉ុបទាំងឡាយឱ្យកាន់តែជិតស្និទ្ធលើវិស័យសេដ្ឋកិច្ចនិងភូមិសាស្រ្តនយោបាយ។<ref>{{Cite web|url=https://ec.europa.eu/home-affairs/what-we-do/policies/international-affairs/european-neighbourhood-policy_en|title=European Neighbourhood Policy|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110131542/https://ec.europa.eu/home-affairs/what-we-do/policies/international-affairs/european-neighbourhood-policy_en|archivedate=2017-01-10}}</ref> ===យោធា=== {{Main|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបេឡារុស}} [[File:RIAN archive 1047080 Work of "Kamenyuki" frontier post on Belarus border with Poland.jpg|thumb|ទាហានល្បាតនៅរវាងព្រំដែនបេឡារុស–ប៉ូឡូញ។]] បច្ចុប្បន្ន លោកឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[វីចទ័រ ក្រេនីន]]គឺជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិខណៈដែលលោកអាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ (ប្រធានាធិបតី) មានងារជាអង្គមេបញ្ជាការ។<ref name="conby"/> កងកម្លាំងជាតិបេឡារុសត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៩២ បន្ទាប់ពីផ្តាច់ខ្លួនចេញពី[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសូវៀត]]។ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ កងកម្លាំងនេះបានឆ្លងកាត់កំណែទម្រង់រចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនដោយមានទាហានសរុបចំនួន ៣០,០០០ នាក់។<ref>{{cite web|url=http://www.mod.mil.by/7okrugarmia.html|title=(ភាសារុស្ស៊ី) ប្រវត្តិសាស្ត្រ|access-date=22 ធ្នូ 2007|publisher=ក្រសួងការពារជាតិនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217010640/http://www.mod.mil.by/7okrugarmia.html|archive-date=17 ធ្នូ 2007|url-status=dead|archivedate=2007-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217010640/http://www.mod.mil.by/7okrugarmia.html}}</ref> សមាជិកបម្រើសេវាយោធាភាគច្រើនជាមនុស្សដែលកេណ្ឌ (មិនស្ម័គ្រចិត្ត) អ្នកដែលមានការអប់រំថ្នាក់ខ្ពស់អាចបម្រើការបានរយៈពេល ១២ ខែ (ពេញ ១ ឆ្នាំ) ចំណែកអ្នកដែលមានការអប់រំថ្នាក់ទាបត្រូវចូលបម្រើការរយៈពេល ១៨ ខែ។<ref>Routledge, [[International Institute for Strategic Studies|IISS]] Military Balance 2007, pp. 158–59</ref> ដោយសារតែចំនួនប្រជាជនធ្លាក់ចុះទើបបានបង្កឱ្យមានការកេណ្ឌយុទ្ធជនមិនគ្រប់គ្រាន់ ដូច្នេះ សារៈសំខាន់នៃទាហានជាប់កិច្ចសន្យាបានកើនឡើងដោយមានកម្លាំងចំនួន ១២,០០០ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០១។<ref name="conscripts">{{cite web|url=http://mdb.cast.ru/mdb/5-2001/dp/mdafb|title=Military Development and the Armed Forces of Belarus|access-date=9 October 2007|last=Bykovsky|first=Pavel|author2=Alexander Vasilevich|date=May 2001|work=Moscow Defense Brief|archivedate=5 កក្កដា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180705204122/http://mdb.cast.ru/mdb/5-2001/dp/mdafb/|url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៥ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ប្រទេសបេឡារុសប្រមាណ ១.៤% ត្រូវបានចំណាយទៅលើផ្នែកយោធា។<ref name="ciabymil">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|title=Belarus&nbsp;– Military|access-date=9 តុលា 2007|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=2021-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសបេឡារុសមិនដែលបង្ហាញពីបំណងចង់ចូល[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]]នោះទេប៉ុន្តែធ្លាប់បានចូលរួមក្នុងកម្មវិធីភាពជាដៃគូឯកត្តលក្ខណៈចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧។<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.by/en/foreign-policy/multilateral/c21ec980e0def482.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071130171113/http://www.mfa.gov.by/en/foreign-policy/multilateral/c21ec980e0def482.html |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2007 |title=(អង់គ្លេស) បេឡារុស និងណាតូ|access-date=9 តុលា 2007|publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស}}</ref> បេឡារុសបានចាប់ផ្តើមធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដំបូងជាមួយអង្គការណាតូបន្ទាប់ពីបានចុះហត្ថលេខាលើឯកសារដើម្បីចូលរួមក្នុងភាពជាដៃគូសម្រាប់កម្មវិធីសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥។<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.by/en/press/news_mfa/c6f560f2f8d745ee.html|title=NATO Council adopted individual partnership program with Belarus|access-date=30 April 2010|date=11 March 2002|publisher=The Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus}}</ref> បេឡារុសអាចចូលជាសមាជិកណាតូបានលុះត្រាតែខ្លួនត្រូវចុះចេញពីអង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួមជាមុនសិន។ ភាពតានតឹងរវាងណាតូនិងប្រទេសបេឡារុសបានឈានចូលដល់កម្រិតកំពូលនៅអំឡុងឆ្នាំ២០០៦ ដែលជាលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីនាឆ្នាំនោះ។<ref>{{cite web|url=http://ru.forsecurity.org/nato-and-belarus-partnership-past-tensions-and-future-possibilities|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020091957/http://ru.forsecurity.org/nato-and-belarus-partnership-past-tensions-and-future-possibilities|url-status=dead|archive-date=20 October 2013|title=Nato and Belarus: partnership, past tensions and future possibilities|access-date=25 November 2010|date=21 November 2010|author=Laurie Walker|archivedate=6 មីនា 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306080201/http://ru.forsecurity.org/nato-and-belarus-partnership-past-tensions-and-future-possibilities}}</ref> ===សិទ្ធិមនុស្សនិងអំពើពុករលួយ=== {{Further|សិទ្ធិមនុស្សនៅបេឡារុស}} ចំណាត់ថ្នាក់[[សន្ទស្សន៍ប្រជាធិបតេយ្យ]]របស់ប្រទេសបេឡារុសគឺទាបបំផុតនៅក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសទាំងអស់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបនិងត្រូវបានអង្គការ [[:en:Freedom House|Free House]] សម្តៅលើថា"គ្មានសេរីភាព"។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ [[សន្ទស្សន៍សេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច]]ក៏បានដាក់ប្រទេសបេឡារុសនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់"គាបសង្កត់"ផងដែរហើយម្យ៉ាងវិញទៀត បេឡារុសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសដែលមានសេរីភាពសារព័ត៌មានទាបបំផុតប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបនៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍សេរីភាពសារព័ត៌មាន|សន្ទស្សន៍សេរីភាពសារព័ត៌មានឆ្នាំ២០១៣–១៤]] បោះផ្សាយដោយ [[:en:Reporters Without Borders|Reporters Without Borders]] ដោយឈរនៅលេខរៀងទី ១៥៧ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៨០។<ref>{{citation| publisher=[[Reporters Without Borders]]| title=Press Freedom Index 2013/2014| date=January 2014| url=https://rsf.org/en/ranking/2014| access-date=6 March 2014| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php| archive-date=14 February 2014| df=dmy-all| archivedate=14 កុម្ភៈ 2014| archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214120404/http://rsf.org/index2014/en-index2014.php| deadurl=yes}}</ref> រដ្ឋាភិបាលបេឡារុសតែងតែត្រូវទទួលរងការរិះគន់ជារឿយៗចំពោះការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនិងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល អ្នកសារព័ត៌មានឯករាជ្យ ជនជាតិភាគតិច និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង។ល។<ref name="amnesty"/><ref name="HRW"/> បេឡារុសគឺជាប្រទេសអឺរ៉ុបតែមួយប៉ុណ្ណោះដែលនូវប្រកាន់ខ្ជាប់ច្បាប់កាត់[[ទោសប្រហារជីវិត]]ដោយបានអនុវត្តទោសប្រហារជីវិតចុងក្រោយគេបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១១។<ref>[https://www.amnesty.org/en/documents/act50/001/2012/en/ Death sentences and executions in 2011] Amnesty International March 2012</ref> ប្រព័ន្ធតុលាការនៅប្រទេសនេះគឺនូវមានកង្វះឯករាជ្យភាពហើយច្រើនទាក់ទងទៅនឹងរឿងនយោបាយ។<ref>{{cite web|title=2012 Human Rights Reports: Belarus|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2012/eur/204263.htm|work=The US Department of State|publisher=The US Department of State|access-date=17 November 2013}}</ref> អំពើពុករលួយមានដូចជាការសូកប៉ាន់ជាដើមដែលច្រើនប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅអំឡុងពេលដំណើរការដេញថ្លៃ ការការពារអ្នកស៊ើបអង្កេតជាតិ និងកង្វះមន្ត្រីស៊ើបការណ៍នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយរបស់ប្រទេស។<ref>{{cite web|title=Snapshot of the Belarus Country Profile|url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/europe-central-asia/belarus/snapshot.aspx|work=Business Anti-Corruption Portal|publisher=GAN Integrity Solutions}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ [[ការិយាល័យឧត្ដមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]]បានប្រកាសថាអ្នកជំនាញរបស់ខ្លួនបានទទួលរបាយការណ៍ចំនួន ៤៥០ ករណីនៃការធ្វើទារុណកម្មនិងការធ្វើទុក្ខទោសដល់មនុស្សដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួនក្នុងអំឡុងពេលបាតុកម្មតវ៉ាប្រឆាំងនឹង[[បាតុកម្មនៅបេឡារុសឆ្នាំ២០២០–២០២១|លទ្ធផលការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី]]។ ក្នុងរបាយការណ៍របស់អ្នកជំនាញទាំងនោះក៏មានករណីហិង្សាច្រើនគួរសមដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តិមកលើស្ត្រីនិងកុមាររួមទាំងការរំលោភបំពានផ្លូវភេទនិងការរំលោភសេពសន្ថវៈផងដែរ។<ref>{{cite web |url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=26199&LangID=E |title=UN human rights experts: Belarus must stop torturing protesters and prevent enforced disappearances |date=1 September 2020 |access-date=1 September 2020 |website=[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]]}}</ref> ===បំណែកចែករដ្ឋបាល=== {{Further|តំបន់នៃបេឡារុស|ភូមិភាគនៃបេឡារុស}} [[File:Belarus, administrative divisions - en - colored.png|thumb|ផែនទីបំណែកចែករដ្ឋបាលនៃប្រទេសបេឡារុស]] ប្រទេសបេឡារុសត្រូវបានបែងចែកទៅជា ៦ [[តំបន់នៃបេឡារុស|តំបន់]] ([[ភាសាបេឡារុស]]៖ вобласць) ហើយតំបន់នីមួយៗគឺមានឈ្មោះតាមទីក្រុងនានាដែលបម្រើការជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាលនៃតំបន់នោះមានដូចជា៖ [[ប្រេស្ត]] [[កូមែល]] [[ហ្គ្រតណូ]] [[ម៉ូហ្គីលេវ]] [[មីនស្កឹ]] (ឬអាចសរសេរបានថា"មីនស្ក៍") និង[[វីទិបស្ក៍]]។<ref name="s1">{{cite web|url=http://www.president.gov.by/en/press19329.html|title=Section&nbsp;I: Principles of the Constitutional System. Published 1994, amended in 1996|access-date=22 December 2007|work=[[Constitution of Belarus]]|publisher=Press Service of the President of the Republic of Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217035739/http://www.president.gov.by/en/press19329.html|archive-date=17 December 2007|archivedate=29 វិច្ឆិកា 2012|archiveurl=https://archive.today/20121129071008/http://www.president.gov.by/en/press19329.html%23doc|url-status=dead}}</ref> តំបន់នីមួយៗមានអាជ្ញាធរនីតិប្បញ្ញត្តិថ្នាក់ខេត្តដែលហៅថា"ក្រុមប្រឹក្សាតំបន់" ([[ភាសាបេឡារុស]]៖ абласны Савет Дэпутатаў) ហើយសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាម្នាក់ៗត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាជនរស់នៅតាមតំបន់នីមួយៗនិងរួមទាំងអាជ្ញាធរប្រតិបត្តិខេត្តហៅថា"រដ្ឋបាលតំបន់" ([[ភាសាបេឡារុស]]៖ абласны выканаўчы камітэт), ប្រធាននៃរដ្ឋបាលតំបន់គឺត្រូវជ្រើសតាំងដោយប្រធានាធិបតីផ្ទាល់។<ref name="s5">{{cite web|url=http://www.president.gov.by/en/press19333.html|title=Section&nbsp;V: Local government and self-government|access-date=22 December 2007|work=[[Constitution of Belarus]]|publisher=Press Service of the President of the Republic of Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20071105204240/http://president.gov.by/en/press19333.html|archive-date=5 November 2007}}</ref> ក្នុងតំបន់នីមួយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជា"ភូមិភាគ" (ស្រុក) តូចៗជាច្រើនទៀត ([[ភាសាបេឡារុស]]៖ раён)។<ref name="s1"/> ភូមិភាគនីមួយៗគឺមានអាជ្ញាធរនីតិប្បញ្ញត្តិរៀងៗខ្លួនឬត្រូវបានហៅថា"ក្រុមប្រឹក្សាភូមិភាគ" ([[ភាសាបេឡារុស]]៖ раённы Савет Дэпутатаў), សមាជិកម្នាក់ៗគឺត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយប្រជាជនរស់នៅតាមភូមិភាគចំណែកឯអាជ្ញាធរប្រតិបត្តិឬរដ្ឋបាលភូមិភាគត្រូវបានតែងតាំងដោយអំណាចប្រតិបត្តិជាន់ខ្ពស់។ តំបន់ទាំងប្រាំមួយមានភូមិភាគសរុបចំនួន ១១៨។<ref name="key facts">{{cite web|title=Key Facts|publisher=Press Service of the President of the Republic of Belarus|url=http://president.gov.by/en/facts-en/|access-date=2021-06-24|archivedate=2020-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201125091057/http://president.gov.by/en/facts-en/|url-status=dead}}</ref> ទីក្រុងមីនស្កឹត្រូវបានគេបែងចែកបន្តទៅជា ៩ សង្កាត់និងជាតំបន់ដ៏ពិសេសមួយក្នុងនាមជារដ្ឋធានីនៃប្រទេស។<ref>{{cite web|url=http://www.minsk.gov.by/en/tempage/minsk|title=About Minsk|access-date=27 April 2010|date=16 December 2009|publisher=Minsk City Executive Committee|archivedate=22 ឧសភា 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522052906/http://minsk.gov.by/en/tempage/minsk/|url-status=dead}}</ref> ទីក្រុងនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិហើយគេបានផ្តល់សិទ្ធិឱ្យដឹកនាំដោយផ្ទាល់។<ref>{{cite web|url=http://www.minsk.gov.by/cgi-bin/gor_ind.pl?lang=eng|title=About Minsk|access-date=20 December 2007|publisher=Minsk City Executive Committee}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចបេឡារុស}} ប្រទេសបេឡារុសមានទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសជាង ១៨០ នៅទូទាំងពិភពលោក។ ដៃគូពាណិជ្ជកម្មចម្បងរបស់បេឡារុសគឺប្រទេសរុស្ស៊ីដោយការនាំចេញនិងការនាំចូលភាគច្រើនគឺប្រព្រឹត្តិទៅរវាងប្រទេសទាំងពីរនេះខណៈពេលដែលសហភាពអឺរ៉ុបទទួលបានការនាំចេញ ២៥% និងការនាំចូល ២០%។ នៅឆ្នាំ២០១៩ ចំណែកនៃផលិតកម្មនៅក្នុងផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបមាន ៣១% ដោយជាងពីរភាគបីនៃចំនួននេះគឺស្ថិតនៅក្នុងផលិតកម្មឧស្សាហកម្ម។ ក្នុងចំណោមប្រជាជនធ្វើការទាំងអស់ មាន ៣៧.៤% ជាអ្នកធ្វើការក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម។<ref>{{cite web |last1=O'Neill |first1=Aaron |title=Belarus GDP Distribution Across Economic Sectors |url=https://www.statista.com/statistics/446138/belarus-gdp-distribution-across-economic-sectors/ |website=Statista |access-date=6 មេសា 2021}}</ref> អត្រាកំណើនគឺទាបជាងសេដ្ឋកិច្ចទាំងមូលប្រហែល ២.២% ក្នុងឆ្នាំ២០២១។ បន្ទាប់បានបែកបាក់ពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ បេឡារុសគឺធ្លាប់ជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋដែលមានការអភិវឌ្ឍឧស្សាហកម្មខ្ពស់បំផុតនៅលើពិភពលោកដោយគិតជាភាគរយនៃ ផសស ហើយក៏ត្រូវជារដ្ឋសមាជិក ស.រ.ឯ ដែលមានបំផុតផងដែរ។<ref name="wb97">[[ធនាគារពិភពលោក]]. "Belarus: Prices, Markets, and Enterprise Reform," [https://books.google.com/books?id=0jCvjCHPHpcC&pg=PA83&dq=ISBN0821339761#PPA1,M1 p. 1]. World Bank, 1997; {{ISBN|0-8213-3976-1}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ប្រជាជនបេឡារុសប្រមាណ ៣៩.៣% គឺធ្វើការនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋខណៈដែល ៥៧.២% ធ្វើការឱ្យក្រុមហ៊ុនឯកជន (ក្នុងនេះ រដ្ឋាភិបាលមានភាគហ៊ុន ២១.១%) និង ៣.៥% ធ្វើការនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនបរទេស។<ref name="econstats">{{Cite web|url=https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/publications/statistical-publications-data-books-bulletins/public_compilation/index_4921/|title=Belarus in Figures, 2016|website=www.belstat.gov.by|access-date=2021-06-25|archivedate=2021-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210221122356/https://www.belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/publications/statistical-publications-data-books-bulletins/public_compilation/index_4921/|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះគឺច្រើនពឹងផ្អែកលើប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងការនាំចូលផលិតផលមួយចំនួនដូចជាប្រេងកាត។<ref name="natotrade">{{cite web|url=http://www.nato.int/acad/fellow/99-01/martinsen.pdf|title=The Russian-Belarusian Union and the Near Abroad|access-date=7 November 2007|publisher=ណាតូ|author= Kaare Dahl Martinsen|work=វិទ្យាស្ថានន័រវែសសម្រាប់ការសិក្សាការពារជាតិ| archive-url=https://web.archive.org/web/20071127003300/http://www.nato.int/acad/fellow/99-01/martinsen.pdf|archive-date=27 វិច្ឆិកា 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Russia may cut oil supplies to ally Belarus&nbsp;– Putin|date=25 October 2006|work=Reuters|url=http://uk.reuters.com/article/2006/10/25/energy-russia-belarus-idUKL2556634020061025|access-date=8 October 2007|archive-date=24 ធ្នូ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224114942/http://uk.reuters.com/article/2006/10/25/energy-russia-belarus-idUKL2556634020061025|url-status=dead}}</ref> ផលិតផលកសិកម្មសំខាន់ៗរួមមាន៖ ដំឡូង និងអនុផលគោក្របីមានសាច់ជាដើម។<ref name="ciaecon"/> នៅឆ្នាំ១៩៩៤ ផលិតផលនាំចេញសំខាន់ៗរបស់បេឡារុសរួមមាន គ្រឿងម៉ាស៊ីនធុនធ្ងន់ (ពិសេសគឺត្រាក់ទ័រ) ផលិតផលកសិកម្ម និងផលិតផលថាមពល។<ref name="byexports">{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/36.htm|title=Belarus&nbsp;– Exports|access-date=4 November 2007|author=Library of Congress|work=Country Studies}}</ref> និយាយជារួម នៅខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសនេះច្រើនទាក់ទងជាមួយ ស.រ.ឯ [[សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី]] និង[[រដ្ឋសហភាព|សម្ព័ន្ធមិត្តរុស្ស៊ី]]។ល។<ref>{{cite web |title=Belarus and CIS countries and Georgia |url=https://mfa.gov.by/en/bilateral/cis/ |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Belarus |access-date=6 មេសា 2021 |archivedate=2021-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418001701/https://mfa.gov.by/en/bilateral/cis/ |url-status=dead }}</ref> នៅដើមទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៩០ ផលិតកម្មឧស្សាហកម្មបានថយចុះដោយសារតែការធ្លាក់ចុះការនាំចូលការ ការវិនិយោគ និងតម្រូវការផលិតផលបេឡារុសពីដៃគូពាណិជ្ជកម្មរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/30.htm|title=Belarus&nbsp;– Industry|access-date=8 October 2007|work=Country Studies|publisher=Library of Congress}}</ref> ផសស បានចាប់ផ្តើមមានកំណើនឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦<ref name="bybriefwb06">{{cite web|url=http://lnweb18.worldbank.org/eca/eca.nsf/2656afe00bc5f02185256d5d005dae97/8ec2dc1ef03aed3e85256d5d0067dc90?OpenDocument|title=Belarus&nbsp;– Country Brief 2003|access-date=9 November 2007|author=ធនាគារពិភពលោក|archive-url=https://web.archive.org/web/20071210182026/http://lnweb18.worldbank.org/ECA/eca.nsf/2656afe00bc5f02185256d5d005dae97/8ec2dc1ef03aed3e85256d5d0067dc90?OpenDocument|archive-date=10 ធ្នូ 2007|url-status=dead|archivedate=10 ធ្នូ 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071210182026/http://lnweb18.worldbank.org/ECA/eca.nsf/2656afe00bc5f02185256d5d005dae97/8ec2dc1ef03aed3e85256d5d0067dc90?OpenDocument}}</ref> ដែលធ្វើឱ្យបេឡារុសក្លាយជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចលូតលាស់លឿនជាងគេនៅក្នុងចំណោមអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀតទាំងអស់។<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bDx0Ak4xnOQC&q=Belarus+GDP+1996&pg=PA328|title=Transition: The First Decade|first1=Mario I.|last1=Bléjer|first2=Director of the Centre for Central Banking Studies Mario I.|last2=Blejer|first3=Marko|last3=Skreb|date=9 May 2001|publisher=MIT Press|isbn=9780262025058|via=Google Books}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៦ ផសស បានកើនឡើងដល់ ៨៣.១ ពាន់លានដុល្លារក្នុង[[យុគភាពនៃអំណាចទិញ]] (PPP) ឬប្រហែល ៨,១០០ ដុល្លារក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។<ref name="ciaecon">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|title=The World Factbook&nbsp;– Belarus&nbsp;– Economy|access-date=8 October 2007|publisher=Central Intelligence Agency|archivedate=9 មករា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៥ ផសស បានកើនឡើង ៩.៩% ខណៈដែលអត្រាអតិផរណាជាមធ្យមស្មើនឹង ៩.៥%។<ref name="ciaecon"/> ចាប់តាំងពីសហភាពសូវៀតបានដួលរលំមក ប្រទេសបេឡារុសដែលស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លូកាសិនកូបានរក្សាការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលលើឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗនិងបានត្រួតត្រាឯកជនភាវូបនីយកម្មខ្នាតធំ។ រឿងស្រដៀងៗគ្នាត្រូវបានគេមើលឃើញកើតមាននៅក្នុងអតីតសាធារណរដ្ឋសូវៀតមួយចំនួនទៀតផងដែរ។<ref>{{cite web |last1=Sharon |first1=Omondi |title=What Are The Biggest Industries In Belarus? |url=https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-biggest-industries-in-belarus.html |website=World Atlas |access-date=6 April 2021}}</ref> ដោយសារតែការបរាជ័យក្នុងការការពារសិទ្ធិការងារនិងរួមទាំងការអនុម័តច្បាប់ហាមឃាត់ការគ្មានការងារធ្វើឬការធ្វើការងារនៅក្រៅវិស័យគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ<ref>{{cite web|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/no-job-pay-up-belarus-imposes-fines-for-being-unemployed/518581.html|title=(អង់គ្លេស) No Job? Pay Up. Belarus Imposes Fines for Being Unemployed – News|work=The Moscow Times}}</ref> ប្រទេសបេឡារុសបានបាត់បង់ឋានៈ[[ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធទូទៅ]]របស់][សហភាពអឺរ៉ុប]]នៅថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៧ ដែលជាហេតុនាំឱ្យបេឡារុសតម្លើងអត្រាពន្ធលើប្រទេសដែលខ្លួនពេញចិត្តជាងគេ។<ref name="eutrade">{{Cite web|url=http://ec.europa.eu/external_relations/belarus/pdf/belarus_trade_en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325112636/http://ec.europa.eu/external_relations/belarus/pdf/belarus_trade_en.pdf|title=The EU's Relationship With Belarus&nbsp;– Trade|archive-date=25 មីនា 2009}}</ref> បេឡារុសបានដាក់ពាក្យចូលជាសមាជិកនៃ[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣។<ref>{{cite web|url=http://www.wto.org/English/thewto_e/acc_e/a1_belarus_e.htm|title=Accessions – Belarus|publisher=Wto.org|access-date=16 តុលា 2021}}</ref> កម្លាំងពលកម្មរបស់ប្រទេសមានចំនួនជាង ៤ លាននាក់ដែលក្នុងនោះស្ត្រីមានការងារធ្វើច្រើនជាងបុរសបន្តិច។<ref name="econstats"/> នៅឆ្នាំ២០០៥ ប្រជាជនជិតមួយភាគបួនត្រូវបានជួលឱ្យធ្វើការនៅក្នុងរោងចក្រឧស្សាហកម្ម។ អត្រាចំនួនអ្នកធ្វើការនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម ផលិតកម្ម ជំនួញទំនិញ និងការអប់រំគឺមានកម្រិតខ្ពស់នៅក្នុងប្រទេសនេះ។ យោងតាមស្ថិតិរបស់រដ្ឋាភិបាលបានឱ្យដឹងថា អត្រាអ្នកឥតការងារធ្វើមានប្រមាណ ១,៥% ត្រឹមក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ អ្នកគ្មានការងារធ្វើចំនួន ៦៧៩,០០០ នាក់ដែលពីរភាគបីជាស្ត្រី។ អត្រាគ្មានការងារធ្វើបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៣ មកហើយអត្រាការងារសរុបគឺមានកម្រិតខ្ពស់បំផុតចាប់តាំងពីស្ថិតិត្រូវបានចងក្រងដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥។<ref name="econstats"/> រូបិយប័ណ្ណប្រទេសបេឡារុសគឺ[[រូបបេឡារុស]]។ រូបិយប័ណ្ណនេះត្រូវបានគេណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩២ ដើម្បីជំនួសលុយរូបរបស់សូវៀត។ កាក់ដំបូងនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុសត្រូវបានចេញឱ្យប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៦។<ref>{{cite web|title=(អង់គ្លេស) Banknotes and Coins of the National Bank of the Republic of Belarus|url=http://www.nbrb.by/engl/CoinsBanknotes/|publisher=ធនាគារជាតិនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស}}</ref> ប្រាក់រូបត្រូវបានណែនាំឡើងវិញជាមួយតម្លៃថ្មីក្នុងឆ្នាំ២០០០ ហើយត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាសកម្មចាប់តាំងពីពេលនោះមក។<ref>{{cite web|url=http://www.nbrb.by/engl/CoinsBanknotes|title=(អង់គ្លេស) History of the Belarusian ruble|publisher=ធនាគារជាតិនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស|access-date=16 តុលា 2021}}</ref> ក្នុងនាមជា[[រដ្ឋសហភាព|សមាជិកសហភាពជាមួយរុស្ស៊ី]] រដ្ឋទាំងពីរធ្លាប់បានពិភាក្សាគ្នាអំពីការប្រើប្រាស់រូបិយវត្ថុតែមួយដូចគ្នានឹងប្រាក់អឺរ៉ូដែរ។ ទាំងនេះបាននាំឱ្យមានសំណើស្នើឱ្យជំនួសលុយរូបបេឡារុសជាមួយលុយរូបរបស់រុស្ស៊ីវិញ (RUB) ដោយចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៨។ [[ធនាគារជាតិបេឡារុស]]បានទម្លាក់ចោលផែនការប្តូរប្រាក់រូបបេឡារុសទៅជាប្រាក់រូបរបស់រុស្ស៊ីនៅអំឡុងខែសីហានៃឆ្នាំ២០០៧។<ref>{{cite web|url=http://english.pravda.ru/world/ussr/23-08-2007/96292-belarus_russia-0|title=Belarus abandons pegging its currency to Russian ruble|publisher=English.pravda.ru|date=23 August 2007|access-date=16 តុលា 2021}}</ref> រូបិយប័ណ្ណថ្មីត្រូវបានណែនាំនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ ជំនួសលុយបេឡារុសចាស់ក្នុងអត្រា ១:១០,០០០ (១០,០០០ រូបចាស់ = ១ រូបថ្មី)។<ref name="currency-iso.org">{{cite web|url=http://www.currency-iso.org/dam/downloads/dl_currency_iso_amendment_161.docx |format=DOC |title=ISO 4217 Amendment Number 161 |website=Currency-iso.org |access-date=16 តុលា 2021}}</ref> ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែកក្កដា រហូតដល់ថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ រូបិយប័ណ្ណចាស់និងថ្មីកំពុងចរាចរស្របគ្នានិងស៊េរីក្រដាសប្រាក់និងកាក់ឆ្នាំ២០០០ អាចប្តូរបានសម្រាប់លុយស៊េរីឆ្នាំ២០០៩ ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៧ រហូតដល់ថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១។<ref name="currency-iso.org"/> ទង្វើបែបនេះអាចចាត់ទុកថាជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអត្រាអតិផរណាខ្ពស់ដែលខ្លួនកំពុងជួបប្រទះ។<ref>{{cite web|url=http://www.mrik.gov.by/ru/republic-ru/view/mezhdunarodnoe-oboznachenie-belorusskogo-rublja-menjaetsja-na-byn-posle-denominatsii-7686/|title=(រុស្ស៊ី) Международное обозначение белорусского рубля меняется на BYN после деноминации – Новости республики – Минский район-Минск-Новости Минска-Новости Минского района-Минский райисполком|access-date=16 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325023542/http://www.mrik.gov.by/ru/republic-ru/view/mezhdunarodnoe-oboznachenie-belorusskogo-rublja-menjaetsja-na-byn-posle-denominatsii-7686/|archive-date=25 មីនា 2016|archivedate=2016-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325023542/http://www.mrik.gov.by/ru/republic-ru/view/mezhdunarodnoe-oboznachenie-belorusskogo-rublja-menjaetsja-na-byn-posle-denominatsii-7686/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://president.gov.by/ru/news_ru/view/kommentarij-k-ukazu-450-ot-4-nojabrja-2015-g-12489/|title=(រុស្ស៊ី) Новости – Официальный интернет-портал Президента Республики Беларусь|access-date=2021-10-16|archivedate=2016-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165641/http://president.gov.by/ru/news_ru/view/kommentarij-k-ukazu-450-ot-4-nojabrja-2015-g-12489|url-status=dead}}</ref> ប្រព័ន្ធធនាគារបេឡារុសមានពីរកម្រិតគឺ៖ ធនាគារកណ្តាល (ធនាគារជាតិនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស) និងធនាគារពាណិជ្ជចំនួន ២៥។<ref>{{cite web|url=http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Belarus|title=Heritage Foundation's Index of Economic Freedom&nbsp;– Belarus|access-date=16 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223175533/http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Belarus|archive-date=23 កុម្ភៈ 2007|archivedate=2007-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070223175533/http://www.heritage.org/research/features/index/country.cfm?id=Belarus|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១១ តម្លៃប្រាក់បេឡារុសបានធ្លាក់ចុះ ៥៦% បើធៀបនឹងប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក។ តំហយតម្លៃនៅលើទីផ្សារងងឹតគឺមានលក្ខណៈកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើងហើយការដួលរលំផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុហាក់ដូចជាខិតជិតមកដល់ខណៈដែលប្រជាពលរដ្ឋនីមួយៗបានប្រញាប់ប្រញាល់ចេញដូរប្រាក់រូបរបស់ខ្លួនទៅជាប្រាក់ដុល្លារ អឺរ៉ូ ឬទំនិញប្រើប្រាស់និងផលិតផលកំប៉ុងផ្សេងៗ។<ref>{{cite news|author=Yuras Karmanau |url=http://seattletimes.com/html/businesstechnology/2015143616_apeubelaruscrisis.html|title=(អង់គ្លេស) Belarus devaluation spreads panic|newspaper=Seattle Times|date=25 May 2011|access-date=16 តុលា 2021}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១១ បេឡារុសបានស្នើសុំកញ្ចប់ជំនួយសេដ្ឋកិច្ចពី[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]។<ref>[http://www.stalbertgazette.com/article/GB/20110601/CP01/306019917/-1/sag08/with-economy-in-tatters-belarus-appeals-to-imf-for-rescue-loan-of-up&template=cpArt With economy in tatters, Belarus appeals to IMF for rescue loan of up to $8&nbsp;billion] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114172921/http://www.stalbertgazette.com/article/GB/20110601/CP01/306019917/-1/sag08/with-economy-in-tatters-belarus-appeals-to-imf-for-rescue-loan-of-up%26template%3DcpArt |date=14 January 2014 }}, Associated Press, 1 June 2011; ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃទី16 តុលា 2021</ref><ref>[https://news.yahoo.com/belarus-appeals-imf-8bln-rescue-loan-161455781.html Belarus Appeals To IMF For $8bln Rescue Loan.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307072633/http://news.yahoo.com/belarus-appeals-imf-8bln-rescue-loan-161455781.html |date=7 March 2016 }} Associated Press, 1 June 2011; ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃទី16 តុលា 2021</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្របេឡារុស}} យោងទៅតាមជំរឿនប្រជាជនឆ្នាំ២០១៩ ប្រទេសបេឡារុសមានប្រជាជនចំនួន ៩,៤១ លាននាក់<ref name=":0">{{Cite web|title=Национальный состав населения Республики Беларусь|url=https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_18090/|access-date=17 តុលា 2021|website=www.belstat.gov.by|archivedate=2021-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211017054127/https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_18090/|url-status=dead}}</ref> ដោយក្នុងនោះមានជនជាតិបេឡារុសប្រមាណ ៨៤,៩%។<ref name=":0" /> ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងប្រទេសនេះរួមមាន៖ [[ជនជាតិរុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] (៧.៥%), [[ជនជាតិប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] (៣.១%) និង[[ជនជាតិអ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] (១.៧%)។ បេឡារុសមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនប្រហែល ៥០ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េដោយ ៧០% នៃប្រជាជនសរុបរស់នៅតំបន់ទីប្រជុំជន។<ref>{{cite web|url=http://un.by/en/aboutbelarus/population|title=About Belarus&nbsp;– Population|access-date=17 តុលា 2021|publisher=United Nations Office in Belarus|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017223223/http://un.by/en/aboutbelarus/population|archive-date=17 តុលា 2007|archivedate=2007-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017223223/http://un.by/en/aboutbelarus/population|url-status=dead}}</ref> ទីក្រុង[[មីនស្កឹ]]គឺជារដ្ឋធានីនិងជាទីក្រុងធំបំផុតហើយមានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១,៩៣៧,៩០០ នាក់បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥។<ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/operativnaya-informatsiya_1/o-demograficheskoi-situatsii/o-demograficheskoi-situatsii-v-yanvare-marte-2015-g/|title=(រុស្ស៊ី) О демографической ситуации в январе-марте 2015 г.|archive-url=https://web.archive.org/web/20150504020547/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/operativnaya-informatsiya_1/o-demograficheskoi-situatsii/o-demograficheskoi-situatsii-v-yanvare-marte-2015-g/|archive-date=4 ឧសភា 2015|access-date=2021-10-17|archivedate=2015-05-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150517235651/http://belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/operativnaya-informatsiya_1/o-demograficheskoi-situatsii/o-demograficheskoi-situatsii-v-yanvare-marte-2015-g|url-status=dead}}</ref> ទីក្រុងធំៗបន្ទាប់មានដូចជា៖ [[កូមែល]] (៤៨១,០០០), [[ម៉ូគីលេវ]] (៣៦៥,១០០), [[វីទិបស្ក៍]] (៣៤២,៤០០), [[រ្ហូដណា]] (៣១៤,៨០០) និង[[ប្រេសត៍ (បេឡារុស)|ប្រេសត៍]] (២៩៨,៣០០)។<ref>{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-43&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|title=Largest Cities of Belarus (2007)|publisher=World-gazetteer.com|access-date=17 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001000814/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-43&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|archive-date=1 តុលា 2007|archivedate=2007-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001000814/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&dat=32&geo=-43&srt=npan&col=aohdq&pt=c&va=&srt=pnan|url-status=dead}}</ref> បេឡារុសមានអត្រាកំណើនប្រជាជនអវិជ្ជមាននិងអត្រាកំណើនធម្មជាតិអវិជ្ជមានដូចនឹងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើតដទៃទៀតដែរដោយនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ចំនួនប្រជាជនបេឡារុសបានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ០,៤១% ហើយ[[អត្រាលទ្ធភាពមានកូនសរុប|អត្រាលទ្ធភាពមានកូន]]របស់ប្រទេសនេះគឺស្មើនឹង ១,២២<ref name="demographics">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|title=CIA World Factbook (2007)&nbsp;– Belarus&nbsp;– People|access-date=17 តុលា 2021|archivedate=2021-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/|url-status=dead}}</ref> ដែលជាចំនួនទាបជាង[[លទ្ធភាពមានកូនជំនួស|អត្រាលទ្ធភាពកូនជំនួស]]ទៅទៀត។ [[អត្រាធ្វើចំណាកស្រុកអសទិសភាព]]បេឡារុសគឺស្មើនឹង +០.៣៨ ក្នុងមនុស្សចំនួន ១,០០០ នាក់ នេះបានបង្ហាញថាបេឡារុសមានជនអន្តោប្រវេសន៍ចូលស្រុកច្រើនជាងអ្នកធ្វើចំណាកស្រុកបន្តិច។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៥ ប្រជាជនបេឡារុសដែលមានអាយុពី ១៤ ទៅ ៦៤ ឆ្នាំមានចំនួនស្មើនឹង ៦៩,៩% នៃប្រជាជនសរុប, អ្នកអាយុក្រោម ១៤ ឆ្នាំមាន ១៥.៥% និងអ្នកដែលមានអាយុ ៦៥ ឆ្នាំឬលើសពីនេះមាន ១៤.៦%។<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/population/international/data/idb/informationGateway.php|title=International Programs: International Data Base|access-date=17 តុលា 2021|publisher=U.S. Census Bureau|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208114205/http://www.census.gov/population/international/data/idb/informationGateway.php|archive-date=8 កុម្ភៈ 2017}}</ref> [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]ក្នុងប្រទេសនេះគឺ ៧២.១៥ ឆ្នាំ (៦៦.៥៣ ឆ្នាំចំពោះបុរស និង ៧៨.១ ឆ្នាំចំពោះស្ត្រី)។<ref name="demographics"/> ប្រជាជនបេឡារុសជាង ៩៩% ដែលមានអាយុចាប់ពី ១៥ ឆ្នាំឡើងទៅគឺសុទ្ធតែចេះអាននិងសរសេរអក្សរ។<ref name="demographics"/> ===សាសនា និងភាសា=== {{Main|សាសនានៅបេឡារុស|ភាសានៃបេឡារុស}} [[File:Полацк. Сафійскі сабор.jpg|thumb|[[ព្រះវិហារសាំងសូហ្វីយ៉ា]]គឺជាវិហារគ្រិស្តដ៏ចំណាស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេសបេឡារុស]] យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ២០១១ បានបង្ហាញថា៖ ៥៨.៩% នៃប្រជាជនបេឡារុសទាំងអស់បានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវជំនឿសាសនាអ្វីមួយ។ នៅក្នុងចំណោមនោះ អ្នកកាន់គ្រិស្តសាសនា[[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់បេឡារុស|និកាយអូស្សូដក់]]ខាងកើត មានប្រមាណ ៨២%។<ref name="mfa"/> [[និកាយរ៉ូម៉ាំងកាតូលិកនៅបេឡារុស|និកាយរ៉ូម៉ាំងកាតូលិក]]ត្រូវបានអនុវត្តភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់ភាគខាងលិច ហើយប្រទេសនេះក៏មានវត្តមាននៃប្រភេទនិកាយប្រូតេស្តង់ខុសៗពីគ្នាផងដែរ។<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=00B6wxgftH8C&q=belarus+catholics&pg=PA39|title=Understanding Belarus and how Western Foreign Policy Misses the Mark|isbn=9780742555587|last1=Ioffe|first1=Grigoriĭ Viktorovich|last2=Ioffe|first2=Grigorij V.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nationmaster.com/country/bo-belarus/rel-religion|title=Belarusian Religion statistics, definitions and sources|website=Nation Master|access-date=19 មករា 2022}}</ref> ប្រជាជនភាគតិចបានអនុវត្ត[[លទ្ធិកាតូលិកក្រិក]] លទ្ធិយូដា ឥស្លាមសាសនា និងនិកាយប៉ាកានីសសម័យជាដើម។ សរុបមក ប្រជាជនប្រមាណ ៤៨.៣% នៃប្រជាជនសរុបគឺប្រកាន់គ្រិស្តសាសនាអូស្សូដក់, ៤១.១% មិនមានជំនឿសាសនា, ៧.១% ជាអ្នកកាន់និកាយកាតូលិក និង ៣.៣% ជាអ្នកកាន់សាសនាក្រៅផ្សេងទៀត។<ref name=mfa/> ប្រជាជនកាតូលិកនៃប្រទេសបេឡារុសច្រើនប្រមូលផ្តុំគ្នារស់នៅក្នុងទឹកដីភាគខាងលិចនៃប្រទេស ជាពិសេសនៅជុំវិញទីក្រុង[[ហ្រូដណា]] ហើយពួកគេនីមួយៗអាចជាជនជាតិបេឡារុស ឬជនជាតិភាគតិចប៉ូឡូញ និងលីទុយអានីជាដើម។<ref name="Belarus – Religion">{{cite web|url=http://countrystudies.us/belarus/20.htm|title=Belarus – Religion|publisher=Country Studios}}</ref> បេឡារុសធ្លាប់ជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់សម្រាប់ជនជាតិយូដានៅទ្វីបអឺរ៉ុបដោយវាបានដើរតួជាជម្រកដល់ជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០% នៅទូទាំងពិភពលោកកាលនុះ។ ប៉ុន្តែចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ចំនួនជនជាតិយូដាឬជ្វីហ្វត្រូវបានកាត់បន្ថយគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលបណ្តាលមកពីមូលហេតុចម្បងៗដូចជា ការសម្លាប់រង្គាល ការនិរទេស និងការធ្វើចំណាកស្រុកដោយបង្ខំ។ សព្វថ្ងៃនេះ បេឡារុសមានជនជាតិជ្វីហ្វក្រោមមួយភាគរយប៉ុណ្ណោះ។<ref>Minsk Jewish Campus [http://www.meod.by/en/belarus-info/jewish-belarus.html Jewish Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008011021/http://www.meod.by/en/belarus-info/jewish-belarus.html |date=8 តុលា 2015 }}; ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 19 មករា 2021.</ref> ជនជាតិភាគតិច[[តាតារបាល់ទិក (ជនជាតិ)|តាតារតំបន់បាល់ទិក]]ដែលមានចំនួនជាង ១៥,០០០ នាក់គឺជាក្រុមប្រកាន់សាសនាឥស្លាម។ យោងតាមមាត្រា ១៦ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុសបានបញ្ជាក់ថា ប្រទេសបេឡារុសគឺមិនមានសាសនាផ្លូវការនោះទេ។ ខណៈពេលដែលសេរីភាពនៃការគោរពជំនឿសាសនាត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងក្រមមាត្រាជាមួយគ្នា រីឯអង្គការសាសនាណាដែលចាត់ទុកថាមានគ្រោះថ្នាក់ដល់រដ្ឋាភិបាល ឬសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមអាចត្រូវបានហាមឃាត់។<ref name="s1"/> ភាសាពីរផ្លូវការរបស់ប្រទេសបេឡារុសគឺ [[ភាសារុស្ស៊ី]] និង[[ភាសាបេឡារុស]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/languages/european_languages/languages/belarusian.shtml|title=Languages across Europe.|publisher=Bbc.co.uk|access-date=19 មករា 2022}}</ref> ដោយភាសារុស្សីជាភាសាសាមញ្ញបំផុតដែលច្រើនប្រើនៅតាមគេហដ្ឋាន ៧០% ខណៈភាសាបេឡារុសវិញដែលត្រូវជាភាសាផ្លូវការទីមួយ ត្រូវបានគេអនុវត្តនិយាយនៅតាមគេហដ្ឋានតែ ២៣% ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="2009-census-languages" /> ជនជាតិភាគតិចបេឡារុសក៏អាចនិយាយ[[ភាសាប៉ូឡូញ]] [[ភាសាអ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] និង[[យីឌីសខាងកើត]]បានដែរ។<ref>Gordon, Raymond G., Jr. (ed.), 2005. Ethnologue: Languages of the World, Fifteenth edition. Dallas, TX: SIL International. Online version: [http://www.ethnologue.com/ Ethnologue.com].</ref> ភាសាបេឡារុស ថ្វីត្បិតតែមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយដូចភាសារុស្សីក្តីប៉ុន្តែវាជាភាសាកំណើតរបស់ប្រជាជនប្រមាណ ៥៣.២% ចំណែកឯភាសារុស្សីមានត្រឹមតែ ៤១.៥% ប៉ុណ្ណោះ។<ref name="2009-census-languages">{{cite web|url=http://belstat.gov.by/en/perepis-naseleniya/perepis-naseleniya-2009-goda/main-demographic-and-social-characteristics-of-population-of-the-republic-of-belarus/population-classified-by-knowledge-of-the-belarusian-and-russian-languages-by-region-and-minsk-city|title=Population classified by knowledge of the Belarusian and Russian languages by region and Minsk City|website=Belstat.gov.by|access-date=19 មករា 2022|archivedate=2017-08-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170803170716/http://www.belstat.gov.by/en/perepis-naseleniya/perepis-naseleniya-2009-goda/main-demographic-and-social-characteristics-of-population-of-the-republic-of-belarus/population-classified-by-knowledge-of-the-belarusian-and-russian-languages-by-region-and-minsk-city/|url-status=dead}}</ref> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌បេឡារុស}} [[File:Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету г. Менск 2.jpg|thumb|[[ល្ខោនអូប៉េរ៉ានិងរបាំបាឡេជាតិបេឡារុស|រោងល្ខោនអូប៉េរ៉ានិងរបាំបាឡេ]]នៅទីក្រុងមីនស្កិ៍]] ចាប់តាំងពីទទួលឯករាជ្យមក រដ្ឋាភិបាលបេឡារុសតែងតែឧបត្ថម្ភពិធីបុណ្យវប្បធម៌ប្រចាំឆ្នាំមានដូចជា បុណ្យ[[ស្លាវានស្គីបាហ្សារនៅទីក្រុងវីទិបស្កិ៍]]ជាដើម<ref>{{cite web|title=The Slavianski Bazaar in Vitebsk amazes with its artistic atmosphere, popular artistes, hundreds of events and thousands of reasons to enjoy|url=http://www.sb.by/en-belarus-magazine/culture/article/vitebsk-of-all-times.html|website=sb.by|access-date=20 មករា 2022}}</ref> ដែលក្នុងពិធីបុណ្យនេះគេតែងតែបង្ហាញសិល្បៈសម្តែងមានការចូលរួមពី សិល្បករ អ្នកនិពន្ធ តន្ត្រីករ និងតារាសម្ដែងជនជាតិបេឡារុសជាច្រើន។ ថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់រដ្ឋមានដូចជា៖ ទិវាឯករាជ្យជាតិ និង[[ទិវាជ័យជម្នះ (៩ ឧសភា)|ទិវាជ័យជំនះ]]។ល។ ទិវាទាំងនោះបានទាក់ទាញហ្វូងមនុស្សយ៉ាងច្រើនកុះករ ហើយជារឿយៗរួមបញ្ចូលសកម្មភាពសម្តែងដូចជា ការបាញ់កាំជ្រួច និងក្បួនដង្ហែរយោធាជាដើម ជាពិសេសគឺនៅទីក្រុងវីទិបស្កិ៍ និងរដ្ឋធានីមីនស្កឹ។<ref name="festivals">{{cite web|url=http://www.belarusembassy.org/belarus/culture.htm|title=Belarusian National Culture|publisher=Embassy of the Republic of Belarus in the United States of America|access-date=20 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20060210203549/http://www.belarusembassy.org/belarus/culture.htm|archive-date=10 កុម្ភៈ 2006|archivedate=2009-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213020222/http://www.belarusembassy.org/belarus/culture.htm|url-status=dead}}</ref> ===ម្ហូបអាហារ=== [[File:Potato pancakes.jpg|thumb|right|[[ផេនខេកដំឡូង|ដ្រានិគី]], ជាអាហារជាតិបេឡារុស]] ម្ហូបអាហាររបស់បេឡារុសច្រើនផ្សំឡើងពីបន្លែ សាច់ (ជាពិសេសសាច់ជ្រូក) និងនំប៉័ង។ អាហារជាធម្មតាត្រូវបានចម្អិនឱ្យយូរ ឬចំហុយ។ ជាធម្មតា ជនជាតិបេឡារុសតែងទទួលទានអាហារពេលព្រឹកស្រាលៗ និងអាហារចម្អែតក្រពះពីរពេលក្រោយៗ។ [[ស្រូវសាលី]] និងនំបុ័ង[[រ៉ៃ]] ត្រូវបានគេនិយមបរិភោគនៅក្នុងប្រទេសបេឡារុស ប៉ុន្តែអាហារផលិតពីស្រូវរ៉ៃគឺគេនិយមបំផុតព្រោះតែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនៅក្នុងតំបន់មិនសូវជាមានអំណោយផលសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវសាលី។ ដើម្បីបង្ហាញបដិសណ្ឋារកិច្ច ម្ចាស់ផ្ទះតែងតែប្រគល់ថ្វាយ[[នំប៉័ងនិងអំបិល|នំប៉័ង និងអំបិល]]ទុកជាការស្វាគមន៍ភ្ញៀវ អ្នកមកលេង។<ref>Canadian Citizenship and Immigration&nbsp;– [http://www.cp-pc.ca/english/belarus/eating.html Cultures Profile Project&nbsp;– Eating the Belarusian Way] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070320041709/http://www.cp-pc.ca/english/belarus/eating.html |date=20 March 2007 }} (1998); ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 20 មករា 2022.</ref> ===កីឡា=== [[បាល់ទាត់]]គឺជាកីឡាដ៏ពេញនិយមជាងគេនៅប្រទេសបេឡារុស។ [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិបេឡារុស|ក្រុមជម្រើសជាតិបេឡារុស]]មិនដែលបានចូលរួមនៅក្នុងពានរង្វាន់ធំៗនោះទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់[[ក្លិបបាល់ទាត់បេតបូរីសូវ]]របស់ប្រទេសនេះវិញធ្លាប់បានចូលរួមប្រកួតនៅក្នុងពានរង្វាន់[[យូអេហ្វាឆាមពានលីគ|ឆាមពានលីគ]]ដែលជាកម្មវិធីប្រកួតកីឡាបាល់ទាត់រវាងក្លិបធំៗមកពីគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៃទ្វីបអឺរ៉ុប។ កីឡានិយមប្រជាប្រិយបន្ទាប់ពីបាល់ទាត់គឺកីឡា[[ហុកគីទឹកកក]]។ ==មើលផងដែរ== *[[រដ្ឋសហភាព]] *[[រុស្ស៊ី]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{notelist}} ==គន្ថនិទ្ទេស== {{refbegin}} * {{cite book|last=Birgerson|first=Susanne Michele|title=After the Breakup of a Multi-Ethnic Empire|publisher=Praeger/Greenwood|year=2002|isbn=0-275-96965-7}} * {{Cite book|last=Minahan|first=James|title=Miniature Empires: A Historical Dictionary of the Newly Independent States|publisher=Greenwood|year=1998|url=https://books.google.com/books?id=RSxt-JB-PDkC&q=White+Rus&pg=PA35|isbn=0-313-30610-9}} * {{cite book|last1=Olson|first1=James Stuart|first2=Lee Brigance|last2=Pappas|first3=Nicholas C. J.|last3=Pappas|title=Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|publisher=Greenwood Press|year=1994|isbn=0-313-27497-5}} * {{Cite book|last=Plokhy|first=Serhii|title=The Cossacks and Religion in Early Modern Ukraine|publisher=Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=NCzzxNisc1MC&q=white+rus+commonwealth&pg=PA327|isbn=0-19-924739-0}} * {{Cite book|last=Richmond|first=Yale|title=From Da to Yes: Understanding the East Europeans|publisher=Intercultural Press|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=2Y8GNIp42ysC&q=Byelorussia+name&pg=PA260|isbn=1-877864-30-7}} * {{Cite book|last1=Vauchez|first1=André|first2=Richard Barrie|last2=Dobson|first3=Michael|last3=Lapidge|title=Encyclopedia of the Middle Ages|publisher=Routledge|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=qtgotOF0MKQC&q=White+Ruthenia&pg=PA163|isbn=1-57958-282-6}} * {{Cite book|last=Zaprudnik|first=Jan|title=Belarus: At a Crossroads in History|publisher=Westview Press|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=qtnTh3-2Ki8C&q=Belarusia+name&pg=PA1|isbn=0-8133-1794-0|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502113012/https://books.google.com/books?id=qtnTh3-2Ki8C&pg=PA1&dq=Belarusia+name&cd=3#v=onepage|archive-date=2 ឧសភា 2016}}{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} ==អានបន្ថែម== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' {{refbegin}} * Bennett, Brian M. ''The Last Dictatorship in Europe: Belarus under Lukashenko'' (Columbia University Press, 2011) * Frear, Matthew. ''Belarus Under Lukashenka: Adaptive Authoritarianism'' (Routledge, 2015) * Korosteleva, Elena A. (June 2016). [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13510347.2015.1005009 "The European Union and Belarus: Democracy Promotion by Technocratic Means?"] ''Democratization'' '''23''': 4 pp.&nbsp;678–698. {{doi|10.1080/13510347.2015.1005009}}. * {{Cite book|last1=Levy|first1=Patricia|first2=Michael|last2=Spilling|title=Belarus|publisher=Benchmark Books|year=2009|location=New York|url=https://books.google.com/books?id=KTwkKhg1BbsC&q=Belarusian+name&pg=PA95|isbn=978-0-7614-3411-5|ref=none}} * Marples, David. '''Our Glorious Past': Lukashenka's Belarus and the Great Patriotic War'' (Columbia University Press, 2014) * Parker, Stewart. ''The Last Soviet Republic: Alexander Lukashenko's Belarus'' (Trafford Publishing, 2007) * Rudling, Pers Anders. ''The Rise and Fall of Belarusian Nationalism, 1906–1931'' (University of Pittsburgh Press; 2014) 436 pages * {{Cite book|last=Ryder|first=Andrew|title=Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States|publisher=Routledge|year=1998|url=https://books.google.com/books?id=qmN95fFocsMC&q=Belarus+name+law+1991&pg=PA183|isbn=1-85743-058-1|ref=none}} * {{cite book|author1=Silitski, Vitali|author2=Jan Zaprudnik|name-list-style=amp|title=The A to Z of Belarus|url=https://books.google.com/books?id=bQXyAAAAQBAJ&pg=PA1|year=2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=9781461731740|ref=none}} * Snyder, Timothy (2004). [https://www.google.co.uk/books/edition/The_Reconstruction_of_Nations/xSpEynLxJ1MC?hl=en&gbpv=1&printsec=frontcover ''The Reconstruction of Nations: Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569–1999''] * {{Cite book|last=Szporluk|first=Roman|title=Russia, Ukraine, and the Breakup of the Soviet Union|publisher=Hoover Institution Press|year=2000|url=https://books.google.com/books?id=oLWeUoWEAGgC&q=Belorussia&pg=PA113|isbn=0-8179-9542-0|ref=none}} * {{Cite book|last1=Treadgold|first1=Donald|first2=Herbert J.|last2=Ellison|title=Twentieth Century Russia|publisher=Westview Press|year=1999|url=https://books.google.com/books?id=Xs8sYy1vIS0C&q=belorussia+nationalists+name&pg=PA230|isbn=0-8133-3672-4|ref=none}}{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Vakar, Nicholas Platonovich. ''Belorussia: The Making of a Nation: A Case Study'' (Harvard UP, 1956). * Vakar, Nicholas Platonovich. ''A Bibliographical Guide to Belorussia'' (Harvard UP, 1956) {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|voy=Belarus|បេឡារុស|collapsible=collapsed}} * [http://www.belarus.by/en/ គេហទំព័រនៃសាធារណរដ្ឋបេឡារុស] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115201716/http://www.belarus.by/en/ |date=2018-01-15 }} ដោយទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន[[ទីភ្ញាក់ងារទូរលេខបេឡារុស|ប៊ែលតា]] * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/ Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210109091720/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belarus/ |date=2021-01-09 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការសម្ងាត់]]. * [http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&iso3=BLR&subj=1&paia= FAO Country Profiles: Belarus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126121752/http://www.fao.org/countryprofiles/index.asp?lang=en&iso3=BLR&subj=1&paia= |date=2012-01-26 }} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បេឡារុស| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកសហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] iapt0te9acjzndqdvvynnowt20mu0fe 0 44587 337668 337620 2026-07-26T15:48:26Z TheRandomGoober 27248 កែសម្រ 337668 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | common_name = ប៉ាឡេស្ទីន | native_name = {{nobold|دولة فلسطين {{small|([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}}} | image_flag = Flag of Palestine.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Palestine.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករប៉ាឡេស្ទីន|វរលញ្ឆករ]] | symbol_width = 70px | national_anthem = "{{big|[[ហ្វីដាអ៊ី|فدائي]]}}"<br />{{lower|0.1em|"អ្នកចម្បាំងហ្វេដាយ៉ី"<ref>{{cite web|title=Palestine |access-date=1 មករា 2022 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 មីនា 2014 |format=includes audio |url-status=live }}</ref>}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Anthem of Palestine.ogg]]</div> | image_map = State of Palestine (orthographic projection).svg | map_width = 220px | map_caption = {{Legend|#336830|ទឹកដីត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីន}}<br />{{Legend|#61E760|ទឹកដីកាត់ជាផ្លូវការដោយអ៊ីស្រាអែល}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានភាពនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|name=capital|[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីន]]បានថែងថា៖ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនថ្មីបានបង្កើតនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅយេរូសាឡឹម (អាល់-កូតស៍ អាស-សារីហ្វ)"។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែការទាមទាររដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[សហគមន៍អន្តរជាតិ]]នោះទេ។ [[រ៉ាំអាឡា]]គឺជាធានីរដ្ឋបាលដែលមានវត្តមានស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យតំណាងបរទេស ខណៈដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនរក្សាស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសអ៊ីស្រាអែលរបស់ពួកគេនៅទីក្រុង[[តែលអាវីវ]]។}} | admin_center = [[រ៉ាំអាឡា]] | admin_center_type = មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល | status = [[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] ក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល<br />[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប ចំនួន ១៥៧]] | largest_city = [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]] (មុនឆ្នាំ២០២៣)<br/>បច្ចុប្បន្នមិនច្បាស់លាស់<ref name="flux1">{{cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=WAFA}}</ref><ref name="flux2">{{cite news |url=https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war |title=Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza|work=NPR|date=24 May 2024}}</ref> | official_languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]] | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី]]<ref name=declaration1988>{{cite web |title=(អង់គ្លេស) សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (១៩៨៨) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=1 មករា 2021 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |archivedate=8 មិថុនា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 }}</ref> | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ម៉ះមូដ អាបាស់]]{{refn|group=ស|name=PLOchair}} | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]] | leader_title3 = [[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានសភា]] | leader_name3 = [[អាហ្ស៊ីស ឌ្វីគ]] | legislature = [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ]] | sovereignty_type = [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន#ប្រវត្តិសាស្ត្រ|និម្មិតកម្ម]] | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ | established_event3 = [[ដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៦៧/១៩|សេចក្តីសម្រេចក្លាយជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] | established_date3 = ២៩ វិច្ឆិកា ២០១២ | established_event4 = ជម្លោះអធិបតេយ្យភាពជាមួយ[[អ៊ីស្រាអែល]] | established_date4 = [[ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កំពុងកើតមាន]]{{refn|name=control|group=ស}}<ref>{{cite web|first1=Maayana |last1=Miskin |title=PA Weighs 'State of Palestine' Passport |date=5 December 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=israelnationalnews.com |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |archive-date=7 ធ្នូ 2012 |url-status=live |publisher=Arutz Sheva }}</ref><ref name="Limitations">{{cite news|title=State of Palestine name change shows limitations|url=https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html|agency=AP|date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |archive-date=10 មករា 2013 }}</ref> | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៦,០២០ | area_rank = ទី១៦៣<ref name="UN Stats-2012">{{cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |access-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live}}</ref> <!-- ឱ្យស្របទៅតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --> | percent_water = ៣.៥<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |title=The World Factbook: Middle East: West Bank |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=7 April 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=22 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |url-status=dead }}</ref> | area_label2 = [[វ៉េសប៊ែង]] | area_data2 = ៥,៦៥៥ គម{{smallsup|២}} | area_label3 = [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] | area_data3 = ៣៦៥ គម{{smallsup|២}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=12 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = ៥,៤៨៣,៤៥០<ref name="census">{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=1 June 2026| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១២១ | population_census_year = | population_density_km2 = ៧៣១ | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} ៣៦.៣៩១ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=10 October 2023 |access-date=1 June 2026 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៣ | GDP_PPP_rank = ទី១៣៨ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៦,៦៤២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១៤០ | GDP_nominal = {{increase}} ១៨.១០៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_year = ២០២៣ | GDP_nominal_rank = ទី១២១ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣,៤៦៤ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១ |Gini_year = ២០១៦ |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini = ៣៣.៧ |Gini_ref = <ref name=gini-index>{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank & Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|publisher=CIA Factbook|access-date=1 ធ្នូ 2021|archivedate=2021-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}</ref> | HDI = ០.៦៧៤ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី១៣៣ | currency = {{unbulleted list |[[ផោនអេហ្ស៊ីប]] ([[ISO ៤២១៧|EGP]]) |[[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល]] (ILS) |[[ឌីណាហ្សកដានី]] (JOD)<ref>យោងទៅតាម [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm មាត្រា 4 នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm |date=1 October 2016 }}. កិច្ចព្រមព្រៀងបានអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនទទួលស្គាល់រូបិយប័ណ្ណច្រើនជាងមួយឬពីរ។ នៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងឌីណាហ្សកដានីត្រូវបានគេប្រើប្រាស់និងទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈនៅឯ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]វិញ គេច្រើនទទួលស្គាល់ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងផោនអេហ្ស៊ីប។</ref>}} | time_zone = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាឡេស្ទីន]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប៉ាឡេស្ទីន]] | date_format = dd/mm/yyyy<!--numeric dates (dd-mm-yyyy, yyyy.mm.dd, etc.) plus era (CE, AD, AH, etc.)--> | drives_on = ស្តាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាឡេស្ទីន|+៩៧០]] | iso3166code = PS | cctld = [[.ps]] | today = | wikidata = Q219060 }} '''ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ فلسطين, {{audio|LL-Q13955 (ara)-AlNatiq-فلسطين.wav|ស្តាប់}}}}{{refn|group=ស|name=naming|គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]អាចត្រូវបានគេសម្តៅលើអតីតទឹកដីទាំងមូលនៃ[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ម៉ាន់ដាតប្រឺតាញ]]ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។ ប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនឹងវានេះត្រូវបានបង្ហាញដោយលោកម៉ះមូដ អាបាសនៅក្នុងសុន្ទរកថានៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ របស់គាត់ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិថា៖ "... ពួកយើងបានយល់ព្រមបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនតែ ២២% ប៉ុណ្ណោះ – បើធៀបទៅនឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។"<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|title=Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly|date=23 September 2011|work=Haaretz.com|access-date=1 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|archive-date=30 កញ្ញា 2011|url-status=dead|archivedate=30 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385}}</ref> ឈ្មោះ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​​ទម្រង់​ខ្លី​ដើម្បីសម្តៅ​លើ​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន<ref name=Bissiop433>{{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |editor=Bissio, Robert Remo |location=Montevideo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=443 |isbn=978-0-85598-291-1}}</ref> ហើយពាក្យសទិសសព្ទទាំងឡាយគួរតែមានការសម្គាល់ច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នា មានដូចជា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន<ref name=Pagep161>{{cite book|url={{Google books |id=78ACLNgHdf4C |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Baroud, Ramzy |editor=Kogan Page|edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2004 |page=161 |isbn=978-0-7494-4066-4}}</ref> អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន<ref name=GA43177 /> និងប្រធានបទផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋ"ប៉ាឡេស្ទីន"។}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة فلسطين}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ រដ្ឋមួយនេះមានទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយទឹកដីខ្លួនទាំងពីរនេះសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោម[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានព្រំប្រទល់មួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ហើយក្រៅពីនេះ ខ្លួនក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើតត្រង់តំបន់វ៉េសប៊ែង និងជាប់នឹងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតីត្រង់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជាងប្រាំលាននាក់។ ប៉ាឡេស្ទីនអះអាងចាត់ទុកក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]ជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ខណៈទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]ជាក់ស្ដែងកំពុងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ [[ទីក្រុងហ្កហ្សា]]ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃប្រទេសនេះ មុនពេលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ការជម្លៀសដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ប្រើកម្លាំងបង្ខំជម្លៀសអ្នកក្រុងហ្កាហ្សាចេញ]]កាលពីឆ្នាំ២០២៣។<ref name="flux1" /><ref name="flux2" /> ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅចំ[[ច្រករបៀងឡេវ៉ាន|ចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប]] តំបន់ទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចចក្រភពផ្សេងៗជាច្រើន ហើយប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់នេះក៏បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើនលើកច្រើនដងផងដែរចាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលរហូតដល់សម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន។ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់ត្រូវបានកងទ័ពទាហានមកពីតំបន់[[ទន្លេនីល]]និង[[មេសូប៉ូតាមី]]ឆ្លងកាត់ចូលមកជាច្រើនដង និងព្រមទាំងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចិន និងឥណ្ឌាទៀតផង។​ ទីតាំងតំបន់ដែលប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតនៅក្នុងនេះផងដែរជាទីតាំងប្រជុំសាសនាដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើលោក។ [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពតាំងពីការកើតឡើងនៃចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម]]មកម៉្លេះ ដោយកាលនុះមានការគាំទ្រពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនេះ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាម្ចាស់កាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជំនួសឱ្យអតីត[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដោយពួកអង់គ្លេសបានបង្កើតរបប[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើងក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]។ កំណើន[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ដែលបាន[[អាលីយ៉ា|ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍]]មកតាំងទីលំនៅនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីននោះ បានបង្កក្លាយជា[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ជម្លោះអន្តរសហគមន៍]]រវាងក្រុមពួកជ្វីហ្វនិងជនជាតិ[[ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់]] រហូតដល់កើតចេញជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]មួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបដិសេធដោយប៉ាឡេស្ទីន និង[[ពិភពអារ៉ាប់|ប្រជាជាតិអារ៉ាប់]]ដទៃ។ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] និងលទ្ធផលរបស់វាបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជានាំមកនូវការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើង ដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននិយមហៅថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបាន[[វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|វាយចូលត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់[[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ហ្សកដានី]] និង[[សាធារណរដ្ឋអេហ្ស៊ីប (១៩៥៣–១៩៥៨)|អេហ្ស៊ីប]]រៀងគ្នា។ [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) បានប្រកាសពី[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|ឯករាជ្យភាពរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. មានអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយកំណត់នៅក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.)។ អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការដកខ្លួនរបស់អ៊ីស្រាអែលពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ដកខ្លួនចេញ]]ពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយឯកតោភាគីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ [[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុង]]រវាងបក្សពួកនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនបាននាំឱ្យ[[សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)|ហ្កាហ្សាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង]]របស់ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទឹកដីវ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកពីអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]] ខណៈដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតក្រោម[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលហាម៉ាស់]]ដដែរមកទល់សព្វថ្ងៃ។ ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវទទួលរងគ្រោះពីការចូលកាន់កាប់ដោយសំណាក់យោធាអ៊ីស្រាអែលជាយូរណាស់មកហើយ និងក៏ដូចជាការបិទផ្លូវចេញចូលហ្កាហ្សាផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលមិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានសាងសង់ទីលំនៅដ្ឋានជាច្រើនកន្លែងនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងយេរូសាឡឹមខាងកើត ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មកផងដែរ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតាំងលំនៅរស់នៅជាង ៧៣៧,០០០ នាក់នៅទីកន្លែងទាំងនោះ ដោយជា[[និត្យានុកូលភាពនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល|សកម្មភាពខុសនឹងច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=March 2025 |title=STATE OF PALESTINE: Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-73-infographic-march2025.pdf |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ​ ៧ តុលា]] ដោយក្រុមហាម៉ាស់នៅអ៊ីស្រាអែល ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមួយចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយប្រល័យជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាង ៧២,០០០ នាក់ បង្ខំឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើននាក់ទៀតផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅភៀសសឹក បង្កជា[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្សអត់ឃ្លាន]]នៅហ្កាហ្សា។ ទង្វើសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយអ៊ីស្រាអែលទាំងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន<ref name="Dannenbaum_Dill_2024">{{cite journal |doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964 |doi-access=free }}</ref><ref name="IPC_22_August_2025">{{cite web |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand {{pipe}} 1 July - 30 September 2025 |url=https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf |website=Integrated Food Security Phase Classification |date=22 August 2025}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Gaza no longer in famine after aid access improves, hunger monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221181509/https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-date=21 December 2025 |access-date=2026-07-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ដោយអ្នកប្រាជ្ញជំនាញបានឯកភាពគ្នាញកាន់តែខ្លាំងឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃចំពោះរឿងនេះ។<ref name="genocide2" /><ref name="genocide_int_law_scholars2" /><ref name=":2" /> ប៉ាឡេស្ទីនគឺជា[[រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) និងត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=2024-04-18 |title=Palestine's status at the UN explained {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148351 |access-date=2026-07-24 |website=news.un.org }}</ref>{{refn|group=ស|សមាជិកភាពដ៏មានកម្រិតនេះជាក់ស្តែងគឺបង្កឡើងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលប្រើប្រាស់អំណាចវេតូដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិកភាពពេញលេញរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។}} សំណួរចំណោទបញ្ហាទាក់ទិននឹង[[ព្រំដែនអ៊ីស្រាអែល|ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន]] ស្ថានការណ៍ផ្លូវច្បាប់និងការទូតជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម និងសិទ្ធិនៃការវិលត្រឡប់របស់[[ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។ បញ្ហាមួយចំនួនទៀតដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវប្រឈមរួមមាន ការរឹតបន្តឹងលើដំណើរចេញចូលស្រុក រដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាព ការទន្ទ្រានប្លន់ដីដោយពួកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែល និងអំពើហិង្សារកើតចេញពីពួកនោះ ក៏ដូចជាស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានកម្រិត។ ថ្វីបើត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាដូច្នេះក្ដី ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននៅតែអាចបន្តរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលភ្ញៀវទេសចរណ៍ពីក្រៅជាញឹកញាប់។ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]គឺជាភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសមួយនេះ។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើន[[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាឡេស្ទីន|កាន់សាសនាឥស្លាម]] [[គ្រិស្តសាសនា]]ក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការអន្តរជាតិ]]មួយចំនួនមានដូចជា [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[យូណេស្កូ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/countries/ps|title=State of Palestine}}</ref> និងជាគណៈប្រតិភូសមាជិកសភាអង្គុយនៅ[[សភាតំណាងនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប|សភាតំណាង]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]មួយដែរ។<ref>{{Cite web|url=https://www.coe.int/en/web/un-agenda-2030/goal-16|title=16 Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels - Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals - www.coe.int|website=Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals}}</ref> ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ដូចឈ្មោះប្រទេស និងរដ្ឋភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]]យើងអញ្ចឹង ពាក្យ"ប៉ាឡេស្ទីន"គឺជាពាក្យកម្លាយពី[[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]ហៅ "Palestine" ដោយយើងតែងសរសេរ និងប្រកបតាមសូរសំឡេង[[ភាសាបារាំង]]ថា ប៉ា-លេ-ស្ទីន។ ពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]គឺសរសេរទម្រង់ដូចគ្នា គ្រាន់តែការបញ្ចេញសំឡេងមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចដោយគេប្រកបជាទូទៅថា "ផា-លេស-ស្តែន"។ ទឹកដីនៃ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|តំបន់ប៉ាឡេស្ទីន]] និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្នទាំងមូល បូករួមជាមួយនឹងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>Rubin, 1999, {{Google books |id=A9FVtIjyFtYC |page=186 |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World }}</ref> ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យ[[ក្រិកបុរាណ]]មកម៉្លេះដោយមានលោក[[អេរ៉ូដូតឺស]]ដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេម្នាក់ក្នុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំមុន គ.ស. ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ (អេរ៉ូដូតឺស)|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]របស់លោកថា "ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)" ដែលមានជនជាតិ[[ព្យូនិក]]បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយ និងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រក្បែរៗនោះផ្សេងទៀត។<ref name="Masalha2018">{{cite book|author=Nur Masalha|title=Palestine: A Four Thousand Year History|url=https://books.google.com/books?id=eNvVAQAACAAJ|date=15 August 2018|publisher=Zed Books Limited|page=22|isbn=978-1-78699-273-4}}</ref><ref>''Herodotus, Volume 4''. p. 21. 1806. Rev. William Beloe translation.</ref> ពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" (ជា[[ភាសាឡាតាំង]]ថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួក[[ភីលីស្ទីន]] ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។<ref>''Ancient History Encyclopædia'', Mark, Joshua J., [https://www.worldhistory.org/palestine/ "Palestine"]</ref> ===បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ=== អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទនីមួយៗ។ ជាពិសេស ពាក្យថា "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ ប៉ាឡេស្ទីនអាចត្រូវបានគេសម្ដៅទៅលើប្រទេសឬរដ្ឋមួយដោយអាស្រ័យលើបរិបទ ហើយអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនជាទូទៅអាចសម្គាល់បានថា [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{Cite web |last=Nation |first=United |date=20 September 2022 |title=United Nations Common Country Analysis for the Occupied Palestinian Territory |url=https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122526/https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |archive-date=18 March 2024 |page=xi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/CCA_Report_En.pdf|title=(អង់គ្លេស) Common Country Analysis 2016: Leave No One Behind: A Perspective on Vulnerability and Structural Disadvantage in Palestine |publisher=United Nations Country Team Occupied Palestinian Territory |date=2016 |page=9}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} {{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីន}} នៅឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិ (អសប) បានអនុម័តផែនការបែងចែកសម្រាប់ដំណោះស្រាយរដ្ឋចំនួនពីរនៅលើទឹកដីម៉ាន់ដាត។ ផែនការនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយមេដឹកនាំជនជាតិជ្វីហ្វ ប៉ុន្តែត្រូវបានបដិសេធដោយមេដឹកនាំអារ៉ាប់ ហើយចំណែកចក្រភពអង់គ្លេសវិញក៏បានបដិសេដមិនអនុវត្តផែនការនេះដែរ។ នៅមុនថ្ងៃនៃការដកខ្លួនចុងក្រោយរបស់អង់គ្លេស [[ទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វសម្រាប់អ៊ីស្រាអែល]]បានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលតាមផែនការដែលបានស្នើឡើងរបស់ អសប។ គណៈកម្មាធិការកំពូលអារ៉ាប់មិនបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋរបស់ខ្លួននោះទេតែផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]រួមជាមួយ[[ហ្សកដានី|ត្រង់ហ្សកដានី]] និងសមាជិកដទៃទៀតនៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នាពេលនោះ បានចាប់ផ្តើមធ្វើសកម្មភាពយោធាដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យផ្ទុះ[[សង្រ្គាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]]។ ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែល អសប ធ្លាប់បានកំណត់ជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់។ អេហ្ស៊ីបដំបូងបានគាំទ្រការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម ប៉ុន្តែបានបោះបង់គំនិតនេះចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ត្រង់ហ្សកដានីមិនដែលទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនេះទេ ហើយថែមទាំងបានសម្រេចចិត្តកាត់បញ្ចូលតំបន់វ៉េសប៊ែងជាទឹកដីរបស់ខ្លួនទៀតដើម្បីបង្កើតរដ្ឋហ្សកដានី។ ការកាត់បញ្ចូលទឹកដីនេះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែត្រូវបានច្រានចោលដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។ [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលប្រយុទ្ធតបទល់ជាមួយអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និង[[ស៊ីរី]] បានបញ្ចប់ដោយអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដូចជាតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/middle-east/six-day-war|title=Six-Day War|first=History com|last=Editors|website=HISTORY}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ នៅពេលដែលហ្សកដានីចូលគ្រប់គ្រងតំបន់វ៉េសប៊ែងម្តងទៀត [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះដោយមានគោលដៅប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ [[ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នៃ PLO បានកំណត់ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីនជាទឹកដីទាំងមូលដែលបន្សល់ពីម៉ាន់ដាតរបស់អង់គ្លេសដែលក្នុងនោះក៏មានទាំងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ PLO បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/middle-east/plo|title=PLO|first=History com|last=Editors|website=HISTORY}}</ref> [[កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឆ្នាំ១៩៧៤|កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ PLO ថាជា "តំណាងស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា "ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់"។<ref>{{cite book |last=al Madfai |first=Madiha Rashid |authorlink=Madiha Rashid Al-Madfai |title=(អង់គ្លេស) Jordan, the United States and the Middle East Peace Process, 1974–1991 |series=Cambridge Middle East Library |volume=28 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41523-1 |page=21}}</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ PLO ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពលើការដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងប្រធានបទប៉ាឡេស្ទីនដោយ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍របស់ពួកគេជា "អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ" នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name=GA3237>{{UN document |docid=A/RES/3237(XXIX) |body=A |type=R |session=29 |resolution_number=3237 (XXIX) |title=Observer status for the Palestine Liberation Organization |date=22 November 1974 |meeting=2296th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite book |title=(អង់គ្លេស) Isolated States: A Comparative Analysis |series=Cambridge Studies in International Relations |volume=15 |page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 155] |author=Geldenhuys, Deon |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-40268-2 |url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 }}</ref> បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ "ប៉ាឡេស្ទីន" ជំនួសឱ្យ "អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន" នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name=GA43177>{{UN document |docid=A/RES/43/117 |body=A |type=R |session=43 |resolution_number=43/117 |title=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |date=8 December 1988 |meeting=75th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite book |first1=Tim |last1=Hillier |title=Sourcebook on Public International Law |date=1998 |isbn=978-1-84314-380-2 |access-date=4 មករា 2022 |url={{Google books |id=ukWq9mMUeesC |page=205 |plainurl=yes }} |pages=205 |publisher=Cavendish Publishing |edition=Cavendish Publishing sourcebook series}}</ref> ទោះបីជាមានការសម្រេចនេះក៏ដោយ PLO មិនដែលបានចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើយ។<ref>{{UN document |docid=A/55/PV.54 |body=A |type=A |session=55 |document_number=36 |title=(អារ៉ាប់) Bethlehem 2000 Draft resolution (A/55/L.3) |page=10 |meeting=54th plenary meeting |date=7 November 2000 |meetingtime=3 p.m. |speakername=Al-Kidwa, Nasser |speakernation=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន{{!}}Palestine |accessdate=4 មករា 2022}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] អេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ PLO។ នៅអំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ PLO បានប្រកាសបង្កើត"រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន"ឡើង។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយរដ្ឋដទៃជាច្រើន រួមទាំងអេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានីផង។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ "ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន" ដោយមិនមានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។ ដោយហេតុនេះ ទើបប្រទេសមួយចំនួនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនបានសម្តៅកិច្ចទទួលស្គាល់របស់ពួកគេទៅលើ "ព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧" ដូច្នេះប្រទេសទាំងអស់នោះបានទទួលស្គាល់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រឹមតែជាទឹកដីក្រោមការកាន់កាប់ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលនោះទេ។ ការដាក់ពាក្យសុំចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដែលដាក់ជូនដោយរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថាវាបានផ្អែកខ្លួនលើ "ព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧"។<ref name="only1967">{{cite web|date=23 September 2011|title=Ban sends Palestinian application for UN membership to Security Council|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39722#.VfMZaZeM-ao|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010151934/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39722#.VfMZaZeM-ao|archive-date=10 តុលា 2015|access-date=5 មករា 2022|website=United Nations News Centre}}</ref> នៅអំឡុងពេលចរចាក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ PLO បានប្រកាសទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បានទទួលស្គាល់ PLO ថាជាអ្នកតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនវិញដែរ។ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៨៨ បានរួមបញ្ចូលនូវការអំពាវនាវរបស់ PNC សម្រាប់ការចរចាបែបពហុភាគីលើមូលដ្ឋាននៃ[[ដំណោះស្រាយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២|ដំណោះស្រាយលេខ ២៤២ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថា "កិច្ចព្រមព្រៀងប្រវត្តិសាស្ត្រ"<ref>{{cite web |url=http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf |title=(អង់គ្លេស) The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution |author=PLO Negotiations Affairs Department |date=13 November 2008 |access-date=5 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf |archive-date=26 មេសា 2012 |archivedate=26 មេសា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf }}</ref> ដោយវាបង្ហាញពីការទទួលយកដំណោះស្រាយរដ្ឋចំនួនពីរ ហើយលែងចោទសួរពីភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=Quigleyp212>Quigley, 2005, p. 212.</ref> បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើម និងកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែងពីហ្សកដានី និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាពីអេហ្ស៊ីប រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ជូនប្រជាជនខ្លួនឱ្យចូលទៅរស់នៅទីនោះ។ ការគ្រប់គ្រងប្រជាជនអារ៉ាប់លើទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ[[ក្រុមសម្របសម្រួលសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងដែនដី]]នៃ[[រដ្ឋបាលស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល]] និងដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានតាំងពីមុនពេលការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំ១៩៨០ អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេច​​បញ្ឈប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុម​ប្រឹក្សា ហើយ​បង្កើត"សម្ព័ន្ធភូមិ"ដើម្បីជំនួសក្រុមប្រឹក្សាទាំងនោះដោយ​មន្ត្រីនៃសម្ព័ន្ធភូមិថ្មីនេះគឺសុទ្ធតែស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ ក្រោយបន្តិចមក គំរូថ្មីនេះក៏បាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់អ៊ីស្រាអែល និងព្រមទាំងប៉ាឡេស្ទីនផង ហើយសម្ព័ន្ធភូមិបានចាប់ផ្តើមបែកបាក់ដួលរលំដោយសម្ព័ន្ធភូមិចុងក្រោយហៅ"ហេប្រុន"បានរំលាយនៅអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨។<ref>{{cite web|url=http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|title=40 Years Of Israeli Occupation|work=arij.org|access-date=5 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173049/http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|archive-date=18 កក្កដា 2011|url-status=live}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៩៣ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ក្រុមចរចារបស់ PLO ថាជា "តំណាងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ជាថ្នូរនឹង PLO ទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងការរក្សាសន្តិភាព ការទទួលយកដំណោះស្រាយរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២ និង ៣៣៨ និងការឈុំប្រកាន់"អំពើហឹង្សា និងអំពើភេរវកម្ម"លើអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite web|first1=Kim |last1=Murphy |title=Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition : Mideast: After decades of conflict, accord underscores both sides' readiness to coexist. Arafat reaffirms the renunciation of violence in strong terms. |date=10 September 1993 |access-date=5 មករា 2022 |website=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423205723/http://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-date=23 មេសា 2010 |url-status=live }}</ref> ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ PLO បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅ[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (ហៅកាត់ថា PNA ឬ PA) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref name=GA52250>{{UN document |docid=A/RES/52/250 |body=A |type=R |session=52 |resolution_number=52/250 |title=Participation of Palestine in the work of the United Nations |date=13 July 1998}}</ref><ref>{{cite web |title=Written Statement Submitted by Palestine |date=30 January 2004 |access-date=5 មករា 2022 |website=[[International Court of Justice]] (ICJ) |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-date=5 February 2009 |url-status=dead |pages=44–49 |postscript=none |archivedate=5 កុម្ភៈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf }}, in {{cite web |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Index) |date=10 December 2003 |access-date=5 មករា 2022 |website=International Court of Justice |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 |archive-date=7 តុលា 2012 |url-status=dead |format=PDF |postscript=none |archivedate=7 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 }}, referred to the ICJ by {{UN document |docid=A/RES/ES-10/14 |body=A |type=R |resolution_number=ES-10/14 |document_number=Agenda item 5 |title=Illegal Israeli actions in Occupied East Jerusalem and the rest of the Occupied Palestinian Territory |date=12 December 2003 |meeting=Tenth emergency special session; 23rd plenary meeting |accessdate=5 មករា 2022}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្ស[[ហ្វាតា]]របស់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់|អាបាស់]]ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]<ref name=alarabiya0701>{{cite news|title=Hamas leader's Tunisia visit angers Palestinian officials |date=7 January 2012 |access-date=6 មករា 2022 |website=Al Arabiya News |url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108052540/http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-date=8 មករា 2012 |url-status=live |agency=Agence France-Presse (AFP) }}</ref> ខណៈក្រុមហាម៉ាស់នៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក<ref name=alarabiya0701 /> រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែល[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០១៤|រដ្ឋាភិបាលរួបរួម]]មួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។<ref>{{cite web|title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |date=2 June 2014 |access-date=6 មករា 2022 |website=BBC News Middle East |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=BBC }}</ref> [[File:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 3.JPG|thumb|បាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបិទផ្លូវធ្វើដំណើរនៅក្រុង[[កាហ្វ្ររកាដដុំ]], មីនា ២០១២]] ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូកន្លងមក អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ PLO បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលមានទម្រង់ជាការគ្រប់គ្រងដោយអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន។ អាជ្ញាធរនេះត្រូវបានផ្តល់ការគ្រប់គ្រងជាលក្ខណៈស៊ីវិលនៅក្នុងតំបន់ B និងទាំងការគ្រប់គ្រងស៊ីវិល និងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ A ប៉ុន្តែពួកគេមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនឹង[[តំបនសេ (វ៉េសប៊ែង)|តំបន់ C]] នោះទេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តផែនការផ្តាច់ខ្លួនជាឯកតោភាគីរបស់អ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។{{refn|group=ស|name=control|អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ PNA អនុវត្តមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាស្រ័យលើ[[បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ|ចំណាត់ថ្នាក់តំបន់]]។ វាមានអន្តរាគមន៍តិចតួច (រក្សាការគ្រប់គ្រងតាមព្រំដែនដូចជា៖ ផ្លូវអាកាស<ref name=GazaSeaAir>[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011 }}.</ref> ដែនសមុទ្រហួសពី[[ផ្ទៃទឹកខាងក្នុង]],<ref name=GazaSeaAir /><ref>[http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, "security zones"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726000805/http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg |date=26 July 2011 }}.</ref> [[បេសកកម្មជំនួយព្រំដែនសហភាពអឺរ៉ុបនៅរ៉ាហ្វា|ដីគោក]]<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007 }}: "Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt (Philadelphi Route), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement."</ref>) នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (ផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា និងតំបន់ព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់) និងអន្តរាគមន៍កម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀត។<ref name=HumanRightsWatch>{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2008 |url-status=dead |archivedate=1 វិច្ឆិកា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}</ref><ref>{{cite journal |author=Gold, Dore |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=5 |issue=3 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |author=Bell, Abraham |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=7 |issue=29 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[ក្រសួងកិច្ចការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងកិច្ចការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |archive-date=26 តុលា 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[សាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យវឺជីញ៉ា]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 មីនា 2016 |url-status=dead |archivedate=3 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}</ref> សូមមើល[[តំបន់កាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។}} បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីន]]បានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស់ និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។<ref name=Guardian>{{cite news |title=Hamas takes control of Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/15/israel4 |access-date=6 មករា 2022 |newspaper=Guardian |date=15 June 2007 |location=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Mark |last2=Tran}}</ref> ==ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ== {{Main|ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣]] របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថានភាពជា[[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍-មិនមែនជាសមាជិក]]នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name="Charbonneau">{{cite web|first1=Louis |last1=Charbonneau |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |date=29 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=5 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=Thomson Reuters }}</ref><ref name="Lederer">{{cite web |first1=Edith M |last1=Lederer |title=Live Stream: Palestine asks United Nations for a 'birth certificate' ahead of vote |date=30 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=www.3news.com |url=http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-date=16 មករា 2013 |url-status=dead |publisher=MediaWorks TV |location=New Zealand |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ១៣៨–៩ (ដោយមានរដ្ឋអនុបវាទចំនួន ៤១ និងរដ្ឋអវត្តមានចំនួនប្រាំ)<ref name=GA11317>{{cite web|title=United Nations Sixty-seventh General Assembly: General Assembly Plenary, 44th & 45th Meetings (PM & Night). GA/11317: General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |website=un.org |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2012/ga11317.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130083931/http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11317.doc.htm |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2012 |url-status=live |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ }}</ref> មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តដំណោះស្រាយលេខ ៦៧/១៩ ដោយតម្លើងស្ថានការណ៍ប៉ាឡេស្ទីនពី "អង្គសង្កេតការណ៍" មក "រដ្ឋសង្កេតការណ៍-មិនមែនសមាជិក" នៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះត្រូវបានខ្លះចាត់ទុកថាជាការទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=Charbonneau /><ref name="Lederer" /><ref>{{cite news|title=General Assembly grants Palestine non-member observer State status at UN |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&Cr=palestin&Cr1=#.ULx5U4agTeo |publisher=United Nations News Centre |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102181348/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&Cr=palestin&Cr1= |archive-date=2 មករា 2013 |url-status=live }}</ref><ref name=A67L28>{{UN document |docid=A/67/L.28 |body=A |type=A |session=67 |document_number=37 |title=Question of Palestine |date=26 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}} and {{UN document |docid=A/RES/67/19 |body=A |type=R |session=67 |resolution_number=67/19 |title=Status of Palestine in the United Nations |date=29 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}}</ref><ref name=AljazeeraNmChng /> អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនដាក់ងារការិយាល័យតំណាងរបស់ខ្លួនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិជា "បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ"<ref name="un.int">{{Cite web|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|url-status=dead|title=Website of the State of Palestine's Permanent Observer Mission to the United Nations|archive-date=31 មករា 2013|access-date=2022-01-01|archivedate=2013-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/}}</ref> ហើយប៉ាឡេស្ទីនបានណែនាំអ្នកការទូតរបស់ខ្លួនឱ្យធ្វើជាតំណាងផ្លូវការនៃ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" ដោយលែងតំណាងឱ្យអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនទៀតឡើយ។<ref name=AljazeeraNmChng /> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ ប្រធានពិធីសាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលោកយេអូឆេអូល យូនបានប្រកាសថា "ឈ្មោះរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលបានកំណត់នឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដោយលេខាធិការដ្ឋាននៅក្នុងឯកសារផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់"។<ref name=Gharib>{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: "State of Palestine"|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|access-date=7 មករា 2022|website=The Daily Beast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221170726/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archive-date=21 ធ្នូ 2012|url-status=live}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៣៨ (៧១.៥%) នៃរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=A67L28 /> ប្រទេសមួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមែនប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលស្គាល់ PLO ជា "តំណាងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន"។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់ PLO ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដោយក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីបំពេញមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=GiE>{{Cite book|title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993|first1=Yezid|last1=Sayigh|edition=illustrated|publisher=Oxford University Press|page=624|isbn=978-0-19-829643-0}} </ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន]]។ [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង និងកើត។ ចំណែកឯតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត ហើយនិងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង ត្បូង និងលិច។ ដូចនេះ តំបន់​ទាំងពីររបស់​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីនមិនមាន​ព្រំដែន​ភូមិសាស្ត្រ​ជាប់ជាមួយ​គ្នា​នោះទេដោយ​វាត្រូវបាន​បំបែក​ដោយទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល។ បើរាប់ទឹកដីទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី ១៦៣ នៅលើពិភពលោក។<ref name="auto" /><ref>{{Cite web|url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx/_Images/CountryProfile.aspx?crName=State+of+Palestine|title=UNdata &#124; country profile &#124; State of Palestine|website=data.un.org}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/|title=State of Palestine Population (2020) – Worldometer|website=www.worldometers.info}}</ref> បច្ចុប្បន្ន ប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ពិសេសនៅតំបន់ហ្កាហ្សាដែលមានបញ្ហាដូចជា៖ [[វាលលំហកម្ម]] កំណើននៃកម្រិតបរិមាណអំបិលនៅក្នុងទឹកសាប ទឹកសម្អុយ ជំងឺក្នុងទឹក គុណភាពដីធ្លាក់ចុះ តំហយ និងកំណើនជាតិពុលក្នុងធនធានទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏ជួបបញ្ហាស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ហើយទោះបីជាប្រភពទឹកសាបមានច្រើនជាងនៅតំបន់ហ្កាហ្សាក្តី ប៉ុន្តែមធ្យោបាយប្រើប្រាស់នូវមានកំណត់នៅឡើយដោយសារតែជម្លោះកំពុងតែកើតមានក្នុងតំបន់។<ref name="al Haq">{{Cite web|url=http://www.alhaq.org/search|title=Search|website=www.alhaq.org|access-date=2022-01-09|archivedate=2022-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220223092458/https://www.alhaq.org/search|url-status=dead}}</ref> ===អាកាសធាតុ=== សីតុណ្ហភាពនៅប៉ាឡេស្ទីនមានការប្រែប្រួលខ្លាំង។ អាកាសធាតុនៅតំបន់វ៉េសប៊ែងភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចអាកាសធាតុសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេដោយតំបន់ខ្ពង់រាបរាងត្រជាក់ជាងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចបន្តិច។ នៅភាគខាងកើត តំបន់មួយផ្នែកនៃវ៉េសប៊ែងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ[[វាលលំហជូឌី]] ឯតំបន់ភាគខាងលិចជាប់នឹង[[សមុទ្រដេដស៊ី|សមុទ្រមរណៈ]]ដោយមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្ងួតហែង និងក្តៅ។ ហ្កាហ្សាមាន[[អាកាសធាតុក្តៅពាក់កណ្តាលស្ងួតហែង]] ជាមួយនឹងរដូវរងាកម្រិតស្រាល។<ref name="GS">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm |title=Gaza |publisher=Global Security |access-date=9 មករា 2022}}</ref> និទាឃរដូវកើតមាននៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា ហើយខែដែលក្តៅបំផុតគឺរវាងខែកក្កដា និងខែសីហាដែលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាមធ្យមគឺ ៣៣°C ។ ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករាដោយមានសីតុណ្ហភាពជាធម្មតា ៧°C ។ ភ្លៀងគឺកម្រមានធ្លាក់ណាស់ ហើយជាទូទៅភ្លៀងមានធ្លាក់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា និងខែមីនាជាមួយនឹងអត្រាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំប្រហែល ១១៦ មម។<ref name="MSN">{{cite web |url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&wealocations=wc%3a11884&q=Gaza%2c+Gaza+Strip&setunit=C |title=Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip |publisher=MSN Weather |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx |archive-date=10 កុម្ភៈ 2009 |url-status=dead |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx }}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន}} [[File:PalestinianLegislativeCouncilGazaCity.jpg|thumb|អគារ​[[ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិបញ្ញត្តិ​ប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិ]]ត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង[[ជម្លោះ​ហ្កាហ្សា–​អ៊ីស្រាអែល]]។]] រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័ននយោបាយដូចខាងក្រោមដែលមានទំនាក់ទំនងខ្ពស់ជាមួយនឹង[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO)៖ *[[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web |author=[[រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |trans-title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស និងអារ៉ាប់) Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations between the Dominican Republic and the State of Palestine |url=http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |date=15 July 2009 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |archive-date=15 August 2011 |quote=''Presidente del Estado de Palestina'' [ប្រធានរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]. |url-status=dead |archivedate=15 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf }}</ref>{{refn|group=ស|name=PLOchair|រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានាធិបតីសរុបទាំងពីរនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺលោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]] និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]សុទ្ធតែត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]ពីដំបូងមុននឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref name=A67L28 /><ref name=GiE /> សូមមើល[[ថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នប៉ាឡេស្ទីន]]។}} – តែងតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]]<ref name="p2008">[http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 PLO Body Elects Abbas 'President of Palestine'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901155712/http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 |date=1 September 2017 }} 25 November 2008. Agence France-Presse (via ''MIFTAH''). ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 9 មករា 2022. </ref> *[[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] – សភាដែលបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើង<ref name=declaration1988 /> *[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] – អនុវត្តមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនិរទេស<ref name=A67L28 /><ref name=GiE /><ref name=unescogie>{{cite web |author=គណៈកម្មការប្រតិបត្តិអង្គការ[[យូណេស្កូ]] |title=(អង់គ្លេស) Hundred and Thirty-First Session&nbsp;– Item 9.4 of the Provisional Agenda&nbsp;– Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State |page=18, Annex II |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |publisher=[[យូណេស្កូ]] |date=12 May 1989 |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145954/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |archive-date=28 កក្កដា 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Palestinian National Council (PNC) |access-date=9 មករា 2022 |website=(អង់គ្លេស) European Institute for Research on Mediterranean and Euro-Arab Cooperation |url=http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-date=6 សីហា 2011 |url-status=dead |publisher=Medea Institute |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ }}</ref> រក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងបរទេស។ ស្ថាប័នទាំងនេះគឺមិនស្ថិតនៅក្រោម[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នោះទេហើយជាទូទៅអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័នដូចជា [[ប្រធានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]] (PLC) និង[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរ]]។ ឯកសារបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន<ref name=declaration1988 /> ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាពី[[កតិកាសញ្ញាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]។ {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg |caption1=ផែនទីនៃអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនដែលបង្ហាញពីទឹកដីបរិពន្ធភូមិរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន (ពណ៌ក្រហម) ([[តំបន់វ៉េសប៊ែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូលើកទី២|តំបន់ A និង B]]) |image2=West Bank and Gaza Strip location map.svg |caption2=ផែនទីរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីន (ផ្លូវការ) }} ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{ផ្នែកទទេ}} ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]គឺជាអ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅថ្នាក់អន្តរជាតិ។ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីនមានលក្ខណៈជាអ្នកតំណាងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់រូបភាពនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនានាមានដូចជា សមាជិក សហការី ឬអ្នកសង្កេតការណ៍ជាដើម។ ===ច្បាប់ និងសន្តិសុខ=== {{Main|សេវាសន្តិសុខប៉ាឡេស្ទីន}} រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានកងកម្លាំងសន្តិសុខមួយចំនួនរួមមាន [[កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិល]] [[កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិ]] និងសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ជាដើម ដែលស្ថាប័នទាំងនេះសុទ្ធតែមានមុខងាររក្សាសន្តិសុខ និងការពារប្រជាពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជារួម។ ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|ចំនួនប្រជាជន{{UN Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|ឆ្នាំ ! style="background:#cfb;"|គិតជាលាន |- |style="text-align:left;"|១៩៥០ ||style="text-align:right;"|០.៩ |- |style="text-align:left;"|២០០០ ||style="text-align:right;"|៣.២ |- |style="text-align:left;"|២០១៨ ||style="text-align:right;"|៤.៩ |} យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានប្រជាជនចំនួន ៤,៤២០,៥៤៩ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។<ref name="census">{{cite web | url=http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | title=ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន | publisher=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | access-date=10 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | archive-date=10 មិថុនា 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | archivedate=2015-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population }}</ref> នៅក្នុងទឹកដីប្រមាណ ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រហែល ៨២៧ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="auto1" /> ===សុខភាព=== {{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} យោងតាមក្រសួងសុខាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពបឋមចំនួន ៧៤៣ (៥៨៣ នៅវ៉េសប៊ែង និង ១៦០ នៅហ្កាហ្សា) និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ៨១ (៥១ នៅវ៉េសប៊ែង និង ៣០ នៅហ្កាហ្សា)។<ref>{{cite web|url= https://www.pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|title= Overview of Public Health in Palestine|date= 2018|publisher= Palestinian National Institute of Public Health|access-date= 11 មករា 2022|archivedate= 2020-08-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200812000103/https://pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|url-status= dead}}</ref> ក្នុងប្រតិបត្តិការក្រោមការឧបត្ថម្ភពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO)<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/health-cluster/about/en/|title=WHO &#124; About Us|website=WHO}}</ref> ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៅលើទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន (oPt) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ និងតំណាងឱ្យភាពជាដៃគូរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិជាង ៧០ និងទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់បុគ្គលិកសុខភាពដែលចូលរួមក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌នៅ oPt។ ក្រុមសុខាភិបាលទាំងនោះត្រូវមានក្រសួងសុខាភិបាលជាសហប្រធានដើម្បីធានាឱ្យអ្វីៗស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការជាតិ។<ref>{{Cite web|url=http://healthclusteropt.org/pages/1/what-is-health-cluster|title=Health Cluster OPT|website=healthclusteropt.org}}</ref> ===ការអប់រំ=== {{Main|វិស័យអប់រំនៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} អត្រាអក្ខរកម្មរបស់ប៉ាឡេស្ទីនគឺ ៩៦.៣% បើយោងតាមរបាយការណ៍ពីឆ្នាំ២០១៤ របស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះជាអត្រាដ៏ខ្ពស់តាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនមាអសទិសភាពខាងអក្ខរកម្មតាមភេទដោយក្នុងនោះស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី ១៥ ឆ្នាំប្រមាណ ៥.៩% ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនចេះអក្សរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបុរស ១.៦%។<ref name="undp_palestine_education_2014">{{cite web|title=Education (2014)|url=http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|website=United Nations Development Programme|publisher=United Nations|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|archivedate=11 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf}}</ref> អនក្ខរភាពក្នុងចំណោមស្ត្រីបានធ្លាក់ចុះពី ២០.៣% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ មកតិចជាង ៦% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref name="undp_palestine_education_2014" /> ===សាសនា=== ៩៣% នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនសរុបគឺជាឥស្លាមសាសនិក<ref>{{cite web|title=Are all Palestinians Muslim?|url=http://imeu.net/news/article0042.shtml|work=[[Institute for Middle East Understanding]]|access-date=11 មករា 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml|archive-date=13 មេសា 2014|archivedate=2014-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml}}</ref>ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកកាន់និកាយស៊ុននីឥស្លាម<ref>Lybarger, 2007, p. 114.</ref> ហើយបូករួមទាំងមានមនុស្សភាគតិចមួយចំនួនទៀតដែលកាន់និកាយ[[អាម៉ាឌីស]]<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | title=PA's Moderate Muslims Face Threats | date=31 May 2010 | access-date=11 មករា 2022 | publisher=Israel National News | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235429/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | archive-date=26 មេសា 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> និងក្នុងនោះផងដែរមាន ១៥% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមគ្មាននិកាយ។<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Religious Identity Among Muslims |date=9 August 2012 |publisher=Pewforum.org |access-date=11 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |archive-date=26 ធ្នូ 2016 |url-status=live }}</ref> គ្រិស្តសាសនិកប៉ាឡេស្ទីនតំណាងឱ្យក្រុមសាសនា ៦% ហើយបន្ទាប់មកមានសហគមន៍សាសនាតូចៗជាច្រើន រួមទាំង[[ឌ្រុស]] និង[[សាមារីតង់]]ជាដើម។<ref name="Salome2010">{{cite book|author=Louis J. Salome|title=Violence, Veils and Bloodlines: Reporting from War Zones|url=https://books.google.com/books?id=ymUfFZ_eHLwC&pg=PA77|year=2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5584-3|pages=77–}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ===ទេសចរណ៍=== ទេសចរណ៍នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​​គឺ​ចង់សម្តៅទៅ​លើ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្រុង[[យេរូសាឡឹម​ខាង​កើត]] តំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ នៅឆ្នាំ២០១០ មនុស្សចំនួន ៤.៦ លាននាក់បានដើរលេងកម្សាន្តលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន បើទៅធៀបនឹង ២.៦ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួន ២.២ លាននាក់ជាភ្ញៀវទេសចរបរទេស ខណៈដែល ២.៧ លាននាក់ជាភ្ញៀវក្នុងស្រុក។<ref name="PCBS">{{cite news|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|title=PCBS: Marked increase in West Bank tourism in 2010|date=26 September 2011|work=M'aan|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070556/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|archive-date=18 មិថុនា 2013|url-status=dead}}</ref> អ្នកទេសចរភាគច្រើនបានមកកម្សាន្តត្រឹមតែពីរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះ ឬជាផ្នែកនៃដំណើរកម្សាន្តរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០១២ ភ្ញៀវជាង ១៥០,០០០ នាក់បានស្នាក់នៅតាមសណ្ឋាគារនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ប្រហែល ៤០% នៃភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ជាជនជាតិអឺរ៉ុប និង ៩% មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទសកាណាដា។<ref>{{cite web |author1=Imtiaz Muqbil |author2=Sana Muqbil |url=http://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |title=Europeans Dominate Visitor Arrivals to Palestine in 2012 |publisher=Travel-impact-newswire.com |date=11 March 2013 |access-date=12 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |archive-date=29 សីហា 2016 |url-status=dead |archivedate=29 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 }}</ref><ref name=":0">Israel and the Palestinian Territories. p. 254. Lonely Planet Publications. 2012</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺលោកស្រី រូឡា ម៉ាអៃយ៉ា បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តនិងជម្រុញឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចអន្តរជាតិមកកាន់ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលរារាំងវិស័យទេសចរណ៍មិនឱ្យក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន។<ref>{{cite web|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|title=Tourism in Palestine an Act of Solidarity, says Minister of Tourism|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812211609/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|archive-date=12 សីហា 2017|url-status=live}}</ref> នៅប៉ាឡេស្ទីនគឺមិនមានលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការដាក់លើជនបរទេសក្រៅពីលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយគោលនយោបាយទិដ្ឋាការរបស់អ៊ីស្រាអែលទេ។ មធ្យោបាយចូលទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។ ការចូលទៅកាន់ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីនគឺតម្រូវឱ្យតែមានលិខិតឆ្លងដែនអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |url=http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |title=Entering and Exiting Jerusalem, The west Bank, and Gaza |access-date=12 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |archive-date=18 មីនា 2014 |archivedate=2014-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html }}</ref> ===គមនាគមន៍=== {{Main|គមនាគមន៍នៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} [[ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]] (PCBS) និង[[ក្រសួងទូរគមនាគមន៍ និងព័ត៌មានវិទ្យា]] បានថ្លែងថា ប៉ាឡេស្ទីនមានអតិថិជនទូរស័ព្ទចល័តចំនួន ៤.២ លាននាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួន ២.៦ លាននាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១០ ខណៈដែលចំនួនអតិថិជន ADSL នៅប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងដល់ប្រហែល ៣៦៣ ពាន់នាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ បើធៀបនឹង ១១៩ ពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលជាមួយគ្នា។ ៩៧% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់យ៉ាងហោចណាស់មានទូរសព្ទចល័តមួយ ខណៈពេលដែលទូរសព្ទដៃយ៉ាងតិចណាស់មួយត្រូវបានកាន់ដោយ ៨៦% នៃគ្រួសារទាំងនោះ (៩១% នៅវ៉េសប៊ែង និង ៧៨% នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា)។ ប្រហែល ៨០% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនមានបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ហើយប្រហែលមួយភាគបីមានកុំព្យូទ័រ។<ref>{{cite news |title=4.2 million cellular mobile subscriptions in Palestine, says Bureau of Statistics|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=oPyqzLa117117013662aoPyqzL|publisher=WAFA|date=17 May 2020|access-date=12 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារពិភពលោកបានអនុម័តផ្តល់ជំនួយថវិកាចំនួន ១៥ លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់យុវជន និងការងារ (TechStart) ក្នុងគោលបំណងជួយដល់វិស័យព័ត៌មានវិទ្យានៅប៉ាឡេស្ទីន បង្កើនសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន និងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់បន្ថែមទៀត។ លោកខានថាន សាំនការដែលជានាយកធនាគារពិភពលោកប្រចាំតំបន់វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា បាននិយាយថា "វិស័យព័ត៌មានវិទ្យាមានសក្តានុពលក្នុងការចូលរួមចំណែកយ៉ាងរឹងមាំដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ វាអាចផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់យុវជនប៉ាឡេស្ទីន ដែលស្មើនឹង ៣០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប និងកំពុងទទួលរងពីភាពអត់ការងារធ្វើធ្ងន់ធ្ងរ"។<ref>{{cite news |title=(អង់គ្លេស) US$15 Million Investment in Information Technology to Boost High-Skilled Jobs for Palestinian Youth|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=BTuQq8a117427285140aBTuQq8|publisher=WAFA|date=15 June 2020|access-date=12 មករា 2022}}</ref> ===សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ=== [[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប៉ាឡេស្ទីន]]បានចេញសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សេវាទូទាត់តាមអេឡិចត្រូនិក រួមទាំងកាបូបអេឡិចត្រូនិក និងកាតបង់ប្រាក់ជាមុន។<ref>{{cite news|title=Palestine Monetary Authority: Starting to Provide Electronic Payment Services in Palestine|url=http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|publisher=PNN|date=May 2020|access-date=13 មករា 2022|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202212008/http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|url-status=dead}}</ref> ===ដំណឹកជញ្ជូន=== {{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ===ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងអនាម័យ=== ជាទូទៅ ទឹកនៅតំបន់ហ្កាហ្សាគឺមានគុណភាពអន់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវ៉េសប៊ែង។ ប្រហែលមួយភាគបីទៅពាក់កណ្តាលនៃទឹកដែលបានចែកចាយនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយទឹក។ ការបិទផ្លូវដំណើរដ៏យូរអង្វែងនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បូករួមជាមួយនឹង[[សង្រ្គាមហ្កាហ្សា]] បានបង្កឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់មួយនេះ។<ref name="UN Gaza">{{cite web | last = United Nations | author-link = United Nations | title = Gaza water crisis prompts UN call for immediate opening of crossings | date = 3 September 2009 |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927 | access-date = 13 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100608054238/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927 | archive-date = 8 មិថុនា 2010 | url-status=live | df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url = http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|title = Gaza Strip Water and Sanitation Situation|date = 2009|publisher = Worldbank|archive-url = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|archive-date = 22 កុម្ភៈ 2018|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 2022-01-13|archivedate = 2018-02-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html}}</ref> ទាក់ទងនឹងទឹកសំណល់ រោងចក្រប្រព្រឹត្តិកម្មដែលមានស្រាប់មិនមានសមត្ថភាពចម្រាញ់ទឹកសំណល់ដែលបានផលិតទាំងអស់នោះឡើយ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite journal|title = Urban Wastewater Treatment and Reclamation for Agricultural Irrigation: The situation in Morocco and Palestine|date = 2005|doi=10.1007/s10669-005-0998-x|volume=24|issue = 4|pages=227–236 | last1 = Fatta | first1 = D. |journal=The Environmentalist|s2cid = 85346288}}</ref> ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហិរញ្ញប្បទានពីខាងក្រៅ។<ref>{{cite web|url= http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|title = Water as a human right: The understanding of water in Palestine|date = 2004|website = Boell.de|last = Assaf|first = Karen|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923222949/http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|archive-date = 23 កញ្ញា 2015|url-status=live|df = dmy-all}}</ref> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន}} ==មើលផងដែរ== *[[អ៊ីស្រាអែល]] *[[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] *[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist|30em}} ===គន្ថនិទ្ទេស=== {{refbegin|30em}} * {{cite book |title=The SAGE Handbook of Conflict Resolution |author1=Bercovitch, Jacob |author2=Zartman, I. William |editor1=Bercovitch, Jacob |editor2=Kremenyuk, Victor |editor3=Zartman, I. William |edition=illustrated |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2192-3}} * {{Cite book |title=The Reality of International Law: Essays in Honour of Ian Brownlie |author1=Brownlie, Ian |author2=Goodwin-Gill, Guy S. |author3=Talmon, Stefan |author4= Jennings, Robert |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1999|url=https://books.google.com/books?id=FcO3hLQbGXwC |isbn=978-0-19-826837-6 }} * Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. London: Frank Cass. {{ISBN|978-0-7146-3091-5}} * {{Cite book |last=Grant |first=Thomas D. |title=The Recognition of States: Law and Practice in Debate and Evolution |url={{Google books |id=GAQ8vIJE8_QC |plainurl=yes }} |year=1999 |isbn=978-0-275-96350-7}} * {{Cite book |title=Sourcebook on Public International Law |first1=Tim |last1=Hillier |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 }} * {{Cite book |title=The Palestine Yearbook of International Law 1989 |first1=Anis F. |last1=Kassim |edition=illustrated |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1997 |isbn=978-90-411-0342-0 }} [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA49#v=onepage&f=false p.&nbsp;49] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA279#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;279] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA291#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;291] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA294#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;294] * {{Cite book |title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century |last=Kellerman |first=Aharo n|location=Albany, New York |isbn=978-0-7914-1295-4 |url={{Google books |id=XI6uIZJQnU8C |plainurl=yes }} |page=352 |year=1993 }} * {{cite book |url={{Google books |id=NYszJtC66FAC |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Kogan Page |edition=27th, illustrated |year=2004 |isbn=978-0-7494-4066-4 |publisher=Kogan Page }} * {{cite book |title=International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money |first1=Anne |last1=Le More |edition=illustrated |year=2008 |isbn=978-0-415-45385-1 |url={{Google books |id=gnbdQ4k3meIC |page=27 |plainurl=yes }} }} * {{Cite book |title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements |author1=[[អែដមុន អូស្មង់ឈីក|Osmańczyk, Edmund Jan]] |author2=Mango, Anthony |edition=3rd |publisher=Taylor & Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93921-8 }} * {{Cite book |title=The Case for Palestine: An International Law Perspective |author=[[ចន ប៊ី ឃ្វីងលី|Quigley, John B.]] |edition=2nd, revised |publisher=Duke University Press |year=2005 |isbn=978-0-8223-3539-9}} * {{cite book |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World |first1=Don |last1=Rubin |isbn=978-0-415-05932-9 |publisher=Taylor & Francis |edition=illustrated, reprint |year=1999 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0002unse_j6c2 }} * {{Cite book |title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993 |author=[[យឺស៊ីដ សាយីង|Sayigh, Yezid]] |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-829643-0 }} * {{Cite book |title=Philosophical Perspectives on the Israeli–Palestinian Conflict |editor=Tomis Kapitan |author=Segal, Jerome M. |edition=illustrated |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=978-1-56324-878-8 }} * {{Cite book |last1=Silverburg |first1=Sanford R. |title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics |publisher=McFarland & Company |location=Jefferson, North Carolina |year=2002 |isbn=978-0-7864-1191-7 }} {{refend}} ==អានបន្ថែម== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' {{refbegin|30em}} * {{cite book |title=Refugees into Citizens: Palestinians and the End of the Arab-Israeli Conflict |author=[[ដនណា អារ្តស៍|Arzt, Donna E.]] |edition=illustrated |publisher=[[Council on Foreign Relations]] |year=1997 |isbn=978-0-87609-194-4 |url=https://archive.org/details/refugeesintociti00arzt }} * {{Cite book |title=Law, Power, and the Sovereign State: The Evolution and Application of the Concept of Sovereignty |first1=Michael |last1=Fowler |first2=Julie Marie |last2=Bunck |year=1995 |isbn=978-0-271-01471-5 |url={{Google books |id=oAp_97VvpMIC |page=59 |plainurl=yes }} }} * {{cite book |title=Israel and Africa: The Problematic Friendship |first1=Joel |last1=Peters |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete }} * Shatz, Adam, "We Are Conquerors" (review of Tom Segev, ''A State at Any Cost: The Life of David Ben-Gurion'', Head of Zeus, 2019, 804 pp., {{ISBN|978-1-78954-462-6}}), ''[[London Review of Books]]'', vol. 41, no. 20 (24 October 2019), pp. 37–38, 40–42. "Segev's biography... shows how central exclusionary [[ជាតិនិយម|nationalism]], [[សង្គ្រាម|war]] and [[ពូជសាសន៍និយម|racism]] were to [[ដាវីដ ប៊ិន-ហ្គូរាន|Ben-Gurion]]'s vision of the [[ជាតិភូមុជ្វីហ្វ|Jewish homeland]] in [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|Palestine]], and how contemptuous he was not only of the [[Arabs]] but of Jewish life outside [[Zion]]. [Liberal Jews] may look at the state that Ben-Gurion built, and ask if the cost has been worth it." (p. 42 of Shatz's review.) * {{Cite book |url={{Google books |id=pP315Mw3S9EC |page=1328 |plainurl=yes }} |title=The Middle East and North Africa 2004: 2004 |last1=Taylor & Francis Group |first2=Lucy |last2=Dean |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-85743-184-1 }} * {{cite book |title=A History of the Israeli–Palestinian Conflict |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |url-access=registration |first1=Mark A. |last1=Tessler |edition=2nd, illustrated |location=Bloomington, Indiana |publisher=Indiana University Press |year=1994|isbn=978-0-253-35848-6}} * {{Cite book |title=The Oslo Accords: International Law and the Israeli–Palestinian Peace Agreements |first1=Geoffrey R. |last1=Watson |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-829891-5 }} {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' * [http://www.dipublico.com.ar/english/status-of-palestine-in-the-united-nations-ares6719-full-text/ ស្ថានភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (A/RES/67/19) Full Text] * Cross, Tony (24 September 2011). [http://www.english.rfi.fr/americas/20110924-after-abbass-un-bid-are-palestinians-closer-having-state "After Abbas's UN Bid Are Palestinians Closer To Having a State?"]. [[វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ * [https://web.archive.org/web/20120311092036/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=582&PID=2225&IID=5441&TTL=Recognition_of_a_Palestinian_State_%E2%80%93_Premature,_Legally_Invalid,_and_Undermining_any_Bona_F Recognition of a Palestinian state Premature Legally Invalid and Undermining any Bona Fide Negotiation Process] * [https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Political Statement accompanying Palestinian Declaration of Independence] * [https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/ Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations] * [https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution] * [http://www.jcpa.org/art/becker1.htm International Recognition of a Unilaterally Declared Palestinian State: Legal and Policy Dilemmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115062634/https://www.jcpa.org/art/becker1.htm |date=2022-01-15 }}, by Tal Becker [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការទទួលស្គាល់មានកំណត់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] onh7nmn0nxc59fxz4410yhlwn2icen4 337692 337668 2026-07-27T03:49:02Z TheRandomGoober 27248 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 337692 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | common_name = ប៉ាឡេស្ទីន | native_name = {{nobold|دولة فلسطين {{small|([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}}} | image_flag = Flag of Palestine.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Palestine.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករប៉ាឡេស្ទីន|វរលញ្ឆករ]] | symbol_width = 70px | national_anthem = "{{big|[[ហ្វីដាអ៊ី|فدائي]]}}"<br />{{lower|0.1em|"អ្នកចម្បាំងហ្វេដាយ៉ី"<ref>{{cite web|title=Palestine |access-date=1 មករា 2022 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 មីនា 2014 |format=includes audio |url-status=live }}</ref>}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Anthem of Palestine.ogg]]</div> | image_map = State of Palestine (orthographic projection).svg | map_width = 220px | map_caption = {{Legend|#336830|ទឹកដីត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីន}}<br />{{Legend|#61E760|ទឹកដីកាត់ជាផ្លូវការដោយអ៊ីស្រាអែល}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានភាពនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|name=capital|[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីន]]បានថែងថា៖ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនថ្មីបានបង្កើតនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅយេរូសាឡឹម (អាល់-កូតស៍ អាស-សារីហ្វ)"។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែការទាមទាររដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[សហគមន៍អន្តរជាតិ]]នោះទេ។ [[រ៉ាំអាឡា]]គឺជាធានីរដ្ឋបាលដែលមានវត្តមានស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យតំណាងបរទេស ខណៈដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនរក្សាស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសអ៊ីស្រាអែលរបស់ពួកគេនៅទីក្រុង[[តែលអាវីវ]]។}} | admin_center = [[រ៉ាំអាឡា]] | admin_center_type = មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល | status = [[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] ក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល<br />[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប ចំនួន ១៥៧]] | largest_city = [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]] (មុនឆ្នាំ២០២៣)<br/>បច្ចុប្បន្នមិនច្បាស់លាស់<ref name="flux1">{{cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=WAFA}}</ref><ref name="flux2">{{cite news |url=https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war |title=Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza|work=NPR|date=24 May 2024}}</ref> | official_languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]] | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី]]<ref name=declaration1988>{{cite web |title=(អង់គ្លេស) សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (១៩៨៨) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=1 មករា 2021 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |archivedate=8 មិថុនា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 }}</ref> | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ម៉ះមូដ អាបាស់]]{{refn|group=ស|name=PLOchair}} | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]] | leader_title3 = [[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានសភា]] | leader_name3 = [[អាហ្ស៊ីស ឌ្វីគ]] | legislature = [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ]] | sovereignty_type = [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន#ប្រវត្តិសាស្ត្រ|និម្មិតកម្ម]] | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ | established_event3 = [[ដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៦៧/១៩|សេចក្តីសម្រេចក្លាយជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] | established_date3 = ២៩ វិច្ឆិកា ២០១២ | established_event4 = ជម្លោះអធិបតេយ្យភាពជាមួយ[[អ៊ីស្រាអែល]] | established_date4 = [[ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កំពុងកើតមាន]]{{refn|name=control|group=ស}}<ref>{{cite web|first1=Maayana |last1=Miskin |title=PA Weighs 'State of Palestine' Passport |date=5 December 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=israelnationalnews.com |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |archive-date=7 ធ្នូ 2012 |url-status=live |publisher=Arutz Sheva }}</ref><ref name="Limitations">{{cite news|title=State of Palestine name change shows limitations|url=https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html|agency=AP|date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |archive-date=10 មករា 2013 }}</ref> | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៦,០២០ | area_rank = ទី១៦៣<ref name="UN Stats-2012">{{cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |access-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live}}</ref> <!-- ឱ្យស្របទៅតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --> | percent_water = ៣.៥<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |title=The World Factbook: Middle East: West Bank |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=7 April 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=22 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |url-status=dead }}</ref> | area_label2 = [[វ៉េសប៊ែង]] | area_data2 = ៥,៦៥៥ គម{{smallsup|២}} | area_label3 = [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] | area_data3 = ៣៦៥ គម{{smallsup|២}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=12 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = ៥,៤៨៣,៤៥០<ref name="census">{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=1 June 2026| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១២១ | population_census_year = | population_density_km2 = ៧៣១ | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} ៣៦.៣៩១ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=10 October 2023 |access-date=1 June 2026 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៣ | GDP_PPP_rank = ទី១៣៨ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៦,៦៤២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១៤០ | GDP_nominal = {{increase}} ១៨.១០៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_year = ២០២៣ | GDP_nominal_rank = ទី១២១ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣,៤៦៤ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១ |Gini_year = ២០១៦ |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini = ៣៣.៧ |Gini_ref = <ref name=gini-index>{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank & Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|publisher=CIA Factbook|access-date=1 ធ្នូ 2021|archivedate=2021-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}</ref> | HDI = ០.៦៧៤ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី១៣៣ | currency = {{unbulleted list |[[ផោនអេហ្ស៊ីប]] ([[ISO ៤២១៧|EGP]]) |[[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល]] (ILS) |[[ឌីណាហ្សកដានី]] (JOD)<ref>យោងទៅតាម [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm មាត្រា 4 នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm |date=1 October 2016 }}. កិច្ចព្រមព្រៀងបានអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនទទួលស្គាល់រូបិយប័ណ្ណច្រើនជាងមួយឬពីរ។ នៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងឌីណាហ្សកដានីត្រូវបានគេប្រើប្រាស់និងទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈនៅឯ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]វិញ គេច្រើនទទួលស្គាល់ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងផោនអេហ្ស៊ីប។</ref>}} | time_zone = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាឡេស្ទីន]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប៉ាឡេស្ទីន]] | date_format = dd/mm/yyyy<!--numeric dates (dd-mm-yyyy, yyyy.mm.dd, etc.) plus era (CE, AD, AH, etc.)--> | drives_on = ស្តាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាឡេស្ទីន|+៩៧០]] | iso3166code = PS | cctld = [[.ps]] | today = | wikidata = Q219060 }} '''ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ فلسطين, {{audio|LL-Q13955 (ara)-AlNatiq-فلسطين.wav|ស្តាប់}}}}{{refn|group=ស|name=naming|គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]អាចត្រូវបានគេសម្តៅលើអតីតទឹកដីទាំងមូលនៃ[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ម៉ាន់ដាតប្រឺតាញ]]ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។ ប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនឹងវានេះត្រូវបានបង្ហាញដោយលោកម៉ះមូដ អាបាសនៅក្នុងសុន្ទរកថានៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ របស់គាត់ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិថា៖ "... ពួកយើងបានយល់ព្រមបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនតែ ២២% ប៉ុណ្ណោះ – បើធៀបទៅនឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។"<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|title=Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly|date=23 September 2011|work=Haaretz.com|access-date=1 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|archive-date=30 កញ្ញា 2011|url-status=dead|archivedate=30 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385}}</ref> ឈ្មោះ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​​ទម្រង់​ខ្លី​ដើម្បីសម្តៅ​លើ​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន<ref name=Bissiop433>{{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |editor=Bissio, Robert Remo |location=Montevideo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=443 |isbn=978-0-85598-291-1}}</ref> ហើយពាក្យសទិសសព្ទទាំងឡាយគួរតែមានការសម្គាល់ច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នា មានដូចជា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន<ref name=Pagep161>{{cite book|url={{Google books |id=78ACLNgHdf4C |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Baroud, Ramzy |editor=Kogan Page|edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2004 |page=161 |isbn=978-0-7494-4066-4}}</ref> អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន<ref name=GA43177 /> និងប្រធានបទផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋ"ប៉ាឡេស្ទីន"។}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة فلسطين}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ រដ្ឋមួយនេះមានទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយទឹកដីខ្លួនទាំងពីរនេះសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោម[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានព្រំប្រទល់មួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ហើយក្រៅពីនេះ ខ្លួនក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើតត្រង់តំបន់វ៉េសប៊ែង និងជាប់នឹងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតីត្រង់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជាងប្រាំលាននាក់។ ប៉ាឡេស្ទីនអះអាងចាត់ទុកក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]ជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ខណៈទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]ជាក់ស្ដែងកំពុងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ [[ទីក្រុងហ្កហ្សា]]ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃប្រទេសនេះ មុនពេលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ការជម្លៀសដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ប្រើកម្លាំងបង្ខំជម្លៀសអ្នកក្រុងហ្កាហ្សាចេញ]]កាលពីឆ្នាំ២០២៣។<ref name="flux1" /><ref name="flux2" /> ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅចំ[[ច្រករបៀងឡេវ៉ាន|ចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប]] តំបន់ទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចចក្រភពផ្សេងៗជាច្រើន ហើយប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់នេះក៏បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើនលើកច្រើនដងផងដែរចាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលរហូតដល់សម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន។ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់ត្រូវបានកងទ័ពទាហានមកពីតំបន់[[ទន្លេនីល]]និង[[មេសូប៉ូតាមី]]ឆ្លងកាត់ចូលមកជាច្រើនដង និងព្រមទាំងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចិន និងឥណ្ឌាទៀតផង។​ ទីតាំងតំបន់ដែលប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតនៅក្នុងនេះផងដែរជាទីតាំងប្រជុំសាសនាដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើលោក។ [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពតាំងពីការកើតឡើងនៃចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម]]មកម៉្លេះ ដោយកាលនុះមានការគាំទ្រពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនេះ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាម្ចាស់កាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជំនួសឱ្យអតីត[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដោយពួកអង់គ្លេសបានបង្កើតរបប[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើងក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]។ កំណើន[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ដែលបាន[[អាលីយ៉ា|ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍]]មកតាំងទីលំនៅនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីននោះ បានបង្កក្លាយជា[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ជម្លោះអន្តរសហគមន៍]]រវាងក្រុមពួកជ្វីហ្វនិងជនជាតិ[[ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់]] រហូតដល់កើតចេញជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]មួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបដិសេធដោយប៉ាឡេស្ទីន និង[[ពិភពអារ៉ាប់|ប្រជាជាតិអារ៉ាប់]]ដទៃ។ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] និងលទ្ធផលរបស់វាបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជានាំមកនូវការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើង ដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននិយមហៅថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបាន[[វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|វាយចូលត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់[[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ហ្សកដានី]] និង[[សាធារណរដ្ឋអេហ្ស៊ីប (១៩៥៣–១៩៥៨)|អេហ្ស៊ីប]]រៀងគ្នា។ [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) បានប្រកាសពី[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|ឯករាជ្យភាពរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. មានអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយកំណត់នៅក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.)។ អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការដកខ្លួនរបស់អ៊ីស្រាអែលពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ដកខ្លួនចេញ]]ពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយឯកតោភាគីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ [[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុង]]រវាងបក្សពួកនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនបាននាំឱ្យ[[សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)|ហ្កាហ្សាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង]]របស់ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទឹកដីវ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកពីអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]] ខណៈដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតក្រោម[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលហាម៉ាស់]]ដដែរមកទល់សព្វថ្ងៃ។ ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវទទួលរងគ្រោះពីការចូលកាន់កាប់ដោយសំណាក់យោធាអ៊ីស្រាអែលជាយូរណាស់មកហើយ និងក៏ដូចជាការបិទផ្លូវចេញចូលហ្កាហ្សាផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលមិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានសាងសង់ទីលំនៅដ្ឋានជាច្រើនកន្លែងនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងយេរូសាឡឹមខាងកើត ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មកផងដែរ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតាំងលំនៅរស់នៅជាង ៧៣៧,០០០ នាក់នៅទីកន្លែងទាំងនោះ ដោយជា[[និត្យានុកូលភាពនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល|សកម្មភាពខុសនឹងច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=March 2025 |title=STATE OF PALESTINE: Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-73-infographic-march2025.pdf |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ​ ៧ តុលា]] ដោយក្រុមហាម៉ាស់នៅអ៊ីស្រាអែល ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមួយចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយប្រល័យជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាង ៧២,០០០ នាក់ បង្ខំឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើននាក់ទៀតផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅភៀសសឹក បង្កជា[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្សអត់ឃ្លាន]]នៅហ្កាហ្សា។ ទង្វើសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយអ៊ីស្រាអែលទាំងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន<ref name="Dannenbaum_Dill_2024">{{cite journal |doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964 |doi-access=free }}</ref><ref name="IPC_22_August_2025">{{cite web |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand {{pipe}} 1 July - 30 September 2025 |url=https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf |website=Integrated Food Security Phase Classification |date=22 August 2025}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Gaza no longer in famine after aid access improves, hunger monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221181509/https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-date=21 December 2025 |access-date=2026-07-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ដោយអ្នកប្រាជ្ញជំនាញបានឯកភាពគ្នាញកាន់តែខ្លាំងឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃចំពោះរឿងនេះ។<ref name="genocide2" /><ref name="genocide_int_law_scholars2" /><ref name=":2" /> ប៉ាឡេស្ទីនគឺជា[[រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) និងត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=2024-04-18 |title=Palestine's status at the UN explained {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148351 |access-date=2026-07-24 |website=news.un.org }}</ref>{{refn|group=ស|សមាជិកភាពដ៏មានកម្រិតនេះជាក់ស្តែងគឺបង្កឡើងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលប្រើប្រាស់អំណាចវេតូដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិកភាពពេញលេញរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។}} សំណួរចំណោទបញ្ហាទាក់ទិននឹង[[ព្រំដែនអ៊ីស្រាអែល|ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន]] ស្ថានការណ៍ផ្លូវច្បាប់និងការទូតជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម និងសិទ្ធិនៃការវិលត្រឡប់របស់[[ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។ បញ្ហាមួយចំនួនទៀតដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវប្រឈមរួមមាន ការរឹតបន្តឹងលើដំណើរចេញចូលស្រុក រដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាព ការទន្ទ្រានប្លន់ដីដោយពួកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែល និងអំពើហិង្សារកើតចេញពីពួកនោះ ក៏ដូចជាស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានកម្រិត។ ថ្វីបើត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាដូច្នេះក្ដី ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននៅតែអាចបន្តរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលភ្ញៀវទេសចរណ៍ពីក្រៅជាញឹកញាប់។ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]គឺជាភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសមួយនេះ។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើន[[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាឡេស្ទីន|កាន់សាសនាឥស្លាម]] [[គ្រិស្តសាសនា]]ក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការអន្តរជាតិ]]មួយចំនួនមានដូចជា [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[យូណេស្កូ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/countries/ps|title=State of Palestine}}</ref> និងជាគណៈប្រតិភូសមាជិកសភាអង្គុយនៅ[[សភាតំណាងនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប|សភាតំណាង]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]មួយដែរ។<ref>{{Cite web|url=https://www.coe.int/en/web/un-agenda-2030/goal-16|title=16 Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels - Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals - www.coe.int|website=Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals}}</ref> ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ដូចឈ្មោះប្រទេស និងរដ្ឋភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]]យើងអញ្ចឹង ពាក្យ"ប៉ាឡេស្ទីន"គឺជាពាក្យកម្លាយពី[[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]ហៅ "Palestine" ដោយយើងតែងសរសេរ និងប្រកបតាមសូរសំឡេង[[ភាសាបារាំង]]ថា ប៉ា-លេ-ស្ទីន។ ពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]គឺសរសេរទម្រង់ដូចគ្នា គ្រាន់តែការបញ្ចេញសំឡេងមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចដោយគេប្រកបជាទូទៅថា "ផា-លេស-ស្តែន"។ ទឹកដីនៃ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|តំបន់ប៉ាឡេស្ទីន]] និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្នទាំងមូល បូករួមជាមួយនឹងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>Rubin, 1999, {{Google books |id=A9FVtIjyFtYC |page=186 |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World }}</ref> ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យ[[ក្រិកបុរាណ]]មកម៉្លេះដោយមានលោក[[អេរ៉ូដូតឺស]]ដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេម្នាក់ក្នុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំមុន គ.ស. ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ (អេរ៉ូដូតឺស)|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]របស់លោកថា "ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)" ដែលមានជនជាតិ[[ព្យូនិក]]បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយ និងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រក្បែរៗនោះផ្សេងទៀត។<ref name="Masalha2018">{{cite book|author=Nur Masalha|title=Palestine: A Four Thousand Year History|url=https://books.google.com/books?id=eNvVAQAACAAJ|date=15 August 2018|publisher=Zed Books Limited|page=22|isbn=978-1-78699-273-4}}</ref><ref>''Herodotus, Volume 4''. p. 21. 1806. Rev. William Beloe translation.</ref> ពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" (ជា[[ភាសាឡាតាំង]]ថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួក[[ភីលីស្ទីន]] ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។<ref>''Ancient History Encyclopædia'', Mark, Joshua J., [https://www.worldhistory.org/palestine/ "Palestine"]</ref> ===បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ=== អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទនីមួយៗ។ ជាពិសេស ពាក្យថា "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ ប៉ាឡេស្ទីនអាចត្រូវបានគេសម្ដៅទៅលើប្រទេសឬរដ្ឋមួយដោយអាស្រ័យលើបរិបទ ហើយអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនជាទូទៅអាចសម្គាល់បានថា [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{Cite web |last=Nation |first=United |date=20 September 2022 |title=United Nations Common Country Analysis for the Occupied Palestinian Territory |url=https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122526/https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |archive-date=18 March 2024 |page=xi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/CCA_Report_En.pdf|title=(អង់គ្លេស) Common Country Analysis 2016: Leave No One Behind: A Perspective on Vulnerability and Structural Disadvantage in Palestine |publisher=United Nations Country Team Occupied Palestinian Territory |date=2016 |page=9}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} {{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីន}} ===ពីសម័យបុរេប្រវត្តិដល់សម័យអូតូម៉ង់=== ទឹកដី[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]ទាំងមូលគឺត្រូវជាផ្នែកមួយក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន់]] ដែលជាស្ពានដីគោកចម្លងទ្វីប[[អាហ្វ្រិក]]មក[[អឺរ៉ាស៊ី]] ហើយក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ប៉ាឡេស្ទីនតែងបម្រើជា "ចំណុចប្រសព្ធនៃតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]] [[មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] និង[[អាហ្វ្រិកឦសាន]]"។<ref name=UCL>[https://wayback.archive-it.org/all/20060514092649/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/ The Ancient Levant], UCL Institute of Archaeology, May 2008</ref><ref name=OHAL9>Steiner & Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&pg=PT32 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101142956/https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&pg=PT32 |date=1 November 2022 }}: "The general limits ..., as defined here, begin at the Plain of 'Amuq in the north and extend south until the Wâdī al-Arish, along the northern coast of Sinai. ... The western coastline and the eastern deserts set the boundaries for the Levant ... The Euphrates and the area around Jebel el-Bishrī mark the eastern boundary of the northern Levant, as does the Syrian Desert beyond the Anti-Lebanon range's eastern hinterland and Mount Hermon. This boundary continues south in the form of the highlands and eastern desert regions of Transjordan."</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិ (អសប) បានអនុម័តផែនការបែងចែកសម្រាប់ដំណោះស្រាយរដ្ឋចំនួនពីរនៅលើទឹកដីម៉ាន់ដាត។ ផែនការនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយមេដឹកនាំជនជាតិជ្វីហ្វ ប៉ុន្តែត្រូវបានបដិសេធដោយមេដឹកនាំអារ៉ាប់ ហើយចំណែកចក្រភពអង់គ្លេសវិញក៏បានបដិសេដមិនអនុវត្តផែនការនេះដែរ។ នៅមុនថ្ងៃនៃការដកខ្លួនចុងក្រោយរបស់អង់គ្លេស [[ទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វសម្រាប់អ៊ីស្រាអែល]]បានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលតាមផែនការដែលបានស្នើឡើងរបស់ អសប។ គណៈកម្មាធិការកំពូលអារ៉ាប់មិនបានប្រកាសបង្កើតរដ្ឋរបស់ខ្លួននោះទេតែផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]រួមជាមួយ[[ហ្សកដានី|ត្រង់ហ្សកដានី]] និងសមាជិកដទៃទៀតនៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នាពេលនោះ បានចាប់ផ្តើមធ្វើសកម្មភាពយោធាដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យផ្ទុះ[[សង្រ្គាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]]។ ក្នុងអំឡុងពេលសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែល អសប ធ្លាប់បានកំណត់ជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់។ អេហ្ស៊ីបដំបូងបានគាំទ្រការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម ប៉ុន្តែបានបោះបង់គំនិតនេះចោលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ត្រង់ហ្សកដានីមិនដែលទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនេះទេ ហើយថែមទាំងបានសម្រេចចិត្តកាត់បញ្ចូលតំបន់វ៉េសប៊ែងជាទឹកដីរបស់ខ្លួនទៀតដើម្បីបង្កើតរដ្ឋហ្សកដានី។ ការកាត់បញ្ចូលទឹកដីនេះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែត្រូវបានច្រានចោលដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។ [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលប្រយុទ្ធតបទល់ជាមួយអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និង[[ស៊ីរី]] បានបញ្ចប់ដោយអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដូចជាតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/middle-east/six-day-war|title=Six-Day War|first=History com|last=Editors|website=HISTORY}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ នៅពេលដែលហ្សកដានីចូលគ្រប់គ្រងតំបន់វ៉េសប៊ែងម្តងទៀត [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះដោយមានគោលដៅប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ [[ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នៃ PLO បានកំណត់ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីនជាទឹកដីទាំងមូលដែលបន្សល់ពីម៉ាន់ដាតរបស់អង់គ្លេសដែលក្នុងនោះក៏មានទាំងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ PLO បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។<ref>{{Cite web|url=https://www.history.com/topics/middle-east/plo|title=PLO|first=History com|last=Editors|website=HISTORY}}</ref> [[កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឆ្នាំ១៩៧៤|កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ PLO ថាជា "តំណាងស្របច្បាប់តែមួយគត់របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា "ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់"។<ref>{{cite book |last=al Madfai |first=Madiha Rashid |authorlink=Madiha Rashid Al-Madfai |title=(អង់គ្លេស) Jordan, the United States and the Middle East Peace Process, 1974–1991 |series=Cambridge Middle East Library |volume=28 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41523-1 |page=21}}</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ PLO ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពលើការដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងប្រធានបទប៉ាឡេស្ទីនដោយ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍របស់ពួកគេជា "អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ" នៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name=GA3237>{{UN document |docid=A/RES/3237(XXIX) |body=A |type=R |session=29 |resolution_number=3237 (XXIX) |title=Observer status for the Palestine Liberation Organization |date=22 November 1974 |meeting=2296th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite book |title=(អង់គ្លេស) Isolated States: A Comparative Analysis |series=Cambridge Studies in International Relations |volume=15 |page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 155] |author=Geldenhuys, Deon |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-40268-2 |url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 }}</ref> បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ "ប៉ាឡេស្ទីន" ជំនួសឱ្យ "អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន" នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name=GA43177>{{UN document |docid=A/RES/43/117 |body=A |type=R |session=43 |resolution_number=43/117 |title=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |date=8 December 1988 |meeting=75th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite book |first1=Tim |last1=Hillier |title=Sourcebook on Public International Law |date=1998 |isbn=978-1-84314-380-2 |access-date=4 មករា 2022 |url={{Google books |id=ukWq9mMUeesC |page=205 |plainurl=yes }} |pages=205 |publisher=Cavendish Publishing |edition=Cavendish Publishing sourcebook series}}</ref> ទោះបីជាមានការសម្រេចនេះក៏ដោយ PLO មិនដែលបានចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើយ។<ref>{{UN document |docid=A/55/PV.54 |body=A |type=A |session=55 |document_number=36 |title=(អារ៉ាប់) Bethlehem 2000 Draft resolution (A/55/L.3) |page=10 |meeting=54th plenary meeting |date=7 November 2000 |meetingtime=3 p.m. |speakername=Al-Kidwa, Nasser |speakernation=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន{{!}}Palestine |accessdate=4 មករា 2022}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] អេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ PLO។ នៅអំឡុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ PLO បានប្រកាសបង្កើត"រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន"ឡើង។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយរដ្ឋដទៃជាច្រើន រួមទាំងអេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានីផង។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ "ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន" ដោយមិនមានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។ ដោយហេតុនេះ ទើបប្រទេសមួយចំនួនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនបានសម្តៅកិច្ចទទួលស្គាល់របស់ពួកគេទៅលើ "ព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧" ដូច្នេះប្រទេសទាំងអស់នោះបានទទួលស្គាល់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រឹមតែជាទឹកដីក្រោមការកាន់កាប់ប៉ុណ្ណោះ មិនមែនទឹកដីរបស់អ៊ីស្រាអែលនោះទេ។ ការដាក់ពាក្យសុំចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិដែលដាក់ជូនដោយរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថាវាបានផ្អែកខ្លួនលើ "ព្រំដែនឆ្នាំ១៩៦៧"។<ref name="only1967">{{cite web|date=23 September 2011|title=Ban sends Palestinian application for UN membership to Security Council|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39722#.VfMZaZeM-ao|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010151934/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39722#.VfMZaZeM-ao|archive-date=10 តុលា 2015|access-date=5 មករា 2022|website=United Nations News Centre}}</ref> នៅអំឡុងពេលចរចាក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ PLO បានប្រកាសទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បានទទួលស្គាល់ PLO ថាជាអ្នកតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនវិញដែរ។ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៨៨ បានរួមបញ្ចូលនូវការអំពាវនាវរបស់ PNC សម្រាប់ការចរចាបែបពហុភាគីលើមូលដ្ឋាននៃ[[ដំណោះស្រាយក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២|ដំណោះស្រាយលេខ ២៤២ របស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថា "កិច្ចព្រមព្រៀងប្រវត្តិសាស្ត្រ"<ref>{{cite web |url=http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf |title=(អង់គ្លេស) The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution |author=PLO Negotiations Affairs Department |date=13 November 2008 |access-date=5 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf |archive-date=26 មេសា 2012 |archivedate=26 មេសា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf }}</ref> ដោយវាបង្ហាញពីការទទួលយកដំណោះស្រាយរដ្ឋចំនួនពីរ ហើយលែងចោទសួរពីភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=Quigleyp212>Quigley, 2005, p. 212.</ref> បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើម និងកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែងពីហ្សកដានី និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាពីអេហ្ស៊ីប រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ជូនប្រជាជនខ្លួនឱ្យចូលទៅរស់នៅទីនោះ។ ការគ្រប់គ្រងប្រជាជនអារ៉ាប់លើទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ[[ក្រុមសម្របសម្រួលសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងដែនដី]]នៃ[[រដ្ឋបាលស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល]] និងដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានតាំងពីមុនពេលការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំ១៩៨០ អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេច​​បញ្ឈប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុម​ប្រឹក្សា ហើយ​បង្កើត"សម្ព័ន្ធភូមិ"ដើម្បីជំនួសក្រុមប្រឹក្សាទាំងនោះដោយ​មន្ត្រីនៃសម្ព័ន្ធភូមិថ្មីនេះគឺសុទ្ធតែស្ថិត​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់​អ៊ីស្រាអែល។ ក្រោយបន្តិចមក គំរូថ្មីនេះក៏បាត់បង់ប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់អ៊ីស្រាអែល និងព្រមទាំងប៉ាឡេស្ទីនផង ហើយសម្ព័ន្ធភូមិបានចាប់ផ្តើមបែកបាក់ដួលរលំដោយសម្ព័ន្ធភូមិចុងក្រោយហៅ"ហេប្រុន"បានរំលាយនៅអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨។<ref>{{cite web|url=http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|title=40 Years Of Israeli Occupation|work=arij.org|access-date=5 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173049/http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|archive-date=18 កក្កដា 2011|url-status=live}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៩៣ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ក្រុមចរចារបស់ PLO ថាជា "តំណាងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ជាថ្នូរនឹង PLO ទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងការរក្សាសន្តិភាព ការទទួលយកដំណោះស្រាយរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២ និង ៣៣៨ និងការឈុំប្រកាន់"អំពើហឹង្សា និងអំពើភេរវកម្ម"លើអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite web|first1=Kim |last1=Murphy |title=Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition : Mideast: After decades of conflict, accord underscores both sides' readiness to coexist. Arafat reaffirms the renunciation of violence in strong terms. |date=10 September 1993 |access-date=5 មករា 2022 |website=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423205723/http://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-date=23 មេសា 2010 |url-status=live }}</ref> ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ PLO បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅ[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (ហៅកាត់ថា PNA ឬ PA) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref name=GA52250>{{UN document |docid=A/RES/52/250 |body=A |type=R |session=52 |resolution_number=52/250 |title=Participation of Palestine in the work of the United Nations |date=13 July 1998}}</ref><ref>{{cite web |title=Written Statement Submitted by Palestine |date=30 January 2004 |access-date=5 មករា 2022 |website=[[International Court of Justice]] (ICJ) |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-date=5 February 2009 |url-status=dead |pages=44–49 |postscript=none |archivedate=5 កុម្ភៈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf }}, in {{cite web |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Index) |date=10 December 2003 |access-date=5 មករា 2022 |website=International Court of Justice |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 |archive-date=7 តុលា 2012 |url-status=dead |format=PDF |postscript=none |archivedate=7 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 }}, referred to the ICJ by {{UN document |docid=A/RES/ES-10/14 |body=A |type=R |resolution_number=ES-10/14 |document_number=Agenda item 5 |title=Illegal Israeli actions in Occupied East Jerusalem and the rest of the Occupied Palestinian Territory |date=12 December 2003 |meeting=Tenth emergency special session; 23rd plenary meeting |accessdate=5 មករា 2022}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្ស[[ហ្វាតា]]របស់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់|អាបាស់]]ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]<ref name=alarabiya0701>{{cite news|title=Hamas leader's Tunisia visit angers Palestinian officials |date=7 January 2012 |access-date=6 មករា 2022 |website=Al Arabiya News |url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108052540/http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-date=8 មករា 2012 |url-status=live |agency=Agence France-Presse (AFP) }}</ref> ខណៈក្រុមហាម៉ាស់នៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក<ref name=alarabiya0701 /> រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែល[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០១៤|រដ្ឋាភិបាលរួបរួម]]មួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។<ref>{{cite web|title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |date=2 June 2014 |access-date=6 មករា 2022 |website=BBC News Middle East |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=BBC }}</ref> [[File:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 3.JPG|thumb|បាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបិទផ្លូវធ្វើដំណើរនៅក្រុង[[កាហ្វ្ររកាដដុំ]], មីនា ២០១២]] ដូចដែលបានឃើញនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូកន្លងមក អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ PLO បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលមានទម្រង់ជាការគ្រប់គ្រងដោយអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន។ អាជ្ញាធរនេះត្រូវបានផ្តល់ការគ្រប់គ្រងជាលក្ខណៈស៊ីវិលនៅក្នុងតំបន់ B និងទាំងការគ្រប់គ្រងស៊ីវិល និងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ A ប៉ុន្តែពួកគេមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធអ្វីនឹង[[តំបនសេ (វ៉េសប៊ែង)|តំបន់ C]] នោះទេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ បន្ទាប់ពីការអនុវត្តផែនការផ្តាច់ខ្លួនជាឯកតោភាគីរបស់អ៊ីស្រាអែល អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។{{refn|group=ស|name=control|អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ PNA អនុវត្តមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាស្រ័យលើ[[បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ|ចំណាត់ថ្នាក់តំបន់]]។ វាមានអន្តរាគមន៍តិចតួច (រក្សាការគ្រប់គ្រងតាមព្រំដែនដូចជា៖ ផ្លូវអាកាស<ref name=GazaSeaAir>[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011 }}.</ref> ដែនសមុទ្រហួសពី[[ផ្ទៃទឹកខាងក្នុង]],<ref name=GazaSeaAir /><ref>[http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, "security zones"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726000805/http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg |date=26 July 2011 }}.</ref> [[បេសកកម្មជំនួយព្រំដែនសហភាពអឺរ៉ុបនៅរ៉ាហ្វា|ដីគោក]]<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007 }}: "Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt (Philadelphi Route), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement."</ref>) នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (ផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា និងតំបន់ព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់) និងអន្តរាគមន៍កម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀត។<ref name=HumanRightsWatch>{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2008 |url-status=dead |archivedate=1 វិច្ឆិកា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}</ref><ref>{{cite journal |author=Gold, Dore |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=5 |issue=3 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |author=Bell, Abraham |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=7 |issue=29 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[ក្រសួងកិច្ចការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងកិច្ចការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |archive-date=26 តុលា 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[សាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យវឺជីញ៉ា]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 មីនា 2016 |url-status=dead |archivedate=3 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}</ref> សូមមើល[[តំបន់កាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។}} បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីន]]បានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស់ និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។<ref name=Guardian>{{cite news |title=Hamas takes control of Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/15/israel4 |access-date=6 មករា 2022 |newspaper=Guardian |date=15 June 2007 |location=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Mark |last2=Tran}}</ref> ==ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ== {{Main|ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៣៨ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣]] របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថានភាពជា[[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋអ្នកសង្កេតការណ៍-មិនមែនជាសមាជិក]]នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name="Charbonneau">{{cite web|first1=Louis |last1=Charbonneau |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |date=29 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=5 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=Thomson Reuters }}</ref><ref name="Lederer">{{cite web |first1=Edith M |last1=Lederer |title=Live Stream: Palestine asks United Nations for a 'birth certificate' ahead of vote |date=30 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=www.3news.com |url=http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-date=16 មករា 2013 |url-status=dead |publisher=MediaWorks TV |location=New Zealand |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ១៣៨–៩ (ដោយមានរដ្ឋអនុបវាទចំនួន ៤១ និងរដ្ឋអវត្តមានចំនួនប្រាំ)<ref name=GA11317>{{cite web|title=United Nations Sixty-seventh General Assembly: General Assembly Plenary, 44th & 45th Meetings (PM & Night). GA/11317: General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |website=un.org |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2012/ga11317.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130083931/http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11317.doc.htm |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2012 |url-status=live |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ }}</ref> មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តដំណោះស្រាយលេខ ៦៧/១៩ ដោយតម្លើងស្ថានការណ៍ប៉ាឡេស្ទីនពី "អង្គសង្កេតការណ៍" មក "រដ្ឋសង្កេតការណ៍-មិនមែនសមាជិក" នៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះត្រូវបានខ្លះចាត់ទុកថាជាការទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=Charbonneau /><ref name="Lederer" /><ref>{{cite news|title=General Assembly grants Palestine non-member observer State status at UN |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&Cr=palestin&Cr1=#.ULx5U4agTeo |publisher=United Nations News Centre |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102181348/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&Cr=palestin&Cr1= |archive-date=2 មករា 2013 |url-status=live }}</ref><ref name=A67L28>{{UN document |docid=A/67/L.28 |body=A |type=A |session=67 |document_number=37 |title=Question of Palestine |date=26 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}} and {{UN document |docid=A/RES/67/19 |body=A |type=R |session=67 |resolution_number=67/19 |title=Status of Palestine in the United Nations |date=29 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}}</ref><ref name=AljazeeraNmChng /> អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនដាក់ងារការិយាល័យតំណាងរបស់ខ្លួនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិជា "បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ"<ref name="un.int">{{Cite web|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|url-status=dead|title=Website of the State of Palestine's Permanent Observer Mission to the United Nations|archive-date=31 មករា 2013|access-date=2022-01-01|archivedate=2013-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/}}</ref> ហើយប៉ាឡេស្ទីនបានណែនាំអ្នកការទូតរបស់ខ្លួនឱ្យធ្វើជាតំណាងផ្លូវការនៃ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" ដោយលែងតំណាងឱ្យអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនទៀតឡើយ។<ref name=AljazeeraNmChng /> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ ប្រធានពិធីសាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលោកយេអូឆេអូល យូនបានប្រកាសថា "ឈ្មោះរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលបានកំណត់នឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដោយលេខាធិការដ្ឋាននៅក្នុងឯកសារផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់"។<ref name=Gharib>{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: "State of Palestine"|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|access-date=7 មករា 2022|website=The Daily Beast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221170726/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archive-date=21 ធ្នូ 2012|url-status=live}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៩ រដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៣៨ (៧១.៥%) នៃរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=A67L28 /> ប្រទេសមួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមែនប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលស្គាល់ PLO ជា "តំណាងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន"។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់ PLO ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដោយក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីបំពេញមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=GiE>{{Cite book|title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993|first1=Yezid|last1=Sayigh|edition=illustrated|publisher=Oxford University Press|page=624|isbn=978-0-19-829643-0}} </ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន]]។ [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង និងកើត។ ចំណែកឯតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត ហើយនិងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង ត្បូង និងលិច។ ដូចនេះ តំបន់​ទាំងពីររបស់​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីនមិនមាន​ព្រំដែន​ភូមិសាស្ត្រ​ជាប់ជាមួយ​គ្នា​នោះទេដោយ​វាត្រូវបាន​បំបែក​ដោយទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល។ បើរាប់ទឹកដីទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី ១៦៣ នៅលើពិភពលោក។<ref name="auto" /><ref>{{Cite web|url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx/_Images/CountryProfile.aspx?crName=State+of+Palestine|title=UNdata &#124; country profile &#124; State of Palestine|website=data.un.org}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/|title=State of Palestine Population (2020) – Worldometer|website=www.worldometers.info}}</ref> បច្ចុប្បន្ន ប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ពិសេសនៅតំបន់ហ្កាហ្សាដែលមានបញ្ហាដូចជា៖ [[វាលលំហកម្ម]] កំណើននៃកម្រិតបរិមាណអំបិលនៅក្នុងទឹកសាប ទឹកសម្អុយ ជំងឺក្នុងទឹក គុណភាពដីធ្លាក់ចុះ តំហយ និងកំណើនជាតិពុលក្នុងធនធានទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏ជួបបញ្ហាស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ហើយទោះបីជាប្រភពទឹកសាបមានច្រើនជាងនៅតំបន់ហ្កាហ្សាក្តី ប៉ុន្តែមធ្យោបាយប្រើប្រាស់នូវមានកំណត់នៅឡើយដោយសារតែជម្លោះកំពុងតែកើតមានក្នុងតំបន់។<ref name="al Haq">{{Cite web|url=http://www.alhaq.org/search|title=Search|website=www.alhaq.org|access-date=2022-01-09|archivedate=2022-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220223092458/https://www.alhaq.org/search|url-status=dead}}</ref> ===អាកាសធាតុ=== សីតុណ្ហភាពនៅប៉ាឡេស្ទីនមានការប្រែប្រួលខ្លាំង។ អាកាសធាតុនៅតំបន់វ៉េសប៊ែងភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចអាកាសធាតុសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេដោយតំបន់ខ្ពង់រាបរាងត្រជាក់ជាងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចបន្តិច។ នៅភាគខាងកើត តំបន់មួយផ្នែកនៃវ៉េសប៊ែងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ[[វាលលំហជូឌី]] ឯតំបន់ភាគខាងលិចជាប់នឹង[[សមុទ្រដេដស៊ី|សមុទ្រមរណៈ]]ដោយមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្ងួតហែង និងក្តៅ។ ហ្កាហ្សាមាន[[អាកាសធាតុក្តៅពាក់កណ្តាលស្ងួតហែង]] ជាមួយនឹងរដូវរងាកម្រិតស្រាល។<ref name="GS">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm |title=Gaza |publisher=Global Security |access-date=9 មករា 2022}}</ref> និទាឃរដូវកើតមាននៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា ហើយខែដែលក្តៅបំផុតគឺរវាងខែកក្កដា និងខែសីហាដែលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាមធ្យមគឺ ៣៣°C ។ ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករាដោយមានសីតុណ្ហភាពជាធម្មតា ៧°C ។ ភ្លៀងគឺកម្រមានធ្លាក់ណាស់ ហើយជាទូទៅភ្លៀងមានធ្លាក់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា និងខែមីនាជាមួយនឹងអត្រាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំប្រហែល ១១៦ មម។<ref name="MSN">{{cite web |url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&wealocations=wc%3a11884&q=Gaza%2c+Gaza+Strip&setunit=C |title=Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip |publisher=MSN Weather |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx |archive-date=10 កុម្ភៈ 2009 |url-status=dead |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx }}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន}} [[File:PalestinianLegislativeCouncilGazaCity.jpg|thumb|អគារ​[[ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិបញ្ញត្តិ​ប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សា​នីតិ]]ត្រូវបានបំផ្លាញនៅក្នុង[[ជម្លោះ​ហ្កាហ្សា–​អ៊ីស្រាអែល]]។]] រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័ននយោបាយដូចខាងក្រោមដែលមានទំនាក់ទំនងខ្ពស់ជាមួយនឹង[[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (PLO)៖ *[[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web |author=[[រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |trans-title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស និងអារ៉ាប់) Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations between the Dominican Republic and the State of Palestine |url=http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |date=15 July 2009 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |archive-date=15 August 2011 |quote=''Presidente del Estado de Palestina'' [ប្រធានរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]. |url-status=dead |archivedate=15 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf }}</ref>{{refn|group=ស|name=PLOchair|រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានាធិបតីសរុបទាំងពីរនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺលោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]] និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់គាត់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]សុទ្ធតែត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]ពីដំបូងមុននឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref name=A67L28 /><ref name=GiE /> សូមមើល[[ថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នប៉ាឡេស្ទីន]]។}} – តែងតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]]<ref name="p2008">[http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 PLO Body Elects Abbas 'President of Palestine'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901155712/http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 |date=1 September 2017 }} 25 November 2008. Agence France-Presse (via ''MIFTAH''). ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 9 មករា 2022. </ref> *[[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] – សភាដែលបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនឡើង<ref name=declaration1988 /> *[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] – អនុវត្តមុខងាររបស់រដ្ឋាភិបាលនិរទេស<ref name=A67L28 /><ref name=GiE /><ref name=unescogie>{{cite web |author=គណៈកម្មការប្រតិបត្តិអង្គការ[[យូណេស្កូ]] |title=(អង់គ្លេស) Hundred and Thirty-First Session&nbsp;– Item 9.4 of the Provisional Agenda&nbsp;– Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State |page=18, Annex II |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |publisher=[[យូណេស្កូ]] |date=12 May 1989 |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145954/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |archive-date=28 កក្កដា 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Palestinian National Council (PNC) |access-date=9 មករា 2022 |website=(អង់គ្លេស) European Institute for Research on Mediterranean and Euro-Arab Cooperation |url=http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-date=6 សីហា 2011 |url-status=dead |publisher=Medea Institute |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ }}</ref> រក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងបរទេស។ ស្ថាប័នទាំងនេះគឺមិនស្ថិតនៅក្រោម[[អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]នោះទេហើយជាទូទៅអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនមានស្ថាប័នដូចជា [[ប្រធានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]] (PLC) និង[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអាជ្ញាធរ]]។ ឯកសារបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន<ref name=declaration1988 /> ហើយវាមានលក្ខណៈខុសគ្នាពី[[កតិកាសញ្ញាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[ច្បាប់មូលដ្ឋានអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]។ {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg |caption1=ផែនទីនៃអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនដែលបង្ហាញពីទឹកដីបរិពន្ធភូមិរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន (ពណ៌ក្រហម) ([[តំបន់វ៉េសប៊ែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូលើកទី២|តំបន់ A និង B]]) |image2=West Bank and Gaza Strip location map.svg |caption2=ផែនទីរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីន (ផ្លូវការ) }} ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{ផ្នែកទទេ}} ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]គឺជាអ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅថ្នាក់អន្តរជាតិ។ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីនមានលក្ខណៈជាអ្នកតំណាងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់រូបភាពនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនានាមានដូចជា សមាជិក សហការី ឬអ្នកសង្កេតការណ៍ជាដើម។ ===ច្បាប់ និងសន្តិសុខ=== {{Main|សេវាសន្តិសុខប៉ាឡេស្ទីន}} រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានកងកម្លាំងសន្តិសុខមួយចំនួនរួមមាន [[កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិល]] [[កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិ]] និងសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ជាដើម ដែលស្ថាប័នទាំងនេះសុទ្ធតែមានមុខងាររក្សាសន្តិសុខ និងការពារប្រជាពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជារួម។ ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|ចំនួនប្រជាជន{{UN Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|ឆ្នាំ ! style="background:#cfb;"|គិតជាលាន |- |style="text-align:left;"|១៩៥០ ||style="text-align:right;"|០.៩ |- |style="text-align:left;"|២០០០ ||style="text-align:right;"|៣.២ |- |style="text-align:left;"|២០១៨ ||style="text-align:right;"|៤.៩ |} យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានប្រជាជនចំនួន ៤,៤២០,៥៤៩ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។<ref name="census">{{cite web | url=http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | title=ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន | publisher=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | access-date=10 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | archive-date=10 មិថុនា 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | archivedate=2015-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population }}</ref> នៅក្នុងទឹកដីប្រមាណ ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រហែល ៨២៧ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="auto1" /> ===សុខភាព=== {{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} យោងតាមក្រសួងសុខាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពបឋមចំនួន ៧៤៣ (៥៨៣ នៅវ៉េសប៊ែង និង ១៦០ នៅហ្កាហ្សា) និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ៨១ (៥១ នៅវ៉េសប៊ែង និង ៣០ នៅហ្កាហ្សា)។<ref>{{cite web|url= https://www.pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|title= Overview of Public Health in Palestine|date= 2018|publisher= Palestinian National Institute of Public Health|access-date= 11 មករា 2022|archivedate= 2020-08-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200812000103/https://pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|url-status= dead}}</ref> ក្នុងប្រតិបត្តិការក្រោមការឧបត្ថម្ភពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO)<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/health-cluster/about/en/|title=WHO &#124; About Us|website=WHO}}</ref> ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៅលើទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន (oPt) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ និងតំណាងឱ្យភាពជាដៃគូរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិជាង ៧០ និងទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់បុគ្គលិកសុខភាពដែលចូលរួមក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌នៅ oPt។ ក្រុមសុខាភិបាលទាំងនោះត្រូវមានក្រសួងសុខាភិបាលជាសហប្រធានដើម្បីធានាឱ្យអ្វីៗស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការជាតិ។<ref>{{Cite web|url=http://healthclusteropt.org/pages/1/what-is-health-cluster|title=Health Cluster OPT|website=healthclusteropt.org}}</ref> ===ការអប់រំ=== {{Main|វិស័យអប់រំនៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} អត្រាអក្ខរកម្មរបស់ប៉ាឡេស្ទីនគឺ ៩៦.៣% បើយោងតាមរបាយការណ៍ពីឆ្នាំ២០១៤ របស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះជាអត្រាដ៏ខ្ពស់តាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនមាអសទិសភាពខាងអក្ខរកម្មតាមភេទដោយក្នុងនោះស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី ១៥ ឆ្នាំប្រមាណ ៥.៩% ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនចេះអក្សរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបុរស ១.៦%។<ref name="undp_palestine_education_2014">{{cite web|title=Education (2014)|url=http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|website=United Nations Development Programme|publisher=United Nations|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|archivedate=11 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf}}</ref> អនក្ខរភាពក្នុងចំណោមស្ត្រីបានធ្លាក់ចុះពី ២០.៣% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ មកតិចជាង ៦% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref name="undp_palestine_education_2014" /> ===សាសនា=== ៩៣% នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនសរុបគឺជាឥស្លាមសាសនិក<ref>{{cite web|title=Are all Palestinians Muslim?|url=http://imeu.net/news/article0042.shtml|work=[[Institute for Middle East Understanding]]|access-date=11 មករា 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml|archive-date=13 មេសា 2014|archivedate=2014-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml}}</ref>ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកកាន់និកាយស៊ុននីឥស្លាម<ref>Lybarger, 2007, p. 114.</ref> ហើយបូករួមទាំងមានមនុស្សភាគតិចមួយចំនួនទៀតដែលកាន់និកាយ[[អាម៉ាឌីស]]<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | title=PA's Moderate Muslims Face Threats | date=31 May 2010 | access-date=11 មករា 2022 | publisher=Israel National News | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235429/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | archive-date=26 មេសា 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> និងក្នុងនោះផងដែរមាន ១៥% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមគ្មាននិកាយ។<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Religious Identity Among Muslims |date=9 August 2012 |publisher=Pewforum.org |access-date=11 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |archive-date=26 ធ្នូ 2016 |url-status=live }}</ref> គ្រិស្តសាសនិកប៉ាឡេស្ទីនតំណាងឱ្យក្រុមសាសនា ៦% ហើយបន្ទាប់មកមានសហគមន៍សាសនាតូចៗជាច្រើន រួមទាំង[[ឌ្រុស]] និង[[សាមារីតង់]]ជាដើម។<ref name="Salome2010">{{cite book|author=Louis J. Salome|title=Violence, Veils and Bloodlines: Reporting from War Zones|url=https://books.google.com/books?id=ymUfFZ_eHLwC&pg=PA77|year=2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5584-3|pages=77–}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ===ទេសចរណ៍=== ទេសចរណ៍នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​​គឺ​ចង់សម្តៅទៅ​លើ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្រុង[[យេរូសាឡឹម​ខាង​កើត]] តំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ នៅឆ្នាំ២០១០ មនុស្សចំនួន ៤.៦ លាននាក់បានដើរលេងកម្សាន្តលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន បើទៅធៀបនឹង ២.៦ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួន ២.២ លាននាក់ជាភ្ញៀវទេសចរបរទេស ខណៈដែល ២.៧ លាននាក់ជាភ្ញៀវក្នុងស្រុក។<ref name="PCBS">{{cite news|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|title=PCBS: Marked increase in West Bank tourism in 2010|date=26 September 2011|work=M'aan|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070556/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|archive-date=18 មិថុនា 2013|url-status=dead}}</ref> អ្នកទេសចរភាគច្រើនបានមកកម្សាន្តត្រឹមតែពីរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះ ឬជាផ្នែកនៃដំណើរកម្សាន្តរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០១២ ភ្ញៀវជាង ១៥០,០០០ នាក់បានស្នាក់នៅតាមសណ្ឋាគារនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ប្រហែល ៤០% នៃភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ជាជនជាតិអឺរ៉ុប និង ៩% មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទសកាណាដា។<ref>{{cite web |author1=Imtiaz Muqbil |author2=Sana Muqbil |url=http://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |title=Europeans Dominate Visitor Arrivals to Palestine in 2012 |publisher=Travel-impact-newswire.com |date=11 March 2013 |access-date=12 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |archive-date=29 សីហា 2016 |url-status=dead |archivedate=29 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 }}</ref><ref name=":0">Israel and the Palestinian Territories. p. 254. Lonely Planet Publications. 2012</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺលោកស្រី រូឡា ម៉ាអៃយ៉ា បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តនិងជម្រុញឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចអន្តរជាតិមកកាន់ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលរារាំងវិស័យទេសចរណ៍មិនឱ្យក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន។<ref>{{cite web|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|title=Tourism in Palestine an Act of Solidarity, says Minister of Tourism|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812211609/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|archive-date=12 សីហា 2017|url-status=live}}</ref> នៅប៉ាឡេស្ទីនគឺមិនមានលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការដាក់លើជនបរទេសក្រៅពីលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយគោលនយោបាយទិដ្ឋាការរបស់អ៊ីស្រាអែលទេ។ មធ្យោបាយចូលទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។ ការចូលទៅកាន់ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីនគឺតម្រូវឱ្យតែមានលិខិតឆ្លងដែនអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |url=http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |title=Entering and Exiting Jerusalem, The west Bank, and Gaza |access-date=12 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |archive-date=18 មីនា 2014 |archivedate=2014-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html }}</ref> ===គមនាគមន៍=== {{Main|គមនាគមន៍នៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} [[ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]] (PCBS) និង[[ក្រសួងទូរគមនាគមន៍ និងព័ត៌មានវិទ្យា]] បានថ្លែងថា ប៉ាឡេស្ទីនមានអតិថិជនទូរស័ព្ទចល័តចំនួន ៤.២ លាននាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួន ២.៦ លាននាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១០ ខណៈដែលចំនួនអតិថិជន ADSL នៅប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងដល់ប្រហែល ៣៦៣ ពាន់នាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ បើធៀបនឹង ១១៩ ពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលជាមួយគ្នា។ ៩៧% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់យ៉ាងហោចណាស់មានទូរសព្ទចល័តមួយ ខណៈពេលដែលទូរសព្ទដៃយ៉ាងតិចណាស់មួយត្រូវបានកាន់ដោយ ៨៦% នៃគ្រួសារទាំងនោះ (៩១% នៅវ៉េសប៊ែង និង ៧៨% នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា)។ ប្រហែល ៨០% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនមានបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ហើយប្រហែលមួយភាគបីមានកុំព្យូទ័រ។<ref>{{cite news |title=4.2 million cellular mobile subscriptions in Palestine, says Bureau of Statistics|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=oPyqzLa117117013662aoPyqzL|publisher=WAFA|date=17 May 2020|access-date=12 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារពិភពលោកបានអនុម័តផ្តល់ជំនួយថវិកាចំនួន ១៥ លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់យុវជន និងការងារ (TechStart) ក្នុងគោលបំណងជួយដល់វិស័យព័ត៌មានវិទ្យានៅប៉ាឡេស្ទីន បង្កើនសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន និងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់បន្ថែមទៀត។ លោកខានថាន សាំនការដែលជានាយកធនាគារពិភពលោកប្រចាំតំបន់វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា បាននិយាយថា "វិស័យព័ត៌មានវិទ្យាមានសក្តានុពលក្នុងការចូលរួមចំណែកយ៉ាងរឹងមាំដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ វាអាចផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់យុវជនប៉ាឡេស្ទីន ដែលស្មើនឹង ៣០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប និងកំពុងទទួលរងពីភាពអត់ការងារធ្វើធ្ងន់ធ្ងរ"។<ref>{{cite news |title=(អង់គ្លេស) US$15 Million Investment in Information Technology to Boost High-Skilled Jobs for Palestinian Youth|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=BTuQq8a117427285140aBTuQq8|publisher=WAFA|date=15 June 2020|access-date=12 មករា 2022}}</ref> ===សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ=== [[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប៉ាឡេស្ទីន]]បានចេញសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សេវាទូទាត់តាមអេឡិចត្រូនិក រួមទាំងកាបូបអេឡិចត្រូនិក និងកាតបង់ប្រាក់ជាមុន។<ref>{{cite news|title=Palestine Monetary Authority: Starting to Provide Electronic Payment Services in Palestine|url=http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|publisher=PNN|date=May 2020|access-date=13 មករា 2022|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202212008/http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|url-status=dead}}</ref> ===ដំណឹកជញ្ជូន=== {{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ===ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងអនាម័យ=== ជាទូទៅ ទឹកនៅតំបន់ហ្កាហ្សាគឺមានគុណភាពអន់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវ៉េសប៊ែង។ ប្រហែលមួយភាគបីទៅពាក់កណ្តាលនៃទឹកដែលបានចែកចាយនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយទឹក។ ការបិទផ្លូវដំណើរដ៏យូរអង្វែងនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បូករួមជាមួយនឹង[[សង្រ្គាមហ្កាហ្សា]] បានបង្កឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់មួយនេះ។<ref name="UN Gaza">{{cite web | last = United Nations | author-link = United Nations | title = Gaza water crisis prompts UN call for immediate opening of crossings | date = 3 September 2009 |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927 | access-date = 13 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100608054238/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927 | archive-date = 8 មិថុនា 2010 | url-status=live | df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url = http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|title = Gaza Strip Water and Sanitation Situation|date = 2009|publisher = Worldbank|archive-url = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|archive-date = 22 កុម្ភៈ 2018|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 2022-01-13|archivedate = 2018-02-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html}}</ref> ទាក់ទងនឹងទឹកសំណល់ រោងចក្រប្រព្រឹត្តិកម្មដែលមានស្រាប់មិនមានសមត្ថភាពចម្រាញ់ទឹកសំណល់ដែលបានផលិតទាំងអស់នោះឡើយ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite journal|title = Urban Wastewater Treatment and Reclamation for Agricultural Irrigation: The situation in Morocco and Palestine|date = 2005|doi=10.1007/s10669-005-0998-x|volume=24|issue = 4|pages=227–236 | last1 = Fatta | first1 = D. |journal=The Environmentalist|s2cid = 85346288}}</ref> ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហិរញ្ញប្បទានពីខាងក្រៅ។<ref>{{cite web|url= http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|title = Water as a human right: The understanding of water in Palestine|date = 2004|website = Boell.de|last = Assaf|first = Karen|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923222949/http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|archive-date = 23 កញ្ញា 2015|url-status=live|df = dmy-all}}</ref> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន}} ==មើលផងដែរ== *[[អ៊ីស្រាអែល]] *[[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] *[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist|30em}} ===គន្ថនិទ្ទេស=== {{refbegin|30em}} * {{cite book |title=The SAGE Handbook of Conflict Resolution |author1=Bercovitch, Jacob |author2=Zartman, I. William |editor1=Bercovitch, Jacob |editor2=Kremenyuk, Victor |editor3=Zartman, I. William |edition=illustrated |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2192-3}} * {{Cite book |title=The Reality of International Law: Essays in Honour of Ian Brownlie |author1=Brownlie, Ian |author2=Goodwin-Gill, Guy S. |author3=Talmon, Stefan |author4= Jennings, Robert |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1999|url=https://books.google.com/books?id=FcO3hLQbGXwC |isbn=978-0-19-826837-6 }} * Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. London: Frank Cass. {{ISBN|978-0-7146-3091-5}} * {{Cite book |last=Grant |first=Thomas D. |title=The Recognition of States: Law and Practice in Debate and Evolution |url={{Google books |id=GAQ8vIJE8_QC |plainurl=yes }} |year=1999 |isbn=978-0-275-96350-7}} * {{Cite book |title=Sourcebook on Public International Law |first1=Tim |last1=Hillier |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 }} * {{Cite book |title=The Palestine Yearbook of International Law 1989 |first1=Anis F. |last1=Kassim |edition=illustrated |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1997 |isbn=978-90-411-0342-0 }} [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA49#v=onepage&f=false p.&nbsp;49] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA279#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;279] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA291#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;291] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA294#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;294] * {{Cite book |title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century |last=Kellerman |first=Aharo n|location=Albany, New York |isbn=978-0-7914-1295-4 |url={{Google books |id=XI6uIZJQnU8C |plainurl=yes }} |page=352 |year=1993 }} * {{cite book |url={{Google books |id=NYszJtC66FAC |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Kogan Page |edition=27th, illustrated |year=2004 |isbn=978-0-7494-4066-4 |publisher=Kogan Page }} * {{cite book |title=International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money |first1=Anne |last1=Le More |edition=illustrated |year=2008 |isbn=978-0-415-45385-1 |url={{Google books |id=gnbdQ4k3meIC |page=27 |plainurl=yes }} }} * {{Cite book |title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements |author1=[[អែដមុន អូស្មង់ឈីក|Osmańczyk, Edmund Jan]] |author2=Mango, Anthony |edition=3rd |publisher=Taylor & Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93921-8 }} * {{Cite book |title=The Case for Palestine: An International Law Perspective |author=[[ចន ប៊ី ឃ្វីងលី|Quigley, John B.]] |edition=2nd, revised |publisher=Duke University Press |year=2005 |isbn=978-0-8223-3539-9}} * {{cite book |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World |first1=Don |last1=Rubin |isbn=978-0-415-05932-9 |publisher=Taylor & Francis |edition=illustrated, reprint |year=1999 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0002unse_j6c2 }} * {{Cite book |title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993 |author=[[យឺស៊ីដ សាយីង|Sayigh, Yezid]] |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-829643-0 }} * {{Cite book |title=Philosophical Perspectives on the Israeli–Palestinian Conflict |editor=Tomis Kapitan |author=Segal, Jerome M. |edition=illustrated |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=978-1-56324-878-8 }} * {{Cite book |last1=Silverburg |first1=Sanford R. |title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics |publisher=McFarland & Company |location=Jefferson, North Carolina |year=2002 |isbn=978-0-7864-1191-7 }} {{refend}} ==អានបន្ថែម== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' {{refbegin|30em}} * {{cite book |title=Refugees into Citizens: Palestinians and the End of the Arab-Israeli Conflict |author=[[ដនណា អារ្តស៍|Arzt, Donna E.]] |edition=illustrated |publisher=[[Council on Foreign Relations]] |year=1997 |isbn=978-0-87609-194-4 |url=https://archive.org/details/refugeesintociti00arzt }} * {{Cite book |title=Law, Power, and the Sovereign State: The Evolution and Application of the Concept of Sovereignty |first1=Michael |last1=Fowler |first2=Julie Marie |last2=Bunck |year=1995 |isbn=978-0-271-01471-5 |url={{Google books |id=oAp_97VvpMIC |page=59 |plainurl=yes }} }} * {{cite book |title=Israel and Africa: The Problematic Friendship |first1=Joel |last1=Peters |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete }} * Shatz, Adam, "We Are Conquerors" (review of Tom Segev, ''A State at Any Cost: The Life of David Ben-Gurion'', Head of Zeus, 2019, 804 pp., {{ISBN|978-1-78954-462-6}}), ''[[London Review of Books]]'', vol. 41, no. 20 (24 October 2019), pp. 37–38, 40–42. "Segev's biography... shows how central exclusionary [[ជាតិនិយម|nationalism]], [[សង្គ្រាម|war]] and [[ពូជសាសន៍និយម|racism]] were to [[ដាវីដ ប៊ិន-ហ្គូរាន|Ben-Gurion]]'s vision of the [[ជាតិភូមុជ្វីហ្វ|Jewish homeland]] in [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|Palestine]], and how contemptuous he was not only of the [[Arabs]] but of Jewish life outside [[Zion]]. [Liberal Jews] may look at the state that Ben-Gurion built, and ask if the cost has been worth it." (p. 42 of Shatz's review.) * {{Cite book |url={{Google books |id=pP315Mw3S9EC |page=1328 |plainurl=yes }} |title=The Middle East and North Africa 2004: 2004 |last1=Taylor & Francis Group |first2=Lucy |last2=Dean |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-85743-184-1 }} * {{cite book |title=A History of the Israeli–Palestinian Conflict |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |url-access=registration |first1=Mark A. |last1=Tessler |edition=2nd, illustrated |location=Bloomington, Indiana |publisher=Indiana University Press |year=1994|isbn=978-0-253-35848-6}} * {{Cite book |title=The Oslo Accords: International Law and the Israeli–Palestinian Peace Agreements |first1=Geoffrey R. |last1=Watson |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-829891-5 }} {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' * [http://www.dipublico.com.ar/english/status-of-palestine-in-the-united-nations-ares6719-full-text/ ស្ថានភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (A/RES/67/19) Full Text] * Cross, Tony (24 September 2011). [http://www.english.rfi.fr/americas/20110924-after-abbass-un-bid-are-palestinians-closer-having-state "After Abbas's UN Bid Are Palestinians Closer To Having a State?"]. [[វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ * [https://web.archive.org/web/20120311092036/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=582&PID=2225&IID=5441&TTL=Recognition_of_a_Palestinian_State_%E2%80%93_Premature,_Legally_Invalid,_and_Undermining_any_Bona_F Recognition of a Palestinian state Premature Legally Invalid and Undermining any Bona Fide Negotiation Process] * [https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Political Statement accompanying Palestinian Declaration of Independence] * [https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/ Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations] * [https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution] * [http://www.jcpa.org/art/becker1.htm International Recognition of a Unilaterally Declared Palestinian State: Legal and Policy Dilemmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115062634/https://www.jcpa.org/art/becker1.htm |date=2022-01-15 }}, by Tal Becker [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការទទួលស្គាល់មានកំណត់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] 5uah9ly3u44pfeasu51ne4d8bbkv7e5 0 47770 337674 333942 2026-07-26T21:19:53Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337674 wikitext text/x-wiki {{Short description|ដែនជម្រកសត្វព្រៃនៅភាគជើង-កណ្ដាលប្រទេសកម្ពុជា}}{{Use dmy dates|date=December 2025}}{{Infobox protected area|name=ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់|alt_name={{lang|km|ព្រៃឡង់}}|photo=Prey Lang Forest Aerial.jpg|photo_caption=ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់|map=Cambodia|map_caption=ទីតាំងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា|location=[[ខេត្តក្រចេះ]], [[ខេត្តកំពង់ធំ]], [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង [[ខេត្តព្រះវិហារ]], [[កម្ពុជា]]|coordinates={{coord|13|10|28|N|105|37|09|E|region:KH_type:protectedarea|display=inline,title}}|area=4,896.63&nbsp;km²|area_ref=<ref name="ODC-Subdecree181" />|established=9 May 2016|designation=ដែនជម្រកសត្វព្រៃ|governing_body=[[ក្រសួងបរិស្ថាន]]}}'''ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់''' (អង់គ្លេស៖ ''Prey Lang Wildlife Sanctuary''; ខ្មែរ៖ {{lang|km|ព្រៃឡង់}}) គឺជា [[តំបន់ការពារធម្មជាតិ]]មួយ នៅភាគជើង-កណ្ដាល[[កម្ពុជា]] ដែលលាតសន្ធឹងលើផ្នែកខ្លះៗនៃ [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។<ref name="ODC-Subdecree74">{{cite web |date=9 May 2016 |title=Sub-Decree No. 74 on establishment of Prey Lang Wildlife Sanctuary |url=https://data.opendevelopmentmekong.net/laws_record/subdecree_no74_on_establishment_of_prey_lang_wildlife_sanctuary |access-date=15 December 2025 |website=OD Mekong Datahub |publisher=Open Development Cambodia}}</ref> ដែនជម្រកនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ 2016 ដោយមានផ្ទៃដី 4,316.83&nbsp;km² ហើយព្រំដែនរបស់វាត្រូវបានកែចំណាត់ថ្នាក់ឡើងវិញនៅឆ្នាំ 2023 ទៅជា 4,896.63&nbsp;km²។<ref name="ODC-Subdecree74" /><ref name="ODC-Subdecree181">{{cite web |date=17 July 2023 |title=Sub-Decree no. 181 on reclassifying Prey Lang Wildlife Sanctuary |url=https://data.opendevelopmentmekong.net/laws_record/sub-decree-no-181-on-reclassifying-of-prey-lang-wildlife-sanctuary |access-date=15 December 2025 |website=OD Mekong Datahub |publisher=Open Development Cambodia}}</ref> <ref name="ODC-Subdecree181" /> ដែនជម្រកនេះការពារប្លុកព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំ (lowland evergreen forests) ដែលនៅសល់ទំហំធំមួយរបស់កម្ពុជា និងដីសើមដែលពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ រួមមាន ព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំតាមដងស្ទឹង/ទន្លេ ព្រៃឈើ[[Dipterocarpaceae|ឌីបតេរ៉ូកាប]]ខ្ពស់ៗ និងព្រៃលិចទឹកបៃតងពេញឆ្នាំ (''choams'')។<ref name="Winrock2016">{{cite report|title=Prey Lang Forest Landscape (picture booklet)|publisher=Winrock International|year=2016|url=https://winrock.org/wp-content/uploads/2016/03/PLL-Picture-booklet_English_Final.pdf|access-date=15 December 2025}}</ref><ref name="Turreira2022">{{cite journal|last1=Turreira-García|first1=Nerea|last2=Argyriou|first2=Dimitris|last3=Phourin|first3=Chhang|last4=Srisanga|first4=Prajak|last5=Theilade|first5=Ida|year=2022|title=Evergreen forest types of the central plains in Cambodia: floristic composition and ecological characteristics|journal=Nordic Journal of Botany|volume=2022|issue=8|pages=e03494|doi=10.1111/njb.03494}}</ref> ទេសភាពព្រៃធំទូលាយនេះស្ថិតឆ្លងកាត់ព្រំដែនអាងទឹកដែលបង្ហូរទៅទាំងអាង[[បឹងទន្លេសាប]] និងប្រព័ន្ធ[[ទន្លេមេគង្គ]] ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជលសាស្ត្រតំបន់ និងភាពមានទឹកក្នុងរដូវប្រាំង។<ref name="Winrock2016" /> ការស្ទង់មតិជីវចម្រុះ និងការសិក្សាបន្តបន្ទាប់បានរាយការណ៍អំពីសត្វព្រៃដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែង រួមមាន [[ដំរីអាស៊ី]] និងថនិកសត្វក្រុមគោព្រៃទំហំធំៗដូចជា [[Gaur|ខ្ទីង]] និង [[ទន្សោង]] ព្រមទាំងសត្វព្រៃក្រុមព្រីមេតដូចជា [[Pileated gibbon|ស្វាកោង (pileated gibbon)]] និងសត្វដែលត្រូវបានជួញដូរខ្លាំងដូចជា [[Sunda pangolin|ពង្រូលស៊ុនដា]]។<ref name="Sinovas2025">{{cite journal|last1=Sinovas|first1=Pablo|last2=Smith|first2=Chelsea|last3=Keath|first3=Sophorn|last4=Chantha|first4=Nasak|last5=Kaden|first5=Jennifer|last6=Ith|first6=Saveng|last7=Ball|first7=Alex|date=13 March 2025|title=Giants in the landscape: status, genetic diversity, habitat suitability and conservation implications for a fragmented Asian elephant (''Elephas maximus'') population in Cambodia|journal=PeerJ|volume=13|pages=e18932|doi=10.7717/peerj.18932|pmc=11910960|pmid=40093415}}</ref><ref name="Winrock2016" /> ការងារវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្នុងដែនជម្រកនេះក៏បានចូលរួមចំណែកដល់ការចែកចាត់ថ្នាក់ជីវៈ (taxonomy) ផងដែរ រួមមានការពិពណ៌នាប្រភេទតុកកែថ្មី ''[[Cyrtodactylus phnomchiensis]]'' ពីតំបន់ភ្នំជី (Phnom Chi)។<ref name="Neang2020">{{cite journal|last1=Neang|first1=T.|last2=Henson|first2=A.|last3=Stuart|first3=B. L.|year=2020|title=A new species of ''Cyrtodactylus'' (Squamata, Gekkonidae) from Cambodia’s Prey Lang Wildlife Sanctuary|journal=ZooKeys|volume=926|pages=133–158|doi=10.3897/zookeys.926.48671}}</ref> ព្រៃឡង់ក៏ជាប់ពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយសហគមន៍ជនជាតិដើម និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន (រួមមានជាច្រើននៃ [[ជនជាតិកួយ]]) ដែលជីវភាពរស់នៅ និងអនុវត្តវប្បធម៌របស់ពួកគេភ្ជាប់នឹងការទាញយកជ័រ និង[[Non-timber forest product|ផលិតផលព្រៃឈើមិនមែនឈើ]]ផ្សេងៗ ដែលត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងការស្រាវជ្រាវផ្នែក ethnobotany។<ref name="Turreira2017">{{cite journal|last1=Turreira-García|first1=Nerea|last2=Argyriou|first2=Dimitris|last3=Chhang|first3=Phourin|last4=Srisanga|first4=Prachaya|last5=Theilade|first5=Ida|year=2017|title=Ethnobotanical knowledge of the Kuy and Khmer people in Prey Lang, Cambodia|url=https://www.fauna-flora.org/wp-content/uploads/2023/05/201706_Cambodian-Journal-of-Natural-History.pdf|journal=Cambodian Journal of Natural History|issue=1|pages=76–101|access-date=15 December 2025}}</ref> ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2010 មក ដែនជម្រកនេះបានក្លាយជាប្រធានបទស្រាវជ្រាវ និងជជែកវែកញែកសាធារណៈយ៉ាងបន្តបន្ទាប់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងការបំលែងព្រៃ ការត្រួតពិនិត្យដោយសហគមន៍ និងគម្រោងហិរញ្ញវត្ថុកាបូនដែលកំណត់ស៊ុមជាកម្មវិធី [[REDD+]]។<ref name="Langner2020">{{cite report|last1=Langner|first1=Andreas|last2=Desclée|first2=Baudouin|last3=Carboni|first3=Silvia|last4=Vancutsem|first4=Christelle|last5=Stibig|first5=Hans-Jürgen|last6=Achard|first6=Frédéric|last7=Theilade|first7=Ida|title=Forest encroachments and logging activities within the Prey Lang Wildlife Sanctuary, Cambodia: Assessment of a new monitoring approach—radar-based Forest Canopy Disturbance Monitoring (FCDM-radar)|publisher=European Commission, Joint Research Centre|year=2020|series=JRC Technical Report|id=JRC122187|url=https://researchprofiles.ku.dk/da/publications/forest-encroachments-and-logging-activities-within-the-prey-lang-|access-date=15 December 2025}}</ref><ref name="Brofeldt2018">{{cite journal|year=2018|title=Community-Based Monitoring of Tropical Forest Crimes and Forest Resources Using Information and Communication Technology – Experiences from Prey Lang, Cambodia|journal=Citizen Science: Theory and Practice|volume=3|issue=2|pages=4|doi=10.5334/cstp.129}}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Prey_Lang_Wildlife_Sanctuary_(10.3897-zookeys.926.48671)_Figure_7.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ជម្រកនៅជិតភ្នំជី (Phnom Chi) នៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់។]] === ទីតាំង និងរូបរាងដី === ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ព្រៃទំនាបកណ្ដាលរបស់កម្ពុជា ខាងលិច[[ទន្លេមេគង្គ]] លើផ្ទៃដីទាបស្មើ ដែលជាញឹកញាប់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាម៉ូសៃនៃព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំ ច្រកព្រៃតាមដងទឹក និងជម្រកដែលលិចទឹកតាមរដូវ។<ref name="Winrock2016" /> របាយការណ៍ជីវចម្រុះសម្រាប់ទេសភាពធំទូលាយក៏បានកត់សម្គាល់ថាមានបណ្តុំថ្មកំបោរ karst ទំហំធំមួយនៅភាគខាងជើងនៃស្មុគស្មាញព្រៃធំទូលាយ ដែលរូងភ្នំត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ភាពចម្រុះនៃសត្វកណ្តៀរ (bats) និងសត្វដែលពាក់ព័ន្ធនឹងជម្រករូងភ្នំផ្សេងទៀត។<ref name="Winrock2016" /> === ជលសាស្ត្រ និងដីសើម === ទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយលាតសន្ធឹងឆ្លងកាត់ខ្សែបែងចែកអាងទឹករវាងអាង[[បឹងទន្លេសាប]] និងអាង[[ទន្លេមេគង្គ]] និងរួមមានអាងទឹក Stung Sen, Stung Chinit និង Siem Bok។<ref name="Winrock2016" /> ក្នុងរបាយការណ៍បច្ចេកទេស តំបន់ធំៗនៃទេសភាពកណ្ដាលអាចត្រូវបានគ្របដោយទឹកក្នុងរដូវវស្សា ហើយរួមតូចទៅជាបឹងតូចៗអចិន្ត្រៃយ៍ តំបន់មានប្រភពទឹកចេញពីផុស និងបឹងក្នុងរដូវប្រាំង។<ref name="Winrock2016" /> ព្រៃលិចទឹកទឹកសាបបៃតងពេញឆ្នាំ (''choams'') ដែលត្រូវបានផែនទីនៅក្នុងស្មុគស្មាញព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ កើតមាននៅកម្ពស់ទាប និងរួមមានទាំងតំបន់លិចទឹកអចិន្ត្រៃយ៍ និងតំបន់លិចទឹកតាមរដូវ ដោយរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃ និងសមាសភាពប្រភេទរុក្ខជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយភាពជ្រាបទឹកជាប់លាប់ និងការលិចទឹកតាមរដូវ។<ref name="Theilade2011Swamp">{{cite journal|last1=Theilade|first1=Ida|last2=Schmidt|first2=Lars|last3=Chhang|first3=Phourin|last4=McDonald|first4=J. Andrew|year=2011|title=Evergreen swamp forest in Cambodia: floristic composition, ecological characteristics, and conservation status|journal=Nordic Journal of Botany|volume=29|issue=1|pages=71–80|doi=10.1111/j.1756-1051.2010.01003.x}}</ref> == ភូគព្ភសាស្ត្រ និងដី == ការពិពណ៌នាអំពីព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំនៅទំនាបកណ្ដាលកម្ពុជា បានលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃផ្លូវទឹក និងបរិបទដីល្បាប់ស្ទឹង/ទន្លេ ក្នុងការកំណត់រចនាសម្ព័ន្ធសហគមន៍ព្រៃ។ ក្នុងការស្ទង់មតិរុក្ខសាស្ត្រនៅស្មុគស្មាញព្រៃព្រៃឡង់ ព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំតាមដងទឹកត្រូវបានពិពណ៌នាថាស្ថិតតាមជាយស្ទឹង និងសាខាទន្លេ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងដីល្បាប់ប្រភេទ loam (alluvial loamy soils) ដែលនៅសើមក្នុងរដូវប្រាំង។<ref name="Turreira2022" /> នៅកម្រិតអាងទឹកធំទូលាយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអាងជុំវិញដែនជម្រកនេះ ការវាយតម្លៃអាង Stung Chinit បានពិពណ៌នាថាមានតំបន់ធំៗនៃដីដែលមានគុណភាពទាប បង្កប់ដោយដី[[Acrisol]]ជាចម្បង ហើយក្រុមដីសំខាន់ផ្សេងទៀតរួមមាន [[Gleysol|Gleysols]], [[Cambisol|Cambisols]], [[Ferralsol|Ferralsols]] និង [[Plinthosol|Plinthosols]]។<ref name="TI2016">{{cite report|chapter=Stung Chinit catchment|title=Climate Change and Water Governance in Cambodia|publisher=Transparency International Cambodia (TI Cambodia)|year=2016|url=https://ticambodia.org/library/wp-content/files_mf/1459157417ccwge.pdf|access-date=15 December 2025|archivedate=24 ធ្នូ 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251224101642/https://ticambodia.org/library/wp-content/files_mf/1459157417ccwge.pdf|deadurl=yes}}</ref> == អាកាសធាតុ == ដែនជម្រកនេះស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អាកាសធាតុមូសុងត្រូពិច (tropical monsoon climate) របស់កម្ពុជា ដែលមានរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំងបែបច្បាស់លាស់។ របាយការណ៍កម្រិតអាងទឹកសម្រាប់ Stung Chinit បានពិពណ៌នារដូវវស្សាពីខែឧសភាដល់ខែតុលា ដែលផ្តល់លើស 90% នៃភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំ ហើយភ្លៀងកំពូលជាទូទៅស្ថិតនៅខែសីហា; ខែរដូវប្រាំងអាចមានភ្លៀងតិចខ្លាំង ឬគ្មានភ្លៀងសោះនៅតំបន់ខ្លះ។<ref name="TI2016" /> របាយការណ៍គ្រប់គ្រងអាងទឹកក៏បានលើកឡើងពីភាពមានរដូវកាលខ្លាំងក្នុងភ្លៀង និងលំហូរទឹកស្ទឹង/ទន្លេ និងពិពណ៌នាកំពូលលំហូរដោយឥទ្ធិពលមូសុង បន្ទាប់មកជារយៈពេលលំហូរទាបយូរនៅរដូវប្រាំង។<ref name="StungChinit2010">{{cite report|title=The management of Stung Chinit basin|publisher=Water Resources Management and Development Working Group|date=August 2010|url=https://www.mowram.gov.kh/wp-content/uploads/2017/09/The-management-of-Stung-Chinit-basin.pdf|access-date=15 December 2025}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == អេកូឡូស៊ី == === ជម្រក និងរុក្ខជាតិ === ==== ទេសភាពចម្រុះ ==== របាយការណ៍ជីវចម្រុះបច្ចេកទេសបានពិពណ៌នាទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយថាជាទេសភាពចម្រុះ (mosaic) ដែលមានភាពខុសគ្នាច្រើន។ ខណៈព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំមានសារៈសំខាន់ ព្រៃស្រាល (semi-evergreen forest) និងព្រៃឌីបតេរ៉ូកាបស្លឹកជ្រុះ (deciduous dipterocarp forest) ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាផងដែរ រួមជាមួយដីកន្ទុយព្រៃស្រល់–រុក្ខជាតិទូលាយ (mixed pine–broadleaf forest) និងវាលស្មៅបើកចំហ។<ref name="Winrock2016" /> ព្រៃលិចទឹក និងរណ្តៅទឹកអចិន្ត្រៃយ៍ត្រូវបានលើកឡើងថាជាជម្រកលក្ខណៈពិសេស ដែលជាជម្រកសម្រាប់សត្វព្រៃ និងជាចំណុចអាស្រ័យសំខាន់សម្រាប់សហគមន៍ក្នុងរដូវប្រាំង។<ref name="Winrock2016" /> ការស្រាវជ្រាវរុក្ខសាស្ត្រនៅទំនាបកណ្ដាលបានសង្កត់ធ្ងន់ថា «ព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំ» នៅទំនាបកម្ពុជាមានច្រើនប្រភេទខុសៗគ្នា ដែលមានសមាសភាពប្រភេទរុក្ខជាតិ រចនាសម្ព័ន្ធ និងបរិបទអេកូឡូស៊ីខុសគ្នា—លំនាំដែលសំខាន់សម្រាប់ការបកស្រាយការចាត់ថ្នាក់ពីការសង្កេតពីចម្ងាយ និងសម្រាប់ការធ្វើផែនការអភិរក្ស។<ref name="Turreira2022" /> ==== ប្រភេទព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំតំបន់ទំនាប ==== ការសិក្សាអំពីរុក្ខជាតិដោយផ្អែកលើដំណើរស្ទង់មតិរុក្ខសាស្ត្រនៅស្មុគស្មាញព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ បានពិពណ៌នាប្រភេទព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំតំបន់ទំនាបចំនួន ៤៖ (1) ព្រៃតាមដងទឹកដែលមាន ''Dipterocarpus costatus'' ជាប្រភេទលេចធ្លោ; (2) ព្រៃឌីបតេរ៉ូកាបខ្ពស់ដែលមាន ''Anisoptera costata'' ជាប្រភេទលេចធ្លោ; (3) ព្រៃលិចទឹកដែលមាន ''Macaranga triloba'' ជាប្រភេទលេចធ្លោ; និង (4) «Sralao» ជាសហគមន៍ព្រៃបើកចំហ ដែលមាន ''Lagerstroemia cochinchinensis'' លេចធ្លោតែមួយប្រភេទ (monodominance)។<ref name="Turreira2022" /> អ្នកនិពន្ធបានរាយការណ៍ថា ព្រៃឌីបតេរ៉ូកាបខ្ពស់មានបរិមាណផ្ទៃកាត់ដើមឈើ (basal area) ខ្ពស់ជាងគេក្នុងគំរូស្ទង់មតិ និងគាំទ្រដល់ដង់ស៊ីតេដើមឈើធំៗច្រើនបំផុត ដែលបង្ហាញពីតម្លៃអភិរក្សរបស់លក្ខណៈ old-growth នៅក្នុងទេសភាពទំនាបកណ្ដាល។<ref name="Turreira2022" /> ==== ព្រៃលិចទឹក និងដីសើម ==== ព្រៃលិចទឹកបៃតងពេញឆ្នាំនៅក្នុងស្មុគស្មាញធំទូលាយ ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាព្រៃដីសើមដែលមានលក្ខណៈពិសេសទាំងសមាសភាពរុក្ខជាតិ និងរចនាសម្ព័ន្ធ នៅកម្ពស់ទាប ដោយរុក្ខជាតិមានការប្រែប្រួលសម្របខ្លួនទៅនឹងដីជ្រាបទឹក (រួមមាន pneumatophores និងឫសសសរ stilt roots)។<ref name="Theilade2011Swamp" /> លំនាំលេចធ្លោតាមតំបន់ខុសៗគ្នាពីព្រៃឧទង់ជុំវិញ ហើយគាំទ្រការបកស្រាយថាជាសហគមន៍ព្រៃដីសើមដាច់ដោយឡែកមួយនៅទំនាបកណ្ដាលកម្ពុជា។<ref name="Theilade2011Swamp" /> === សត្វព្រៃ === ការស្ទង់មតិជីវចម្រុះ និងការស្រាវជ្រាវបន្តបន្ទាប់បានសង្កត់ធ្ងន់ពីសារៈសំខាន់នៃទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់សម្រាប់សត្វព្រៃនៅទំនាបកណ្ដាលកម្ពុជា រួមមានប្រភេទសត្វដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែង និងពាក់ព័ន្ធនឹងព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំ ដីសើម និងបណ្តុំ karst។<ref name="Winrock2016" /> ==== ថនិកសត្វ ==== [[ឯកសារ:Elephant_Female_and_Calf_Mudumalai_Mar21_DSC01384.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ដំរីអាស៊ីមេមួយក្បាលជាមួយកូន (ប្រភេទដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថាមាននៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់)។]] [[ឯកសារ:Pileated_Gibbon_(Hylobates_pileatus).jpg|រូបភាពតូច|ស្វាកោង (pileated gibbon) គឺជាសត្វព្រីមេតមួយដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថាកំពុងរងការគំរាមកំហែងនៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់។]] ថនិកសត្វទំហំធំៗដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថាមាននៅក្នុងដែនជម្រក និងទេសភាពធំទូលាយ រួមមានដំរីអាស៊ី និងគោព្រៃដូចជា ខ្ទីង (gaur) និងទន្សោង (banteng) ដែលជាទូទៅពាក់ព័ន្ធនឹងប្លុកព្រៃនៅសល់ និងជម្រកចម្រុះនៅភាគជើង និងកណ្ដាលកម្ពុជា។<ref name="Winrock2016" /><ref name="Sinovas2025" /> ការស្រាវជ្រាវនៅទេសភាពដំរីព្រៃឡង់បានប្រើការប្រមូលសំណាកហ្សែនដោយមិនរំខាន (non-invasive genetic sampling) និងការគំរូភាពសមរម្យនៃជម្រក (habitat modelling) ដើម្បីវាយតម្លៃស្ថានភាពប្រជាជន និងតម្រូវការភ្ជាប់គ្នារវាងតំបន់ (connectivity) ហើយលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃការរក្សាទុកការតភ្ជាប់ព្រៃរវាងតំបន់ការពារ សម្រាប់ថនិកសត្វដែលមានការផ្លាស់ទីឆ្ងាយ។<ref name="Sinovas2025" /> បណ្តុំថ្មកំបោរ karst នៅភាគខាងជើងក្នុងទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ ត្រូវបានលើកឡើងថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សត្វកណ្តៀរ។ ការស្ទង់មតិមួយបានរាយការណ៍ថាបានកត់ត្រាប្រភេទសត្វកណ្តៀរ 24 ប្រភេទនៅតំបន់ karst រួមមានកំណត់ត្រាជាលើកដំបូងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នៃ Marshall’s horseshoe bat និងកត់សម្គាល់ថាភាគរយខ្ពស់នៃប្រភេទដែលបានកត់ត្រាពាក់ព័ន្ធនឹងជម្រក karst និងរូងភ្នំ។<ref name="Winrock2016" /> ពង្រូលស៊ុនដា (Sunda pangolin) ត្រូវបានរាយការណ៍ថាមាននៅក្នុងបញ្ជីជីវចម្រុះ ហើយ IUCN ចាត់ថ្នាក់ថា Critically Endangered ដោយសម្ពាធពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ និងការបាត់បង់ជម្រកត្រូវបានលើកឡើងថាជាកត្តាគំរាមកំហែងសំខាន់ៗនៅទូទាំងជួររស់នៅរបស់វា។<ref name="Winrock2016" /><ref name="IUCN-PangolinCR">{{cite web |date=12 December 2022 |title=The Sunda pangolin: one of the world’s most trafficked mammals |url=https://www.iucn.org/story/202212/sunda-pangolin-one-worlds-most-trafficked_mammals |access-date=15 December 2025 |website=IUCN}}</ref> ==== បក្សី ==== របាយការណ៍ស្ទង់មតិបានភ្ជាប់ដីសើម និងរណ្តៅទឹកអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយការប្រើប្រាស់ដោយបក្សីទឹក រួមមានកំណត់ត្រានៃ painted stork និង [[oriental darter]] នៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ។<ref name="Winrock2016" /> ប្លុកព្រៃទំនាបនៅសល់ក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ភាពចម្រុះបក្សីតំបន់ ក្នុងតំបន់ព្រៃទំនាបកណ្ដាល។<ref name="Winrock2016" /> ==== សត្វល្មូន សត្វទឹក-ដី និងសត្វឥតឆ្អឹងខ្នង ==== ការស្ទង់មតិវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្នុងដែនជម្រកនេះបានចូលរួមចំណែកដល់ការកត់ត្រាប្រភេទ និងការចែកចាត់ថ្នាក់។ នៅឆ្នាំ 2020 តុកកែ ''Cyrtodactylus phnomchiensis'' ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាប្រភេទថ្មីពីដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់។<ref name="Neang2020" /> ភាពចម្រុះសត្វឥតឆ្អឹងខ្នងនៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ ត្រូវបានលើកឡើងថាខ្ពស់នៅក្នុងរបាយការណ៍ស្ទង់មតិ ដោយប្រព័ន្ធរូងភ្នំ និងជម្រកព្រៃអាចគាំទ្រប្រភេទជាច្រើនដែលមិនទាន់បានកត់ត្រាលម្អិត ឬអាចមិនទាន់បានពិពណ៌នាផ្លូវការ ជាពិសេសនៅជម្រកពាក់ព័ន្ធ karst។<ref name="Winrock2016" /> == សារៈសំខាន់អេកូឡូស៊ី និងសេវាប្រព័ន្ធអេកូ == === មុខងារអាងទឹក === មុខងារជលសាស្ត្រគឺជាប្រធានបទដែលកើតឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងរបាយការណ៍បច្ចេកទេសសម្រាប់ទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់។ គម្របព្រៃត្រូវបានពិពណ៌នាថាចូលរួមចំណែកដល់ភាពមានទឹកសម្រាប់អ្នកប្រើប្រាស់នៅខាងក្រោមអាងទឹក មានតួនាទីអាចធ្វើបានក្នុងការកាត់បន្ថយទឹកជំនន់ក្នុងខែរដូវវស្សាកំពូល និងក្នុងការគ្រប់គ្រងភាពមានទឹកក្រោមដីក្នុងរដូវប្រាំង។<ref name="Winrock2016" /> ផែនការអាង Stung Chinit ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់ពីភាពប្រែប្រួលរដូវកាលខ្លាំងក្នុងភ្លៀង និងលំហូរទឹក បង្ហាញពីការពឹងផ្អែករបស់ប្រព័ន្ធស្ទឹង/ទន្លេទៅលើជលសាស្ត្ររដូវវស្សា និងលក្ខខណ្ឌតំបន់ដើមទឹក។<ref name="StungChinit2010" /><ref name="TI2016" /> === ការតភ្ជាប់ទេសភាព === ការតភ្ជាប់ទេសភាពត្រូវបានសង្កត់ធ្ងន់នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវផ្តោតលើដំរី នៅក្នុងទេសភាពដំរីព្រៃឡង់ ដែលលើកឡើងពីសារៈសំខាន់នៃការរក្សាទុកការតភ្ជាប់ព្រៃរវាងតំបន់ការពារ និងប្លុកព្រៃពាក់កណ្ដាលការពារ ដើម្បីគាំទ្រដល់ថនិកសត្វដែលត្រូវផ្លាស់ទីឆ្ងាយក្នុងរយៈពេលវែង។<ref name="Sinovas2025" /> == ជនជាតិដើម និងជីវភាពសហគមន៍ == [[ឯកសារ:Dipterocarpus_alatus.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|''[[Dipterocarpus alatus]]'' គឺជាឈើឌីបតេរ៉ូកាបមួយចំនួនដែលត្រូវបានទាញយកជ័រនៅកម្ពុជា។]] ការស្រាវជ្រាវ ethnobotany បានពិពណ៌នាព្រៃឡង់ថាជាទេសភាពវប្បធម៌ដែលមានការរស់នៅយូរមកហើយ និងភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយជីវភាពជនជាតិដើម និងសហគមន៍មូលដ្ឋាន។ នៅភូមិតាមជាយស្មុគស្មាញព្រៃ សហគមន៍កួយ និងខ្មែរត្រូវបានកត់ត្រាថាមានកាបូបសកម្មភាពចម្រុះ រួមមានការដាំស្រូវទំនាប កសិកម្មបម្លែង (swidden agriculture) និងយុទ្ធសាស្ត្រចំណូលផ្អែកលើព្រៃ ដូចជាការទាញយកជ័រ។<ref name="Turreira2017" /> === ការទាញយកជ័រ និងសិទ្ធិកាន់កាប់តាមប្រពៃណី === ការទាញយកជ័រពីដើមឈើឌីបតេរ៉ូកាប ត្រូវបានពិពណ៌នាជាញឹកញាប់ថាជាមូលដ្ឋានជីវភាពសំខាន់នៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយសិទ្ធិកាន់កាប់តាមប្រពៃណី និងការលើកទឹកចិត្តក្នុងសហគមន៍ក្នុងការការពារដើមឈើទាញជ័រ។ របាយការណ៍បច្ចេកទេសបានកត់សម្គាល់ថាអ្នកទាញជ័រអាចមានការពារដើមឈើយ៉ាងខ្លាំង ដែលបង្កើតលទ្ធភាពថែរក្សាតំបន់មូលដ្ឋាន (localized stewardship incentives) នៅកន្លែងដែលសិទ្ធិកាន់កាប់ត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងសង្គម។<ref name="Winrock2016" /> ការស្រាវជ្រាវបានពិនិត្យអំពីការទាញយកជ័រ នៅសហគមន៍ជិតព្រៃនៅកម្ពុជា (រួមទាំងសហគមន៍នៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ) បានរាយការណ៍ថាគ្រួសារច្រើនពឹងផ្អែកខ្លាំងលើជ័រ (oleoresin) ជាប្រភពចំណូលសាច់ប្រាក់។ គ្រួសារដែលត្រូវបានសម្ភាសបានចំណាយជាមធ្យម 105 ថ្ងៃក្នុងមួយឆ្នាំលើការទាញយកជ័រ ហើយចំណូលសរុបប្រចាំឆ្នាំជាមធ្យមពីជ័ររាវប្រហែល US$3,236; ការសិក្សាក៏បានរាយការណ៍ថាបរិមាណទិន្នផលប្រែប្រួលតាមទំហំដើមឈើ និងលក្ខខណ្ឌទីតាំងដូចជាការជិតផ្លូវទឹក។<ref name="Dyrmose2017">{{cite journal|last1=Hüls Dyrmose|first1=Anne-Mette|last2=Turreira-García|first2=Nerea|last3=Theilade|first3=Ida|last4=Meilby|first4=Henrik|year=2017|title=Economic importance of oleoresin (''Dipterocarpus alatus'') to forest-adjacent households in Cambodia|url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2020/04/NHBSS_062_1j_Dyrmose.pdf|journal=Natural History Bulletin of the Siam Society|volume=62|issue=1|pages=67–84|access-date=15 December 2025}}</ref> === ផលិតផលព្រៃឈើមិនមែនឈើ និង ethnobotany === ការសិក្សា ethnobotany នៅតំបន់ព្រៃឡង់ បានកត់ត្រាចំណេះដឹងរុក្ខជាតិមូលដ្ឋានយ៉ាងទូលំទូលាយ និងការប្រើប្រាស់ធនធានព្រៃចម្រុះ។ ការសិក្សាមួយបានកត់ត្រា 374 “folk taxa” ដែលមានប្រយោជន៍ ស្ថិតក្នុងប្រភេទប្រើប្រាស់ជាច្រើន; ការប្រើប្រាស់ជាឱសថលេចធ្លោ ហើយការសិក្សាបានសង្កត់ធ្ងន់ពីតួនាទីធនធានព្រៃក្នុងការថែទាំសុខភាព និងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។<ref name="Turreira2017" /> == ប្រវត្តិ == === ការបង្កើត និងការកែប្រែព្រំដែន === ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអនុក្រឹត្យលេខ 74 នៅថ្ងៃទី 9 May 2016 ជាដែនជម្រកសត្វព្រៃដែលលាតសន្ធឹងលើខេត្តចំនួន 4។<ref name="ODC-Subdecree74" /> នៅថ្ងៃទី 17 July 2023 អនុក្រឹត្យលេខ 181 បានកែចំណាត់ថ្នាក់ និងពង្រីកព្រំដែនដែនជម្រកនេះទៅតាមទំហំបច្ចុប្បន្ន។<ref name="ODC-Subdecree181" /> === ការគ្រប់គ្រងព្រៃ និងការប្រើប្រាស់ដី === ការងារសិក្សាអំពីអភិបាលកិច្ចព្រៃ និងសេដ្ឋកិច្ចឈើនៅកម្ពុជា បានពិនិត្យអំពីរបៀបដែលការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងសេដ្ឋកិច្ចនយោបាយ អាចជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយអន្តរាគមន៍អភិវឌ្ឍន៍ និងគោលនយោបាយអភិរក្សដែលកំពុងផ្លាស់ប្ដូរ នៅក្នុង និងជុំវិញទេសភាពព្រៃឡង់។<ref name="Work2023">{{cite journal|last=Work|first=Courtney|year=2023|title=Under the canopy of development aid: illegal logging and the shadow state in Cambodia|journal=The Journal of Peasant Studies|volume=50|issue=6|pages=1841–1865|doi=10.1080/03066150.2022.2103794}}</ref> == ការគ្រប់គ្រង និងអភិបាលកិច្ច == === ក្របខណ្ឌច្បាប់ និងការបែងចែកតំបន់ (zoning) === ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្រោមច្បាប់តំបន់ការពារធម្មជាតិ (Protected Areas Law) ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងបរិស្ថាន។ ច្បាប់នេះផ្ដល់សម្រាប់ការបែងចែកតំបន់គ្រប់គ្រង (តំបន់មូលដ្ឋាន, អភិរក្ស, ប្រើប្រាស់ប្រកបដោយចីរភាព និងតំបន់សហគមន៍) និងសម្រាប់ការបង្កើតតំបន់ការពារសហគមន៍ (community protected areas) នៅក្នុងផ្នែកដែលបានកំណត់ជាចំណែក នៃតំបន់ការពារ ស្ថិតក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយរដ្ឋបាលអភិរក្ស។<ref name="ProtectedAreaLaw2008">{{cite web |date=February 2008 |title=Protected Areas Law (Law on Nature Protection Areas) |url=https://faolex.fao.org/docs/pdf/cam81966.pdf |access-date=15 December 2025 |publisher=FAOLEX (Food and Agriculture Organization of the United Nations)}}</ref><ref name="ZoningGuidelines2017">{{cite report|title=Zoning Guidelines for the Protected Areas in Cambodia|publisher=Royal Government of Cambodia|year=2017|url=https://cambodia-redd.org/wp-content/uploads/2017/10/Zoning-English-Print-resized.pdf|access-date=15 December 2025}}</ref> ឯកសារគម្រោងសម្រាប់គម្រោងហិរញ្ញវត្ថុកាបូន REDD+ នៅក្នុងដែនជម្រកនេះ បានអះអាងថា ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់មិនទាន់បានបែងចែកតំបន់ជាផ្លូវការនៅឡើយ ដោយសារកង្វះថវិកា ហើយបានពិពណ៌នាថា ហិរញ្ញវត្ថុកាបូនគឺជាវិធីសាស្ត្រដែលបានគ្រោងទុក ដើម្បីគាំទ្រការងារបែងចែកតំបន់ និងមុខងារគ្រប់គ្រងពាក់ព័ន្ធ ខណៈសកម្មភាពគម្រោងបន្តដំណើរការ។<ref name="JCM-PDD">{{cite report|title=JCM Project Design Document (PDD): REDD+ project in Prey Lang Wildlife Sanctuary, Cambodia|publisher=Joint Crediting Mechanism (JCM)|year=2023|url=https://www.jcm.go.jp/projects/92/pdd_file|access-date=15 December 2025}}{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ហិរញ្ញវត្ថុកាបូន និង REDD+ == === ការសិក្សាលទ្ធភាពដំបូង និងការកំណត់ស៊ុមគម្រោង === ការសិក្សាលទ្ធភាពដែលដឹកនាំដោយ Conservation International បានវាយតម្លៃសក្ដានុពលសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍគម្រោង REDD+ នៅក្នុងទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ (តំបន់ Prey Long) ដោយកំណត់ស៊ុមតំបន់នេះថាជាឱកាសអាទិភាពខ្ពស់សម្រាប់ការជៀសវាងការកាប់បំផ្លាញព្រៃ និងកាត់បន្ថយការរិចរិលព្រៃ ដែលភ្ជាប់នឹងហិរញ្ញវត្ថុរយៈពេលវែងសម្រាប់អភិរក្ស និងអភិវឌ្ឍសហគមន៍។<ref name="CI-Feasibility2011">{{cite report|title=REDD+ in the Prey Long Area: A feasibility study (preliminary results)|publisher=Conservation International|date=March 2011|url=https://preylang.net/wp-content/uploads/Other%20reports/REDD-in-Prey-Long_Feasibility-Study_Conservation-International_March_2011.pdf|access-date=15 December 2025}}</ref> ឯកសារកម្មវិធីពាក់ព័ន្ធដែលផលិតសម្រាប់ការសិក្សាលទ្ធភាពហិរញ្ញវត្ថុអាកាសធាតុជប៉ុន ក៏បានលើកឡើងពីសម្ពាធកាប់បំផ្លាញព្រៃខ្ពស់ជាងមធ្យម នៅតំបន់ Prey Long ធំទូលាយ និងវាយតម្លៃសក្ដានុពលសម្រាប់ការបន្សំកិច្ចព្រមព្រៀងអភិរក្សកម្រិតសហគមន៍ ជាមួយការគ្រប់គ្រងព្រៃរដ្ឋាភិបាល ក្នុងស៊ុម REDD+។<ref name="GEC2011">{{cite report|title=New Mechanism Feasibility study for REDD+ in Prey Long Area, Cambodia|publisher=Global Environment Centre Foundation (GEC)|year=2011|url=https://gec.jp/gec/en/Activities/fs_newmex/2011/2011newmex23_eCIJ_Cambodia_rep.pdf|access-date=15 December 2025}}</ref> ការវិភាគបោះពុម្ពផ្សាយ (peer-reviewed) បានពិនិត្យ REDD+ និងគម្រោងកាត់បន្ថយឧស្ម័នកាបូនផ្អែកលើព្រៃផ្សេងៗនៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ ដោយលើកឡើងថា ការរចនាគម្រោង ការរៀបចំសិទ្ធិកាន់កាប់ (tenure) និងអនុវត្តអភិបាលកិច្ច បង្កើតឥទ្ធិពលទៅលើសហគមន៍ និងប្រភេទជម្លោះដែលកើតឡើងជុំវិញអន្តរាគមន៍នយោបាយអាកាសធាតុផ្អែកលើព្រៃ។<ref name="Work2017">{{cite journal|last=Work|first=Courtney|year=2017|title=Forest Islands and Castaway Communities: REDD+ and Forest Restoration in Prey Lang Forest|url=https://www.mdpi.com/1999-4907/8/2/47|journal=Forests|volume=8|issue=2|pages=47|doi=10.3390/f8020047|access-date=15 December 2025}}</ref> === គម្រោង JCM REDD+ នៅផ្នែកខេត្តស្ទឹងត្រែងនៃដែនជម្រក === គម្រោងកាបូន REDD+ មួយដំណើរការនៅផ្នែកខេត្តស្ទឹងត្រែងនៃដែនជម្រកនេះ ក្រោម [[Joint Crediting Mechanism]] របស់ជប៉ុន ដែលត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅលើបញ្ជី JCM ថា “Prey Lang Wildlife Sanctuary – Stung Treng REDD+ project” (Ref No. KH005)។<ref name="JCM-ProjectPage">{{cite web |title=Prey Lang Wildlife Sanctuary – Stung Treng REDD+ project (KH005) |url=https://www.jcm.go.jp/projects/92 |access-date=15 December 2025 |website=Joint Crediting Mechanism (JCM) }}{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ទំព័រគម្រោង JCM បានកំណត់អ្នកចូលរួមគម្រោងខាងកម្ពុជាគឺក្រសួងបរិស្ថាន និងអ្នកចូលរួមខាងជប៉ុនគឺ Mitsui & Co., Ltd. រួមទាំងអង្គភាព third-party សម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់/បញ្ជាក់។<ref name="JCM-ProjectPage" /> តាមព័ត៌មានបញ្ជី JCM កាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្ដើមប្រតិបត្តិការគម្រោងគឺ 12 March 2018 ហើយអាយុកាលប្រតិបត្តិការដែលរំពឹងទុកគឺ 13 ឆ្នាំ; ទីតាំងរួមមានស្រុកសៀមបូក និងថាឡាបរិវ៉ាត់ ក្នុងខេត្តស្ទឹងត្រែង ដោយ «activity area» រួមមានឃុំសៀមបូក អន្លង់ជ្រៃអន្លង់ភេ និងកាំងចាម។<ref name="JCM-ProjectPage" /> ឯកសារ PDD បានពិពណ៌នាការកំណត់ព្រំដែនតំបន់គម្រោង និងការត្រួតពិនិត្យសិទ្ធិមានលក្ខណៈសមរម្យ ដោយប្រើផែនទីគម្របព្រៃជាតិ រូបភាពផ្កាយរណប និងទិន្នន័យត្រួតពិនិត្យជីវចម្រុះ ហើយកត់សម្គាល់ថាការបែងចែកតំបន់ជាផ្លូវការនៃដែនជម្រកមិនទាន់បានបញ្ចប់នៅពេលរៀបចំគម្រោង។<ref name="JCM-PDD" /> === ការចេញប័ណ្ណឥណទាន និងរបាយការណ៍សុវត្ថិភាព (safeguards) === របាយការណ៍ safeguards REDD+ របស់កម្ពុជា (ក្រោម UNFCCC) បានពិពណ៌នាទេសភាព “Northern Prey Lang” ថាដំណើរការជាគម្រោង REDD+ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2018 និងបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានចុះបញ្ជីក្រោម Joint Crediting Mechanism របស់ជប៉ុន និងអនុវត្តរួមដោយ Conservation International ក្រសួងបរិស្ថាន និង Mitsui; របាយការណ៍សង្ខេបសុវត្ថិភាពដដែលបានរាយការណ៍ថាបានបង្កើតប័ណ្ណឥណទានកាបូន 612,525&nbsp;tCO₂e រហូតដល់ខែធ្នូ 2023។<ref name="UNFCCC-Safeguards2024">{{cite report|title=Cambodia: Second summary of information on how safeguards are being addressed and respected (2018–2022)|publisher=UNFCCC REDD+ Web Platform|year=2024|url=https://redd.unfccc.int/media/cambodia_second_summary_of_information_on_safeguards_2018_2022_13_31.pdf|access-date=15 December 2025}}</ref> ការពិភាក្សាវិទ្យាសាស្ត្រថ្មីៗអំពីទេសភាព REDD+ នៅកម្ពុជា បានកត់សម្គាល់ថាគម្រោង REDD+ ព្រៃឡង់ ត្រូវបានចុះបញ្ជីតាម Joint Crediting Mechanism ជំនួសឱ្យស្តង់ដារទីផ្សារស្ម័គ្រចិត្ត ដែលគម្រោងកម្ពុជាផ្សេងៗប្រើ ហើយដាក់គម្រោងនេះក្នុងបរិបទនៃការជជែកវែកញែកទូលំទូលាយអំពីអភិបាលកិច្ចព្រៃសហគមន៍ ការចែកចាយអត្ថប្រយោជន៍ និងការអនុវត្ត safeguards។<ref name="Hytten2025">{{cite journal|last1=Y|first1=Chaly|last2=Hyttten|first2=Karen F.|last3=Pearson|first3=Diane|year=2025|title=Community Forest Management and REDD+: Pathways to Effective Implementation, Livelihood Improvement, and Climate Change Adaptation in Cambodia|url=https://www.mdpi.com/2073-445X/14/5/1122|journal=Land|volume=14|issue=5|doi=10.3390/land14051122|article-number=1122|access-date=15 December 2025}}</ref> == ការគំរាមកំហែង និងវិវាទ == [[ឯកសារ:ដើមឈើដែលជនល្មើសលួចកាប់.JPG|រូបភាពតូច|ដើមឈើដែលត្រូវបានកាប់នៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ (2010)។]] === ការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងការបំលែងព្រៃ === ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ បានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាអភិរក្សជាបន្តបន្ទាប់ ដែលភ្ជាប់នឹងការកាប់ឈើខុសច្បាប់ និងការលុកលុយព្រៃ។ របាយការណ៍ជីវចម្រុះបច្ចេកទេសបានសង្កត់ធ្ងន់ថាការកាប់ឈើអាចផ្លាស់ប្ដូរសមាសភាព និងរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃ និងបង្កើនសំណល់ល្បាប់ចូលក្នុងផ្លូវទឹក ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ជម្រកទឹក និងប្រព័ន្ធទឹកទន្លេសាបនៅខាងក្រោមអាង។<ref name="Winrock2016" /> ការវាយតម្លៃដោយការសង្កេតពីចម្ងាយ (remote sensing) ត្រូវបានប្រើ ដើម្បីកំណត់ការរំខានលើដំបូលព្រៃ (canopy disturbances) និងសកម្មភាពកាប់ឈើដែលសង្ស័យនៅក្នុងដែនជម្រកនេះ។ របាយការណ៍របស់ European Commission Joint Research Centre បានវាយតម្លៃការលុកលុយព្រៃ និងការកាប់ឈើ ដោយប្រើការត្រួតពិនិត្យរំខានដំបូលព្រៃដោយរ៉ាដា (Sentinel-1) ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីរកឃើញការរំខានដំបូលព្រៃក្នុងព្រៃ (semi-)evergreen នៅលំដាប់លម្អិតខ្ពស់។<ref name="Langner2020" /> === ផ្លូវ និងការចូលដំណើរ === ផ្លូវចូល និងផ្លូវដែលឆ្លងកាត់ ឬជាប់ព្រំដែនព្រៃ ត្រូវបានលើកឡើងថាជាកត្តាបង្កសម្ពាធ ដោយអាចធ្វើឱ្យការលុកលុយ និងការទាញយកឈើកើនឡើង; ការផ្លាស់ប្ដូរការប្រើប្រាស់ដីទូលំទូលាយ និងការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ត្រូវបានពិភាក្សានៅក្នុងឯកសារផែនការអាងទឹក ជាផ្នែកមួយនៃសម្ពាធទូលំទូលាយលើធនធានទឹក និងដី នៅកណ្ដាលកម្ពុជា។<ref name="Winrock2016" /><ref name="TI2016" /> === ការត្រួតពិនិត្យដោយសហគមន៍ និងការរឹតបន្តឹង === ការត្រួតពិនិត្យដោយសហគមន៍ (community-led monitoring) បានលេចធ្លោនៅក្នុងការស្រាវជ្រាវអំពីព្រៃឡង់។ ការសិក្សាបោះពុម្ពផ្សាយមួយដែលពិពណ៌នាបណ្តាញសហគមន៍ព្រៃឡង់ (Prey Lang Community Network) បានប្រើសម្ភាសនៅភូមិ 4 ជុំវិញព្រៃ និងរាយការណ៍ថាមានតែភាគតិចនៃអ្នកឆ្លើយតបជាមនុស្សសកម្មក្នុងការត្រួតពិនិត្យ; មនុស្សសកម្មជាច្រើនបានពិពណ៌នាអំពីការគំរាមកំហែង និងការបំភិតបំភ័យ ដែលភ្ជាប់នឹងការជ្រៀតចូលទប់ស្កាត់អ្នកកាប់ឈើ និងអាជ្ញាធរ បង្ហាញទាំងហានិភ័យ និងមូលហេតុជំរុញដែលបង្កើតចលនាត្រួតពិនិត្យដោយសហគមន៍ក្នុងបរិបទអភិបាលកិច្ចដែលមានការជម្លោះ។<ref name="Turreira2018">{{cite journal|last1=Turreira-García|first1=Nerea|last2=Meilby|first2=Henrik|last3=Brofeldt|first3=Søren|last4=Argyriou|first4=Dimitris|last5=Theilade|first5=Ida|year=2018|title=Who Wants to Save the Forest? Characterizing Community-Led Monitoring in Prey Lang, Cambodia|journal=Environmental Management|volume=61|issue=6|pages=1019–1030|doi=10.1007/s00267-018-1039-0|pmid=29626224}}</ref> == ស្រាវជ្រាវ និងត្រួតពិនិត្យ == === ការសង្កេតពីចម្ងាយ និងការផែនទីរំខាន === វិធីសាស្ត្រសង្កេតពីចម្ងាយ ត្រូវបានប្រើដើម្បីបន្ថែមលើការល្បាតព្រៃក្នុងទីលាន និងរបាយការណ៍សហគមន៍ ដោយធ្វើផែនទីរំខានព្រៃ និងការលុកលុយដែលសង្ស័យ នៅក្នុង និងជុំវិញដែនជម្រក។<ref name="Langner2020" /> វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យរំខានដំបូលព្រៃដោយ Landsat ដែលបានអភិវឌ្ឍសម្រាប់ព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក ត្រូវបានប្រើដើម្បីគាំទ្រការត្រួតពិនិត្យរំខានក្នុងលក្ខខណ្ឌព្រៃស្រដៀងគ្នា។<ref name="Langner2018RS">{{cite journal|last=Langner|first=A.|display-authors=etal|year=2018|title=Towards Operational Monitoring of Forest Canopy Disturbance in Evergreen Rain Forests: A Test Case in Continental Southeast Asia|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/10/4/544|journal=Remote Sensing|volume=10|issue=4|pages=544|doi=10.3390/rs10040544|access-date=15 December 2025}}</ref> ការងារថ្មីជាងនេះបានស្វែងរកការធ្វើផែនទីជិតពេលពិត (near-real-time) ដោយប្រើស៊េរីពេលវេលា [[Sentinel-1]] [[synthetic aperture radar]] និងវិធីសាស្ត្របែងចែកមាតិកាភូមិសាស្ត្រ (semantic segmentation) រួមមានការសាកល្បងអនុវត្តនៅដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ និង Beng Per។<ref name="Kilbride2023">{{cite journal|last=Kilbride|first=J. B.|display-authors=etal|year=2023|title=Near Real-Time Mapping of Tropical Forest Disturbance Using SAR and Semantic Segmentation in Google Earth Engine|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/15/21/5223|journal=Remote Sensing|volume=15|issue=21|pages=5223|doi=10.3390/rs15215223|access-date=15 December 2025}}</ref> === បញ្ជីជីវចម្រុះ និងការងារចែកចាត់ថ្នាក់ === ការស្ទង់មតិជីវចម្រុះដោយអង្គការអភិរក្ស និងដៃគូរដ្ឋាភិបាល បានកត់ត្រាថាមានភាពចម្រុះខ្ពស់នៅទេសភាពព្រៃព្រៃឡង់ធំទូលាយ រួមមានប្រភេទសត្វដែលបានចុះបញ្ជីដោយ IUCN និងកំណត់ត្រាដែលត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាកំណត់ត្រាថ្មីសម្រាប់កម្ពុជា ក្នុងក្រុមជីវៈខ្លះៗ។<ref name="Winrock2016" /> ការស្រាវជ្រាវរុក្ខសាស្ត្រ បានពង្រឹងការពិពណ៌នាអំពីសមាសភាព និងរចនាសម្ព័ន្ធព្រៃបៃតងពេញឆ្នាំនៅទំនាបកណ្ដាល ដោយសង្កត់ធ្ងន់ពីសារៈសំខាន់នៃការបែងចែកប្រភេទព្រៃ ដែលជាញឹកញាប់ត្រូវបានដាក់ជាក្រុមតែមួយជា «evergreen» ក្នុងផែនទីព្រៃពីការសង្កេតពីចម្ងាយ។<ref name="Turreira2022" /> ការងារចែកចាត់ថ្នាក់រួមមានការពិពណ៌នាប្រភេទតុកកែ ''Cyrtodactylus phnomchiensis'' ពីភ្នំជី នៅក្នុងតំបន់ការពារ។<ref name="Neang2020" /> === ការត្រួតពិនិត្យដោយសហគមន៍ជាមួយឧបករណ៍ឌីជីថល === ការស្រាវជ្រាវ citizen-science បានកត់ត្រាការប្រើស្មាតហ្វូន និងកម្មវិធី “Prey Lang” ដើម្បីកត់ត្រាបទល្មើសព្រៃ និងការសង្កេតធនធានព្រៃ ដោយរាយការណ៍ថាមានកំណត់ត្រាចំនួន 10,842 ចំណុច ដែលត្រូវបានប្រមូលក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 2015–2017 និងពិភាក្សាបញ្ហាប្រឈមក្នុងការរក្សាឧបករណ៍ឌីជីថល និងប្រព័ន្ធផ្ទៀងផ្ទាត់ទិន្នន័យក្នុងរយៈពេលវែង។<ref name="Brofeldt2018" /><ref name="Theilade2021">{{cite book|last1=Theilade|first1=Ida|last2=Brofeldt|first2=Søren|last3=Turreira-García|first3=Nerea|last4=Argyriou|first4=Dimitris|chapter=Community monitoring of illegal logging and forest resources using smartphones and the Prey Lang application in Cambodia|editor1-last=Skarlatidou|editor1-first=Artemis|editor2-last=Haklay|editor2-first=Muki|title=Geographic Citizen Science Design: No one left behind|publisher=UCL Press|year=2021|pages=266–281|url=https://www.uclpress.co.uk/products/125702|access-date=15 December 2025}}</ref> == សូមមើលផងដែរ == * [[តំបន់ការពារធម្មជាតិនៅកម្ពុជា]] * [[ដែនជម្រកសត្វព្រៃនៅកម្ពុជា]] == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == * {{Commons category-inline|Prey Lang Wildlife Sanctuary}} * {{cite web |title=Sub-Decree No. 74 on establishment of Prey Lang Wildlife Sanctuary (OD Mekong Datahub) |url=https://data.opendevelopmentmekong.net/laws_record/subdecree_no74_on_establishment_of_prey_lang_wildlife_sanctuary |access-date=15 December 2025 |website=OD Mekong Datahub |publisher=Open Development Cambodia}} * {{cite web |title=Sub-Decree no. 181 on reclassifying Prey Lang Wildlife Sanctuary (OD Mekong Datahub) |url=https://data.opendevelopmentmekong.net/laws_record/sub-decree-no-181-on-reclassifying-of-prey-lang-wildlife-sanctuary |access-date=15 December 2025 |website=OD Mekong Datahub |publisher=Open Development Cambodia}} * {{cite web |title=Prey Lang Wildlife Sanctuary – Stung Treng REDD+ project (KH005) |url=https://www.jcm.go.jp/projects/92 |access-date=15 December 2025 |website=Joint Crediting Mechanism (JCM) }}{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Authority control}}{{តំបន់អភិរក្សនៅកម្ពុជា}} q5ccbmd1rbur1hsgtwl57u5crv0vj34 0 48826 337672 316365 2026-07-26T20:49:59Z Amherst99 6775 337672 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ភាសា | name = ស៊ុយអែត | nativename = ''svenska'' | pronunciation = {{IPA-sv|ˈsvɛ̂nːska|}} | states = [[ស៊ុយអែត]], [[ហ្វាំងឡង់]], ពីមុន [[អេស្តូនី]] | region = | ethnicity = [[ស៊ុយអែត]] | speakers = Native: {{sigfig|9.924200|១}}លាន | date = ២០១២–២០២១ | ref = e25 | speakers2 = [[Second language|L2 speakers]]: {{sigfig|3.150000|1}} million<ref name=e25/> | speakers_label = អ្នកនិយាយ | familycolor = ឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប | fam2 = [[ភាសាអាឡឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | fam3 = [[ភាសាអាល្លឺម៉ង់ខាងជើង|ភាសាអាឡឺម៉ង់ខាងជើង]] | fam4 = [[ស្កែនឌីណាវខាងកើត]] | ancestor = [[ភាសាន័រសចាស់|ន័រស្សចាស់]] | ancestor2 = [[ន័រស្សខាងកើតចាស់]] | ancestor3 = [[ស៊ុយអែតចាស់]] | script = [[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]] ([[អក្ខរក្រមស៊ុយអែត]])<br/>[[អក្សរស្ទាបស៊ុយអែត]] | nation = [[Finland]]<br />[[Sweden]]<br />[[Åland]]<br/>''[[European Union]]''<br />''[[Nordic Council]]''<!--Do not add Estonia here without first reading the talk page.--> | agency = [[Swedish Language Council]] (in Sweden) <br />[[Swedish Academy]] (in Sweden)<br/>[[Institute for the Languages of Finland]] (in Finland) | iso1 = sv | iso2 = swe | iso3 = swe | lingua = 52-AAA-ck to -cw | map = Swedish language map.svg | mapcaption = {{legend0|#004080|Regions where Swedish is an official language spoken by the majority of the population (Sweden, Åland, Western Finland)}}<br/>{{legend0|#6CB5FF|Regions where Swedish is an official language spoken by a minority of the population (Finland)}} | notice = IPA | sign = [[Tecknad svenska]] (falling out of use) }}   '''ស៊ុយអែត''' ( {{Lang|sv|svenska}} [ˈsvɛ̂nːska]) គឺជា[[ភាសាអាឡឺម៉ង់ខាងជើង]] ដែលនិយាយភាគច្រើននៅក្នុង[[ស៊ុយអែត|ប្រទេសស៊ុយអែត]] និងផ្នែកខ្លះនៃ[[ហ្វាំងឡង់|ប្រទេសហ្វាំងឡង់]] ។ <ref>{{Cite web |date=7 December 2018 |title=Svenska talas också i Finland |url=https://svenskaspraket.si.se/finlandssvenska/ |access-date=16 August 2021 |website=Svenska språket |language=sv-SE}}</ref> វាមានអ្នកនិយាយ[[ភាសា​ដំបូង|ដើម]]យ៉ាងហោចណាស់ ១០លាននាក់ ដែលជាភាសាអាឡឺម៉ង់[[បញ្ជីភាសាតាមចំនួនអ្នកនិយាយសរុប|និយាយច្រើនជាងគេ]]ទីបួន និងជាភាសាទីមួយក្នុងចំណោមប្រភេទផ្សេងទៀតរបស់វានៅក្នុងប្រទេសន័រឌិក (ន័រវែស) ទាំងមូល។ <ref name="Wordminds 2019">{{Cite web |date=25 March 2019 |title=Nordic Languages: What's The Difference? |url=https://wordminds.com/blog/difference-nordic-languages |access-date=3 February 2023 |website=Wordminds}}</ref> ស៊ុយអែត ដូចជា [[ភាសាអាឡឺម៉ង់ខាងជើង|ភាសាន័រឌិក]]ផ្សេងទៀត គឺជាកូនចៅរបស់[[ន័រសចាស់|ន័រស្សចាស់]] ដែលជាភាសាសាមញ្ញរបស់[[ប្រជាជនអាល្លឺម៉ង់]]ដែលរស់នៅក្នុងស្កាតឌីណាវី ក្នុងកំឡុង [[សម័យ Viking|សម័យវីឃីង]] ។ វាមាន[[អាចយល់បានគ្នាទៅវិញទៅមក|ភាពវៃឆ្លាតទៅវិញទៅមក]]យ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយ [[ភាសាន័រវេស|ន័រវែស]] និង [[ភាសាដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] ទោះបីជាកម្រិតនៃភាពវៃឆ្លាតទៅវិញទៅមកគឺពឹងផ្អែកភាគច្រើនលើ[[គ្រាមភាសា]] និងការសង្កត់សំឡេងរបស់អ្នកនិយាយ។ ភាសាន័រវេស និងដាណឺម៉ាក ជាធម្មតាត្រូវបានយល់យ៉ាងងាយស្រួលដោយអ្នកនិយាយស៊ុយអែតជាជាងភាសានិយាយ ដោយសារភាពខុសគ្នានៃ [[សំឡេង (ភាសាវិទ្យា)|សម្លេង]][[ការសង្កត់សំឡេង (សង្គមវិទ្យា)|ការបញ្ចេញសំឡេង]] និង [[Intonation (ភាសាវិទ្យា)|ការបញ្ចេញសំឡេង]] ។ [[ស៊ុយអែតស្តង់ដារ|ភាសាស៊ុយអែតស្តង់ដារ]] ដែលនិយាយដោយ[[ស៊ុយអែត|ជនជាតិស៊ុយអែត]]ភាគច្រើន គឺជា[[ភាសាជាតិ]]ដែលបានវិវត្តចេញពី[[គ្រាមភាសាស៊ុយអែត]]កណ្តាលក្នុងសតវត្សទី១៩ ហើយត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងល្អនៅដើមសតវត្សទី២០ ។ ខណៈ​ដែល[[ភាពចម្រុះ (ភាសាវិទ្យា)|​ពូជ]] ​ប្រចាំ​តំបន់ និង​គ្រាមភាសា​នៅ​តាម​ជនបទ​នៅ​តែ​មាន ភាសា​សរសេរ​គឺ​មាន​លក្ខណៈ​ឯកសណ្ឋាន និង [[ភាសាស្តង់ដារ|​មាន​ស្តង់ដារ]] ។ ស៊ុយអែត​ជា[[ភាសា​ទីពីរ|ភាសាទីពីរ]] ​ដែល​គេ​និយាយ​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​បំផុត​នៅ​ហ្វាំងឡង់​ដែល​វា​មាន​ឋានៈ​ជា[[ភាសាផ្លូវការ|ភាសាសហការផ្លូវការ]] ។ ភាសាស៊ុយអែតត្រូវបាននិយាយជាយូរមកហើយនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃ[[អេស្តូនី]] ទោះបីជាស្ថានភាពបច្ចុប្បន្នរបស់អ្នកនិយាយ[[អេស្តូនី ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែតអេស្តូនី]] ស្ទើរតែផុតពូជក៏ដោយ។ វាត្រូវបានគេប្រើផងដែរនៅក្នុង[[ជនភៀសខ្លួនស៊ុយអែត]] ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនៅ [[អូស្លូ|ទីក្រុងអូស្លូ]] [[ន័រវែស|ប្រទេសន័រវេស]] ដែលមានប្រជាជនស៊ុយអែតជាង ៥០ ០០០ នាក់។ <ref>{{Cite web |title=Var tionde Oslobo är nu svensk |url=https://sverige-norge.se/var-tionde-oslobo-ar-nu-svensk/ |access-date=11 October 2018 |publisher=Sverige-Norge Personalförmedling |language=sv |archivedate=11 តុលា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181011214654/https://sverige-norge.se/var-tionde-oslobo-ar-nu-svensk/ |url-status=dead }}</ref> == ឯកសារយោង == tw0fojwvzgowlcxfga45wk8k90u8iyv 0 49636 337718 301223 2026-07-27T08:36:23Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337718 wikitext text/x-wiki '''Frank Russell Capra''' (កើត '''Francesco Rosario Capra''' ; 18 ឧសភា 1897&nbsp;– ថ្ងៃទី 3 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1991) គឺជាអ្នកដឹកនាំរឿង ផលិតករ និងជាអ្នកនិពន្ធរឿងជនជាតិអាមេរិក-អ៊ីតាលី ដែលបានក្លាយជាកម្លាំងច្នៃប្រឌិតនៅពីក្រោយ ខ្សែភាពយន្តដែលទទួលបានពានរង្វាន់សំខាន់ៗមួយចំនួននៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1930 និងឆ្នាំ 1940 ។ កើតនៅប្រទេសអ៊ីតាលី និងធំធាត់នៅទីក្រុង Los Angeles តាំងពីអាយុ 5 ឆ្នាំ រឿងរ៉ាវ ដ៏ក្រៀមក្រំពីទ្រព្យសម្បត្តិ របស់គាត់បាននាំឱ្យអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តភាពយន្តដូចជា Ian Freer ចាត់ទុកគាត់ថាជា " American Dream personified "។ <ref name="Freer">Freer 2009, pp. 40–41.</ref> == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == * [https://web.archive.org/web/20140709070430/http://xroads.virginia.edu/~MA97/halnon/capra/home.html Capra Smith និង Doe៖ ការថតរឿងវីរបុរសអាមេរិក] ពីការសិក្សាអាមេរិកនៅសាកលវិទ្យាល័យ Virginia * Frank Capra * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1732 គន្ថនិទ្ទេស] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114175414/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=1732 |date=2009-01-14 }} * [https://web.archive.org/web/20110126022928/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/feature/49664/ Capra មុនពេលគាត់ក្លាយជា "Capraesque"] ទស្សនាវដ្តី BFI ''Sight &amp;amp; Sound'' ខែវិច្ឆិកា 2010 អត្ថបទស្តីពីអាជីពដំបូងរបស់ Capra ដោយ Joseph McBride * {{YouTube|id=t746ZVw09P4|title=Frank Capra accepts Life Achievement Award}} * {{YouTube|id=1AGbKhMDXoY|title=James Stewart at the "Tribute to Frank Capra"}} * {{YouTube|id=HV9Ovo7rVcs|title=Bette Davis at the "Tribute to Frank Capra"}} * {{YouTube|id=MN4sBkMM--k&NR|title=Jack Lemmon at the "Tribute to Frank Capra"}} * {{YouTube|id=wopQkpYnnoA&NR|title=Frank Capra receiving Academy Awards}} * {{YouTube|id=EE2VUhGDu5Y|title=Discussing ''Lost Horizon'' on ''Dick Cavett Show''}} * [[iarchive:FrankCapraAtTheSanFranciscoInternationalFestival|Frank Capra នៅមហោស្រពអន្តរជាតិ San Francisco ឆ្នាំ 1971]] rme6iae0m0wlq18h5z1hgz20qc9k9nm 0 50918 337687 337440 2026-07-27T02:18:14Z Stephan1000000 38754 337687 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន កម្មវិធីទូរទស្សន៍ | image = House-of-the-dragon-logo-2054x300.png | genre = {{Plainlist| * [[សកម្មភាព]]<ref>{{Cite news |last=Huddleston |first=Tom |date=August 22, 2022 |title=House of the Dragon recap: episode one – blood, guts, gore and tons of epic action |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/aug/22/house-of-the-dragon-recap-episode-one-blood-guts-gore-and-tons-of-epic-action |url-status=live |access-date=October 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018114412/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/aug/22/house-of-the-dragon-recap-episode-one-blood-guts-gore-and-tons-of-epic-action |archive-date=October 18, 2022}}</ref> * [[Adventure fiction|ការផ្សងព្រេង]]<ref>{{Cite web |title=House of the Dragon |url=https://www.avclub.com/tv/reviews/house-of-the-dragon-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023153730/https://www.avclub.com/tv/reviews/house-of-the-dragon-2022 |archive-date=October 23, 2022 |access-date=October 30, 2022 |website=[[The A.V. Club]]}}</ref> * [[Fantasy television|ការស្រមើស្រមៃ]]<ref name="LOTRVF">{{Cite news |last=Jarvey |first=Natalie |date=October 20, 2022 |title=In the Battle of the Genre Shows, Does House of the Dragon or Rings of Power Take the Crown? |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |url-status=live |access-date=October 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024124058/https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |archive-date=October 24, 2022}}</ref> * [[រឿងភាគ]]<ref>{{Cite news |last=Brinkman |first=Emilie M. |date=October 23, 2022 |title='House of the Dragon' succession drama is rooted in actual history |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/made-by-history/2022/10/23/house-dragons-succession-drama-is-rooted-actual-history/ |url-status=live |access-date=October 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030151157/https://www.washingtonpost.com/made-by-history/2022/10/23/house-dragons-succession-drama-is-rooted-actual-history/ |archive-date=October 30, 2022}}</ref> }} | creator = {{Plainlist| * [[រ៉ាយអិន ខនដាល ]] * [[ចច អ័រ អរ ម៉ាទីន]] }} | based_on = {{Based on|''[[Fire & Blood (novel)|Fire & Blood]]''|George R.&nbsp;R. Martin}} | showrunner = {{Plainlist| * រ៉ាយអិន ខនដាល * [[មីហ្គែល សាប៉ូនិក]] (រដូវកាលទី 1) }} | starring = {{Plainlist| <!-- New cast members go at the end of the list per [[MOS:TVCAST]] --> <!--1.01--> * [[Paddy Considine]] * [[Matt Smith]] * [[Emma D'Arcy]] * [[Rhys Ifans]] * [[Steve Toussaint]] * [[Eve Best]] * [[Sonoya Mizuno]] * [[Fabien Frankel]] * [[Milly Alcock]] * [[Emily Carey]] * [[Graham McTavish]] <!--1.03--> * [[Matthew Needham]] * [[Jefferson Hall (actor)|Jefferson Hall]] <!--1.06--> * [[Olivia Cooke]] <!--1.08--> * [[Harry Collett]] * [[Tom Glynn-Carney]] * [[Ewan Mitchell]] * [[Bethany Antonia]] * [[Phoebe Campbell]] * [[Phia Saban]] <!--2.01--> * Kurt Egyiawan * [[Kieran Bew]] * [[Abubakar Salim]] * [[Tom Taylor (actor)|Tom Taylor]] <!--2.02--> * [[Clinton Liberty]] * [[Tom Bennett (actor)|Tom Bennett]] * [[Ellora Torchia]] <!--2.03--> * [[Freddie Fox (actor)|Freddie Fox]] * [[Gayle Rankin]] * [[Simon Russell Beale]] }} | theme_music_composer = [[Ramin Djawadi]] | opentheme = "[[Game of Thrones Theme|''Game of Thrones'' Theme]]" | composer = Ramin Djawadi | country = United States | language = English | num_seasons = 3<!--- Do not add a value until episodes have aired ---> | num_episodes = 24<!--- Do not add a value until episodes have aired ---> | executive_producer = {{Plainlist| * Miguel Sapochnik * Ryan Condal * George R. R. Martin * Ron Schmidt * Jocelyn Diaz * [[Sara Hess]] * Vince Gerardis * [[Alan Taylor (director)|Alan Taylor]] }} | producer = {{Plainlist| * Karen Wacker * Angus More Gordon * Alexis Raben * Kevin Lau }} | editor = {{Plainlist| * [[Tim Porter]] * Selina MacArthur * Crispin Green * Chris Hunter }} | location = {{Plainlist| * [[ព័រទុយកាល់]] * [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] * [[អេស្ប៉ាញ]] * [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] }} | cinematography = {{Plainlist| * [[Fabian Wagner]] * Pepe Avila del Pino * Alejandro Martínez * Catherine Goldschmidt }} | camera = | runtime = 54–70 minutes | company = {{Plainlist| * GRRM * Bastard Sword * 1:26 Pictures Inc. * [[HBO Entertainment]] }} | network = [[អ៊ីចប៊ីអូ|អ៊ីចប៊ីអូ (HBO)]] | first_aired = {{Start date|2022|8|21}} | last_aired = {{End date|បច្ចុប្បន្ន}} | related = ''[[ល្បែងនៃរាជបល្ល័ង្ក]]'' }} '''''គ្រួសារនៃសត្វនាគ''''' ({{Lang-en|House of the Dragon}}) គឺជារឿងភាគទូរទស្សន៍ បែបស្មស្រមើស្រមៃ របស់អាមេរិកដែលបង្កើតឡើងដោយលោក ''ចច អ័រ អរ ម៉ាទីន'' និងលោក ''រ៉ាយអិន ខនដាល'' សម្រាប់ [[អ៊ីចប៊ីអូ|HBO]] ។ រឿង បុព្វេសន្និវាស [[ល្បែងនៃរាជបល្ល័ង្ក]] (2011-2019) វាជារឿងភាគទូរទស្សន៍ទីពីរនៅក្នុងសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់លោក ម៉ាទីន ''បទចម្រៀងនៃទឹកកកនិងភ្លើង'' ។ លោក ខនដាល និងលោក មីហ្គែល សាប៉ូនិក បានដើរតួជា [[តួសម្ដែង|អ្នកសំដែង]] សម្រាប់រដូវកាលដំបូង។ ផ្អែកលើផ្នែកខ្លះនៃសៀវភៅ ''ភ្លើងនិងឈាម'' ក្នុងឆ្នាំ 2018 របស់លោក ម៉ាទីន ស៊េរីចាប់ផ្តើមប្រហែល 100 ឆ្នាំបន្ទាប់ពី អាណាចក្រទាំងប្រាំពីរ ត្រូវបានបង្រួបបង្រួមដោយការសញ្ជ័យរបស់ត្រកូល ''ថាហ្ការៀន'' ជិត 200 ឆ្នាំមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ [[ល្បែងដណ្ដើមបល្ល័ង្ក]] និង 172 ឆ្នាំមុនពេលកំណើតរបស់ ដាណេរីស ថាហ្ការៀន។ ដោយមានការ សម្ដែងជាក្រុម កម្មវិធីនេះបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍ដែលនាំទៅដល់ការធ្លាក់ចុះនៃ ផ្ទះថាហ្ការៀន ដែលជា សង្រ្គាមដ៏សាហាវនៃការបន្តពូជសាសន៍ ដែលគេស្គាល់ថាជា "'''''{{Abbr|ការរាំនៃនាគ|ពាក្យ "'''''ការរាំនៃនាគ''''' (Dance of the Dragons)" ជាពាក្យប្រៀបធៀបពិពណ៌នាអំពីជម្លោះ ដោយបញ្ជាក់ពីការចូលរួមរបស់នាគក្នុងការប្រយុទ្ធ។}}'''''" រឿងគ្រួសារនៃសត្វនាគ ត្រូវបានបញ្ជាទិញឲ្យផលិតជាស៊េរីដោយផ្ទាល់នៅខែតុលា ឆ្នាំ 2019 ដែលការជ្រើសរើសតួបានចាប់ផ្តើមនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ 2020 និងការថតសំខាន់បានចាប់ផ្តើមនៅខែមេសា ឆ្នាំ 2021 នៅ[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]។ ស៊េរីនេះបានចាក់ផ្សាយនៅថ្ងៃទី 21 ខែសីហា ឆ្នាំ 2022 ជាមួយនឹងរដូវកាលដំបូងដែលមាន 10 ភាគ។ ស៊េរីនេះត្រូវបានបន្តសម្រាប់រដូវកាលទី 2 បន្ទាប់ពីការចាក់ផ្សាយក្នុងរយៈពេល 5 ថ្ងៃ។ សាប៉ូនិក បានលាឈប់ពីតួនាទីជាអ្នកបង្ហាញស៊េរីបន្ទាប់ពីរដូវកាលដំបូង ទុកឲ្យ ខនដាល ធ្វើជា Showrunner តែម្នាក់ឯងសម្រាប់រដូវកាលទី 2។ រដូវកាលទី 2 បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 16 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2024 ដែលមាន 8 ភាគ។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 2024 មុនពេលចាក់ផ្សាយរដូវកាលទី 2 ស៊េរីនេះត្រូវបានបន្តទៀតសម្រាប់រដូវកាលទី 3។ រដូវកាលដំបូងទទួលបានការពិនិត្យវិចារណ៍វិជ្ជមាន ដោយទទួលបានការសរសើរពីការអភិវឌ្ឍតួអក្សរ, ប្រព័ន្ធទស្សនីយភាព, ការសរសេរសាច់រឿង, ពិភាក្សាសម្រាប់រៀបចំភ្លេងដោយ [[រ៉ាមីន ឌីចាវ៉ាឌី]], និងការសម្តែង។ ទោះយ៉ាងណា ការប្រញ៉ាប់ប្រញាល់, ជាពិសេសការផ្លាស់ប្តូរពេលវេលា, និងពន្លឺភ្លើងងងឹត ខ្លះនៃឆាកត្រូវបានរិះគន់។ ការចាក់ផ្សាយដំបូងរបស់ស៊េរីនេះមានអ្នកមើលជាង 10 លាននាក់តាមរយៈបណ្តាញផ្សាយផ្ទាល់និង HBO Max នៅថ្ងៃដំបូង ដែលគឺជាកំណត់ត្រាធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ [[អ៊ីចប៊ីអូ|អ៊ីចប៊ីអូ (HBO)]]។ == ភាគ == == ឯកសារយោង== {{Reflist}} 56qbvc99vgh3rtus58pqbktg8zv3896 0 51954 337673 324452 2026-07-26T21:00:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337673 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Đá_ba_chồng_Định_Quán_-_panoramio.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច]] '''ដាបាចុង''' គឺជា​កន្លែង​ស្មុគ្រស្មាញ​នៃ​វត្ថុបុរាណ​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​មួយ​នៅ​ក្រុង Dinh Quan ស្រុក Dinh Quan ខេត្ត [[ខេត្តដុងណាយ|ដុង ណៃ]] <ref>{{Cite web |title=UBND huyện Định Quán |url=https://dinhquan.dongnai.gov.vn/Pages/newsdetail.aspx?NewsId=6048&CatId=100&ved=2ahUKEwj3-JiTjJSGAxX8r1YBHbwWBvAQFnoECD4QAQ&usg=AOvVaw3tSHgQj7P9aG3ak2nWflIW |access-date=2024-05-17 |website=dinhquan.dongnai.gov.vn |archivedate=2024-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240517065308/https://dinhquan.dongnai.gov.vn/Pages/newsdetail.aspx?NewsId=6048&CatId=100&ved=2ahUKEwj3-JiTjJSGAxX8r1YBHbwWBvAQFnoECD4QAQ&usg=AOvVaw3tSHgQj7P9aG3ak2nWflIW |url-status=dead }}</ref> ។ ភាពលេចធ្លោបំផុតនៅទីនេះនេះគឺមានផ្ទាំងថ្មចំនួន ៣ ជង់លើគ្នាដែលមានកម្ពស់ ៣៦ ម៉ែត្រ ដែលមានទីតាំងនៅជាប់នឹង ផ្លូវលេខ ២០ ។ ទេសភាពដ៏អស្ចារ្យនៃកន្លែងដ៏ស្រស់ត្រកាលនេះទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើនដែលឆ្លងកាត់ <ref>{{Cite web |last=VnExpress |title=Những tảng đá xếp chồng chênh vênh ở Đồng Nai |url=https://vnexpress.net/nhung-tang-da-xep-chong-chenh-venh-o-dong-nai-3970225.html |access-date=2024-05-17 |website=vnexpress.net |language=vi}}</ref> ។ អ្នក​ណា​ដែល​ធ្លាប់​ឃើញ​ថ្ម​នេះ​មាន​អារម្មណ៍​ដូច​គ្នា​ថា​មិន​មាន​សុវត្ថិភាព។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ យោងតាមឯកសារភូគព្ភសាស្ត្រ ប្រាសាទនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់តំបន់វប្បធម៌ [[អូរកែវ|អូកែវ]] [[ហ៊្វូណន|ហ្វូ ណន]] នៅលើខ្ពង់រាប [[ភាគអាគ្នេយ៍ (វៀតណាម)|ភាគអាគ្នេយ៍]] ដែលជាសក្ខីភាពនៃព្រឹត្តិការណ៍ចលនាផែនដីជាបន្តបន្ទាប់ នៅទីនេះ [[បុរាណវិទ្យា|អ្នកបុរាណវត្ថុវិទូ]] បានរកឃើញផលិត និងឧបករណ៍រស់នៅជាច្រើនរបស់មនុស្សបុរាណធ្វើពីថ្ម លង្ហិន ដីឥដ្ឋ ... ដែលជាភស្តុតាងនៃវប្បធម៌ដំបូងបង្អស់របស់មនុស្សជាតិ។ បន្ទាប់ពីរាប់លានឆ្នាំនៃការប៉ះពាល់នឹងធាតុ ៣ បានលិចក្នុងសមុទ្រនៅពេលដែលទឹកសមុទ្របានជន់លិចដោយមើលឃើញពីសកម្មភាព [[ភ្នំភ្លើង]] ដ៏ឃោរឃៅរាប់រយផ្ទាំងថ្ម បាចុង នៅតែឈរនៅទីនោះប៉មនិងបង្កើត ទេសភាព ដ៏អស្ចារ្យ ថ្មប្រហែលជាថ្មពិសេសបំផុត។ == កន្លែងទេសភាពជាតិ == ជាមួយនឹងភាពស្រស់ស្អាតលាក់កំបាំង និងតម្លៃប្រវត្តិសាស្ត្រ នាចុង ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាវត្ថុបុរាណនៃទេសភាពជាតិ ដោយក្រសួងវប្បធម៌ យោងតាមសេចក្តីសម្រេច 1288/VH-QD ចុះថ្ងៃទី ១៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៨៨ <ref>{{Cite web |last=đô |first=Báo Lao động thủ |title=Độc đáo danh thắng Đá Ba Chồng |url=https://laodongthudo.vn/doc-dao-danh-thang-da-ba-chong-153267.html |access-date=2024-05-17 |website=Báo Lao động thủ đô |language=vi |archivedate=2024-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240517065313/https://laodongthudo.vn/doc-dao-danh-thang-da-ba-chong-153267.html |url-status=dead }}</ref> ។ ទេសភាព​ដ៏​អស្ចារ្យ​នៃ​កន្លែង​ទេសភាព​នេះ​កំពុង​ទាក់ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ជា​ច្រើន​ដែល​ដើរ​កាត់។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យមុនអង្គរ]] amtq5x6ckxd67cvuw8gnyk9le5feywr 0 52103 337670 337511 2026-07-26T17:25:43Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 337670 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | name = គ្រោះរញ្ជួយដីមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥ | native_name = ၂၀၂၅ မြန်မာ့ငလျင် ([[ភាសាភូមា]]) | image = | caption = ស្ថានភាពខូចខាតនៃអគារមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ]]ក្រោយរញ្ជួយដី | location = {{coord|22.013|N|95.922|E|display=inline,title}} | timestamp = ២៨-០៣-២០២៥ ០៦:២០:៥៤ | anss-url = us7000pn9s | local-date = ២៨ មីនា ២០២៥ | local-time = ១២:៥០:៥២ [[ម៉ោងមីយ៉ាន់ម៉ា]] ([[UTC+៦:៣០]]) | duration = ៨០ វិនាទី | magnitude = ៧.៧ វិចទ័រ | depth = ១០ គម | type = [[សម្រុតកន្ត្រាក់]] (Strike-slip) | fault = [[សម្រុតសាហ្គាំង]] | affected = [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] [[ថៃ]] និង[[ចិននិរតី]] | intensity = {{MMI|IX}} | aftershocks = +៣៩៤ ករណី<br>ខ្លាំងបំផុត៖ ៦.៧ វិចទ័រ<ref name="aftershock">{{cite web |title=M 6.7 - Burma (Myanmar) 2025 |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000pn9z }}</ref> | map = 2025 Myanmar earthquake (M 7.7) shakemap.pdf | map_caption = [[ផែនទីរញ្ជួយ]]​ {{abbr|USGS|ភ្ញាក់ងារស្ទាបស្ទង់ភូគព្ភសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក}} | casualties = +៥,៤២២ នាក់បានស្លាប់, ១១,៤០២ នាក់បានរងរបួស និងបានបាត់ខ្លួនចំនួន ៥៧០ នាក់ }} នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ នៅវេលាម៉ោង ១២:៥០:៥២ [[ម៉ោងមីយ៉ាន់ម៉ា|ម៉ោងនៅមីយ៉ាន់ម៉ា]] (០៦:២០:៥២ ម៉ោងសកល) មានគ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៧ វិចទ័រមួយបានកើតឡើងនៅ[[តំបន់សាហ្គាំង]]នៃប្រទេស[[មីយ៉ាន់ម៉ា]] ជាពិសេសនៅជុំវិញទីក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ]] ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតទីពីរនៅក្នុងប្រទេស។ វាត្រូវជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីភូមាឆ្នាំ១៩១២|គ្រោះរញ្ជួយដីឆ្នាំ១៩១២]] និងជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតចាប់តាំងពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានទទួលឯករាជ្យមកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។<ref>{{cite web |last1=Saltman |first1=Ross Adkin, Lex Harvey, Edward Szekeres, Hassan Tayir, Todd Symons, Rob Picheta, Sophie Tanno, Olivia Kemp, Elise Hammond, Max |title=More than 140 dead in Myanmar earthquake, with tremors felt in Thailand: Live updates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/myanmar-thailand-earthquake-03-28-25-intl-hnk#cm8t2o3wb000g3b6p50q0391h |website=CNN |date=28 March 2025}}</ref> ការរញ្ជួយដីមួយនេះបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងនៅប្រទេសថៃជាប់ព្រំដែននោះ។ គ្រោះរញ្ជួយដីនេះបាននាំឱ្យមនុស្សជាង ៥,៣៥២ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា, ៦៩ នាក់នៅប្រទេសថៃ និង ១ នាក់នៅវៀតណាម។<ref name="dvb3034"/><ref name="thai18"/><ref name=hochiminhdeath/> មនុស្សជាង ៦,៦២០​ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។ មនុស្សប្រមាណរាប់រយនាក់បន្ថែមទៀតបានកំពុងបាត់ខ្លួន ដូចជានៅក្នុងការដ្ឋានសំណង់អគារខ្ពស់រលំមួយកន្លែងនៅទីក្រុងបាងកកជាដើម។ អាជ្ញាធរនៃប្រទេសទាំងពីរបានប្រកាសភាពអាសន្ន និងទាយថាចំនួនមនុស្សស្លាប់នឹងបន្តកើនឡើង។<ref name=news18>{{cite news|title=Myanmar Earthquake LIVE Updates: 107 Dead, 350 Injured As Rescue Efforts Continue; Thailand PM Urges Calm|url=https://www.news18.com/world/myanmar-earthquake-live-updates-magnitude-death-toll-injuries-rescue-operation-aftermath-latest-news-liveblog-9278290.html|date=28 March 2025|access-date=29 March 2025|publisher=CNN-News18}}</ref><ref>{{Cite web |last=Olarn |first=Ross Adkin, Alex Stambaugh, Kocha |date=2025-03-28 |title=Myanmar's military junta makes rare plea for help after powerful earthquake kills scores |url=https://www.cnn.com/2025/03/28/asia/central-myanmar-quake-intl-hnk/index.html |access-date=2025-03-29 |website=CNN }}</ref> [[សង្គ្រាមស៊ីវិលមីយ៉ាន់ម៉ា (២០២១–បច្ចុប្បន្ន)|សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅមីយ៉ាន់ម៉ា]]បច្ចុប្បន្នបានដាក់បន្ទុកបន្ថែមទៅលើដំណើរជំនួយគ្រោះមហន្តរាយនានានៅក្នុងប្រទេស។<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Myanmar at a glance: Embroiled in civil war, now facing more devastation after powerful earthquake |url=https://apnews.com/article/myanmar-earthquake-civil-war-junta-thailand-cbf36685881ea890202256d4607a02ed |access-date=2025-03-29 |website=AP News }}</ref> ==រញ្ជួយដី== គ្រោះរញ្ជួយដីនេះបានផ្ទុះឡើងនៅវេលាម៉ោង ១២ៈ៥០ ម៉ោងនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយចំណុចរញ្ជួយមាននៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ]]នៅត្រង់ព្រំដែន[[តំបន់សាហ្គាំង]]–[[តំបន់ម៉ាន់ដាឡាយ|ម៉ាន់ដាឡាយ]]។ បើយោងទៅតាម[[ភ្ញាក់ងារស្ទាបស្ទង់ភូគព្ភសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក]] (USGS) កម្លាំងវាមានរហូតដល់ទៅ ៧.៧ វិចទ៍រ ខណៈ[[នាយកដ្ឋានឧតុនិយមថៃ]]បានកំណត់វានៅកម្រិត ៨.២ វិចទ័រ។<ref>{{Cite news |title=Massive Bangkok Quake Leaves City Reeling, Building Crumbles |url=https://www.bernama.com/en/news.php/world/news.php?id=2407287 |date=28 March 2025 |access-date=29 March 2025 |agency=Bernama |lang=en}}</ref> ចំណែកឯ[[វិទ្យាស្ថានរូបវិទ្យាផែនដីសកលនៅប៉ារីស]]វិញបានកំណត់កម្លាំងរញ្ជួយដីនេះនៅ ៧.៩ វិចទ័រ។<ref>{{cite web |title=MYANMAR 2025/03/28 06:20:54 UTC, Mw=7.9 |url=http://geoscope.ipgp.fr/index.php/en/catalog/earthquake-description?seis=us7000pn9s |website=GEOSCOPE Observatory |publisher=Institut de Physique du Globe de Paris |access-date=29 March 2025 |date=29 March 2025}}</ref> វាជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ធំបំផុតនៅមីយ៉ាន់ម៉ាចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីភូមាឆ្នាំ១៩១២]] (ដែលមានកម្លាំង ៧.៩ វិចទ័រ)។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) မြန်မာတွင် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်အတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးငလျင် စစ်ကိုင်းကိုဗဟိုပြု လှုပ်ရှား |trans-title=Myanmar's strongest earthquake in over 100 years hits Sagaing |url=https://bur.mizzima.com/2025/03/28/50907 |access-date=29 March 2025 |work=Mizzima News |date=28 March 2025}}</ref>​ មូលហេតុនៃការរញ្ជួយនេះគឺត្រូវបានគេកំណត់ថាបណ្ដាលមកពីសម្រុតដីកន្ត្រាក់គ្នាជាមួយសម្រុតសាហ្គាំងនៅជម្រៅ ១០ គម ក្រោមដី។ បើយោងតាមម៉ូឌែលសម្រុតកំណត់ដែលបញ្ចេញដោយ USGS បានបង្ហាញថា ទម្លុះសម្រុតរញ្ជួយដីនេះបានប្រេះអន្លាយរហូតដល់ទៅ ៣៥០ គម សរុបនៅក្នុងជម្រៅ ១០ គម ចាប់ពីក្រុង[[ថាបិជីន]]នៅម៉ាន់ដាឡាយរហូតដល់រដ្ឋធានី[[ណៃពិដោ]]ដោយប្រមាណ ១០០ គម ពីចំណុចរញ្ជួយទៅភាគខាងជើង និង​ ២៥០​ គម ទៅភាគខាងត្បូង។​ គ្រោះរញ្ជួយដីមួយនេះបានបង្កើតឧបទ្ទវហេតុរញ្ជួយតូចៗប្រមាណជាង ៧០ ករណីបន្ថែមទៀត<ref>{{cite news |title=77 mild aftershocks reported in Myanmar following massive quake |date=28 March 2025 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40048017 |work=Nation Thailand}}</ref><ref name="CNN Live">{{Cite news |date=March 28, 2025 |title=Myanmar earthquake death toll soars past 1,000 as Thailand scrambles to rescue trapped Bangkok workers |url=https://www.cnn.com/world/live-news/myanmar-thailand-earthquake-03-29-25-intl-hnk/index.html |access-date=March 29, 2025 |publisher=CNN }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមនោះ រញ្ជួយដ៏ខ្លាំងជាងគេមានកម្លាំងប្រមាណ ៦.៧ វិចទ័រដែលបានកើតឡើងប្រមាណ ១២​ នាទីក្រោយរញ្ជួយធំដំបូង។ ==ផលប៉ះពាល់== {|class="wikitable sortable plainrowheaders floatright" style="clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px; font-size:90%;" |+វិនាសកម្មតាមប្រទេស ! scope="col"|ប្រទេស ! scope="col"|ករណីស្លាប់ ! scope="col"|ករណីរបួស ! scope="col"|ករណីបាត់ខ្លួន |- !scope="row"|{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}} |ប្រ. ៥,៣៥២ |ប្រ. ១១,៣៦៦ |ប្រ. ៥៣៨ |- !scope="row"|{{flag|ថៃ}} |៦៩ |៣៤ |៣២ |- !scope="row"|{{flag|វៀតណាម}} |១ |០ |០ |- !scope="row"|{{flag|ចិន}} |០ |២ |០ |- !'''សរុប''' |ប្រ. '''៥,៤២២''' |ប្រ. '''១១,៤០២''' |ប្រ. '''៥៧០''' |- |} ===នៅមីយ៉ាន់ម៉ា=== [[File:2025 Myanmar earthquake damage in Mandalay.png|thumb|ស្ថានការណ៍នៃសណ្ឋាគារមូយកន្លែងនៅម៉ាន់ដាឡាយ]] សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកគឺមីហ្ស៊ីម៉ាបានរាយការណ៍ពីទិន្នន័យអ្នកបាត់បង់ជីវិតថាមានជាង ៤,៣៩០ នាក់ ខណៈអ្នករងរបួសមានប្រមាណ ៣,៥០០​ នាក់។<ref name="4398d">{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ဒဏ်သင့်ဒေသများအပါအဝင် ဒေသအချို့ အချိန်အခါမဟုတ် မိုးရွာနိုင်|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/02/51951|access-date=4 April 2025|work=Mizzima|date=2 April 2025}}</ref> បើយោងទៅតាមទិន្នន័យដែលចងក្រងឡើងដោយអង្គការ[[សំឡេងប្រជាធិបតេយ្យភូមា]]បានបញ្ជាក់ថាមនុស្សយ៉ាងតិច ៣,៨៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="dvb3034">{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က လူအင်အားထုတ်နုတ်ပြီး ငလျင်ဘေး ကူညီကယ်ဆယ်ရေး မလုပ်နိုင်|date=31 March 2025|url=https://burmese.dvb.no/post/697973|work=Democratic Voice of Burma}}</ref> មនុស្សស្លាប់ភាគច្រើនស្ថិតនៅតំបន់រដ្ឋបាលម៉ាន់ដាឡាយ ណៃពិដោ សាហ្គាំង សាន ពគោ និងកាយីន។ ប្រភពដដែរក៏បានរាយការណ៍ដែរថាមានមនុស្សប្រមាណ ៧០០ នាក់បានកំពុងបាត់ខ្លួន និងចំនួន​ ៤,៧២០ នាក់បានរងរបួស។<ref name="dvb3034"/> [[រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមីយ៉ាន់ម៉ា]]បានរាយការណ៍ថាចំនួនមនុស្សស្លាប់មានរហូតដល់ទៅជាង ២,៤០០ នាក់<ref name="nug1600">{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ကြောင့် ၁၆၀၀ ကျော် သေဆုံး၊ ၁၄၀၀ နီးပါး ပျောက်ဆုံးနေကြောင်း NUG ထုတ်ပြန်|url=https://www.rfa.org/burmese/news/earthquake-myanmar-casualities-03302025070912.html|access-date=31 March 2025|work=Radio Free Asia Burmese|date=29 March 2025}}</ref> ខណៈរបបយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាវិញបានថ្លែងថាមានមនុស្សស្លាប់ជាង ៣,០០០ នាក់ ហើយ ៣៥០ នាក់កំពុងបានបាត់ខ្លួន និង ៤,៥១០ នាក់បានរងរបួស។ ស្ថិតិនៃចំនួនអ្នកស្លាប់គឺគេកំពុងតែប្រមូលជាបន្តបន្ទាប់នៅឡើយ។<ref name="Phyoe1">{{cite news|last1=Phyoe|first1=Htet|last2=Phoonphongphiphat|first2=Apornrath|last3=Regalado|first3=Francesca|title=Myanmar quake death toll rises to 1,000 as first foreign aid arrives|url=https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/Myanmar-quake-death-toll-rises-to-1-000-as-first-foreign-aid-arrives|access-date=31 March 2025|work=Nikkei Asia|date=29 March 2025|archive-date=24 មេសា 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424143032/https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/Myanmar-quake-death-toll-rises-to-1-000-as-first-foreign-aid-arrives|url-status=dead}}</ref><ref name="1000D">{{cite news|title=Myanmar Quake Death Toll Passes 1,000: Junta|url=https://www.barrons.com/news/myanmar-quake-death-toll-passes-1-000-junta-e670e56a|access-date=31 March 2025|agency=Agence France-Presse|publisher=Barron's|date=29 March 2025}}</ref>​ រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិបានប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជនភូមាជាង ៨ លាននាក់ត្រូវទទួលរងគ្រោះ និងកំពុងត្រូវការសង្គ្រោះបន្ទាន់។<ref>{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်အပြီး ဆောက်လုပ်ရေးသုံး ပစ္စည်းများနှင့် ဆေးဝါးများ စျေးခုန်တက်|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/02/51932|date=3 April 2025|work=Mizzima News}}</ref> [[File:Collpased building in Naypyidaw, 2025 Earthquake.jpg|thumb|right|អគារមួយនៅរដ្ឋធានី[[ណៃពិដោ]]ដែលជាន់ខាងក្រោមត្រូវបាក់ស្រុតរលំទាំងស្រុង]] ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគមនាគមន៍ដូចជាប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ និងអ៊ីនធើណេតត្រូវបានផ្ដាច់នៅទូទាំងប្រទេស<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) မြန်မာနိုင်ငံမြို့ကြီးအချို့တွင် ပြင်းထန်ငလျင်လှုပ်ခတ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/62166/|work=Myanmar now|date=28 March 2025}}</ref> ខណៈចំនួនជនរងគ្រោះនៅតំបន់ជនបទនៅមិនទាន់បានកំណត់ច្បាស់លាស់នៅឡើយ។<ref name="rural">{{cite news|title=Myanmar rescuer says villages near Mandalay are suffering even more|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/c4gex01m7n5t?post=asset%3A14e1bb0d-cc5e-4874-a790-cc08122e314e#post|last=Volk|first=Kristina|date=29 March 2025}}</ref> យោងតាមប្រភពពីរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមីយ៉ាន់ម៉ាបានឱ្យដឹងថា ទីលំនៅប្រជាជនប្រមាណ ១៣,៤១១ បូករួមទាំងអគារសាសនាចំនួន ២៨០ ផ្លូវចំនួន ៤៣ ខ្សែ និងស្ពានជាច្រើនត្រូវទទួលរងការខូតខាត ឬបាក់រលំទាំងស្រុង។<ref>{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ကြောင့် သေဆုံးသူ ၁,၆၀၀ ကျော်နှင့် ဒဏ်ရာရသူ ၁,၅၀၀ ကျော်ရှိကြောင်း NUG ထုတ်ပြန်|language=my|url=https://burmese.dvb.no/post/697775|access-date=1 April 2025|work=Democratic Voice of Burma|date=29 March 2025}}</ref> អង្គការឥស្លាមសាសនាមីយ៉ាន់ម៉ារួមបានប៉ាន់ប្រមាណថាមនុស្សប្រហែល ២៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយវិហារឥស្លាមចំនួន ៥០ ត្រូវដួលរលំក្នុងកំឡុងអធិដ្ឋានព្រះថ្ងៃសុក្រ។<ref name="mnmosque250">{{Cite news|date=30 March 2025|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ကြောင့် ဗလီ ၅၀ခန့် ပြိုကျပြီးနောက် လူရာချီသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/62258/|access-date=1 April 2025|publisher=Myanmar Now|language=my}}</ref> របបយោធាបានថ្លែងថា វិហារព្រះពុទ្ធសាសនាចំនួន ៦៧០ និងវត្តអារាមចំនួន ២៩០ ត្រូវបានរងការខូចខាត។<ref>{{cite news|title=Myanmar quake struck mosques as minority Muslims gathered for Ramadan prayers|url=https://www.bangkokpost.com/world/2990624/quake-struck-as-worshippers-gathered-for-ramadan-prayers-in-myanmar|access-date=1 April 2025|work=Bangkok Post|date=29 March 2025}}</ref> ===នៅថៃ=== នៅប្រទេសថៃវិញ គ្រោះរញ្ជួយនេះបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សចំនួន ៦៩ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សចំនួន ៣២ នាក់ផ្សេងទៀតនៅរាជធានីបាងកក<ref>{{Cite web|url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000030705|title=ศูนย์เอราวัณรายงาน แผ่นดินไหวคร่าแล้ว 19 ชีวิต ตึก สตง.12 จุดอื่นๆ อีก 7|date=31 March 2025|website=ผู้จัดการ}}</ref><ref name="thai18">{{cite news|title=Local death count from Friday's tremor rises to 18|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2991241/local-death-count-from-fridays-tremor-rises-to-18|access-date=01 April 2025|work=Bangkok Post|date=30 March 2025}} <br />{{cite news|title=(ជាភាសាថៃ) อัปเดตผลกระทบจากแผ่นดินไหวกทม. บาดเจ็บ 33 ราย เสียชีวิต 18 ราย สูญหาย 78 ราย |url=https://www.hfocus.org/content/2025/03/33603|access-date=01 April 2025|work=Hfocus.org|date=30 March 2025}}</ref> និងរបួសម្នាក់នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី]]។<ref name="DDPM 30 Mar ">{{cite news|title=(ជាភាសាថៃ) บกปภ.ช. อัปเดตความคืบหน้าการให้ความช่วยเหลือกรณีแผ่นดินไหว เร่งสำรวจความเสียหาย และผลกระทบเพื่อให้การช่วยเหลือตามสิทธิอย่างเป็นธรรมและทั่วถึง​ |url=https://thainews.prd.go.th/thainews/news/view/1017220/?bid=1|access-date=01 April 2025|work=NBT Connext}}</ref> ករណីស្លាប់ និងបាត់ខ្លួនភាគច្រើនកើតឡើងនៅក្នុងឧបទ្ទវហេតុដួលរលំអគារកំពុងសាងសង់មួយកន្លែងក្នុងអំឡុងពេលរញ្ជួយ។ ឥទ្ធិពលរញ្ជួយដីនេះបានរង្គោះរង្គើខេត្តចំនួន ៦៣ ក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ៧៧ នៃប្រទេសថៃ (រួមទាំងរាជធានីបាងកក) ដោយបង្កការខូចខាតនៅក្នុងខេត្តចំនួន ១៨ ដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅភាគខាងជើង និងជុំវិញបាងកក។<ref name="DDPM 30 Mar" /> អគារដែលបាក់រលំចុងមកក្រោមគឺត្រូវជាអគារការិយាល័យ ៣៣ ជាន់ដែលកំពុងសាងសង់ត្រៀមជាទីស្នាក់ការរបស់[[ការិយាល័យសវនកម្មថៃ]]នៅក្នុងសង្កាត់[[ចតុចក្រ]]។ ហេតុការណ៍រលំអគារមួយនេះបានបណ្ដាលឱ្យពលករកម្មករចំនួន ២៩ នាក់បាត់បង់ជីវិត និងរបួស ១៨ នាក់ (បញ្ជាក់រួចជាផ្លូវការ) ខណៈ ៧៨​ នាក់ទៀតនៅបាត់ខ្លួនមិនទាន់រកឃើញនៅឡើយ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា។<ref name="thai18"/> ករណីមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៧ នាក់ និងរបួស ១៥ នាក់ផ្សេងទៀតគឺកើតឡើងនៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៅក្នុងទីក្រុង។<ref name="thai18"/> ករណីមនុស្សស្លាប់ភ្លាមៗចំនួនពីរករណីដែលអាចមកពីការគាំងបេះដូងត្រូវបានគេថ្លែងរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅក្នុខេត្តនន្ទបុរី និង[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]]<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាថៃ) สลด! ผู้ป่วยโรคหัวใจวิ่งหนีแผ่นดินไหวลงจากคอนโด ช็อกเสียชีวิต |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1/245739 |access-date=01 April 2025 |work=PPTVHD36 |date=28 March 2025 }}</ref><ref>{{cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ลุง 65 ปี ช็อกแผ่นดินไหว เสียชีวิต |url=https://www.ch7.com/sports/793332 |access-date=01 April 2025 |work=Channel 7 |date=28 March 2025 }}</ref> ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការបញ្ជាក់ផ្លូវការច្បាស់លាស់អ្វីពីទំនាក់ទំនងនៃការស្លាប់ទៅនឹងគ្រោះរញ្ជួយដីនោះឡើយ។ [[File:People evacuated out of a mall in Bangkok due to earthquake 28-03-2025 ( img 2).jpg|thumb|left|មនុស្សម្នាប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅក្រៅអគារផ្សេងៗក្នុងសង្កាត់[[បាងកកណយ]]នៃរាជធានីបាងកក]] ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[ភូមិធម្ម វិជាយជ័យ]]បានថ្លែងពីគ្រោះរញ្ជួយដីនេះថាជារឿងដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនៅបាងកកក្នុងរយៈពេល ១០០ ឆ្នាំកន្លងមកនេះ។<ref>{{cite news|title=Dozens of workers trapped in collapsed Bangkok high-rise|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2989962/dozens-of-workers-trapped-in-collapsed-bangkok-high-rise|access-date=01 April 2025|work=Bangkok Post|date=28 March 2025}}</ref> វាបានធ្វើឱ្យអគារខ្ពស់ៗក្នុងទីក្រុងមានចលនាយោលចុះឡើង បង្កឱ្យមានការភ័យស្លន់ស្លោពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងមានវត្តមានក្នុងអគារទាំងនោះ នាំឱ្យពួកគេស្រវានាំគ្នារត់ចេញក្រៅទៅតាមដងផ្លូវ។ អគារភាគច្រើនបានជម្លៀសមនុស្សចេញក្រៅ ហើយទីកន្លែងសាធារណៈមួយចំនួនត្រូវបានបិទទ្វារ។ ប្រព័ន្ធខ្សែផ្លូវដែកទាំងអស់ត្រូវបានផ្អាក ហើយផ្លូវថ្នល់ខ្លះត្រូវបានបិទជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{cite news|last1=Kongkunakornkul|first1=Pasit|title=Fear, chaos as rare quake grinds Thailand's capital to a halt|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/after-quake-thailands-capital-grinds-halt-amid-fear-chaos-2025-03-28/|access-date=01 April 2025|agency=Reuters|date=28 March 2025}}</ref> ចរាចរណ៍ផ្លូវគោកត្រូវផ្អាកនៅកកស្ទះមួយកន្លែងរហូតចូលដល់ពេលយប់ល្ងាច។<ref name="Matichon traffic">{{Cite web|url=https://www.matichon.co.th/social/news_5114329|title=(ជាភាសាថៃ) กรุงเทพฯ สาหัส! ทุกเส้นรถติดหนัก รัชดาอัมพาต 3 ชม.ไม่ขยับ หลังปิด 'รถไฟฟ้าทุกสาย' |date=28 March 2025}}</ref> ===នៅទីតំបន់ផ្សេងៗ=== [[File:2025 Yunnan Province rooftop infinity pool collapse.png|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីរលកទឹកពីអាងហែលទឹកធ្លាក់ពីលើអគារមកលើមនុស្សនៅនឹងដី។]] នៅក្នុង[[ខេត្តយូណាន]]នៃប្រទេសចិន ឥទ្ធិពលរង្គើពីគ្រោះរញ្ជួយដីនៅមីយ៉ាន់ម៉ាបានអង្រួនខេត្តមួយនេះស្ទើរទាំងមូល។ មនុស្ស​ចំនួនពីរ​នាក់​បានទទួល​រង​របួស​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​[[រួយលី]]ជាប់ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ា<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាចិន) 缅甸发生7.9级地震：云南多地有震感，瑞丽有房屋受损、人员受伤|url=https://baijiahao.baidu.com/s?id=1827820524446050871|access-date=02 April 2025|work=China National Radio}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាចិន) 云南瑞丽多处房屋倒塌2人受伤 民众亲述灾难来临一刻|url=https://std.stheadline.com/sc/realtime/article/2060777/%E5%8D%B3%E6%99%82-%E4%B8%AD%E5%9C%8B-%E7%B7%AC%E7%94%B8%E5%9C%B0%E9%9C%87%EF%B8%B1%E9%9B%B2%E5%8D%97%E7%91%9E%E9%BA%97%E5%A4%9A%E8%99%95%E6%88%BF%E5%B1%8B%E5%80%92%E5%A1%8C2%E4%BA%BA%E5%8F%97%E5%82%B7-%E6%B0%91%E7%9C%BE%E8%A6%AA%E8%BF%B0%E7%81%BD%E9%9B%A3%E4%BE%86%E8%87%A8%E4%B8%80%E5%88%BB-%E6%9C%89%E7%89%87|access-date=02 April 2025|work=Sing Tao Daily}}</ref> ខណៈមនុស្សប្រាំបួននាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរជួយសង្គ្រោះបន្ទាប់ពីជាប់ក្នុងជណ្ដើរយន្តប្រអប់។<ref name="xinhua">{{Cite web|title=Two people injured in China's Yunnan after Myanmar quake|url=https://english.news.cn/20250328/67387101a6b0456e8587c6d1928cc661/c.html|agency=Xinhua News Agency}}</ref> ទីលំនៅចំនួន ៨៤៧ នៅក្នុងក្រុងត្រូវរងការខូចខាតដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនចំនួន ២,៨៤០ នាក់។<ref>{{cite news|title=More than 800 houses in southwest China damaged in Myanmar earthquake|url=https://english.news.cn/20250329/fc9292d4b7914c61889e437368e2078e/c.html|agency=Xinhua News Agency|date=29 March 2025|access-date=02 April 2025}}</ref> ខេត្តមួយចំនួននៅក្បែរៗនោះដូចជាខេត្ត[[គុយចូវ]] [[ក្វាងស៊ី]] និង[[ស៊ីឆ័ន]]ក៏ត្រូវរងឥទ្ធិពលរញ្ជួយខ្លះៗផងដែរ។<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាចិន) 突发！缅甸发生7.9级地震，云南、四川多地有震感|url=https://baijiahao.baidu.com/s?id=1827819490248140065&wfr=spider&for=pc|access-date=02 April 2025|work=鲁中晨报}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ចិន)|ក្រសួងការបរទេសចិន]]បានថ្លែងបញ្ជាក់ថា គ្មានប្រជាពលរដ្ឋចិនណាម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតពីគ្រោះរញ្ជួយដីនេះទេ។ វត្តមានរំជួលត្រូវបានគេកត់ត្រានៅក្នុងទីក្រុងហាណូយ និងព្រមទាំងទីក្រុងហូជីមិញនៃប្រទេសវៀតណាម<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=Powerful magnitude-7.7 earthquake in Myanmar sends tremors to Hanoi, Ho Chi Minh City|url=https://tuoitrenews.vn/news/society/20250328/powerful-77magnitude-earthquake-in-myanmar-sends-tremors-to-ho-chi-minh-city/85575.html|access-date=2 April 2025|work=Tuoi Tre News}}</ref> ក៏ដូចជាទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍នៃប្រទេសឡាវផងដែរ បង្កឱ្យមនុស្សម្នាជាច្រើននាក់ជម្លៀសរត់ចេញពីអគារផ្សេងៗនៅក្នុងទីក្រុងទាំងនោះ។<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=Tremors felt in Laos as 7.7-magnitude earthquake hits Myanmar|agency=Xinhua News Agency|url=https://english.news.cn/20250328/ef7090bc7a654cb6adfc86cf310d7c08/c.html|access-date=2 April 2025}}</ref> មនុស្សម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតពេលកំពុងរត់ចេញពីអគារនៅក្នុង[[សង្កាត់ ៨ (ទីក្រុងហូជីមិញ)|សង្កាត់ ៨]] នៃទីក្រុងហូជីមិញ។<ref name="hochiminhdeath">{{cite news |last=Mỹ Quỳnh |date=4 April 2025 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Sơ tán vì ảnh hưởng động đất ở Myanmar, một người ở TP.HCM tử vong |url=https://www.baogiaothong.vn/so-tan-vi-anh-huong-dong-dat-o-myanmar-mot-nguoi-o-tphcm-tu-vong-192250404182351442.htm |access-date=6 April 2025 |work=Báo Giao Thông }}</ref> នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា គេបានកត់សម្គាល់ថាមានរំជួលបន្តិចបន្តួចនៅក្នុង[[តំបន់រដ្ឋធានីជាតិ (ឥណ្ឌា)|តំបន់រដ្ឋធានីជាតិ]]ដេលី នាំឱ្យមនុស្សជាច្រើនរត់ចេញក្រៅពីអគារផ្ទះសម្បែងផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web|date=28 March 2025|title=Earthquake of magnitude 7.2 on the Richter scale hits Myanmar, tremors felt in Delhi-NCR|url=https://www.financialexpress.com/world-news/earthquake-of-magnitude-7-2-on-the-richter-scale-hits-myanmar-as-per-national-center-for-seismology/3791287/|access-date=2 April 2025|website=The Financial Express}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Thapa|first=Vaidika|title=7.7-Magnitude Earthquake Jolts Myanmar, Tremors Felt in Delhi-NCR|url=https://news24online.com/india/7-7-magnitude-earthquake-jolts-myanmar-tremors-felt-in-delhi-ncr/514293/|access-date=2 April 2025|website=News24}}</ref> នៅតាមបណ្ដារដ្ឋភាគឦសាន្ត ពិសេសក្នុងរដ្ឋ[[មេឃល័យ]]ដែលមានស្រុកមួយត្រូវរងនឹងការរញ្ជួយកម្រិតទាបកម្លាំងប្រមាណ ៤.០ វិចទ័រ។<ref>{{Cite web|date=28 March 2025|title=Myanmar earthquake aftershocks jolt several parts of India: 4.0 magnitude tremors felt in Meghalaya|url=https://www.businesstoday.in/india/story/myanmar-earthquake-aftershocks-jolt-several-parts-of-india-40-magnitude-tremors-felt-in-meghalaya-469791-2025-03-28|access-date=2 April 2025|website=Business Today}}</ref> ករណីរំជួលដីតូចៗត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅក្នុងរដ្ឋ[[អសម]] ពិសេសក្នុងទីក្រុង[[គវហត្ថី]]។<ref>{{cite web |title=Breaking: Another Earthquake Strikes The State, Epicentre at Myanmar |url=https://dy365.in/trending/breaking-another-earthquake-strikes-the-state-epicentre-at-myanmar-16143 |website=DY365 |publisher=DY365 |date=28 March 2025 |access-date=2 April 2025 |archivedate=5 មេសា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250405033937/https://dy365.in/trending/breaking-another-earthquake-strikes-the-state-epicentre-at-myanmar-16143 |url-status=dead }}</ref> ករណីរំជួលតូចៗក៏បានកើតមាននៅក្នុងតំបន់មួយចំនួនក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែសផងដែរដូចជានៅរដ្ឋធានីដាក្កា [[សិហ្លេត]] [[រាជស្យា]] [[ចិត្តាក្រម]]ជាដើម ដែលបង្កឱ្យកើតមានការភ័យខ្លាចរត់ចេញពីអគារផ្សេងៗ។<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាបេន្កាលី) দেশের বিভিন্ন স্থানে ভূমিকম্প অনুভূত, উৎপত্তিস্থল মিয়ানমারে মাত্রা ৭.৩|url=https://samakal.com/bangladesh/article/287753/%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87-%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA-%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%A4|work=Samakal}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=Earthquake shakes Dhaka, other parts of Bangladesh|url=https://www.thedailystar.net/environment/climate-crisis/natural-disaster/news/earthquake-shakes-dhaka-other-parts-bangladesh-3859451|work=The Daily Star}}</ref> ករណីរំជួលតូចៗដដែរក៏បានកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ<ref>{{cite web|title=Cambodians concerned over proximity of Myanmar quake Pinang|url=https://www.khmertimeskh.com/501662238/cambodians-concerned-over-proximity-of-myanmar-quake/|website=Khmer Times|date=31 March 2025}}</ref> និងព្រមទាំងបណ្ដារដ្ឋភាគខាងជើងនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីដូចជា [[ពីណាំង]] [[ឃេដាស]] និង[[ឃេឡានតាំន]]។<ref name="PSA_1">{{Cite news|date=28 March 2025|author1=Lo Tern Chern|title=Penangites shocked as Myanmar quake shakes high-rise buildings|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/03/28/penangites-shocked-as-myanmar-quake-shakes-high-rise-buildings|work=The Star|access-date=2​ April 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=(ជាភាសាម៉ាឡេ) Gegaran gempa bumi Myanmar turut dirasai di Kedah, Kelantan, Pulau Pinang|url=https://www.astroawani.com/berita-malaysia/gegaran-gempa-bumi-myanmar-turut-dirasai-di-kedah-kelantan-pulau-pinang-514391|website=Astro Awani|date=28 March 2025}}</ref> ==ក្រោយរញ្ជួយ== នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់[[ការិយាល័យសម្រាប់សម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] (OCHA) នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា បានឱ្យដឹងថា ទីជម្រក ទឹកស្អាត និងថ្នាំពេទ្យកំពុងមានបរិមាណទាបនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ បន្ថែមពីលើនេះ ដោយសារតែកង្វះទឹកស្អាត អង្គការសហប្រជាជាតិបានព្រមានអំពីលទ្ធភាពនៃការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺអាសន្នរោគនានាដែលអាចបង្កឡើងពីទឹកកខ្វក់។ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានថ្លែងថា មន្ទីរពេទ្យជាច្រើននៅក្នុងតំបន់បានកំពុងទទួលមើលថែព្យាបាលអ្នករបួសផ្សេងៗលើសពីចំណុះលទ្ធភាពដែលខ្លួនអាចទទួលយកបាន។ ផ្លូវថ្នល់ និងស្ពានដែលរងការខូចខាតទាំងឡាយបានក្លាយជាឧបសគ្គរារាំងដល់បេសកកម្មជួយសង្គ្រោះមួយចំនួនផងដែរ ដូចនឹងអ្វីដែល OCHA បានលើកឡើងថាខ្លួនត្រូវចំណាយពេល ១៣ ម៉ោងដើម្បីទៅដល់ទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយពីទីក្រុងយុាំងហ្គូន ដែលជាធម្មតាត្រូវការពេលធ្វើដំណើរតែ ៨ ម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite news |title=Water and medicine in short supply after Myanmar earthquake: UN |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/water-and-medicine-in-short-supply-after-myanmar-earthquake-un |access-date=3 April 2025 |agency=Reuters|work=The Straits Times|date=1 April 2025}}</ref> ថ្វីបើរបបយោធាបានអំពាវនាវសុំជំនួយអន្តរជាតិក៏ពិតមែន តែអង្គការសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួនបាននិយាយថាជំនួយដែលសុំនោះគឺមានការបែងចែក ពោលគឺមានកំណត់។ ក្រុមអង្គការមួយចំនួនបានរាយការណ៍ថា អាជ្ញាធរយោធាភូមាបានប្រើលេសដោះសារពីបញ្ហាដំណឹកបញ្ជូនភស្តុភារព្រោះតែពួកគេមិនចង់ឱ្យនរណាបោះជំហានចូលក្នុងតំបន់ហាមឃាត់របស់ពួកគេ។ សម្បីតែ[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ក៏បានចែករំលែកនូវមតិដូចគ្នានេះដែរ។<ref name="Hogan1">{{cite news |last1=Hogan |first1=Libby |title=Aid agencies struggling to reach most in need after Myanmar earthquake |url=https://www.abc.net.au/news/2025-04-01/aid-agencies-struggling-to-reach-most-in-need-myanmar-earthquake/105115382 |access-date=3 April 2025 |publisher=ABC News|location=Australia |date=1 April 2025}}</ref> ប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយជាច្រើនបានចេញមកដេកនៅទីសាធារណៈនៅយប់នៃថ្ងៃរញ្ជួយដីនោះក៏ព្រោះតែនៅមានវត្តមាននៃរំជួលតូចៗក្រោយរញ្ជួយដីធំនៅឡើយ។<ref>{{cite news |last1=Nwe |first1=Maung Khat |title=(ជាភាសាភូមា) နောက်ဆက်တွဲငလျင်ငယ်များကြောင့် မန္တလေးမြို့ခံအများစု လမ်းပေါ်ထွက်အိပ် |url=https://bur.mizzima.com/2025/03/29/51046 |access-date=3 April 2025 |work=Mizzima |date=28 March 2025 }}</ref> ដោយសារតែចំនួនឧបករណ៍បច្ចេកទេសជួយសង្គ្រោះមានកំណត់ ប្រជាជនម៉ាន់ដាឡាយខ្លះបានចុះធ្វើសកម្មភាពជួយសង្គ្រោះដោយខ្លួនពួកគេផ្ទាល់។ គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា នាយកដ្ឋានពន្លត់អគ្គីភ័យមីយ៉ាន់ម៉ាបាននិយាយថា ខ្លួនបានជួយសង្គ្រោះមនុស្សចំនួន ៤០៣ នាក់ និងបានរកឃើញសាកសពចំនួន ២៥៩ នាក់នៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា)​ မန္တလေးမှာ ၄၀၃ ဦး ကယ်ထုတ်နိုင်ပြီ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c99pv4g39j0t |access-date=4 April 2025 |publisher=BBC News |date=1 April 2025}}</ref> [[កងកម្លាំងការពារប្រជាជន (មីយ៉ាន់ម៉ា)|កងកម្លាំងការពារប្រជាជន]]របស់រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមីយ៉ាន់ម៉ាបានថ្លែងថាពួកត្រៀមអំពាវនាវឱ្យមានបទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្នចំនួនពីរសប្តាហ៍ចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា។<ref>{{cite news|title=Myanmar anti-coup fighters call partial ceasefire for quake relief|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/myanmar-earthquake-anti-coup-fighters-call-partial-ceasefire-5032971|access-date=4 April 2025|agency=Agence France-Presse|publisher=Channel NewsAsia|date=30 March 2025|archive-date=3 មេសា 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403033226/https://www.channelnewsasia.com/asia/myanmar-earthquake-anti-coup-fighters-call-partial-ceasefire-5032971|url-status=dead}}</ref> ក៏ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្ដី របបយោធាភូមានៅតែបន្តយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ពួកគេនៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃសាហ្គាំង និងរដ្ឋរ៉ាគីន ដែលនាំឱ្យខូចខាតផ្ទះសម្បែង និងមន្ទីរពេទ្យក្នុងតំបន់នោះ។<ref>{{cite news|url=https://yktnews.com/2025/03/209498/|title=(ជាភាសាភូមា) NUG က ငလျင်ဒဏ်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် နှစ်ပတ် အပစ်ရပ်ထားသော်လည်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင် စစ်တပ်က စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကျဲပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်|date=30 March 2025|access-date=3 មេសា 2025|archive-date=8 ធ្នូ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208183946/https://yktnews.com/2025/03/209498/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា)​ အရပ်သားကျေးရွာများကို စစ်ကောင်စီက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေ၍ ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို AA ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67eb6cb2b2eb64034577f9d6 |work=Narinjara}}</ref><ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံကို စစ်ကောင်စီက အတွဲလိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်၍ အဆောင်အချို့ ပျက်စီး |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67e64193b2eb6403451ac0a3 |work=Narinjara}}</ref> នៅទីក្រុងបាងកក ជំនួញនៅក្នុង[[ផ្សារ​មូលបត្រថៃ|ទីផ្សារហ៊ុនថៃ]]ត្រូវបានផ្អាកដំណើរការជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{cite news|last1=Taha|first1=Rana|title=Powerful earthquake hits Myanmar, felt in Bangkok|url=https://www.dw.com/en/powerful-earthquake-hits-myanmar-felt-in-bangkok/a-72065550|access-date=3 April 2025|work=DW News|date=28 March 2025}}</ref> ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុថៃវិញមិនបានរាយការណ៍អ្វីពីការខាតបង់ធំណាមួយលើសេដ្ឋកិច្ច ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសារពើពន្ធ ឬប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ។ អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងផ្លូវអាកាសថៃបានដាក់ចេញនូវ​បញ្ជា​ហាមដំណើរ​ហោះ​ហើរនៅ​ទូទាំង​ប្រទេសចំពោះ​គ្រប់​ព្រលាន​យន្តហោះ<ref>{{cite news|title=Earthquake in Myanmar felt in Thailand|url=https://www.nationthailand.com/news/general/40047983|access-date=3 April 2025|work=The Nation|date=28 March 2025}}</ref> ខណៈសេវាកម្មរផ្លូវដែករវាងទីក្រុងបាងកក និងតំបន់ភាគខាងជើងនិងភាគឦសានប្រទេសថៃក៏ត្រូវបានផ្អាកដូចគ្នា តែត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃក្រោយ។<ref>{{Cite web|date=29 March 2025|title=(ជាភាសាថៃ) อัปเดตเช้านี้ รถไฟฟ้า BTS-MRT กลับมาเปิดให้บริการ หลังเกิดเหตุ "แผ่นดินไหว"|url=https://www.thairath.co.th/news/society/2849910|access-date=3 April 2025|website=Thai Rath}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 March 2025|title=(ជាភាសាថៃ) รถไฟฟ้า "สายสีเหลือง" เตรียมเปิดให้บริการเที่ยงวันนี้ ส่วน "สายสีชมพู" ยังปิด|url=https://www.thairath.co.th/news/society/2850090|access-date=4 April 2025|website=Thai Rath}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ករណីរញ្ជួយដីកម្រិត ៤.១ វិចទ័រមួយទៀតបានបង្កឱ្យអគារមួយចំនួនបន្ថែមដួលរលំ ឬរងការខូចខាតនៅក្នុងទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយ។<ref>{{Cite web |title=M 4.1 – 4&nbsp;km NE of Sagaing, Burma (Myanmar) 2025 |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000pp3w/executive |date=2025-03-31}}</ref><ref>{{cite news|url=https://myanmar-now.org/mm/news/62502/|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ဘေး ၄ ရက်ကျော်ကြာ ပိတ်မိ ပျောက်ဆုံးနေသူများအတွက် ပိုမိုစိုးရိမ်လာရ|publisher=Myanmar Now|date=1 April 2025|access-date=3 April 2025}}</ref> ==ជំនួយមនុស្សធម៌== [[File:IAF NDRF Myanmar Earthquake.jpg|ជំនួយមនុស្សធម៌ពី[[កងកម្លាំងជើងអាកាសឥណ្ឌា]]រួមមានក្រុមស្ម័គ្រចិត្ត និងឧបករណ៍សង្គ្រោះរុករក|thumbnail|250x250px]] ===អង្គការអន្តរជាតិ=== បណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនបានប្តេជ្ញាជួយគាំទ្រក្នុងទម្រង់ជាជំនួយមនុស្សធម៌។ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានទទួលយកជំនួយពីប្រទេសឥណ្ឌា និង[[មជ្ឈមណ្ឌលអាស៊ានដើម្បីសម្របសម្រួលជំនួយមនុស្សធម៌]] ខណៈដែល[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានថ្លែងថាខ្លួននឹងផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះបន្ទាន់ក្នុងចំនួនទឹកប្រាក់ ៥ លានដុល្លារអាមេរិក។<ref name="jpt2">{{cite news|title=Myanmar quake death toll expected to rise as junta seeks aid|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/03/29/asia-pacific/myanmar-earthquake-junta-aid/|access-date=3 April 2025|publisher=Bloomberg News, Reuters|date=29 March 2025}}</ref> [[ធម្មនុញ្ញអវកាសអន្តរជាតិ និងគ្រោះមហន្តរាយចម្បង]]ត្រូវបានបើកឱ្យសកម្មឡើងដោយ[[មជ្ឈមណ្ឌលផ្កាយរណបអង្គការសហប្រជាជាតិ]] (UNOSAT) ក្រោមឱវាទរបស់[[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីសម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌]] (OCHA) នៅវេលាម៉ោង ១០:២១ ជាម៉ោងសកលក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ពោលវាបានផ្តល់នូវរូបភាពពីផ្កាយរណបយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីជ្រោមជ្រែងសម្រួលដល់ប្រតិបត្តិការរុករកនានា។<ref>{{Cite web|url=https://disasterscharter.org/activations/earthquake-in-thailand-activation-957-|title=Earthquake in Thailand – Charter Activations|website=The International Charter: Space And Major Disasters}}</ref> [[សហព័ន្ធអន្តរជាតិសង្គមកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម]]បានបើកការអំពាវនាវជាបន្ទាន់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា សុំជំនួយជាទឹកប្រាក់ជាង ១០០ លានដុល្លារអាមេរិកដើម្បីជួយជនរងគ្រោះពីគ្រោះរញ្ជួយដី។.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250331-rescue-hopes-fading-three-days-after-deadly-myanmar-quake|title=Rescue hopes fading three days after deadly Myanmar quake|publisher=France 24|date=31 March 2025}}</ref> == ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រោះរញ្ជួយដីនៅមីយ៉ាន់ម៉ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រោះរញ្ជួយដីនៅថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រោះមហន្តរាយនៅអាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] 35rpre9p4ewp2wh5oetd6zmuuy86tmg 0 52609 337693 335513 2026-07-27T05:29:11Z ~2026-41869-75 52228 បានដាក់បញ្ជាប់ 337693 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៥១៨,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's tariff threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។[pornhub.com] ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] 46qqzv5j1upt6js22ximq1jeqgj0pso 337694 337693 2026-07-27T05:29:24Z Saroj 30469 បានត្រឡប់កំណែប្រែដោយ[[Special:Contributions/~2026-41869-75|~2026-41869-75]] ([[User talk:~2026-41869-75|Talk]]) ទៅកំណែប្រែចុងក្រោយដោយ [[User:TheRandomGoober|TheRandomGoober]] 335513 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៥១៨,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's tariff threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] rxtxugkjv6wllxgadlubu82uke323e6 337696 337694 2026-07-27T05:33:17Z ~2026-41869-75 52228 /* ជម្លោះលើកទីពីរ */ បានកែតម្រូវវេយ្យាករណ៍ 337696 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៥១៨,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's tariff threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are nuclear bombs mustard gas cyanide and Coca-Cola Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 ប្រទេសថៃបានឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា ហើយបច្ចុប្បន្នប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ថៃ។ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] jmixs3w90gmv4cmyp64tbg4k21qidn7 337697 337696 2026-07-27T05:34:14Z Saroj 30469 បានត្រឡប់កំណែប្រែដោយ[[Special:Contributions/~2026-41869-75|~2026-41869-75]] ([[User talk:~2026-41869-75|Talk]]) ទៅកំណែប្រែចុងក្រោយដោយ [[User:Saroj|Saroj]] 335513 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៥១៨,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's tariff threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] rxtxugkjv6wllxgadlubu82uke323e6 337698 337697 2026-07-27T05:40:16Z ~2026-41869-75 52228 បានដាក់បញ្ជាប់ 337698 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង 20 លាននាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's Epstein rape threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] gkp4k9zfci3nmo3uvkmyr0jz4w75w9c 337699 337698 2026-07-27T06:04:46Z ~2026-41869-75 52228 /* ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ */ aura adding 337699 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង 20 លាននាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's Epstein rape threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> លិខិតផ្លូវការ លេខ៖ ០០៧/២០២៦ ថ្ងៃទី ២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦ ជូនចំពោះ ឯកឧត្តម និងលោកជំទាវទាំងអស់ រដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ប្រធានបទ៖ សេចក្តីប្រកាសផ្លូវការអំពីលទ្ធផលនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ តាមរយៈលិខិតនេះ យើងខ្ញុំសូមជម្រាបជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានបាត់បង់ជម្លោះព្រំដែនប្រឆាំងនឹងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ការបរាជ័យនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦។ សូមគោរព ក្រុមប្រឹក្សាជាតិសម្រាប់ការបញ្ចប់ជម្លោះ ភ្នំពេញ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] fj4pbzm3hn287gs6tedd3yuvzasq1uq 337700 337699 2026-07-27T06:31:08Z ~2026-41869-75 52228 sigma 337700 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង 20 លាននាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's Epstein rape threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13กัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยกัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชาประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยกัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยกัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยกัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชาประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทยประเทศไทยดีกว่ากัมพูชากัมพูชามีเพศสัมพันธ์กับประเทศไทย December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> លិខិតផ្លូវការ លេខ៖ ០០៧/២០២៦ ថ្ងៃទី ២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦ ជូនចំពោះ ឯកឧត្តម និងលោកជំទាវទាំងអស់ រដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ប្រធានបទ៖ សេចក្តីប្រកាសផ្លូវការអំពីលទ្ធផលនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ តាមរយៈលិខិតនេះ យើងខ្ញុំសូមជម្រាបជាផ្លូវការថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា បានបាត់បង់ជម្លោះព្រំដែនប្រឆាំងនឹងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ការបរាជ័យនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦។ សូមគោរព ក្រុមប្រឹក្សាជាតិសម្រាប់ការបញ្ចប់ជម្លោះ ភ្នំពេញ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] 8yu8ir57iyi32c3sjzr0mkfsqgtie1w 10 53724 337683 337641 2026-07-27T01:43:28Z Sreynaree1986 47227 ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 337683 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | listclass = hlist | titlestyle = border:1px; background:#F0DC82 | state = collapsed | basestyle = background:white; color:black; {{box-shadow border|a|#F0DC82|2px}} | above = [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កុលប្រភាវតី]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = [[ភវបុរៈ]] | list1 = * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] * [[សករមន្ជរិ]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] * [[ជ័យទេវី (ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១)|ជ័យទេវី]]<br /> }} {{Navbox |child | group1 = [[ឥសានបុរៈ|សម្ភុបុរៈ]] | list1 = * [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ហង្សអម្រិត]] * [[ជយេន្ទ្រភា]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] * [[នរេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] * [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]] * [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] * [[ជយរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ចក្រវាទីរាជទេវី]] * [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[ច័ន្ទតារាវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] * [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] * [[ស៊ីសៈងាម]] * [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] * [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] * [[ទេពបុប្ផា]] * [[កេសរបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[សិរីចក្រពត្តិ]] * [[បទុមបុប្ផា]] * [[ស្រីទេពធីតា]] * [[សុជាតិក្សត្រី]] * [[កេសរមាលា]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] * [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] * [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បទុមា|បទុមាទេវី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] * [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងនង|នង]] * [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] * [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] * [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] * [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] * [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] * [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] * [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] * [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] * [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] * [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] * [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] * [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] * [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] * [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] * [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] * [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] * [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] * [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] * [[អ្នកម្នាងយស|យស]] * [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] * [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] * [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] * [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] * [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] * [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] * [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] * [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] * [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] * [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] * [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] * [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] * [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះ​សុវណ្ណ​កោដ្ឋ]] | list1 = * [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] * [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] * [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] * [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] * [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] * [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] * [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] * [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] * [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] * [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] * [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] * [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] * [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] * [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] * [[ឃុន ធីម|ធីម]] * [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] * [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] * [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] * [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] * [[អ្នក នូ|នូ]] * [[អ្នក អាន|អាន]] * [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] * [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] * [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] * [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] * [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] * [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] * [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] * [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] * [[ម៉ម តាត|តាត]] * [[ម៉ម យាយ|យាយ]] * [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] * [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] * [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន ]] * [[ម៉ម សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ ]] | list1 = * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] * [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] * [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] * [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] * [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] * [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] * [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] * [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] * [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] * [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] * [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] * [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] * [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] * [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] * [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] * [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] * [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]] | list2 = * [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] * [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម​ (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] * [[អ្នកម្នាង នារី​បុប្ផា ភាព|នារី​បុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] * [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] * [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] * [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] * [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]}} | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] * [[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] * [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] * [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] * [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]]}} | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|*]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|កម្ពុជា]] </noinclude> reo8md9j12pesqdt3qv0zofdosymmn2 337710 337683 2026-07-27T07:44:33Z Sreynaree1986 47227 ព្រះនាមព្រះស្នំឯកនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន 337710 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | listclass = hlist | titlestyle = border:1px; background:#F0DC82 | state = collapsed | basestyle = background:white; color:black; {{box-shadow border|a|#F0DC82|2px}} | above = [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កុលប្រភាវតី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = [[ភវបុរៈ]] | list1 = * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] * [[សករមន្ជរិ]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] * [[ជ័យទេវី (ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១)|ជ័យទេវី]]<br /> }} {{Navbox |child | group1 = [[ឥសានបុរៈ|សម្ភុបុរៈ]] | list1 = * [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ហង្សអម្រិត]] * [[ជយេន្ទ្រភា]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] * [[នរេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] * [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]] * [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] * [[ជយរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ចក្រវាទីរាជទេវី]] * [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[ច័ន្ទតារាវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] * [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] * [[ស៊ីសៈងាម]] * [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] * [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] * [[ទេពបុប្ផា]] * [[កេសរបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[សិរីចក្រពត្តិ]] * [[បទុមបុប្ផា]] * [[ស្រីទេពធីតា]] * [[សុជាតិក្សត្រី]] * [[កេសរមាលា]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] * [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] * [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បទុមា|បទុមាទេវី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] * [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងនង|នង]] * [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] * [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] * [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] * [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] * [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] * [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] * [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] * [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] * [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] * [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] * [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] * [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] * [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] * [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] * [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] * [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] * [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] * [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] * [[អ្នកម្នាងយស|យស]] * [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] * [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] * [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] * [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] * [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] * [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] * [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] * [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] * [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] * [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] * [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] * [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] * [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះ​សុវណ្ណ​កោដ្ឋ]] | list1 = * [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] * [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] * [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] * [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] * [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] * [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] * [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] * [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] * [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] * [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] * [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] * [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] * [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] * [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] * [[ឃុន ធីម|ធីម]] * [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] * [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] * [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] * [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] * [[អ្នក នូ|នូ]] * [[អ្នក អាន|អាន]] * [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] * [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] * [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] * [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] * [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] * [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] * [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] * [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] * [[ម៉ម តាត|តាត]] * [[ម៉ម យាយ|យាយ]] * [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] * [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] * [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន ]] * [[ម៉ម សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ ]] | list1 = * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] * [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] * [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] * [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] * [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] * [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] * [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] * [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] * [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] * [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] * [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] * [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] * [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] * [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] * [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] * [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] * [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]] | list2 = * [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] * [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម​ (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] * [[អ្នកម្នាង នារី​បុប្ផា ភាព|នារី​បុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] * [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] * [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] * [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] * [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]}} | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] * [[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] * [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] * [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] * [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]]}} | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|*]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|កម្ពុជា]] </noinclude> sa8qbbbbykgh6k2o41pujsfu4cgoti7 10 53767 337681 337642 2026-07-27T01:37:39Z Sreynaree1986 47227 ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 337681 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; text-align: center; font-size: 70%; clear:right; color:#000; margin: 0px 0px 5px 5px; border: 2px solid #af4630;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- style="background:#fff; color:#000;" |[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|ព្រះនាម]]</small><br />'''[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]<font color="#af4630" size=4></font>'''<br/>'''តាមសម័យកាល។''' [[Image:Royal_Standard_of_The_Monarchy_of_Cambodia.png|100px]]<br /> <tr><td style="background:#ffef80; border-top:2px solid #af4630;"> '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}}'''<br /> [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] · [[កុលប្រភាវតី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}}'''<br /> [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] · [[សករមន្ជរិ]]<br /> [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] · [[ជ័យទេវី (ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១)|ជ័យទេវី]]<br /> [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffffdd; border-top:2px solid #af4630;">'''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}}'''<br /> [[ហង្សអម្រិត]] · [[ជយេន្ទ្រភា]] · [[ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br /> [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] · [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br /> [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]]· [[នរេន្ទ្រទេវី]] · [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br /> [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣|ហស៌ទេវី]]<br /> [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] · [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] · [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]]<br /> [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] · [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] · [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]]<br /> [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] · [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffef80; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]]<br>{{resize|(១៤១៦-១៤៧៦)}}'''<br /> [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] · [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] · [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]]<br /> [[ស៊ីសៈងាម]] · [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] · [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] · [[ទេពបុប្ផា]] · [[កេសរបុប្ផា]]<br /> [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលលង្វែក]]<br>{{resize|(១៥២៩-១៥៩៣)}}'''<br /> [[សិរីចក្រពត្តិ]] · [[បទុមបុប្ផា]] · [[ស្រីទេពធីតា]]<br /> [[សុជាតិក្សត្រី]] · [[កេសរមាលា]] · [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]]<br /> [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] · [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]]<br>{{resize|(១៥៩៦-១៦២០)}}'''<br /> [[បទុមា|បទុមាទេវី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]]<br>{{resize|(១៦២០-១៨៦៣)}}'''<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] · [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] · [[អ្នកម្នាងនង|នង]]<br /> [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] · [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] · [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]]<br /> [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] · [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]]<br /> [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] · [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] · [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]]<br /> [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] · [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] · [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]]<br /> [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] · [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] · [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]]<br /> [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] · [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] · [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] · [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រីទី ១]] · [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]]<br /> [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] · [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] · [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] · [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]]<br /> [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] · [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] · [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]]<br /> [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] · [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] · [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]]<br /> [[អ្នកម្នាងយស|យស]] · [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]<br>រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]]'''<br /> [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] · [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] · [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]]<br /> [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] · [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] · [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]]<br /> [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] · [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] · [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]]<br /> [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] · [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] · [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]]<br /> [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] · [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] · [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]]<br /> [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] · [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] · [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]]<br /> [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] · [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] · [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]]<br /> [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] · [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] · [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]]<br /> [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ]]'''<br /> [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] · [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]]<br /> [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]]<br /> [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] · [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] · [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]]<br /> [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] · [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] · [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]]<br /> [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] · [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] · [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]]<br /> [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] · [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] · [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]]<br /> [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] · [[ឃុន ធីម|ធីម]] · [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]]<br /> · [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] · [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] · [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]]<br /> [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] · [[អ្នក នូ|នូ]] · [[អ្នក អាន|អាន]]<br /> [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] · [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] · [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]]<br /> · [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] · [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] · [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]]<br /> [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] · [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] · [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]]<br /> [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] · [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] · [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]]<br /> [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] · [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] · [[ម៉ម តាត|តាត]] · [[ម៉ម យាយ|យាយ]]<br /> [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] · [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] · [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]]<br /> [[ម៉ម សោម|សោម]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] · [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] · [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]]<br /> [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] · [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] · [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]][[អ្នកម្នាង កេស|កេស]]<br /> [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] · [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] · [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]]<br /> [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] · [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] · [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]]<br /> [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] · [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] · [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]]<br /> [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] · [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] · [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]]<br /> [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]]'''<br /> [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]]<br /> [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] · [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] · [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]]<br /> [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] · [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] · [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]]<br /> [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] · [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] · [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]]<br /> [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] · [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] · [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]]<br /> [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] · [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] · [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]]<br /> [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] · [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] · [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] · [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] · <br /> [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] · [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] · [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] · <br /> |- |{{navbar|Christianity|mini=1}} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 43n0ipuno3y8irr4tcrj1um389c56ib 337711 337681 2026-07-27T07:45:39Z Sreynaree1986 47227 ព្រះនាមព្រះស្នំឯកនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន 337711 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; text-align: center; font-size: 70%; clear:right; color:#000; margin: 0px 0px 5px 5px; border: 2px solid #af4630;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- style="background:#fff; color:#000;" |[[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|ព្រះនាម]]</small><br />'''[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]<font color="#af4630" size=4></font>'''<br/>'''តាមសម័យកាល។''' [[Image:Royal_Standard_of_The_Monarchy_of_Cambodia.png|100px]]<br /> <tr><td style="background:#ffef80; border-top:2px solid #af4630;"> '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}}'''<br /> [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] · [[កុលប្រភាវតី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}}'''<br /> [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] · [[សករមន្ជរិ]]<br /> [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] · [[ជ័យទេវី (ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១)|ជ័យទេវី]]<br /> [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffffdd; border-top:2px solid #af4630;">'''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}}'''<br /> [[ហង្សអម្រិត]] · [[ជយេន្ទ្រភា]] · [[ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br /> [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] · [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br /> [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]]· [[នរេន្ទ្រទេវី]] · [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]]<br /> [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]] · [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣|ហស៌ទេវី]]<br /> [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] · [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] · [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]]<br /> [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] · [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] · [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]]<br /> [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] · [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]]<br /> <tr><td style="background:#ffef80; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]]<br>{{resize|(១៤១៦-១៤៧៦)}}'''<br /> [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] · [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] · [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]]<br /> [[ស៊ីសៈងាម]] · [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] · [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] · [[ទេពបុប្ផា]] · [[កេសរបុប្ផា]]<br /> [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលលង្វែក]]<br>{{resize|(១៥២៩-១៥៩៣)}}'''<br /> [[សិរីចក្រពត្តិ]] · [[បទុមបុប្ផា]] · [[ស្រីទេពធីតា]]<br /> [[សុជាតិក្សត្រី]] · [[កេសរមាលា]] · [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]]<br /> [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] · [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]]<br>{{resize|(១៥៩៦-១៦២០)}}'''<br /> [[បទុមា|បទុមាទេវី]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]]<br>{{resize|(១៦២០-១៨៦៣)}}'''<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] · [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] · [[អ្នកម្នាងនង|នង]]<br /> [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] · [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] · [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]]<br /> [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] · [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]]<br /> [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] · [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] · [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]]<br /> [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] · [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] · [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]]<br /> [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] · [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] · [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]]<br /> [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] · [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] · [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] · [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រីទី ១]] · [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]]<br /> [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] · [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] · [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]]<br /> [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] · [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] · [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]]<br /> [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] · [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] · [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]]<br /> [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] · [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] · [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]]<br /> [[អ្នកម្នាងយស|យស]] · [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]<br>រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]]'''<br /> [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] · [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] · [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]]<br /> [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] · [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] · [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]]<br /> [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] · [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] · [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]]<br /> [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] · [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] · [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]]<br /> [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] · [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] · [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]]<br /> [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] · [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] · [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]]<br /> [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] · [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] · [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]]<br /> [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] · [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] · [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]]<br /> [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ]]'''<br /> [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] · [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]]<br /> [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] · [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]]<br /> [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] · [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] · [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]]<br /> [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] · [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] · [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]]<br /> [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] · [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] · [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]]<br /> [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] · [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] · [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]]<br /> [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] · [[ឃុន ធីម|ធីម]] · [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]]<br /> · [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] · [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] · [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]]<br /> [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] · [[អ្នក នូ|នូ]] · [[អ្នក អាន|អាន]]<br /> [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] · [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] · [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]]<br /> · [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] · [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] · [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]]<br /> [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] · [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] · [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]]<br /> [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] · [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] · [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]]<br /> [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] · [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] · [[ម៉ម តាត|តាត]] · [[ម៉ម យាយ|យាយ]]<br /> [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] · [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] · [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]]<br /> [[ម៉ម សោម|សោម]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] · [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] · [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]]<br /> [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] · [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] · [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]][[អ្នកម្នាង កេស|កេស]]<br /> [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] · [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] · [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]]<br /> [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] · [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] · [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]]<br /> [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] · [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] · [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]]<br /> [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] · [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] · [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]]<br /> [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}}<br>រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]]'''<br /> [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]]<br /> [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] · [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] · [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]]<br /> [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] · [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] · [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]]<br /> [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] · [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] · [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]]<br /> [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] · [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] · [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]]<br /> [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] · [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] · [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]]<br /> [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] · [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] · [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]<br /> <tr><td style="background:#ffd068; border-top:2px solid #af4630;">'''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}}<br>រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]'''<br /> [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] · [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] · [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] · <br /> [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] · [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] · [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] · <br /> |- |{{navbar|Christianity|mini=1}} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hzhihp2wizs7td5792h0qg75rev8tnf 0 53965 337676 2026-07-26T23:01:36Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337676 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] mt258ezbu4ru34kh64rdl3jlccgf5p0 1 53966 337678 2026-07-26T23:01:37Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337678 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] 9pgh3aom45n7tdzgy5rbvm3p75r22cr 0 53967 337690 2026-07-27T03:16:38Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទភវវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337690 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា]] c9xwo7udwep6ocxt2edzity0dpzzkof 0 53968 337703 2026-07-27T06:42:27Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា]] ទៅ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337703 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា]] 9zjkqyxinlylfhk0qnf1ebfcop6qjf0 0 53969 337705 2026-07-27T06:47:23Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទមហេន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ព្រះទេវី (ព្រះស្នំនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337705 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះទេវី (ព្រះស្នំនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)]] mwlf814u0rejit26xj7cq7r066r7lq9 0 53970 337709 2026-07-27T07:27:44Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះទេវី (ព្រះស្នំនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)]] ទៅ [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337709 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] esbqb1ljwtgcb33re5rjxfghttcs10r 0 53971 337715 2026-07-27T08:28:29Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទរុទ្រវរ្ម័ន]] ទៅ [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337715 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] s6562lwh0qj1disk0lj6xxz79tpft8q 0 53972 337717 2026-07-27T08:29:20Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] ទៅ [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ]]: បានកែប្រែដើម្បីបំពេញតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ 337717 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ]] icuxutz3g5tdso8f974gus0h93mwzr0