វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 5434 338337 336971 2026-08-05T10:33:00Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 338337 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ទីក្រុងធំទី ០២]] របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]ហើយក៏ជាទីរួមខេត្តនិង​ជាទីក្រុង​ធំបំផុតរបស់​[[ខេត្តសៀមរាប|ខេត្ត​សៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅ​ភាគ​ពាយ័ព្យនៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | official_name = | other_name = | native_name = Siem Reap City | settlement_type = [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅកម្ពុជា|ទីរួមខេត្ត]] | image_skyline = View from Phnom Bakheng to Angkor Wat. Siem Reap.jpg | border = | total_width = | image_style = border:1; | perrow = | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image7 = | image8 = | imagesize = | nickname = ទីក្រុងប្រាសាទ | image_caption = | image_map = 1710_Siem_Reap_Municipality.svg | map_caption = ផែនទីនៃក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = រដ្ឋបាលក្រុង | subdivision_name2 = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ស្រុកសៀមរាប|ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង | leader_name = នួន ពុទ្ធារ៉ា | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = បង្កើតជាទឹកដី | established_date = ៨០២ | established_title2 = បង្កើតឡើងជាផ្លូវការ | established_date2 = ១៩០៧ | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ២០១៩ | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url= http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title= General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher= [[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work= National Institute of Statistics|date= 26 January 2021|access-date= 3 February 2021|archivedate= 26 តុលា 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status= dead}}</ref> | population_note = | population_total = ២៤៥ ៤៩៤ | population_rank = ០២ | population_density_km2 = | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +៧ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|13|21|44|N|103|51|35|E|region:KH|display=inline}} | elevation_footnotes = | elevation_m = ១៨ | postal_code_type = | postal_code_title = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} <!-- Infobox ends --> ក្រុងសៀមរាប គឺជាទីក្រុងដែលមាន[[ស្ថាបត្យកម្មអាណានិគមនិយមបារាំង|ស្ថាបត្យកម្មបែបសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[ស្ថាបត្យកម្មចិន|ស្ថាបត្យកម្មបែបចិន]]នៅតាម[[សង្កាត់បារាំងចាស់]]និងនៅជុំវិញ[[ផ្សារចាស់]]។ទីក្រុងនេះគឺជា[[ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជា|មជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍]]ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារវាមានទីតាំងស្ថិតនៅជិត[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ដែលជាអតីតរាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងមានសារមន្ទីរ ការសម្ដែងរបាំ[[អប្សរា]] [[ភូមិវប្បធម៌កម្ពុជា]] ហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ សិប្បកម្ម កសិដ្ឋានសូត្រ វាលស្រែនៅជនបទ ភូមិនេសាទ [[ព្រែកទាល់|ជម្រកសត្វស្លាប]]ក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]] កន្លែងផឹកស៊ី និង កន្លែងទទួលទានអាហារដ៏សម្បូរបែប។ក្រុងសៀមរាបត្រូវបានតែងតាំងជាទីក្រុងវប្បធម៌[[អាស៊ាន]]ពីឆ្នាំ ២០២១-២០២២ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី ០៩ នៃរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកវប្បធម៌និងសិល្បៈ[[អាស៊ាន]](AMCA)ដែលរៀបចំឡើងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០។<ref name="Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021-2022">{{cite web |title= Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021–2022 |date= 24 October 2020 |url= https://www.khmertimeskh.com/50776465/siem-reap-city-selected-as-asean-city-of-culture-for-2021-2022/ |publisher= khmertimeskh.com |access-date=25 October 2020}}</ref> [[File:Siemreap cambodia.JPG|thumb]] [[File:Siem Reap street.jpg|thumb]] [[File:View of Siem Reap.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពក្រុងសៀមរាប]] ==សេដ្ឋកិច្ច== [[File:Statute at junction.jpg|thumb|រង្វង់មូលអប្សរា]] វិស័យទេសចរណ៍មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសេដ្ឋកិច្ចក្រុងសៀមរាប។តាមការប៉ាន់ស្មាននៅក្នុងឆ្នាំ ២០១០ មានការងារជាង ៥០% នៅក្នុងក្រុងសៀមរាបគឺពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យទេសចរណ៍។<ref>{{cite journal |journal=Annals of Tourism Research|volume= 50 |date= January 2015| pages= 98–112|title=Limits to mass tourism's effects in rural peripheries|author=Robin Biddulph|doi=10.1016/j.annals.2014.11.011|doi-access=free}}</ref>ក្រុងសៀមរាបបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវចំនួនភ្ញៀវទេសចរពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានបញ្ចប់ហើយអាជីវកម្មដែលផ្តោតលើវិស័យទេសចរណ៍ក៏បានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងដូចគ្នា។នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរមានចំនួនតិចតួចណាស់ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ មានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាងកន្លះលាននាក់បានមកទស្សនា[[ខេត្តសៀមរាប]]នៅក្នុងមួយឆ្នាំៗដែលប្រហែលនឹង ៥០% នៃភ្ញៀវទេសចរបរទេសទាំងអស់នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |title=Executive Summary from Jan–Dec 2005 |access-date=25 April 2008 |work=Tourism of Cambodia |publisher=Statistics & Tourism Information Department, Ministry of Tourism of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |archive-date=13 April 2008 |url-status=dead |archivedate=13 មេសា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរបានកើនឡើងដល់ជាង ០២ លាននាក់។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |title=Tourism Annual Report 2012 |work=Ministry of Tourism |access-date=20 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |archive-date=27 October 2016 |url-status=dead |archivedate=27 តុលា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf }}</ref> [[File:Street scene, Siem Reap, 2018 (24).jpg|thumb|ផប់ស្ទ្រីត]] [[File:Street scene in Siem Reap (2).jpg|thumb|ផ្សារចាស់]] ==រដ្ឋបាលក្រុងថ្មី== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ សង្កាត់<ref>{{Cite web |title=Siem Reap Municipality postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/siem-reap-minicipality |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |-​ | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក ]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល ]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល ]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==រដ្ឋបាលក្រុងចាស់== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ សង្កាត់ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dankum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់អំពិល|សង្កាត់អំពិល]] | Ampil Sangkat | គោកចាន់, ថ្នល់បាក់, ត្នោត, ត្រពាំងរុន, តាប៉ាង, ព្រៃគុយ, បង្កោង, គីរីមានន្ទ, បុស្សធំ, ត្រាចជ្រុំ |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១៣ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==បុគ្គលល្បីល្បាញ== * [[ទេព វង្ស|សម្តេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតីកិត្តិឧទ្ទេសបណ្ឌិត ទេព វង្ស សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] (១៩៣២-២០២៤) គឺជាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលត្រូវបានចាត់តាំងដោយ[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រម្ពុជា]]។ [[File:Supreme_Patriarch_Tep_Vong.jpg|thumb]] * លោក[[ឌិត ប្រន]] (១៩៤២-២០០៨) គឺជាអ្នកសារព័ត៌មាន[[ខ្មែរអាមេរិកាំង|ខ្មែរ-អាមេរិកាំង]]។លោកគឺជាជនភៀសខ្លួននិងជាអ្នករស់រានមានជីវិតពី[[ការប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា|របបប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]]ហើយក៏ជាតួអង្គម្នាក់នៅក្នុងចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត[[វាលពិឃាត (ភាពយន្ត)|រឿងវាលពិឃាត]]ដែលទទួលបាន[[ពានរង្វាន់អូស្ការ]]នាឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលនៅក្នុងនោះរូបលោកត្រូវបានសម្តែងដោយលោក[[ហាំង ង៉ោ|ហាំង សំណាង ង៉ោ]]ដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបនេះម្នាក់ផងដែរ។ [[File:Dith_Pran.jpg|thumb]] * លោក[[អាគីរ៉ា]] (១៩៧០ ឬ ១៩៧៣) គឺជាអតីតកុមាររងគ្រោះដែលត្រូវបានគេចាប់បង្ខំឲ្យធ្វើជាទាហាននៅក្នុង[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]ហើយបច្ចុប្បន្នលោកគឺជាអ្នកដោះមីននិងជាប្រធានថែរក្សាសារមន្ទីរនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។នៅក្នុងមួយជីវិតរបស់លោកៗបានលះបង់នៅក្នុងការបោសសម្អាតមីននៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងមើលថែទាំកុមារតូចៗដែលរងគ្រោះដោយសារមីន។លោកអាគីរ៉ាបានអះអាងថាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ មកលោកបានដោះនិងកម្ទេចមីនដោយផ្ទាល់ដៃរហូតដល់ទៅ ៥០០០០ គ្រាប់ហើយលោកក៏ជាស្ថាបនិកនៃ[[សារមន្ទីរគ្រាប់មីនកម្ពុជា]]ផងដែរ។<ref>[https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ "Life of the Land"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260214172509/https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ |date=2026-02-14 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]''. (31 October 2013).</ref> [[File:Aki_ra.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== qz5u6umd1a7oi8aozdmubcrcws54oxn 338338 338337 2026-08-05T10:35:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 338338 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ទីក្រុងធំទី ០២]] របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]ហើយក៏ជាទីរួមខេត្តនិង​ជាទីក្រុង​ធំបំផុតរបស់​[[ខេត្តសៀមរាប|ខេត្ត​សៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅ​ភាគ​ពាយ័ព្យនៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | official_name = | other_name = | native_name = Siem Reap City | settlement_type = [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅកម្ពុជា|ទីរួមខេត្ត]] | image_skyline = View from Phnom Bakheng to Angkor Wat. Siem Reap.jpg | border = | total_width = | image_style = border:1; | perrow = | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image7 = | image8 = | imagesize = | nickname = ទីក្រុងប្រាសាទ | image_caption = | image_map = 1710_Siem_Reap_Municipality.svg | map_caption = ផែនទីនៃក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = រដ្ឋបាលក្រុង | subdivision_name2 = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ស្រុកសៀមរាប|ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង | leader_name = នួន ពុទ្ធារ៉ា | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = បង្កើតជាទឹកដី | established_date = ៨០២ | established_title2 = បង្កើតឡើងជាផ្លូវការ | established_date2 = ១៩០៧ | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ២០១៩ | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url= http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title= General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher= [[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work= National Institute of Statistics|date= 26 January 2021|access-date= 3 February 2021|archivedate= 26 តុលា 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status= dead}}</ref> | population_note = | population_total = ២៤៥ ៤៩៤ | population_rank = ០២ | population_density_km2 = | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +៧ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|13|21|44|N|103|51|35|E|region:KH|display=inline}} | elevation_footnotes = | elevation_m = ១៨ | postal_code_type = | postal_code_title = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} <!-- Infobox ends --> ក្រុងសៀមរាប គឺជាទីក្រុងដែលមាន[[ស្ថាបត្យកម្មអាណានិគមនិយមបារាំង|ស្ថាបត្យកម្មបែបសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[ស្ថាបត្យកម្មចិន|ស្ថាបត្យកម្មបែបចិន]]នៅតាម[[សង្កាត់បារាំងចាស់]]និងនៅជុំវិញ[[ផ្សារចាស់]]។ទីក្រុងនេះគឺជា[[ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជា|មជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍]]ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារវាមានទីតាំងស្ថិតនៅជិត[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ដែលជាអតីតរាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងមានសារមន្ទីរ ការសម្ដែងរបាំបុរាណ [[ភូមិវប្បធម៌កម្ពុជា]] ហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ សិប្បកម្ម កសិដ្ឋានសូត្រ វាលស្រែនៅជនបទ ភូមិនេសាទ [[ព្រែកទាល់|ជម្រកសត្វស្លាប]]ក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]] កន្លែងផឹកស៊ី និង កន្លែងទទួលទានអាហារដ៏សម្បូរបែប។ក្រុងសៀមរាបត្រូវបានតែងតាំងជាទីក្រុងវប្បធម៌[[អាស៊ាន]]ពីឆ្នាំ ២០២១-២០២២ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី ០៩ នៃរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកវប្បធម៌និងសិល្បៈ[[អាស៊ាន]](AMCA)ដែលរៀបចំឡើងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០។<ref name="Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021-2022">{{cite web |title= Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021–2022 |date= 24 October 2020 |url= https://www.khmertimeskh.com/50776465/siem-reap-city-selected-as-asean-city-of-culture-for-2021-2022/ |publisher= khmertimeskh.com |access-date=25 October 2020}}</ref> [[File:Siemreap cambodia.JPG|thumb]] [[File:Siem Reap street.jpg|thumb]] [[File:View of Siem Reap.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពក្រុងសៀមរាប]] ==សេដ្ឋកិច្ច== [[File:Statute at junction.jpg|thumb|រង្វង់មូលអប្សរា]] វិស័យទេសចរណ៍មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសេដ្ឋកិច្ចក្រុងសៀមរាប។តាមការប៉ាន់ស្មាននៅក្នុងឆ្នាំ ២០១០ មានការងារជាង ៥០% នៅក្នុងក្រុងសៀមរាបគឺពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យទេសចរណ៍។<ref>{{cite journal |journal=Annals of Tourism Research|volume= 50 |date= January 2015| pages= 98–112|title=Limits to mass tourism's effects in rural peripheries|author=Robin Biddulph|doi=10.1016/j.annals.2014.11.011|doi-access=free}}</ref>ក្រុងសៀមរាបបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវចំនួនភ្ញៀវទេសចរពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានបញ្ចប់ហើយអាជីវកម្មដែលផ្តោតលើវិស័យទេសចរណ៍ក៏បានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងដូចគ្នា។នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរមានចំនួនតិចតួចណាស់ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ មានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាងកន្លះលាននាក់បានមកទស្សនា[[ខេត្តសៀមរាប]]នៅក្នុងមួយឆ្នាំៗដែលប្រហែលនឹង ៥០% នៃភ្ញៀវទេសចរបរទេសទាំងអស់នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |title=Executive Summary from Jan–Dec 2005 |access-date=25 April 2008 |work=Tourism of Cambodia |publisher=Statistics & Tourism Information Department, Ministry of Tourism of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |archive-date=13 April 2008 |url-status=dead |archivedate=13 មេសា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរបានកើនឡើងដល់ជាង ០២ លាននាក់។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |title=Tourism Annual Report 2012 |work=Ministry of Tourism |access-date=20 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |archive-date=27 October 2016 |url-status=dead |archivedate=27 តុលា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf }}</ref> [[File:Street scene, Siem Reap, 2018 (24).jpg|thumb|ផប់ស្ទ្រីត]] [[File:Street scene in Siem Reap (2).jpg|thumb|ផ្សារចាស់]] ==រដ្ឋបាលក្រុងថ្មី== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ សង្កាត់<ref>{{Cite web |title=Siem Reap Municipality postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/siem-reap-minicipality |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |-​ | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក ]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល ]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល ]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==រដ្ឋបាលក្រុងចាស់== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ សង្កាត់ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dankum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់អំពិល|សង្កាត់អំពិល]] | Ampil Sangkat | គោកចាន់, ថ្នល់បាក់, ត្នោត, ត្រពាំងរុន, តាប៉ាង, ព្រៃគុយ, បង្កោង, គីរីមានន្ទ, បុស្សធំ, ត្រាចជ្រុំ |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១៣ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==បុគ្គលល្បីល្បាញ== * [[ទេព វង្ស|សម្តេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតីកិត្តិឧទ្ទេសបណ្ឌិត ទេព វង្ស សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] (១៩៣២-២០២៤) គឺជាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលត្រូវបានចាត់តាំងដោយ[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រម្ពុជា]]។ [[File:Supreme_Patriarch_Tep_Vong.jpg|thumb]] * លោក[[ឌិត ប្រន]] (១៩៤២-២០០៨) គឺជាអ្នកសារព័ត៌មាន[[ខ្មែរអាមេរិកាំង|ខ្មែរ-អាមេរិកាំង]]។លោកគឺជាជនភៀសខ្លួននិងជាអ្នករស់រានមានជីវិតពី[[ការប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា|របបប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]]ហើយក៏ជាតួអង្គម្នាក់នៅក្នុងចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត[[វាលពិឃាត (ភាពយន្ត)|រឿងវាលពិឃាត]]ដែលទទួលបាន[[ពានរង្វាន់អូស្ការ]]នាឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលនៅក្នុងនោះរូបលោកត្រូវបានសម្តែងដោយលោក[[ហាំង ង៉ោ|ហាំង សំណាង ង៉ោ]]ដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបនេះម្នាក់ផងដែរ។ [[File:Dith_Pran.jpg|thumb]] * លោក[[អាគីរ៉ា]] (១៩៧០ ឬ ១៩៧៣) គឺជាអតីតកុមាររងគ្រោះដែលត្រូវបានគេចាប់បង្ខំឲ្យធ្វើជាទាហាននៅក្នុង[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]ហើយបច្ចុប្បន្នលោកគឺជាអ្នកដោះមីននិងជាប្រធានថែរក្សាសារមន្ទីរនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។នៅក្នុងមួយជីវិតរបស់លោកៗបានលះបង់នៅក្នុងការបោសសម្អាតមីននៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងមើលថែទាំកុមារតូចៗដែលរងគ្រោះដោយសារមីន។លោកអាគីរ៉ាបានអះអាងថាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ មកលោកបានដោះនិងកម្ទេចមីនដោយផ្ទាល់ដៃរហូតដល់ទៅ ៥០០០០ គ្រាប់ហើយលោកក៏ជាស្ថាបនិកនៃ[[សារមន្ទីរគ្រាប់មីនកម្ពុជា]]ផងដែរ។<ref>[https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ "Life of the Land"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260214172509/https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ |date=2026-02-14 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]''. (31 October 2013).</ref> [[File:Aki_ra.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== 3gtq0srm6axxwr5mp915l0gihe63ltr 0 7719 338319 31018 2026-08-04T22:43:33Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338319 wikitext text/x-wiki '''កីឡាអាស៊ីខាងត្បូងលើកទី១០'''ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[កូឡុំបូ]] ប្រទេស [[ស្រីលង្កា]] ពីថ្ងៃទី១៨ ដល់ ថ្ងៃទី២៨ កញ្ញា ឆ្នាំ២០០៦។ ពិធីបើកការប្រកួត​ត្រូវបានធ្វើនៅ​[[ពហុកីឡាដ្ឋានស៊ូហ្គាថាដាសា]] ដោយមានកីឡាករជាង២០០០ ចូលរួមប្រកួតក្នុង២០កីឡា។ នេះជាលើកដំបូងដែល ប្រទេស[[អាហ្វហ្គានីស្ថាន​]]បានចូលរួមប្រកួត​កីឡាអាស៊ីខាងត្បូង។ ==កំនត់ត្រាមេដាយ== (''ប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះត្រូវបានដាក់ពណ៌'') {| class="wikitable" |- ! ចំនាត់ថ្នាក់ ! ប្រទេស ! {{មាស}} ! {{ប្រាក់}} ! {{សំរិទ្ឋ}} ! សរុប |- | ១ | {{ទង់ជាតិ២|ឥណ្ឌា}} | ១១៨ | ៦៩ | ៤៧ | '''២៣៤''' |- | ២ | {{ទង់ជាតិ២|ប៉ាគីស្ថាន}} | ៤៣ | ៤៤ | ៧១ | '''១៥៨''' |- |-style="background:#fedfba" | ៣ | {{ទង់ជាតិ២|ស្រីលង្កា}} | ៣៧ | ៦៣ | ៧៨ | '''១៧៨''' |- | ៤ | {{ទង់ជាតិ២|នេប៉ាល់}} | ១៥ | ១៤ | ៣១ | '''៦០''' |- | ៥ | {{ទង់ជាតិ២|អាហ្វហ្គានីស្ថាន}} | ៦ | ៧ | ១៨ | '''៣១''' |- | ៦ | {{ទង់ជាតិ២|បង់ក្លាដែស្ស}} | ៣ | ១៥ | ៣២ | '''៥០''' |- | ៧ | {{ទង់ជាតិ២|ប៊ូតាន}} | ០ | ៣ | ១០ | '''១៣''' |- | ៧ | {{ទង់ជាតិ២|ម៉ាល់ឌីវ}} | ០ | ០ | ០ | '''០''' |- | | '''សរុប''' | '''២២២''' | '''២១៥''' | '''២៨៥''' | '''៧២២''' |} == ព្រឹត្តិការណ៍កីឡា == * [[ការ៉ាតេ]] * [[តៃខ្វាន់ដូ]] * [[បាញ់កាំភ្លើង]] * [[បាញ់ព្រួញ]] * [[បាល់ទាត់]] * [[បាល់ទះ]] * [[បោកចំបាប់]] * [[ប្រដាល់]] * [[ប្រណាំងកង់]] * [[យូដូ]] * [[លើកទំងន់]] * [[វាយកូនឈ្លីលើតុ]] * [[វាយសី]] * [[វុស៊ុ]] * [[ហែលទឹក]] * [[ហុកគី]] * [[អត្តពលកម្ម]] * Kabaddi * Rowing * Squash == តំនភ្ជាប់ក្រៅ == *[http://www.sportssrilanka.com/ ពត៌មានបន្ថែមអំពីកីឡាអាស៊ីខាងត្បូងឆ្នាំ២០០៦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205052014/http://sportssrilanka.com/ |date=2006-12-05 }} *[http://www.chinadaily.com.cn/photo/2006-08/22/content_670564.htms រូបថត] [[Category:កីឡាអាស៊ីខាងត្បូង]] {{កីឡាអាស៊ីខាងត្បូង}} {{អាស៊ីហ្គេម}} 0tgqac05d49zzmvr8ldgqwm2t9c2o7i 0 9275 338333 338177 2026-08-05T03:24:40Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338333 wikitext text/x-wiki {| border=0 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |+<big><big>'''ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ'''</big></big> |- | style="background:#ffffff;" align=center colspan=2 |<big>'''Michael Faraday'''</big> |- | style="background:#ffffff;" align=center colspan=2 | [[ឯកសារ:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|250px|]] |- | style="background:#ffffff;" align=center colspan=2 |<small>ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ , ឆ្នាំ១៩១៣<small> |- |- style="vertical-align:top;" | '''កើតនៅ''' | ថ្ងៃ​ទី ២២ កញ្ញា ១៧៩១<br />ឡិនដិនខាងត្បូង, [[អង់គ្លេស]] |- |- style="vertical-align:top;" | '''មរណភាព''' | ថ្ងៃ​ទី ២៥ សីហា ១៨៦៧<br />[[ឡិនដិន]] , [[អង់គ្លេស]] |- |- style="vertical-align:top;" | '''សញ្ជាតិ''' | {{ទង់ជាតិ២|អង់គ្លេស}} |- |- style="vertical-align:top;" | '''ស្នាដៃសំខាន់ៗ​''' | [[ច្បាប់អាំងឌុចស្យុងរបស់ហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[អេឡិចត្រូគីមី]]<br />[[ផលហ្វារ៉ាដេយ]]<br /> [[ខែលហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[ថេរហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[ពែងហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគរបស់ហ្វារ៉ាដេយ]]<br /> [[បរិមតិរបស់ហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[ហ្វារ៉ាដេយរ៉ូថេធើរ]]<br />[[រលកហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[កង់ហ្វារ៉ាដេយ]]<br />[[ខ្សែកំលាំង]] |- |- style="vertical-align:top;" | '''រង្វាន់​''' | [http://en.wikipedia.org/wiki/Royal_Medal Royal Medal] (១៨៤៦) |- | '''ហត្ថលេខា''' | [[ឯកសារ:Faraday signature small.jpg|150px]] |- |} '''ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ''' (Michael Faraday) (២២ កញ្ញា ១៧៩១ - ២៥ សីហា ១៨៦៧) ជារូបវិទូនិងគីមីវិទូ​អង់គ្លេស ដែលបានរួមចំណែកក្នុងការស្រាវជ្រាវ​ផ្នែក[[អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច]]​និង[[អេឡិចត្រូគីមី]]។ ហ្វារ៉ាដេយ​បានសិក្សាអំពី[[ដែនម៉ាញ៉េទិច]]​នៅជុំវិញអង្គធាតុចម្លង​ដែលមានចរន្តជាប់ឆ្លងកាត់។ គាត់បានបង្កើតគំនិតគ្រឹះអំពីដែនម៉ាញ៉េទិច​នៅក្នុង[[រូបវិទ្យា]]។ គាត់បានរកឃើញបាតុភូត[[អាំងឌុចស្យុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច]] [[ដ្យាម៉ាញ៉េទិច]] និង [[ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគ]]។ គាត់បានរកឃើញថា​ម៉ាញ៉េទិច​អាចមានឥទ្ធិពលលើ​កាំពន្លឺ​និងបានពោលថា មានទំនាក់ទំនងពិសេសមួយនៅពីក្រោយបាតុភូតទាំងពីរនេះ។ គាត់បានរកឃើញគោលការណ៍ដែលគេប្រើក្នុង[[ម៉ាស៊ីនអគ្គីសនី]]។ ក្នុងផ្នែក[[គីមីវិទ្យា]] ហ្វារ៉ាដេយ​បានរកឃើញ[[បង់សែន]] បង្កើត[[ចំពុះប៊ុនសិន]] និងប្រព័ន្ធចំនួនអុកស៊ីតកម្ម និងបំផុសបំផុលការប្រើប្រាស់ពាក្យ [[អាណូត]] [[កាតូត]] [[អេឡិចត្រូត]] និង [[អ៊ីយ៉ុង]] ជាដើម។ ទោះបីជាហ្វារ៉ាដេយ​មិនបានទទួលការអប់រំជាផ្លូវការបានច្រើន និងមានចំណេះដឹងតិចតួច​ពីគណិតវិទ្យាថ្នាក់ខ្ពស់ ក៏ដោយ តែគាត់បានក្លាយជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដ៏មានឥទ្ធិពលនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[ហ្វារ៉ាដ]] ដែលជាខ្នាតរបស់[[កាប៉ាស៊ីតេ]]​នៅក្នុង[[ប្រព័ន្ធខ្នាតអន្តរជាតិ|SI]] ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគាត់។ ដូចគ្នាផងដែរ​[[ថេរហ្វារ៉ាដេយ]] ជា[[បន្ទុកអគ្គីសនី]]របស់[[អេឡិចត្រុង]]មួយ[[ម៉ូល]] (ប្រហែល 96 485 [[គូឡុំ]])។ [[ច្បាប់អាំងឌុចស្យុងរបស់ហ្វារ៉ាដេយ]]បានចែងថាដែនម៉ាញ៉េទិច​ដែលប្រែប្រួលទៅតាមពេលវេលា​បង្កើតជាកម្លាំងចលករអគ្គីសនីដែលសមាមាត្រនឹងបម្រែបម្រួលនោះ។ == ជីវប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Faraday Cochran Pickersgill.jpg|thumb|left|150px|upright|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ នៅអាយុខ្ទង់សាម]] ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ ចាប់កំណើតនៅ ញូវីងតុន បាត់ស៍([http://en.wikipedia.org/wiki/Newington_Butts Newington Butts]) ផ្នែកមួយរបស់ឡិនដិនខាងត្បូង ប្រទេសអង់គ្លេស។ គ្រួសាររបស់គាត់មិនធូរធារប៉ុន្មានទេ។ ឪពុករបស់លោក​ឈ្មោះ '''ចេមស៍ ហ្វារ៉ាដេយ''' (James Faraday) ជាជាងដែក។ ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានកូន៤នាក់ ម៉ៃឃើល​ ហ្វារ៉ាដេយមានលទ្ធភាពរៀនសូត្រកម្រិតមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះនៅសាលា ហើយក្រៅពីនេះគាត់ត្រូវរៀនសូត្រដោយខ្លួនឯង។ នៅអាយុ១៤ឆ្នាំ គាត់បានទៅធ្វើជាកូនជាងរបស់អ្នកធ្វើនិងលក់សៀវភៅម្នាក់ឈ្មោះ ចច រីបៅ (George Riebau)។ ក្នុងរយៈពេល៧ឆ្នាំនៅទីនោះ ហ្វារ៉ាដេយបានអានសៀវភៅជាច្រើន និងបានបណ្ដុះចំណាប់អារម្មណ៍យ៉ាងពិសេសលើផ្នែកអគ្គីសនី។ ជាពិសេសទៅទៀត គាត់មានការកោតសរសើរយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសៀវភៅឈ្មោះ ''Conversations in Chemistry'' (បទសន្ទនាក្នុងគីមីវិទ្យា) សរសេរដោយ ចេន ម៉ារសិត (Jane Marcet)។ នៅអាយុ២០ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំ១៨១២ គាត់បានបញ្ចប់ការងារជាកូនជាង​ ហើយបានចូលរៀនក្នុងថ្នាក់រៀនរបស់គីមីវិទូអង់គ្លេសដ៏ឧត្តមឈ្មោះ [[ហាំហ្វ្រី ដាវី]] (Humphry Davy) របស់ស្ថាប័នរាជវង្ស (Royal Institution) និងសមាគមរាជវង្ស (Royal Society) និង[[ចន តាធូម]] (John Tatum)។ ហ្វារ៉ាដេយបានទទួលសំបុត្រចូលរៀន​ពីវិល្លៀម ដានស៍ (William Dance)។ ក្រោយមកទៀត ហ្វារ៉ាដេយ បានផ្ញើសៀវភៅមួយក្បាលដែលមានកម្រាស់៣០០ទំព័រ​ ដែលគាត់សរសេរក្នុងពេលរៀនក្នុងថ្នាក់នោះ ទៅឲ្យដាវី។ ដាវីបានឆ្លើយតបទៅវិញភ្លាមៗ ប្រកបដោយសប្បុរស​និងអនុគ្រោះ។ នៅពេលដែលដាវីបាត់បង់ចក្ខុវិញ្ញាណ​ក្នុងឧប្បត្តិហេតុ​ពិសោធន៍[[នីត្រូសែនទ្រីក្លរីត]] គាត់បានសម្រេចចិត្ត ជួលហ្វារ៉ាដេយឲ្យធ្វើជាលេខា​របស់គាត់។ នៅពេលដែលជំនួយការនៅស្ថាប័នរាជវង្ស ឈ្មោះចន ផេយនី (John Payne) ត្រូវបានគេដេញចេញពីការងារ ហាំហ្វ្រី ដាវីត្រូវបានគេស្នើសុំឲ្យជួយរកមនុស្សមកធ្វើការជំនួស។ ដាវី​បានជ្រើសតាំង​ហ្វារ៉ាដេយ​ឲ្យធ្វើជា​ជំនួយការគីមីវិទ្យា​នៅទីនោះ នៅថ្ងៃទី១ មីនា។ ហ្វារ៉ាដេយបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយ​នាង សារ៉ា បារណាត (១៨០០-១៨៧៩) នៅថ្ងៃទី២ មិថុនា ១៨២១។ ពួកគេគ្មានកូនចៅទេ។ ពួកគេទាំង២ជួបស្គាល់គ្នានៅវិហារសាសនាគ្រឹស្តនិកាយ​សេនដឺម៉ានីមួយ។ គាត់បានជាប់ឆ្នោតជាំសមាជិកសមាគមរាជវង្ស នៅឆ្នាំ១៨២៤ ត្រូវគេតែងតាំងជានាយកមន្ទីរពិសោធន៍នៅឆ្នាំ១៨២៥ និងនៅឆ្នាំ១៨៣៣ ត្រូវគេតែងតាំងជាសាស្ត្រចារ្យគីមីវិទ្យា Fullerian ពេញមួយជីវិត ដោយមិនចាំបាច់បង្រៀនទេ។ == ស្នាដៃផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ == === គីមីវិទ្យា === [[ឯកសារ:M Faraday Lab H Moore.jpg|thumb|250px|right|ហ្វារ៉ាដេយនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធ]] ការងារផ្នែកគីមីវិទ្យារបស់ហ្វារ៉ាដេយ ចាប់ផ្ដើមពេលដែលគាត់នៅធ្វើជាជំនួយការរបស់ហាំហ្វ្រី ដារី។ ហ្វារ៉ាដេយបានសិក្សាពិសេសអំពី[[ក្លរ]] និងបានរកឃើញកាបូនក្លរីត២ប្រភេទ។ គាត់ក៏បានធ្វើការពិសោធន៍ត្រួសៗជាលើកដំបូង​អំពីសំនាយឧស្ម័ន។ បាតុភូតនេះត្រូវបានកត់សំគាល់មុនគេដោយ [[ចន ដាល់តុន]] និងត្រូវបានពន្យល់បកស្រាយ​ក្បោះក្បាយដោយ [[ថូម៉ាស់ ហ្គ្រាហាម]](Thomas Graham) និង [[ចូសេហ្វ ឡូស្មីត]] (Joseph Loschmidt)។ ហ្វារ៉ាដេយបានសំរេចធ្វើកំនរជាអង្គធាតុរាវ​នូវឧស្ម័នជាច្រើន ដូចជាក្លរជាដើម។ គាត់បានសង្កេតពីសំលោហៈដែកថែប និងបានបង្កើតកែវជាច្រើនប្រភេទ​សំរាប់ប្រើក្នុងអុបទិច។ ហ្វារ៉ាដេយ​បានបង្កើតរបស់មួយដែលក្រោយមកប្លែងជា[[ចំពុះប៊ុនសិន]] ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាសាកល​នៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធវិទ្យាសាស្ត្រ​ សំរាប់ជាប្រភពកំដៅដែលងាយប្រើ។ ហ្វារ៉ាដេយធ្វើការយ៉ាងទូលំទូលាយ​លើផ្នែកគីមីវិទ្យា ដោយបានរកឃើញ[[បង់សែន]]និង បង្កើតប្រព័ន្ធចំនួនអុកស៊ីតកម្ម។ នៅឆ្នាំ១៨២៩ ហ្វារ៉ាដេយ​បានធ្វើរបាយការអំពី​ការធ្វើសំយោគអង្គធាតុសមាស​ជាលើកដំបូង​ពីកាបូននិងក្លរ គឺ C₂Cl₆ ([[អិចសាក្លរ៉ូអេតាន]]) និង C₂Cl₄ ([[តេត្រាក្លរ៉ូអេតាន]])។ និងបានបោះពុម្ពលទ្ធផលនេះនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ ហ្វារ៉ាដេយក៏បានរកឃើញច្បាប់នានា​ទាក់ទងនឹងអគ្គីសនីវិភាគ និងបានបំផុសបំផុល​ការប្រើប្រាស់ពាក្យ [[អាណូត]] [[កាតូត]] [[អេឡិចត្រូត]] និង [[អ៊ីយ៉ុង]] ដែលជាវាក្យស័ព្ទបង្កើតដោយ [[វិល្លៀម វីវ៉ែល]] (William Whewell)។ === អគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច === ស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យជាងគេរបស់ហ្វារ៉ាដេយ ប្រហែលជាស្ថិតក្នុងផ្នែកអគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច។ ពិសោធន៍ដំបូងគេដែលគាត់ធ្វើគឺ ការផលិត[[ថ្មពិលវ៉ុលតា]]​ដោយតំរៀបសន្លឹកស័ង្កសី៧ឆ្លាស់គ្នាជាមួយ​ក្រដាសជ្រលក់ទឹកអំបិល​៦សន្លឹក។។ ដោយប្រើថ្មពិលនេះ គាត់បានបំបែក​ម៉ាញ៉េស្យូមស៊ុលផាត។ [[ឯកសារ:Faraday magnetic rotation.jpg|thumb|upright|left|ពិសោធន៍របស់​ហ្វារ៉ាដេយ​អំពីរង្វិលអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច]] នៅឆ្នាំ១៨២១ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីរូបវិទូនិងគីមីវិទូដាណឺម៉ាក [[ហាន់ គ្រីស្ទៀន អឺស្តែដ]] (Hans Christian Ørsted) បានរកឃើញបាតុភូត​អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដាវីនិង[[វិល្លៀម ហាយ វុល្លាស្តុន]] (William Hyde Wollaston) បានព្យាយាមទាំងមិនបានសំរេចក្នុងការគូរប្លង់ម៉ូទ័រអគ្គីសនី។ ហ្វារ៉ាដេយបានពិភាក្សាជាមួយអ្នកទាំង២នោះ និងបានបន្តផលិតឧបករណ៍២ដែលបង្កើតចលនាដែលគាត់ហៅថា​ចលនារង្វិលម៉ាញ៉េទិច (ចលនាវង់ដែលកើតពីកំលាំងម៉ាញ៉េទិចវង់ជុំវិញខ្សែ​ចំលង)។​ ខ្សែចំលងដែលជ្រលក់ចូលក្នុងផើង[[បារ៉ត]]ដែលមានដាក់មេដែកនៅខាងក្នុង នឹងវិលជុំវិញមេដែកនោះ ប្រសិនបើគេផ្ដល់ចរន្តពីថ្មពិលទៅអោយវានោះ។ ឧបករណ៍នេះគេអោយឈ្មោះថា [[ម៉ូទ័រអូម៉ូប៉ូល]]។ ពិសោធន៍និងរបកគំហើញនេះ​បានក្លាយជាគ្រឹះរបស់បច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចបច្ចុប្បន្ន។ ហ្វារ៉ាដេយ​បានបោះផ្សាយលទ្ធផលទាំងនេះ​ដោយមិនបានបញ្ជាក់ថាជាការងារបន្តពី ដាវី និង វុល្លាស្តុន ហើយដែលភាពចំរូងចំរាស់នេះ​បានធ្វើអោយហ្វារ៉ាដេយដកខ្លួនពីការស្រាវជ្រាវអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ជាច្រើនឆ្នាំ។ នៅក្នុងដំនាក់កាលនេះ គេមានភស្ដុតាងដែលថាដាវី​អាចព្យាយាមបង្អាក់ដំនើររបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ក្នុងការក្លាយខ្លួនជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ។ ឧទាហរណ៍នៅឆ្នាំ១៨២៥ ដាវី​បានអោយហ្វារ៉ាដេយធ្វើពិសោធពីកែវអុបទិច ដែលមិនបានហុចលទ្ធផលធំដុំឡើយក្នុងរយៈពេល៦ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ដាវីនៅឆ្នា១៨២៩ ទើបហ្វារ៉ាដេយឈប់ធ្វើការងារគ្មានបានការបែបនេះ និងងាកមកធ្វើការប្រឹងប្រែងលើអ្វីដែលមានតំលៃ​អោយធ្វើជាង។ នៅឆ្នាំ១៨៣១ គាត់បានផ្ដើមធ្វើពិសោធជាស៊េរី​ដ៏អស្ចារ្យរបស់គាត់ ដែលក្នុងនោះគាត់បានរកឃើញបាតុភូត[[អាំងឌុចស្យុងអេឡិចម៉ាញ៉េទិច]]។ [[ចូសេហ្វ ហិនរី]] តំនងជារកឃើញបាតុភូតអូតូអាំងឌុចស្យុង​​រយៈពេលពីរបីខែមុននេះ។ [[ឯកសារ:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|thumb|150px|upright|right|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយនៅឆ្នាំ១៨៤២]] នៅពេលដែលហ្វារ៉ាដេយរុំខ្សែរបុំ​ខ្សែចំលងដែលមានអ៊ីសូឡង់ពីគ្នា ជុំវិញកងដែកមួយ គាត់បានរកឃើញថាមានចរន្តអគ្គីសនីមួយប៉ប្រិចកើតឡើងក្នុងរបុំមួយទៀត។ គាត់ហៅបាតុភូតនេះថា [[អាំងឌុចស្យុងមុយទុយអែល]]។ នៅក្នុងពិសោធន៍បន្ទាប់ទៀត គាត់បានរកឃើញចរន្តអគ្គីសនីឆ្លងកាត់ខ្សែចំលង​ប្រសិនបើគាត់ផ្លាស់ទីមេដែកមួយ​ក្នុងរបុំខ្សែចំលង ឬពេលរបុំផ្លាស់ទីលើមេដែកនៅនឹងថ្កល់។ គាត់បានស្រាយបញ្ជាក់ថា ដែលម៉ាញ៉េទិចប្រែប្រួល បង្កើតដែនអគ្គីសនី ដូចមានចែងនៅក្នុង[[ច្បាប់ហ្វារ៉ាដេយ]]។ ហ្វារ៉ាដេយបានប្រើគោលការណ៍នេះ​ក្នុងការផលិត[[ឌីណាម៉ូ]]អគ្គីសនី ដែលជាបុព្វបុរសរបស់ម៉ាស៊ីនភ្លើងសព្វថ្ងៃ។ នៅឆ្នាំ១៨៣៩ ហ្វារ៉ាដេយ​បានសំរេចស៊េរីពិសោធន៍​ក្នុងគោលដៅ​ស្វែងរកធម្មជាតិគ្រឹះរបស់អគ្គីសនី។ គាត់បានប្រើ អេឡិចត្រូស្តាទិច បាត់តឺរី និង អគ្គីសនីក្នុងសត្វ ដើម្បីបង្កើតបាតុភូតទំនាញអេឡិចត្រូស្តាទិច អគ្គីសនីវិភាគ ម៉ាញ៉េទិច ជាដើម។ គាត់បានធ្វើការសន្និដ្ឋានថា គំនិតនៅសម័យនោះដែលថាមានប្រភេទអគ្គីសនីច្រើនប្រភេទ​នោះ វាមិនពិតទេ។ ផ្ទុយទៅវិញគាត់បានស្នើឡើងថា មានអគ្គីសនីតែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះ ហើយបំរែបំរួលតំលៃទំហំ និងអាំងតង់ស៊ីតេ អាចបង្កើតជាបាតុភូតច្រើនយ៉ាង។ នៅចុងអាជីពរបស់គាត់ ហ្វារ៉ាដេយបានស្នើឡើងថាកំលាំងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច​រីកចូលទៅក្នុងលំហទទេជុំវិញអង្គធាតុចំលង។ គំនិតនេះត្រុវបានអ្នកវិទ្យសាស្ត្រស្នងគាត់បដិសេដ ហើយហ្វារ៉ាដេយ​មិនអាចរស់នៅមើលឃើញ​ពេលដែលគំនិតគាត់នេះត្រូវគេទទួលយកទៅពេលក្រោយមកទេ។ គំនិតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ពីខ្សែហ្វ្លុចចេញពីអង្គធាតុផ្ទុកបន្ទុកអគ្គីសនី​និងមេដែក ជួយអោយគេស្រមើមើលដែនអគ្គីសនីនិងម៉ាញ៉េទិច។ == ដ្យាម៉ាញ៉េទិច == [[ឯកសារ:Faraday with glass bar crop2.jpg|thumb|upright|right|ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ កាន់របារកែវមួយដែលគាត់ប្រើនៅឆ្នាំ១៨៤៥​សំរាប់បង្ហាញថាម៉ាញ៉េទិចមានអំពើលើពន្លឺ]] នៅឆ្នាំ១៨៤៥ ហ្វារ៉ាដេយ​បានរកឃើញថា​រូបធាតុជាច្រើនទទួលរងកំលាំងច្រានចេញយ៉ាងខ្សោយ​មួយពីដែនម៉ាញ៉េទិច។ គាត់បានហៅបាតុភូតនេះថា [[ដ្យាម៉ាញ៉េទិច]]។ ហ្វារ៉ាដេយក៏បានរកឃើញផងដែរថា​ប្លង់ប៉ូលកម្មរបស់ពន្លឺមានប៉ូលលីនេអ៊ែរ​ អាចបង្វិលបានដោយប្រើដែលម៉ាញ៉េទិចស្របនឹងទិសដៅរបស់ពន្លឺផ្លាស់ទី។ គេអោយឈ្មោះបាតុភូតនេះថា [[ផលហ្វារ៉ាដេយ]]។ បាតុភូតនេះបង្ហាញថាកំលាំងម៉ាញ៉េទិចនិងពន្លឺមានទំនាក់ទំនងជាមួយគ្នា។ នៅឆ្នាំ១៨៦២ ហ្វារ៉ាដេយបានប្រើស្ពិចត្រូទស្សន៍ក្នុងការស្រាវជ្រាវពីទំរង់ផ្សេងៗរបស់ពន្លឺ ក្រោមឥទ្ធិពលដែនម៉ាញ៉េទិច។ ប៉ុន្តែឧបករណ៍ដែលគាត់ប្រើមិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការកំនត់បំរែបំរួល​ស្ពិចច្បាស់លាស់​មួយទេ។ [[ភីធើរ ហ្ស៊ីម៉ាន់]] (Pieter Zeeman) ក្រោយមកបានប្រើឧបករណ៍ទំនើបជាងដើម្បីសិក្សាពី​បាតុភូតដដែលនេះ និងបានបោះផ្សាយលទ្ធផលនៅឆ្នាំ១៨៩៧ និងទទួលបាន[[រង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យា]]នោឆ្នាំ១៩០២សំរាប់ស្នាដៃនេះ។ == ខែលហ្វារ៉ាដេយ == [[ឯកសារ:YoungJamesClerkMaxwell.jpg|thumb|left|150px|[[ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល]]]] នៅក្នុងផ្នែកអេឡិចត្រូស្តាទិច ហ្វារ៉ាដេយ​បានបង្ហាញថា​បន្ទុកអគ្គីសនីដែល​មាននៅលើផ្ទៃខាងក្រៅឬនៅក្រៅអង្គធាតុចំលងអគ្គីសនីមួយ គ្មានឥទ្ធិពលទៅលើអ្វីៗដែល​នៅក្នុងអង្គធាតុចំលងនោះទេ។ នេះបណ្ដាលមកពីបន្ទុកដែលនៅផ្ទៃខាងក្រៅ​រាយប៉ាយក្នុងរបៀបមួយដែល​ដែនរបស់វាក្នុងអង្គធាតុនោះ​ទូទាត់គ្នា។ បាតុភូតនេះត្រូវបានគេអោយឈ្មោះថា [[ខែលហ្វារ៉ាដេយ]]។ ហ្វារ៉ាដេយជាអ្នកពិសោធដ៏ពូកែ​ដែលពន្យល់គំនិតនានារបស់គាត់​បានច្បាស់​ដោយប្រើភាសាសមញ្ញៗ។ ប៉ុន្តែសមត្ថភាព[[គណិតវិទ្យា]]របស់គាត់​បានត្រឹមតែ[[ពិជគណិត]]ងាយៗ មិនដល់[[ត្រីកោណមាត្រ]]ផង។ គឺ [[ចេម ឃ្លើក ម៉ាកស្វែល]] (James Clerk Maxwell) ដែលបានយកស្នាដៃរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​និងអ្នកដទៃទៀត​ ទៅចងក្រងបញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតជាសំនុំសមីការដែលគេស្គាល់ថាជា[[សមីការម៉ាកស្វែល]] សំរាប់ពន្យល់រាល់ទ្រឹស្ដីបទទំនើបៗក្នុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ == សាយ័ន្តវ័យ == [[ឯកសារ:Faraday Michael old age.jpg|thumb|upright|left|150px|ហ្វារ៉ាដេយ ក្នុងវ័យចំនាស់]] នៅខែមិថុនា ១៨៣២ [[សាកលវិទ្យាអក់ហ្វដ]]​បានផ្ដល់សញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតផ្នែកច្បាប់ស៊ីវិល (សញ្ញាប័ត្រកិត្តិយស) ដល់ហ្វារ៉ាដេយ។ ក្នុងជីវីតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ គាត់បានបដិសេដងារ [http://en.wikipedia.org/wiki/Knighthood knighthood] ម្ដងនិង តំនែងជាប្រធាន Royal Society ២ដង។ ហ្វារ៉ាដេយបានបដិសេដមិនចូល​រួមផលិអាវុធគីមីសំរាប់ប្រើក្នុង[[សង្គ្រាមគ្រីមៀ]] ក្នុងបុព្វហេតុសីលធម៌។ ហ្វារ៉ាដេយបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងផ្ទះរបស់លោក នៅ Hampton Court នៅថ្ងៃទី២៥ សីហា ១៨៦៧។ [[ឯកសារ:Faraday Michael grave.jpg|thumb|upright|right|150px|ផ្នូររបស់ហ្វារ៉ាដេយនៅ​ឈាបនដ្ឋានហាយហ្គេត (Highgate Cemetery)]] == រូបសំនាកនិងការចងចាំ == [[ឯកសារ:Michael Faraday statue AB.jpg|thumb|right|upright|150px|រូបសំនាកហ្វារ៉ាដេយន Savoy Place, ឡិនដិន]] === រូបសំនាក === * រូបសំនាកហ្វារ៉ាដេយ​នៅ Savoy Place ក្រុងឡិនដិន នៅខាងក្រៅ [[វិទ្យាស្ថានវិស្វកម្មនិងបច្ចេកវិទ្យា]]។ * រួបសំនាកអនុស្សាវរីយ៍ហ្វារ៉ាដេយ​រចនាឡើយដោយស្ថាបត្យករ Rodney Gordon សាងសង់នៅ ឆ្នាំ១៩៦១ ក្បែរស្រុកកំនើតរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។ === អាគារសិក្សា === * សាលស្នាក់នៅរៀនសូត្រមួយនៅ[[សាកលវិទ្យាល័យប៊្រូណែល]] ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ។ * សាលមួយនៅ[[សាកលវិទ្យាល័យឡូបូរ៉ូ]]ដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ សាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ១៩៦០។ នៅក្បែរច្រកចូលអាហារដ្ឋានរបស់មានដាក់តាំងប្រាសាទ​សំរិទ្ធតំនាងអោយ[[ត្រង់ស្វរម៉ាទ័រ]]ដែលនៅក្នុងនោះមានតាំងរូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ។ * អាគារសិក្សាប្រាំជាន់នៅ ទីតាំងផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្ររបស់[[សាកលវិទ្យាល័យអេឌីនប៊ើក]]​ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមហ្វារ៉ាដេយ។ === ក្រដាសប្រាក់ === ពីឆ្នាំ១៩៩១ដល់ឆ្នាំ២០០១ រូបរបស់ហ្វារ៉ាដេយ​ត្រូវគេបោះពុម្ពលើផ្នែកខាងខ្នងនៃក្រដាស​ប្រាក់ £20 (២០ផោន) Series E បោះផ្សាយដោយ[[ធនាគារអង់គ្លេស]]។ == តំនភ្ជាប់ក្រៅ == === ជីវប្រវត្តិ === * [http://www.rigb.org/rimain/heritage/faradaypage.jsp ជីវប្រវត្តិហ្វារ៉ាដេយនៅ Royal Institution of Great Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040312015850/http://www.rigb.org/rimain/heritage/faradaypage.jsp |date=2004-03-12 }} * [http://www.gutenberg.org/etext/1225 ហ្វារ៉ាដេយជាអ្នករុករកFaraday as a Discoverer]សរសេរដោយJohn Tyndall (សំរាប់ដោយឡូដ) * [http://www.asa3.org/ASA/PSCF/1991/PSCF6-91Eichman.html បុគ្គលិកលក្ខណៈរបស់ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ] * [http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ នៅលើក្រដាសប្រាក់២០ផោន] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111213071452/http://www-personal.umich.edu/~jbourj/money1.htm |date=2011-12-13 }} * [http://www.archive.org/details/lifediscoverieso00crowrich ជីវិតនិងស្នាដៃរបស់ម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ] សរសេរដោយ J. A. Crowther, ឆ្នាំ១៩២០ === ផ្សេងទៀត === * [http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/faradaymotor/index.html មេរៀនដោយរូបភាពស្ដីពីម៉ូទ័រហ្វារ៉ាដេយឆ្នាំ១៨២១] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100915140700/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/faradaymotor/index.html |date=2010-09-15 }} ដោយ National High Magnetic Field Laboratory * [http://www.1911encyclopedia.org/Michael_Faraday "ហ្វារ៉ាដេយ"] ក្នុង Britannica Online Encyclopedia * [http://rack1.ul.cs.cmu.edu/is/faraday/doc.scn?fr=0&rp=http%3A%2F%2Frack1.ul.cs.cmu.edu%2Fis%2Ffaraday%2F&pg=4 "ការស្រាវជ្រាវពិសោធផ្នែកអគ្គីសនី"ដោយម៉ៃឃើល ហ្វារ៉ាដេយ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101031005215/http://rack1.ul.cs.cmu.edu/is/faraday/doc.scn?fr=0&rp=http%3A%2F%2Frack1.ul.cs.cmu.edu%2Fis%2Ffaraday%2F&pg=4 |date=2010-10-31 }} អត្ថបទដើមនិងជីវប្រវត្តិ​ សរសេរដោយ សាស្ត្រាចារ្យ John Tyndall, នៅឆ្នាំ1914, Everyman edition. {{commons|Michael Faraday}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រូបវិទូអង់គ្លេស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គីមីវិទូអង់គ្លេស]] == របកគំហើញវិទ្យាសាស្ត្រ == === គីមីវិទ្យា === [[ឯកសារ:Ri_2014_-_glass_making_-_Faraday.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ឧបករណ៍ដែល ផារ៉ាដេប្រើសម្រាប់ធ្វើកញ្ចក់ ត្រូវបានដាក់តាំងបង្ហាញនៅ ស្ថាប័នរាជវង្ស ក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍]] ការងារគីមីដំបូងរបស់ផារ៉ាដេគឺ ធ្វើជាជំនួយការរបស់លោក ហាំហ្វ្រី ដាវី ។ ផារ៉ាដេបានចូលរួមក្នុងការសិក្សាអំពីក្លរ ។ គាត់បានរកឃើញសមាសធាតុថ្មីពីរនៃក្លរ និងកាបូន ៖ អិចសាក្លរ៉ូអេតានដែលគាត់បានបង្កើតតាមរយៈដំណើរក្លរនៃអេទីឡែន និងតេត្រាក្លរ៉ូអេទីឡែន ពីការបំបែកនៃសមាសធាតុមុន។ គាត់ក៏បានពិសោធន៍លើកដំបូង លើការសាយភាយឧស្ម័ន ជាបាតុភូតដែលត្រូវបានចង្អុលបង្ហាញលើកដំបូងដោយលោក ចន ដាល់តុន ។ សារៈសំខាន់ខាងរូបវន្តនៃបាតុភូតនេះត្រូវបានបង្ហាញយ៉ាងពេញលេញដោយលោក ថូម៉ាស ក្រាហាំ និងលោក យ៉ូសែប ឡូសមីត។ ផារ៉ាដេទទួលជោគជ័យក្នុងការបំលែងឧស្ម័នជាច្រើនទៅជាអង្គធាតុរាវ បានស៊ើបអង្កេតយ៉ាន់ស្ព័រដែកថែប និងបានផលិតកញ្ចក់ប្រភេទថ្មីជាច្រើនសម្រាប់គោលបំណងអុបទិក។ ក្រោយមក ក្នុងចំណោមកញ្ចក់ទាំងនេះ គំរូនៃកញ្ចក់ធ្ងន់មួយបានក្លាយជារឿងសំខាន់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ នៅពេលកញ្ចក់ត្រូវបានដាក់ក្នុងដែនម៉ាញេទិក ផារ៉ាដេបានកំណត់ទិសដៅបង្វិលរបស់ប្លង់ប៉ូលនៃពន្លឺ។ គំរូនេះក៏ជាសារធាតុដំបូង ដែលបានរកឃើញថា ត្រូវរុញច្រានដោយប៉ូលនៃមេដែក។ <ref>{{Cite journal|last=Hadfield|first=Robert Abbott|date=1931|title=A research on Faraday's 'steel and alloys'|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series A, Containing Papers of a Mathematical or Physical Character|volume=230|issue=681–693|pages=221–292|doi=10.1098/rsta.1932.0007|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Akerlof |first=Carl W. |title=Faraday Rotation |url=http://instructor.physics.lsa.umich.edu/adv-labs/Faraday/Faraday_Effect-july09-5.pdf |access-date=29 November 2023 |archivedate=23 ធ្នូ 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231223092957/http://instructor.physics.lsa.umich.edu/adv-labs/Faraday/Faraday_Effect-july09-5.pdf |url-status=dead }}</ref> ផារ៉ាដេបានបង្កើតទម្រង់ដំបូងនៃអ្វីដែលនឹងក្លាយជា ឧបករណ៍ដុតប៊ុនសិន ដែលនៅតែប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍វិទ្យាសាស្ត្រជុំវិញពិភពលោក ជាប្រភពកំដៅងាយស្រួល។ <ref>{{Cite journal|last=Jensen|first=William B.|year=2005|title=The Origin of the Bunsen Burner|url=http://jchemed.chem.wisc.edu/HS/Journal/Issues/2005/Apr/clicSubscriber/V82N04/p518.pdf|journal=[[Journal of Chemical Education]]|volume=82|issue=4|page=518|bibcode=2005JChEd..82..518J|doi=10.1021/ed082p518|archive-url=https://web.archive.org/web/20050530143615/http://jchemed.chem.wisc.edu/HS/Journal/Issues/2005/Apr/clicSubscriber/V82N04/p518.pdf|archive-date=30 May 2005}}</ref> ផារ៉ាដេបានធ្វើការយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យគីមី ដោយបានរកឃើញសារធាតុគីមីដូចជាបេនហ្សេន (ដែលគាត់ហៅថាបីកាបូរ៉េតនៃអ៊ីដ្រូសែន) និងឧស្ម័នរាវដូចជាក្លរីន។ ការរលាយនៃឧស្ម័នបានជួយបញ្ជាក់ថាឧស្ម័នគឺជាចំហាយនៃអង្គធាតុរាវដែលមានចំណុចរំពុះទាប និងផ្តល់មូលដ្ឋានរឹងមាំជាងមុនដល់គោលគំនិតនៃការប្រមូលផ្តុំម៉ូលេគុល។ នៅឆ្នាំ១៨២០ ផារ៉ាដេបានរាយការណ៍ពីការសំយោគសមាសធាតុដំបូងដែលផលិតចេញពីកាបូន និងក្លរីន <nowiki><sub id="mwAXU">គឺអិចសាក្លរ៉ូអេតាន</sub></nowiki> និង តេត្រាក្លរ៉ូអេទីឡែន ហើយលទ្ធផលរបស់គាត់បានបោះពុម្ពផ្សាយនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ <ref>{{Cite journal|last=Faraday, Michael|year=1821|title=On two new Compounds of Chlorine and Carbon, and on a new Compound of Iodine, Carbon, and Hydrogen|journal=Philosophical Transactions|volume=111|issue=111|pages=47–74|doi=10.1098/rstl.1821.0007|doi-access=}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Experimental Researches in Chemistry and Physics|year=1859|location=London|pages=33–53|isbn=978-0-85066-841-4}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Michael Faraday: A Biography|year=1965|location=New York|pages=[https://archive.org/details/michaelfaradaybi0000will_g3v0/page/122 122–123]|isbn=978-0-306-80299-7|url=https://archive.org/details/michaelfaradaybi0000will_g3v0/page/122}}</ref> ផារ៉ាដេក៏បានកំណត់សមាសភាពនៃក្លរីន ក្លាត្រាតអ៊ីដ្រាត ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយ ហាំហ្វ្រី ដាវី ក្នុងឆ្នាំ ១៨១០។ <ref>{{Cite journal|last=Faraday, Michael|year=1823|title=On Hydrate of Chlorine|url=https://books.google.com/books?id=lhw_AAAAYAAJ&pg=PA71|journal=Quarterly Journal of Science|volume=15|page=71}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Experimental Researches in Chemistry and Physics|year=1859|location=London|pages=81–84|isbn=978-0-85066-841-4}}</ref> ផារ៉ាដេក៏ទទួលខុសត្រូវចំពោះការរកឃើញ [[ច្បាប់អគ្គីសនីវិភាគរបស់ហ្វារ៉ាដេយ|ច្បាប់នៃអេឡិចត្រូលីស]] និងសម្រាប់ការធ្វើឱ្យពាក្យបច្ចេកទេសដូចជា អាណូត កាតូត អេឡិចត្រូត និង អ៊ីយ៉ុង មានប្រជាប្រិយភាពផងដែរ ដែលជាពាក្យដែលត្រូវបានស្នើឡើងជាចម្បងដោយ វិលៀម ហ្វេវេល ។ <ref>{{Cite journal|last=Ehl, Rosemary Gene|last2=Ihde, Aaron|year=1954|title=Faraday's Electrochemical Laws and the Determination of Equivalent Weights|url=http://www.elch.chem.msu.ru/rus/wp/wp-content/uploads/2016/03/ed031p226FaradayLaw.pdf|journal=Journal of Chemical Education|volume=31|issue=May|pages=226–232|bibcode=1954JChEd..31..226E|doi=10.1021/ed031p226}}</ref> ផារ៉ាដេ គឺជាមនុស្សដំបូងគេ ដែលបានរាយការណ៍អំពីអ្វីដែលក្រោយមកហៅថា ភាគល្អិតណាណូលោហធាតុ។ នៅឆ្នាំ ១៨៥៧ គាត់បានរកឃើញថា លក្ខណៈសម្បត្តិអុបទិកនៃ កូឡាជែនមាស ខុសពីលោហៈធាតុភាគច្រើនដែលត្រូវគ្នា។ នេះប្រហែលជាការសង្កេតដំបូងដែលបានរាយការណ៍អំពីផលប៉ះពាល់នៃទំហំ កង់ទិច ហើយអាចត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកំណើតនៃវិទ្យាសាស្ត្រណាណូ ។ <ref>{{Cite web |year=2006 |title=The Birth of Nanotechnology |url=http://www.nanogallery.info/nanogallery/?ipg=126 |access-date=25 July 2007 |publisher=Nanogallery.info |quote=Faraday made some attempt to explain what was causing the vivid coloration in his gold mixtures, saying that known phenomena seemed to indicate that a mere variation in the size of gold particles gave rise to a variety of resultant colors. |archivedate=5 ធ្នូ 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191205082231/http://www.nanogallery.info/nanogallery/?ipg=126 |url-status=dead }}</ref> === អគ្គិសនីនិង ម៉ាញេទិក === ផារ៉ាដេ ត្រូវគេស្គាល់ច្បាស់បំផុតសម្រាប់ការងារលើអគ្គិសនី និងម៉ាញេទិក។ ការពិសោធន៍ដែលបានកត់ត្រាដំបូងរបស់គាត់គឺការសាងសង់គំនរវ៉ុលតាក ដែលមានកាក់ពាក់កណ្តាលផេនីអង់គ្លេសចំនួនប្រាំពីរ ដាក់ជង់គ្នាជាមួយនឹងឌីសស័ង្កសីសន្លឹកចំនួនប្រាំពីរ និងក្រដាសចំនួនប្រាំមួយដែលសើមដោយទឹកអំបិល។ <ref name="First experiment" /> ដោយប្រើគំនរនេះ គាត់បានបញ្ជូនចរន្តអគ្គិសនី តាមរយៈសូលុយស្យុងស៊ុលផាតម៉ាញេស្យូម ហើយទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបំបែកសមាសធាតុគីមី (បានកត់ត្រានៅក្នុងលិខិតទី ១ ទៅកាន់អាបូត Abbott ថ្ងៃទី 12 ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨១២)។ <ref name="First experiment">{{Cite book|last1=Mee|first1=Nicholas|title=Higgs Force: The Symmetry-breaking Force that Makes the World an Interesting Place|url=https://archive.org/details/higgsforcesymmet0000meen|date=2012|page=[https://archive.org/details/higgsforcesymmet0000meen/page/55 55]}}</ref> [[ឯកសារ:Faraday_magnetic_rotation.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ការពិសោធន៍បង្វិលអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិករបស់ផារ៉ាដេ ឆ្នាំ១៨២១ ដែលជាការបង្ហាញលើកដំបូងនៃការបំលែងថាមពលអគ្គិសនីទៅជាចលនា <ref>{{Cite book|author=Faraday, Michael|title=Experimental Researches in Electricity|year=1844|volume=2|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-43505-3}} See plate 4.</ref>]] នៅឆ្នាំ ១៨២១ មិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់ពីអ្នករូបវិទ្យា និងគីមីវិទ្យា ជនជាតិដាណឺម៉ាក ហាន់ គ្រីស្ទាន អឺស្តេដ បានរកឃើញបាតុភូតនៃ [[អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច]] លោកដាវី និង វិលៀម ហៃដ៍ វូឡាស្តុន បានព្យាយាមរចនាម៉ូទ័រអគ្គិសនី ប៉ុន្តែទទួលបរាជ័យ។ <ref name="IEEUK">{{Cite web |title=Archives Michael Faraday biography – The IET |url=http://www.theiet.org/resources/library/archives/biographies/faraday.cfm |website=theiet.org}}</ref> ផារ៉ាដេ បន្ទាប់ពីបានពិភាក្សាអំពីបញ្ហានេះជាមួយបុរសទាំងពីរនាក់ បានបន្តបង្កើតឧបករណ៍ពីរដើម្បីបង្កើតអ្វីដែលគាត់ហៅថា "ការបង្វិលអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច"។ មួយក្នុងចំណោមទាំងនេះ ដែលឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាម៉ូទ័រអូម៉ូប៉ូលែ បានបង្កឱ្យមានចលនារង្វិលជុំជាបន្តបន្ទាប់ បង្កើតឡើងដោយកម្លាំងម៉ាញ៉េទិចរង្វង់ជុំវិញខ្សែចម្លង ដែលលាតសន្ធឹងចូលទៅក្នុងអាងបារត ដែលមានមេដែកនៅក្នុងនោះ។ ខ្សែនឹងបង្វិលជុំវិញមេដែក ប្រសិនមានចរន្តពីថ្មគីមីឆ្លងកាត់។ ការពិសោធន៍ និងការច្នៃប្រឌិតទាំងនេះបានបង្កើតជាមូលដ្ឋានគ្រឺះនៃបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចទំនើប។ ដោយក្តីរំភើបរបស់គាត់ ផារ៉ាដេ បានបោះពុម្ពផ្សាយលទ្ធផលដោយមិនទទួលស្គាល់ការងារជាមួយវូឡាស្តុន ឬដាវី។ ភាពចម្រូងចម្រាសដែលកើតឡើងនៅក្នុងសមាគមរាជវង្ស បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរបស់គាត់ជាមួយដាវី មានភាពតានតឹង ហើយប្រហែលជាបានរួមចំណែកដល់ការចាត់តាំងរបស់ផារ៉ាដេទៅសកម្មភាពផ្សេងទៀត ជាលទ្ធផលបានរារាំងការចូលរួមរបស់គាត់ក្នុងការស្រាវជ្រាវអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចអស់រយៈពេលជាពីរបីឆ្នាំ។ [[ឯកសារ:Induction_experiment.png|រូបភាពតូច|ការពិសោធន៍មួយរបស់ផារ៉ាដេ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣១ ដែលបង្ហាញពីអាំងឌុចស្យុង។ ថ្មរាវ ''(ស្តាំ)'' បញ្ជូនចរន្តអគ្គិសនីតាមរយៈរបុំតូច ''(A)'' ។ នៅពេលដែលវាផ្លាស់ទីចូល ឬចេញពីរបុំធំ ''(B)'' ដែនម៉ាញេទិករបស់វាបង្កើតវ៉ុលមួយភ្លែតនៅក្នុងរបុំ ដែលត្រូវបានរកឃើញដោយហ្គាវ៉ាឡូម៉ែត្រ ''(G)'' ។]] ចាប់តាំងពីការរកឃើញដំបូងរបស់គាត់នៅឆ្នាំ ១៨២១ ផារ៉ាដេបានបន្តការងារពិសោធន៍ដោយស្វែងយល់ពីលក្ខណៈអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចនៃវត្ថុធាតុ និងអភិវឌ្ឍបទពិសោធន៍ចាំបាច់។ នៅឆ្នាំ ១៨២៤ ផារ៉ាដេបានរៀបចំសៀគ្វីមួយដោយរហ័ស ដើម្បីសិក្សាថាតើដែនម៉ាញ៉េទិចអាចគ្រប់គ្រងលំហូរនៃចរន្តនៅក្នុងខ្សែចម្លងដែលនៅជាប់គ្នាបានដែរឬទេ ប៉ុន្តែគាត់មិនបានរកឃើញទំនាក់ទំនងបែបនេះឡើយ។ ការពិសោធន៍នេះបន្តពីការងារស្រដៀងគ្នា កាលពីបីឆ្នាំមុន ដែលបានធ្វើឡើងជាមួយពន្លឺ និងមេដែក ដែលផ្តល់លទ្ធផលដូចគ្នា។ ក្នុងរយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំបន្ទាប់ ផារ៉ាដេ បានចំណាយពេលភាគច្រើន ក្នុងការធ្វើឲ្យល្អប្រសើរ នូវរូបមន្តរបស់គាត់សម្រាប់កញ្ចក់ (ធ្ងន់) ដែលមានគុណភាពអុបទិក គឺបរូស៊ីលីកាតនៃសំណ ដែលគាត់បានប្រើក្នុងការសិក្សានាពេលអនាគតដោយភ្ជាប់ពន្លឺជាមួយម៉ាញេទិក។ នៅពេលទំនេររបស់គាត់ ផារ៉ាដេ បានបន្តបោះពុម្ពផ្សាយការងារពិសោធន៍លើអុបទិក និងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិក។ គាត់បានឆ្លើយឆ្លងជាមួយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដែលធ្លាប់ជួប ក្នុងដំណើរឆ្លងកាត់ទ្វីបអឺរ៉ុបជាមួយ ដាវីដែលកំពុងធ្វើការលើអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិកផងដែរ។ ពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ដាវី នៅឆ្នាំ ១៨៣១ គាត់បានចាប់ផ្តើមចង្វាក់នៃការពិសោធន៍ដ៏អស្ចារ្យ ដែលគាត់បានរកឃើញ អាំងឌុចស្យុងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិក ត្រូវកត់ត្រានៅក្នុងកំណត់ហេតុមន្ទីរពិសោធន៍នៅថ្ងៃទី 28 ខែតុលា ឆ្នាំ ១៨៣១ ថាគាត់ "កំពុងធ្វើការពិសោធន៍ជាច្រើនជាមួយមេដែកដ៏អស្ចារ្យរបស់សមាគមរាជវង្ស"។ <ref>Gooding, David; Pinch, Trevor; Schaffer, Simon (1989). ''The Uses of Experiment: Studies in the Natural Sciences''. Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-33768-2}}. p. 212.</ref> [[ឯកសារ:Faraday_emf_experiment.svg|រូបភាពតូច|ដ្យាក្រាមនៃឧបករណ៍របុំកងដែករបស់ផារ៉ាដេ]] [[ឯកសារ:Faraday_disk_generator.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|ឌីសផារ៉ាដេ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅឆ្នាំ ១៨៣១ គឺជាម៉ាស៊ីនភ្លើងដំបូងគេ។ មេដែករាងក្រចកសេះ ''(A)'' បានបង្កើតដែនម៉ាញេទិកតាមរយៈឌីស ''(D)'' ។ នៅពេលដែលឌីសត្រូវបានបង្វិល វាបានបង្កចរន្តអគ្គិសនីចេញពីចំណុចកណ្តាលឆ្ពោះទៅគែម។ ចរន្តបានហូរចេញតាមរយៈទំនាក់ទំនងស្ព្រីងរអិល ''m'' ឆ្លងកាត់សៀគ្វីខាងក្រៅ ហើយត្រឡប់ទៅកណ្តាលឌីសវិញតាមរយៈអ័ក្ស។]] ការបោះជំហានដ៏ធំធេងរបស់ផារ៉ាដេ បានកើតឡើងនៅពេល គាត់បានរុំរបុំពីរដែលមានអ៊ីសូឡង់ ជុំវិញដែកមួយកង ហើយបានសង្កេតឃើញថា នៅពេលចរន្តឆ្លងកាត់របុំមួយ ចរន្តមួយភ្លែតត្រូវបង្កើតនៅក្នុងរបុំមួយទៀត។ <ref name="IEEUK"/> ឥឡូវនេះ បាតុភូតនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថា អាំងឌុចស្យុងអន្តរកម្ម ។ <ref>Van Valkenburgh (1995). ''Basic Electricity''. Cengage Learning. {{ISBN|0-7906-1041-8}}. pp.&nbsp;4–91.</ref> ឧបករណ៍រុំកងដែកនៅតែ ដាក់តាំងបង្ហាញនៅវិទ្យាស្ថានរាជវង្ស។ នៅក្នុងការពិសោធន៍ជាបន្តបន្ទាប់ គាត់បានរកឃើញថា ប្រសិនបើគាត់ផ្លាស់ទីមេដែកឆ្លងកាត់របុំខ្សែចម្លង ចរន្តអគ្គិសនីនឹងហូរក្នុងខ្សែចម្លងនោះ។ ចរន្តក៏ហូរដែរ ប្រសិនបើរបុំត្រូវបានផ្លាស់ទីលើមេដែក។ ការបង្ហាញរបស់គាត់បានបង្ហាញថា ការផ្លាស់ប្តូរនៃដែនម៉ាញេទិកបង្កើតដែនអគ្គិសនី។ ទំនាក់ទំនងនេះត្រូវបានធ្វើគំរូគណិតវិទ្យាដោយជេមស៍ ឃ្លើក ម៉ាក់ស្វែល ហៅថាច្បាប់ផារ៉ាដេ ដែលក្រោយមកបានក្លាយជាសមីការម៉ាក់ស្វែល មួយក្នុងចំណោមសមីការទាំងបួន ដែលបានវិវត្តទៅជាធ្វី ដែលគេស្គាល់សព្វថ្ងៃនេះថាជាទ្រឹស្តីដែន ។ <ref name="Pioneers">{{Cite book|title=Lives and Times of Great Pioneers in Chemistry (lavoisier to Sanger)|date=2015|publisher=World Scientific|pages=85, 86}}</ref> ក្រោយមកផារ៉ាដេ បានប្រើគោលការណ៍ដែលគាត់បានរកឃើញដើម្បីបង្កើតឌីណាម៉ូ អគ្គិសនី ដែលជាបុព្វបុរសនៃម៉ាស៊ីនភ្លើងទំនើប និងម៉ូទ័រអគ្គិសនី។ <ref>{{Cite news|date=15 October 2017|title=Michael Faraday's generator|publisher=The Royal Institution|url=http://www.rigb.org/our-history/iconic-objects/iconic-objects-list/faraday-generator}}</ref> [[ឯកសារ:Faraday_and_Daniell.jpg|រូបភាពតូច|ផារ៉ាដេ (ស្តាំ) និងចន ដានីញ៉ែល (ឆ្វេង) ស្ថាបនិកអេឡិចត្រូគីមីវិទ្យា]] នៅឆ្នាំ ១៨៣២ លោកបានបញ្ចប់ការពិសោធន៍បន្តបន្ទាប់ ដោយមានគោលបំណងស៊ើបអង្កេតពីលក្ខណៈជាមូលដ្ឋាននៃអគ្គិសនី។ ផារ៉ាដេបានប្រើ ឋិតិវន្ត [[ការប្រើប្រាស់ថ្មអគ្គិសនី|អាគុយ]] និង អគ្គិសនីសត្វ ដើម្បីបង្កើតបាតុភូតអេឡិចត្រូស្តាទិច អេឡិចត្រូលីស [[អេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច|ម៉ាញេទិក]] ជាដើម។ លោកបានសន្និដ្ឋានថា ផ្ទុយពីគំនិតវិទ្យាសាស្ត្រនៅសម័យនោះ ការបែងចែករវាង "ប្រភេទ" ផ្សេងៗនៃអគ្គិសនីគឺជាការបំភាន់។ ផ្ទុយទៅវិញ ផារ៉ាដេ បានស្នើថា មានតែ"អគ្គិសនី" តែមួយប៉ុណ្ណោះ ហើយការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃនៃបរិមាណ និងអាំងតង់ស៊ីតេ (ចរន្ត និងវ៉ុល) នឹងបង្កើតក្រុមបាតុភូតផ្សេងៗគ្នា។ <ref name="IEEUK"/> នៅចុងបញ្ចប់នៃអាជីពរបស់គាត់ ផារ៉ាដេ បានស្នើឡើងថា កម្លាំងអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចបានលាតសន្ធឹងចូលទៅក្នុងចន្លោះទទេជុំវិញឧបករណ៍បញ្ជូន។ <ref name="Pioneers"/> គំនិតនេះត្រូវបានបដិសេធដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដទៃទៀត ហើយផារ៉ាដេមិនបានរស់នៅ រហូតដល់សហគមន៍វិទ្យាសាស្ត្រទទួលយកសំណើរបស់គាត់នៅទីបំផុតនោះទេ។ វានឹងចំណាយពេលកន្លះសតវត្សទៀត មុនពេលអគ្គិសនីត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងបច្ចេកវិទ្យា ជាមួយនឹងរោងមហោស្រពសាវូយ របស់វេសន៍ អេន ដែលបំពាក់ដោយ អំពូលភ្លើងកម្តៅ ដែលបង្កើតឡើងដោយលោកជូសែហ្វ ស៉្វាន ជាអគារសាធារណៈដំបូងបង្អស់នៅលើពិភពលោក ដែលត្រូវបានបំភ្លឺដោយអគ្គិសនី។ <ref>{{Cite news|title=The Savoy is one of the best places to stay in London|work=USA Today|url=https://10best.usatoday.com/destinations/uk-england/london/london/hotels/the-savoy-1/|access-date=6 July 2024|quote=The first public building in the world to be lit entirely by electricity, The Savoy has a history rich in both invention and scandal.}}</ref> ដូចដែលបានកត់ត្រាដោយស្ថាប័នរាជវង្ស "ផារ៉ាដេបានបង្កើតម៉ាស៊ីនភ្លើងនៅឆ្នាំ ១៨៣១ ប៉ុន្តែវាត្រូវចំណាយពេលជិត ៥០ ឆ្នាំ មុនពេលបច្ចេកវិទ្យាទាំងអស់ រួមទាំងអំពូលភ្លើងសរសៃកម្តៅ របស់ជូសែហ្វ ស៉្វាន ដែលប្រើនៅទីនេះ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទៅ"។ <ref>{{Cite news|title=A tour of Michael Faraday in London|work=[[The Royal Institution]]|url=https://www.rigb.org/explore-science/explore/collection/tour-michael-faraday-london|access-date=6 July 2024}}</ref> === ដ្យាម៉ាញ៉េទិក === [[ឯកសារ:Faraday_with_glass_bar_crop2.jpg|រូបភាពតូច|ផារ៉ាដេកាន់របារកញ្ចក់មួយប្រភេទដែលបានប្រើក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៥ ដើម្បីបង្ហាញថាម៉ាញេទិកប៉ះពាល់ដល់ពន្លឺនៅក្នុងសម្ភារៈឌីអេឡិចត្រិច <ref>{{Cite web |title=Detail of an engraving by Henry Adlard, based on earlier photograph by Maull & Polyblank ''ca.'' 1857 |url=http://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?LinkID=mp01529 |publisher=[[NPR]] |location=National Portrait Gallery, UK}}</ref>]] នៅឆ្នាំ ១៨៤៥ ផារ៉ាដេ បានរកឃើញថា វត្ថុធាតុជាច្រើនបង្ហាញពីការច្រានចេញខ្សោយពីដែនម៉ាញេទិក៖ ឥទ្ធិពលដែលគាត់ហៅថា ដ្យាម៉ាញេទិក ។ <ref>James, Frank A.J.L (2010). ''Michael Faraday: A Very Short Introduction''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-161446-7}}. p. 81.</ref> ផារ៉ាដេ ក៏បានរកឃើញថា ប្លង់ប៉ូលែកម្ម នៃពន្លឺលីនេអ៊ែរប៉ូលៃ អាចបង្វិលបាន ដោយការអនុវត្តដែនម៉ាញេទិកខាងក្រៅដែលតម្រឹមទៅនឹងទិសដៅនៃចលនារបស់ពន្លឺ។ ឥឡូវនេះត្រូវបានគេហៅថា ឥទ្ធិពលផារ៉ាដេ ។ <ref name="Pioneers"/> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៨៤៥ គាត់បានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅកត់ត្រាថា "ទីបំផុតខ្ញុំទទួលបានជោគជ័យក្នុង ''ការបំភ្លឺខ្សែកោងម៉ាញេទិក'' ឬ ''ខ្សែកម្លាំង'' និងក្នុង ''ការធ្វើឲ្យ កាំរស្មីពន្លឺ ក្លាយជាម៉ាញេទិក'' "។ <ref>Day, Peter (1999). ''The Philosopher's Tree: A Selection of Michael Faraday's Writings''. CRC Press. {{ISBN|0-7503-0570-3}}. p. 125.</ref> ក្រោយមកទៀតក្នុងជីវិតរបស់គាត់ នៅឆ្នាំ១៨៦២ ផារ៉ាដេ បានប្រើស្ពិចត្រូទស្សន៍ ដើម្បីស្វែងរកបម្រែបម្រួលផ្សេងៗនៃពន្លឺ ពោលគឺការផ្លាស់ប្តូរខ្សែវិសាលគមដោយសារឥទ្ធិពលនៃដែនម៉ាញេទិក។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ឧបករណ៍ដែលមានសម្រាប់លោក នៅពេលនោះ មិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីកំណត់ឲ្យបានច្បាស់លាស់នូវបម្រែបម្រួលការនៃខ្សែវិសាលគមនោះទេ។ ក្រោយមកភីធើរ ហ្ស៊ីម៉ានបានប្រើឧបករណ៍កែលម្អ ដើម្បីសិក្សាពីបាតុភូតដូចគ្នា ហើយបានបោះផ្សាយលទ្ធផលរបស់គាត់នៅឆ្នាំ១៨៩៧ និងទទួលបានរង្វាន់ណូបែលផ្នែករូបវិទ្យាឆ្នាំ១៩០២ សម្រាប់ភាពជោគជ័យរបស់គាត់។ ទាំងនៅក្នុងឯកសារឆ្នាំ១៨៩៧របស់គាត់ <ref>{{Cite journal|last=Zeeman, Pieter|year=1897|title=The Effect of Magnetisation on the Nature of Light Emitted by a Substance|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=55|issue=1424|page=347|bibcode=1897Natur..55..347Z|doi=10.1038/055347a0|doi-access=free}}</ref> និងសុន្ទរកថាទទួលយករង្វាន់ណូបែលរបស់គាត់ ហ្ស៊ីម៉ានបានសំដៅទៅលើការងាររបស់ផារ៉ាដេ។ <ref>{{Cite web |title=Pieter Zeeman, Nobel Lecture |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1902/zeeman-lecture.html |access-date=29 May 2008}}</ref> ==== ទ្រុងផារ៉ាដេ ==== នៅក្នុងការងាររបស់គាត់លើអគ្គិសនីឋិតិវន្ត ការពិសោធន៍ធុងទឹកកករបស់ផារ៉ាដេ បានបង្ហាញថា បន្ទុកអគ្គិសនីស្ថិតនៅតែលើផ្ទៃខាងក្រៅនៃអង្គធាតុចម្លងដែលមានបន្ទុកប៉ុណ្ណោះ ហើយបន្ទុកខាងក្រៅនេះ មិនមានឥទ្ធិពលទៅលើអ្វីដែលរុំព័ទ្ធអង្គធាតុចម្លងនោះទេ។ នេះគឺដោយសារតែបន្ទុកខាងក្រៅ ចែកចាយឡើងវិញ ដែលអាចធ្វើឲ្យដែនអគ្គិសនីខាងក្នុងដែលលេចចេញពីពួកវាបន្សាបគ្នាទៅវិញទៅមក។ ឥទ្ធិពលការពារនេះត្រូវបានប្រើនៅក្នុងអ្វីដែលឥឡូវនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ទ្រុងផារ៉ាដេ ។ <ref name="Pioneers"/> នៅខែមករា ឆ្នាំ១៨៣៦ ផារ៉ាដេ បានដាក់ស៊ុមឈើមួយ មានប្រវែង 12&nbsp;ហ្វីតការេ លើ​ជើង​ទ្រ​កញ្ចក់​ចំនួន​បួន និង​បាន​បន្ថែម​ជញ្ជាំង​ក្រដាស និង​សំណាញ់​លួស។ បន្ទាប់​មក​គាត់​បាន​បោះ​ជំហាន​ចូល​ទៅ​ក្នុង ហើយ​បាន​បញ្ចូល​ចរន្តអគ្គិសនី​ទៅ​ក្នុង​វា។ ពេល​គាត់​បោះ​ជំហាន​ចេញ​ពី​ទ្រុង​ដែល​ផ្ទុកចរន្តអគ្គិសនី​ ផារ៉ាដេ​បាន​បង្ហាញ​ថា ចរន្តអគ្គិសនី​គឺជា​កម្លាំង មិនមែន​ជា​សារធាតុរាវ​ដែល​មិនអាចថ្លឹងថ្លែង​ដូច​ដែល​គេ​ជឿ​នាសម័យនោះ​ទេ។ <ref name="Field">{{Cite news|date=22 May 2017|title=The Faraday cage: from Victorian experiment to Snowden-era paranoia|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2017/may/22/michael-faraday-lost-better-call-saul-genius}}</ref> 52z3b44oqy3625625uumcrqfu3o2p3y 0 9279 338318 337925 2026-08-04T20:31:31Z CommonsDelinker 142 Removing [[:c:File:National_aquatic_marine_mammal_of_Pakistan.jpg|National_aquatic_marine_mammal_of_Pakistan.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 338318 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស |native_name = {{nobold|اسلامی جمہوریہ پاکستان ([[ភាសាអ៊ូរឌូ]])}} |conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋ​ឥស្លាមប៉ាគីស្ថាន |common_name = ប៉ាគីស្ថាន |image_flag = Flag of Pakistan.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិប៉ាគីស្ថាន|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Coat of arms of Pakistan.svg |symbol_type = [[វរលញ្ឆករប៉ាគីស្ថាន|វរលញ្ឆករ]] |image_map = Pakistan on the globe (de-facto and claimed hatched) (Afro-Eurasia centered).svg |image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសប៉ាគីស្ថាន (ក្រហម) នៅលើភូគោល និងដែនដីទាមទារ |map_width = 220px |national_motto = اتحاد، تنظيم، يقين محکم<br />"ជំនឿ សាមគ្គីភាព វិន័យ"<ref>{{cite web |title=The State Emblem |url=http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |archive-date=1 កក្កដា 2007 |publisher=ក្រសួងព័ត៌មាន និងផ្សព្វផ្សាយ, [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាគីស្ថាន]]. |access-date=20 កុម្ភៈ 2022 |archivedate=2007-07-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701023430/http://www.infopak.gov.pk/Eemblem.aspx |url-status=dead }}</ref> |national_anthem = "[[ចម្រៀងជាតិប៉ាគីស្ថាន|قَومی ترانہ]]"<br/>"ភ្លេងជាតិ"<br/>{{center|[[File:Pakistan anthem - United States Navy Band.ogg]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ឥស្លាម៉ាបាដ]] | coordinates = {{coord|33|41|30|N|73|03|00|E|type:city_region:PK}} | largest_city = [[ការ៉ាជី]]<br/>{{coord|24|51|36|N|67|00|36|E|type:city_region:PK}} |official_languages = [[ភាសាឧរឌូ]]<br /> [[ភាសា​អង់គ្លេស]] |languages_type = [[ភាសា​តំបន់]] |languages = [[ភាសាប៉ិនចាប|ប៉ិនចាប]] [[ភាសាប៉ាស្តូ|ប៉ាស្តូ]] [[ភាសា​ស៊ីនឌី|ស៊ីនឌី]] [[ភាសា​សេរ៉ាយគី|សេរ៉ាយគី]] [[ភាសា​បាឡូឈី|បាឡូឈី]] និងភាសាជាច្រើនទៀត | ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | ៤៤.៧% [[ប៉ិនចាប៊ី]] | ១៥.៤% [[ប៉ាស្តុន]] | ១៤.១% [[ស៊ីនឌី (ជនជាតិ)|ស៊ីនឌី]] | ៨.៤% [[ជនជាតិសារ៉ាយគី|សារ៉ាយគី]] | ៧.៦% [[មូហាជារ (ជនជាតិ)|មូហាជារ]] | ៣.៦% [[ជនជាតិបាឡូឈី|បាឡូឈី]] | ៦.៣% [[ក្រុមជនជាតិនៅប៉ាគីស្ថាន|ជនជាតិផ្សេងៗ]] }} | ethnic_groups_year = ២០២០<ref name="cia"/> | religion_year = ២០១៧<ref name=2017Census>{{cite web|title=SALIENT FEATURES OF FINAL RESULTS CENSUS-2017|url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/sailent_feature_%20census_2017.pdf|access-date=20 កុម្ភៈ 2022|archivedate=2021-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210829194924/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files//population_census/sailent_feature_%20census_2017.pdf|url-status=dead}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | ៩៦.៤៧% [[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាគីស្ថាន|ឥស្លាមសាសនា]] ([[សាសនារដ្ឋ|ផ្លូវការ]])<ref name="Article_2" /> | ២.១៤% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅប៉ាគីស្ថាន|ហិណ្ឌូសាសនា]] | ១.២៧% [[គ្រិស្តសាសនានៅប៉ាគីស្ថាន|គ្រិស្តសាសនា]] | ០.៩% [[លទ្ធិអាម៉ាឌីវយ៉ានៅប៉ាគីស្ថាន|អាម៉ាឌីវយ៉ា]] | ០.០២% [[សាសនានៅប៉ាគីស្ថាន|សាសនាដទៃ]] }} |government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[សាធារណរដ្ឋឥស្លាម|និយមឥស្លាម]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា|សភា]][[សាធារណរដ្ឋ​សហព័ន្ធ|សហព័ន្ធ]] |leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតី​ប៉ាគីស្ថាន|ប្រធានាធិបតី]] |leader_name1 = [[អារីហ្វ អាល់វី]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ប៉ាគីស្ថាន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[អ៊ីមរ៉ាន ខាន់]] |leader_title3 = [[ប្រធាន​ព្រឹទ្ធសភា​ប៉ាគីស្ថាន|ប្រធាន​ព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[សាឌីគ សានច្រានី]] |leader_title4 = [[ប្រធានរដ្ឋ​សភា​ប៉ាគីស្ថាន|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[អាសាដ កៃស៊ែរ]] |leader_title5 = [[ប្រធាន​ចៅក្រម​ប៉ាគីស្ថាន|ប្រធាន​ចៅក្រម]] |leader_name5 = [[អ៊ូម៉ារ អាតា បានឌីល]] | legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រប៉ាគីស្ថាន|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាប៉ាគីស្ថាន|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភាប៉ាគីស្ថាន|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ចលនា​ប៉ាគីស្ថាន|ទទួលឯករាជ្យ]] |sovereignty_note = ពី[[សហរាជាណាចក្រ]] |established_event2 = [[វិជិតរាជ្យ​ប៉ាគីស្ថាន|វិជិតរាជ្យ]] |established_date2 = ១៤ សីហា ១៩៤៧ |established_event3 = [[សាធារណរដ្ឋឥស្លាម]] |established_date3 = ២៥ មីនា ១៩៥៦ |established_event4 = [[សង្គ្រាមឯករាជ្យបង់ក្លាដែស|កំណែប្រែ]][[ប៉ាគីស្ថានខាងកើត|រដ្ឋបាលចុងក្រោយ]] |established_date4 = ១២ មករា ១៩៧២ |established_event5 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញប៉ាគីស្ថាន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date5 = ១៤ សីហា ១៩៧៣ |area_size = 1 E7 |area_km2 = ៨៨១,៩១៣ |area_footnote = {{efn|"រាប់បញ្ចូលទាំងទិន្នន័យពីដែនដីជម្លោះកាស្មៀរប៉ាគីស្ថានពោលគឺ[[អាសាដកាស្មៀរ]] (១៣,២៩៧ គម) និង[[ជិលជីត–ប៉ាល់ទីស្ថាន]] (៧២,៥២០ គម)។<ref>{{cite web |url=http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |title=Pakistan statistics |publisher=Geohive |access-date=20 April 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406012611/http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |archive-date=6 April 2013 |archivedate=6 មេសា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130406012611/http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx }}</ref> បើមិនរាប់បញ្ចូលដែនដីខាងលើនោះ ផ្ទៃដីទឹកដីប៉ាគីស្ថាននឹងធ្លាក់ចុះមកនៅត្រឹម ៧៩៦,០៩៥ គម។"}}<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/as/pk/where-is-pakistan.html |title=Where is Pakistan?|website=worldatlas.com|date=24 February 2021}}</ref> |area_rank = ទី​៣៣ |area_magnitude = |percent_water = ២.៨៦ |population_estimate = {{increaseNeutral}} ២២៦,៩៩២,៣៣២<ref>{{Cite web|url=https://worldpopulationreview.com/countries/pakistan-population|title = Pakistan Population 2021 (Live)}}</ref> |population_estimate_year = ២០២១ |population_estimate_rank = ទី៥ |population_census = {{increaseNeutral}} ២០៧.៨ លាន |population_census_year = ២០១៧ |population_density_km2 = ២៤៤.៤ |population_density_rank = ទី៥៦ |GDP_PPP_year = ២០២១ |GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|១.១១០ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="imf2">{{cite web |title=World Economic Outlook Database, October 2020 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=564,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PPPEX,PCPI,&sy=2018&ey=2025&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |access-date=20 កុម្ភៈ 2022}}</ref>}} |GDP_PPP_rank = ទី២៦ |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥,៨៣៨ ដុល្លារ<ref name="imf2" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១៣៩ |GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|៣៤៧ ពាន់លានដុល្លារ<ref>{{cite news |last1=Khan |first1=Mubarak Zeb |title=Govt revises up FY21 growth rate to 5.4pc, GDP to $347bn |url=https://www.dawn.com/news/amp/1670673 |access-date=20 កុម្ភៈ 2022 |work=DAWN.COM |date=21 January 2022}}</ref><ref name="imf2" />}} |GDP_nominal_rank = ទី៤៣ |GDP_nominal_year = ២០២២ |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ១,៦៦៦ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៥៩ | Gini_year = ២០១៨ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini = ៣១.៦ <!--number only--> | Gini_ref =<ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=20 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI = ០.៥៥៧ <!--number only--> | HDI_year = ២០១៩ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref>{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2020_overview_english.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=2 December 2020|access-date=20 កុម្ភៈ 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី១៥២ |currency = [[រូពីប៉ាគីស្ថាន]] (Rs) |currency_code = PKR |time_zone = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាគីស្ថាន|PST]] |utc_offset = +០៥:០០ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |drives_on = ឆ្វេង |cctld = [[.pk]] |calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាគីស្ថាន|+៩២]] }} '''ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន''' (​[[ភាសាអង់គ្លេស]]​៖ ''Pakistan'', [[ភាសាអ៊ូរឌូ]]​៖ پاکستان) ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា​ '''សាធារណរដ្ឋ​ឥស្លាម​ប៉ាគីស្ថាន''' គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ស្ថិតនៅតំបន់​[[អាស៊ីខាងត្បូង]]។ វាជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេទីប្រាំ]]នៅលើពិភពលោកដោយមានប្រជាជនសរុប ២២៧ លាននាក់។ ប៉ាគីស្ថានបានគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៨៨១,៩១៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំបំផុតទី៣៣]]។ ប្រទេស​នេះ​មាន​ឆ្នេរសមុទ្រ ១,០៤៦ គីឡូម៉ែត្រ ជាប់​[[សមុទ្រអារ៉ាប់]] និង​[[ឈូងសមុទ្រអូម៉ង់]]នៅ​ភាគខាងត្បូង និង មាន​ព្រំប្រទល់​ខាងលិច​ជាប់ជាមួយ​ប្រទេស​[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] និង​[[អ៊ីរ៉ង់]] ខាងកើត​ជាប់ជាមួយ​ប្រទេស​[[ឥណ្ឌា]] និង​ភាគ​ឦសាន​ជាប់ជាមួយ​[[ចិន|សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន]]​។ ប្រទេស​[[តាហ្ស៊ីគីស្ថាន]]ស្ថិតនៅ​ជិតបង្កើយ​នឹង​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាននៅភាគខាងជើង ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​កាត់ផ្ដាច់​ដោយ​តំបន់[[ច្រកវ៉ាខាន់]]​។ តំបន់​ដែល​បង្កើត​ជា​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន​សម័យថ្មី​សព្វថ្ងៃ គឺជា​ទីកំណើត​នៃ​អរិយធម៌​ជ្រលង​ទន្លេឥណ្ឌុស​បុរាណ និង ក្រោយមក​ត្រូវ​បាន​ជំនួស​ដោយ អរិយធម៌​វេទបុរាណ អរិយធម៌​ពែក អរិយធម៌​ឥណ្ឌូ-ក្រិច និង​អរិយធម៌​ឥស្លាម​។ តំបន់​នេះ​ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​ឈ្លានពាន និង​ចូលមក​រស់នៅ​ដោយ​ពួក [[អារ្យ័ន]] [[ពែក]] [[ក្រិច]] [[អារ៉ាប់]] [[ទួរគី]] [[អាហ្វហ្កាន]] និង [[ម៉ុងហ្គោល]]​។ វា​ធ្លាប់​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​[[ចក្រភពឥណ្ឌា-អង់គ្លេស]]​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៨៥៨ ដល់ ១៩៤៧​។ នៅពេលដែល ចលនាប៉ាគីស្ថាន​ដើម្បី​បង្កើត​រដ្ឋឥស្លាម ដឹកនាំ​ដោយ [[មូហាម៉ាត់ អាលី ហ្ស៊ីណាហ៍]] (Muhammad Ali Jinnah) និង​សម្ព័ន្ធមូស្លីម (Muslim League) ជា​លទ្ធផល​បាន​បង្កើតឡើង​នូវ​រដ្ឋឯករាជ្យ​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​មាន​ខេត្ត Sindh, North-West Frontier Province, West Punjab, Balochistan និង East Bengal ។ ប៉ាគីស្ថាន បាន​ក្លាយទៅជា​សាធារណរដ្ឋ​ឥស្លាម​តាមរយៈ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​១៩៥៦​។ នៅក្នុង​សង្គ្រាមស៊ីវិល​ឆ្នាំ​១៩៧១ នៅ​ប៉ាគីស្ថាន​ខាងកើត ជា​លទ្ធផល​បាន​លេចឡើង​នូវ​រដ្ឋឯករាជ្យ​[[បង់ក្លាដេស]]​។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រទេស​ប៉ាគីស្ថាន ត្រូវ​បាន​បង្ហាញ​នូវ​សម័យកាល​នៃ ការរីចម្រើន​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច ការគ្រប់គ្រង​បែប​យោធានិយម និង អស្ថិរភាព​នយោបាយ​។ ប៉ាគីស្ថាន គឺជា​ប្រទេស​មាន​ប្រជាជន​ច្រើនជាងគេ​ទី០៦ នៅលើ​ពិភពលោក និង ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម​ច្រើនជាងគេ​ទី០២ បន្ទាប់ពី​[[ឥណ្ឌូនេស៊ី]]​។ ប៉ាគីស្ថាន បាន​ជាប់​នៅក្នុង​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច ១១ ("Next Eleven") ។ ប៉ាគីស្ថាន បាន​ចូលជា​សមាជិក អង្គការ​សន្និសីទ​ឥស្លាម (Organization of the Islamic Conference), [[សមាគម​អាស៊ីខាងត្បូង​ដើម្បី​សហប្រតិបត្តិការ]] (South Asian Association for Regional Cooperation), ប្រទេស​កំពុងអភិវឌ្ឍ​ទាំង០៨ (Developing 8 Countries) និង [[អង្គការ​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច]] (the Economic Cooperation Organization) ។ ប៉ាគីស្ថាន ក៏ជា​សមាជិក [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (the United Nations), [[កុំមុនវាល]] (Commonwealth of Nations), [[អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក]] (World Trade Organization), ក្រុមប្រទេស​កំពុងអភិវឌ្ឍ​ទាំង៣៣ (G33 developing countries), ក្រុមប្រជាជាតិ​កំពុងអភិវឌ្ឍ​ទាំង៧៧ (Group of 77 developing nations), សម្ព័ន្ធមិត្ត​មិនមែន​ណាតូ​របស់​សហរដ្ឋអាមេរិក (major non-NATO ally of the United States) និង ​[[មហាអំណាច​នុយក្លេអ៊ែរ]] (nuclear state)​។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ឈ្មោះប៉ាគីស្ថាន}} ឈ្មោះ ''Pakistan'' (IPA: [paːkɪst̪aː]) តាម​[[ភាសាពែក]] និង [[ភាសាអ៊ូរឌូ​]] មានន័យថា ''Land of (the) Pure'' (''ទឹកដី​បរិសុទ្ធ'')​។ វា​ត្រូវ​បាន​ដាក់ថា ''Pakistan'' នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៤ ដោយ Choudhary Rahmat Ali ដែល​បាន​បោះពុម្ព​នៅក្នុង​អត្ថបទ​រិះគន់​របស់​គាត់ "Now or Never" ។ ឈ្មោះ​នេះ​តំណាងឲ្យ ប្រជាជន​មូស្លីម ៣០ លាន​នាក់​នៃ​ប៉ាគីស្ថាន ដែល​រស់នៅ​តំបន់​ចំនួន​០៥ នៅ​ភាគខាងជើង​នៃ​[[ចក្រភព​ឥណ្ឌា-អង់គ្លេស]]​មាន​៖ '''P'''unjab, '''A'''fghania (North-West Frontier Province), '''K'''ashmir, '''S'''indh, and Baluchis'''tan''' ។ {| class="infobox borderless" |+ National symbols of Pakistan (Official) |- ! '''National animal''' | | [[Image:Markhor.jpg|50px]] |- ! '''National bird''' | | [[Image:Keklik.jpg|50px]] |- ! '''National tree''' | | [[Image:Pedrengo cedro nel parco Frizzoni.jpg|50px]] |- ! '''National flower''' | | [[Image:Jasminum officinale.JPG|50px]] |- ! '''National heritage animal''' | | [[Image:Snow Leopard 13.jpg|50px]] |- ! '''National heritage bird''' | | [[Image:Vándorsólyom.JPG|50px]] |- ! '''National aquatic marine mammal''' | | |- ! '''National reptile''' | | [[Image:Persiancrocodile.jpg|50px]] |- ! '''National amphibian''' | | [[Image:Bufo stomaticus04.jpg|50px]] |- ! '''National fruit''' | | [[Image:Chaunsa.JPG|50px]] |- ! '''National mosque''' | | [[Image:Shah Faisal Mosque (Islamabad, Pakistan).jpg |50px]] |- ! '''National mausoleum''' | | |- ! '''National river''' | | [[Image:Indus river from karakouram highway.jpg|50px]] |- ! '''National mountain''' | | [[Image:K2, Mount Godwin Austen, Chogori, Savage Mountain.jpg|50px]] |- |} ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាគីស្ថាន}} {{ផ្នែកទទេ}} ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្រប៉ាគីស្ថាន}} {{ផ្នែកទទេ}} ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅប៉ាគីស្ថាន}} {{ផ្នែកទទេ}} ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចប៉ាគីស្ថាន}} {{ផ្នែកទទេ}} ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្រ្តប៉ាគីស្ថាន}} {{ផ្នែកទទេ}} ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌ប៉ាគីស្ថាន}} {{ផ្នែកទទេ}} ==កំណត់សម្គាល់== {{Notelist}} == ឯកសារយោង == {{reflist|2}} {{ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាគីស្ថាន| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋឥស្លាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋជាសមាជិកនៃសមាគមអាស៊ីខាងត្បូងសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងតំបន់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] q3cj1pmarvulaxse6mvqodq5ihcrhts 0 19533 338295 174684 2026-08-04T12:16:19Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិគ្រឿងសាស្ត្រាវុធលំពែង 338295 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Spear 02.jpg|រូបភាពតូច|គ្រឿងសាស្ត្រាវុធលំពែង។]] '''លំពែង''' គឺជាអាវុធបុរាណដ៏មានឥទ្ធិពលមួយប្រភេទ ដែលមានដងវែង និងមានផ្លែដែកស្រួចនៅចុងម្ខាង ឬមុខពីរ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងពេលចម្បាំងបុរាណ ទាំងការវាយប្រហារពីចម្ងាយដោយការគ្រវីពួយ និងការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។<ref>Weir, William. ''50 Weapons That Changed Warfare''. The Career Press, 2005, p 12.</ref> *លក្ខណៈទូទៅនៃលំពែងរចនាសម្ព័ន្ធ៖ មានដងធ្វើពីឈើ ឬឬស្សីរឹង និងផ្លែធ្វើពីដែកថែបស្រួច។ **ការប្រើប្រាស់៖ ប្រើសម្រាប់ពួយ ចាក់ ឬគប់សំដៅសត្រូវពីចម្ងាយ និងការពារខ្លួនពេលប្រឈមមុខដាក់គ្នា។ **ប្រភេទ៖ មានលំពែងផ្លែមួយ លំពែងផ្លែពីរ និងលំពែងដែលមានចុងខ្នែងផ្សេងៗ។ តួនាទីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាអាវុធស្នូលរបស់កងទ័ពជើងគោកសម័យបុរាណ។ ប្រើប្រាស់ដោយយុទ្ធជនទាំងថ្មើរជើង និងកងទ័ពជិះសេះ ឬដំរី។បង្ហាញពីភាពក្លាហាន និងជាគ្រឿងឥស្សរិយយសនៃមេទ័ព។ ==គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌកម្ពុជា (គ្រឿងសម្រាប់រាជ)== '''ព្រះលំពែង''' ឬ '''ព្រះលំពែងជ័យ''' គឺជា​គ្រឿង​ក្សត្រិយ៍យុទ្ធោបករណ៍​ដ៏សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែល​តាម​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​បាន​បង្ហាញ​ថា ចាប់​មាន​ឡើង​តាំងពី​សម័យកាល​ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម។<ref>{{Cite web |url= https://popular.com.kh/cny-3%E1%9E%80%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%87/}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះខ័ន]] * [[ព្រះខ័នរាជ្យ]] * [[ព្រះខ័នរាជ]] * [[ព្រះខ័នជ័យស្រី (ថៃ)|ព្រះខ័នជ័យស្រី]] * [[វេល|ព្រះលំពែងសក្តិ ឬ លំពែងសក្តិយុទ្ធ]] * [[ត្រីសូល៍|ត្រីសូរ]] {{commons category|Spears|លំពែង}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ]] {{Cambodia-stub}} 5g985gfarchkj4qu8xxfy241i3pk287 338296 338295 2026-08-04T12:16:57Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វិបត្តិក្នុងុរាជវង្សខ្មែរ​និងការជ្រៀតជ្រែករបស់យួន]] ទៅ [[លំពែង​]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338295 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Spear 02.jpg|រូបភាពតូច|គ្រឿងសាស្ត្រាវុធលំពែង។]] '''លំពែង''' គឺជាអាវុធបុរាណដ៏មានឥទ្ធិពលមួយប្រភេទ ដែលមានដងវែង និងមានផ្លែដែកស្រួចនៅចុងម្ខាង ឬមុខពីរ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងពេលចម្បាំងបុរាណ ទាំងការវាយប្រហារពីចម្ងាយដោយការគ្រវីពួយ និងការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។<ref>Weir, William. ''50 Weapons That Changed Warfare''. The Career Press, 2005, p 12.</ref> *លក្ខណៈទូទៅនៃលំពែងរចនាសម្ព័ន្ធ៖ មានដងធ្វើពីឈើ ឬឬស្សីរឹង និងផ្លែធ្វើពីដែកថែបស្រួច។ **ការប្រើប្រាស់៖ ប្រើសម្រាប់ពួយ ចាក់ ឬគប់សំដៅសត្រូវពីចម្ងាយ និងការពារខ្លួនពេលប្រឈមមុខដាក់គ្នា។ **ប្រភេទ៖ មានលំពែងផ្លែមួយ លំពែងផ្លែពីរ និងលំពែងដែលមានចុងខ្នែងផ្សេងៗ។ តួនាទីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាអាវុធស្នូលរបស់កងទ័ពជើងគោកសម័យបុរាណ។ ប្រើប្រាស់ដោយយុទ្ធជនទាំងថ្មើរជើង និងកងទ័ពជិះសេះ ឬដំរី។បង្ហាញពីភាពក្លាហាន និងជាគ្រឿងឥស្សរិយយសនៃមេទ័ព។ ==គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌកម្ពុជា (គ្រឿងសម្រាប់រាជ)== '''ព្រះលំពែង''' ឬ '''ព្រះលំពែងជ័យ''' គឺជា​គ្រឿង​ក្សត្រិយ៍យុទ្ធោបករណ៍​ដ៏សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែល​តាម​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​បាន​បង្ហាញ​ថា ចាប់​មាន​ឡើង​តាំងពី​សម័យកាល​ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម។<ref>{{Cite web |url= https://popular.com.kh/cny-3%E1%9E%80%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%87/}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះខ័ន]] * [[ព្រះខ័នរាជ្យ]] * [[ព្រះខ័នរាជ]] * [[ព្រះខ័នជ័យស្រី (ថៃ)|ព្រះខ័នជ័យស្រី]] * [[វេល|ព្រះលំពែងសក្តិ ឬ លំពែងសក្តិយុទ្ធ]] * [[ត្រីសូល៍|ត្រីសូរ]] {{commons category|Spears|លំពែង}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ]] {{Cambodia-stub}} 5g985gfarchkj4qu8xxfy241i3pk287 338298 338296 2026-08-04T12:18:40Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[លំពែង​]] ទៅ [[​លំពែង​ (គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338295 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Spear 02.jpg|រូបភាពតូច|គ្រឿងសាស្ត្រាវុធលំពែង។]] '''លំពែង''' គឺជាអាវុធបុរាណដ៏មានឥទ្ធិពលមួយប្រភេទ ដែលមានដងវែង និងមានផ្លែដែកស្រួចនៅចុងម្ខាង ឬមុខពីរ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងពេលចម្បាំងបុរាណ ទាំងការវាយប្រហារពីចម្ងាយដោយការគ្រវីពួយ និងការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងជិតស្និទ្ធ។<ref>Weir, William. ''50 Weapons That Changed Warfare''. The Career Press, 2005, p 12.</ref> *លក្ខណៈទូទៅនៃលំពែងរចនាសម្ព័ន្ធ៖ មានដងធ្វើពីឈើ ឬឬស្សីរឹង និងផ្លែធ្វើពីដែកថែបស្រួច។ **ការប្រើប្រាស់៖ ប្រើសម្រាប់ពួយ ចាក់ ឬគប់សំដៅសត្រូវពីចម្ងាយ និងការពារខ្លួនពេលប្រឈមមុខដាក់គ្នា។ **ប្រភេទ៖ មានលំពែងផ្លែមួយ លំពែងផ្លែពីរ និងលំពែងដែលមានចុងខ្នែងផ្សេងៗ។ តួនាទីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជាអាវុធស្នូលរបស់កងទ័ពជើងគោកសម័យបុរាណ។ ប្រើប្រាស់ដោយយុទ្ធជនទាំងថ្មើរជើង និងកងទ័ពជិះសេះ ឬដំរី។បង្ហាញពីភាពក្លាហាន និងជាគ្រឿងឥស្សរិយយសនៃមេទ័ព។ ==គ្រឿងរាជកកុធភណ្ឌកម្ពុជា (គ្រឿងសម្រាប់រាជ)== '''ព្រះលំពែង''' ឬ '''ព្រះលំពែងជ័យ''' គឺជា​គ្រឿង​ក្សត្រិយ៍យុទ្ធោបករណ៍​ដ៏សំខាន់​មួយ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែល​តាម​ពង្សាវតារ​ខ្មែរ​បាន​បង្ហាញ​ថា ចាប់​មាន​ឡើង​តាំងពី​សម័យកាល​ព្រះបាទត្រសក់ផ្អែម។<ref>{{Cite web |url= https://popular.com.kh/cny-3%E1%9E%80%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%87/}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះខ័ន]] * [[ព្រះខ័នរាជ្យ]] * [[ព្រះខ័នរាជ]] * [[ព្រះខ័នជ័យស្រី (ថៃ)|ព្រះខ័នជ័យស្រី]] * [[វេល|ព្រះលំពែងសក្តិ ឬ លំពែងសក្តិយុទ្ធ]] * [[ត្រីសូល៍|ត្រីសូរ]] {{commons category|Spears|លំពែង}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ]] {{Cambodia-stub}} 5g985gfarchkj4qu8xxfy241i3pk287 0 23683 338335 309260 2026-08-05T07:12:05Z ~2026-43155-67 52363 /* គណបក្ស​នយោបាយ */ 338335 wikitext text/x-wiki {{Short description|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រនៅ​កម្ពុជា​ឆ្នាំ​២០១៣}}{{Infobox election |election_name = ការបោះឆ្នោតសកល ឆ្នាំ២០១៣ នៅកម្ពុជា |country = កម្ពុជា |type = legislative |ongoing = no |previous_election = ការបោះឆ្នោតសកល ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា |previous_year = ២០០៨ |next_election = ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨ |next_year = ២០១៨ |seats_for_election = សរុបចំនួន ១២៣ អាសនៈ នៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] |majority_seats = ៦២ |election_date = ២៨ កក្កដា ២០១៣ |turnout = ៦៨% |image1 = [[File:Hun Sen (2012).jpg|150x150px]] |leader1 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_since1 = ១៤ មករា ១៩៨៥ |party1 = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |leaders_seat1 = |last_election1 = ៩០ អាសនៈ |seats_before1 = ៦៨ អាសនៈ |seats1 = ៦៨ អាសនៈ |seat_change1 = {{decrease}} ២២ |popular_vote1 = ៣,២៣៥,៩៦៩ |percentage1 = ៤៨.៨៣% |swing1 = {{decrease}}៩.២៨% |image2 = [[File:Sam Rainsy.jpg|150x150px]] |leader2 = [[សម រង្ស៊ី]] |leader_since2 = ១៧ កក្កដា​ ២០១២ |party2 = គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ |leaders_seat2 = |last_election2 = ''គណបក្សថ្មី'' |seats_before2 = ៥៥ អាសនៈ |seats2 = ៥៥ អាសនៈ |seat_change2 = {{increase}} ២៦ |popular_vote2 = ២ ៩៤១ ១៣៣ |percentage2 = ៤៤.៤៦% |swing2 = {{increase}}១៥.៩៣% |title = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] |before_election = [[ហ៊ុន សែន]] |before_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |after_election = [[ហ៊ុន សែន]] |after_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា | map_image = | map_size = | map_caption = |color1=1e90ff|color2=0047ab}}{{Politics of Cambodia}} '''ការ​បោះ​ឆ្នោត​សកលជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ អណត្តិទី៥''' នឹង​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្តិទៅ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ខែ​កក្កដា ​ឆ្នាំ២០១៣ <ref>[http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/index.php?option=com_content&view=article&id=989&Itemid=357 ប្រតិទិននៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808154924/http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/index.php?option=com_content&view=article&id=989&Itemid=357 |date=2013-08-08 }} គ.ជ.ប</ref>។ [[គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត]] (គ.ជ. ប​) បាន​ប្រកាស​ថាប្រជាជន​កម្ពុជា​ចំនួន ៩,៦៧ លាននាក់នឹង​ត្រូវ​បាន​​ទទួល​បាន​សិទ្ធិ​ដើម្បី​បោះ​ឆ្នោតសម្រាប់អសនៈ​រដ្ឋ​សភា​ជាតិ​ចំនួន១២៣អសនៈ<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-01/04/c_132079567.htm|title=9.67 million Cambodians eligible to vote in July general election|work=ភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានស៊ីនហួរ|location=ប៉េកាំង}}</ref>។ នាយក​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី[[ហ៊ុន សែន|​ហ៊ុន ​សែន]]​ដែលកំពុងកាន់តំណែង​មាន​សិទ្ធិ​ទទួលបានការកាន់អំណាចបួនអណត្តិជាប់ៗគ្នា​។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតចាប់បើកពីម៉ោង៧:០០ព្រឹក និងបិទនៅម៉ោង ៣:០០ល្ងាច។ នៅម៉ោង ៧:៤០ល្ងាច លោក[[ខៀវ កាញ្ញារិទ្ធិ]]ដែលជា[[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន]]បានប្រកាសក្រៅផ្លូវការថា [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] បានឈ្នះ៦៨អាសនៈ​ហើយចំណែកឯ​[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]​ដែលជាគូប្រជែងឈ្នះត្រឹម៥៥អាសនៈប៉ុណ្ណោះ<ref>{{cite news|url=http://www.cambodiadaily.com/elections/cpp-claims-election-victory-68-seats-to-55-cnrp-37191|title=CPP Claims Election Victory, 68 Seats to 55 CNRP|date=28 July 2013|work=ខេមបូដា ដេលី|location=ភ្នំពេញ|accessdate=28 July 2013|archive-date=30 កក្កដា 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730203515/http://www.cambodiadaily.com/elections/cpp-claims-election-victory-68-seats-to-55-cnrp-37191/|url-status=dead}}</ref>។ ==ព្រឹត្តិការណ៍មុន== [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៤ ឆ្នាំ២០០៨|ការ​បោះ​ឆ្នោត​មុន​]]នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៨ ត្រូវ​បាន​ឈ្នះ​ដោយ​[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ដោយបានឈ្នះបានចំនួនអសនៈភាគច្រើនដាច់ខាត ចំ​នួន ៩០អាសនៈលើ១២៣អាសនៈ។ បើ​ទោះ​បី​ជា​ឈ្នះចំនួនអសនៈភាគច្រើនដាច់ខាត​​, [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]បានជ្រើសរើស​បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​ជាមួយ​[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|គណបក្ស​រាជា​និយម​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]ដែល​បាន​ឈ្នះ ២ អាសនៈ​។ ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​គឺ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី]]និង​[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]បាន​ឈ្នះ​សរុប​បញ្ចូល​គ្នា​ចំនួន២៩ អាសនៈ។ នៅឆ្នាំ២០១២ គណៈបក្សប្រឆាំងទាំង២បានច្របាច់​បញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតគណបក្សថ្មីមួយដោយដាក់ឈ្មោះថា [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] ដោយមានលោក[[សម រង្ស៊ី]]ជាប្រធាននិងលោក[[កឹម សុខា]]ជាអនុប្រធាន។ ប្រធានគណបក្សលោកសម រង្ស៊ីគ្មានឈ្មោះបេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រទេ។ នេះដោយសារលោកបាននិរទេសខ្លួនទៅក្រៅប្រទេស​បន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់​ដោយតុលាការនៅឆ្នាំ២០១០​។ លោកបានត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី១៩ កក្កដា ២០១៣ បន្ទាប់ពីមានការលើកលែងទោស​ពីព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហមុនី]]<ref>{{cite news|url=http://www.rfa.org/khmer/news/politics/local-media-not-interest-sam-rainsy-return-07202013041609.html|title=ព័ត៌មាន​ក្នុង​ស្រុក​មួយ​ចំនួន​មិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ការ​វិល​ត្រឡប់​របស់​មេ​បក្ស​ប្រឆាំង|work=វិទ្យុអាស៊ីសេរី|accessdate=19 July 2013|archive-date=4 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004073153/https://www.rfa.org/khmer/news/politics/local-media-not-interest-sam-rainsy-return-07202013041609.html|url-status=dead}}</ref> ប៉ុន្តែលោកសម រង្ស៊ីគ្មានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត ហើយមិនមានបេក្ខភាពដើម្បីឈរឈ្មោះក្នុងការបោះឆ្នោតនេះឡើយ។<ref name=RFA>[http://www.rfa.org/english/news/cambodia/rejection-07222013182201.html Cambodia’s Election Panel Rejects Sam Rainsy Request to Contest Polls] Radio Free Asia, 22 July 2013</ref> ==គណបក្ស​នយោបាយ== ចំនួន​នៃ​គណបក្ស​នយោបាយដែលបាន​ចុះបញ្ជី​ផ្លូវការ​ក្នុងការប្រកួត​ប្រជែង​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោតជាតិ​បានធ្លាក់ចុះ​ជាលំដាប់។ នៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៣ ឆ្នាំ២០០៣|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣]] មាន២៣គណបក្ស ធ្លាក់មកត្រឹម ១១គណបក្សនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៤ ឆ្នាំ២០០៨|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៨]] និង មកត្រឹម ៨គណបក្សក្នុងឆ្នាំ២០១៣នេះ។ {|class=wikitable !colspan=3|គណបក្ស !មេដឹកនាំ |- |style="background:#0101df; color:white;"| || ១ ||[[គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា]]||[[សេង សុខេង]] |- |style="background:{{FUNCINPEC/meta/color}}; color:white;"| || ២ ||[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]||[[នរោត្ដម អរុណរស្មី]] |- |style="background:#6a2fad; color:white;"| || ៣ ||[[គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]]||[[សុខ រ័ត្នសុវណ្ណបញ្ចៈសីលា]] |- |style="background:{{Cambodian People's Party/meta/color}}; color:white;"| || ៤ ||[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]||[[ហ៊ុន សែន]] |- |style="background:#008000; color:white;"| || ៥ ||[[គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]]||[[ហួន រាជចំរើន]] |- |style="background:#40e0d0; color:white;"| || ៦ ||[[គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ]] || តេង លីហួរ |- |style="background:#0047ab; color:white;"| || ៧ || [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]||[[សម រង្ស៊ី]] |- |style="background:#58ACFA; color:white;"| || ៨ ||[[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]||[[ខឹម វាសនា]] |} ==បេក្ខភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រី== បេក្ខជនដែលបានប្រកាសប្រណាំងប្រជែងដើម្បីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី៖ * '''[[ហ៊ុន សែន]]''', នាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់តំណែង * '''[[សម រង្ស៊ី]]''', អតីត​តំណាងរាស្ត្រមណ្ឌលកំពង់​ចាម ​និង​ជា​មេដឹកនាំ​គណបក្សប្រឆាំង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ * '''[[នរោត្តម អរុណរស្មី]]''', មេដឹកនាំ[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|គណបក្សរាជា​និយមហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]​​និង​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​កម្ពុជាប្រចាំ​ប្រទេស​[[ម៉ាឡេស៊ី]]​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៥។ ==កិច្ចពិភាក្សាតទល់== ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ការ​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា​តាម​ទូរទស្សន៍​លើក​ដំបូង​របស់​ខ្លួន​នៅ​លើ​ទី ២០និង២១ ខែ​កក្កដា ។ វិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យជាតិ (National Democratic Institute ហៅកាត់ថា NDI) ដែលជាស្ថាប័នឧបត្ថម្ភដោយអាមេរិច នឹងរៀបចំ​ការពិភាក្សាតុមូលចំនួន៩ ដោយមានការចូលរួមពីសំណាក់បេក្ខជនតាមខេត្ត​ពីស្ទើរគ្រប់គណបក្ស។ ==ភាពចំរូងចំរាសនានាមុខការបោះឆ្នោត== === បញ្ហាបញ្ជីចុះឈ្នោះបោះឆ្នោត === ដោយហេតុថា កម្ពុជាមិនបានរាប់ប្រជាជនជាផ្លូវការអស់រយៈពេល៥ឆ្នាំមកហើយ តួលេខអត្រាប្រជាជនក្នុងផ្ទៃប្រទេសដែលមានចំនួនកំណត់បាននាំទៅដល់ការបង្ហាញភាពមិនត្រឹមត្រូវចំពោះអ្នកមានលទ្ធភាពបោះឆ្នោត ដែលធ្វើឱ្យមានភាពលំបាកដល់គណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដឹងអោយប្រាកដនូវចំនួនជាក់ស្ដែងនៃអ្នកបោះឆ្នោតដែលគួរតែចុះបញ្ជីក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតរបស់កម្ពុជា។ កង្វះខាតនៃការរាប់ប្រជាជនជាក់ស្ដែងបាននាំទៅដល់ការបោះឆ្នោតលួចបន្លំ ដូចជាអ្នកបោះឆ្នោតបោះឆ្នោតនៅក្នុងមណ្ឌលជាច្រើនដោយការប្រើប្រាស់ឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា។<ref name="hrw">{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2013/07/31/cambodia-ruling-party-orchestrated-vote-fraud|title=Cambodia: Ruling Party Orchestrated Vote Fraud|date=31 July 2013|publisher=Human Rights Watch|access-date=31 July 2013}}</ref> តាមរយៈគណបក្សប្រឆាំង​ឈ្មោះរវាង១,២ ទៅ ១,៣លាននាក់ត្រូវបានលុបចោលពីបញ្ជីបោះឆ្នោត។<ref name="NYT1"/> === បញ្ហាទឹកថ្នាំជ្រលក់ម្រាមដៃ === == លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោត == === លទ្ធផលបឋមពី គជប === យោងទៅតាមលទ្ធផលបឋមពី គជប [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សកាន់អំណាចបក្សប្រជាជន]] ទទួល ៤៤,៤៥% នៃសន្លឹកឆ្នោតទាំងអស់ ដែលស្មើនឹង ៦៨អាសនៈ ហើយ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្សប្រឆាំងបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]វិញ ទទួលបាន ៤៨,៧៩% ស្មើនឹង ៥៥អាសនៈ។ តាមរយៈលទ្ធផលបឋមនេះ គេសង្កេតឃើញថា គណបក្សប្រជាជនបាត់បង់ចំនួន ២៨អសនៈ បើប្រៀបធៀបនឹងលទ្វផលបោះឆ្នោតអណត្តិមុន ដែលជាភាគរយតិចបំផុតនៃអសនៈដែលខ្លួនធ្លាប់ទទួលបាននៅក្នុង[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨<ref name="NYT1">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2013/07/30/world/asia/cambodian-opposition-rejects-election-results.html|title=Cambodian Opposition Rejects Election Results|last=Fuller|first=Thomas|date=29 July 2013|work=The New York Times|accessdate=31 July 2013}}</ref>។ គណបក្សផ្សេងៗ រួមមាន [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]] និង [[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]ដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបាន ០ អាសនៈ ៦,៣%ក្នុងចំណោមសំឡេងឆ្នោត។<ref>[http://comfrel.cambodianvotervoice.org/components/com_mypublications/files/95256720130729_Comfrel_Pattern_Election_Result_PR_Kh_Final.pdf COMFREL]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class=wikitable style=text-align:right |colspan=6|[[File:Cambodian Assembly 2013-2017.svg|center|300px]] |- !colspan=2|គណបក្ស !សម្លេង !% !អាសនៈ !+/– |- | style="background:{{Cambodian People's Party/meta/color}}; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]|| ៣.២៣៥.៩៦៩||៤៨,៨៣||៦៨||−២២ |- | style="background:#0047ab; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]||២.៩៤៦.១៧៦||៤៤,៤៥||៥៥||+២៦ |- | style="background:gold; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]||២៤២.៤១៣||៣,៦៦||០||−២ |- | style="background:#58acfa; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]||៦៨.៣៨៩||១,០៥ ||០||០ |- | style="background:#40e0d0; width:3px;" | || align="left" |[[គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ]]||៤៣.២២២||០,៦៥ ||០||០ |- | style="background:#0101df; width:3px;" | || align="left" |គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា||៣៨.១២៣||០,៥៧ ||០||ថ្មី |- | style="background:#6a2fad; width:3px;"| ||align=left|គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ||៣៣.៧១៥||០,៥២ ||០||ថ្មី |- | style="background:#008000; width:3px;"| ||align=left|គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ||១៩.១៥២||០,៣០ ||០||ថ្មី |- | colspan="2" style="text-align:left;" |'''សរុប'''||'''៦.៦២៧.១៥៩'''|| '''១០០,០០'''||'''១២៣'''||'''០''' |- !colspan=6| |- | colspan="2" style="text-align:left;" |សំឡេងឆ្នោតសុពលភាព || ៦.៦២៧.១៥៩||៩៨,៤០|| colspan="2" | |- | colspan="2" style="text-align:left;" |អសុពលភាព/សំឡេងឆ្នោតទទេ|| ១០៨.០៨៥||១,៦០|| colspan="2" | |- | colspan="2" style="text-align:left;" |'''សន្លឹកឆ្នោតសរុប'''|| '''៦.៧៣៥.២៤៤'''||'''១០០,០០'''|| colspan="2" | |- | style="text-align:left;" colspan="2"|អ្នកបោះឆ្នោតចុះបញ្ជី/អ្នកទៅបោះឆ្នោត|| ៩,៦៧៥,៤៥៣|| ៦៩.៦១|| colspan="2" | |- | style="text-align:left;" colspan="6"|ប្រភព: [https://www.nec.gov.kh/khmer/content/793 គណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] |} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== * [http://www.nec.gov.kh/ គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] * [http://comfrel.cambodianvotervoice.org/ COMFREL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731013340/http://comfrel.cambodianvotervoice.org/ |date=2013-07-31 }} * [http://www.cambodianvotervoice.org/kh/index.php សម្លេងម្ចាស់ឆ្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805093919/http://www.cambodianvotervoice.org/kh/index.php |date=2013-08-05 }} * [http://www.opendevelopmentcambodia.net/election/ Open Development Cambodia(ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806104420/http://www.opendevelopmentcambodia.net/election/ |date=2013-08-06 }} [[Category:ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា]] 54dj6wmxrdrythcksogjy68wgv17uhb 338336 338335 2026-08-05T07:17:06Z ~2026-43155-67 52363 /* គណបក្ស​នយោបាយ */ 338336 wikitext text/x-wiki {{Short description|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រនៅ​កម្ពុជា​ឆ្នាំ​២០១៣}}{{Infobox election |election_name = ការបោះឆ្នោតសកល ឆ្នាំ២០១៣ នៅកម្ពុជា |country = កម្ពុជា |type = legislative |ongoing = no |previous_election = ការបោះឆ្នោតសកល ឆ្នាំ២០០៨ នៅកម្ពុជា |previous_year = ២០០៨ |next_election = ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨ |next_year = ២០១៨ |seats_for_election = សរុបចំនួន ១២៣ អាសនៈ នៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] |majority_seats = ៦២ |election_date = ២៨ កក្កដា ២០១៣ |turnout = ៦៨% |image1 = [[File:Hun Sen (2012).jpg|150x150px]] |leader1 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_since1 = ១៤ មករា ១៩៨៥ |party1 = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |leaders_seat1 = |last_election1 = ៩០ អាសនៈ |seats_before1 = ៦៨ អាសនៈ |seats1 = ៦៨ អាសនៈ |seat_change1 = {{decrease}} ២២ |popular_vote1 = ៣,២៣៥,៩៦៩ |percentage1 = ៤៨.៨៣% |swing1 = {{decrease}}៩.២៨% |image2 = [[File:Sam Rainsy.jpg|150x150px]] |leader2 = [[សម រង្ស៊ី]] |leader_since2 = ១៧ កក្កដា​ ២០១២ |party2 = គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ |leaders_seat2 = |last_election2 = ''គណបក្សថ្មី'' |seats_before2 = ៥៥ អាសនៈ |seats2 = ៥៥ អាសនៈ |seat_change2 = {{increase}} ២៦ |popular_vote2 = ២ ៩៤១ ១៣៣ |percentage2 = ៤៤.៤៦% |swing2 = {{increase}}១៥.៩៣% |title = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] |before_election = [[ហ៊ុន សែន]] |before_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា |after_election = [[ហ៊ុន សែន]] |after_party = គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា | map_image = | map_size = | map_caption = |color1=1e90ff|color2=0047ab}}{{Politics of Cambodia}} '''ការ​បោះ​ឆ្នោត​សកលជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ អណត្តិទី៥''' នឹង​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្តិទៅ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ២៨ ខែ​កក្កដា ​ឆ្នាំ២០១៣ <ref>[http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/index.php?option=com_content&view=article&id=989&Itemid=357 ប្រតិទិននៃការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130808154924/http://www.necelect.org.kh/nec_khmer/index.php?option=com_content&view=article&id=989&Itemid=357 |date=2013-08-08 }} គ.ជ.ប</ref>។ [[គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត]] (គ.ជ. ប​) បាន​ប្រកាស​ថាប្រជាជន​កម្ពុជា​ចំនួន ៩,៦៧ លាននាក់នឹង​ត្រូវ​បាន​​ទទួល​បាន​សិទ្ធិ​ដើម្បី​បោះ​ឆ្នោតសម្រាប់អសនៈ​រដ្ឋ​សភា​ជាតិ​ចំនួន១២៣អសនៈ<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/world/2013-01/04/c_132079567.htm|title=9.67 million Cambodians eligible to vote in July general election|work=ភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានស៊ីនហួរ|location=ប៉េកាំង}}</ref>។ នាយក​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី​រដ្ឋ​ម​ន្រ្តី[[ហ៊ុន សែន|​ហ៊ុន ​សែន]]​ដែលកំពុងកាន់តំណែង​មាន​សិទ្ធិ​ទទួលបានការកាន់អំណាចបួនអណត្តិជាប់ៗគ្នា​។ ការិយាល័យបោះឆ្នោតចាប់បើកពីម៉ោង៧:០០ព្រឹក និងបិទនៅម៉ោង ៣:០០ល្ងាច។ នៅម៉ោង ៧:៤០ល្ងាច លោក[[ខៀវ កាញ្ញារិទ្ធិ]]ដែលជា[[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មាន]]បានប្រកាសក្រៅផ្លូវការថា [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] បានឈ្នះ៦៨អាសនៈ​ហើយចំណែកឯ​[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]​ដែលជាគូប្រជែងឈ្នះត្រឹម៥៥អាសនៈប៉ុណ្ណោះ<ref>{{cite news|url=http://www.cambodiadaily.com/elections/cpp-claims-election-victory-68-seats-to-55-cnrp-37191|title=CPP Claims Election Victory, 68 Seats to 55 CNRP|date=28 July 2013|work=ខេមបូដា ដេលី|location=ភ្នំពេញ|accessdate=28 July 2013|archive-date=30 កក្កដា 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730203515/http://www.cambodiadaily.com/elections/cpp-claims-election-victory-68-seats-to-55-cnrp-37191/|url-status=dead}}</ref>។ ==ព្រឹត្តិការណ៍មុន== [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៤ ឆ្នាំ២០០៨|ការ​បោះ​ឆ្នោត​មុន​]]នៅ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៨ ត្រូវ​បាន​ឈ្នះ​ដោយ​[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] ដោយបានឈ្នះបានចំនួនអសនៈភាគច្រើនដាច់ខាត ចំ​នួន ៩០អាសនៈលើ១២៣អាសនៈ។ បើ​ទោះ​បី​ជា​ឈ្នះចំនួនអសនៈភាគច្រើនដាច់ខាត​​, [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]បានជ្រើសរើស​បង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​ជាមួយ​[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|គណបក្ស​រាជា​និយម​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]ដែល​បាន​ឈ្នះ ២ អាសនៈ​។ ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​គឺ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី]]និង​[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]បាន​ឈ្នះ​សរុប​បញ្ចូល​គ្នា​ចំនួន២៩ អាសនៈ។ នៅឆ្នាំ២០១២ គណៈបក្សប្រឆាំងទាំង២បានច្របាច់​បញ្ចូលគ្នាដើម្បីបង្កើតគណបក្សថ្មីមួយដោយដាក់ឈ្មោះថា [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] ដោយមានលោក[[សម រង្ស៊ី]]ជាប្រធាននិងលោក[[កឹម សុខា]]ជាអនុប្រធាន។ ប្រធានគណបក្សលោកសម រង្ស៊ីគ្មានឈ្មោះបេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រទេ។ នេះដោយសារលោកបាននិរទេសខ្លួនទៅក្រៅប្រទេស​បន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់​ដោយតុលាការនៅឆ្នាំ២០១០​។ លោកបានត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញនៅថ្ងៃទី១៩ កក្កដា ២០១៣ បន្ទាប់ពីមានការលើកលែងទោស​ពីព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទ[[នរោត្ដម សីហមុនី]]<ref>{{cite news|url=http://www.rfa.org/khmer/news/politics/local-media-not-interest-sam-rainsy-return-07202013041609.html|title=ព័ត៌មាន​ក្នុង​ស្រុក​មួយ​ចំនួន​មិន​ចាប់​អារម្មណ៍​ការ​វិល​ត្រឡប់​របស់​មេ​បក្ស​ប្រឆាំង|work=វិទ្យុអាស៊ីសេរី|accessdate=19 July 2013|archive-date=4 តុលា 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004073153/https://www.rfa.org/khmer/news/politics/local-media-not-interest-sam-rainsy-return-07202013041609.html|url-status=dead}}</ref> ប៉ុន្តែលោកសម រង្ស៊ីគ្មានឈ្មោះក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោត ហើយមិនមានបេក្ខភាពដើម្បីឈរឈ្មោះក្នុងការបោះឆ្នោតនេះឡើយ។<ref name=RFA>[http://www.rfa.org/english/news/cambodia/rejection-07222013182201.html Cambodia’s Election Panel Rejects Sam Rainsy Request to Contest Polls] Radio Free Asia, 22 July 2013</ref> ==គណបក្ស​នយោបាយ== ចំនួន​នៃ​គណបក្ស​នយោបាយដែលបាន​ចុះបញ្ជី​ផ្លូវការ​ក្នុងការប្រកួត​ប្រជែង​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោតជាតិ​បានធ្លាក់ចុះ​ជាលំដាប់។ នៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៣ ឆ្នាំ២០០៣|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៣]] មាន២៣គណបក្ស ធ្លាក់មកត្រឹម ១១គណបក្សនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៤ ឆ្នាំ២០០៨|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៨]] និង មកត្រឹម ៨គណបក្សក្នុងឆ្នាំ២០១៣នេះ។ {|class=wikitable !colspan=3|គណបក្ស !មេដឹកនាំ |- |style="background:#0101df; color:white;"| || ១ ||[[គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា]]||[[សេង សុខេង]] |- |style="background:{{FUNCINPEC/meta/color}}; color:white;"| || ២ ||[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]||[[នរោត្ដម អរុណរស្មី]] |- |style="background:#6a2fad; color:white;"| || ៣ ||[[គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ]]||[[សុខ រ័ត្នសុវណ្ណបញ្ចៈសីលា]] |- |style="background:{{Cambodian People's Party/meta/color}}; color:white;"| || ៤ ||[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]||[[ហ៊ុន សែន]] |- |style="background:#008000; color:white;"| || ៥ ||[[គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]]||[[ហួន រាជចំរើន]] |- |style="background:#40e0d0; color:white;"| || ៦ ||[[គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ]] || [[ក្រវ៉ាញ ដារ៉ន]] |- |style="background:#0047ab; color:white;"| || ៧ || [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]||[[សម រង្ស៊ី]] |- |style="background:#58ACFA; color:white;"| || ៨ ||[[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]||[[ខឹម វាសនា]] |} ==បេក្ខភាពនាយករដ្ឋមន្ត្រី== បេក្ខជនដែលបានប្រកាសប្រណាំងប្រជែងដើម្បីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី៖ * '''[[ហ៊ុន សែន]]''', នាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់តំណែង * '''[[សម រង្ស៊ី]]''', អតីត​តំណាងរាស្ត្រមណ្ឌលកំពង់​ចាម ​និង​ជា​មេដឹកនាំ​គណបក្សប្រឆាំង​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​។ * '''[[នរោត្តម អរុណរស្មី]]''', មេដឹកនាំ[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|គណបក្សរាជា​និយមហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]​​និង​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​កម្ពុជាប្រចាំ​ប្រទេស​[[ម៉ាឡេស៊ី]]​ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៥។ ==កិច្ចពិភាក្សាតទល់== ប្រទេស​កម្ពុជា​មាន​ការ​ជជែក​ពិភាក្សា​គ្នា​តាម​ទូរទស្សន៍​លើក​ដំបូង​របស់​ខ្លួន​នៅ​លើ​ទី ២០និង២១ ខែ​កក្កដា ។ វិទ្យាស្ថានប្រជាធិបតេយ្យជាតិ (National Democratic Institute ហៅកាត់ថា NDI) ដែលជាស្ថាប័នឧបត្ថម្ភដោយអាមេរិច នឹងរៀបចំ​ការពិភាក្សាតុមូលចំនួន៩ ដោយមានការចូលរួមពីសំណាក់បេក្ខជនតាមខេត្ត​ពីស្ទើរគ្រប់គណបក្ស។ ==ភាពចំរូងចំរាសនានាមុខការបោះឆ្នោត== === បញ្ហាបញ្ជីចុះឈ្នោះបោះឆ្នោត === ដោយហេតុថា កម្ពុជាមិនបានរាប់ប្រជាជនជាផ្លូវការអស់រយៈពេល៥ឆ្នាំមកហើយ តួលេខអត្រាប្រជាជនក្នុងផ្ទៃប្រទេសដែលមានចំនួនកំណត់បាននាំទៅដល់ការបង្ហាញភាពមិនត្រឹមត្រូវចំពោះអ្នកមានលទ្ធភាពបោះឆ្នោត ដែលធ្វើឱ្យមានភាពលំបាកដល់គណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដឹងអោយប្រាកដនូវចំនួនជាក់ស្ដែងនៃអ្នកបោះឆ្នោតដែលគួរតែចុះបញ្ជីក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតរបស់កម្ពុជា។ កង្វះខាតនៃការរាប់ប្រជាជនជាក់ស្ដែងបាននាំទៅដល់ការបោះឆ្នោតលួចបន្លំ ដូចជាអ្នកបោះឆ្នោតបោះឆ្នោតនៅក្នុងមណ្ឌលជាច្រើនដោយការប្រើប្រាស់ឈ្មោះផ្សេងៗគ្នា។<ref name="hrw">{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2013/07/31/cambodia-ruling-party-orchestrated-vote-fraud|title=Cambodia: Ruling Party Orchestrated Vote Fraud|date=31 July 2013|publisher=Human Rights Watch|access-date=31 July 2013}}</ref> តាមរយៈគណបក្សប្រឆាំង​ឈ្មោះរវាង១,២ ទៅ ១,៣លាននាក់ត្រូវបានលុបចោលពីបញ្ជីបោះឆ្នោត។<ref name="NYT1"/> === បញ្ហាទឹកថ្នាំជ្រលក់ម្រាមដៃ === == លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោត == === លទ្ធផលបឋមពី គជប === យោងទៅតាមលទ្ធផលបឋមពី គជប [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សកាន់អំណាចបក្សប្រជាជន]] ទទួល ៤៤,៤៥% នៃសន្លឹកឆ្នោតទាំងអស់ ដែលស្មើនឹង ៦៨អាសនៈ ហើយ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|គណបក្សប្រឆាំងបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]វិញ ទទួលបាន ៤៨,៧៩% ស្មើនឹង ៥៥អាសនៈ។ តាមរយៈលទ្ធផលបឋមនេះ គេសង្កេតឃើញថា គណបក្សប្រជាជនបាត់បង់ចំនួន ២៨អសនៈ បើប្រៀបធៀបនឹងលទ្វផលបោះឆ្នោតអណត្តិមុន ដែលជាភាគរយតិចបំផុតនៃអសនៈដែលខ្លួនធ្លាប់ទទួលបាននៅក្នុង[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភាជាតិ]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៨<ref name="NYT1">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2013/07/30/world/asia/cambodian-opposition-rejects-election-results.html|title=Cambodian Opposition Rejects Election Results|last=Fuller|first=Thomas|date=29 July 2013|work=The New York Times|accessdate=31 July 2013}}</ref>។ គណបក្សផ្សេងៗ រួមមាន [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]] និង [[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]ដែលរួមបញ្ចូលគ្នាបាន ០ អាសនៈ ៦,៣%ក្នុងចំណោមសំឡេងឆ្នោត។<ref>[http://comfrel.cambodianvotervoice.org/components/com_mypublications/files/95256720130729_Comfrel_Pattern_Election_Result_PR_Kh_Final.pdf COMFREL]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class=wikitable style=text-align:right |colspan=6|[[File:Cambodian Assembly 2013-2017.svg|center|300px]] |- !colspan=2|គណបក្ស !សម្លេង !% !អាសនៈ !+/– |- | style="background:{{Cambodian People's Party/meta/color}}; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]|| ៣.២៣៥.៩៦៩||៤៨,៨៣||៦៨||−២២ |- | style="background:#0047ab; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]||២.៩៤៦.១៧៦||៤៤,៤៥||៥៥||+២៦ |- | style="background:gold; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]||២៤២.៤១៣||៣,៦៦||០||−២ |- | style="background:#58acfa; width:3px;"| ||align=left|[[គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ]]||៦៨.៣៨៩||១,០៥ ||០||០ |- | style="background:#40e0d0; width:3px;" | || align="left" |[[គណបក្សខ្មែរឈប់ក្រ]]||៤៣.២២២||០,៦៥ ||០||០ |- | style="background:#0101df; width:3px;" | || align="left" |គណបក្សសញ្ជាតិកម្ពុជា||៣៨.១២៣||០,៥៧ ||០||ថ្មី |- | style="background:#6a2fad; width:3px;"| ||align=left|គណបក្សសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ||៣៣.៧១៥||០,៥២ ||០||ថ្មី |- | style="background:#008000; width:3px;"| ||align=left|គណបក្សខ្មែរអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច ||១៩.១៥២||០,៣០ ||០||ថ្មី |- | colspan="2" style="text-align:left;" |'''សរុប'''||'''៦.៦២៧.១៥៩'''|| '''១០០,០០'''||'''១២៣'''||'''០''' |- !colspan=6| |- | colspan="2" style="text-align:left;" |សំឡេងឆ្នោតសុពលភាព || ៦.៦២៧.១៥៩||៩៨,៤០|| colspan="2" | |- | colspan="2" style="text-align:left;" |អសុពលភាព/សំឡេងឆ្នោតទទេ|| ១០៨.០៨៥||១,៦០|| colspan="2" | |- | colspan="2" style="text-align:left;" |'''សន្លឹកឆ្នោតសរុប'''|| '''៦.៧៣៥.២៤៤'''||'''១០០,០០'''|| colspan="2" | |- | style="text-align:left;" colspan="2"|អ្នកបោះឆ្នោតចុះបញ្ជី/អ្នកទៅបោះឆ្នោត|| ៩,៦៧៥,៤៥៣|| ៦៩.៦១|| colspan="2" | |- | style="text-align:left;" colspan="6"|ប្រភព: [https://www.nec.gov.kh/khmer/content/793 គណៈកម្មាការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] |} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== * [http://www.nec.gov.kh/ គណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត] * [http://comfrel.cambodianvotervoice.org/ COMFREL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731013340/http://comfrel.cambodianvotervoice.org/ |date=2013-07-31 }} * [http://www.cambodianvotervoice.org/kh/index.php សម្លេងម្ចាស់ឆ្នោត] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805093919/http://www.cambodianvotervoice.org/kh/index.php |date=2013-08-05 }} * [http://www.opendevelopmentcambodia.net/election/ Open Development Cambodia(ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806104420/http://www.opendevelopmentcambodia.net/election/ |date=2013-08-06 }} [[Category:ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា]] f7upswu0501tdt7ldgi0jz0pe7jj36l 0 24539 338328 336607 2026-08-05T01:34:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បញ្ជីរាជធានី-ខេត្ត */ 338328 wikitext text/x-wiki '''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]''' ត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ [[ខេត្ត]]-[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានី]](ខេត្ត ២៤ និង រាជធានី ០១)ដែលជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី ០១។[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មិនមែនជាខេត្តនោះទេប៉ុន្តែគឺជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាខេត្តដោយហេតុថាវាត្រូវបានគ្រប់គ្រងនៅក្នុងកម្រិតដូចគ្នាទៅនឹងខេត្តទាំង ២៤ ទៀតដែរ។ឈ្មោះនៃខេត្តដូចគ្នាទៅនឹង[[ទីរួមខេត្ត|ក្រុង(ទីរួមខេត្ត)]]លើកលែងតែ[[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តកោះកុង]] [[ខេត្តតាកែវ]] [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តមណ្ឌលគិរី]] [[ខេត្តរតនគិរី]] និង [[ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ|ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]ចេញ។ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]មានសន្ទភាពនិងប្រជាជនខ្ពស់បំផុត។ខេត្តដែលមានទំហំផ្ទៃដីធំជាងគេនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]គឺ[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]ហើយខេត្តដែលមានទំហំផ្ទៃដីតូចជាងគេនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]គឺ[[ខេត្តកែប]]។[[ខេត្តកែប]]មានអត្រាប្រជាជនទាបបំផុតស្របពេលដែល[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]មានសន្ទភាពប្រជាជនទាបបំផុតដូចគ្នាដែរ(ស្ដែងតាមរយៈជំរឿនឆ្នាំ ២០០០)។ [[កម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៀតទៅជា[[ស្រុក]]ដែលជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី ០២ ចំណែកឯ[[ខណ្ឌ]]មានតែនៅក្នុង[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ប៉ុណ្ណោះ។ចំនួន[[ស្រុក]]-[[ខណ្ឌ]]នៅក្នុង[[ខេត្ត]]-[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|រាជធានី]]នីមួយៗមានចំនួនខុសៗគ្នារាប់ចាប់តាំងពីខេត្តតូចៗរហូតដល់ខេត្តធំៗ។ខេត្តនីមួយៗត្រូវមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយផងដែរហៅថា[[ទីរួមខេត្ត|ក្រុង(ទីរួមខេត្ត)]]លើកលែងតែ[[ខេត្តកណ្ដាល|ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តកំពត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តស្វាយរៀង]] និង [[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលមានក្រុងច្រើន(ចាប់ពី ០២ ឡើងទៅ)។[[ឃុំ]]-[[សង្កាត់]]គឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី ០៣ និងចុងក្រោយបង្អស់គឺ[[ភូមិ]]ដែលជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី ០៤ ហើយត្រូវបែងចែកជាក្រុមប៉ុន្តែមិនផ្លូវការទេ។ {{short description|First-level administrative division of Cambodia}} {{Infobox subdivision type | name = ខេត្ត ឬ ខែត្រ<br />{{lang|en|Province}}<br />{{nobold|{{transl|km|Khétt}}}} | alt_name = |map = Provincial Boundaries in Cambodia.svg |category = បំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី ០១ |territory = {{CAM}} |start_date = |current_number = ២៥ |number_date = |population_range = ៤២,៦៦៥ ([[ខេត្តកែប]])&nbsp;– ២,២៨១,៩៥១ ([[រាជធានីភ្នំពេញ]])<ref> ជំរឿនឆ្នាំ ២០២៤ </ref> |area_range = {{Convert|336|sqkm|abbr=on}} ([[ខេត្តកែប]])&nbsp;– {{Convert|14288|sqkm|abbr=on}} ([[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]) |government = រដ្ឋបាលខេត្ត |subdivision = [[ស្រុក|ខណ្ឌ/ក្រុង/ស្រុក]](បំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ទី ០២ បន្ទាប់ពីខេត្ត) }} ==បញ្ជីរាជធានី-ខេត្ត== {{For|ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅសៀម លាវ យួន|ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសសៀម|ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសលាវ|ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសយួន}} [[File:Cambodia, administrative divisions - km - colored.svg|center|700px]] {| class="wikitable" style="text-align:center |- ! លេខរៀង ! អក្សរឡាតាំង ! អក្សរកាត់ឡាតាំង ! អក្សរខ្មែរ ! ទីរួមខេត្ដ-រាជធានី<br> ! អក្សរឡាតាំង |- ! ០១ | Phnom Penh | | [[រាជធានីភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] | [[ខណ្ឌដូនពេញ|ដូនពេញ]] | Doun Penh |- ! ០២ | Banteay Meanchey | | [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] | [[:en:Poipet_Municipality#/languages|ក្រុងប៉ោយប៉ែត]] [[ស្រុកសិរីសោភ័ណ|ក្រុងសិរីសោភ័ណ]] |Krong Poipet, Krong Serei Saophoan |- ! ០៣ | Battambang | | [[ខេត្តបាត់ដំបង|ខេត្តបាត់ដំបង]] | [[ក្រុងបាត់ដំបង|ក្រុងបាត់ដំបង]] | Krong Battambong |- ! ០៤ | Kampong Cham | | [[ខេត្តកំពង់ចាម|ខេត្តកំពង់ចាម]] | [[:en:Kampong_Cham_Municipality#/languages|ក្រុងកំពង់ចាម]] | Krong Kampong Cham |- ! ០៥ | Kampong Chhnang | | [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] | [[ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង]] | Krong Kampong Chhnang |- ! ០៦ | Kampong Speu | | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | [[ក្រុងច្បារមន|ក្រុងច្បារមន]] [[ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ]] |Krong Chbar Mon, Krong Odongk Meae Chey |- ! ០៧ | Kampong Thom | | [[ខេត្តកំពង់ធំ|ខេត្តកំពង់ធំ]] | [[ក្រុងស្ទឹងសែន|ក្រុងស្ទឹងសែន]] |Krong Stueng Saen |- ! ០៨ | Kampot | | [[ខេត្តកំពត|ខេត្តកំពត]] | [[:en:Kampot_Municipality#/languages|ក្រុងកំពត]] [[ក្រុងបូកគោ]] | Krong Kampot, Krong Bokor |- ! ០៩ | Kandal | | [[ខេត្តកណ្តាល|ខេត្តកណ្ដាល]] | [[ក្រុងតាខ្មៅ]] [[ក្រុងសំពៅពូន]] [[ក្រុងអរិយក្សត្រ]] | Krong Ta Khmau, Krong Sampov Poun, Krong Arey Ksat |- ! ១០ | Koh Kong | | [[ខេត្តកោះកុង|ខេត្តកោះកុង]] | [[ស្រុកស្មាច់មានជ័យ|ក្រុងខេមរភូមិន្ទ]] | Krong Khemarak Phoumin |- ! ១១ | Kep | | [[ខេត្តកែប|ខេត្តកែប]] | [[:en:Kep_Municipality|ក្រុងកែប]] | Krong Kep |- ! ១២ | Kratíe | | [[ខេត្តក្រចេះ|ខេត្តក្រចេះ]] | [[ស្រុកក្រចេះ|ក្រុងក្រចេះ]] | Krong Kratíe |- ! ១៣ | Mondulkiri | | [[ខេត្តមណ្ឌលគីរី|ខេត្តមណ្ឌលគីរី]] | [[ក្រុងសែនមនោរម្យ|ក្រុងសែនមនោរម្យ]] | Krong Senmonorom |- ! ១៤ | Oddar Meanchey | | [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] | [[:en:Samraong_Municipality#/languages|ក្រុងសំរោង]] | Krong Samraong |- ! ១៥ | Pailin | | [[ខេត្តប៉ៃលិន|ខេត្តប៉ៃលិន]] | [[ក្រុងប៉ៃលិន​|ក្រុងប៉ៃលិន]] | Krong Pailin |- ! ១៦ | Preah Sihanouk | | [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ខេត្តព្រះសីហនុ]] | [[ក្រុងកំពង់សោម|ក្រុងកំពង់សោម]] [[ក្រុងកោះរ៉ុង|ក្រុងកោះរ៉ុង]] [[ស្រុកមិត្តភាព|ក្រុងព្រះសីហនុ]] | Krong Kampong Som, Krong Koh Rong, Sihanoukville(Krong Preah Sihanouk) |- ! ១៧ | Preah Vihear | | [[ខេត្តព្រះវិហារ|ខេត្តព្រះវិហារ]] | [[ក្រុងព្រះវិហារ|ក្រុងព្រះវិហារ]] | Krong Preah Vihear |- ! ១៨ | Pursat | | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | [[ក្រុងពោធិ៍សាត់|ក្រុងពោធិ៍សាត់]] | Krong Pursat |- ! ១៩ | Prey Veng | | [[ខេត្តព្រៃវែង|ខេត្តព្រៃវែង]] | [[ស្រុកព្រៃវែង|ក្រុងព្រៃវែង]] | Krong Prey Veng |- ! ២០ | Ratanakiri | | [[ខេត្តរតនគីរី|ខេត្តរតនគីរី]] | [[ស្រុកបានលុង|ក្រុងបានលុង]] | Krong Banlung |- ! ២១ | Siem Reap | | [[ខេត្តសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] | [[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ស្រុកសៀមរាប|ក្រុងសៀមរាប]] | Krong Run Ta EK, Krong Siem Reap |- ! ២២ | Stung Treng | | [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] | [[ក្រុងស្ទឹងត្រែង|ក្រុងស្ទឹងត្រែង]] | Krong Stung Treng |- ! ២៣ | Svay Rieng | | [[ខេត្តស្វាយរៀង|ខេត្តស្វាយរៀង]] | [[ក្រុងបាវិត|ក្រុងបាវិត]] [[ក្រុងស្វាយរៀង|ក្រុងស្វាយរៀង]] | Krong Bavet, Krong Svay Rieng |- ! ២៤ | Takéo | | [[ខេត្តតាកែវ|ខេត្តតាកែវ]] | [[ក្រុងដូនកែវ|ក្រុងដូនកែវ]] | Krong Doun Kaev |- ! ២៥ | Tbong Khmum | | [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]] | [[:en:Suong_Municipality#p-lang|ក្រុងសួង]] | Krong Suong |} [[File:Mappa Impero Khmer (it).svg|center|700px]] ==ឯកសារយោង== 3z14tsyvs31iuhdcrnf7rfjg5wcgqeo 0 25204 338315 291311 2026-08-04T14:25:39Z Yoem chinhauy 52360 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|0|1 */ 338315 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា <br/>柬埔寨人权中心 | image = Cchrlogo.png | caption = រូបសញ្ញា​មជ្ឈមណ្ឌល | size = 200px | abbreviation = ម.ស.ម.ក ឬ CCHR | successor = [[ចក់ សុភាព]] | formation = ខែវិច្ឆិកា ២០០២ ដោយ​លោក [[កឹម សុខា]] (សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​អនុប្រធាន [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]) | type =[[អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល|NGO]] | purpose = [[សិទ្ធិមនុស្ស]] | headquarters = [[ភ្នំពេញ]], [[កម្ពុជា]] | num_staff = 23 <ref>http://cchrcambodia.org/index_old.php?url=aboutus/aboutus.php&p=cchr_team/staff.php&id=2&show=team&lang=khm</ref> | website = {{url|http://www.cchrcambodia.org}} }} [[មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា]] ( [[ភាសាអង់គ្លេស|ភាសា​អង់គ្លេស]] ៖ [[:en:Cambodian Center for Human Rights|Cambodian Center for Human Rights]] ឬ​ឈ្មោះ​កាត់​ហៅ​ថា ''CCHR'' ) （'''ភាសាចិន'''：柬埔寨人权中心）ជា​អង្គការ​មិន​មែន​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ធ្វើ​ការ​លើ​បញ្ហា​សិទ្ធិ​មនុស្ស ដែល​កំពុង​កើត​មាន​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​[[កម្ពុជា]] ។ អង្គការ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ក្នុង​គោល​បំណង​ផ្សព្វផ្សាយ​អំពី​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​សិទ្ធិ​មនុស្ស។ == ប្រវត្តិ<ref>ជីវប្រវត្តិ, http://cchrcambodia.org/index.php?url=aboutus/aboutus.php&p=history.php&id=2&lang=khm{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == មជ្ឈមណ្ឌល​សិទ្ធិ​មនុស្ស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​លោក [[កឹម សុខា]] (សព្វ​ថ្ងៃ​ជា​អនុ​ប្រធាន​[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]]) នៅ​ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០០២ ។ នៅ​ខែ​ធ្នូ​ ​​ឆ្នាំ​២០០៥​​ លោ​ក ​រួមជាមួ​យ​ស​ក​​ម្មជ​ន​ដទៃ​​​ទៀ​ត​​ត្រូូវ​បា​ន​ចា​ប់​ខ្លួ​ន និ​ង​ឃុំ​ខ្លួ​ន ពី​ប​ទ​​ព្រហ្ម​ទ​ណ្ឌ​បរិ​ហា​រកេរ្តិ៍​ ដោយ​សារ​​ម​តិយោ​បល់​ដែ​ល​ជ​ន​មិន​ស្គាល់​អ​​ត្ត​សញ្ញាណ​ម្នា​ក់​បា​ន​សសេ​​រ​នៅ ​បដា​ដែ​​លបា​ន​តាំ​ង​​បង្ហាញ​​​នៅក្នុ​​​ង​ការ​ប្រា​រ​ព្ធ​​ទិវា​សិ​​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​អ​ន្ត​រ​​ជា​តិ ។​ ស​ក​ម្ម​ជ​ន​​ទាំង​អស់​ត្រូ​វ​​បា​ន​ដោះ​លែ​ង​ ​បន្ទា​ប់​ពី​​មា​ន​កា​រ​ដា​ក់​ស​ម្ពា​ធ​ពី​អ​ន្តរ​ជា​តិ និ​ង​យុទ្ធនា​កា​រ​​សេ​រីភា​ព​នៃ​កា​រ​​បញ្ចេ​ញ​​ម​តិ​​ដែ​ល​ដឹ​ក​នាំ​ដោ​យ​ លោ​ក អ៊ូ​ ​​វី​រៈ​ ដែល​នា​ពេលនោះ​ ជា​​នា​យ​ក​ត​ស៊ូ​​មតិ​នៃ​ម.ស.ម.ក ​​នា​ពេល​នោះ​ ។​ នៅ​ដើម​​ឆ្នាំ​២០០៧ ​លោ​ក [[កឹ​ម​ ​សុ​ខា]]​ បាន​លាឈ​ប់​ពី ​ម.ស.ម.ក​ ​ទៅចា​ប់​​ផ្តើម​​​​ការងារ​ក្នុងឆា​​ក​នយោបាយ​។​ លោ​ក​ ​[[អ៊ូ​ ​វីរៈ]]​​ ​ត្រូវបាន​តែងតាំងជា​ប្រ​ធា​ន​ជំ​នួសលោ​ក​ ​[[កឹ​ម​​ ​សុ​ខា]] ​។​ ​នៅ​ក្នុ​ង​ឆ្នាំ​ដដែ​ល​នោះ​ លោ​ក [[អ៊ូ វីរៈ]]​​ ​​បាន​ទ​ទួ​ល​​ពានរង្វា​ន់​សិ​ទ្ធិម​នុ​ស្ស​រី​ប៊ុ​ក​ ​ស​ម្រា​ប់ស្នា​ដៃ​​របស់​លោ​ក​​ក្នុ​ង​កា​រ​លើ​ក​ក​ម្ព​ស់​សេ​រី​ភា​ព​ប​ញ្ចេ​ញ​ម​តិ ​។​ ​លោ​ក [[​អ៊ូ​ វីរៈ]] បា​ន​ប​ន្ត​​ដឹក​នាំ​​ម.ស.ម.ក រហូត​ដល់​ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១៤ ហើយ​បាន​ផ្ទេរ​តំណែង​នេះ​ទៅ​កាន់​កញ្ញា [[ចក់ សុភាព]] ឲ្យ​កាន់​តំណែង​បន្ត។ ចា​ប់តាំ​ង​ពី​កា​​រ​ប​ង្កើ​ត​ឡើង​​ដំ​បូ​ង ម.ស.ម.ក ​ផ្តោ​​ត​លើ​កា​រ​ផ្តល់​អំ​ណាច​ដ​ល់​ស​ហ​គ​ម​ន៍ និ​ងជា​អ​ង្គ​កា​​រ​មិនមែ​ន​រដ្ឋាភិ​បា​លទី​មួយ​ ដែ​ល​បា​​ន​ស​​ម្រ​ប​សម្រួល​​​​វេទិ​​កា សាធារណៈ​​នៅទូ​ទាំ​ង​ក​ម្ពុ​ជា​ ។​ វេ​​ទិ​កា​​សាធា​រ​ណៈ​ទាំ​ងអ​ស់​ត្រូវ​បា​ន​​ផ្ស​ព្វ​ផ្សា​យ​នៅ​តា​ម​វិ​ទ្យុ​ស​ម្លេង​ប្រជា​ធិ​បតេ​​យ្យ​ ​ដែ​ល​ជា​ក​ម្ម​វិ​ធី​វិ​ទ្យុ​​មួយ​​​ត្រូវ​​បាន​បង្កើ​ត​​ឡើ​ង​ដោ​យ​ ម.ស.ម.ក នៅឆ្នាំ​២​​០​០​៣​ ​និ​ង​នៅ​តាម​ស្ថា​នី​​យ​វិ​ទ្យុឯ​ក​រា​ជ្យ​៦​ទៀ​ត​​នៅក​​ម្ពុ​ជា​។​ ​នៅ​ខែ​មិ​ថុ​នា ​ឆ្នាំ​២​០​០​៧​ ​មជ្ឈ​ម​ណ្ឌល​កម្ពុជា​ដើ​ម្បី​ប្រ​ព័​ន្ធ​ផ្ស​ព្វ​​ផ្សា​យ​ឯ​ក​រា​ជ្យ​​ត្រូវ​បា​ន​បង្កើ​ត​ឡើ​ង ដើ​ម្បីដំ​​ណើ​រកា​រក​ម្មវិ​ធី​វិទ្យុ​ស​​ម្លេង​​ប្រ​ជាធិ​ប​​តេយ្យ​​ដែល​ជា​​ស្ថានី​យ​វិ​ទ្យុ​ឯ​ករា​​ជ្យ​មួ​យ​។​ ​វេទិកា​​​សា​​ធា​រ​ណៈ​ក៏​​ត្រូ​វ​បា​ន​ផ្ស​ព្វ​ផ្សា​យ​តា​មប្រ​ព័​ន្ធ​ ​​Y​out​u​b​e​ ផងដែរ​។​ == អភិបាល​កិច្ច<ref>អភិបាលកិច្ច, http://cchrcambodia.org/index.php?url=aboutus/aboutus.php&p=governance.php&id=2&lang=khm{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ម​ជ្ឈ​មណ្ឌ​ល​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ក​ម្ពុ​ជា​ (ម.ស.ម.ក) ត្រូ​វ​បា​នគ្រ​ប់​គ្រ​ងដោ​យ​យោ​ង​ទៅ​តា​ម​រ​ដ្ឋ​ធ​ម​នុ​ញ្ញ​ក​ម្ពុ​ជា​។​ ​យើ​ង​មា​ន​ក្រុមប្រឹក្សា​ភិបាល​​ និ​ង​ក្រុម​ប្រឹ​ក្សា​​ផ្តល់​​យោ​​​ប​ល់ ដែល​ជាជន​ឆ្នើម​ដែ​ល​មា​ន​ជោ​គ​ជ័​យ​ និ​ង​​ឥ​ទ្ធិ​ព​ល​ និ​ង​មា​ន​កា​រ​ប្តេ​ជ្ញា​ចិ​ត្ត​មោះ​មុ​តលើ​​​សិទ្ធិមនុស្ស និ​ងគាំ​ទ្រ​ការ​​ងា​ររ​ប​ស់​យើ​ង​។​ ​​ការ​​​ងា​រ​ប្រ​ចាំ​ថ្ងៃ​របស់ម.ស.ម.ក ត្រូ​វបាន​គ្រប់គ្រ​ងដោយ​​​គណៈកម្មាធិកា​រ​គ្រប់​គ្រង ដែល​មាន​លោក​ អ៊ូ​ ​វី​រៈ ជា​ប្រ​ធាន​។​ គ​ណ​ក​ម្មាធិកា​រ​គ្រ​ប់​គ្រ​ងនេះ​​ចង់​បង្កើត ​និ​ង​ប​ណ្តុះ​ប​ណ្តាល​នូ​វ​ស្ថាប័​ន​​រឹ​ងមាំ​ ​និ​ងមា​ន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​​​ដែ​ល​កា​រ​គ្រ​ប់​គ្រ​ង​ថ្នាក់​ក​ណ្តា​ល​ត្រូ​វ​បា​​ន​ដាក់​ក​ម្រិ​ត​ ​ដើ​ម្បី​ឲ្យមា​ន​កា​រ​ទ​ទួ​ល​ខុ​ស​ត្រូ​វ​ និង​ឱ​កាស​បន្ថែ​មសម្រា​ប់​ឲ្យអ្ន​ក​ដឹក​នាំ​គម្រោ​ង​បាន​ប​ញ្ចេញ​គំនិ​ត​​សំខាន់​ៗ​ ​។​ ​ជោ​គ​ជ័​យ​រ​បស់​ម.ស.ម.ក ​បា​ន​ចាក់​ឬ​សទៅ​ក្នុង​កា​រ​​ខិត​ខំ​ធ្វើ​​ការ​នៃ ​បុគ្គលិក​​​ពូកែ​ៗ ​។​​ ​ == ម្ចាស់​ជំនួយ និង សម្ពន្ធ​មិត្ត<ref>ម្ចាស់​ជំនួយ និង សម្ពន្ធ​មិត្ត, http://cchrcambodia.org/index.php?url=aboutus/aboutus.php&p=donor.php&id=2&show=partner&lang=khm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110912091948/http://www.cchrcambodia.org/index.php?url=aboutus%2Faboutus.php&p=donor.php&id=2&show=partner&lang=khm |date=2011-09-12 }}</ref> == នៅលើ​ទំព័រ​នេះ លោកអ្នក​នឹង​អាច​ស្វែងរក​ព័ត៌មាន អំពី​អ្នកគាំទ្រ​និង​ម្ចាស់ជំនួយ ទាំង​បច្ចុប្បន្ន​និង​អតីត​រប​ស់ ម​.​ស​.​ម​.​ក និង​អំពី​ទិដ្ឋភាព​ការងារ ​ម​.​ស​.​ម​.​ក ដែល​អ្នកគាំទ្រ​និង​ម្ចាស់ជំនួយ​ទាំងនោះ​បានផ្តល់​វិភាគទាន សម្រាប់​ទំនុកបម្រុង​ដល់ ៖ គម្រោង​ពង្រឹង​អំណាច​សហគមន៍​, កិច្ច​ស្រាវជ្រាវ និង​តស៊ូ​មតិ​, ឬ​ប្រភព​មូលនិធិ​ចម្បង​នៃ ​ម​.​ស​.​ម​.​ក ។​ ម​.​ស​.​ម​.​ក​បាននិងកំពុង​ប្រឹងប្រែង​ធ្វើ​សកម្មភាព​របស់ខ្លួន ដើម្បី​ទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ពី​សំណាក់​ម្ចាស់ជំនួយ និង​អ្នកគាំទ្រ​ជាច្រើន សម្រាប់​បណ្តា​គម្រោងការ ទាំង​រយៈពេល​វែង និង​រយៈពេល​កំណត់ ។ ម​.​ស​.​ម​.​ក​សូម​ថ្លែងអំណរគុណ​ដ៏​ជ្រាលជ្រៅ ដល់​ម្ចាស់ជំនួយ​និង​អ្នកគាំទ្រ​របស់ខ្លួន ចំពោះ​កិច្ច​ឧបត្ថម្ភ​ខាង​ហិរញ្ញវត្ថុ ខាង​បច្ចេកទេស និង​ខាង​ផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​ការងារ​របស់ខ្លួន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅមុខ​បាន ។ យើងខ្ញុំ​ដឹង​យ៉ាងច្បាស់​ថា កិច្ច​ឧបត្ថម្ភ​មួយ​ភាគ​ធំ​សម្រាប់​ផ្តល់ជូន​យើងខ្ញុំ កើតចេញពី​សមាណចិត្ត​សប្បុរស នៃ​បណ្តា​ពលរដ្ឋ​ជាច្រើន​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក ហើយ​យើងខ្ញុំ​សូម​អរគុណ​ដល់​លោកអ្នក​ទាំងអស់នោះ ។​ តាមរយៈ​ទំព័រ​នេះ លោកអ្នក​អាច​ចូល​ដោយផ្ទាល់ ទៅកាន់​គេហទំព័រ​នៃ​ម្ចាស់ជំនួយ និង​អ្នកគាំទ្រ​នានា ដោយ​ចុច​លើ​រូប​សញ្ញា​របស់​អ្នក​ទាំងនោះ ។ លោកអ្នក​ក៏​អាច​ចូលទៅ​កាន់​គម្រោង​របស់​ម​.​ស​.​ម​.​ក ដែល​សប្បុរសជន​ទាំង​នោះបាន​ឧបត្ថម្ភ​ផងដែរ ដោយ​ចុច​លើ​ឈ្មោះ​នៃ​គម្រោង​ទាំងអស់នោះ ប្រសិនបើ​ឈ្មោះ​នោះ​ត្រូវបាន​សរសេរ​ជា​អក្សរ​ពណ៌​ខៀវ ។​ បើ​លោក​អ្នកមាន​ចំណាប់អារម្មណ៍​ចង់ដឹង លោកអ្នក​អាច​ស្វែងរក​ព័ត៌មាន ទាក់ទង​នឹង​ទំហំ​កិច្ច​ឧបត្ថម្ភ​ខាង​ហិរញ្ញវត្ថុ ដែល​ម​.​ស​.​ម​.​ក​ទទួលបាន​ពី​សប្បុរសជន​ទាំងអស់នោះ និង​ពី​វិភាជន៍​មូលនិធិ​នៃ​កិច្ច​ឧបត្ថម្ភ​នោះ នៅក្នុង “​របាយការណ៍​សមតុល្យ​មូ​លិ​និ​ធិ​ប្រចាំខែ​” រប​ស់ម​.​ស​.​ម​.​ក ចុះផ្សាយ​ក្នុង​ផ្នែក​ហិរញ្ញវត្ថុ​របស់ខ្លួន ។ របាយការណ៍​ប្រចាំខែ​នេះ បរិយាយ​អំពី​ខ្ទង់​ចំណូល និង​ខ្ទង់ចំណាយ បែងចែក​ទៅតាម​ប្រភេទ​សប្បុរសជន និង​ប្រភេទ​គម្រោង ដែល​ត្រូវបាន​លម្អិត​ជា​បី​ចំណាត់ថ្នាក់ ៖ ធនធានមនុស្ស​, កិច្ច​ឧបត្ថម្ភ​រដ្ឋបាល និង​ចំណាយ​គាំទ្រ​, និង​ចំណាយ​គម្រោង​ផ្ទាល់ ។ == ស្ថាប័ន​ពាក់​ព័ន្ធ និង កិច្ច​សហការ<ref>ស្ថាប័ន​ពាក់ព័ន្ធ និង កិច្ច​សហការ, http://cchrcambodia.org/index.php?url=aboutus/aboutus.php&p=affiliation.php&id=2&lang=khm{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ម​ជ្ឈ​​ម​​​ណ្ឌ​លសិ​​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ក​ម្ពុជា (ម.ស.ម.ក) ​បា​​នសម្របសម្រួល​​​​ ​និ​​​ង​​​ធ្វើ​​កា​​​រ​​​ស​​​​ហ​​​ប្រ​​តិ​​​ប​​​ត្តិ​​​កា​​​រក្រៅ​ផ្លូ​វ​កា​រ​​​ជា​​មួ​​យ​​​​អ​​​ង្គ​​​កា​​​រ និ​ង​ស​ក​ម្ម​​​ជ​ន​សិ​ទ្ធិ​ម​នុស្ស​ជា​​​ច្រើន​។​ ​ទំ​នា​ក់​​ទំនង​ទាំ​ង​នេះ​​ បាន​ជួយ​ព​ង្រី​ង​​កា​រ​ងា​រ​រ​ប​ស់​យើ​ង​ក្នុ​ង​​កា​រ​លើក​ក​ម្ព​ស់​ និង​កា​រ​កា​រ​ពា​រ​សិ​ទ្ធិ​មនុ​ស្ស​នៅ​​កម្ពុជា​។ យើ​ង​ធ្វើ​ការ​ជាមួ​យ​អ្ន​ក​ផ្សេង​​​​ទៀ​ត​តា​ម​រ​យៈ​គោ​ល​កា​រ​ណ៍​ «តាម​កា​រ​ចាំបាច់»​។​ យើ​ង​ជឿ​ជា​ក់​ថា​ស​​ម្ព័ន្ធ​​ភា​ព​​លើ​បញ្ហា​ជា​​ច្រើ​​ន​ដែ​ល​ទូ​លំ​ទូ​លាយ​ក្នុ​ងកា​​រ​និ​យា​យ​ជា​ស​ម្លេ​ង​​​តែ​មួយ​​គឺ​តែ​ង​តែ​ត្រូ​វ​បាន​ប្រ​ឌិ​ត​ឡើ​ង​ និង​មិ​ន​បា​ន​ឆ្លុះ​​បញ្ចាំង​ពី​​តម្រូវ​កា​រនៅ​ថ្នាក់​មូលដ្ឋានឡើយ ​។ ពួក​គេអា​ចមា​ន​ភា​ព​ទ​​ន់​ខ្សោ​យ​ ជាជាង​កា​រ​ព​ង្រឹ​ង​សង្គម​​​ស៊ីវិល​​​​​ច​ម្រុះ​មួ​យ​ និង​បាន​ប៉ះពា​ល់​ដ​ល់​​កចលនា​​ផ្លាស់​ប្តូ​រ​ដែលដឹកនាំ​​ដោយ​ពល​រ​ដ្ឋ​។ === ថ្នាក់​ជាតិ === យើ​ង​ស​ម្រ​ប​ស​ម្រួ​ល​ប​ណ្តា​​ញសិ​ទ្ធិ​ម​​នុ​ស្ស​ដើ​ម្បី​ប​ង្កើ​ត​ឲ្យ​មា​ន​ស​ម្ព័​ន្ធ​ភា​ព​តា​ម​បែ​ប​ធ​ម្ម​ជា​តិ​មួ​យ​ ​និ​ង​កា​រ​ផ្ទេ​រ​ជំ​នា​ញ​ ​ចំ​ណេះ​ដឹ​ង​ និ​ងធ​ន​ធា​ន​ដ​ល់​ ​អ្ន​ក​ធ្វើ​កា​រ​ដើ​ម្បី​លើ​ក​កម្ព​ស់​ ​និ​ង​កា​រ​ពា​រ​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​។​ ​អ្ន​ក​ទាំ​ង​នេះ​រួ​ម​មា​ន​ ​អ​ង្គ​កា​រ​មិ​នមែ​​ន​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល​ អង្គ​ការ​តាម​វិ​ស័យ ​និ​ង​អ​ង្គ​កា​រ​​តា​ម​ស​ហ​គម​ន៍ ​ព្រម​ទាំ​ង​អ្នក​កា​រ​ពា​រ​សិ​ទ្ធិ​ម​​នុស្ស​។ គេហទំ​ព័​រ​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ក​ម្ពុជា​ S​it​h​i​.​o​r​g​ ​​រ​បស់យើង​គាំ​ទ្រ​ប​ណ្តា​ញ​ ​ដោ​យ​​ផ្សា​រ​ភ្ជា​ប់​អ្ន​ក​ចូល​​រួម​ ​និ​ង​ប​​ង្ហា​ញ​ពី​កា​រ​ងា​រ​រ​ប​ស់ពួក​គេ​។​ យើង​ផ្ត​ល់​ការ​​​បណ្តុះ​​ប​ណ្តា​ល​​ដល់​អ្នក​ចូល​រួម​បណ្តា​ញ​ ​និ​ងធ្វើ​កា​រ​​សហ​កា​រ​លើ​កា​រ​​ផ្តួច​ផ្តើ​​មរួម​​គ្នា​លើ​កា​រ​ងា​រ​ត​ស៊ូម​​តិ និ​ងផ្តល់​នូវ​ជំនួ​យ​ខ្នាត​តូ​ច​។​ ​អ្ន​ក​ចូ​ល​រួ​ម​​​​បណ្តាញ​​​រួ​ម​មា​ន​ ​ស​ហ​ជី​ព​​កា​រ​ងា​រ​ ​អ​ង្គ​កា​រ​យុវ​ជ​ន​ ​ក្រុ​ម​ជ​ន​ជា​តិ​ដើ​ម​ភា​គ​តិ​ច​ និ​ង​​សមាគម​អាជី​វ​ក​ម្ម​ជា​ដើ​ម​។​ យើង​បា​នធ្វើ​កា​រ​​ ​និ​ង​ស​ម្រ​ប​ស​ម្រួ​ល​ជា​មួ​យ​ក្រុម​អង្គ​​កា​រ​មិ​ន​មែ​ន​រ​ដ្ឋា​ភិ​បា​ល និ​ងអ​ង្គកា​រតា​មវិ​ស័​យ​តាមរយៈ​​ស​ម្ព័​ន្ធភា​ព​ដើម្បី​​សេ​រី​ភា​ព​នៃ​កា​រ​បញ្ចេញ​ម​តិ​នៅ​ក​ម្ពុ​ជា ហៅកាត់​ថា​អាហ្វិក​ ​(​A​F​E​C​)​ ​ដើម្បី​លើ​​កក​ម្ព​ស់​ ​និ​​ង​កា​រ​ពា​រ​សេរី​ភា​​ព​​​ប​ញ្ចេ​ញ​​ម​តិ​​ សេ​​រី​ភាព​​ព័​ត៌មា​ន​ និង​សេរី​ភាព​​ជួប​ប្រជុំ​ ។​​ ​ប្រ​ធា​នម.ស.ម.ក​ ​លោ​ក​ អ៊ូ​ ​​វី​រៈ គឺជា​អនុ​ប្រ​ធា​ន​ក្រុមកា​រ​ងា​​រ​មិ​នមែ​​ន​រដ្ឋាភិបាល​​ដើ​ម្បី​​បង្កើត​​​ស្ថាប័​នសិ​ទ្ធិម​នុ​ស្ស​ជា​តិ​ ​និ​ង​អ​ភិ​វ​ឌ្ឈ​ន៍​ប​ន្ថែ​ម​ទៀ​ត​នូ​វ​​គណៈក​ម្មា​ធិកា​រ​អ​ន្ត​ររដ្ឋាភិបាល​អា​ស៊ា​នស្តីពី​​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស ​។​ === ថ្នាក់​តំបន់ === យើ​ងធ្វើ​កា​រ​ជា​មួ​យ​អ​ង្គ​​ការ​​ថ្នា​ក់​តំ​ប​ន់​មួ​យ​ចំ​នួ​ន​ដូ​ច​ជា​៖ * គ​ណៈម្មា​ធិ​កា​រ​សិទ្ធិ​ម​​នុស្ស​អា​ស៊ី​ ​(​AH​R​C)​ ​ដើ​ម្បី​លើ​ក​ម្ព​ស់​ និ​ងកា​រ​ពា​រ​សិ​ទ្ធិ​​ម​នុ​ស្ស​នៅ​អា​ស៊ី​ ​តា​ម​រ​យៈ​ការធ្វើ​យុ​ទ្ធ​នា​កា​រ​ ចេញ​របាយការណ៍​ ​​និង​​សេ​ច​ក្តី​ប្រកាស​ព័​ត៌​មា​នរួ​ម​គ្នា ​។​ * សម្ព័​ន្ធ​ភា​ព​សា​រ​ព័​ត៌​មា​នអាស៊ីអាគ្នេយ៍​ហៅកាត់ថា ស៊ីប៉ា ​(​S​E​A​P​A​)​ ​ដែល​ជា​អ​ង្គ​កា​រ​ថ្នា​ក់​តំ​ប​ន់​តែ​មួ​យ​គត់​​ដែ​ល​មា​នអា​​ណ​ត្តិ​ច្បា​ស់​លា​ស់​ក្នុ​ង​កា​រលើ​​ក​ក​ម្ព​ស់​​ និង ​កា​រ​ពា​​រ​សេ​រី​ភា​ព​សា​រ​ព័​ត៌​មា​ន​នៅ​អា​ស៊ី​អា​គ្នេ​យ៍​ ​តា​ម​រ​យៈ​សេ​ច​ក្តី​ថ្លែ​ង​កា​រ​ណ៍​រួ​ម​គ្នា​ទា​ក់​ទ​ង​នឹ​ង​សេ​រី​ភា​ព​សារព័ត៌មាន​។​ ​ស៊ីប៉ា ​ចូ​ល​រួ​ម​ជា​មួ​យ​និ​ង​អាហ្វិក​ ​ ដែ​ល​ស​ម្រប​ស​ម្រួ​ល​ដោយ ម.ស.ម.ក​ ​ដើ​​ម្បី​ដា​ក់​ជូ​ន​របាយការណ៍​ស្តី​ពី​សេ​រី​ភា​ព​នៃ​កា​រ​ប​ញ្ចេ​ញ​ម​​តិ​ទៅ​កាន់​​យន្តការ​ពិ​និត្យរបាយការណ៍​ជា​​ស​ក​ល​ស្តី​ពីស្ថា​ន​ភា​ព​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​​នៅ​កម្ពុជា​។ === ថ្នាក់​អន្តរជាតិ === ដៃ​គូ​រ​អ​ន្តរ​ជា​​តិ​រ​ប​ស់​យើ​ង​រួ​ម​មា​ន​ ​ប​ណ្តា​ញ​ផ្ទះ​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ ​មា​ត្រា​១​៩​ ​អ​ង្គ​កា​រ​លើ​ក​លែ​ង​ទោ​ស​អ​ន្ត​រ​ជា​តិ​ ​អ​ង្គ​កា​រ​ឃ្លាំ​មើ​ល​សិ​ទ្ធិ​ម​នុ​ស្ស​ ​ស​ហ​​​​​​​​​​ព័​ន្ធ​អន្តរ​ជា​តិ​ស្តីពី​សិទ្ធិមនុស្ស អ​ង្គ​កា​រ​ហ្រ្វី​ឌុ​ម​ហោស និ​ង ​ស​ង្គ​ម​​ផ្នែ​ក​ច្បា​ប់​នៅ​ប្រ​ទេ​ស​អ​ង់​គ្លេស​ និ​ង​ប្រ​ទេ​​ស​វ៉េល​ ស​ក​លវិទ្យា​ល័​យ​អុកស្វដ​​​ ​និ​ង​ ​ស​ក​ល​វិទ្យា​​ល័​​​យ​សូ​សិច ​។​ ម​.​ស​.​ម​.​ក​. ក៏​ជា​ដៃគូ​អភិវឌ្ឍន៍​មួយ​របស់ អង្គការ តស៊ូ​រមតិ​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍន៍​អន្តរជាតិ (A4ID)​។ A4ID គឺជា​អង្គការ​សប្បុរស​មួយ ដែល​នាំមក​រួមគ្នា​នូវ វិជ្ជាជីវៈ ច្បាប់ និង អភិវឌ្ឍន៍ ដើម្បី​ទទួលបាន​នូវ​ឥទ្ធិពល​អតិបរមា ដើម្បី សម្រេច​ឱ្យបាន​នូវ គោលដៅ​អភិវឌ្ឍន៍​សហសវត្ស​រ៍​។ ក្នុងនាម​ជា​ដៃគូ​អភិវឌ្ឍន៍ ពួកគេ​ធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ ពី​តួនាទី​នៃ​ការហ្វឹកហាត់​ការ និង ពី​អ្នកស្ម័គ្រចិត្ត​អាជីព ក៏ដូចជា យកតាម​គំរូ​ការងារ​របស់​យើង​ផងដែរ ឧទាហរណ៍ ទាក់ទង​នឹង សេចក្តីស្នើច្បាប់​ស្តីពី​អង្គការ​ជាដើម​។ ពួកគេ​ក៏​ខិតខំ​ជួយ ម​.​ស​.​ម​.​ក​. ប្រសិនបើ​គេ​មាន​ធនធាន​សមស្រប ដោយ​ផ្តល់នូវ​អនុសាសន៍ និង ណែនាំ​ផ្នែក​ច្បាប់ ដល់​ជនរងគ្រោះ​ពី​ការរំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជន​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ក៏ដូចជា​ក្នុងការ​ធ្វើការ​ស្រាវជ្រាវ​ផងដែរ​។​ ម.​ស.ម.ក.​ ក៏​មាន​ទំនាក់​ទំនង​ជា​អចិន្ត្រៃយ៍​ជា​មួយ​នឹង​ មជ្ឈ​មណ្ឌល​ច្បាប់​ និង នយោបាយ​សកល នៃ​សកល​វិទ្យាល័យ សាន់តា​ ក្លារ៉ា​ ព្រម​ទាំង​ជាមួយ​នឹង​​មជ្ឈ​មណ្ឌល​សាលា​នីតិសាស្រ្ត ដើម្បី​ច្បាប់​ និង យុត្តិ​ធម៌​សកល​ នៃ​សកល​វិទ្យាល័យ សាន់​ហ្វ្រាន់​ស៊ីស្កូ ផង​ដែរ​ ដែល​បណ្តា​និស្សិត​មក​ពី​សកល​វិទ្យាល័យ​ទាំង​នោះ​តែង​តែ​បាន​ទទួល​ឱ្យ​មក​ ហាត់​ការ​នៅ​ម.ស.ម.ក. តាម​រយៈ​កម្ម​វិធី អ្នក​ហាត់​ការ​អន្តរជាតិ​ របស់​ម.ស.ម.ក. ។ == កំណត់ចំណាំ == <references/> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == *[http://www.sithi.org Cambodia Human Rights Portal (Sithi)] *[http://www.cchrcambodia.org Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} *[http://www.facebook.com/group.php?gid=86860542208&ref=nf Cambodian Center for Human Rights (CCHR) Facebook Group] . [[Category:សិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា]] [[Category:អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស]] huqwif5hqpvo2j6gc473b7te8b34398 0 25824 338330 330114 2026-08-05T01:58:37Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338330 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:ปัญญาส_(๐๑)_-_๒๕๐๔.pdf|រូបភាពតូច| គម្របសៀវភៅ ''បញ្ញាសជាតក'' របស់ថៃបានបោះពុម្ពជាសៀវភៅបុណ្យសពក្នុងឆ្នាំ 1961]]'''''បញ្ញាសជាតក''''' ( {{Lang-my|ပညာသဇာတက}} ; {{Lang-th|ปัญญาสชาดก}} ) គឺ​ជា​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នៃ​រឿង​ចំនួន ៥០ នៃ​អតីតកាល​របស់​ព្រះពុទ្ធ​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍]] ​ដី​គោក​។ <ref name=":0">{{Cite journal|last=Kaung|first=Thaw|date=December 2006|title=Myanmar Dramatic Literature, its Rise and Decline|url=http://www.uclmyanmar.org/wp-content/uploads/2016/01/11-Myanmar-Dramatic-Literature.pdf|journal=Myanmar Historical Research Journal|pages=8–104}}</ref> រឿង​ទាំង​នោះ​ផ្អែក​តាម​រចនាបថ​របស់​ ជាតកត្ថវណ្ណនា ប៉ុន្តែ​មិន​មែន​មក​ពី [[ព្រះត្រៃបិដក|​គម្ពីរ​បាលី]] ​ផ្ទាល់​ទេ។ <ref>{{Citation|last=Collins|first=Steven|chapter=The Vessantara Jātaka|date=May 1998|pages=497–554|publisher=Cambridge University Press|language=en|doi=10.1017/cbo9780511520655.013|isbn=9780511520655|title=Nirvana and Other Buddhist Felicities}}</ref> <ref name=":1">{{Cite book|title=Collected Papers on Buddhist Studies|date=2001|isbn=9788120817760|language=en}}</ref> រឿងរ៉ាវរៀបរាប់អំពីជីវប្រវត្តិរបស់ព្រះពុទ្ធ និងបង្ហាញពីការទទួលបានភាពឥតខ្ចោះរបស់ព្រះពោធិសត្វ (ការកសាងបារមី, "perfection") ដោយផ្តោតលើបារមី​ទាំង ១០ នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​ថេរវាទ ឬ​បារមី​ទាំង ៦ នៅ​ក្នុង​ពុទ្ធសាសនា​និកាយ​មហាយាន ។ <ref name=":2">{{Cite book|title=Jataka Stories in Theravada Buddhism: Narrating the Bodhisatta Path|date=2013-06-28|isbn=9781409481317|language=en}}</ref> បញ្ញាសជាតក គឺ​ជា​អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមក្លែងក្លាយ ដែល​បរិយាយ​ដំណើរ​សាច់រឿង​ទាក់ទងនឹងទ្រឹស្តីនៅ​ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា​ដ៏​តិចតួច​បំផុត ហើយ​រឿងរ៉ាវ​ទាំង​នោះ​ពុំមាន​ចារ​នៅក្នុង​​គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក​ទេ ។ រឿង​ទាំង​នោះ​​ត្រូវ​បាន​និពន្ធ​​ឡើងក្រោយពេលដែលពុទ្ធសាសនាថេរវាទ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​យ៉ាង​រីកចម្រើន និង​បានជះឥទ្ធិពល​យ៉ាងខ្លាំងក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ អក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធនិយមក្លែងក្លាយ​មិន​បាន​​បញ្ចូល​មនោគមវិជ្ជា​ពុទ្ធនិយម​ទាំងស្រុង​ទៅ​ក្នុង​ផ្នត់គំនិត​មហាជន​ទេ ប៉ុន្តែ​រឿង​ទាំង​នោះ​បាន​បញ្ចូល​ផងដែរ​នូវ​គោលគំនិត​នៃ​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ។ រឿង​ទាំង​នោះ​ក៏​បានបញ្ចូលទំនៀមទម្លាប់ ជំនឿ សាសនា ជាតិនិយម និង​ប្រពៃណី​ផ្សេងៗ​ទាក់ទងនឹងអ្នកស្រុក​​នៅ​ក្នុង​ប្រទេសទាំងនោះ ។ == ប្រភពដើម == រឿង ''បញ្ញាសជាតក''ជាច្រើនមានភាពស្រដៀងគ្នាជាមួយនឹង អក្សរសិល្ប៍សំស្រ្កឹត ក៏ដូចជារឿងនិទានតាមីល ចិន ទីបេ ខូតាន់ និងរឿងនិទានប្រជាប្រិយអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ <ref>{{Cite journal|last=Fickle|first=Dorothy Helen|date=1978-01-01|title=An historical and structural study of the Paññāsa Jātaka|url=https://repository.upenn.edu/dissertations/AAI7908731|journal=University of Pennsylvania|pages=1–410}}</ref> យោងទៅតាមទំនៀមទំលាប់ភូមានៅសតវត្សទី ១៧ និង ១៨ <ref name=":2"/> រឿងប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅសតវត្សទី ១៥ [[អាណាចក្រឡានណា|ឡានណា]] ( ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ សម័យទំនើប)។ <ref name=":1"/> ឈ្មោះភូមា ''Zimmè Paññāsa ('' ဇင်းမယ်ပညာသ ''), <ref>{{Cite book|title=Bulletin of the Ramakrishna Mission Institute of Culture|date=1998|language=en}}</ref>'' តាមពិតមានន័យថា 'ឈៀងម៉ៃ ហាសិប' ហើយគេគិតថារឿងទាំងនេះប្រហែលជាមានដើមកំណើតនៅក្នុងទីក្រុងនោះ ដែលឥឡូវស្ថិតនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ <ref>{{Cite web |title=Paññāsa Jātaka |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110810105546767 |access-date=2022-03-16 |website=Oxford Reference |language=en}}</ref> ពីកន្លែងដែលការប្រមូលផ្តុំទំនងជាត្រូវបានបញ្ជូន។ ''<ref>{{Cite journal|last=Cone|first=Margaret|date=January 1984|title=Paññāsa-Jātaka, or Zimme Paṇṇāsa (In The Burmese Recension). Vol. II (Jātakas 26–50). Edited by Padmanabh S. Jaini. (Text Series, No. 173.) pp. xliii, 309–584. London, Pali Text Society, 1983. (Distributed by Routledge and Kegan Paul. £22.50.).|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|language=en|volume=116|issue=1|pages=172–173|doi=10.1017/S0035869X00166687|issn=2051-2066}}</ref>'' យោងតាម [[គាំរ៉ង់រាជានុភាហ្វ|ដាំរុងរាជនុភព]] រឿងរ៉ាវត្រូវបានចងក្រងជាលើកដំបូងនៅ [[ឈៀងម៉ៃ]] រវាងឆ្នាំ​១៤៦៧ និង​ ១៦៦៧ ៖ <ref name=":1" /> ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ នេះទំនងជាមិនត្រឹមត្រូវទេ។ ដូចដែលអ្នកប្រាជ្ញមួយចំនួនបានចង្អុលបង្ហាញថា រឿងនិទាន ''បញ្ញាសជាតក'' ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងសម័យ [[អាណាចក្រសុខោទ័យ|សុខោទ័យ]] (១២៣៨-១៤៣៨)។ <ref>{{Cite web |title=Paññāsa Jātaka: The Allegorical Buddhist Tales of Thailand |url=https://www.thailandfoundation.or.th/culture_heritage/pannasa-jataka-the-allegorical-buddhist-tales-of-thailand/ |access-date=2022-03-16 |website=Thailand Foundation |language=en-US}}</ref> ព្រះសង្ឃជាច្រើនអង្គបានភៀសខ្លួនទៅ [[ហ្លួងព្រះបាំង|ហ្លួងព្រះបាង]] មុន និងកំឡុងពេល [[អាណាចក្រឡានណា|ការដណ្តើមយកទីក្រុងឈៀងម៉ៃរបស់ភូមា]] ក្នុងឆ្នាំ ១៥៥៨ ហើយមួយចំនួនទៀតត្រូវបាននាំយកទៅភូមា។ នេះមិនត្រឹមតែអាចពន្យល់ពីការរីករាលដាលនៃ ''បញ្ញាសជាតក'' ប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងការកើនឡើងនៃការផលិតសាត្រាស្លឹករឹតដែលមាន ''បញ្ញាសជាតក''នៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកផងដែរ។ == កំណែ == ដោយ​សារ​តែ​រឿងនិទាន​ដើម​ឡើយ ហើយ​ជា​យូរ​មក​ហើយ​បាន​ផ្ទេរ​ដោយ​ផ្ទាល់​មាត់ វា​ពិបាក​ក្នុង​ការ​តាម​ដាន​ការ​វិវត្ត​ដ៏​ជាក់លាក់​មួយ។ ភាគច្រើននៃសាត្រាស្លឹករឹតដែលនៅរស់រានមានជីវិតដែលមាន បញ្ញាសជាតកមួយឬច្រើនមានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សទី ១៨ និងសតវត្សទី ១៩ ប៉ុន្តែភាគច្រើននៃពួកគេហាក់ដូចជាចម្លងពីសាត្រាស្លឹករឹតចាស់ៗ។ ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​នេះ​មាន​៣​វគ្គ គឺ​មួយ​ជា​ភាសា​ឡាវ និង​២​ជា​ភាសា​បាលី មួយ​មក​ពី​ភូមា និង​មួយ​ទៀត​មក​ពី​កម្ពុជា និង​ថៃ។ ខណៈពេលដែលមានការត្រួតគ្នាខ្លះរវាងកំណែ វាមានកម្រិតនៃការប្រែប្រួលយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុង ៣ ។ <ref>{{Cite journal|last=Skilling|first=Peter|date=2006|title=Jātaka and Paññāsa-jātaka in South-East Asia|url=http://www.palitext.com/JPTS_scans/JPTS_28_2006.pdf|journal=Journal of the Pali Text Society|volume=27|pages=113–174|accessdate=2024-08-26|archive-date=2015-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150409131504/http://www.palitext.com/JPTS_scans/JPTS_28_2006.pdf|dead-url=yes}}</ref> === ការបោះពុម្ពរាជវង្សថៃ === ការបោះពុម្ពព្រះរាជក្រឹត្យនៃជម្រើសនៃ ''បញ្ញាសជាតក'' ត្រូវបានតែងតាំងដោយស្តេច [[មង្កុដ|មង្កុត]] ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា រាមាទី៤ ដែលគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ​១៨៥១ ដល់ឆ្នាំ ១៨៦៨ ។ អត្ថបទនេះត្រូវបានសរសេរជាចម្បងជា [[អក្សរខ្មែរ]] ដែលប្រើជាទូទៅសម្រាប់គម្ពីរពុទ្ធសាសនាបាលីនៅភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ រហូតដល់ចុងសតវត្សទី ១៩ ។ ការ​បក​ប្រែ​ជា​ភាសា​ថៃ​លើក​ដំបូង​ត្រូវ​បាន​បោះពុម្ព​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២៣ ក្រោម​ការ​ដឹក​នាំ​របស់ [[គាំរ៉ង់រាជានុភាហ្វ|​ព្រះអង្គម្ចាស់ ដាំរុងរាជនុភព]] ដែល​ជា​បុត្រ​របស់​ព្រះ​មហាក្សត្រ។ សំណុំនៃភាសាថៃភាគខាងជើង ''បញ្ញាសជាតក'' បកប្រែពី អក្សរថៃថាម ទៅជា [[អក្សរថៃ]] ត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងឆ្នាំ 1998 ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ សាកលវិទ្យាល័យឈៀងម៉ៃ ។ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិដែលចូលរួមក្នុងគម្រោងនេះ ចង្អុលបង្ហាញថា កំណែសាត្រាស្លឹករឹតដើមដែលសរសេរជាអក្សរថៃថាមខាងជើង ភាគច្រើនជា [[ភាសាថៃខាងជើង]] ដែលមានពាក្យ និងឃ្លាបន្ថែមជាភាសាបាលី។ <ref>{{Cite web |last=Igunma |first=Jana |last2=Ginsburg |first2=Henry |date=2020-06-05 |title=A Thai royal edition of Pannasa Jataka (ปัญญาสชาดก) |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2020/06/a-thai-royal-edition-of-pannasa-jataka.html |access-date=2022-03-16 |website=The British Library |language=en |archivedate=2022-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220512010636/https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2020/06/a-thai-royal-edition-of-pannasa-jataka.html |url-status=dead }}</ref> នៅក្នុងការប្រមូល ''បញ្ញាសជាតក'' របស់ថៃនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះមាន ៦១ រឿងនិទាន ។ នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ប្រភេទ ''telenovela'' របស់ថៃដែលគេស្គាល់ថា " ''jakrawong'' " ត្រូវបានបំផុសគំនិតពី បញ្ញាសជាតក'';'' រឿងប្រឌិតអំពីរាជវង្ស ជារឿយៗពាក់ព័ន្ធនឹងអំណាចវេទមន្តដ៏ភ្លឺស្វាង - នៅតែពេញនិយម ទោះបីជាមានអត្ថិភាពជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ គុណធម៌ដូចជា សេចក្តីសុចរិត និងសីលធម៌ត្រូវបានជំនួសដោយអាវុធ និងកម្លាំងសាហាវ។ យោងតាមលោក Niyata Lausunthorn ការធ្វើទំនើបកម្មនៃ ''បញ្ញាសជាតក'' បានជួយរក្សាបាននូវប្រជាប្រិយភាពរបស់ខ្លួនរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ទោះបីជាវាជួនកាលមានការចាកចេញយ៉ាងយូរពី ''ជាតក''របស់បាលីក៏ដោយ។ <ref>{{Cite journal|last=Lausunthorn|first=Niyada|date=March 2015|title=ปัญญาสชาดก|trans-title=Paññāsa Jātaka|url=http://magazine.culture.go.th/2015/1/mobile/index.html#p=37|journal=Watthanatham Journal|language=th|volume=1|issue=54|pages=34–41|via=Department of Cultural Promotion, Royal Government of Thailand}}</ref> === កំណែខ្មែរ === ''បញ្ញាសជាតក'' របស់កម្ពុជា, មិនមែនជាផ្នែកមួយនៃ [[ព្រះត្រៃបិដក|បាលី]] ដកស្រង់និងយកគំរូតាមរចនាប័ទ្មនៃ ''សាស្ត្រាល្បែង ,'' ប្រឌិតនិងអក្សរសាស្រ្តខ្មែរអប់រំ។ ''បញ្ញាសជាតក'' មាន ៤ ប្រភេទដែលសរសេរនៅលើ ៖ * សាត្រាស្លឹករឹត ទាំងភាសាខ្មែរ និងភាសាបាលី * សម្រាំងដែលបានកែសម្រួលពីស្លឹកត្នោតជាភាសាបាលីជាបួនភាគ, * ''បញ្ញាសជាតកសង្ខេប'' ជាភាសាខ្មែរ សង្ខេប និង * ''បញ្ញាសជាតកសម្រាយ,'' អធិប្បាយអំពី ''បញ្ញាសជាតក'' ជាបួនភាគ។ ''ជាតក''ខ្មែរ រឿងជីវិតរបស់ព្រះពុទ្ធ ចេញដំណើរពីគំរូឥណ្ឌា ក្នុងការពណ៌នាស្ត្រីភាគច្រើនថាជាមនុស្សឆ្លាតវៃ សកម្ម និងថ្លៃថ្នូរ ហើយរៀបរាប់លម្អិតអំពីផលវិបាកសម្រាប់បុរសដែលមិនចាត់ទុកស្ត្រីដូចខ្លួន។ <ref>{{Cite book|last1=Jacobsen|first1=Trudy|url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC|title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History|date=2008|isbn=978-87-7694-001-0|pages=78|language=en}}</ref> ចំពោះបញ្ញាសជាតក'','' ៥១ ទៀត ទេវកថា ជាតកដែល មិនមែនជានិទានត្រូវបានប្រមូលពួកវាពី[[អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ|រឿងព្រេង ខ្មែរ]] ក្នុង សម័យ ''[[សង្គមរាស្រ្តនិយម|សង្គម រាស្ត្រ និយម]]'' ; ពួកគេត្រូវបានបោះពុម្ពម្តងទៀតជា ៨ ភាគក្នុងឆ្នាំ <ref>{{Cite book|last=សុង|first=ស៊ីវ|url=http://5000year.space/0datacenter/book/3005-2018/b/book3-004.pdf|title=សៀវភៅប្រជុំនិទានជាតក|publisher=បណ្ណាគារ ត្រៃរតន៍|year=2002|location=Phnom Penh|language=km}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422013139/https://5000year.space/0datacenter/book/3005-2018/b/book3-004.pdf |date=2024-04-22 }}</ref> == ការវិភាគ == === សីលៈ ការលើកតម្កើងនៃការលះបង់ខ្លួនឯង === ខណៈពេលដែលទំនៀមទម្លាប់ព្រះពុទ្ធសាសនាសំខាន់ៗមិនលើកកម្ពស់ [[ទុក្ករបុគ្គល|ការធ្វើទុក្ករកម្ម]] ទេ រឿងនិទាន ''បញ្ញាសជាតក'' បង្ហាញពីតម្លៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ជាក់លាក់មួយនៅក្នុងការអនុវត្ត ''[[ពោធិសត្វ]]'' នៃការលះបង់ខ្លួនឯង និងការលះបង់ចំពោះមាតាបិតា និង [[ព្រះពុទ្ធ]] [[ព្រះធម៌]] និង ព្រះសង្ឃ ។ <ref>{{Cite journal|last=Sheravanichkul|first=Arthid|date=2008-08-05|title=Self-Sacrifice of the Bodhisatta in the Paññāsa Jātaka|url=https://compass.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1749-8171.2008.00095.x|journal=Religion Compass|volume=2|issue=5|pages=769–787|doi=10.1111/j.1749-8171.2008.00095.x|issn=1749-8171}}</ref> == រូបតំណាង == គំនូរដែលលេចឡើងនៅក្នុង ''បញ្ញាសជាតក''ខ្លះក៏អាចត្រូវបានរកឃើញនៅលើការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះនៅសតវត្សរ៍ទី 9 នៅ [[បូរ៉ូប៊ូឌួ|បូរ៉ូប៊ូឌូរ]] នៅកោះជ្វាដែលបង្ហាញថា ''បញ្ញាសជាតក'' ខ្លះអាចមកពីរឿងព្រេងអាស៊ីអាគ្នេយ៍មុនពុទ្ធសាសនា។ == សូមមើលផងដែរ។ == * សីលធម៌ព្រះពុទ្ធសាសនា * [[ខុទ្ទកនិកាយ]] * [[ជាតក|រឿងនិទានជាតក]] * បញ្ជីនៃជាតក * ''សាស្តា ល្បែង'' * ''[[ទសជាតក]]'' * ''[[វេស្សន្ដរជាតក|ព្រះវេស្សន្តរជាតក]]'' aikowgynhhyqe99nz13d49pomafis8i 0 26943 338300 338208 2026-08-04T12:21:22Z Sreynaree1986 47227 /* ព្រេងនិទានក្នុងសិលាចារឹក */ ប្រវត្តិ 338300 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ព្រះមេសោមា<br/>'''(លីវយី ឬ នាងនាគ)''' | title = | image = Statue_of_Kaundinya_I_and_Queen_Soma.jpg | caption = ព្រះបរមរូបព្រះថោងនាងនាគ [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ក្រុងកំពង់សោម]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ | succession = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] | more_text = | reign = រជ្ជកាលគ្រងរាជ គ.ស ៥២-៦៨ | reign_type = រជ្ជកាលគ្រងរាជ | reg_type = | regent = | predecessor = ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]] | successor = ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | succession1 = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | reign1 = រជ្ជកាល គ.ស ៦៨-ស.វទី១ | predecessor1 = | successor1 = [[ឝ្រីមារញទេវី|ស្រីមារញទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ]]) | spouse = ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | issue = | house = រាជត្រកូលសោមវង្ស {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]] | mother = | full_name = '''ព្រះនាងសោមា''' ឬ '''ព្រះនាងលីវយី''' ឬ '''នាងនាគ''' | birth_date = ប្រហែលដើមសតវត្សទី១ | birth_place = នគរ[[ភ្វូណាន]] រឺ [[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា#ស្រីគោត្របូរណ៍|នគរគោកធ្លក]] រឺ [[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា#ស្រីគោត្របូរណ៍|សក្កទ្វីប]] | death_date = ប្រហែលចុងសតវត្សទី១ | death_place = នគរភ្វូណាន | date of burial = | place of burial = | religion = [[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]] {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''កុរុងសោមា''' ឬ '''លីវយី''' ឬ '''នាងនាគ'''<ref>{{Cite web |title=SEAlang Dictionary |url=http://www.sealang.net/khmer/search.pl?dict=khmer&hasFocus=def&approx=&orth=+%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84&phone=&def=&anon=on&matchEntry=any&matchLength=word&matchPosition=any&source=&ety=&pos=&usage=&subject=&useTags=1 |access-date=2023-10-14 |website=sealang.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=SEAlang Dictionary |url=http://www.sealang.net/khmer/search.pl?dict=khmer&hasFocus=orth&approx=&orth=%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%B8&phone=&def=&anon=on&matchEntry=any&matchLength=word&matchPosition=any&source=&ety=&pos=&usage=&subject=&useTags=1 |access-date=2023-10-14 |website=sealang.net}}</ref> (ប្រ.ដើមសតវត្សទី១-ប្រ.ចុងសតវត្សទី១) រជ្ជកាល (ប្រ.ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១-៥២ នៃគ.ស) ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនគរ[[ភ្វូណាន]] និងជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ក្សត្រទីមួយនៃគោកធ្លក]] (សោយរាជ្យ រ.សតវត្សទី១)។ ព្រះនាងក៏ជាមេដឹកនាំស្រីទីមួយនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]]ដែរ។ ព្រះនាងជាព្រះមហេសីនៃកុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១]]។ ==ព្រះនាម== បើតាមឈ្មោះ ''សោមា'' មានន័យថា ''កូនព្រះចន្ទ រឺ លោកខែ''។ ក្នុងអត្ថន័យនៃឈ្មោះវាហាក់ដូចជា ចង់បញ្ជាក់ពីខ្សែស្រឡាយរវាង ព្រះអាទិត្យ និង ព្រះចន្ទ។ ===ពង្សាវតារ=== *ព្រះបិតាព្រះនាម [[សោម (រឿងនិទាន)|មូម៉ា]] **ព្រះមេល្វោ ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] == ព្រេងនិទានក្នុងសិលាចារឹក == បើតាមសិលាចារឹកនៅ[[មីសឺន]] ([[កម្ពុជាក្រោម]]) ដែលគេបានសិក្សាកំណត់ថា ចារឆ្លាក់នៅក្នុងព.ស. ៦៥៨ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី១ ​មាន​ព្រះ​នាមថា កៅ​ណ្ឌិន្យ។ សិលាចារឹកនោះ បានបញ្ជាក់ថាព្រះអង្គ បានទទួល​[[លំពែង​]]មួយ​ជា​ចំណង​ដៃ​ពី[[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ព្រាហ្មណ៍]]​ [[អឝ្វតថាមន]] សម្រាប់​យក​ទៅ​ចោល​ផ្សង កំណត់​ទឹក​ដី ដែលត្រូវរៀបចំនគរ។ លំពែងនោះបានធ្លាក់ចំ[[ភ្វូណាន|នគរគោក​ធ្លក]] ឬ​ស្រុក​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅ​ណ្ឌិន្យ]] ត្រូវ​បាន​រៀបអភិសេកជាមួយនិង ព្រះនាងសោមា ដែលត្រូវជាបុត្រីរបស់ស្ដេច[[សោម (រឿងនិទាន)|ភុជង្គនាគ]]។ ==រឿងនិទាន== ទឹក​ដី​នៅ​តាម​ដង​[[ទន្លេ​មេគង្គ​ភាគ​ខាង​ក្រោម]] ហើយ​និង​ក្នុង​ដែន​ដី​សណ្ដ​នៃ​ទន្លេ​នេះ បាន​ត្រូវ​ពួក​ខ្មែរ​មួយ​ក្រុម​ដែល​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​សត្វ​[[នាគ]] ឬ​ដែល​ជឿ​ថា [[បុព្វបុរស​]][[ដូនតា]]​របស់​ខ្លួន មាន​[[អម្បូរ​]]មក​ពី​ពូជ​នាគ រស់​នៅ​តាំង​ពី​យូរ​លង់​មក​ហើយ។ ឯកសារ​ចិនរបស់លោក [[ខាងថាយ]] ដែល​បាន​មក​ទស្សនា​នគរភ្វូណាននៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​[[គ្រិស្ដសករាជ]] បាន​រៀប​រាប់​ថា ប្រហែល​ជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​៥០​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ មាន​ជនជាតិ[[​ឥណ្ឌា]] ជា​[[ព្រាហ្មណ៍]]​ម្នាក់​ឈ្មោះ [[ហ៊ុនទៀន|ហ៊ុនធៀន]] បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] តាម​កោះ​ខាង​ត្បូង​មក​អាណាចក្រភ្វូណាន។ ហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​អោយ​ព្រាហ្មណ៍ ហ៊ុនធៀន ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​នគរភ្វូណាននេះ ព្រោះ​យប់​មួយ​កុរុងហ៊ុនធៀន បាន​យល់​សប្ដិ​ឃើញ​ថា [[ទេវតា]]​ដែល​បី​បាច់​ថែ​រក្សា​ព្រះអង្គ បាន​ធ្វើ​អំណោយ[[​ធ្នូ​ទិព្វ​]]មួយ​ដល់​ព្រះអង្គ ហើយ​បញ្ជា​អោយ​ព្រះអង្គ​ឡើង​ជិះ​សំពៅ​ដ៏​ធំ​មួយ។ លោក[[ខាងថាយ]] បន្ត​ថា លុះ​ព្រឹក​ឡើង ព្រះអង្គ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់[[​ទេវស្ថាន]] ដើម្បី​ធ្វើ​សក្ការៈបូជា ស្រាប់​តែ​បាន​ឃើញ​ធ្នូ​ទិព្វ​នោះ​ដូច​សុបិន​មែន។ ដោយ​សុបិន​ឆុត​ដូច្នេះ ព្រះអង្គ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​[[សមុទ្រ]] ទៅ​កាន់​អាណាចក្រភ្វូណានតាម​ការ​ណែនាំ​របស់​ទេវតា​ក្នុង​ការ​យល់​សប្ដិ​នោះ។ មក​ដល់​នគរភ្វូណាន កុរុងហ៊ុនធៀន បាន​ពើប​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​រាជិនី​នៃ​រដ្ឋ​នេះ ដែលលោកកាំងថៃ ថា​មាន​ព្រះនាម​ថា ព្រះនាងលាវយ៉េក។ ព្រះនាងលាវយ៉េក ដែល​បាន​នាំ​កំលាំង​ទ័ព​មក​វាយ​លុក​លើ​សំពៅ​កុរុងហ៊ុនធៀនមុន។ ដោយ​[[ឫទ្ធានុភាព]]​ធ្នូ​ទិព្វ ព្រះអង្គ​ក៏​ទទួល​បាន​ជ័យ​ជម្នះ​លើ​ព្រះនាង លាវយ៉េក ដែល​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក ដោយ​ព្រះអង្គ​បាន​បាញ់​សំពៅ​របស់​ព្រះនាង​អោយ​ធ្លាយ​ពី​ម្ខាង​ទៅ​ម្ខាង។ ដោយ​ឃើញ​កុរុងហ៊ុនធៀន មាន​ឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ដូច្នោះ ព្រះនាង លាវយ៉េក ក៏​ព្រម​ចាញ់​ព្រះអង្គ ហើយ​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​រៀប​អភិសេក​ព្រះនាង​ជា[[អគ្គមហេសី]] តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក។ ==ការ​បង្កើត​រាជវង្ស​ដំបូង== អ្នក​ស្នងរាជ្យ​ត​ពី​កុរុង[[ហ៊ុនទៀន|ហ៊ុនធៀន]] គឺ​ជា​កូន​ចៅ​របស់​ព្រះអង្គ ក្នុង​នោះ​មាន​កុរុង[[ហ៊ុនផានខ្វាង|ហ៊ុនផានហួង]] ដែល​ជា​ព្រះរាជា​មួយ​អង្គ​ខ្លាំង​ពូកែ មាន​កលល្បិច​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ពង្រឹង​អំណាច​កណ្ដាល ហើយ​វាយ​ពង្រីក​អាណាចក្រ​អោយ​ធំ​ទូលាយ។ ស្ដេច​អង្គ​នេះ​សោយ​ទិវង្គត​ក្នុង​ព្រះជន្ម ៩០​ព្រះវស្សា នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​អ្នក​និពន្ធ​ចិន ថា​មាន​ព្រះនាម [[ផានផាន]] ត្រូវ​ជ្រើស​តាំង​អោយ​ឡើង​ស្នងរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជា​អង្គ​ថ្មី​នេះ បាន​ប្រគល់​កិច្ចការ​រដ្ឋ​ទាំងអស់​ទៅ​អោយ​មេ​ទ័ព​ម្នាក់​ឈ្មោះ [[ឝ្រីមារញ]] មើល​កិច្ចការ​ជំនួស។ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បាន​តែ​បី​ឆ្នាំ​ក៏​សុគត​ទៅ។ ពួក​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី ក៏​ជ្រើស​មេ​ទ័ព ឝ្រីមារញ អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ===រាជពង្សាវលី=== *លីវយី និង ហ៊ុនទៀន មានបុត្រ មិនស្គាល់? ** អាចជាព្រះនត្តា រឺ ព្រះរាជបុត្រស្នងតពីព្រះរាជបុត្រផ្សេងទៀត '''ហ៊ុនផានហួង''' រឺ អាច ជា '''ផានហួងហ៊ុន''' រឺ '''ផានហួងវម៌្ម''' សោយរាជ្យបន្ត ប្រហែលចុះពីហ៊ុនទៀន ពីររជ្ជកាល រឺ មួយរជ្ជកាល ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយបណ្ឌិតរស់ ចន្ទ្រាបុត្រ * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|សោមា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after=ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-reg}} {{s-bef|before=-}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after=[[ឝ្រីមារញទេវី|ស្រីមារញទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] {{Cambodia-stub}} thxvksk9lo1bmi57ng6x8ermkttcc78 338301 338300 2026-08-04T12:37:46Z Sreynaree1986 47227 /* រឿងនិទាន */ ប្រវត្តិ 338301 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ព្រះមេសោមា<br/>'''(លីវយី ឬ នាងនាគ)''' | title = | image = Statue_of_Kaundinya_I_and_Queen_Soma.jpg | caption = ព្រះបរមរូបព្រះថោងនាងនាគ [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ក្រុងកំពង់សោម]] [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ | succession = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] | more_text = | reign = រជ្ជកាលគ្រងរាជ គ.ស ៥២-៦៨ | reign_type = រជ្ជកាលគ្រងរាជ | reg_type = | regent = | predecessor = ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]] | successor = ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | succession1 = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | reign1 = រជ្ជកាល គ.ស ៦៨-ស.វទី១ | predecessor1 = | successor1 = [[ឝ្រីមារញទេវី|ស្រីមារញទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ]]) | spouse = ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | issue = | house = រាជត្រកូលសោមវង្ស {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]] | mother = | full_name = '''ព្រះនាងសោមា''' ឬ '''ព្រះនាងលីវយី''' ឬ '''នាងនាគ''' | birth_date = ប្រហែលដើមសតវត្សទី១ | birth_place = នគរ[[ភ្វូណាន]] រឺ [[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា#ស្រីគោត្របូរណ៍|នគរគោកធ្លក]] រឺ [[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា#ស្រីគោត្របូរណ៍|សក្កទ្វីប]] | death_date = ប្រហែលចុងសតវត្សទី១ | death_place = នគរភ្វូណាន | date of burial = | place of burial = | religion = [[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]] {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''កុរុងសោមា''' ឬ '''លីវយី''' ឬ '''នាងនាគ'''<ref>{{Cite web |title=SEAlang Dictionary |url=http://www.sealang.net/khmer/search.pl?dict=khmer&hasFocus=def&approx=&orth=+%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84&phone=&def=&anon=on&matchEntry=any&matchLength=word&matchPosition=any&source=&ety=&pos=&usage=&subject=&useTags=1 |access-date=2023-10-14 |website=sealang.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=SEAlang Dictionary |url=http://www.sealang.net/khmer/search.pl?dict=khmer&hasFocus=orth&approx=&orth=%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%B8&phone=&def=&anon=on&matchEntry=any&matchLength=word&matchPosition=any&source=&ety=&pos=&usage=&subject=&useTags=1 |access-date=2023-10-14 |website=sealang.net}}</ref> (ប្រ.ដើមសតវត្សទី១-ប្រ.ចុងសតវត្សទី១) រជ្ជកាល (ប្រ.ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១-៥២ នៃគ.ស) ជាអ្នកគ្រប់គ្រងនគរ[[ភ្វូណាន]] និងជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ក្សត្រទីមួយនៃគោកធ្លក]] (សោយរាជ្យ រ.សតវត្សទី១)។ ព្រះនាងក៏ជាមេដឹកនាំស្រីទីមួយនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]]ដែរ។ ព្រះនាងជាព្រះមហេសីនៃកុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១]]។ ==ព្រះនាម== បើតាមឈ្មោះ ''សោមា'' មានន័យថា ''កូនព្រះចន្ទ រឺ លោកខែ''។ ក្នុងអត្ថន័យនៃឈ្មោះវាហាក់ដូចជា ចង់បញ្ជាក់ពីខ្សែស្រឡាយរវាង ព្រះអាទិត្យ និង ព្រះចន្ទ។ ===ពង្សាវតារ=== *ព្រះបិតាព្រះនាម [[សោម (រឿងនិទាន)|មូម៉ា]] **ព្រះមេល្វោ ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] == ព្រេងនិទានក្នុងសិលាចារឹក == បើតាមសិលាចារឹកនៅ[[មីសឺន]] ([[កម្ពុជាក្រោម]]) ដែលគេបានសិក្សាកំណត់ថា ចារឆ្លាក់នៅក្នុងព.ស. ៦៥៨ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី១ ​មាន​ព្រះ​នាមថា កៅ​ណ្ឌិន្យ។ សិលាចារឹកនោះ បានបញ្ជាក់ថាព្រះអង្គ បានទទួល​[[លំពែង​]]មួយ​ជា​ចំណង​ដៃ​ពី[[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ព្រាហ្មណ៍]]​ [[អឝ្វតថាមន]] សម្រាប់​យក​ទៅ​ចោល​ផ្សង កំណត់​ទឹក​ដី ដែលត្រូវរៀបចំនគរ។ លំពែងនោះបានធ្លាក់ចំ[[ភ្វូណាន|នគរគោក​ធ្លក]] ឬ​ស្រុក​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅ​ណ្ឌិន្យ]] ត្រូវ​បាន​រៀបអភិសេកជាមួយនិង ព្រះនាងសោមា ដែលត្រូវជាបុត្រីរបស់ស្ដេច[[សោម (រឿងនិទាន)|ភុជង្គនាគ]]។ ==រឿងនិទាន== ទឹក​ដី​នៅ​តាម​ដង​[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|ទន្លេ​មេគង្គ​ភាគ​ខាង​ក្រោម]] ហើយ​និង​ក្នុង​ដែន​ដី​សណ្ដ​នៃ​ទន្លេ​នេះ បាន​ត្រូវ​ពួក​ខ្មែរ​មួយ​ក្រុម​ដែល​មាន​ជំនឿ​ទៅ​លើ​សត្វ​[[នាគ]] ឬ​ដែល​ជឿ​ថា [[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|បុព្វបុរស​]][[វិញ្ញាណនិយម|ដូនតា]]​របស់​ខ្លួន មាន​[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|អម្បូរ​]]មក​ពី​ពូជ​នាគ រស់​នៅ​តាំង​ពី​យូរ​លង់​មក​ហើយ។ ឯកសារ​ចិនរបស់លោក [[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|ខាងថាយ]] ដែល​បាន​មក​ទស្សនា​នគរភ្វូណាននៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​[[គ្រឹស្តសករាជ(គ.ស)|គ្រិស្ដសករាជ]] បាន​រៀប​រាប់​ថា ប្រហែល​ជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​៥០​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ មាន​ជនជាតិ[[​ឥណ្ឌា]] ជា​[[ព្រាហ្មណ៍]]​ម្នាក់​ឈ្មោះ [[ហ៊ុនទៀន|ហ៊ុនធៀន]] បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ពី​ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] តាម​កោះ​ខាង​ត្បូង​មក​អាណាចក្រភ្វូណាន។ ហេតុ​ដែល​បណ្ដាល​អោយ​ព្រាហ្មណ៍ ហ៊ុនធៀន ធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​នគរភ្វូណាននេះ ព្រោះ​យប់​មួយ​កុរុងហ៊ុនធៀន បាន​យល់​សប្ដិ​ឃើញ​ថា [[ទេវតា]]​ដែល​បី​បាច់​ថែ​រក្សា​ព្រះអង្គ បាន​ធ្វើ​អំណោយ[[ដងធ្នូ|ធ្នូ​ទិព្វ​]]មួយ​ដល់​ព្រះអង្គ ហើយ​បញ្ជា​អោយ​ព្រះអង្គ​ឡើង​ជិះ​សំពៅ​ដ៏​ធំ​មួយ។ លោក[[ខាងថាយ]] បន្ត​ថា លុះ​ព្រឹក​ឡើង ព្រះអង្គ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​កាន់[[​ទេវស្ថាន]] ដើម្បី​ធ្វើ​សក្ការៈបូជា ស្រាប់​តែ​បាន​ឃើញ​ធ្នូ​ទិព្វ​នោះ​ដូច​សុបិន​មែន។ ដោយ​សុបិន​ឆុត​ដូច្នេះ ព្រះអង្គ​ក៏​ធ្វើ​ដំណើរ​តាម​[[សមុទ្រ]] ទៅ​កាន់​អាណាចក្រភ្វូណានតាម​ការ​ណែនាំ​របស់​ទេវតា​ក្នុង​ការ​យល់​សប្ដិ​នោះ។ មក​ដល់​នគរភ្វូណាន កុរុងហ៊ុនធៀន បាន​ពើប​ប្រយុទ្ធ​ជាមួយ​រាជិនី​នៃ​រដ្ឋ​នេះ ដែលលោកកាំងថៃ ថា​មាន​ព្រះនាម​ថា ព្រះនាងលាវយ៉េក។ ព្រះនាងលាវយ៉េក ដែល​បាន​នាំ​កំលាំង​ទ័ព​មក​វាយ​លុក​លើ​សំពៅ​កុរុងហ៊ុនធៀនមុន។ ដោយ​[[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ឫទ្ធានុភាព]]​ធ្នូ​ទិព្វ ព្រះអង្គ​ក៏​ទទួល​បាន​ជ័យ​ជម្នះ​លើ​ព្រះនាង លាវយ៉េក ដែល​ជា​ម្ចាស់​ស្រុក ដោយ​ព្រះអង្គ​បាន​បាញ់​សំពៅ​របស់​ព្រះនាង​អោយ​ធ្លាយ​ពី​ម្ខាង​ទៅ​ម្ខាង។ ដោយ​ឃើញ​កុរុងហ៊ុនធៀន មាន​ឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ដូច្នោះ ព្រះនាង លាវយ៉េក ក៏​ព្រម​ចាញ់​ព្រះអង្គ ហើយ​ព្រះអង្គ​ក៏​បាន​រៀប​អភិសេក​ព្រះនាង​ជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អគ្គមហេសី]] តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក។ ==ការ​បង្កើត​រាជវង្ស​ដំបូង== អ្នក​ស្នងរាជ្យ​ត​ពី​កុរុង[[ហ៊ុនទៀន|ហ៊ុនធៀន]] គឺ​ជា​កូន​ចៅ​របស់​ព្រះអង្គ ក្នុង​នោះ​មាន​កុរុង[[ហ៊ុនផានខ្វាង|ហ៊ុនផានហួង]] ដែល​ជា​ព្រះរាជា​មួយ​អង្គ​ខ្លាំង​ពូកែ មាន​កលល្បិច​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ពង្រឹង​អំណាច​កណ្ដាល ហើយ​វាយ​ពង្រីក​អាណាចក្រ​អោយ​ធំ​ទូលាយ។ ស្ដេច​អង្គ​នេះ​សោយ​ទិវង្គត​ក្នុង​ព្រះជន្ម ៩០​ព្រះវស្សា នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី​៣​នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​អ្នក​និពន្ធ​ចិន ថា​មាន​ព្រះនាម [[ផានផាន]] ត្រូវ​ជ្រើស​តាំង​អោយ​ឡើង​ស្នងរាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះអង្គ។ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជា​អង្គ​ថ្មី​នេះ បាន​ប្រគល់​កិច្ចការ​រដ្ឋ​ទាំងអស់​ទៅ​អោយ​មេ​ទ័ព​ម្នាក់​ឈ្មោះ [[ឝ្រីមារញ]] មើល​កិច្ចការ​ជំនួស។ ព្រះអង្គ​សោយរាជ្យ​បាន​តែ​បី​ឆ្នាំ​ក៏​សុគត​ទៅ។ ពួក​នាម៉ឺន​សព្វ​មុខ​មន្ត្រី ក៏​ជ្រើស​មេ​ទ័ព ឝ្រីមារញ អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ===រាជពង្សាវលី=== *លីវយី និង ហ៊ុនទៀន មានបុត្រ មិនស្គាល់? ** អាចជាព្រះនត្តា រឺ ព្រះរាជបុត្រស្នងតពីព្រះរាជបុត្រផ្សេងទៀត '''ហ៊ុនផានហួង''' រឺ អាច ជា '''ផានហួងហ៊ុន''' រឺ '''ផានហួងវម៌្ម''' សោយរាជ្យបន្ត ប្រហែលចុះពីហ៊ុនទៀន ពីររជ្ជកាល រឺ មួយរជ្ជកាល ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយបណ្ឌិតរស់ ចន្ទ្រាបុត្រ * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|សោមា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=ព្រះបាទ[[សោម (រឿងនិទាន)|សោមនាគ]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after=ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-reg}} {{s-bef|before=-}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after=[[ឝ្រីមារញទេវី|ស្រីមារញទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសម័យនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះក្សត្រីយានីសម័យនគរភ្នំ]] {{Cambodia-stub}} 05pl5jm1olk2gtrpslkik5wvarcvv1i 0 26949 338306 335524 2026-08-04T13:34:42Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង សម័យកាលនគរភ្នំ 338306 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = កៅណ្ឌិន្យទី១<br/>(ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = Statue of Preah Thong Neang Neak.jpg | caption = រូបសំណាក់ព្រះថោងតោងស្បៃនាងនាគនៅ[[ក្រុងព្រះសីហនុ]] | reign = គ.ស ៦៨-ស.វទី១ | coronation = | full name = | predecessor = [[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]] | successor = [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្ម]] | spouse = [[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]] | issue = | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> រាជត្រកូលសោមវង្ស {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} <br> រាជត្រកូលសោមវង្ស {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = ប្រហែលដើមសតវត្សទី១ | birth_place = [[កោះជ្វា]] | death_date = ប្រហែលចុងសតវត្សទី១ | death_place = [[ភ្វូណាន]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} '''កុរុងកៅណ្ឌិន្យទី១ ឬ ហ៊ុនទៀន ឬ ព្រះថោង''' (ដើមសតវត្សទី១-ចុងសតវត្សទី១ នៃ គ.ស) រជ្ជកាល (គ.ស ៥២-ខាងចុងសតវត្សទី១) គឺជាក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន([[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រភ្នំ]])ទី២បន្ទាប់ពីព្រះនាង[[ព្រះនាងសោមា|សោមា]](នាងនាគ)។ '''ព្រះថោង ឬ កោណ្ឌិន្យ''' (អានថា៖ គាន់-ឌិន)([[ចិន]]: 混塡 - Hun Tien) "ព្រះបាទហ៊ុនទៀន" ([[អង់គ្លេស]]: Kaundinya) ព្រះអង្គគឺជាស្ដេចនិរទេស មកពីកោះជ្វា ([[អង់គ្លេស]]: Java) ដែលយល់សុបិន ថាបានទទួល​លំពែង​មួយ​ជា​ចំណង​ដៃ​ពី​ព្រាហ្មណ៍ "អត្វាមនៈ" សម្រាប់​យក​ទៅ​ចោល​ផ្សង កំណត់​ទឹក​ដី ដែលត្រូវរៀបចំនគរ លំពែងនោះបានធ្លាក់ចំនគរគោក​ធ្លក នៃ[[នគរភ្នំ]] ហើយទ្រង់បានធ្វើដំណើរមកដល់នគរភ្នំតាមសុបិននេះដែលត្រូវនិងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ។<ref> {{cite book |last= |first= |author= Ainslie Thomas Embree, Carol Gluck, George Sansom Professor of History Carol Gluck |date= 1997 |title=Asia in Western and World History: A Guide for Teaching |url= https://books.google.com.kh/books?id=Xn-6yMhAungC&dq=Kaundinya+I+funan&source=gbs_navlinks_s|location=|publisher= M.E. Sharpe Project on Asia in the Core Curriculum of Schools and Colleges (Columbia University) |isbn=9781563242656|page=998}}</ref> ដែលយោងតាមកំណត្រារបស់លោក [[កាងថាយ]] ([[ចិន]]: 康泰) លោក គឺជាអ្នកដំណើរចិនម្នាក់នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣ មកពីនគរអ៊ូខាងកើត។ លោកត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារតែការធ្វើដំណើររបស់លោកទៅកាន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ជាមួយលោក ជូយិង ([[ចិន]]:朱應) ដែលបានធ្វើកំណត់ត្រាអំពីនគរភ្នំ របស់កម្ពុជា ។<ref>{{cite book|last=Hall|first=D.G.E.|title=A History of South-East Asia, Fourth Edition|year=1981|publisher=Macmillan Education Ltd.|location=Hong Kong|isbn=0-333-24163-0|pages=25}}</ref> ==អំនះអំអាងផ្សេង== បើតាមសិលាចារឹកនៅ[[មីសឺន]] ([[កម្ពុជាក្រោម]]) ដែលគេបានសិក្សាកំណត់ថា ចារឆ្លាក់នៅក្នុង គ.ស ៦៥៨ ព្រះ​មហា​ក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី១ ​មាន​ព្រះ​នាមថា កៅ​ណ្ឌិន្យ។ សិលាចារឹកនោះ បានបញ្ជាក់ថាព្រះអង្គ បានទទួល​[[លំពែង​]]មួយ​ជា​ចំណង​ដៃ​ពី​ព្រាហ្មណ៍ [[អឝ្វតថាមន]] សម្រាប់​យក​ទៅ​ចោល​ផ្សង កំណត់​ទឹក​ដី ដែលត្រូវរៀបចំនគរ។ លំពែងនោះបានធ្លាក់ចំ[[ភ្វូណាន|នគរគោក​ធ្លក]] ឬ​ស្រុក​ខ្មែរ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​។ បន្ទាប់​មក ព្រះ​[[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|កៅ​ណ្ឌិន្យ]] ត្រូវ​បាន​រៀបអភិសេកជាមួយនិង [[សោមា|ព្រះនាងអូម៉ា]] ដែលត្រូវជាបុត្រីរបស់ស្ដេច[[សោម (រឿងនិទាន)|ភុជង្គនាគ]]។ បើមើលតាមរឿង វាហាក់ដូចជាស៊ីគ្នានឹងរឿង[[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង]] [[ធារាវត្តី (នាងនាគ)|នាងនាគ]]។ ==ពង្សាវលី== * ព្រះបិតាក្មេក ព្រះនាម [[សោម (រឿងនិទាន)|មូម៉ា]] ** ព្រះអគ្គមហេសី ព្រះនាម [[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ភ្វូណាន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] {{commons category|កៅណ្ឌិន្យទី១}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-bef|before= [[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]] }} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] <br> [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|កុរុងវ្យាធបុរ]]|years=គ.ស ៦៨-ស.វទី១}} {{s-aft|after= [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរក្នុងរឿងនិទាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] 4oqxhmv5d7bbpqak4550zybdflrhlsz 0 26986 338304 264914 2026-08-04T13:14:24Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ សម័យកាលនគរភ្នំ 338304 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឝ្រីមារញ ឬ ស្រីមារញ ឬ ជ័យវរ្ម័ន<br/>(កំណត់ត្រាចិន គឺជា ព្រះបាទ ហ្វានចេម៉ាន់) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧ | coronation = | full name = '''កុរុងឝ្រីមារញ''' | predecessor = ព្រះបាទ[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]] | successor = ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]] | spouse = [[ឝ្រីមារញទេវី|ព្រះទេវីត្រូវជាប្អូនស្ដេចឝ្រីមារ៍ (ចាម្ប៍)]] | issue = ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ភ្វូណាន|នគរភ្វូណាន]] | death_date = គ.ស ២២៨ | death_place = នគរភ្វូណាន | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} កុរុង'''ឝ្រីមារញ''' ឬ'''ស្រីមារញ''' (ចិន:范師蔓 [ផ្វានឝ៊ឺម៉ាន], ភិងអ៊ិង:Fàn Shīmàn រឺ យ៉ាត់ផេង:faan6si1maan6 រឺ ផ្វានស៊ីម៉ាន ជាកន្តាំង) (គ.ស ?-២២៨) រជ្ជកាល (គ.ស ២២០-២២៨) ព្រះអង្គ ឝ្រីមារញ គឺជាព្រះរាជាខ្មែរដំបូងបំផុតដែលទ្រង់យកព្រះនាម "វម៌្ម" ប្រើដំបូងគេបង្អស់ ហើយព្រះនាម វម៌្ម នេះ បានត្រូវព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទ្រង់ប្រើប្រាស់ជារៀងរហូត។ ការ​បាន​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​របស់​កុរុងឝ្រីមារញ បើ​និយាយ​តាម​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ឈ្មោះ​ថា ទម្លាយ​សិទ្ធិ​របស់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​រជ្ជទាយាទ​បង់ តែ​នេះ​ប្រហែល​ជា​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​រជ្ជទាយាទ​នៅ​កុមារ​តូច​ពេក ទាំង​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​ឝ្រីមារញសេនាបតី​មាន​សមត្ថភាព ធ្លាប់​បាន​ទទួល​អំណាច​សម្រេច​ការ​ផែនដី​តាំង​ពី​ដំបូង​មក​ជា​ទី​និយម​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅ គណៈកម្មការ​រាជ​សន្តតិវង្ស ទើប​ព្រមព្រៀង​អញ្ជើញឝ្រីមារញសេនាបតី​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​នាម៉ឺន​សព្វមុខ​មន្ត្រី​តូច​ធំ ជ្រើសរើស​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ។ ការតែងតាំង​នេះ​ប្រហែល​ជា​មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ដេចត្រាញ់​តូច​ធំ​ជិត​ឆ្ងាយ​សប្បាយ​ចិត្ត​ទេ។ ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​បាន​ជាកុរុងឝ្រីមារញ ត្រូវ​លើក​ទ័ព​ទៅ​វាយ​បង្ក្រាប​ស្ដេច​ទាំង​នោះ​ជាមុន។ កុរុងឝ្រីមារញ ជាស្ដេចសឹកដ៏ខ្លាំងពូកែ។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្គ្រាមតាមផ្លូវគោកផង តាមផ្លូវទឹកផង ហើយពង្រឹងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ លើដែនដីភាគខាងក្រោម "កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ" លើភាគកណ្ដាលនៃទន្លេមេគង្គ ហើយរឹបដាក់ជាចំណុះនូវរដ្ឋតូចៗនៅភាគខាងជើង [[ជ្រោយម៉ាឡាយូ]] ដើម្បីត្រួតពិនិត្យលើផ្លូវគោក និងទីសំចតទាំងឡាយចន្លោះ[[ឈូងសមុទ្របេងកាល់]] និង[[ឈូងសមុទ្រសៀម]]។ ព្រះអង្គទ្រង់សោយទិវង្គតក្នុងពេលដែលទ្រង់បំពេញបេសកកម្មមួយនៅប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]។<ref>Sách Lương, Tập 54, Tiểu sử 48, Ngoại quốc, Vương quốc Phù Nam: "Người này dũng cảm và tháo vát, dùng sức mạnh quân sự để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng những chiến thuyền lớn, dong buồm ra tận cùng biển cả, tấn công hơn mười nước, bao gồm Qudukun, Jiuzhi và Diansun, khai phá năm sáu nghìn dặm đất đai."</ref><ref>Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ, Phần 1, Vương quốc Phù Nam: "Người đàn ông này dũng cảm và tháo vát, ông ta đã dùng sức mạnh quân sự của mình để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng một con tàu lớn để khám phá biển cả bao la, thành lập hơn mười vương quốc và mở rộng lãnh thổ của mình thêm năm sáu nghìn dặm."</ref> ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន​បាន​សរសេរ​កត់​បន្ត​ទៀត​ថា ព្រះអង្គ​ជា​អ្នកចម្បាំង​ម្នាក់​ដ៏​ក្លាហាន​អង់អាច​អស្ចារ្យ។ ព្រះអង្គ​ធ្លាប់​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​ទូក​[[សំពៅ]]​ធំៗ​សម្រាប់​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង​កាត់​ចុះ​ឡើង​តាម​សមុទ្រ​ទន្លេ​នានា។ ទូក​សំពៅ​ទាំងនោះ អាច​ផ្ទុក​មនុស្ស​បាន​ប្រហែល​ជា​៧០០​នាក់។ ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ច្បាំង​វាត​ទឹកដី​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​រហូត​ទៅ​ដល់​ [[ជ្រោយមល្លកា]] យក​នគរ​ជា​ច្រើន​មក​ដាក់​ជា​ចំណុះ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ទាំង​តាម​ផ្លូវ​ទឹក​ទាំង​តាម​ផ្លូវ​គោក ដើម្បី​កាន់​កាប់​តំបន់​ទឹកដី និង​សមុទ្រ ពី​ឈូងសមុទ្រ​បេងកាល់ មក​ឈូងសមុទ្រ​សៀម សព្វថ្ងៃ។ គឺ​ក្នុង​គោលបំណង​ក្ដោប​ត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​ផ្លូវ​ទាក់ទង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន តាម​សមុទ្រ​ក៏​ដូចជា​តាម​ដីគោក។ ក្នុង​ពេល​ប្រតិបត្តិការ​មួយ ដោយ​ព្រះអង្គ​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ជំងឺ ព្រះអង្គ​បាន​បញ្ជូន​កូន​ឈ្មោះ ជិនឝឹង ឲ្យ​ដឹក​នាំ​ទ័ព​ចេញ​ច្បាំង​ជំនួស​ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ បាន​ទុក​ក្មួយ​ឈ្មោះ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម​ ដែល​មាន​កងពល​ប្រមាណ​២០០​នាក់ នៅ​ជិត​សម្រាប់​ការពារ។ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម ជា​កូន​ប្រុស​របស់​បងស្រី​ព្រះអង្គ។ តែ មេទ័ព​ធរណីន្ទ្រ​បែរ​ជា​ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នេះ ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ សម្លាប់​កុរុងឝ្រីមារញ ជា​មា ហើយ​ប្រកាស​តាំង​ខ្លួន​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នគរភ្វូណាន។ កាលបើ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ភ្លាម ក៏​ចាត់​កងទ័ព​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ឃាត​កូន​កុរុងឝ្រីមារញ ជិនឝឹង ដើម្បី​បំបាត់​កុំ​ឲ្យ​មាន​គូ​ប្រជែង​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ដែល​អាច​នាំ​មក​នូវ​ការ​សៅហ្មង​ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​គ្រិស្តសករាជ​ ២៣០។ អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​មាន​ជំនឿ​ថា កុរុងផ្វានចាន កាល​បើ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​ព្រះ​នាម​ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (វ្នំ)|ធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]។ ==សង្គ្រាមវាតទឹកដី== ការ​ផែនដី - ដំបូង​ទ្រង់​ឲ្យ​រួបរួម​ទាហាន​ជើង​គោក ជើង​ទឹក​នឹង​ទ្រង់​ឲ្យ​សាង​ទូក​ចម្បាំង​ជាច្រើន ស្ដេច​បាន​លើក​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ទៅ​កម្រាប​ស្រុក​ផ្សេងៗ ដ៏​តាំង​នៅ​តាម​ជួរ​មាត់​សមុទ្រ​សៀម​សមុទ្រ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ រហូត​ទៅ​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​ដែន​ម៉ាលយូ បាន​ស្រុក​ជាង ១០ រួម​បញ្ចូល​ជា​ព្រះ​រាជ​អាណាខែត្រ​របស់​ព្រះ​អង្គ ស្រុក​ដែល​ប្រាកដ​ឈ្មោះ​ក្នុង​សេចក្ដី​កត់​ហេតុ ៩ គឺ​ស្រុក [[ត្យូទូតន់]] (k'iu-tou-k'ouen) [[គិវឆេ]] (Kieou-tche) [[ទៀនស៊ុន]] (Tien-Souen) [[ឡង់យ៉ាស៊ីវ]] [[តម្ព្រលិង្គ]] [[តាន់អិវលៀង]] [[កោះក្រៈ]] [[នដាស]] និង ​[[ប៉េរ័ក]]។ [[តម្ព្រលិង្គ]] គឺ​ជា​មណ្ឌល​[[ស្រីធម្មនគរ]] ([[នគរ​ស្រីធម្មរាជ]])។ ចំណែក​ភាគ​ប៉ែក​ខាង​កើត ទ្រង់​បាន​លើក​ទ័ព​ទៅ​ពង្រីក ដល់​ទៅ​[[វោក័ន]] គឺ​[[ស្រុក​ញ៉ាត្រាង​]]សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ ក្រោយ​បំផុត ស្ដេច​បាន​លើក​ទ័ព​ជើង​គោក​ទៅ​វាយ​ប្រទេស ១ នៅ​ទិស​ខាង​លិច ចិន​ហៅ កិងលិង ឬ គិមលិង ត្រូវនឹងខ្មែរថា [[កំពែងមាស]] ប្រែ​ថា​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​មាស ធៀប​នឹង​នឹង​ភាសា​មគធៈ ត្រូវ​នឹង​សុវណ្ណភូមិ [[សុវណ៌កុដ្យ]] (កំពែងមាសក្នុងអត្ថបទសំស្ក្រឹត.នៅប្រទេសភូមាខាងត្បូង រឺ លើជ្រោយម៉ាឡេយូ) អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កំណត់​ថា កិងលិង គឺ​ប្រទេស​[[មន]] តែ​ទ្រង់​វាយ​បាន​សម្រេច ឬ​ពុំ​បាន​ទេ មិន​ប្រាកដ មាន​តែ​សេចក្ដី​ថា ស្ដេច​សោយទិវង្គត​ក្នុង​គ្រា​ទៅ​ធ្វើ​ព្រះ​រាជ​សង្គ្រាម​នោះ។ ដោយ​ហេតុ​ទ្រង់​បាន​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ករណីយកិច្ច​ពង្រីក​ព្រះ​រាជ​អាណាខែត្រ​ឲ្យ​ធំ​ទូលាយ​យ៉ាង​នេះ តាម​ឋានៈ​នៃ​ព្រះ​អង្គ​ជា​ខត្តិយៈ (អ្នក​ចំបាំង) ក៏​ប្រាកដ​ព្រះ​កិត្តិយស​ជា​រាជាធិរាជ​នឹង​ជា​ក្សត្រិយ៍​សឹក ១ អង្គ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ==រាជវង្ស== * ទ្រង់ក៏ជាព្រះញាតិវង្សនៃព្រះបាទ[[ហ៊ុនទៀន|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] និងព្រះនាង[[លីវយី|សោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]]ដែរ **​ [[ឝ្រីមារញទេវី|ព្រះ​អគ្គមហេសីត្រូវ​ជា​កនិដ្ឋភគិនី​របស់​ក្សត្រិយ៍​ឝ្រីមារ (ចាម)]] នៅ[[វោក័ន]] ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស ២ អង្គ៖ *** [[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]។ *** [[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]]។ *** ព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]នៃនគរភ្វូណាន ព្រះរាជភាគិនេយ្យរបស់ព្រះ[[ឝ្រីមារញ]] ដែលជាបុត្ររបស់ព្រះភគិនីរបស់ព្រះអង្គ *** ព្រះបាទ[[អស្សាជយ]] ជាញាតិនៃព្រះបាទឝ្រីមារញ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរភ្វូណាន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ {{commons category|ឝ្រីមារញ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=ព្រះបាទ[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years= ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧}} {{s-aft|after=ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរវ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] ieyfanr1twfoddolkvg72lw7eruow06 338305 338304 2026-08-04T13:17:54Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ សម័យកាលនគរភ្នំ 338305 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឝ្រីមារញ ឬ ស្រីមារញ ឬ ជ័យវរ្ម័ន<br/>(ហ្វានចេម៉ាន់) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧ | coronation = | full name = '''កុរុងឝ្រីមារញ''' | predecessor = ព្រះបាទ[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]] | successor = ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]] | spouse = [[ឝ្រីមារញទេវី|ព្រះទេវីត្រូវជាប្អូនស្ដេចឝ្រីមារ៍ (ចាម្ប៍)]] | issue = ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ភ្វូណាន|នគរភ្វូណាន]] | death_date = គ.ស ២២៨ | death_place = នគរភ្វូណាន | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} កុរុង'''ឝ្រីមារញ''' ឬ'''ស្រីមារញ''' (ចិន:范師蔓 [ផ្វានឝ៊ឺម៉ាន], ភិងអ៊ិង:Fàn Shīmàn រឺ យ៉ាត់ផេង:faan6si1maan6 រឺ ផ្វានស៊ីម៉ាន ជាកន្តាំង) (គ.ស ?-២២៨) រជ្ជកាល (គ.ស ២២០-២២៨) ព្រះអង្គ ឝ្រីមារញ គឺជាព្រះរាជាខ្មែរដំបូងបំផុតដែលទ្រង់យកព្រះនាម "វម៌្ម" ប្រើដំបូងគេបង្អស់ ហើយព្រះនាម វម៌្ម នេះ បានត្រូវព្រះមហាក្សត្រខ្មែរទ្រង់ប្រើប្រាស់ជារៀងរហូត។ ការ​បាន​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​របស់​កុរុងឝ្រីមារញ បើ​និយាយ​តាម​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ឈ្មោះ​ថា ទម្លាយ​សិទ្ធិ​របស់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​រជ្ជទាយាទ​បង់ តែ​នេះ​ប្រហែល​ជា​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​រជ្ជទាយាទ​នៅ​កុមារ​តូច​ពេក ទាំង​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​ឝ្រីមារញសេនាបតី​មាន​សមត្ថភាព ធ្លាប់​បាន​ទទួល​អំណាច​សម្រេច​ការ​ផែនដី​តាំង​ពី​ដំបូង​មក​ជា​ទី​និយម​របស់​ប្រជាជន​ទូទៅ គណៈកម្មការ​រាជ​សន្តតិវង្ស ទើប​ព្រមព្រៀង​អញ្ជើញឝ្រីមារញសេនាបតី​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ព្រះអង្គ​ត្រូវ​បាន​នាម៉ឺន​សព្វមុខ​មន្ត្រី​តូច​ធំ ជ្រើសរើស​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ។ ការតែងតាំង​នេះ​ប្រហែល​ជា​មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ដេចត្រាញ់​តូច​ធំ​ជិត​ឆ្ងាយ​សប្បាយ​ចិត្ត​ទេ។ ដូច្នេះ​ហើយ ទើប​បាន​ជាកុរុងឝ្រីមារញ ត្រូវ​លើក​ទ័ព​ទៅ​វាយ​បង្ក្រាប​ស្ដេច​ទាំង​នោះ​ជាមុន។ កុរុងឝ្រីមារញ ជាស្ដេចសឹកដ៏ខ្លាំងពូកែ។ ព្រះអង្គបានធ្វើសង្គ្រាមតាមផ្លូវគោកផង តាមផ្លូវទឹកផង ហើយពង្រឹងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ លើដែនដីភាគខាងក្រោម "កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ" លើភាគកណ្ដាលនៃទន្លេមេគង្គ ហើយរឹបដាក់ជាចំណុះនូវរដ្ឋតូចៗនៅភាគខាងជើង [[ជ្រោយម៉ាឡាយូ]] ដើម្បីត្រួតពិនិត្យលើផ្លូវគោក និងទីសំចតទាំងឡាយចន្លោះ[[ឈូងសមុទ្របេងកាល់]] និង[[ឈូងសមុទ្រសៀម]]។ ព្រះអង្គទ្រង់សោយទិវង្គតក្នុងពេលដែលទ្រង់បំពេញបេសកកម្មមួយនៅប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]។<ref>Sách Lương, Tập 54, Tiểu sử 48, Ngoại quốc, Vương quốc Phù Nam: "Người này dũng cảm và tháo vát, dùng sức mạnh quân sự để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng những chiến thuyền lớn, dong buồm ra tận cùng biển cả, tấn công hơn mười nước, bao gồm Qudukun, Jiuzhi và Diansun, khai phá năm sáu nghìn dặm đất đai."</ref><ref>Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ, Phần 1, Vương quốc Phù Nam: "Người đàn ông này dũng cảm và tháo vát, ông ta đã dùng sức mạnh quân sự của mình để tấn công các nước láng giềng, và tất cả đều quy phục ông ta. Ông ta tự xưng là Đại vương Funan. Sau đó, ông ta đóng một con tàu lớn để khám phá biển cả bao la, thành lập hơn mười vương quốc và mở rộng lãnh thổ của mình thêm năm sáu nghìn dặm."</ref> ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន​បាន​សរសេរ​កត់​បន្ត​ទៀត​ថា ព្រះអង្គ​ជា​អ្នកចម្បាំង​ម្នាក់​ដ៏​ក្លាហាន​អង់អាច​អស្ចារ្យ។ ព្រះអង្គ​ធ្លាប់​បាន​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​ទូក​[[សំពៅ]]​ធំៗ​សម្រាប់​ធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង​កាត់​ចុះ​ឡើង​តាម​សមុទ្រ​ទន្លេ​នានា។ ទូក​សំពៅ​ទាំងនោះ អាច​ផ្ទុក​មនុស្ស​បាន​ប្រហែល​ជា​៧០០​នាក់។ ព្រះអង្គ​បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ច្បាំង​វាត​ទឹកដី​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​រហូត​ទៅ​ដល់​ [[ជ្រោយមល្លកា]] យក​នគរ​ជា​ច្រើន​មក​ដាក់​ជា​ចំណុះ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ទាំង​តាម​ផ្លូវ​ទឹក​ទាំង​តាម​ផ្លូវ​គោក ដើម្បី​កាន់​កាប់​តំបន់​ទឹកដី និង​សមុទ្រ ពី​ឈូងសមុទ្រ​បេងកាល់ មក​ឈូងសមុទ្រ​សៀម សព្វថ្ងៃ។ គឺ​ក្នុង​គោលបំណង​ក្ដោប​ត្រួតត្រា​គ្រប់គ្រង​ផ្លូវ​ទាក់ទង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទាំង​ប៉ុន្មាន តាម​សមុទ្រ​ក៏​ដូចជា​តាម​ដីគោក។ ក្នុង​ពេល​ប្រតិបត្តិការ​មួយ ដោយ​ព្រះអង្គ​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ជំងឺ ព្រះអង្គ​បាន​បញ្ជូន​កូន​ឈ្មោះ ជិនឝឹង ឲ្យ​ដឹក​នាំ​ទ័ព​ចេញ​ច្បាំង​ជំនួស​ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គឝ្រីមារញ បាន​ទុក​ក្មួយ​ឈ្មោះ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម​ ដែល​មាន​កងពល​ប្រមាណ​២០០​នាក់ នៅ​ជិត​សម្រាប់​ការពារ។ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម ជា​កូន​ប្រុស​របស់​បងស្រី​ព្រះអង្គ។ តែ មេទ័ព​ធរណីន្ទ្រ​បែរ​ជា​ឆ្លៀត​ឱកាស​ដ៏​ល្អ​នេះ ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ សម្លាប់​កុរុងឝ្រីមារញ ជា​មា ហើយ​ប្រកាស​តាំង​ខ្លួន​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​នគរភ្វូណាន។ កាលបើ​ឡើង​សោយរាជ្យ​ភ្លាម ក៏​ចាត់​កងទ័ព​ឲ្យ​ចេញ​ទៅ​ធ្វើ​ឃាត​កូន​កុរុងឝ្រីមារញ ជិនឝឹង ដើម្បី​បំបាត់​កុំ​ឲ្យ​មាន​គូ​ប្រជែង​ត្រឹមត្រូវ​តាម​ច្បាប់​ដែល​អាច​នាំ​មក​នូវ​ការ​សៅហ្មង​ទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ។ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះ បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​គ្រិស្តសករាជ​ ២៣០។ អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​មាន​ជំនឿ​ថា កុរុងផ្វានចាន កាល​បើ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មាន​ព្រះ​នាម​ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (វ្នំ)|ធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]។ ==សង្គ្រាមវាតទឹកដី== ការ​ផែនដី - ដំបូង​ទ្រង់​ឲ្យ​រួបរួម​ទាហាន​ជើង​គោក ជើង​ទឹក​នឹង​ទ្រង់​ឲ្យ​សាង​ទូក​ចម្បាំង​ជាច្រើន ស្ដេច​បាន​លើក​ទ័ព​ជើង​ទឹក​ទៅ​កម្រាប​ស្រុក​ផ្សេងៗ ដ៏​តាំង​នៅ​តាម​ជួរ​មាត់​សមុទ្រ​សៀម​សមុទ្រ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ រហូត​ទៅ​ដល់​ពាក់​កណ្ដាល​ដែន​ម៉ាលយូ បាន​ស្រុក​ជាង ១០ រួម​បញ្ចូល​ជា​ព្រះ​រាជ​អាណាខែត្រ​របស់​ព្រះ​អង្គ ស្រុក​ដែល​ប្រាកដ​ឈ្មោះ​ក្នុង​សេចក្ដី​កត់​ហេតុ ៩ គឺ​ស្រុក [[ត្យូទូតន់]] (k'iu-tou-k'ouen) [[គិវឆេ]] (Kieou-tche) [[ទៀនស៊ុន]] (Tien-Souen) [[ឡង់យ៉ាស៊ីវ]] [[តម្ព្រលិង្គ]] [[តាន់អិវលៀង]] [[កោះក្រៈ]] [[នដាស]] និង ​[[ប៉េរ័ក]]។ [[តម្ព្រលិង្គ]] គឺ​ជា​មណ្ឌល​[[ស្រីធម្មនគរ]] ([[នគរ​ស្រីធម្មរាជ]])។ ចំណែក​ភាគ​ប៉ែក​ខាង​កើត ទ្រង់​បាន​លើក​ទ័ព​ទៅ​ពង្រីក ដល់​ទៅ​[[វោក័ន]] គឺ​[[ស្រុក​ញ៉ាត្រាង​]]សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ។ ក្រោយ​បំផុត ស្ដេច​បាន​លើក​ទ័ព​ជើង​គោក​ទៅ​វាយ​ប្រទេស ១ នៅ​ទិស​ខាង​លិច ចិន​ហៅ កិងលិង ឬ គិមលិង ត្រូវនឹងខ្មែរថា [[កំពែងមាស]] ប្រែ​ថា​ព្រំ​ប្រទល់​ដែន​មាស ធៀប​នឹង​នឹង​ភាសា​មគធៈ ត្រូវ​នឹង​សុវណ្ណភូមិ [[សុវណ៌កុដ្យ]] (កំពែងមាសក្នុងអត្ថបទសំស្ក្រឹត.នៅប្រទេសភូមាខាងត្បូង រឺ លើជ្រោយម៉ាឡេយូ) អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កំណត់​ថា កិងលិង គឺ​ប្រទេស​[[មន]] តែ​ទ្រង់​វាយ​បាន​សម្រេច ឬ​ពុំ​បាន​ទេ មិន​ប្រាកដ មាន​តែ​សេចក្ដី​ថា ស្ដេច​សោយទិវង្គត​ក្នុង​គ្រា​ទៅ​ធ្វើ​ព្រះ​រាជ​សង្គ្រាម​នោះ។ ដោយ​ហេតុ​ទ្រង់​បាន​បំពេញ​ព្រះ​រាជ​ករណីយកិច្ច​ពង្រីក​ព្រះ​រាជ​អាណាខែត្រ​ឲ្យ​ធំ​ទូលាយ​យ៉ាង​នេះ តាម​ឋានៈ​នៃ​ព្រះ​អង្គ​ជា​ខត្តិយៈ (អ្នក​ចំបាំង) ក៏​ប្រាកដ​ព្រះ​កិត្តិយស​ជា​រាជាធិរាជ​នឹង​ជា​ក្សត្រិយ៍​សឹក ១ អង្គ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ==រាជវង្ស== * ទ្រង់ក៏ជាព្រះញាតិវង្សនៃព្រះបាទ[[ហ៊ុនទៀន|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] និងព្រះនាង[[លីវយី|សោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]]ដែរ **​ [[ឝ្រីមារញទេវី|ព្រះ​អគ្គមហេសីត្រូវ​ជា​កនិដ្ឋភគិនី​របស់​ក្សត្រិយ៍​ឝ្រីមារ (ចាម)]] នៅ[[វោក័ន]] ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស ២ អង្គ៖ *** [[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]។ *** [[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]]។ *** ព្រះបាទ[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]នៃនគរភ្វូណាន ព្រះរាជភាគិនេយ្យរបស់ព្រះ[[ឝ្រីមារញ]] ដែលជាបុត្ររបស់ព្រះភគិនីរបស់ព្រះអង្គ *** ព្រះបាទ[[អស្សាជយ]] ជាញាតិនៃព្រះបាទឝ្រីមារញ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរភ្វូណាន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ {{commons category|ឝ្រីមារញ}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=ព្រះបាទ[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years= ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧}} {{s-aft|after=ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរវ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរកាត់ឥណ្ឌា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] eglgfzaxgurpedycyhd2ti5cah8dhci 0 27229 338316 328116 2026-08-04T14:31:16Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី៤ (ផានខ្វាង ឬ ផានហួង) សម័យកាលនគរភ្នំ 338316 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = កៅណ្ឌិន្យទី៤<br/>(ផានខ្វាង ឬ ផានហួង) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ១៧៧-១៨០ | coronation = | full name = ហ៊ុនផានខ្វាង | predecessor = កុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន]] | successor = កុរុង[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]] | spouse = មិនស្គាល់ | issue = បុត្រទី១មិនស្គាល់ព្រះនាម<br/>[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ? | mother = ? | birth_date = គ.ស ១២៧ | birth_place = [[ភ្វូណាន]] | death_date = គ.ស ២១៧ | death_place = [[ភ្វូណាន]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} កុរុង'''ហ៊ុនផានឃ័ង''' រឺ '''ហ៊ុនផានហួង''' រឺ '''ផានហួងវម៌្ម''' ([[ចិន]]: 混盤況 រឺ [[ភិងអ៊ិង]]: Hùnpánkuàng រឺ ហ៊ុនផានឃ័ង, យ៉ាត់ផេង:wan6pun4fong3 រឺ វ៉ានភូនផ្វង ជាកន្តាំង) (គ.ស ១២៧-២១៧) រជ្ជកាល (គ.ស ?-២១៧) ព្រះអង្គ​ត្រូវជាបច្ឆាញាតិនៃកុរុងហ៊ុនធៀនបាន​សោយរាជ្យ​បន្ត​។ កាល​នោះ នគរភ្វូណាន មាន​នគរ​តូចៗ​ប្រាំពីរ​ចំណុះ។ នគរ​ទាំង​៧ ចង់​រើ​បម្រះ ផ្ដាច់ខ្លួន លែង​នៅ​ចំណុះ តែ​ត្រូវ​កុរុង​ហ៊ុនផានខ្វាង​វាយ​បង្ក្រាប បង្រួបបង្រួម យក​មក​ដាក់​បញ្ចូល​ធ្វើ​ជានគរ​តែ​មួយ។ ស្ដេចអង្គនេះបានប្រើឧបាយកល ផ្សេងៗដើម្បីឲ្យ ក្រុងទាំងនោះ បែកបាក់គ្នា រួចលើកយកទៅវាយយកបានទាំងអស់។ ហើយព្រះអង្គ​បាន​ចាត់ចែង​តែងតាំង​កូន និង​ចៅ​ព្រះអង្គ​ជា​ស្ដេច​​គ្រប់គ្រង​នគរ​​[[ខេត្ត​]][[ខណ្ឌ​]]ទាំង​៧។ បន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានព្រះជន្មប្រមាណ ៩០ វស្សា ទ្រង់ក៏សោយទិវង្គត រាជបុត្រទី២ របស់ទ្រង់ព្រះនាម [[ផានផាន]] ក៏បានសោយរាជ្យបន្ត រាជបុត្រទីមួយរបស់ទ្រង់ព្រះនាមអ្វីមិនត្រូវបានគេស្គាល់ទេ។ បុត្រទី២ឈ្មោះផានផាន ត្រូវលើកឲ្យឡើង សោយរាជ្យ ដោយប្រគល់កិច្ចរដ្ឋទាំងឡាយឲ្យ[[មេទ័ព]]ម្នាក់ឈ្មោះ[[ឝ្រីមារញ]]មើលខុសត្រូវ។ កាល​កុរុង​ផានផាន​សោយ​ទិវង្គត​ហើយ រាជ​សម្បត្តិ​គួរ​បាន​ទៅ​ព្រះ​រាជ​ឱរស​របស់​ព្រះ​អង្គ តែ​ត្រឡប់​ជា​បាន​ទៅ​ផ្វានឝ៊ឺម៉ានសេនាបតី​ប្រាកដ​ព្រះ​បរម​នាម​ថា ឝ្រីមារវម៌្ម។ ការ​បាន​ទទួល​រាជ​សម្បត្តិ​របស់​កុរុង​ឝ្រីមារវម៌្ម បើ​និយាយ​តាម​ច្បាប់​រាជ​សន្តតិវង្ស​ឈ្មោះ​ថា ទំលាយ​សិទ្ធិ​របស់​ព្រះ​រាជ​កុមារ​រជ្ជទាយាទ​បង់ តែ​នេះ​ប្រហែល​ជា​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​រជ្ជទាយាទ​នៅ​កុមារ​តូច​ពេក ទាំង​ដោយ​ហេតុ​ព្រះ​ឝ្រីមារៈ​សេនាបតី​មាន​សមត្ថភាព ធ្លាប់​បាន​ទទួល​អំណាច​សំរេច​ការ​ផែនដី​តាំង​ពី​ដំបូង​មក​ជា​ទី​និយម​របស់​ប្រជាជន​ទួទៅគណកម្មការ​រាជ​សន្តតិវង្សទើប​ព្រមព្រៀង​អញ្ជើញ​ឝ្រីមារៈ​សេនាបតី​ឲ្យ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ==ព្រះរាជវង្ស== * បុព្វបុរស '''ហ៊ុនទៀន''' និង ព្រះនាង'''លីវយី''' * មហេសីមិនស្គាល់ព្រះនាម មានរាជបុត្រ៖ ** បុត្រទី១មិនស្គាល់ព្រះនាម ** បុត្រទី២ ព្រះនាម '''ផានផាន'''៖ *** ព្រះនត្តាមិនស្គាល់ ត្រូវជាបុត្ររបស់ ផានផាន **** ព្រះញាតិវង្ស មានព្រះរាជបុត្រ និង ព្រះនត្តា សោយរាជ្យនៅ នគរទាំងប្រាំពីរ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយបណ្ឌិត[[រស់ ចន្ត្រាបុត្រ| រស់ ចន្ត្រាបុត្រ]] តាម[[សិលាចារឹក]] និង[[ឯកសារចិន]]។ == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] {{commons category|ហ៊ុនប៉ានហួង}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= កុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] <br> [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|កុរុងភ្វូណាន]]|years=គ.ស ?-២១៧}} {{s-aft|after= កុរុង[[ផានផាន|កៅណ្ឌិន្យទី៦]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រសតវត្សទី១នៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សហ៊ុន]] {{Cambodia-royal-stub}} 9iqjyf42mjble0m6odg8x8xcjdaec4i 0 27235 338313 328115 2026-08-04T13:49:52Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្ម សម័យកាលនគរភ្នំ 338313 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = កៅណ្ឌិន្យទី២<br/>(ឝ្រុតវម៌្ម) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ១២៧-ស.វទី២ | coronation = | full name = កុរុងឝ្រុតវម៌្ម | predecessor = កុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន)]] | successor = កុរុង[[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] | spouse = | issue = កុរុង[[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ឥណ្ឌា]] | death_date = គ.ស ៤៣០ | death_place = [[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} កុរុង'''កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម''' រឺ '''កៅណ្ឌិន្យទី២''' រឺ '''ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន''' ([[ចិន]]:僑陳如跋摩, [[ភិងអ៊ិង]]:Qiáochénrúbámó រឺ យ៉ាត់ផេង:kiu4can4jyu4bat6mo4 រឺ កៀវឆឹនយូប៉ាត់ម៉ ជាភាសាកន្តាំង) (គ.ស ?-៤៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៤២០-៤៣០) ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជាតិ​ឥណ្ឌា ដែល​ពេល​មួយ​នោះ​មាន​សំឡេង​អាថ៌កំបាំង​មួយ​បាន​បញ្ជា​អោយ​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន។ កៅណ្ឌិន្យ មាន​សេចក្តី​រីករាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ស្រុក[[​នគរផានផាន|ផានផាន]] នៅ​ខាង​ត្បូង​ដែល​អ្នក​ស្រុក​[[នគរភ្វូណាន]]បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ជួប ហើយ​ស្រុះ​ស្រួល​លើក​ព្រះអង្គ​អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ឯកសារ​ខ្លះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា '''ឝ្រុតវម៌្ម''' ដែល​គេ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​រហស្សនាម​ថា អ្នក​ការពារ​[[លទ្ធិ​វេទ]]។ [[អូរកែវ]] ជា​មាត់​ច្រក​សមុទ្រ​ ជា​[[កំពង់ផែ​]]ចំណត​ទូក​សំពៅ​ធំៗ មួយ​យ៉ាងសំខាន់​របស់​នគរភ្វូណាន ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​រក​ស៊ី​ធ្វើ​ជំនួញ​ក្រៅ​ប្រទេស​ជាមួយនឹង​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ មាន​ប្រទេស​នៅ​តាម[[​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]] (La Mer Méditerranée) នៅ​ទ្វីប​អ៊ឺរ៉ុប​ ជាដើម ដែល​ជា​កត្តា​មួយ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ស្មាន​ថា កាល​ជំនាន់​នោះ ពួក​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា ប្រហែល​ជា​នាំ​គ្នា​លើក​ទ័ព មក​លុកលុយ​រាតត្បាត​យក​នគរ​ខ្មែរ។ មេទ័ព​ឥណ្ឌា​ដែល​ចូល​មក​លុកលុយ​វាយ​យក​នគរភ្វូណាន ហើយ​ប្រកាស​តាំងខ្លួន​ជាស្ដេច​នោះ មាន​ដើម​កំណើត​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​កៅណ្ឌិន្យ ដូច​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១​ដែរ ។ ==សាសនា== ក្នុងកាលបើ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ថែម​ឈ្មោះ​ '''វម៌្ម''' មក​លើ​ព្រះនាម​ព្រះអង្គ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​យល់​ថា ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ព្រះនាមកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម មាន​តែ​មួយ​ទេ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ)។ ព្រះអង្គ​ជា​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ទសពិធរាជធម៌។ ព្រះអង្គ​បាន​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នកការពារ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដែល​គោរព​ព្រះឥសូរ ហើយ​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​សាសនា​រដ្ឋ ឬ​សាសនា​ផ្លូវការ បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី។ តែ ព្រះ[[ពុទ្ធសាសនា​]]របៀប​[[មហាយាន]]​ដែល​ធ្លាប់​មាន​វត្តមាន​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ជាយូរយារ​ណាស់​មក​ហើយ ក៏មិន​បាន​សាបសូន្យ​ដែរ។ ការ​រីកចម្រើន​ចេះ​តែ​មាន អ្នកកាន់​គោរព​ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏​ចេះ​តែ​កើន​ចំនួន​ច្រើន​ជាលំដាប់។ មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ព្រះអង្គ​បាន​ទាំង​អញ្ជើញ​ពួក[[​ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ព្រាហ្មណ៍]]​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​ប្រទេស​[[ឥណ្ឌា]] ដោយ​ផ្តល់​[[កិត្តិយស]]​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ដល់​ពួក​នេះ ដើម្បី​អោយ​គេ​ជួយ​រៀប​ចំ​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ​ខាង​សាសនា [[ការ​អប់រំ]] និង​ខាង​សង្គម​ថែម​ទៀត​ផង។ ==ការរៀបចំនគរ== ក្នុង ​របៀប​ចាត់ចែង​នគរ ព្រះអង្គ​បាន​យក​គំរូ​ទៅ​តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌា បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ស្ថាប័ន មាន​វណ្ណៈ មាន​ច្បាប់​ទម្លាប់ មាន​[[ជំនឿ]] មាន​ការ​អប់រំ ដែល​ផ្ដិតផ្អែក​ទាំងស្រុង​ទៅ​លើ​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ដើម្បី​ឲ្យ​ការ​រៀបចំ​នគរ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ព្រះអង្គ​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ និង​អញ្ជើញ​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​មក​ពី​ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] ឲ្យ​ចូល​មក​ជួយ​ធ្វើ​ការ​កែច្នៃ ដូរប្រែ តម្រែតម្រង់​កសាង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ​ថ្មី ។ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រទាន​រង្វាន់​យ៉ាង​ជា័ទីគាប់​ចិត្ត ជាកិត្តិយស បុណ្យសក្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាច្រើន​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ។ ព្រះរាជធានី​មាន​ឈ្មោះ [[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] ដែល​ចិន​ហៅ​ក្លាយ​មក​ជាទូមូ ត្រូវនឹងពាក្យ ទ្មាក់។ ព្រះ​កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ខ្លាំងពូកែ ល្បីល្បាញ មាន​នគរ​ជិត​ឆ្ងាយ​ជាច្រើន​ជា​ចំណុះ ។ ក្រោយ​ពី​ព្រះអង្គ​ចូល​ទិវង្គត​ទៅ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ ដែល​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្មទី១|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |archive-date=July 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> ព្រះនាងសោមា និងព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យគឺជាមហាក្សត្រដំបូងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសកម្ពុជា(សោយរាជ្យនៅសតវត្សទី១នៃគ្រឹស្កសករាជ)។ តាមឯកសាររបស់លោក កាំង ថៃ រាជទូតចិនដែលបានធ្វើដំណើរមកនគរភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣នៃគ្រិស្ដសករាជ លោកបានរៀបរាប់ថាពីរឿងព្រេង ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រាហ្មណ៍មួយអង្គព្រះនាម ព្រះបាទ ហ៊ុន ទៀន ឬព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ ដែលបានមកនគរហ្វូណនឬនគរភ្នំតាមសំពៅជំនួញដ៏ធំមួយ។ លុះមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ទ្រង់បានប្រយុទ្ធជាមួយព្រះនាងលីវយីឬព្រះនាងសោមា ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃនគរមួយនោះ។ ក្រោយបានជ័យជំនះលើកងទ័ពព្រះនាងលីវយី ទ្រង់ទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងអភិសេកនិងចាប់ផ្តើតសន្តិវង្សខ្មែរដំបូងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ នគរភ្នំបានអភិវឌ្ឍនគរប្រែក្លាយជារដ្ឋមួយដ៏មានអំណាចនិងឥទ្ធិពលលើមួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយដីគោក។ ព្រះនាងសោមា និងព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យគឺជាមហាក្សត្រដំបូងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសកម្ពុជា(សោយរាជ្យនៅសតវត្សទី១នៃគ្រឹស្កសករាជ)។ តាមឯកសាររបស់លោក កាំង ថៃ រាជទូតចិនដែលបានធ្វើដំណើរមកនគរភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣នៃគ្រិស្ដសករាជ លោកបានរៀបរាប់ថាពីរឿងព្រេង ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រាហ្មណ៍មួយអង្គព្រះនាម ព្រះបាទ ហ៊ុន ទៀន ឬព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ ដែលបានមកនគរហ្វូណនឬនគរភ្នំតាមសំពៅជំនួញដ៏ធំមួយ។ លុះមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ទ្រង់បានប្រយុទ្ធជាមួយព្រះនាងលីវយីឬព្រះនាងសោមា ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃនគរមួយនោះ។ ក្រោយបានជ័យជំនះលើកងទ័ពព្រះនាងលីវយី ទ្រង់ទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងអភិសេកនិងចាប់ផ្តើតសន្តិវង្សខ្មែរដំបូងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ នគរភ្នំបានអភិវឌ្ឍនគរប្រែក្លាយជារដ្ឋមួយដ៏មានអំណាចនិងឥទ្ធិពលលើមួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយដីគោក។ ==ពង្សាវលី== * បុត្រព្រះនាម [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (វ្នំ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ភ្វូណាន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] {{commons category|កៅណ្ឌិន្យទី២}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន)]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] <br> [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=ប្រហែល គ.ស ១២៧-ស.វទី២}} {{s-aft|after= [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរដើមកំណើតឥណ្ឌា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] 8kdiuodfyvwxkdx1pko9a8xa5g2flr9 338314 338313 2026-08-04T13:52:05Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្ម សម័យកាលនគរភ្នំ 338314 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = កៅណ្ឌិន្យទី២<br/>(ឝ្រុតវម៌្ម) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ១២៧-ស.វទី២ | coronation = | full name = កុរុងឝ្រុតវម៌្ម | predecessor = កុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន)]] | successor = កុរុង[[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] | spouse = | issue = កុរុង[[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ឥណ្ឌា]] | death_date = គ.ស ៤៣០ | death_place = [[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} កុរុង'''កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម''' រឺ '''កៅណ្ឌិន្យទី២''' រឺ '''ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន''' ([[ចិន]]:僑陳如跋摩, [[ភិងអ៊ិង]]:Qiáochénrúbámó រឺ យ៉ាត់ផេង:kiu4can4jyu4bat6mo4 រឺ កៀវឆឹនយូប៉ាត់ម៉ ជាភាសាកន្តាំង) (គ.ស ?-៤៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៤២០-៤៣០) ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជាតិ​ឥណ្ឌា ដែល​ពេល​មួយ​នោះ​មាន​សំឡេង​អាថ៌កំបាំង​មួយ​បាន​បញ្ជា​អោយ​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន។ កៅណ្ឌិន្យ មាន​សេចក្តី​រីករាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ស្រុក[[​នគរផានផាន|ផានផាន]] នៅ​ខាង​ត្បូង​ដែល​អ្នក​ស្រុក​[[នគរភ្វូណាន]]បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ជួប ហើយ​ស្រុះ​ស្រួល​លើក​ព្រះអង្គ​អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ឯកសារ​ខ្លះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា '''ឝ្រុតវម៌្ម''' ដែល​គេ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​រហស្សនាម​ថា អ្នក​ការពារ​[[លទ្ធិ​វេទ]]។ [[អូរកែវ]] ជា​មាត់​ច្រក​សមុទ្រ​ ជា​[[កំពង់ផែ​]]ចំណត​ទូក​សំពៅ​ធំៗ មួយ​យ៉ាងសំខាន់​របស់​នគរភ្វូណាន ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​រក​ស៊ី​ធ្វើ​ជំនួញ​ក្រៅ​ប្រទេស​ជាមួយនឹង​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ មាន​ប្រទេស​នៅ​តាម[[​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]] (La Mer Méditerranée) នៅ​ទ្វីប​អ៊ឺរ៉ុប​ ជាដើម ដែល​ជា​កត្តា​មួយ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ស្មាន​ថា កាល​ជំនាន់​នោះ ពួក​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា ប្រហែល​ជា​នាំ​គ្នា​លើក​ទ័ព មក​លុកលុយ​រាតត្បាត​យក​នគរ​ខ្មែរ។ មេទ័ព​ឥណ្ឌា​ដែល​ចូល​មក​លុកលុយ​វាយ​យក​នគរភ្វូណាន ហើយ​ប្រកាស​តាំងខ្លួន​ជាស្ដេច​នោះ មាន​ដើម​កំណើត​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​កៅណ្ឌិន្យ ដូច​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១​ដែរ ។ ==សាសនា== ក្នុងកាលបើ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ថែម​ឈ្មោះ​ '''វម៌្ម''' មក​លើ​ព្រះនាម​ព្រះអង្គ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​យល់​ថា ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ព្រះនាមកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម មាន​តែ​មួយ​ទេ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ)។ ព្រះអង្គ​ជា​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ទសពិធរាជធម៌។ ព្រះអង្គ​បាន​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នកការពារ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដែល​គោរព​ព្រះឥសូរ ហើយ​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​សាសនា​រដ្ឋ ឬ​សាសនា​ផ្លូវការ បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី។ តែ ព្រះ[[ពុទ្ធសាសនា​]]របៀប​[[មហាយាន]]​ដែល​ធ្លាប់​មាន​វត្តមាន​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ជាយូរយារ​ណាស់​មក​ហើយ ក៏មិន​បាន​សាបសូន្យ​ដែរ។ ការ​រីកចម្រើន​ចេះ​តែ​មាន អ្នកកាន់​គោរព​ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏​ចេះ​តែ​កើន​ចំនួន​ច្រើន​ជាលំដាប់។ មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ព្រះអង្គ​បាន​ទាំង​អញ្ជើញ​ពួក[[​ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ព្រាហ្មណ៍]]​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​ប្រទេស​[[ឥណ្ឌា]] ដោយ​ផ្តល់​[[កិត្តិយស]]​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ដល់​ពួក​នេះ ដើម្បី​អោយ​គេ​ជួយ​រៀប​ចំ​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ​ខាង​សាសនា [[ការ​អប់រំ]] និង​ខាង​សង្គម​ថែម​ទៀត​ផង។ ==ការរៀបចំនគរ== ក្នុង ​របៀប​ចាត់ចែង​នគរ ព្រះអង្គ​បាន​យក​គំរូ​ទៅ​តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌា បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ស្ថាប័ន មាន​វណ្ណៈ មាន​ច្បាប់​ទម្លាប់ មាន​[[ជំនឿ]] មាន​ការ​អប់រំ ដែល​ផ្ដិតផ្អែក​ទាំងស្រុង​ទៅ​លើ​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ដើម្បី​ឲ្យ​ការ​រៀបចំ​នគរ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ព្រះអង្គ​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ និង​អញ្ជើញ​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​មក​ពី​ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] ឲ្យ​ចូល​មក​ជួយ​ធ្វើ​ការ​កែច្នៃ ដូរប្រែ តម្រែតម្រង់​កសាង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ​ថ្មី ។ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រទាន​រង្វាន់​យ៉ាង​ជា័ទីគាប់​ចិត្ត ជាកិត្តិយស បុណ្យសក្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាច្រើន​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ។ ព្រះរាជធានី​មាន​ឈ្មោះ [[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] ដែល​ចិន​ហៅ​ក្លាយ​មក​ជាទូមូ ត្រូវនឹងពាក្យ ទ្មាក់។ ព្រះ​កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ខ្លាំងពូកែ ល្បីល្បាញ មាន​នគរ​ជិត​ឆ្ងាយ​ជាច្រើន​ជា​ចំណុះ ។ ក្រោយ​ពី​ព្រះអង្គ​ចូល​ទិវង្គត​ទៅ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ ដែល​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្មទី១|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |archive-date=July 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> ព្រះនាងសោមា និងព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យគឺជាមហាក្សត្រដំបូងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសកម្ពុជា(សោយរាជ្យនៅសតវត្សទី១នៃគ្រឹស្កសករាជ)។ តាមឯកសាររបស់លោក កាំង ថៃ រាជទូតចិនដែលបានធ្វើដំណើរមកនគរភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣នៃគ្រិស្ដសករាជ លោកបានរៀបរាប់ថាពីរឿងព្រេង ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រាហ្មណ៍មួយអង្គព្រះនាម ព្រះបាទ ហ៊ុន ទៀន ឬព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ ដែលបានមកនគរហ្វូណនឬនគរភ្នំតាមសំពៅជំនួញដ៏ធំមួយ។ លុះមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ទ្រង់បានប្រយុទ្ធជាមួយព្រះនាងលីវយីឬព្រះនាងសោមា ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃនគរមួយនោះ។ ក្រោយបានជ័យជំនះលើកងទ័ពព្រះនាងលីវយី ទ្រង់ទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងអភិសេកនិងចាប់ផ្តើតសន្តិវង្សខ្មែរដំបូងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ នគរភ្នំបានអភិវឌ្ឍនគរប្រែក្លាយជារដ្ឋមួយដ៏មានអំណាចនិងឥទ្ធិពលលើមួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយដីគោក។ ព្រះនាងសោមា និងព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យគឺជាមហាក្សត្រដំបូងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសកម្ពុជា(សោយរាជ្យនៅសតវត្សទី១នៃគ្រឹស្កសករាជ)។ តាមឯកសាររបស់លោក កាំង ថៃ រាជទូតចិនដែលបានធ្វើដំណើរមកនគរភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣នៃគ្រិស្ដសករាជ លោកបានរៀបរាប់ថាពីរឿងព្រេង ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រាហ្មណ៍មួយអង្គព្រះនាម ព្រះបាទ ហ៊ុន ទៀន ឬព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ ដែលបានមកនគរហ្វូណនឬនគរភ្នំតាមសំពៅជំនួញដ៏ធំមួយ។ លុះមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ទ្រង់បានប្រយុទ្ធជាមួយព្រះនាងលីវយីឬព្រះនាងសោមា ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃនគរមួយនោះ។ ក្រោយបានជ័យជំនះលើកងទ័ពព្រះនាងលីវយី ទ្រង់ទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងអភិសេកនិងចាប់ផ្តើតសន្តិវង្សខ្មែរដំបូងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ នគរភ្នំបានអភិវឌ្ឍនគរប្រែក្លាយជារដ្ឋមួយដ៏មានអំណាចនិងឥទ្ធិពលលើមួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយដីគោក។ ==ពង្សាវលី== * បុត្រព្រះនាម [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (វ្នំ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ភ្វូណាន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] {{commons category|កៅណ្ឌិន្យទី២}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន)]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] <br> [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=ប្រហែល គ.ស ១២៧-ស.វទី២}} {{s-aft|after= [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរដើមកំណើតឥណ្ឌា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] mlhgzpzhg8iy40gtm4byumf1vysenn9 338320 338314 2026-08-04T22:49:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338320 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = កៅណ្ឌិន្យទី២<br/>(ឝ្រុតវម៌្ម) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ១២៧-ស.វទី២ | coronation = | full name = កុរុងឝ្រុតវម៌្ម | predecessor = កុរុង[[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន)]] | successor = កុរុង[[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] | spouse = | issue = កុរុង[[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ឥណ្ឌា]] | death_date = គ.ស ៤៣០ | death_place = [[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} កុរុង'''កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម''' រឺ '''កៅណ្ឌិន្យទី២''' រឺ '''ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន''' ([[ចិន]]:僑陳如跋摩, [[ភិងអ៊ិង]]:Qiáochénrúbámó រឺ យ៉ាត់ផេង:kiu4can4jyu4bat6mo4 រឺ កៀវឆឹនយូប៉ាត់ម៉ ជាភាសាកន្តាំង) (គ.ស ?-៤៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៤២០-៤៣០) ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជាតិ​ឥណ្ឌា ដែល​ពេល​មួយ​នោះ​មាន​សំឡេង​អាថ៌កំបាំង​មួយ​បាន​បញ្ជា​អោយ​ព្រាហ្មណ៍​នេះ​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​អាណាចក្រ​ភ្វូណាន។ កៅណ្ឌិន្យ មាន​សេចក្តី​រីករាយ​យ៉ាង​ខ្លាំង ហើយ​បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ដល់​ស្រុក[[​នគរផានផាន|ផានផាន]] នៅ​ខាង​ត្បូង​ដែល​អ្នក​ស្រុក​[[នគរភ្វូណាន]]បាន​នាំ​គ្នា​ទៅ​ជួប ហើយ​ស្រុះ​ស្រួល​លើក​ព្រះអង្គ​អោយ​ឡើង​សោយរាជ្យ។ ឯកសារ​ខ្លះ​បាន​បញ្ជាក់​ថា ក្សត្រ​អង្គ​នេះ​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា '''ឝ្រុតវម៌្ម''' ដែល​គេ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​រហស្សនាម​ថា អ្នក​ការពារ​[[លទ្ធិ​វេទ]]។ [[អូរកែវ]] ជា​មាត់​ច្រក​សមុទ្រ​ ជា​[[កំពង់ផែ​]]ចំណត​ទូក​សំពៅ​ធំៗ មួយ​យ៉ាងសំខាន់​របស់​នគរភ្វូណាន ក្នុង​ការ​ទាក់ទង​រក​ស៊ី​ធ្វើ​ជំនួញ​ក្រៅ​ប្រទេស​ជាមួយនឹង​ប្រទេស​ជិត​ឆ្ងាយ មាន​ប្រទេស​នៅ​តាម[[​សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេ]] (La Mer Méditerranée) នៅ​ទ្វីប​អ៊ឺរ៉ុប​ ជាដើម ដែល​ជា​កត្តា​មួយ ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​ស្មាន​ថា កាល​ជំនាន់​នោះ ពួក​ជនជាតិ​ឥណ្ឌា ប្រហែល​ជា​នាំ​គ្នា​លើក​ទ័ព មក​លុកលុយ​រាតត្បាត​យក​នគរ​ខ្មែរ។ មេទ័ព​ឥណ្ឌា​ដែល​ចូល​មក​លុកលុយ​វាយ​យក​នគរភ្វូណាន ហើយ​ប្រកាស​តាំងខ្លួន​ជាស្ដេច​នោះ មាន​ដើម​កំណើត​ក្នុង​ត្រកូល​ព្រាហ្មណ៍​កៅណ្ឌិន្យ ដូច​ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ទី​១​ដែរ ។ ==សាសនា== ក្នុងកាលបើ​ឡើង​គ្រង​រាជសម្បត្តិ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ថែម​ឈ្មោះ​ '''វម៌្ម''' មក​លើ​ព្រះនាម​ព្រះអង្គ ដែល​ក្លាយ​ទៅ​ជា​ កៅណ្ឌិន្យវម៌្ម (អ្នកប្រវត្តិវិទូ​ខ្លះ​យល់​ថា ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ​ដែល​មាន​ព្រះនាមកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម មាន​តែ​មួយ​ទេ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ)។ ព្រះអង្គ​ជា​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ទសពិធរាជធម៌។ ព្រះអង្គ​បាន​តាំង​ខ្លួន​ជា​អ្នកការពារ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដែល​គោរព​ព្រះឥសូរ ហើយ​ដែល​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​សាសនា​រដ្ឋ ឬ​សាសនា​ផ្លូវការ បាន​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី។ តែ ព្រះ[[ពុទ្ធសាសនា​]]របៀប​[[មហាយាន]]​ដែល​ធ្លាប់​មាន​វត្តមាន​លើ​ទឹកដី​ខ្មែរ​ ជាយូរយារ​ណាស់​មក​ហើយ ក៏មិន​បាន​សាបសូន្យ​ដែរ។ ការ​រីកចម្រើន​ចេះ​តែ​មាន អ្នកកាន់​គោរព​ព្រះពុទ្ធសាសនា ក៏​ចេះ​តែ​កើន​ចំនួន​ច្រើន​ជាលំដាប់។ មិន​ត្រឹម​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ ព្រះអង្គ​បាន​ទាំង​អញ្ជើញ​ពួក[[​ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ព្រាហ្មណ៍]]​យ៉ាង​ច្រើន​ពី​ប្រទេស​[[ឥណ្ឌា]] ដោយ​ផ្តល់​[[កិត្តិយស]]​យ៉ាង​ខ្ពង់ខ្ពស់​ដល់​ពួក​នេះ ដើម្បី​អោយ​គេ​ជួយ​រៀប​ចំ​កិច្ច​ការ​ផ្សេងៗ​ខាង​សាសនា [[ការ​អប់រំ]] និង​ខាង​សង្គម​ថែម​ទៀត​ផង។ ==ការរៀបចំនគរ== ក្នុង ​របៀប​ចាត់ចែង​នគរ ព្រះអង្គ​បាន​យក​គំរូ​ទៅ​តាម​ប្រទេស​ឥណ្ឌា បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ស្ថាប័ន មាន​វណ្ណៈ មាន​ច្បាប់​ទម្លាប់ មាន​[[ជំនឿ]] មាន​ការ​អប់រំ ដែល​ផ្ដិតផ្អែក​ទាំងស្រុង​ទៅ​លើ​លទ្ធិ​ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។ ដើម្បី​ឲ្យ​ការ​រៀបចំ​នគរ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព ព្រះអង្គ​បាន​ប្រមូល​ផ្ដុំ និង​អញ្ជើញ​ព្រាហ្មណ៍​ជា​ច្រើន​មក​ពី​ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] ឲ្យ​ចូល​មក​ជួយ​ធ្វើ​ការ​កែច្នៃ ដូរប្រែ តម្រែតម្រង់​កសាង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ​ថ្មី ។ ព្រះអង្គ​បាន​ប្រទាន​រង្វាន់​យ៉ាង​ជា័ទីគាប់​ចិត្ត ជាកិត្តិយស បុណ្យសក្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ​ជាច្រើន​ដល់​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ។ ព្រះរាជធានី​មាន​ឈ្មោះ [[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] ដែល​ចិន​ហៅ​ក្លាយ​មក​ជាទូមូ ត្រូវនឹងពាក្យ ទ្មាក់។ ព្រះ​កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយ​អង្គ​ខ្លាំងពូកែ ល្បីល្បាញ មាន​នគរ​ជិត​ឆ្ងាយ​ជាច្រើន​ជា​ចំណុះ ។ ក្រោយ​ពី​ព្រះអង្គ​ចូល​ទិវង្គត​ទៅ ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ឡើង​សោយរាជ្យ​ស្នង​ព្រះអង្គ ដែល​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្មទី១|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |archive-date=July 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead |archivedate=កក្កដា 8, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf }}</ref> ព្រះនាងសោមា និងព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យគឺជាមហាក្សត្រដំបូងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសកម្ពុជា(សោយរាជ្យនៅសតវត្សទី១នៃគ្រឹស្កសករាជ)។ តាមឯកសាររបស់លោក កាំង ថៃ រាជទូតចិនដែលបានធ្វើដំណើរមកនគរភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣នៃគ្រិស្ដសករាជ លោកបានរៀបរាប់ថាពីរឿងព្រេង ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រាហ្មណ៍មួយអង្គព្រះនាម ព្រះបាទ ហ៊ុន ទៀន ឬព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ ដែលបានមកនគរហ្វូណនឬនគរភ្នំតាមសំពៅជំនួញដ៏ធំមួយ។ លុះមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ទ្រង់បានប្រយុទ្ធជាមួយព្រះនាងលីវយីឬព្រះនាងសោមា ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃនគរមួយនោះ។ ក្រោយបានជ័យជំនះលើកងទ័ពព្រះនាងលីវយី ទ្រង់ទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងអភិសេកនិងចាប់ផ្តើតសន្តិវង្សខ្មែរដំបូងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ នគរភ្នំបានអភិវឌ្ឍនគរប្រែក្លាយជារដ្ឋមួយដ៏មានអំណាចនិងឥទ្ធិពលលើមួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយដីគោក។ ព្រះនាងសោមា និងព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យគឺជាមហាក្សត្រដំបូងបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តប្រទេសកម្ពុជា(សោយរាជ្យនៅសតវត្សទី១នៃគ្រឹស្កសករាជ)។ តាមឯកសាររបស់លោក កាំង ថៃ រាជទូតចិនដែលបានធ្វើដំណើរមកនគរភ្នំនៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី៣នៃគ្រិស្ដសករាជ លោកបានរៀបរាប់ថាពីរឿងព្រេង ដែលចាប់ផ្តើមពីព្រាហ្មណ៍មួយអង្គព្រះនាម ព្រះបាទ ហ៊ុន ទៀន ឬព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យ ដែលបានមកនគរហ្វូណនឬនគរភ្នំតាមសំពៅជំនួញដ៏ធំមួយ។ លុះមកដល់ឆ្នេរសមុទ្រ ទ្រង់បានប្រយុទ្ធជាមួយព្រះនាងលីវយីឬព្រះនាងសោមា ដែលជាម្ចាស់ក្សត្រីនៃនគរមួយនោះ។ ក្រោយបានជ័យជំនះលើកងទ័ពព្រះនាងលីវយី ទ្រង់ទាំងពីរក៏បានព្រមព្រៀងអភិសេកនិងចាប់ផ្តើតសន្តិវង្សខ្មែរដំបូងគេបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត។ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទ្រង់ នគរភ្នំបានអភិវឌ្ឍនគរប្រែក្លាយជារដ្ឋមួយដ៏មានអំណាចនិងឥទ្ធិពលលើមួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយដីគោក។ ==ពង្សាវលី== * បុត្រព្រះនាម [[ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម (វ្នំ)|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោក រស់ ចន្ត្រាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ភ្វូណាន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ ក្រសេម-ទេពពិទូរ == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] {{commons category|កៅណ្ឌិន្យទី២}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង ឬ ហ៊ុនទៀន)]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] <br> [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=ប្រហែល គ.ស ១២៧-ស.វទី២}} {{s-aft|after= [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខ្មែរដើមកំណើតឥណ្ឌា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] bwn5nubb5v3y4eo0bg6l6kd4wbk2k6y 0 27281 338307 285790 2026-08-04T13:35:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[កម្វុ]] ទៅ [[ស្វ័យកម្ពុជ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 285790 wikitext text/x-wiki {{disputed|date=ខែតុលា ២០១៤}} {{refimprove|date=ខែតុលា ២០១៤}} {{Cleanup|date=ខែតុលា ២០០៩}} {{Infobox monarch | name =[[កម្វុ]] | title =[[ក្សត្រ|ព្រះបាទ]] | image = | caption = | reign = | coronation = | full name =កម្វុស្វយម្ភុវ | predecessor =មិនស្គាល់ | successor =[[កម្ពុជ|កម្វុជ]] | spouse = ទេពអប្សរ[[មេរា]] | issue = កម្វុជ | royal house = កម្វុ | dynasty =[[សូរ្យវង្ស]] | father = | mother = | birth_date = | birth_place = ឥណ្ឌា | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} [[File:Map of Vedic India.png|thumb|410px|ឥណ្ឌា[[សម័យវេទ]] ដែលមានពួក[[កម្ពោជ]] នៅព្រំដែនភាគពាយព្យ]] '''កម្វុស្វយម្ភុវ''' រឺ '''កម្វុ''' ជាឥសីមួយអង្គក្នុងចំណោមឥសីមួយចំនួនក្នុង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]ដែលគេវែកញែកជាមួយ[[អគស្ត្យ]] [[កៅណ្ឌិន្យ]] [[រាជេន្ទ្រចោឡៈទី១]] [[អឝោក]] និង [[បុឞ្យមិត្រឝុង្គា]] [[ស្លោក]]២២ នៃ'''ឯកមតស្តោត្រ''' ។ ឫសីអង្គនេះជាក្សត្រទីមួយនៃសន្តតិវង្ស[[ចេនឡា]]ដំបូងគេ។ ==ប្រវត្តិ== ព្រេងនិទាននិយាយថា ''កម្ពុស្វយម្ភុវ'' គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេស្គាល់ដើមឡើយជាព្រះ[[រាជា]]ឥណ្ឌា។ ទ្រង់បានផ្សងព្រេងទៅកាន់ចុងបូព៌ា និង បានចូលទៅដល់តំបន់មួយដែលមានព្រៃស្បាតស៊ុបទ្រុបដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចនៃ[[ជនជាតិនាគ]]។ ដោយការបង្ក្រាបក្សត្រនៃពួកនាគ ហើយកម្ពុបានរៀបអភិសេក នឹងព្រះនាងមេរា និង បានកសាងដែនដីនេះទៅជាប្រទេសសម្បូណ៍រុងរឿង។ ការផ្សំបញ្ចូលគ្នានៃព្រះនាម '''កម្ពុ''' និង '''មេរា''' ត្រូវបានគេយល់ថាបានធ្វើឱ្យកើតមានឡើងនៃឈ្មោះថា[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]] (''កម្ពុ+មេរា = ខ្មែរ'') តាមរយៈលោកហ្សក-សឺដេស។<ref>''D'après l'épigraphie cambodgienne du X° siècle, les rois des "Kambuja" prétendaient descendre d'un ancêtre mythique éponyme, le sage ermite Kambu, et de la nymphe céleste Mera, dont le nom a pu être forgé d'après l'appellation ethnique "khmèr"'' (George Coedes). [http://www.kh.refer.org/cbodg_ct/kh/culture_kh/hist/chenla.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055719/http://www.kh.refer.org/cbodg_ct/kh/culture_kh/hist/chenla.htm |date=2016-03-04 }}; See also: Indianised States of Southeast Asia, 1968, p 66, George Coedes.</ref> កម្ពុស្វយម្ភុវ ត្រូវបានគេអះអាងថា [[អភិនាម]]នៃពួក[[កម្ពោជ]]ដែលទ្រង់គឺជាបុព្វបុរសនៃពួកគេដែលមានព្រះមហេសីមេរា ដែលត្រូវប្រគល់ឱ្យទ្រង់ដោយព្រះ[[សិវ]]។<ref>Indianised States of Southeast Asia, 1968, p 66, 47, George Coedes</ref> ពួកព្រះអង្គម្ចាស់នៃកម្ពុជ បានថ្លែងបញ្ជាក់ថាខ្លួនឯងជាពួកកម្ពុជ និងជាកូនចៅនៃខ្សែកម្ពុ។ នាម កម្ពុ ត្រូវបានគេថ្លែងថាគឺជាកំហុសនៃនាម កម្ពោជ ជាភាសា[[សំស្ក្រឹត]]ដែលត្រូវតាមក្បួនខ្នាត។<ref>Ancient Kamboja, People and the Country, 1981, pp 359-60, Dr J. L. Kamboj.</ref> ពួកអ្នកប្រាជ្ញដូចជា លោក[[ឡាស្សិន|ស៊ី-ឡាស្សិន]], [[ឡេវី|អេស-ឡេវី]], [[វិតហ្សេល|អេម-វិតហ្សេល]], [[ឆាភេនធៀរ|ជេ-ឆាភេនធៀរ]], [[ហផ្វមែន|អេ-ហផ្វមែន]], [[អាថឺរ បឺរីដេល ខេត|អេប៊ី-ខេត]], [[អាថឺ អ៊ែនថូនី មែខដូនេល្ល|អា-អ៊ែ-មែខដូនេល្ល]], [[ហារ៉ូលដ៍ វ៉លថឺរ បេលី|ហ.វ.បេលី]] និង អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនទៀតបានតាមដាននាមជនជាតិ កម្ពោជ ក្នុងព្រះនាមស្ដេច កម្ពុជិយ៉ា ក្នុងសិលាចារឹក[[ភាសាពែរ្ស៍បុរាណ|ពែរ្ស៍បុរាណ]] (ឃែមប៊ីសេស/កាំប៊ុសេស ដោយពួក[[ក្រិក]])។<ref>Early East Iran and Atharvaveda, Persica, 1980, pp 114-15, ffn 81, Dr Michael Witzel).</ref> ប៉ាស្កា-ហ្គ្រីហាមសុត្រាមបានប្រកបពាក្យ កម្ពោជ ជាធម្មតាជា កម្ពុជ។<ref>Parskar Gryhamsutram 2.1.23</ref> ''មាក៌ណ្ឌេយបុរាណ'' (៨.១-៦) ក៏ដូចក្នុង ''ឝ្រីមទទេវីភាគវតបុរាណ'' (៥.២៨.១-១២)។ល។ សំដៅ ពួកកម្ពោជ ជាគោត្រ '''កម្ពុ'''។ បញ្ញត្តិថ្មរបស់ព្រះបាទអឝោកទី៥ និង ទី១៣ដែលស្ថិតនៅ [[បុរឝបុរ]] សរសេរ កម្ពោជ ជា ''កម្ពោយ'' រឺ ''កម្ពោ''។ តាមរយៈលោក ជេ.វ.ម៉ខ់ឃ្រិនដល កម្ពោជ (=[[អាហ្កានីស្ថាន]]) គឺ ខាវហ៊្វូ ('''កម្ពុ''') ដោយព្រះតេជគុណ[[សៀនហ្សាង]] ([[ថាងសៀនហ្សាង|ថាងចេង]])<ref>Alexander's Invasion, p 38; See also Some Kshatriya Tribes of Ancient India, p 235, Dr B. C. Law</ref> ''[[តថាគតគភ៌សូត្រ]]''នៃពុទ្ធសាសនាប្រើប្រាស់ពាក្យ ''ឃៀវភ្វៀវ'' (ឧ. ខាវហ៊្វូ របស់សៀនហ្សាង) សម្រាប់ពាក្យ កម្ពោជ។ សេចក្ដីយោងនៃ ឃៀវផ្វៀវ នៃ''តថាគតគភ៌សូត្រ''ជំនួសដោយបកប្រែផ្សេងៗជា កាមប៉ូចេ កាមប៉ូឈិហ និង កាមប៉ូតសេ ។ល។ ក្នុងអត្ថបទសាសនា[[ទីបេ]]។ សំណេរនៃ[[មូស៊្លីម]]មួយចំនួននៅមជ្ឈិមសម័យប្រកបនាម[[គោត្រ]] [[កម្ពោជ]] ជា ''កាមប៊ូ'' ដូចគ្នានឹង ''កាមបូ'' ដែរ។ ប្រាកដណាស់ [[បច្ចេកសព្ទ]] កាមប៊ូ/កាមបូ ទាំងនេះគឺជាទម្រង់ខុសនៃ កម្ពុជ/កម្ពោជ និងមានទំនាក់ទំនងទៅនឹង កម្ពោជ នៃអត្ថបទនិងសិលាចារឹកជាភាសាសំស្ក្រឹត និង[[បាលី]]ពីបុរាណ។ {{or|date=ខែតុលា ២០១៤}} កម្ពោជ ជាភាសាសំស្ក្រឹតនេះ លេចឡើងជា ''កបអ៊ុជិអ៊យ'' ''កាបុជិយ៉ា'' រឺ ប្រហែលជា ''កាបាអ៊ុជិយ៉ា'' / ''កាប៊ូជិយ៉ា'' និង ''កាមប៊ូជិយ៉ា'' រឺ ប្រហែល ''កាមបាអ៊ុជិយ៉ា'' (រឺ ដែលមាន -ន- ជំនួសអោយ -ម- ជា ''កានប៊ុជិយ៉ា'' រឺ ''កានបាអ៊ុជិយ៉ា'') នៃសិលាចារឹកពែរ្ស៍បុរាណ និង [[កាមប៊ីសេស]] ក្នុងសំណេរ[[ភាសាក្រិក|ក្រិក]]។ នាមដដែលនេះលេចឡើងជា ''ច-ន-ប-ន-ហ្ស-អ៊ី'' ជា[[ភាសាអរ៉ម់]], កាមប៊ុហ៊្សៀ ជា[[ភាសាអាសេរី]], ''កាមប៊ីថេត'' ជា[[ភាសាអេហ៊្សីប]], ''កាមប៊ុហ៊្សីយ៉ា'' រឺ ''កាអាមប៊ុហ៊្សីយ៉ា'' ជា[[ភាសាអាកាឌី]], ''កានប៊ុហ៊្សីអៀ'' រឺ ''កានប៊ុស៊ីយ៉ា'' ជា[[អេឡាមីត]] និង ''កានពុហ៊្សីយ៉ា'' ជាភាសាស៊ូសា (បធ: ''កម្ពោជបុរាណ'' នៅ''អ៊ីរ៉ង់'' និង ''ឥស្លាម'' ទំ.៦៩ បត អេក.វ.បេលី)។ ===ជនជាតិខ្មែរ=== ទឹកដី​កម្ពុជា​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​នគរភ្វូណាន​អស់​រយៈពេល​ ដ៏​យូរ​ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​នាំ​សួយសាអាករ​ជា​វត្ថុ​ប្រណិតៗ​ ទៅ​ថ្វាយ​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន។ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ដូចនេះ​ក៏ដោយ​ ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង ​ឬ​កម្ពុជ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូលំទូលាយ​ តាម​រយៈ​នគរភ្វូណាន​ ជា​មួយ​និង[[​ភូមិភាគ]]​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ហើយ​និង​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​នៃ​[[អរិយធម៌​ឥណ្ឌា]]​ដែរ ពិសេស​តួ​[[អក្សរ​ឥណ្ឌា​]]។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង​ឬ​[[កម្ពុជ]]បាន​កែច្នៃ​បង្កើត​ជា​តួ​អក្សរ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ គឺ​[[អក្សរ​ខ្មែរ​បុរាណ​]]។ នេះ​ជា​[[វីរភាព​]]ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​ថ្លៃថ្លា​បំផុត​របស់​[[បុព្វបុរស]]​យើង ក្នុង​ការ​បង្កើត​[[វប្បធម៌]]​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សម័យ​នោះ​។ ក្រោយ​មក​ នគរភ្វូណានបាន​ត្រូវ​ចុះ​ខ្សោយ​។ ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​នគរភ្វូណាន​ ហើយ​បង្កើត​ជា​រដ្ឋ​[[ឯករាជ្យ]]​មួយ​។ ​ស្ដេច​[[ភវវម៌្មទី១]]​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ ហើយ​បាន​ប្រសិទ្ធិ​នាម​ប្រទេស​របស់​ព្រះអង្គថា​ “[[ភវបុរ]]”​។ បណ្ដា​ស្ដេច​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​បន្តបន្ទាប់​ បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ឲ្យ​ចុះ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​បង្ក្រាប​នគរភ្វូណាន​ ហើយ​បាន​វាយ​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដីដែល​នគរ​ភ្វូណាន​ធ្លាប់​ត្រួតត្រា​ទាំងអស់​ មក​ដាក់​ជា​ចំណុះ​ភវបុរវិញ​។ បន្ទាប់​ពីបាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ខ្លាំង​ពូកែ​មួយ ដែល​មាន​[[អធិបតេយ្យ​ភាព​]]លើ[[​ភូមិ​ភាគ]]ដ៏​ធំធេង​មក ស្ដេចភវបុរក៏​បាន​ផ្ទេរ​រាជធានី​មក​តាំង​នៅ​[[សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍]]​ដែល​ស្ថិត​ នៅ​តាម​មាត់​[[ស្ទឹងសែន]]​ ក្នុង​[[ខេត្ត​កំពង់ធំ​]]សព្វថ្ងៃ​នេះ​។ រាជធានី​សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍​មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​រាប់ពាន់​[[គ្រួសារ]]​។ ===ឈ្មោះប្រទេស=== បន្តិចម្តងៗ ឈ្មោះរបស់តាមហាឥសីកម្វុនេះ បានក្លាយទៅជា ឈ្មោះរបស់ប្រទេសខ្មែរគឺ [[កម្វុទេឝ]] ដែលត្រូវគេស្គាល់ជាផ្លូវការ តាមរយៈសិលាចារឹក K.៤០០ មានកាលបរិច្ឆេទ ឆ្នាំ ៨៦៨ នៅ[[បអ៊ីកា]] ក្នុង[[ចង្វាតនគររាជសីមា]] ប្រទេស[[ថៃ]]បច្ចុប្បន្ន។ ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុទេឝ បែបនេះនាសម័យចេនឡា ឬជួនកាលទៀត កម្វុជទេឝ ដូចករណី[[សិលាចារឹក]]នាសម័យ[[អង្គរ]] ចារនៅ[[វត្តសំរោង]] [[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តតាកែវ]] ក៏ដើម្បីរំលឹកដល់ប្រវត្តិនៃការកកើត នៃប្រទេសខ្មែរដែរ ពោលគឺការរួមសង្វាសរវាងសមាសធាតុឥណ្ឌាតំណាងដោយតាមហាឥសី កម្វុ (កម្ពុ) និងខ្មែរ តំណាង ដោយព្រះនាង[[មេរា]] ឬនាងនាគ ដែលជាម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី។ មានន័យថា ទឹកដីខ្មែរ គឺជាទឹកដីដែល ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះហស្ថរបស់តាមហាឥសី កម្វុ(កម្ពុ) និងព្រះនាងមេរា ដើម្បីទុកជាកេរ្តិ៍ដល់ [[កុលបុត្រ]] [[កុលធីតា]] [[ខ្មែរ]]ដែលជា[[កូនចៅ]]។ ម្ល៉ោះហើយ បានជាមានការប្រើពាក្យខ្មែរជា[[ពន្ធុនាម]] ជាលើកដំបូងបង្អស់ នៅក្នុងសិលាចារឹក K.២២៧ ក្នុងន័យជាកូនចៅរបស់ មហាឥសីកម្ពុ និងព្រះនាងមេរា ដែលបានក្លាយជា [[ស្ថាននាម]] យ៉ាងប្រាកដ។ បើតាមការស្រាវជ្រាវ យើងក៏ដឹងទៀតថា ពាក្យចក្រភព[[កម្វុជទេឝ]] (ប្រទេសខ្មែរដែលជាចក្រភព ឬ [[មហាប្រទេស]]) ទើបតែត្រូវបាននិយម ប្រើប្រាស់នៅក្នុងរាជ្យរបស់ស្តេច ព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]] ( ៨០២-៨៥០ គ.ស) ដែលជាស្តេច[[ចក្រវរ្តិន]]។ កុំភ្លេចថា ស្តេចដ៏ខ្លាំងពូកែអង្គនេះ បានផ្តើម ការបង្រួបបង្រួមដែនដី [[ចេនឡាទឹក]] និង [[ចេនឡាគោក]] ឲ្យក្លាយជាធ្លុង ឬជាទឹកដីតែមួយ។ ស្របនឹង[[ទិន្នន័យ]] សិលាចារឹកនេះដែរ ដែលបានបញ្ជាក់ន័យនៃពាក្យ កម្វុជ យ៉ាងច្បស់លាស់នៅមានកត្តាផ្សេងៗ មួយចំនួន ក្នុងនោះរួមមានជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរ នាសម័យនគរភ្វូណាន ក្នុងអំឡុងស.តទី៦ នៃគ.ស ផងដែរ។ ខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹកពីសម័យ[[បុរេអង្គរ]]ដល់សម័យ[[អង្គរ]]គឺជាភស្តុតាង យ៉ាងសំខាន់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការប្រើពាក្យ កម្វុជ ដើម្បីហៅប្រទេសខ្មែរ ក្នុងន័យដែលថាប្រទេសបង្កើតឡើងដោយមហាឥសី កម្វុ ឬជាប្រទេសរបស់ពួកកម្វុ។ ដូចនេះយើងអាចនិយាយបានថា ពាក្យ កម្វុជ ក្នុងសង្គមបុរាណ ជាពាក្យ មួយបង្កប់ទៅដោយអត្ថន័យដ៏ពិសិដ្ឋ ដោយហេតុថា ជាទឹកដីរបស់មហាឥសីដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិអស្ចារ្យ។ ជាឧទាហរណ៍ក្នុងសិលាចារឹក [[ស្តុកកក់ធំ]]ចារនៅឆ្នាំ ១០៥២ នៃ គ.ស (K.៩៣៥) នៅ[[ចង្វាតស្រះកែវ]] ក្នុងប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន តែជាអតីតទឹកដីខ្មែរពីមុនគេឃើញមានការប្រើពាក្យ ព្រះកម្វុជទេឝ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាយើងអាចនិយាយបានថាជាប្រពៃណី រាល់ជនជាតិសុទ្ធសឹងតែ ដាក់ឈ្មោះ ទឹកដី ស្រុកភូមិកំណើត ឬប្រទេស ដែលបានឲ្យកំណើតឲ្យខ្លួន យ៉ាងណាមិញ ជនជាតិ[[ខ្មែរ]] ក្នុងអតីតកាលក៏ដូច្នោះដែរ។ ដូច្នេះការដាក់ឈ្មោះប្រទេស របស់ខ្លួនមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ ជាតិនីមួយៗ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការដាក់ឈ្មោះ [[កម្វុជទេឝ]] ឬ ប្រទេសកម្ពុជាខាងលើនេះ មានលក្ខណៈជាប្រវត្តិសាស្ត្រ គួរឲ្យយើងយកមកវិភាគ ស៊ីជម្រៅ។ នៅទីនេះ យើងចង់និយាយថា ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុជ ទំនងជាជំនួសឈ្មោះ[[គោកធ្លក]] ([[សក្កទ្វីប]]) ដែលត្រូវបាន អនុម័តឡើងនាសម័យ [[នគរភ្វូណាន]] និង ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឈរលើគោលការណ៍ដ៏ជាក់ច្បាស់ ដោយសមហេតុផលជាទីបំផុត។ ===បដិមាសាស្ត្រ=== ភស្តុតាងជាក់ស្ដែងអំពីពាក្យ [[ហរិកម្វុជេន្ទ្រ]] ដែលជាឈ្មោះព្រះ[[អាទិទេព]]ចម្បងសំខាន់ជាងគេបំផុត នៅលើ[[ប្រាសាទភ្នំដា]]នាសម័យនគរភ្វូណាន ដែលជា ប្រាសាទរាជនៃព្រះរាជធានី[[អង្គរបុរី]] ឬ[[វ្យាធបុរ]]ក្នុង[[ខេត្តតាកែវ]] បច្ចុប្បន្ន។ សូមរំលឹកថា ក្នុងចំណោមចំលាក់[[ទេវរូប]] [[ហរិកម្វុជេន្ទ្រ]] ដែលតំណាងព្រះ[[វិស្ណុ]]ទៅក្នុងសម័យបុរាណ ចំលាក់នៅប្រាសាទខាងលើមានទំហំធំជាងគេបំផុត ដោយមានកំពស់ទៅដល់ ២,៩០ មាត្រ ដែល សព្វថ្ងៃតម្កល់ទុកនៅ[[សារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ]]។ ការស្ថាបនានូវ[[ចំលាក់]]ថ្ម ដ៏សម្បើមនេះ ដែលក្នុង [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] គេមិនធ្លាប់ជួបប្រទះនោះអាចនឹងធ្វើឡើងទៅបាន លុះត្រាតែមានជាងជំនាញៗដ៏ច្រើននិងមានភាពស្ទាត់ជំនាញទាំង[[បច្ចេកទេស]] ទាំង[[បញ្ញា]][[ញ្ញាណ]]។ ជុំវិញចំលាក់ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] ដូចលោក[[សាស្ត្រចារ្យ]][[ឡុង សៀម|ឡុង-សៀម]]ដែរ យើងមានយោបល់ថាពាក្យនេះគឺជាពាក្យតំណាងឲ្យ[[ទេវនាម]]និង [[ស្ថាននាម]]។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង តាមសិលាចារឹក K.២៧២ នាសម័យ[[បុរេអង្គរ]] យើងអាចយល់អំពីបំណង និង [[អត្ថន័យ]] ដែលខ្មែរពេញនិយម ចំពោះពាក្យ [[កម្វុរាជលក្ឝ្មី]] និងពាក្យ [[កម្វុបុរី]] ឬទីក្រុងកម្វុក្នុងសិលាចារឹកនា[[អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] K.២៨៣។ ការបង្ហាញនេះ ថ្វីត្បិតតែមានសភាពជាសេចក្តីខ្លី ក៏ប៉ុន្តែយើងក៏មិនត្រូវមើលរំលងនូវអត្តន័យស៊ីជម្រៅ នៃពាក្យ ទាំងនោះដែរ។ ចំពោះយើង យើងមានយោបល់ថា ការយកឈ្មោះទេវៈមកភ្ជាប់នឹងស្ថាននាម គឺប្រទេស (កម្វុជ) បែបនេះ គឺធ្វើឡើងដើម្បីបង្ហាញភាពដ៏រឹងមាំ ឬភាពអមតៈនៃប្រទេសកម្ពុជា មានន័យថាដរាបណាព្រះបដិមានេះដែលជាព្រះអាទិទេព នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅគង់វង្សស្ថិតស្ថេរដរាបនោះ ប្រទេសខ្មែរក៏នៅស្ថិតស្ថេរដដែលដែរ។ ជាការពិតណាស់ សម្រាប់[[សាសនិកជន]][[ខ្មែរ]] នាជំនាន់នោះ ការហៅពាក្យ [[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] នេះដែល[[កវី]] [[បណ្ឌិត]]បានបង្កើតដោយ[[គោលការណ៍និយម]] យ៉ាងច្បាស់លាស់នាសម័យបុរេអង្គរ បានបង្កប់នូវ[[រូបារម្មណ៍]]ដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបំផុត។ ក្រៅពី[[អំណាច]][[ពិសិដ្ឋ]] អំណាច[[សីលធម៌]] និង[[គុណធម៌]] ឥតត្រើយត្រាណ ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] ក៏បំពេញ ក្នុងអតីតនូវតួនាទី ជា[[អត្ថិភាព]]មួយទៀត គឺការផ្សះផ្សា បង្រួបបង្រួមជាតិតាមរយៈ[[ជំនឿ]]។ គោលបំណង ចម្បងគឺ ក៏ដើម្បីធ្វើឲ្យឈ្មោះនេះ ប្រកបដោយ ភាពខ្ទរខ្ទារ ទូទាំង[[ចក្រភពខ្មែរ]] ដោយធ្វើឲ្យគេគោរពកោតខ្លាច រំភើបញាប់ញ័រ កាលបើស្តាប់ឬ ឮ[[ពាក្យ]]នេះ។ ប្រសិនបើយើងរស់នៅក្នុង[[រង្វង់]][[សហគមន៍]]មនុស្សនាជំនាន់នោះ យើងពិតជាមាន[[អារម្មណ៍]]ដូច្នេះពុំខាន ដោយរកឃើញថា[[សង្គមវប្បធម៌]]តម្រូវឲ្យមានជំនឿបែបនេះ។ ទាំងនេះមិនគ្រាន់តែបានធ្វើឲ្យកូនចៅ កម្ពុជ ឬខ្មែរ គ្រប់រូបមានទឹកចិត្តជ្រះថ្លា មានសីលធម៌ និង [[គុណសម្បត្តិ]]ខ្ពស់ ដោយមាន ជំនឿទុកចិត្តលើខ្លួនឯង និងលើជាតិឯង ក្នុងនាមជា[[កម្ពុជា]] ឬជា[[ខ្មែរ]]តែប៉ុណ្ណោះទេ លើសពីនេះទៀត [[ភាពសាមគ្គី]] រវាងគ្នានឹងគ្នា ដោយសារតែចំណង[[ជំនឿ]][[ប្រពៃណី]] បានចងជាប់ពួកគេឲ្យរួមរស់ជាធ្លុងមួយ។ នេះជា [[និមិត្តរូប]]មួយយ៉ាងសំខាន់ ដែលការគោរពបូជាព្រះ[[វិស្ណុ]]លើកំពូល[[ភ្នំដា]] បានផ្តល់ឲ្យក្នុងអតីតកាល ដ៏យូរលង់។ បើនិយាយម្យ៉ាងទៀត វត្តមានរបស់[[ចំលាក់]]នេះ គឺជានិមិត្តរូបនៃការប្រមូលផ្តុំកំលាំង របស់ជាតិខ្មែរទាំងមូល តាមរយៈ ជំនឿ[[សាសនា]]។ ម្យ៉ាងទៀត [[ឆន្ទៈ]]នេះក៏អាចគូសបញ្ជាក់ ដូចទើបពោលតាមរយៈនៃទំហំនៃព្រះ[[បដិមាបុរាណ]]នេះ ដែលពុំធ្លាប់មានក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]ឡើយ។ កុំភ្លេចថាអត្ថន័យនៃការគោរពបូជា គឺជាចលនាបួងសួងឲ្យប្រទេសជាតិ ឬ មនុស្សខ្មែរគ្រប់រូបបានតែសេចក្តីសុខ សេចក្តីរុងរឿង ថ្កើនថ្កាន។ ក៏ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងនេះ ធ្វើឲ្យមាន[[សាមគ្គីភាព]] រវាង[[ប្រជានុរាស្ត្រ]] និង ប្រមុខដឹកនាំជាតិគឺព្រះ[[មហាក្សត្រ]] និងសព្វ[[នាម៉ឺន]] [[មន្ត្រី]] ដែលជាមេ[[ស្ថាប័ន]] ឬជា[[អ្នកដឹកនាំ]]ជាតិ។ បើនិយាយម្យ៉ាងទៀត ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] បានបំពេញ [[តួនាទី]]មួយយ៉ាងសំខាន់ គឺការពង្រឹងពង្រីក ស្ថាប័នអំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] តាមរយៈរូបចំលាក់ដែលមានព្រះនាមរបស់ទ្រង់គឺ [[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]]។ ខាងលើនេះក៏ជាឧបករណ៍មួយដ៏កម្រ បង្ហាញនូវ[[ទេពកោសល្យ]] និង[[បញ្ញាញ្ញាណ]] ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងការបង្កើតពាក្យមួយដែលមិនគ្រាន់តែតំណាងឲ្យប្រទេសតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ប៉ុន្តែតំណាងឲ្យព្រះអាទិទេពដ៏មានមហិទ្ធិរិទ្ធិ ព្រមទាំងព្រះ[[មហាក្សត្រ]]គ្រប់គ្រងអំណាចផងដែរ។ រួមសេចក្តីមក ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] ខាងលើគូសបញ្ជាក់ឲ្យយើងឃើញនូវលក្ខណៈ ពិសិដ្ឋ ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម និង[[សក្ដានុពល]] នៃកំលាំងពិសិដ្ឋ [[សក្តិសិទ្ធិ]] របស់ប្រទេសខ្មែរ ដែលជាទឹកដីរបស់ព្រះ ( មហាឥសីកម្វុ និងនាង[[មេរា]])។ កុំភ្លេចថាពាក្យ[[កម្វុជេន្ទ្រ]] ពិតជាបង្ហាញពីការបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរ យើងវិញជុំវិញព្រះអាទិទេព នៃព្រះ[[រាជាណាចក្រកម្ពុជា]] ក្រោម[[រូបភាព]] នៃព្រះ[[វិស្ណុ]] ដែលគេតម្កល់នៅក្នុង[[ប្រាសាទឥដ្ឋ]][[ភ្នំដា]]ក្នុងអំឡុង ស.តទី ៦ នៃគ.ស។ ==សូមមើលផងដែរ== *[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{ឫសីនៃទេវកថាហិណ្ឌូ}} [[Category:ឥសីហិណ្ឌូ]] [[Category:កម្ពោជ]] {{s-start}} {{s-bef|before=មិនស្គាល់}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ក្សត្រនៃចេនឡា រឺ ជយាទិត្យបុរ]]|years=}} {{s-aft|after=ព្រះបាទ[[កម្វុជ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃជយាទិត្យបុរ]] i4ugioeba0tht46dstksqixv2plmne1 0 27340 338311 170054 2026-08-04T13:36:35Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[មេរា]] ទៅ [[មេរ៉ា]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 170054 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =មេរា | title =ទេវអប្សរ | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = [[កម្វុ|កម្វុស្វយម្ភុវ]] | issue = [[ឝ្រុតវម៌្មទី២]] និង [[ស្រេស្ឋវម៌្ម]] ([[កម្វុជ]] មានន័យថាបុត្រ កម្វុ) | royal house = កម្វុ | dynasty =[[សូរ្យវង្ស]] រឺ [[អាទិច្ចវង្ស]] | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} ទេពអប្សរ'''មេរា''' (គ.ស ??) តាមរឿងព្រេងព្រេងក្នុង[[សិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុង]] (ស.វ.ទី១០) ដែលបាននិទានថា ស្ដេចខ្មែរយើងមានដើមកំណើតមកពីឥសី «កម្វុស្វយម្ភុវ» និងនាងទេពអប្សរ «មេរា» ដែលព្រះ[[ឦសូរ]]បានប្រទានអោយជា[[មហេសី]]។ ទស្សនៈបែបនេះលោកហ្សក-សឺដេស បានត្រដាងក្នុងស្នាដៃលោកឈ្មោះ Histore ancienne des Etats Hindouisésd'Extrême-Orient បោះពុម្ពផ្សាយនៅក្រុងហាណូយកាលពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ហើយត្រូវបានព្រះភិក្ខុវិរិយបណ្ឌិតោប៉ាងខាត់ យល់ស្របតាមទាំងស្រុង។ នៅក្នុង[[ទស្សនាវដ្ដីពុទ្ធិកសិក្សា]]ឆ្នាំទី១ លេខ៥ ឆ្នាំ១៩៥៧ ព្រះអង្គបានសរសេរជាអាទិថា «ការសម្ព័ន្ធឫសីកម្វុ និងនាងមេរា នេះជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតជា[[សូរ្យវង្ស]] រឺ[[អាទិច្ចវង្ស]]ឡើងនៅខាងចេនឡា។ បើយើងអានប្រមៀលពាក្យ កម្វុ និង មេរា នេះបន្ដិចម្ដងៗ ក៏នឹងបានទៅជាពាក្យក្មេរ‍ដូច ''កម្វុ + មេរា > កម្វុ + មេរ > កមវ + មេរ > ក័ម + មេរ > ក មេរ > ក្មេរ =ខ្មេរ ទៅជា ខ្មែរ (សព្វថ្ងៃ)។'' ដំណើរនេះមានន័យសមរម្យទំនងបានទៅជាពាក្យថាខ្មែរណាស់។ អ្នកបាលីបានធ្វើពាក្យថា ''ខ្មែរ'' ទៅជាបាលីថា ''[[ខេមរ]]'' ប្រែថាអ្នកមានសេចក្ដីក្សេមក្សាន្ដ។ ពាក្យ [[កម្ពុជា]] កើតចេញមកពីពាក្យឫសី កម្វុ + ស្វយម្ភុវ នេះដែរ ព្រោះកាលដែល ឫសីកម្វុ បាននាងអប្សរ មេរា នោះក៏បានកើតជាវង្សមួយខាងចេនឡាហៅថា [[សូរ្យវង្ស]] រឺ អាទិច្ចវង្សគឺ [[វង្សស្រីកម្វុ]]។ តាមប្រវត្ដិថា ការសម្ព័ន្ធ កម្វុ-មេរា នេះកើតបានជាបុត្រពីរព្រះអង្គហៅថា កម្វុជ = បុត្រកម្ពុ គឺ [[ឝ្រុតវម៌្មទី១|ឝ្រុតវម៌្ម]] និង[[ឝ្រេស្ឋវម៌្ម]] សោយរាជ្យសន្ដិវង្សងខាងចេនឡាជាប់រៀងដរាបមក។ ដើមឡើយគេមិនសូវឃើញមានប្រើពាក្យ កម្វុជ នេះទេ តែកាលព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី៣]] (ជ័យវរ្ម័នទី២) បានសោយរាជ្យមានអំណាចខ្លាំងពូកែ បានរួបរួមចេនឡាលើក្រោមអោយជាឯកភាព ហើយទើបឃើញមានសិលាចារឹកប្រើពាក្យ [[កម្វុជទេឝ]] រឺ កម្ពុជទេស ប្រទេសនៃបុត្រកម្វុ។ ==ឯកសារយោង== *[[វិគីភីឌាខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] bez8354mjophtixeov68fzsa4q54fjm 0 35605 338317 337779 2026-08-04T19:16:52Z ~2026-43009-67 52362 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ ' [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមតន្រ្តីថៃ]]' 338317 wikitext text/x-wiki [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្រុមតន្រ្តីថៃ]] 40hywrgnfeje3lqfxpjdasn5tn9q82o 0 37354 338302 338229 2026-08-04T12:49:02Z Sreynaree1986 47227 ប្រវត្តិព្រះ​មហេសីរបស់​ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ សម័យកាលនគរភ្នំ 338302 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ឝ្រីមារញទេវី''' ឬ '''ស្រីមារញទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | caption = | reign = ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | predecessor = [[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យទី១|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | successor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]) | spouse = [[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ]] | issue = ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ឝ្រីមារញទេវី''' ឬ '''ស្រីមារញទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។ ព្រះនាងត្រូវ​ជា​កនិដ្ឋភគិនី​របស់​ក្សត្រិយ៍​ឝ្រីមារ (ចាម្ប៍) នៅវោក័ន ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស ២ អង្គគឺជាព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]និងព្រះបាទ[[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>Lý Sử Học, Tập 54, Tiểu Sử 48, Các Dân Tộc, Vương Quốc Phù Nam: "Khi Man chết, có một đứa bé tên là Chang còn đang bú sữa mẹ. Khi Chang hai mươi tuổi, nó đã tập hợp những cường giả trong vương quốc để tấn công và giết Zhan. Tướng quân Fan Xun của Zhan sau đó đã giết Chang và tự xưng làm hoàng đế."</ref><ref>Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Khi người chết, có một đứa trẻ tên là Chang được sinh ra trên thế giới. Khi tròn hai mươi tuổi, hắn tập hợp những cường giả trong nước và tấn công giết chết Zhan. Tướng quân của Zhan là Fan Xun sau đó đã tấn công và giết chết Chang rồi lên ngôi."</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ទាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរវ្នំ|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ស្រីមារញទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យទី១|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧}} {{s-aft|after=[[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សានុវង្សនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] {{Cambodia-royal-stub}} jd79xcu0utb36g6snql2lafbgfuvqjz 0 41408 338322 330511 2026-08-04T23:57:24Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338322 wikitext text/x-wiki [[File:2020 collage per consensus feb5.23.png|ពីឆ្វេងទៅស្ដាំតាមទ្រនិចនាឡិកា៖ សំណល់នៃយន្តហោះ[[អ៊ែរឡាញហ្វ្លាយត៍ ៧៥២ អន្តរជាតិអ៊ុយក្រែន]] ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយ[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]][[អ៊ីរ៉ង់]], សកម្មភាព[[រដ្ឋប្រហារម៉ាលីឆ្នាំ២០២០|រដ្ឋប្រហារ]]លើ[[នយោបាយនៅម៉ាលី|រដ្ឋាភិបាលម៉ាលី]]ដោយ[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធម៉ាលី]], ទិដ្ឋភាពហាយននៅក្រុង[[ហ្កាន់ហ្សា]] ដែលបង្កឡើងដោយគ្រាប់មីស៊ីលក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមណាហ្គ័រណូ-ការ៉ាបាក់លើកទី២]], ទិដ្ឋភាពខ្ទិចខ្ទាំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោយ[[បាតុកម្មចច ហ្វ្លយ]], រូបភាពទីក្រុង[[ម៉េកេលេ]]ក្រោយរងការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមធីក្រេ]], ទិដ្ឋភាពនៅ[[កំពង់ផែបៃរូត]] នៃប្រទេស[[លីបង់]] បន្ទាប់ពីឧប្បត្តិហេតុផ្ទុះនៃសារធាតុ[[អាម៉ូញ៉ូមនីត្រាត]] ដែលបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ២១៨ នាក់, មហាជនប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងពិធីបុណ្យសពឧត្តមសេនីយ៍អ៊ីរ៉ង់[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] បន្ទាប់ពីលោកត្រូវបានគេធ្វើឃាតដោយប្រើដ្រូនឃាតកម្ម, មីក្រូក្រាហ្វអេឡិចត្រុងចម្លងពណ៌នៃមេរោគ[[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២|សារស៍-កូវ-២]] ដែលជាវីរុសបង្កឱ្យមាន[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីដ-១៩]]។|300x300px|thumb]] {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្ស]]''' |[[សតវត្សទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០១៧|២០១៧]] • [[ឆ្នាំ ២០១៨|២០១៨]] • [[ឆ្នាំ ២០១៩|២០១៩]] • '''គ.ស. ២០២០''' • [[ឆ្នាំ ២០២១|២០២១]] • [[ឆ្នាំ ២០២២|២០២២]] • [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២០ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៦៤ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន]]''' |២០២០ ''MMXX'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៣ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៦៩ ԹՎ ՌՆԿԹ |- |'''[[ប្រតិទិនអាសស៊ើរ]]''' |៦៧៧០ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៧៦–១៧៧ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤១–១៩៤២ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្គាល់]]''' |១៤២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ឺរប៊ឺរ]]''' |២៩៧០ |- |'''[[ឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចអង់គ្លេស|ឆ្នាំរជ្ជកាលរបស់អង់គ្លេស]]''' |៦៨ [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាបិតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|Eliz. ២]] – ៦៩ [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាបិតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|Eliz. ២]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨២ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សីនទីន]]''' |៧៥២៨–៧៥២៩ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |己亥年 <small>([[កុរ]]ធាតុផែនដី)</small> ៤៧១៦ ឬ ៤៦៥៦ ''— ដល់ —'' 庚子年 <small>([[ជូត]]ធាតុដែក)</small> ៤៧១៧ ឬ ៤៦៥៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៣៦–១៧៣៧ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីសកូរឌៀន]]''' |៣១៨៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១២–២០១៣ |- |'''[[ប្រតិទិនហេព្រើរ]]''' |៥៧៨០–៥៧៨១ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៧៦–២០៧៧ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤១–១៩៤២ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២០–៥១២១ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនហូឡូសេន]]''' |១២០២០ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីកបូ]]''' |១០២០–២០២១ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៣៩៨–១៣៩៩ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤១–១៤៤២ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ២]] <small>(令和３年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៣–១៩៥៤ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១០៩ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលៀន]]''' |ហ្គ្រេហ្គោរៀនដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១០៩ <small>民國109年</small> |- |'''[[ប្រតិទិននានក្សាហី]]''' |៥៥២ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៣ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |阴土猪年 <small>([[កុរ]]ញីធាតុផែនដី)</small> ២១៤៦ ឬ ១៧៦៥ ឬ ៩៩៣    ''— ដល់ —'' 阳金鼠年 <small>([[ជូត]]ឈ្មោលធាតុដែក)</small> ២១៤៧ ឬ ១៧៦៦ ឬ ៩៩៤ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក]]''' |១៥៧៧៨៣៦៨០០ – ១៦០៩៤៥៩១៩៩ |} '''គ.ស. ២០២០''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៦៤ ជា[[ឆ្នាំបង្គ្រប់ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃពុធ]]នៅក្នុង[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] និងជាឆ្នាំទី ២០២០ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[ជូត]] ទោសក ចុល្លសករាជ ១៣៨២ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃថ្លើងសក) * ឆ្នាំទី ២ របស់[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២១ របស់[[សតវត្សទី ២១]] និងឆ្នាំទី ២០ របស់[[សហវត្សរ៍ទី ៣]] * '''ឆ្នាំនៃគិលានុបដ្ឋាយិកា និងគ្រូពេទ្យឆ្មប''' ប្រកាសដោយ[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]'''<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/campaigns/year-of-the-nurse-and-the-midwife-2020|title=2020 - Year of the Nurse and the Midwife|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-01-15}}</ref> ឆ្នាំអន្តរជាតិនៃសុខភាពរុក្ខជាតិ''' ប្រកាសដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]'''<ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/plant-health-2020/home/en/|title=International Year of Plant Health 2020|last=|first=|date=|website=Food and Agriculture Organization of the United Nations|language=en|access-date=2020-01-18}}</ref> និងឆ្នាំអន្តរជាតិនៃសំឡេង''' ប្រកាសដោយគណៈកម្មាធិការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ'''<ref>{{Cite web|url=https://sound2020.org/|title=2020 - International Year of Sound|publisher=[[International Commission for Acoustics]]|language=en|access-date=2020-02-15}}</ref>''' * សរុបមាន ៣៦៦ ថ្ងៃ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ពិភពលោកទាំងមូលត្រូវទទួលរងឥទ្ធិពលពី[[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]] យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រហូតបង្កជា[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកល]] ដែលនាំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមពិភពលោកជួបនូវវិបត្តិជាច្រើនដូចជា ការលុបចោល ឬការពន្យារព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ការបិទខ្ទប់ជាសាធារណៈ និងតំហយសេដ្ឋកិច្ចដ៏អាក្រក់បំផុតមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពី[[មហាឱនភាព]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០។<ref>{{cite web|last=IMFBlog|title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression|url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/|access-date=April 5, 2024|website=IMF Blog|date=April 14, 2020|archive-date=April 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414220210/https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/|url-status=live}}</ref> ''Geospatial World'' បានចុះផ្សាយថា ឆ្នាំ ២០២០ គឺជា "ឆ្នាំដ៏អាក្រក់បំផុត ពិសេសគឺទាក់ទងនឹង[[បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ]]" ដោយសារតែក្នុងឆ្នាំនេះ គេសង្កេតឃើញមានគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុធំៗនៅជុំវិញភពផែនដីដូចជា ភ្លើងឆេះព្រៃធំៗនៅក្នុងប្រទេស[[អូស្ត្រាលី]] និងភាគខាងលិចនៃ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ក៏ដូចជាព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិចធំៗដែលបោកបក់វាយប្រហារទ្វីប[[អាមេរិកខាងជើង]]។<ref>{{cite web|last=Datta|first=Anusuya|date=October 11, 2020|title=Here's why 2020 is the worst year so far in terms of Climate Change|url=https://www.geospatialworld.net/blogs/heres-why-2020-is-the-worst-year-so-far-in-terms-of-climate-change/|access-date=April 5, 2024 |website=Geospatial World|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116150506/https://www.geospatialworld.net/blogs/heres-why-2020-is-the-worst-year-so-far-in-terms-of-climate-change/|url-status=live}}</ref> ក្រៅពីនេះ របាយការណ៍វឌ្ឍនភាពរបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ បានបង្ហាញថា គ្មាន[[គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព]] (SDG) អន្តរជាតិសម្រាប់ឆ្នាំ២០២០ ណាមួយត្រូវបានសម្រេចនោះឡើយ។<ref>{{cite web |title=2020 Report: Progress towards the Sustainable Development Goals {{!}} Knowledge for policy |url=https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en |access-date=April 5, 2024 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308072844/https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en |url-status=dead |archivedate=មីនា 8, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308072844/https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en }}</ref> == មេដឹកនាំកម្ពុជា == {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំបរទេស ឆ្នាំ ២០២០}} * '''ព្រះមហាក្សត្រ''': [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]] (១៤ តុលា គ.ស. ២០០៤ – បច្ចុប្បន្ន) * '''នាយករដ្ឋមន្ត្រី''': [[ហ៊ុន សែន|សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន]] (៣០ វិច្ឆិកា គ.ស. ១៩៩៨ – បច្ចុប្បន្ន) ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== === មករា === * ១ មករា ** ប្រទេស[[ក្រូអាត]] បានចាប់ផ្តើមអាណត្តិជាប្រធាននៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{cite book|title=The EESC's Activities During the Croatian Presidency: January–July 2020|url=https://books.google.com/books?id=QMXPzQEACAAJ|year=2019|publisher=EESC|isbn=978-92-830-4581-6}}</ref> ** [[គ្រោះទឹកជំនន់ចាកាតាឆ្នាំ២០២០|គ្រោះទឹកជំនន់]]មួយបានលេចឡើងនៅទីក្រុង[[ចាកាតា]] នៃប្រទេស[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៦៦ នាក់។<ref name=66dead>{{cite news|title=66 people now killed by flooding in Jakarta, and more rain appears to be on the way|date=January 6, 2020|website=CNN.com|url=https://edition.cnn.com/2020/01/06/asia/jakarta-floods-intl-hnk/index.html|access-date=April 5, 2024|archive-date=June 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232957/https://edition.cnn.com/2020/01/06/asia/jakarta-floods-intl-hnk/index.html|url-status=live}}</ref> * ២ មករា – កងទ័ពអាកាស និងកងទ័ពជើងទឹកអូស្ត្រាលី ត្រូវបានបញ្ជូនចុះទៅកាន់រដ្ឋ[[ញូវសោតថ៏វ៉ែលស៍]] និង[[វិចតូរីយ៉ា (រដ្ឋ)|វិចតូរីយ៉ា]] ដើម្បីជួយជម្លៀសប្រជាជនអូស្ត្រាលីចេញពី[[រដូវភ្លើងឆេះព្រៃអូស្ត្រាលីឆ្នាំ ២០១៩–២០|តំបន់ឆេះព្រៃ]]។<ref>{{Cite news|title=Military moves in to help mass evacuation from Australian bushfires|work=CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/world/australia-wildfires-jan1-1.5412274|access-date=April 5, 2024|archive-date=December 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223165119/https://www.cbc.ca/news/world/australia-wildfires-jan1-1.5412274|url-status=live}}</ref> * ៣ មករា – ដ្រូនឃាតកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិបាកដាដ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១០ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានបុគ្គលតម្រុយពីរនាក់គឺឧត្តមសេនីយ៍អ៊ីរ៉ង់ លោក[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] និងមេដឹកនាំយោធាកំពូលអ៊ីរ៉ាក់ លោក[[អាប៊ូ ម៉ាឌី អាល់-មូហានឌីស]]។<ref>{{Cite news|url=https://www.newsweek.com/iraq-militia-official-killed-us-iran-tensions-1480181|title=Iraq Militia Officials, Iran's QUDS Force Head Killed in U.S. Drone Strike|last1=O'Connor|first1=Tom|last2=Laporta|first2=James|date=January 2, 2020|work=Newsweek |access-date=April 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103030530/https://www.newsweek.com/iraq-militia-official-killed-us-iran-tensions-1480181|archive-date=January 3, 2020|url-status=live}}</ref> * ៥ មករា ** [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងលីប៊ីលើកទី២]]៖ [[ប្រធានាធិបតីតួកគី]] លោក[[រ៉េសិប តាយីប អ៊ែរដូហ្កាន]] បានប្រកាសបញ្ជូនកងទ័ពតួកគីទៅកាន់ប្រទេស[[លីប៊ី]] ក្នុងនាម[[រដ្ឋាភិបាលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងជាតិ]]ដែលគាំទ្រដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/05/turkish-troops-deploy-to-libya-to-prop-up-embattled-government|title=Turkish troops deploy to Libya to prop up embattled government|date=January 5, 2020|work=The Guardian|access-date=April 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200106000833/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/05/turkish-troops-deploy-to-libya-to-prop-up-embattled-government|archive-date=January 6, 2020|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រូអាតឆ្នាំ២០១៩–២០]]៖ ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយលោក[[ហ្សូរ៉ាន មីឡាណូវិច]]នៃ[[គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យក្រូអាត]] បានផ្តួលប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[កូលីនដា ក្រាបា-គីតារ៉ូវិច]]។<ref>{{Cite news |date=January 6, 2020 |title=Croatia elects centre-left challenger Zoran Milanovic as president |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51006754 |access-date=April 6, 2024 |archive-date=April 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408145737/https://www.bbc.com/news/world-europe-51006754 |url-status=live }}</ref> * ៨ មករា ** អ៊ីរ៉ង់បាន​[[ប្រតិបត្តិការទុក្ករបុគ្គលសូលីម៉ានី|បាញ់​មីស៊ីល​បាលីស្ទិក]]​ទៅកាន់​មូលដ្ឋាន​យោធា​អ៊ីរ៉ាក់​ចំនួន​ពីរ​កន្លែងដែល​មានវត្តមាន​ទាហាន​អាមេរិក​ ដោយបានបង្ករបួសដល់​មនុស្ស​ជាង ​១០០​ នាក់​។<ref>{{cite news|url=http://news.trust.org/item/20200117170342-xr08c|title=Pentagon denies trying to underplay injuries from Iran attack|agency=Reuters|date=January 17, 2020|access-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118042701/http://news.trust.org/item/20200117170342-xr08c|archive-date=January 18, 2020|url-status=live}}</ref> ** យន្តហោះអ៊ុយក្រែន[[អ៊ែរឡាញហ្វ្លាយត៍ ៧៥២ អន្តរជាតិអ៊ុយក្រែន]] ត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយ[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]អ៊ីរ៉ង់ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីធ្វើការហោះហើរចេញពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេហេរ៉ង់អ៊ីម៉ាម ខូម៉ីនី]] ដែលបានសម្លាប់មនុស្សទាំងអស់ចំនួន ១៧៦ នាក់។<ref>{{cite news |date=January 8, 2020 |title=Boeing 737 plane crashes in Iran |url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/iran-plane-crash-live-intl-hnk/index.html |work=CNN |access-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108104442/https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/iran-plane-crash-live-intl-hnk/index.html |archive-date=January 8, 2020 |url-status=live }}</ref> * ៩ មករា – ក្រុម[[រដ្ឋឥស្លាម - ខេត្តសាហែល|រដ្ឋឥស្លាមនៅតំបន់សាហារ៉ា]]បានធ្វើការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានីហ្សេរីយ៉ានៅឈីណាគោត្រា ដោយបានសម្លាប់ទាហាននីហ្សេរីយ៉ាយ៉ាងតិច ៨៩ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-niger-security/islamic-state-claims-responsibility-for-niger-army-base-attack-idUSKBN1ZD1ZZ|work=Reuters|title=Islamic State claims responsibility for Niger army base attack|date=January 14, 2020|access-date=April 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115034731/https://www.reuters.com/article/us-niger-security/islamic-state-claims-responsibility-for-niger-army-base-attack-idUSKBN1ZD1ZZ|archive-date=January 15, 2020|url-status=live}}</ref> * ១០ មករា – [[ហៃថាម ប៊ិន តារីគ]]បានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះចៅ[[ស៊ុលតង់អូម៉ង់|ស៊ុលតង់នៃរដ្ឋអូម៉ង់]] ស្នងបន្តពីព្រះចៅ[[កាប៊ូស ប៊ីន សាអ៊ីដ]]។<ref>{{cite news |title=Oman's new ruler Haitham bin Tariq takes oath: newspapers |url=https://www.reuters.com/article/us-oman-sultan-successor-media/omans-new-ruler-haitham-bin-tariq-takes-oath-newspapers-idUSKCN1ZA078 |access-date=6 April, 2024 |work=Reuters |date=January 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111063255/https://www.reuters.com/article/us-oman-sultan-successor-media/omans-new-ruler-haitham-bin-tariq-takes-oath-newspapers-idUSKCN1ZA078 |archive-date=January 11, 2020 |url-status=live }}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] និង[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិតៃវ៉ាន់ឆ្នាំ២០២០|នីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[តៃវ៉ាន់]]។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោកស្រី[[ត្សៃ អ៊ីងវិន]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តមួយអាណត្តិទៀត ខណៈគណបក្សរបស់លោកស្រីគឺ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យចម្រើននិយម]]បានដណ្ដើមអាសនៈចំនួន ៦៧ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ១១៣ នៅក្នុង[[អង្គនីតិប្បញ្ញត្តិយាន]]។<ref>{{cite web |date=January 11, 2020 |title=Taiwan election: Tsai Ing-Wen wins landslide in rebuke to China |url=http://www.theguardian.com/world/2020/jan/11/taiwan-re-elects-tsai-ing-wen-as-president-in-clear-message-to-china |access-date=April 6, 2024 |website=The Guardian |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203042957/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/11/taiwan-re-elects-tsai-ing-wen-as-president-in-clear-message-to-china |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=January 11, 2020 |title=Taiwan opposition candidate admits defeat in presidential election |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-taiwan-election-opposition-idUSKBN1ZA0HJ |access-date=6 April, 2024 |archive-date=January 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122200159/https://www.reuters.com/article/us-taiwan-election-opposition-idUSKBN1ZA0HJ |url-status=live }}</ref> * ១២ មករា – [[ភ្នំភ្លើងតាអាល់]]នៅប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] បានបំផ្ទុះបែកកម្អែលភ្លើងជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៧។<ref>{{cite web|date=January 12, 2020|title=PHIVOLCS warns of 'hazardous explosive eruption' of Taal Volcano soon|url=https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html|access-date=April 6, 2024|website=CNN Philippines|archive-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182537/https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html|url-status=dead|archivedate=មករា 18, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220118182537/https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html}}</ref> * ១៦ មករា – រឿងជំនុំជម្រះដកតំណែងរបស់​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចាប់​ផ្តើម​នៅ​ក្នុងស្ថាប័ន[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិក]]។ តែលោក​ត្រូវ​បាន​រួចពី​ទោស​ចោទប្រកាន់នៅ​ថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​កុម្ភៈ។<ref name="NPR impeachment">{{cite web|url=https://www.npr.org/2020/02/05/801429948/not-guilty-trump-acquitted-on-2-articles-of-impeachment-as-historic-trial-closes |title='Not Guilty': Trump Acquitted On 2 Articles Of Impeachment As Historic Trial Closes |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206152432/https://www.npr.org/2020/02/05/801429948/not-guilty-trump-acquitted-on-2-articles-of-impeachment-as-historic-trial-closes |archive-date=April 6, 2024 |first=Philip |last=Ewing |website=NPR |date=February 5, 2020 |url-status=live}}</ref> * ១៨ មករា – [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងយេម៉ែន|សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន]]៖ ទាហានយេម៉ែនចំនួន ១១១ នាក់ និងជនស៊ីវិល ៥ នាក់ទៀតត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតបន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារដោយដ្រូនពិឃាដ និងមីស៊ីលនៅក្នុងជំរុំយោធាមួយក្បែរទីក្រុង[[ម៉ារីប]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943|title=Yemen war: Death toll in attack on military base rises to 111|date=January 20, 2020|access-date=April 6, 2024|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121084708/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943|archive-date=January 21, 2020|url-status=live}}</ref> * ២០ មករា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ អាជ្ញាធរចិនបានចេញបញ្ជាក់ជាសាធារណៈនូវការចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សដោយ[[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២]]។<ref>{{cite web|title=Covid-19: Five days that shaped the outbreak|first=Jane|last=McMullen|work=BBC News|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55756452|date=January 25, 2021|access-date=April 6, 2024|archive-date=January 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126021655/https://www.bbc.co.uk/news/world-55756452|url-status=live}}</ref> * ២២ មករា – [[សភាអេលេនិក]]បានជ្រើសតាំងលោកស្រី[[កាតេរីណា សាគែលឡារ៉ូពូលូ]]ជា[[ប្រធានាធិបតីក្រិក|ប្រធានាធិបតី]]នៃប្រទេស[[ក្រិក]]។<ref>{{cite web |date=January 16, 2020 |title=Progressive judge to become Greece's first female president |url=http://www.theguardian.com/world/2020/jan/16/greece-first-female-president-katerina-sakellaropoulou-kyriakos-mitsotakis |access-date=April 6, 2024 |website=The Guardian |archive-date=January 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116185424/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/16/greece-first-female-president-katerina-sakellaropoulou-kyriakos-mitsotakis |url-status=live }}</ref> * ២៣ មករា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ ទីក្រុង[[អ៊ូហាន]]នៃប្រទេសចិន ដែលជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅចិនដីគោក|ការរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩]] ត្រូវបានអាជ្ញាធរចិនបិទខ្ទប់ដោយផ្អាករាល់សេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ និងជើងហោះហើរអន្តរក្រុង។<ref name=":7">{{cite web|url=https://view.inews.qq.com/w/WXN2020012301001306?uid=&devid=A55D8C74-EEF2-420C-8182-21F1D43348CF&qimei=34ae00a5-9e85-4f82-9afa-3c7ccb6d36d5|title=(ជាភាសាចិន) 直击武汉天河机场："封城"前有96架航班飞往全国|access-date=April 6, 2024|archive-date=March 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304160631/https://view.inews.qq.com/w/WXN2020012301001306?uid=&devid=A55D8C74-EEF2-420C-8182-21F1D43348CF&qimei=34ae00a5-9e85-4f82-9afa-3c7ccb6d36d5|url-status=live}}</ref> * ២៦ មករា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាប៉េរូឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាទាំង ១៣០ រូប។<ref>{{Cite news |title=Peru election: Crushing blow for president's opponents Popular Force |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-51208274 |access-date=April 6, 2024 |archive-date=March 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303115319/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-51208274 |url-status=live }}</ref> ** កីឡាករបាល់បោះដ៏ល្បីម្នាក់ឈ្មោះ [[ខូប៊ី ប្រាយអាន]] បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងឧប្បត្តិហេតុធ្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្រនៅក្រុង[[កាឡាបាសាស]] រដ្ឋ[[កាលីហ្វ័រញ៉ា]]។<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Austin |date=2023-09-23 |title=Inside The Sudden Death Of Kobe Bryant — And The Helicopter Crash That Caused It |url=https://allthatsinteresting.com/kobe-bryant-death |access-date=2024-04-06 |website=All That's Interesting |archive-date=November 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105015548/https://allthatsinteresting.com/kobe-bryant-death |url-status=live }}</ref> * ២៩ មករា – ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសហរដ្ឋអាមេរិក–ម៉ិកស៊ិក–កាណាដា]] ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកខាងជើងថ្មីជំនួសឱ្យ[[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាមេរិកខាងជើង]] (NAFTA)។<ref>{{cite web|website=BBC News|title=Trump signs US Mexico Canada Agreement|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-51300625|date=Jan 29, 2020|access-date=April 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130151434/https://www.bbc.co.uk/news/business-51300625|archive-date=January 30, 2020|url-status=live}}</ref> * ៣០ មករា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ថាជាស្ថានភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈដែលត្រូវការយកចិត្តទុកដាក់ជាអន្តរជាតិ។<ref name="WHODeclaration">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-51318246 |title=Coronavirus declared global health emergency |date=January 30, 2020 |publisher=BBC |access-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130201004/https://www.bbc.com/news/world-51318246 |archive-date=January 30, 2020 |url-status=live}}</ref> * ៣១ មករា – [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] និង[[ជីប្រាល់តា]]បានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការចេញពី[[សហភាពអឺរ៉ុប]] ដោយចាប់ផ្តើមអន្តរកាលរយៈពេល ១១ ខែ។<ref>{{Cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51287430| title=European Parliament approves Brexit agreement| work=BBC News| date=January 29, 2020| access-date=April 6, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20200129175943/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51287430| archive-date=January 29, 2020| url-status=live}}</ref> === កុម្ភៈ === * ៦ កុម្ភៈ – រថភ្លើងល្បឿនលឿនដែលធ្វើដំណើរពីទីក្រុង[[មីឡាន]]ទៅក្រុង[[សាលែរណូ]] បានផ្ដាច់ចេញពីផ្លូវដែកនៅក្រុង[[លីវរ៉ាហ្គា]] តំបន់[[លុមបាឌី]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]] និងបណ្ដាលឱ្យមនុស្ស​ចំនួន ២​ នាក់​បានស្លាប់ និង​របួស ៣១ ​នាក់ទៀត​។<ref>{{cite web|title=Off to the Side: The 2020 Livraga (Italy) Train Derailment|date=June 4, 2023|url=https://mx-schroeder.medium.com/off-to-the-side-the-2020-livraga-italy-train-derailment-dbb42e186ec8|access-date=April 7, 2024|archive-date=November 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105015548/https://mx-schroeder.medium.com/off-to-the-side-the-2020-livraga-italy-train-derailment-dbb42e186ec8|url-status=live}}</ref> * ៨ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលអៀរឡង់ឆ្នាំ២០២០]] បានធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ១៦០ រូបនៃ''[[ដែលអៀរឡង់|ដែល]]'' ដែលត្រូវជាសភាជាន់ទាបនៃ[[អ៊ុយរាជឆ្តា]]។<ref>{{cite web |date=April 20, 2021 |title=Irish election produces an earthquake as Sinn Fein tops poll |url=https://apnews.com/article/europe-ireland-ap-top-news-elections-earthquakes-f7c0de1379e3c2ca7143e0a2414c1f66 |access-date=April 7, 2024 |website=AP NEWS |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321141705/https://apnews.com/article/europe-ireland-ap-top-news-elections-earthquakes-f7c0de1379e3c2ca7143e0a2414c1f66 |url-status=live }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] បានដាក់ឈ្មោះឱ្យជំងឺនេះថា [[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|កូវីដ-១៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51466362|title=Coronavirus disease named Covid-19|website=BBC|access-date=April 7, 2024|date=February 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211155539/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51466362|archive-date=February 11, 2020|url-status=live}}</ref> * ២៤ កុម្ភៈ – រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ[[ប៉ាកាតានហារ៉ាប៉ាន]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ដួលរលំ ហើយត្រូវបានជំនួសដោយ[[សម្ព័ន្ធភាពជាតិ (ម៉ាឡេស៊ី)|សម្ព័ន្ធភាពជាតិ]]។ លោក[[មូហ៊ីឌីន យ៉ាស្ស៊ីន]]បានក្លាយ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ទីប្រាំបីនៃប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១ ខែ​មីនា។<ref>{{cite web|title=Pakatan Harapan govt collapses|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2020/02/24/pakatan-harapan-govt-collapses|access-date=April 7, 2024|website=The Star|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020001902/https://www.thestar.com.my/news/nation/2020/02/24/pakatan-harapan-govt-collapses|url-status=live}}</ref> * ២៧ កុម្ភៈ – [[ការជាប់គាំងទីផ្សារភាគហ៊ុនឆ្នាំ២០២០]] ដែលបង្កឡើងដោយភាពភ័យខ្លាចពីការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បាននាំឱ្យសន្ទស្សន៍ ''Dow Jones Industrial Average'' (DJIA) ធ្លាក់ចុះដោយ ១,១៩០.៩៥ ពិន្ទុ ឬ ៤.៤% មកនៅត្រឹម ២៥,៧៦៦.៦៤ ដោយនេះត្រូវជាចំណុះចុះដ៏ទាបបំផុតសម្រាប់រយៈពេលមួយថ្ងៃនៅពេលនោះ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សន្ទស្សន៍មួយនេះបានបន្តធ្លាក់ចុះជាច្រើនថ្ងៃជាបន្តបន្ទាប់ទៀត។<ref>{{cite web|title=Dow plunges 1,100 points as the coronavirus sends the market tumbling into correction territory|url=https://www.cnbc.com/2020/02/26/dow-futures-fall-after-microsoft-issues-coronavirus-warning.html|publisher=CNBC|date=February 27, 2020|access-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226233042/https://www.cnbc.com/2020/02/26/dow-futures-fall-after-microsoft-issues-coronavirus-warning.html|archive-date=February 26, 2020|url-status=live}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងស៊ីរី|សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ អង្គការ[[ណាតូ]]បានសម្តែងពីសាមគ្គីភាពជាមួយប្រទេស[[តួកគី]] បន្ទាប់ពីទាហានតួកគីចំនួន ៣៤ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសពីកងកម្លាំងគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលស៊ីរី។<ref>{{cite web | url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_173927.htm | title=NATO expresses strong solidarity with Turkey at special meeting of the North Atlantic Council | access-date=April 9, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200228220106/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_173927.htm | archive-date=February 28, 2020 | url-status=live }}</ref> * ២៩ កុម្ភៈ – [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងដូហា (២០២០)|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពតាមលក្ខខណ្ឌ]]មួយត្រូវបានចុះរវាង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[តាលីបង់]] ដោយបញ្ជាក់ថាសហរដ្ឋ​អាមេរិក​នឹងចាប់ផ្តើម​ដក​ទ័ព​​ជា​បណ្តើរៗ​ចេញពី​ប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]​ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី១០ ខែ​មីនា តទៅ។<ref>{{cite web|date=February 21, 2020|title=US, Taliban truce takes effect, setting stage for peace deal|url=https://www.thedenverchannel.com/news/national-politics/us-taliban-truce-takes-effect-setting-stage-for-peace-deal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222004514/https://www.thedenverchannel.com/news/national-politics/us-taliban-truce-takes-effect-setting-stage-for-peace-deal|archive-date=February 22, 2020|access-date=April 9, 2024|website=The Denver Channel}}</ref> === មីនា === * ៥ មីនា – [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដោយនេះជាលើកដំបូងដែលមានអ្នកជាប់សញ្ជាតិអាមេរិកត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការស៊ើបអង្កេតបែបនេះ។<ref>{{Cite news|last1=Peltier|first1=Elian|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html|title=I.C.C. Allows Afghanistan War Crimes Inquiry to Proceed, Angering U.S.|date=March 5, 2020|work=The New York Times|access-date=May 6, 2024|last2=Faizi|first2=Fatima|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306033317/https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html|archive-date=March 6, 2020|url-status=live}}</ref> * ៩ មីនា ** [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អ៊ីតាលី]]បានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេដែលអនុវត្តយុទ្ធនាការបិទខ្ទប់នៅទូទាំងប្រទេស បន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ក្នុងប្រទេស។<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/08/coronavirus-italy-quarantine-virus-reaches-washington-dc|title=Coronavirus: quarter of Italy's population put in quarantine as virus reaches Washington DC|website=The Guardian|date=March 8, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308060523/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/08/coronavirus-italy-quarantine-virus-reaches-washington-dc|archive-date=March 8, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/italy-bolsters-quarantine-checks-after-initial-lockdown-confusion-11583756737 |work=The Wall Street Journal |access-date=May 6, 2024 |date=March 9, 2020 |title=As Virus Spreads, Italy Locks Down Country |author1=Eric Sylvers |author2=Giovanni Legorano |archive-date=March 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318161722/https://www.wsj.com/articles/italy-bolsters-quarantine-checks-after-initial-lockdown-confusion-11583756737 |url-status=live }}</ref> ** តម្លៃភាគហ៊ុនអន្តរជាតិបានបន្តធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកបន្ថែមបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនៃ[[សង្រ្គាមតម្លៃប្រេងកាតរវាងរុស្ស៊ី–អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] និងជំងឺកូវីដ-១៩។ DJIA បានធ្លាក់ចុះច្រើនជាង ២,០០០ ពិន្ទុ ដែលត្រូវជាការធ្លាក់ចុះដ៏ទាបបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ត្រឹមចំណុចនេះ។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-51796806|title=Black Monday: Shares face biggest fall since financial crisis|website=BBC News|date=March 9, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309034201/https://www.bbc.co.uk/news/business-51796806|archive-date=March 9, 2020|url-status=live}}</ref> មួយវិញទៀត តម្លៃប្រេងបានធ្លាក់ចុះដល់ទៅ ៣០% ក្នុងជំនួញដើមឆ្នាំដំបូង ដែលជាការធ្លាក់ចុះដ៏ទាបបំផុតផងដែរចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១។<ref>{{cite news |title=Oil prices plunge as much as 30% after OPEC deal failure sparks price war |url=https://www.cnbc.com/2020/03/08/oil-plummets-30percent-as-opec-deal-failure-sparks-price-war-fears.html |access-date=May 6, 2024 |agency=CNBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309000012/https://www.cnbc.com/2020/03/08/oil-plummets-30percent-as-opec-deal-failure-sparks-price-war-fears.html |archive-date=March 9, 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/30/oil-falls-amid-saudi-arabia-russia-price-war-coronavirus-hits-demand.html|title=Oil prices fall to 17-year low as Saudi Arabia-Russia standoff continues, coronavirus hits demand|first=Weizhen|last=Tan|website=CNBC|date=March 30, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-date=December 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231095014/https://www.cnbc.com/2020/03/30/oil-falls-amid-saudi-arabia-russia-price-war-coronavirus-hits-demand.html|url-status=live}}</ref> * ១១ មីនា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសជំងឺកូវីដ-១៩ ថាជា[[ជំងឺរាតត្បាត]]សកល។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|title=Coronavirus confirmed as pandemic by World Health Organization|website=BBC News|date=March 11, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311174102/https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|archive-date=March 11, 2020|url-status=live}}</ref> * ១២ មីនា – ទីផ្សារភាគហ៊ុនសកលបានដួលរលំដោយសារ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]] និងបម្រាមហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅ[[តំបន់ស្សិនគែន]]។ DJIA បានបន្តដំណើរធ្លាក់ចុះសេរីដល់ប្រមាណជាង -២,៣០០ ពិន្ទុ ដែលជាអសារបង់ដ៏អាក្រក់បំផុតសម្រាប់សន្ទស្សន៍មួយនេះចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៧។<ref>{{Cite news|last1=Wearden (earlier)|first1=Graeme|url=https://www.theguardian.com/business/live/2020/mar/12/stock-markets-tumble-trump-europe-travel-ban-ecb-christine-lagarde-business-live|title=Wall Street and FTSE 100 plunge on worst day since 1987 – as it happened|date=March 12, 2020|work=The Guardian|access-date=May 6, 2024|last2=Jolly (now)|first2=Jasper|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312093531/https://www.theguardian.com/business/live/2020/mar/12/stock-markets-tumble-trump-europe-travel-ban-ecb-christine-lagarde-business-live|archive-date=March 12, 2020|url-status=live}}</ref> * ១៣ មីនា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេស[[នេប៉ាល់]]បានប្រកាសថាបិទ[[ភ្នំអេវឺរេស]]ពីភ្ញៀវទេសចរ និងសាធារណជនទាំងអស់ពេញមួយរដូវកាល ដោយសារក្តីបារម្ភពី[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅទ្វីបអាស៊ី]]។<ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/travel/article/mount-everest-coronavirus-closed-scli-intl/index.html|title=Mount Everest closed over coronavirus fears|publisher=CNN|date=March 13, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313194603/https://www.cnn.com/travel/article/mount-everest-coronavirus-closed-scli-intl/index.html|archive-date=March 13, 2020|url-status=live}}</ref> * ១៦ មីនា – DJIA បានធ្លាក់ពិន្ទុចុះប្រមាណ ២,៩៩៧.១០ ពិន្ទុដែលជាការធ្លាក់ចុះដ៏ទាបបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការធ្លាក់ចុះជាភាគរយទាបបំផុតទីពីរដែលមិនធ្លាប់មាន (១២.៩៣%) ពោលគឺទាបជាងព្រឹត្តិការណ៍[[ការដួលរលំផ្សារហ៊ុនវ៉លស្ទ្រីតឆ្នាំ១៩២៩|ដួលរលំផ្សារហ៊ុនវ៉លស្ទ្រីតឆ្នាំ១៩២៩]] ទៅទៀត។ ហេតុការណ៍ទាំងអស់នេះក៏បណ្ដាលមកពីការប្រកាសកាត់បន្ថយគោលដៅអត្រាការប្រាក់ដោយ[[ធនាគារកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក]]មកត្រឹម ០–០.២៥% ដែរ។<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20200315a.htm|title=Federal Reserve issues FOMC statement|website=Federal Reserve|date=March 15, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317021707/https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20200315a.htm|archive-date=March 17, 2020|url-status=live}}</ref> * ១៧ មីនា ** [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ *** ព្រំដែនខាងក្រៅ និង[[តំបន់ស្សិនគែន]]របស់[[សហភាពអឺរ៉ុប]]ត្រូវបានបិទទ្វារជាបណ្ដោះអាសន្នសម្រាប់រយៈពេល ៣០ ថ្ងៃដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web|url=https://www.euractiv.com/section/coronavirus/linksdossier/coronavirus-whats-happening-in-europe/|title=Coronavirus: What's happening in Europe|website=Euractiv|date=March 17, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318011326/https://www.euractiv.com/section/coronavirus/linksdossier/coronavirus-whats-happening-in-europe/|archive-date=March 18, 2020|url-status=live}}</ref> *** [[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបឆ្នាំ២០២០]] និង[[កូប៉ាអាមេរិកាឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់រដូវក្តៅនៃឆ្នាំ២០២១ ដោយសហព័ន្ធគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់នៃទ្វីបទាំងពីរ។<ref>{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/19692/11958779/euro-2020-postponed-until-summer-of-2021-following-coronavirus-pandemic|title=Euro 2020 postponed until summer 2021; domestic leagues, UEFA competitions to be completed by June 30|publisher=Sky Sports|date=March 17, 2020|access-date=May 26, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321001622/https://www.skysports.com/football/news/19692/11958779/euro-2020-postponed-until-summer-of-2021-following-coronavirus-pandemic|archive-date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/copa-america/story/4075579/coronavirus-copa-america-postponed-until-2021-due-to-outbreak|title=Coronavirus: Copa America postponed until 2021 due to outbreak|access-date=May 6, 2024|date=March 17, 2020|work=ESPN|archive-date=May 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531185114/https://www.espn.com/soccer/copa-america/story/4075579/coronavirus-copa-america-postponed-until-2021-due-to-outbreak|url-status=live}}</ref> * ១៨ មីនា ** [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ *** [[ការប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានលុបចោលដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប|ការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] ដោយនេះជាការលុបចោលកម្មវីធីជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ៦៤ ឆ្នាំរបស់វា។<ref name="cancellation statement">{{cite web|date=March 18, 2020|title=Official EBU statement & FAQ on Eurovision 2020 cancellation|url=https://eurovision.tv/official-ebu-statement-and-faq-eurovision-song-contest-2020-cancellation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318142008/https://eurovision.tv/official-ebu-statement-and-faq-eurovision-song-contest-2020-cancellation|archive-date=March 18, 2020|access-date=May 6, 2024|publisher=European Broadcasting Union (EBU)}}</ref> *** [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសឧបត្ថម្ភទៅ[[ពិសោធន៍សូលីដារីធី]] ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រព្យាបាលប្រឆាំងនឹងជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web|date=March 18, 2020|title=UN health chief announces global 'solidarity trial' to jumpstart search for COVID-19 treatment|url=https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722|access-date=May 6, 2024|website=UN News|archive-date=March 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323101633/https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722|url-status=dead|archivedate=មីនា 23, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200323101633/https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722}}</ref> * ២០ មីនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅទូទាំងសកលលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ១០,០០០ នាក់ ខណៈចំនួនករណីឆ្លងសរុបបានកើនដល់មួយភាគបួននៃខ្ទង់មនុស្សមួយលាននាក់។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-51969508|title=Global coronavirus deaths pass 10,000|website=BBC News|date=March 20, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320044353/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-51969508|archive-date=March 20, 2020|url-status=live}}</ref> ** [[ឧទ្យានសូរិយាបាដឡា]] ត្រូវបានបើកឱ្យដំណើរការ ហើយក៏ក្លាយជាឧទ្យានថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។ <ref name=p>{{cite web|url=https://mercomindia.com/world-largest-solar-park-bhadla/|title=With 2,245 MW of Commissioned Solar Projects, World's Largest Solar Park is Now at Bhadl|date=March 19, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-date=March 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320170906/https://mercomindia.com/world-largest-solar-park-bhadla/|url-status=live}}</ref> * ២៤ មីនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** [[ឥណ្ឌា]] និង[[សហរាជាណាចក្រ]]បានប្រកាសបិទ​ប្រទេស​ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃ​ជំងឺ​កូវីដ-១៩។ ចំនួនមនុស្សសរុបនៅលើពិភពលោកដែលប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹង ឬបិទខ្ទប់ដោយសារជំងឺនេះបានកើនលើសពី ២.៦ ពាន់លាននាក់ ដែលស្មើនឹងមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក។<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/britain-lockdown-warns-pandemic-accelerating-051357601.html|work=Yahoo! News|title=A third of the world under virus lockdown, as Olympics delayed|date=March 24, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325030625/https://news.yahoo.com/britain-lockdown-warns-pandemic-accelerating-051357601.html|archive-date=March 25, 2020|url-status=live}}</ref> *** [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីចិន]] លោក[[លី ខឹឈាន]]បានរាយការណ៍ថា ជំងឺរាតត្បាតចម្លងក្នុងស្រុកឥឡូវត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងហើយ។<ref>{{cite news |title= China deploys measures to curb imported COVID-19 cases, rebound in indigenous cases |url= http://english.scio.gov.cn/m/topnews/2020-03/24/content_75852078.htm |work= State Council Information Office of China |date= March 24, 2020 |access-date= May 6, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200324060057/http://english.scio.gov.cn/m/topnews/2020-03/24/content_75852078.htm |archive-date= March 24, 2020 |url-status= live }}</ref> ពីរ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ចិនបានប្រកាស​ផ្អាក​សិទ្ធិ​ចូលក្នុងប្រទេស​ជា​បណ្ដោះ​អាសន្ន​សម្រាប់​ជន​បរទេស​ដែល​មាន​ទិដ្ឋាការ ឬ​លិខិត​អនុញ្ញាត​ស្នាក់​នៅ ដោយចូលជាធរមាននៅ​ពាក់​កណ្តាល​អធ្រាត្រ​ក្នុងថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​មីនា។<ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/china-foreigners-visas-coronavirus-6e87eea9-73f3-4342-aee2-a171ca742ea5.html|work=Axios|date=March 26, 2020|title=China to temporarily bar entry of foreigners to stop spread of coronavirus|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327035333/https://www.axios.com/china-foreigners-visas-coronavirus-6e87eea9-73f3-4342-aee2-a171ca742ea5.html|archive-date=March 27, 2020|url-status=live}}</ref> *** [[គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ]] និងប្រទេស[[ជប៉ុន]]បានពន្យារព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ២០២០]] ទៅឆ្នាំ២០២១។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កាលបរិច្ឆេទនៃការប្រកួតត្រូវបានបញ្ជាក់ជាថ្មី ពោលគឺចាប់ពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា រហូតដល់ថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១។<ref>{{cite web|date=March 24, 2020|title=Tokyo Olympics postponed to 2021 due to coronavirus pandemic|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/mar/24/tokyo-olympics-to-be-postponed-to-2021-due-to-coronavirus-pandemic|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324123239/https://www.theguardian.com/sport/2020/mar/24/tokyo-olympics-to-be-postponed-to-2021-due-to-coronavirus-pandemic|archive-date=March 24, 2020|access-date=May 6, 2024|website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1092594/postponed-tokyo-olympics-july-23-opening |title=Rescheduled Tokyo 2020 Olympics to open on July 23 in 2021 |first=Michael |last=Pavitt |date=March 20, 2020 |website=insidethegames.biz |access-date=May 6, 2024 |archive-date=February 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218085845/https://www.insidethegames.biz/articles/1092594/postponed-tokyo-olympics-july-23-opening |url-status=live }}</ref> * ២៦ មីនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** របាយការណ៍បានបញ្ជាក់ថា ករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ នៅទូទាំងសកលលោកបានកើនលើស ៥០០,០០០ នាក់ និងករណីស្លាប់បានឈានជិត ២៣,០០០ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/03/26/500000-coronavirus-cases-reported-worldwide/#63ddd34c59b8|title=500,000 Coronavirus Cases Reported Worldwide|work=Forbes|date=March 26, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326222748/https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/03/26/500000-coronavirus-cases-reported-worldwide/#63ddd34c59b8|archive-date=March 26, 2020|url-status=live}}</ref> [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានវ៉ាដាច់ប្រទេស[[ចិន]] និង[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅអ៊ីតាលី|អ៊ីតាលី]] ក្នុងករណីឆ្លងសរុប ដោយមានចំនួនយ៉ាងតិច ៨១,៣២១ ករណី និងមានអ្នកស្លាប់ជាង ១,០០០ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.msn.com/en-us/news/us/the-us-now-leads-the-world-in-confirmed-coronavirus-cases/ar-BB11LlDh|title=The U.S. Now Leads the World in Confirmed Coronavirus Cases|work=The New York Times|date=March 26, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326230342/https://www.msn.com/en-us/news/us/the-us-now-leads-the-world-in-confirmed-coronavirus-cases/ar-BB11LlDh|archive-date=March 26, 2020|url-status=live}}</ref> *** ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅក្នុងប្រទេស[[កងទ័ពប្រជាជនថ្មី|ហ្វីលីពីន]] [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងស៊ីរី|ស៊ីរី]] [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងយេម៉ែន|យេម៉ែន]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងលីប៊ីលើកទី២|លីប៊ី]] បានប្រកាសយល់ស្របចំពោះការអំពាវនាវពីបទឈប់បាញ់របស់[[អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] ដោយក្រុមខ្លះបានព្រមទទួលយកជំនួយផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តសម្រាប់ខ្លួនផ្ទាល់ និងជនស៊ីវិលនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកគេ។ ប្រទេស[[កូឡុំប៊ី]] និង[[វេណេស៊ុយអេឡា]]បានរួមគ្នាពិភាក្សាអំពីដំណោះស្រាយចំពោះជំងឺរាតត្បាតសកល ខណៈ[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]បានទម្លាក់ជំនួយមនុស្សធម៌ទៅប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]]តាមផ្លូវអាកាស។<ref>{{cite web|url=https://www.csmonitor.com/Commentary/the-monitors-view/2020/0326/Trading-handguns-for-handwipes |title=Trading handguns for handwipes |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327035244/https://www.csmonitor.com/Commentary/the-monitors-view/2020/0326/Trading-handguns-for-handwipes |archive-date=March 27, 2020 |website=The Christian Science Monitor |date=March 26, 2020 |url-status=live}}</ref> * ២៧ មីនា – [[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]]បានក្លាយជាសមាជិកទី៣០ នៃ[[អង្គការណាតូ]]។<ref>{{cite web |url=https://www.defensenews.com/global/europe/2020/03/24/north-macedonia-expected-to-join-nato-within-days/ |title=North Macedonia to officially join NATO on Friday |first=Aaron |last=Mehta |date=March 24, 2020 |website=Defense News |access-date=May 6, 2024 |archive-url=https://archive.today/20200324221721/https://www.defensenews.com/global/europe/2020/03/24/north-macedonia-expected-to-join-nato-within-days/ |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live }}</ref> * ២៩ មីនា – [[សង្រ្គាមតម្លៃប្រេងកាតរវាងរុស្ស៊ី–អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]៖ តម្លៃ[[ប្រេងឆៅប្រិនត៍]] (Brent) បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩% ពោលគឺមកត្រឹម ២៣ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល ដែលជាកម្រិតតម្លៃទាបបំផុតចាប់តាំងពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០២ មក។<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/coronavirus-oil-costs-hit-2002-low-as-markets-digest-surge-in-infections-11965511 |title=Coronavirus: Oil costs hit 2002 low as markets digest surge in infections |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330204100/https://news.sky.com/story/coronavirus-oil-costs-hit-2002-low-as-markets-digest-surge-in-infections-11965511 |archive-date=March 30, 2020 |first=James |last=Sillars |website=Sky News |date=March 30, 2020 |url-status=live}}</ref> === មេសា === * ១ មេសា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** [[​ចិន]]បាន​រាយការណ៍​ពី​ករណី​គ្មាន​រោគសញ្ញា​នៃ​ជំងឺ​កូវីដ-១៩ ចំនួន ១៣០ ករណី ដែល​ជា​ករណី​​គ្មាន​រោគសញ្ញាដំបូងបង្អស់ដែលគេរកឃើញ។<ref>{{cite web|date=April 1, 2020|title=China Reports 130 Asymptomatic Cases of Coronavirus in One Day|url=https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2020-04-01/china-reports-130-asymptomatic-cases-of-coronavirus-in-one-day|access-date=May 7, 2024|website=Bloomberg.com|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200023/https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2020-04-01/china-reports-130-asymptomatic-cases-of-coronavirus-in-one-day|url-status=live}}</ref> *** រដ្ឋាភិបាលដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានសម្រេចដោះលែងអ្នកទោសខ្លួនជាង ៤៧០ នាក់ ខណៈពេលមានក្ដីបារម្ភអំពីការរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩ នៅក្នុងបណ្ដាពន្ធនាគារយេម៉ែនដែលមានអ្នកទោសច្រើនកកកុញ។ [[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលយេម៉ែនដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់។<ref>{{cite web|title=Hundreds of prisoners in Yemen freed amid coronavirus pandemic|url=https://www.thenational.ae/world/mena/hundreds-of-prisoners-in-yemen-freed-amid-coronavirus-pandemic-1.1000483|access-date=May 7, 2024|website=The National|date=April 2020|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603180405/https://www.thenational.ae/world/mena/hundreds-of-prisoners-in-yemen-freed-amid-coronavirus-pandemic-1.1000483|url-status=live}}</ref> * ២ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួន​ករណី​ឆ្លង​ជំងឺ​កូវីដ-១៩ បានកើនលើស​ពី ១ លាន​នាក់​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។<ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390| title=Coronavirus: Confirmed global cases pass one million| work=BBC News| date=April 3, 2010| access-date=May 7, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20200403082750/https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390| archive-date=April 3, 2020| url-status=live}}</ref> * ៥ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ដំបូងនៅក្នុងសួនសត្វមួយត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងសត្វ[[ខ្លាម៉ាឡេយ៉ា]]ញីអាយុ ៤ ឆ្នាំមួយក្បាលក្នុង[[សួនសត្វប៊្រុងស៍]] នៃ[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref>{{cite web |url=https://www.livescience.com/amp/tiger-bronx-zoo-has-covid-19.html |title=Bronx Zoo tiger infected with COVID-19 |first=Jeanna |last=Bryner |website=Live Science |date=April 5, 2020 |access-date=May 7, 2024 |archive-date=April 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406173328/https://www.livescience.com/amp/tiger-bronx-zoo-has-covid-19.html |url-status=live }}</ref> * ៧ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ [[ជប៉ុន]]បានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងភាពអាសន្ន ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺកូវីដ-១៩ ហើយបានលុបចោលកញ្ចប់ថវិកាជំរុញសេដ្ឋកិច្ចដែលមានតម្លៃ ១០៨ ពាន់ពាន់លានយ៉េន (៩៩០ ពាន់លានដុល្លារ) ដែលស្មើនឹង ២០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ប្រទេស។<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/apr/07/coronavirus-live-news-boris-johnson-intensive-care-uk-donald-trump-america-us-praying-recovery-latest-updates?page=with:block-5e8c3e758f08c9eaf0daff34#block-5e8c3e758f08c9eaf0daff34| title=Japan declares a state of emergency after rise in cases in Tokyo| work=The Guardian| date=April 7, 2010| access-date=May 7, 2024| archive-date=April 8, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200408114933/https://www.theguardian.com/world/live/2020/apr/07/coronavirus-live-news-boris-johnson-intensive-care-uk-donald-trump-america-us-praying-recovery-latest-updates?page=with%3Ablock-5e8c3e758f08c9eaf0daff34#block-5e8c3e758f08c9eaf0daff34| url-status=live}}</ref> * ៨ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ [[អន្តរាគមន៍របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន|សម្ព័ន្ធយោធា]]ដឹកនាំដោយអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានប្រកាសបទឈប់បាញ់ជាឯកតោភាគីសម្រាប់ប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំង[[ហ៊ូទី]]នៅប្រទេសយេម៉ែន ស្របទៅតាមកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{Cite news|date=April 9, 2020|title=Ceasefire begins in Yemen to help combat virus|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52224358|access-date=May 7, 2024|archive-date=April 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411163257/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52224358|url-status=live}}</ref> * ១០ មេសា ** [[រោគរាតត្បាតគីវូអ៊ីបូឡា]]៖ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]បានរាយការណ៍អំពីករណីដំបូងនៃ[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]]ចាប់តាំងពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២០។ បន្ទុះនៃជំងឺនេះបានសម្លាប់មនុស្សសរុបជាង ២,២០០ នាក់ចាប់តាំងពីខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ មក។<ref>{{Cite news|date=April 10, 2020|title=Ebola patient dies in Congo, first case in 50 days|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-ebola-congo-idUSKCN21S1P5|access-date=May 7, 2024|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607052137/https://www.reuters.com/article/us-health-ebola-congo-idUSKCN21S1P5|url-status=live}}</ref> ** យានអង្កេតអវកាសឈ្មោះ[[បេពីកូឡុំបូ]]របស់ [[ភ្ញាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប|ESA]]/[[ភ្ញាក់ងាររុករកអវកាសជប៉ុន|JAXA]] បានធ្វើ[[ជំនួយទំនាញ]]ចុងក្រោយរបស់វាជុំវិញភពផែនដី មុនពេលបន្តដំណើរទៅកាន់[[ភពសុក្រ]] ដែលជាភពដែលវានឹងធ្វើចលនាជំនួយទំនាញជាច្រើនជុំទៀត មុននឹងទៅដល់[[ភពពុធ]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news|last=Amos|first=Jonathan|date=April 10, 2020|title=BepiColombo Mercury mission bids farewell to Earth|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-52229667|access-date=May 7, 2024|archive-date=May 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526082107/https://www.bbc.com/news/science-environment-52229667|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ច្រើនជាងដប់ដងបើប្រៀបកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា។<ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-52239925| title=Global toll tops 100,000 as Trump holds briefing| work=BBC News| date=April 10, 2010| access-date=May 7, 2024| archive-date=April 10, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200410051302/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-52239925| url-status=live}}</ref> *** ក្រុម[[ក្រុមប្រឹក្សាកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ|រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុនៃសហភាពអឺរ៉ុប]]បានយល់ព្រមលើកញ្ចប់ថវិកាកម្ចីចំនួន ៥៤០ ពាន់លានអឺរ៉ូ ដើម្បីត្រៀមផ្គត់ផ្គងតំហយសេដ្ឋកិច្ចបង្កឡើងដោយជំងឺរាតត្បាតសកល។<ref>{{Cite news|date=April 9, 2020|title=E.U. Officials Agree to Deal to Soften Coronavirus's Economic Blow|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/04/09/world/coronavirus-news-international.html|access-date=May 7, 2024|issn=0362-4331|archive-date=May 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524124654/https://www.nytimes.com/2020/04/09/world/coronavirus-news-international.html|url-status=live}}</ref> * ១២ មេសា – [[អង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត]] (OPEC) និងសម្ព័ន្ធមិត្តបានសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងកាត់បន្ថយផលិតកម្មប្រេងចំនួន ៩.៧ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលជាការកាត់បន្ថយដ៏ធំបំផុតក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀង ចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី១ ខែឧសភាទៅ។<ref>{{Cite news|date=April 12, 2020|title=Record deal to cut oil output ends price war|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/business-52264546|access-date=May 7, 2024|archive-date=May 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520215340/https://www.bbc.com/news/business-52264546|url-status=live}}</ref> * ១៤ មេសា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** [[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]បានរំពឹងទុកថាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនឹងធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៣% ពោលជាតំហយសេដ្ឋកិច្ចដ៏ទាបបំផុតចាប់តាំងពី[[មហាឱនភាព|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច]]នៃ[[ទសវត្សរ៍ ១៩៣០|ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]]។<ref>{{cite web |title=IMF: Global economy will suffer worst year since Depression |url=https://apnews.com/8f170d4aae2073c692d0fa40da6abcf4 |website=AP NEWS |access-date=May 7, 2024 |date=April 14, 2020 |archive-date=April 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416020323/https://apnews.com/8f170d4aae2073c692d0fa40da6abcf4 |url-status=live }}</ref> *** [[ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|ប្រធានាធិបតីអាមេរិក]] លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងផ្អាកមូលនិធិចំពោះ[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] ដោយរង់ចាំការស៊ើបអង្កេតលើដំណោះស្រាយប្រឆាំងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ និងទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសចិន។<ref>{{cite news|author1=Betsy Klein|author2=Jennifer Hansler|title=Trump halts World Health Organization funding over handling of coronavirus outbreak|url=https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/donald-trump-world-health-organization-funding-coronavirus/index.html|access-date=May 7, 2024|website=CNN|archive-date=April 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414234419/https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/donald-trump-world-health-organization-funding-coronavirus/index.html|url-status=live}}</ref> * ១៥ មេសា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ២ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news |last1=Mayberry |first1=Kate |last2=Siddiqui |first2=Usaid |last3=Najjar |first3=Farah |title=Global coronavirus cases exceed two million: Live updates |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/trump-cuts-funding-coronavirus-pandemic-live-updates-200414231400449.html |access-date=May 7, 2024 |agency=Aljazeera |archive-date=April 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416003942/https://www.aljazeera.com/news/2020/04/trump-cuts-funding-coronavirus-pandemic-live-updates-200414231400449.html |url-status=live }}</ref> *** [[ធួរដេហ្វ្រង់ស៍ឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ ដោយសារជំងឺរាតត្បាតសកល។<ref>{{cite web|first=Ben|last=Church|title=Tour de France delayed amid coronavirus pandemic|url=https://edition.cnn.com/2020/04/15/sport/tour-de-france-macron-postponement-coronavirus-spt-intl/index.html|access-date=May 7, 2024|website=CNN|date=April 15, 2020|archive-date=April 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415125537/https://edition.cnn.com/2020/04/15/sport/tour-de-france-macron-postponement-coronavirus-spt-intl/index.html|url-status=live}}</ref> *** [[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិក[[រដ្ឋសភា (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋសភា]]ទាំង ៣០០ រូប។ [[គណបក្សវេទិកា]]ដែលជាសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយដឹកនាំដោយ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ]] បានឈ្នះអាសនៈចំនួន ១៨០ ក្នុងចំណោម ៣០០ អាសនៈសរុប។<ref>{{Cite news |date=April 16, 2020 |title=South Korea election: Ruling party wins amid coronavirus outbreak |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-52304781 |access-date=May 7, 2024 |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321145156/https://www.bbc.com/news/world-asia-52304781 |url-status=live }}</ref> * ១៧ មេសា ** [[គណៈកម្មការនិយតកម្មមូលបត្រចិន]]បានអនុម័តលើប្រតិបត្តិការមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[ក្រេឌីតស្វីស]] (Credit Suisse) កាន់កាប់ភាគហ៊ុនធំនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមូលបត្រចិនមួយ។ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឱ្យក្រេឌីតស្វីសក្លាយជាធនាគារបរទេសដំបូងគេដែលកាន់កាប់ភាគហ៊ុនធំនៃក្រុមហ៊ុនចិនចាប់តាំងពីការបន្ធូរបន្ថយច្បាប់កម្មសិទ្ធិបរទេសនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ មក។<ref>{{Cite news|date=April 17, 2020|title=Credit Suisse gets approval to take majority stake in China JV|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-credit-suisse-gp-china-idUSKBN21Z1V7|access-date=May 7, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603184331/https://www.reuters.com/article/us-credit-suisse-gp-china-idUSKBN21Z1V7|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ *** ចិនបានធ្វើកំណែប្រែចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ នៅទីក្រុងអ៊ូហាន ដោយលើកនេះបានរកឃើញថាមានអ្នកស្លាប់បន្ថែមចំនួន ១,២៩០ នាក់ទៀត ដែលនាំឱ្យចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ នៅចិនកើនឡើងដល់ ៤,៦៣២ នាក់។<ref>{{cite news |title=Coronavirus: China outbreak city Wuhan raises death toll by 50% |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-52321529 |access-date=May 7, 2024 |agency=BBC |date=April 17, 2020 |archive-date=April 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417212529/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-52321529 |url-status=live }}</ref> *** ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារកូវីដ-១៩ នៅ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប|ទ្វីបអឺរ៉ុប]]បានកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់។<ref>{{cite web |title=Europe reaches grim milestone, surpasses 100,000 coronavirus deaths |url=https://news.yahoo.com/europe-reaches-grim-milestone-surpasses-145300436.html |website=news.yahoo.com |date=April 19, 2020 |access-date=May 7, 2024 |archive-date=April 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424001718/https://news.yahoo.com/europe-reaches-grim-milestone-surpasses-145300436.html |url-status=live }}</ref> * ១៨ មេសា – បុគ្គលសង្ស័យជាសមាជិក​ចលនា[[បូកូហារ៉ាំ]]​ចំនួន ៤៤ នាក់ ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រទះឃើញបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងពន្ធនាគារមួយកន្លែងនៅរដ្ឋធានី​[[អ៊ិនចាមេណា]]នៃប្រទេស[[ឆាដ]] ដោយករណីពុលស្លាប់។<ref>{{Cite news|last=AFP|date=April 18, 2020|title=44 suspected Boko Haram members found dead in Chad prison|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/18/44-suspected-boko-haram-members-found-dead-in-chad-prison|access-date=May 7, 2024|issn=0261-3077|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621144658/https://www.theguardian.com/world/2020/apr/18/44-suspected-boko-haram-members-found-dead-in-chad-prison|url-status=live}}</ref> * ១៩ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ភាពចលាចលបានផ្ទុះឡើងនៅទីក្រុង[[ប៉ារីស]] [[ប៊ែរឡាំង]] និង[[វ៉្លាឌីកាហ្វកាស]] ចំពេលការបិទខ្ទប់ដោយសារកូវីដ-១៩ បានកំពុងរឹតបន្តឹងខ្លាំងជាងមុន។<ref>{{Cite news|last=Harding|first=Luke|date=April 20, 2020|title=Germany opens some shops as Merkel warns of second wave of coronavirus|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/20/german-shops-open-angela-merkel-warns-second-wave-coronavirus|access-date=May 7, 2024|issn=0261-3077|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603055609/https://www.theguardian.com/world/2020/apr/20/german-shops-open-angela-merkel-warns-second-wave-coronavirus|url-status=live}}</ref> * ២០ មេសា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] លោក[[បេនយ៉ាមិន នេតាញ៉ាហ៊ូ]] និងមេដឹកនាំ[[ខៀវនិងស (សម្ព័ន្ធនយោបាយ)|សម្ព័ន្ធខៀវនិងស]] លោក[[បេននី ហ្កានស៍]] បានយល់ស្របគ្នាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ ដោយបញ្ចប់វិបត្តិជាប់គាំងនយោបាយរយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ។ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ លោកនេតាញ៉ាហ៊ូនឹងកាន់តំណែងរយៈពេល ១៨ ខែបន្ថែមទៀត មុនពេលលោកហ្កានស៍ឡើងកាន់បន្ត។<ref>{{cite web|title=After impasse of over a year, Netanyahu and Gantz agree to form a government|url=https://www.timesofisrael.com/netanyahu-gantz-reach-agreement-to-form-national-emergency-government/|access-date=May 7, 2024|website=timesofisrael.com|archive-date=May 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529065907/https://www.timesofisrael.com/netanyahu-gantz-reach-agreement-to-form-national-emergency-government/|url-status=live}}</ref> * ២១ មេសា – នគរបាលនៃប្រទេស[[ម៉ូសំប៊ិក]]បានថ្លែងថា អ្នកភូមិដែលមានភេទប្រុស ចំនួន ៥២ នាក់ត្រូវបានពួកសកម្មប្រយុទ្ធជ្រុលនិយម[[ឥស្លាមនិយម|ឥស្លាម]]សម្លាប់ចោលកាលពីដើមខែនេះនៅក្នុង[[ស្រុកមុយដុំបេ]] [[ខេត្តកាបូឌែលហ្កាដូ]] បន្ទាប់ពីពួកគេបានបដិសេធមិនចូលក្នុងជួររបស់ក្រុមនោះ។<ref>{{Cite news|date=April 21, 2020|title=Islamist insurgents kill 52 villagers in Mozambique, police say|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-mozambique-insurgency-idUSKCN2233AV|access-date=May 9, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200226/https://www.reuters.com/article/us-mozambique-insurgency-idUSKCN2233AV|url-status=live}}</ref> * ២២ មេសា – [[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]នៃប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] បានបាញ់បង្ហោះរ៉ុក្កែតផ្ទុកផ្កាយរណបយោធាដំបូងបង្អស់របស់ប្រទេសទៅក្រៅភពផែនដី។<ref>{{cite web|last=Welle (dw.com)|first=Deutsche|title=Iran launches military satellite amid tensions with US {{!}} DW {{!}} 22.04.2020|url=https://www.dw.com/en/iran-launches-military-satellite-amid-tensions-with-us/a-53205568|access-date=May 9, 2024|website=DW.COM|archive-date=June 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614060732/https://www.dw.com/en/iran-launches-military-satellite-amid-tensions-with-us/a-53205568|url-status=live}}</ref> * ២៥ មេសា ** [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងយេម៉ែន|សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរកាលភាគខាងត្បូង]]បានប្រកាសពីការបង្កើតរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ខ្លួននៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសយេម៉ែន រួចក៏បានដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងខ្លួននៅទីក្រុង[[អាតាក]]។<ref>{{Cite news|date=April 26, 2020|title=Yemen separatists announce self-rule in south, complicating peace efforts|work=Reuters|url=https://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-south-idUKKCN228001|access-date=May 9, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200212/https://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-south-idUKKCN228001|url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីរងការរិះគន់ និងប្រឆាំងពីរដ្ឋបាលផ្សេងៗក្នុងតំបន់ ក្រុមប្រឹក្សាមួយនេះក៏យល់ព្រមទទួល​យក​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាពក្រោមជំនួយពីអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ហើយបាន​បោះបង់​ចោលនូវបំណងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ខ្លួន។<ref>{{cite web|date=July 29, 2020|title=Yemen's separatists to give up self-rule, push peace deal|url=https://apnews.com/c0d8d226b7c8c655f34afe830d90c8c4|access-date=May 9, 2024|website=AP NEWS|archive-date=July 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729041735/https://apnews.com/c0d8d226b7c8c655f34afe830d90c8c4|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីអ្នកស្លាប់នៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនលើសពី ២០០,០០០ នាក់<ref>{{cite news |last1=Vincent |first1=Isabel |title=Coronavirus death toll tops 200,000 globally |url=https://nypost.com/2020/04/25/coronavirus-death-toll-tops-200000-globally/ |access-date=May 9, 2024 |publisher=New York Post |date=April 25, 2020 |archive-date=April 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426000208/https://nypost.com/2020/04/25/coronavirus-death-toll-tops-200000-globally/ |url-status=live }}</ref> ខណៈចក្រភព​អង់គ្លេសបាន​ក្លាយជា​ប្រទេស​ទី​ប្រាំដែល​មាន​អ្នកស្លាប់ច្រើនជាង ​២០,០០០ ​នាក់​ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web |title=Europe's Virus Deaths Slow While U.K. Fatalities Pass 20,000 |url=https://news.yahoo.com/europe-virus-deaths-slow-merkel-123743375.html |website=news.yahoo.com |date=April 25, 2020 |access-date=May 9, 2024 |archive-date=April 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426022235/https://news.yahoo.com/europe-virus-deaths-slow-merkel-123743375.html |url-status=live }}</ref> * ២៦ មេសា – ព្រះចៅ[[សម្ដេចព្រះរាជាធិបតីសាល់ម៉ាន ប៊ីន អាប់ឌុលអាស៊ីស អាល់ សាអ៊ូត|សាល់ម៉ាន]]នៃ[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]បានចេញព្រះរាជក្រឹត្យមួយប្រកាសថា បុគ្គលដែលជាប់ទោសឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងនាមជាអនីតិជននឹងលែងត្រូវយកទៅប្រហារជីវិតទៀតហើយ។<ref>{{Cite news|date=April 26, 2020|title=Saudi Arabia scraps execution for those who committed crimes as minors: Commission|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI|access-date=May 9, 2024|archive-date=April 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427065058/https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI|url-status=live}}</ref> * ២៧ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងបានកើនលើសពី ៣ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈដែលចំនួនករណីឆ្លងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនផុតពី ១ លាននាក់។<ref>{{cite news |last1=Salo |first1=Jackie |title=3 million coronavirus cases have now been reported worldwide |url=https://nypost.com/2020/04/27/3-million-coronavirus-cases-have-been-reported-worldwide/ |access-date=May 9, 2024 |agency=New York Post |date=April 27, 2020 |archive-date=December 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221142615/https://nypost.com/2020/04/27/3-million-coronavirus-cases-have-been-reported-worldwide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Oliviera |first1=Nelson |title=U.S. set to become first country with 1 million reported coronavirus cases |url=https://www.nydailynews.com/coronavirus/ny-coronavirus-united-states-first-country-one-million-cases-20200427-ndgyccahcbgyplrawxkc23pgfa-story.html |access-date=May 9, 2024 |publisher=NY Daily News |date=April 27, 2020 |archive-date=December 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221145400/https://www.nydailynews.com/coronavirus/ny-coronavirus-united-states-first-country-one-million-cases-20200427-ndgyccahcbgyplrawxkc23pgfa-story.html |url-status=live }}</ref> * ២៨ មេសា – ប្រទេស[[កូឡុំប៊ី]]បានចូលជាសមាជិកផ្លូវការទី៣៧ នៃ[[អង្គការ​សម្រាប់​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ និង​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច]] (OECD)។<ref>{{cite web|title=Global OECD welcomes Colombia as its 37th Member - OECD|url=http://www.oecd.org/colombia/global-oecd-welcomes-colombia-as-its-37th-member.htm|access-date=May 9, 2024|website=oecd.org|archive-date=June 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602174243/http://www.oecd.org/colombia/global-oecd-welcomes-colombia-as-its-37th-member.htm|url-status=live}}</ref> * ៣០ មេសា – [[ណាសា]]បានជ្រើសរើស ''SpaceX'', [[ប៊្លូអូរីជីន|Blue Origin]] និង [[ដៃណេទិកស៍|Dynetics]] ជាដៃគូផ្លូវការសម្រាប់សាងសង់យានចុះចតលើឋានព្រះច័ន្ទ ត្រៀមបេសកកម្មដឹកអវកាសយានិកអាមេរិកទៅកាន់ឋានព្រះច័ន្ទនៅក្នុង[[ឆ្នាំ ២០២៤|ឆ្នាំ២០២៤]]។<ref>{{Cite news|date=May 1, 2020|title=Musk's SpaceX, Bezos' Blue Origin land contracts to build NASA's astronaut moon lander|work=Reuters|url=https://uk.reuters.com/article/us-space-exploration-nasa-idUKKBN22C3DI|access-date=May 9, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200224/https://uk.reuters.com/article/us-space-exploration-nasa-idUKKBN22C3DI|url-status=live}}</ref> === ឧសភា === * ១ ឧសភា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកជាសះស្បើយពីជំងឺកូវីដ-១៩ សរុបបានកើនដល់ ១ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក នេះបើយោងតាមទិន្នន័យពី[[សាកលវិទ្យាល័យចនស៍ហប់ឃីនស៍]]។<ref>{{cite news |last1=Horn |first1=Austin |title=More Than 1 Million People Have Recovered From COVID-19 Worldwide |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/01/849065983/more-than-1-million-people-have-recovered-from-covid-19-worldwide |access-date=13 May 2024 |publisher=NPR |date=May 1, 2020 |archive-date=May 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502135057/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/01/849065983/more-than-1-million-people-have-recovered-from-covid-19-worldwide |url-status=live }}</ref> ** [[កុប្បកម្មក្នុងពន្ធនាគារក្វាណារ៉េ]]៖ កុប្បកម្ម និងការប៉ុនប៉ងរត់គេចខ្លួនរបស់ឈ្លើយពន្ធនាគារបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៤៧ នាក់ និងរបួស ៧៥ នាក់បន្ថែមនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលពន្ធនាគារដេឡូសយ៉ាណូស នៅទីក្រុង[[ក្វាណារ៉េ]] ប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]។<ref>{{cite web|date=May 3, 2020|title=Familias de reos muertos en penal de Guanare acusan a autoridades de masacre|url=https://efectococuyo.com/sucesos/familias-de-reos-muertos-en-penal-de-guanare-acusan-a-autoridades-de-masacre/|website=Efecto Cocuyo|access-date=13 May 2024|archive-date=June 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629162941/https://efectococuyo.com/sucesos/familias-de-reos-muertos-en-penal-de-guanare-acusan-a-autoridades-de-masacre/|url-status=live}}</ref> * ២ ឧសភា – [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានបោះផ្សាយរបាយការណ៍មួយដែលបញ្ជាក់ថា ការទម្លាក់គ្រាប់បែកមិនរើសមុខដោយរុស្ស៊ីទៅលើជនស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី គឺជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។<ref>{{cite web|url = https://www.theguardian.com/world/2020/mar/02/russia-committed-war-crimes-in-syria-finds-un-report|title = Russia committed war crimes in Syria, finds UN report|website = TheGuardian.com|date = March 2, 2020|access-date = 13 May 2024|archive-date = October 26, 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20231026062307/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/02/russia-committed-war-crimes-in-syria-finds-un-report|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/NewsDetail.aspx?NewsID=25638&LangID=E|title=OHCHR &#124; UN Commission of Inquiry on Syria: Unprecedented levels of displacement and dire conditions for civilians in the Syrian Arab Republic|website=www.ohchr.org|access-date=13 May 2024|archive-date=September 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909005955/https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/NewsDetail.aspx?NewsID=25638&LangID=E|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/22/russia-and-syria-step-up-airstrikes-against-civilians-in-idlib|title=Russia and Syria step up airstrikes against civilians in Idlib|website=TheGuardian.com|date=July 22, 2019|access-date=13 May 2024|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731063108/https://www.theguardian.com/world/2019/jul/22/russia-and-syria-step-up-airstrikes-against-civilians-in-idlib|url-status=live}}</ref> * ៣–៤ ឧសភា – ក្រុមបក្សប្រឆាំងវេណេស៊ុយអេឡា និងក្រុមហ៊ុនយោធាឯកជនអាមេរិកខាងជើងមួយ ឈ្មោះ ''Silvercorp USA'' បានព្យាយាមលបចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដើម្បីដកប្រធានាធិបតី[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]]ចេញពីតំណែង ប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យបន្ទាប់ពីអាជ្ញាធរវេណេស៊ុយអេឡារកឃើញ។<ref>{{cite news|title=From a Miami condo to the Venezuelan coast, how a plan to 'capture' Maduro went rogue|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/from-a-miami-condo-to-the-venezuelan-coast-how-a-plan-to-capture-maduro-went-rogue/2020/05/06/046222bc-8e4a-11ea-9322-a29e75effc93_story.html|last1=Faiola|first1=Anthony|last2=DeYoung|first2=Kare|last3=Herrero|first3=Ana Vanessa|date=May 6, 2020|newspaper=The Washington Post|access-date=13 May 2024|archive-date=May 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511013639/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/from-a-miami-condo-to-the-venezuelan-coast-how-a-plan-to-capture-maduro-went-rogue/2020/05/06/046222bc-8e4a-11ea-9322-a29e75effc93_story.html|url-status=live}}</ref> * ៤ ឧសភា – ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអង់គ្លេស និងកេនយ៉ា បានប្រកាសពីការរកឃើញ "មីក្រូស្ពរីឌីយ៉ា អ៊ឹមប៊ី" (Microsporidia MB) ដែលជាអតិសុខុមប្រាណប៉ារ៉ាសិតនៅក្នុងក្រុមផ្សិត[[មីក្រូស្ពរីឌីយ៉ា]] ដែលមានសមត្ថភាពរារាំងសត្វ[[មូស]]ពីការចម្លង[[ជំងឺគ្រុនចាញ់]] ពោលការរកឃើញនេះអាចត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺគ្រុនចាញ់នាពេលអនាគត។<ref>{{Cite journal|last1=Herren|first1=Jeremy K.|last2=Mbaisi|first2=Lilian|last3=Mararo|first3=Enock|last4=Makhulu|first4=Edward E.|last5=Mobegi|first5=Victor A.|last6=Butungi|first6=Hellen|last7=Mancini|first7=Maria Vittoria|last8=Oundo|first8=Joseph W.|last9=Teal|first9=Evan T.|last10=Pinaud|first10=Silvain|last11=Lawniczak|first11=Mara K. N.|date=May 4, 2020|title=A microsporidian impairs Plasmodium falciparum transmission in Anopheles arabiensis mosquitoes|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=2187|doi=10.1038/s41467-020-16121-y|pmid=32366903|pmc=7198529|bibcode=2020NatCo..11.2187H|issn=2041-1723}}</ref> * ៥ ឧសភា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅចក្រភពអង់គ្លេសដោយសារកូវីដ-១៩ (៣២,៣១៣) គឺជាអត្រាអ្នកស្លាប់ដោយជំងឺកូវីដ-១៩ ខ្ពស់បំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ខណៈអត្រាអ្នកស្លាប់នៅអ៊ីតាលីបានចុះមកនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរ (២៩,០២៩)។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2020/may/05/uk-coronavirus-death-toll-rises-above-32000-to-highest-in-europe |title=UK coronavirus death toll rises above 32,000 to highest in Europe |work=The Guardian |date=May 5, 2020 |access-date=13 May 2024 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518205457/https://www.theguardian.com/world/2020/may/05/uk-coronavirus-death-toll-rises-above-32000-to-highest-in-europe |url-status=live }}</ref> * ៦ ឧសភា ** ក្រុមតារាវិទូមួយបានប្រកាសពីការរកឃើញនូវ[[ប្រហោងខ្មៅ]]ដំបូងបង្អស់ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្កាយដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេបាន។<ref>{{cite web|title=ESO Instrument Finds Closest Black Hole to Earth - Invisible object has two companion stars visible to the naked eye|url=https://www.eso.org/public/news/eso2007/|last=information@eso.org|website=eso.org|access-date=13 May 2024|archive-date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506232455/https://www.eso.org/public/news/eso2007/|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ភ័ស្តុតាងថ្មីបានបង្ហាញថា អ្នកនេសាទបារាំងដើមកំណើតអាល់ហ្សេរីម្នាក់ដែលត្រូវបានគេធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យថាកើត[[ជំងឺរលាកទងសួត]]ដែលមិនស្គាល់ប្រភពកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ត្រូវបានគេកំណត់សារជាថ្មីថាជាជំងឺកូវីដ-១៩ ទៅវិញទោះបីជាបុរសម្នាក់នោះគ្មានប្រវត្តិធ្វើដំណើរទៅប្រទេសចិន ហើយមិនដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិចិនណាមួយនោះក្ដី។<ref>{{cite web |last1=Submission |first1=Internal |title=Emergence of early COVID-19 case in France may hold new clues to pandemic's spread |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/05/06/world/early-covid-19-france/ |website=The Japan Times |access-date=13 May 2024 |date=May 6, 2020 |archive-date=May 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511125046/https://www.japantimes.co.jp/news/2020/05/06/world/early-covid-19-france/ |url-status=live }}</ref> * ៩ ឧសភា – ទាហាន​ចិន​ និង​ឥណ្ឌា​ជាច្រើន​នាក់​បាន​ទទួលរង​របួសនៅ​ក្នុង​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​តាម​ព្រំដែន​នៅចំណុច​ច្រក​ឆ្លង​​[[នធុលា]]។ ទាហានទាំងសងខាងសរុបប្រហែល ១៥០ នាក់បានចូលរួមក្នុងជម្លោះព្រំដែនមួយនេះ ដោយប្រើដៃវាយគ្នា និងការគប់ដុំថ្មទៅវិញទៅមក។<ref>{{cite news|title=Indian and Chinese soldiers injured in cross-border fistfight, says Delhi|url=http://www.theguardian.com/world/2020/may/11/indian-and-chinese-soldiers-injured-in-cross-border-fistfight-says-delhi|agency=Agence France-Presse|date=May 11, 2020|website=The Guardian|access-date=14 May 2024|archive-date=January 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102141346/https://www.theguardian.com/world/2020/may/11/indian-and-chinese-soldiers-injured-in-cross-border-fistfight-says-delhi|url-status=live}}</ref> * ១០ ឧសភា — ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ទីក្រុង[[អ៊ូហាន]]បានរាយការណ៍ពីករណីឆ្លងវីរុសដំបូងក្នុងក្រុងបន្ទាប់គ្មានដំណឹងអំពីករណីឆ្លងអស់រយៈពេលជាងមួយខែ។ បុរសអាយុ ៨៩ ឆ្នាំម្នាក់ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាវិជ្ជមានវីរុសកូវីដ-១៩ ប៉ុន្តែភរិយារបស់គាត់ និងរួមជាមួយសមាជិកមួយចំនួននៃសហគមន៍ដែលគាត់រស់នៅ ត្រូវបានអាជ្ញាធរសម្គាល់ថាកើតជាករណីគ្មានរោគសញ្ញា។<ref>{{cite news |last1=Pickrell |first1=Ryan |title=Wuhan reported its first new coronavirus case in more than a month |url=https://www.businessinsider.sg/wuhan-reports-first-new-coronavirus-case-in-over-a-month-2020-5?r=US&IR=T |access-date=20 May 2024 |publisher=Business Insider US |date=May 10, 2020 |archive-date=May 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526014359/https://www.businessinsider.sg/wuhan-reports-first-new-coronavirus-case-in-over-a-month-2020-5?r=US&IR=T }}</ref> * ១១ ឧសភា – [[វិទ្យាស្ថានម៉ាក្ស ផ្លុងក៍សម្រាប់នរវិទ្យានិវត្តន៍]]បានចេញផ្សាយលទ្ធផលនៃការវិភាគវិទ្យុកាបូន និងដេអ៊ិនអាលើហ្វូស៊ីលដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង[[រូងភ្នំបាឆូគីរ៉ូ]] នៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]។ លទ្ធផលបានបង្ហាញអត្តសញ្ញាណហ្វូស៊ីលនោះថាជាអំបូរ[[មនុស្ស|អូម៉ូសាព្យាង]] និងមិនមែនជាពូជ[[នេអង់ឌែតាល់]]ទេ។ របកគំហើញថ្មីនេះអាចជាភ័ស្តុតាងបញ្ជាក់បានថាមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្នអាចប្រហែលជាបានឆ្លងចូលទ្វីបអឺរ៉ុបតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុនជាងការគិតទៅទៀត។<ref>{{cite web|last=Welle (dw.com)|first=Deutsche|title=Bulgarian fossils suggest Homo sapiens arrived in Europe earlier than previously thought {{!}} DW {{!}} 12.05.2020|url=https://www.dw.com/en/bulgarian-fossils-suggest-homo-sapiens-arrived-in-europe-earlier-than-previously-thought/a-53399586|access-date=14 May 2024|website=DW.COM|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603015742/https://www.dw.com/en/bulgarian-fossils-suggest-homo-sapiens-arrived-in-europe-earlier-than-previously-thought/a-53399586|url-status=live}}</ref> * ១៤ ឧសភា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនអ្នកស្លាប់ពីកូវីដ-១៩ នៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនលើសពី ៣០០,០០០ អ្នក។<ref>{{cite news|last1=Picheta|first1=Rob|date=May 14, 2020|title=Coronavirus global death toll passes 300,000 as countries wait in lockdown|agency=CNN|url=https://edition.cnn.com/2020/05/14/world/coronavirus-global-death-toll-300000-intl/index.html|access-date=14 May 2024|archive-date=May 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515010444/https://edition.cnn.com/2020/05/14/world/coronavirus-global-death-toll-300000-intl/index.html|url-status=live}}</ref> *** [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានកើនរំលឹកអំពីវិបត្តិ[[សុខភាពផ្លូវចិត្ត]]សកល ដែលបណ្តាលមកពីភាពឯកោ ការភ័យខ្លាច ភាពមិនប្រាកដប្រជា និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។<ref>{{cite web|date=May 14, 2020|title=U.N. warns of global mental health crisis due to COVID-19 pandemic|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mentalhealth/u-n-warns-of-global-mental-health-crisis-due-to-covid-19-pandemic-idUSKBN22Q0AO|access-date=14 May 2024|website=Reuters|archive-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514035557/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mentalhealth/u-n-warns-of-global-mental-health-crisis-due-to-covid-19-pandemic-idUSKBN22Q0AO|url-status=live}}</ref> * ១៥ ឧសភា – ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រកាសថា [[ហ្វូស៊ីល]][[ម្រើមព្រះ]]ប្រវែង ២.៥ សង់ទីម៉ែត្រនៃអំបូរ[[កម្ពេការីស]] ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅលើកោះ[[កេរេរ៉ា]] នៃប្រទេស[[ស្កុតឡិន]] គឺត្រូវជាសត្វលើគោកដ៏ចំណាស់បំផុតដែលគេស្គាល់ ដោយវាធ្លាប់មានជីវិតរស់នៅកាលពីប្រមាណ ៤២៥ លានឆ្នាំមុនក្នុងយុគសម័យ[[ស៊ីល័រ]]។<ref>{{Cite news|date=May 15, 2020|title=Myriapod divergence times differ between molecular clock and fossil evidence: U/Pb zircon ages of the earliest fossil millipede-bearing sediments and their significance|work=Historical Biology, An International Journal of Paleobiology|doi=10.1080/08912963.2020.1762593|last1=Brookfield |first1=M. E. |last2=Catlos |first2=E. J. |last3=Suarez |first3=S. E. |volume=33 |issue=10 |pages=2014–2018 }}</ref> * ១៦ ឧសភា – ពាណិជ្ជករសញ្ជាតិ[[រ៉្វាន់ដា]] លោក[[ហ្វេលីស៊ីអង់ កាប៊ូហ្កា]] ដែលធ្លាប់ចូលដៃគាំទ្រ[[ការប្រល័យពូជសាសន៍រ៉្វាន់ដា]] ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅ[[អានីអ៊ែរ-ស៊ួស-ស៊ែន]] ប្រទេស[[បារាំង]] បន្ទាប់ពីរត់គេចខ្លួនពីអាជ្ញាធររ៉្វាន់ដាអស់រយៈពេល ២៦ ឆ្នាំ។<ref>{{cite web|title=Mechanism fugitive Félicien Kabuga arrested today|url=https://www.irmct.org/en/news/20-05-17-mechanism-fugitive-f%C3%A9licien-kabuga-arrested-today|date=May 16, 2020|website=United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals|access-date=15 May 2024|archive-date=May 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517094025/https://www.irmct.org/en/news/20-05-17-mechanism-fugitive-f%C3%A9licien-kabuga-arrested-today|archivedate=ឧសភា 17, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200517094025/https://www.irmct.org/en/news/20-05-17-mechanism-fugitive-f%C3%A9licien-kabuga-arrested-today|url-status=dead}}</ref> * ១៨ ឧសភា ** [[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់ការសម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌]]បានប្រកាសថា មនុស្សជិតមួយលាននាក់ត្រូវបានរងផលប៉ះពាល់ ហើយមនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ២៤ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ដែលបានវាយប្រហារទីក្រុង[[បេលេដ្វេន]] និង[[ចូហារ]] ប្រទេស[[សូម៉ាលី]]។<ref>{{cite web|last=Guled|first=Abdi|date=May 18, 2020|title=Nearly 1 million people affected by Somalia floods: UN|url=https://www.ctvnews.ca/world/nearly-1-million-people-affected-by-somalia-floods-un-1.4943847|access-date=15 May 2024|website=CTVNews|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603012409/https://www.ctvnews.ca/world/nearly-1-million-people-affected-by-somalia-floods-un-1.4943847|url-status=live}}</ref> ** ជាលើកទីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានរៀបចំ[[សន្និបាតសុខភាពពិភពលោក]]ប្រចាំឆ្នាំរបស់ខ្លួនតាមរយៈវីដេអូអនឡាញជំនួសឱ្យការប្រជុំដោយផ្ទាល់។<ref>{{Cite news|title=Unprecedented World Health Assembly Convenes Online As Pandemic Rages|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/05/17/857206256/unprecedented-world-health-assembly-convenes-online-as-pandemic-rages|access-date=15 May 2024|newspaper=NPR|date=May 17, 2020|last1=Beaubien|first1=Jason|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024535/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/05/17/857206256/unprecedented-world-health-assembly-convenes-online-as-pandemic-rages|url-status=live}}</ref> * ១៩ ឧសភា – [[ប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីន]] លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]បានប្រកាសពីការបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់ រួមទាំងផ្នែកសន្តិសុខជាមួយប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងផែនការរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងការកាត់បញ្ចូល[[ជ្រលងទន្លេហ្សកដានី]]ជាកម្មសិទ្ធិខ្លួន។<ref>{{cite web|title=President Abbas declares end to agreements with Israel, US; turns over responsibility on occupied lands to Israel|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=SbnBNCa117154132029aSbnBNC|access-date=15 May 2024|website=english.wafa.ps|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024533/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=SbnBNCa117154132029aSbnBNC|url-status=live}}</ref> * ២១ ឧសភា ** [[ព្យុះស៊ីក្លូនអាំផាន]]បានវាយបោកបក់តំបន់ភាគខាងកើតប្រទេស[[ឥណ្ឌា]] និងប្រទេស[[បង់ក្លាដែស]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សជាង ១០០ នាក់ និងបង្ខំមនុស្សជាងបួនលាននាក់ផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ។ ព្យុះនេះបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតជាទឹកប្រាក់ជាង ១៣ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលនាំឱ្យវាក្លាយជាព្យុះស៊ីក្លូនដ៏ខ្លាំងបំផុតមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌាខាងជើង ដោយបានបំបែកកំណត់ត្រា[[ព្យុះស៊ីក្លូនណាហ្គីស]]កាលពីឆ្នាំ២០០៨។<ref>{{Cite news|date=May 20, 2020|title=Cyclone Amphan wreaks deadly havoc|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-52734259|access-date=15 May 2024|archive-date=November 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122132750/https://www.bbc.com/news/world-asia-52734259|url-status=live}}</ref> ** សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីការដកខ្លួនចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបើកមេឃ]]នៅក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយខែ ដោយចោទប្រកាន់ពីការបំពានសន្ធិសញ្ញាជាបន្តបន្ទាប់ដោយប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news|date=May 21, 2020|title=US to withdraw from 'Open Skies' arms control deal|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52760420|access-date=15 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603134816/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52760420|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងបានកើនឡើងដល់ ៥ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមានករណីថ្មីចំនួន ១០៦,០០០ ករណីបន្ថែមទៀតដែលបានរកឃើញនៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោងកន្លងមក ដោយនាំឱ្យវាក្លាយជាកំណត់ត្រាតួលេខឆ្លងខ្ពស់បំផុតសម្រាប់រយៈពេលមួយថ្ងៃ។<ref>{{cite web |title=Coronavirus live news: global cases pass 5m as EU health chief warns of second wave |url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/may/21/coronavirus-live-news-global-cases-near-5m-as-eu-health-chief-warns-of-second-wave?page=with:block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791#block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791 |work=The Guardian |access-date=15 May 2024 |date=May 21, 2020 |archive-date=May 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521120124/https://www.theguardian.com/world/live/2020/may/21/coronavirus-live-news-global-cases-near-5m-as-eu-health-chief-warns-of-second-wave?page=with:block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791#block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791 |url-status=live }}</ref> * ២២ ឧសភា ** [[ហ្វ្លាយត៍ភីឃេ ៨៣០៣|ជើងហោះហើរ ''PK8303'']] ដែលជាយន្តហោះដឹកអ្នកដំណើររបស់[[អាកាសចរណ៍អន្តរជាតិប៉ាគីស្ថាន]] បានធ្លាក់ក្នុងតំបន់ប្រជាជនរស់នៅមួយកន្លែងនៅជិតទីក្រុង[[ការ៉ាជី]]នៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៩៧ នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សសរុប ៩៩ នាក់នៅលើយន្តហោះ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សរាប់សិបនាក់ទៀតនៅក្បែរកន្លែងកើតហេតុ។<ref>{{cite web |title=Pakistan International Airlines passenger plane crashes in Karachi |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-52766904 |work=BBC News |access-date=15 May 2024 |date=May 22, 2020 |archive-date=May 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522104233/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-52766904 |url-status=live }}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ប្រទេសប្រេស៊ីលបានវ៉ាដាច់រុស្ស៊ី ក្លាយខ្លួនជាប្រទេសដែលមានចំនួនអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ច្រើនជាងគេទីពីរ ដោយមានករណីឆ្លងសរុបជាង ៣៣០,០០០ ករណី។ ប្រធានាធិបតី[[ស៊ែរ បុលសូណារ៉ូ]]បានបន្តច្រានចោលនូវហានិភ័យរបស់មេរោគនេះ។<ref>{{cite web |title=Brazil now has the second-highest number of coronavirus cases in the world after US |url=https://edition.cnn.com/2020/05/22/americas/brazil-coronavirus-cases/index.html |work=CNN |access-date=May 23, 2020 |date=May 23, 2020 |archive-date=May 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523010629/https://edition.cnn.com/2020/05/22/americas/brazil-coronavirus-cases/index.html |url-status=live }}</ref> * ២៣ ឧសភា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ប្រទេសចិនបានរាយការណ៍ពីអវត្តមាននៃករណីឆ្លងថ្មីជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីជំងឺរាតត្បាតមួយនេះបានផ្ទុះឡើងមក បើយោងទៅតាម[[គណៈកម្មការសុខភាពជាតិ]]។<ref>{{Cite news|date=May 23, 2020|title=China reports no new coronavirus cases for first time since pandemic began|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-idUSKBN22Z047|access-date=15 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024546/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-idUSKBN22Z047|url-status=live}}</ref> * ២៤ ឧសភា – [[ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប]] លោក[[អាប់ឌែល ហ្វាតា អែល-ស៊ីស៊ី]]បានលើកលែងទោសឱ្យអ្នកជាប់ពន្ធនាគារចំនួន ៣,១៥៧ នាក់ដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យ[[អៃឌែលហ្វីតរ៍]] ហើយពីរថ្ងៃក្រោយមក [[ប្រធានាធិបតីហ្សំប៊ី|ប្រធានាធិបតី]]ប្រទេស[[ហ្សំប៊ី]] លោក[[អេដហ្ការ លូងហ្គូ]]ក៏បានលើកលែងទោសឱ្យអ្នកជាប់ពន្ធនាគារជិត ៣,០០០ នាក់ដែរ ដើម្បីរំលឹក[[ទិវាសេរីភាពអាហ្វ្រិក]]។<ref>{{cite web|title=Egypt pardons former policeman jailed for murder of pop singer Tamim|url=http://www.middleeasteye.net/news/egypt-pardons-former-policeman-jailed-murder-pop-singer-tamim|access-date=15 May 2024|website=Middle East Eye|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024538/https://www.middleeasteye.net/news/egypt-pardons-former-policeman-jailed-murder-pop-singer-tamim|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=May 26, 2020|title=Zambian president pardons gay couple jailed for 15 years|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-zambia-lgbt-idUSKBN2321ZZ|access-date=15 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024532/https://www.reuters.com/article/us-zambia-lgbt-idUSKBN2321ZZ|url-status=live}}</ref> * ២៥ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលស៊ូរីណាមឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ៥១ រូបនៃ[[រដ្ឋសភា (ស៊ូរីណាម)|រដ្ឋសភាស៊ូរីណាម]]។<ref>{{cite web |date=May 31, 2020 |title=Suriname opposition parties near power following election |url=https://apnews.com/article/95b3118f0b8fb12f8c75de677f101360 |access-date=15 May 2024 |website=AP NEWS |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321151249/https://apnews.com/article/95b3118f0b8fb12f8c75de677f101360 |url-status=live }}</ref> * ២៦ ឧសភា ** [[បាតុកម្មចច ហ្វ្លយ|បាតុកម្ម]]ដែលបង្កឡើងដោយ[[ឃាតកម្មនៃចច ហ្វ្លយ|ឃាតកម្ម]]លើបុរសជនជាតិស្បែកខ្មៅម្នាក់ឈ្មោះ[[ចច ហ្វ្លយ]] បានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីប្រជុំជនជាច្រើននៅសហរដ្ឋអាមេរិក<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2020/may/29/george-floyd-killing-protests-minneapolis-minnesota-us-twitter-donald-trump-latest-news-live|title=George Floyd protests: man killed in Detroit as demonstrations rage across US – as it happened|date=May 30, 2020|work=The Guardian|access-date=17 May 2024|archive-date=June 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619024228/https://www.theguardian.com/us-news/live/2020/may/29/george-floyd-killing-protests-minneapolis-minnesota-us-twitter-donald-trump-latest-news-live|url-status=live}}</ref> និងព្រមទាំងផ្នែកខ្លះនៃពិភពលោកផងដែរ។<ref>{{cite news |title=From Murals To Tweets: The Global South Shows Solidarity With George Floyd Protests |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/06/06/871010812/from-murals-to-tweets-the-global-south-shows-solidarity-with-george-floyd-protes |newspaper=NPR |date=June 6, 2020 |access-date=17 May 2024 |last1=Sarmiento |first1=Isabella Gomez |archive-date=June 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608223852/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/06/06/871010812/from-murals-to-tweets-the-global-south-shows-solidarity-with-george-floyd-protes |url-status=live }}</ref> ការបាតុកម្មតវ៉ាចំពោះរឿងនេះបានឈានដល់ដំណាក់កាលតានតឹងខ្លាំងបន្ថែមនៅថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា បន្ទាប់ពីមហាជនបានចេញមុខតវ៉ាចំពោះករណីរើសអើងជាតិសាសន៍ និងអំពើឃោរឃៅរបស់កម្លាំងនគរបាលនៅជុំវិញសកលលោក។<ref>{{Cite news|date=June 7, 2020|title=As George Floyd is mourned, the world stops to say 'enough'|work=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/world/north-america/as-george-floyd-is-mourned-the-world-stops-to-say-enough-20200607-p5507f.html|access-date=17 June 2024|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607084915/https://www.smh.com.au/world/north-america/as-george-floyd-is-mourned-the-world-stops-to-say-enough-20200607-p5507f.html|url-status=live}}</ref> ** [[កូស្តារីកា]]បានក្លាយជាប្រទេសនៅតំបន់[[អាមេរិកកណ្តាល]]ដំបូងគេ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍សម្រាប់អ្នកភេទដូចគ្នាដោយស្របទៅតាមច្បាប់។<ref>{{cite web|title=Costa Rica latest country to legalize same-sex marriage|url=https://www.wral.com/costa-rica-latest-country-to-legalize-same-sex-marriage/19114023/|date=May 26, 2020|website=WRAL.com|access-date=17 May 2024|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604200859/https://www.wral.com/costa-rica-latest-country-to-legalize-same-sex-marriage/19114023/}}</ref> ** [[ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ឡាតាំ]] (LATAM) ដែលជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ធំបំផុតនៅ[[អាមេរិកឡាទីន]] បានចុះឯកសារប្រកាសក្ស័យធនក្នុងជំពូក ១១។<ref>{{Cite news|date=May 26, 2020|title=Latam Air Files Chapter 11 Bankruptcy, Stymied by Lockdowns|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-26/latam-airlines-files-chapter-11-bankruptcy-stymied-by-lockdowns|access-date=17 May 2024|website=Bloomberg.com|archive-date=September 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906181752/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-26/latam-airlines-files-chapter-11-bankruptcy-stymied-by-lockdowns|url-status=live}}</ref> * ២៧ ឧសភា ** [[សមាជជាតិប្រជាជន]]ចិនបានបោះឆ្នោតគាំទ្រច្បាប់សន្តិសុខជាតិដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរចិនដាក់ទោសទណ្ឌ "អបគមន៍" "វិទ្ធង្សនា" "អំពើភេរវកម្ម" និងការជ្រៀតជ្រែកពីបរទេសនៅទីក្រុង[[ហុងកុង]]<ref>{{cite web |title=Hong Kong security bill backed by China's parliament |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-52829176 |work=BBC News |access-date=17 May 2024 |date=May 28, 2020 |archive-date=May 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528072233/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-52829176 |url-status=live }}</ref> ពោលច្បាប់នេះបានផ្តល់អំណាចយ៉ាងទូលំទូលាយដល់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលចិន ដើម្បីគាបសង្កត់[[បាតុកម្មហុងកុងឆ្នាំ២០១៩–២០២០|ចលនាប្រជាធិបតេយ្យហុងកុង]]ដូចជា ការហាមប្រាមក្រុមសកម្មជននានា និងកាត់បន្ថយសេរីភាពស៊ីវិលជាដើម។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/05/28/world/asia/china-hong-kong-crackdown.html|author=Keith Bradsher|date=May 28, 2020|title=China Approves Plan to Rein In Hong Kong, Defying Worldwide Outcry|newspaper=The New York Times|access-date=17 May 2024|archive-date=July 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721030540/https://www.nytimes.com/2020/05/28/world/asia/china-hong-kong-crackdown.html|url-status=live}}</ref> រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក​បាន​ឆ្លើយ​តប​ទៅសកម្មភាពរបស់ចិនដោយ​ប្រកាស​ទីក្រុង​ហុងកុង​ថាលែង​មាន​ស្វ័យភាពដូចមុន​ទៀត​ហើយ​នៅក្រោម​[[ច្បាប់​គោលនយោបាយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក-ហុងកុង]]។<ref>Nick Wadhams and Ben Bartenstein. [https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-27/pompeo-finds-hong-kong-is-no-longer-autonomous-from-china U.S. Says Hong Kong's Autonomy Is Gone, Sowing China Trade Doubt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720190139/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-27/pompeo-finds-hong-kong-is-no-longer-autonomous-from-china |date=July 20, 2020 }}, Bloomberg (May 27, 2020).</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារកូវីដ-១៩ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់ ដោយត្រូវជាចំនួនច្រើនលើសលប់ជាងចំនួននៃទាហានអាមេរិកដែលបានស្លាប់នៅក្នុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និង[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]]បូកបញ្ចូលគ្នាទៅទៀត ហើយស្ទើរស្មើនឹងចំនួនទាហានអាមេរិកដែលបានបាត់បង់ជីវិតកាលពី[[សង្រ្គាមលោកលើកទី១]] (១១៦,០០០ នាក់) ទៅហើយ។<ref>{{cite web|title=US passes 100,000 coronavirus deaths as states relax lockdown measures|url=https://www.theguardian.com/world/2020/may/27/us-coronavirus-deaths-toll-1000000|website=The Guardian|date=May 28, 2020|access-date=17 May 2024|archive-date=December 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221142847/https://www.theguardian.com/world/2020/may/27/us-coronavirus-deaths-toll-1000000|url-status=live}}</ref> ចំនួនករណីឆ្លងសរុបនៅអាមេរិកនៅតែបន្តកើនឡើង ប៉ុន្តែសន្ទុះនៃកំណើនឆ្លងបានរាថយច្រើនបើប្រៀងធៀបទៅនឹងប៉ុន្មានខែមុន។<ref>{{cite web |title=U.S coronavirus deaths top 100,000 |url=https://www.msn.com/en-us/news/us/us-coronavirus-deaths-top-100000/ar-BB14FYKn |website=msn.com |access-date=17 May 2024 |archive-date=December 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221142851/https://www.msn.com/en-us/news/us/us-coronavirus-deaths-top-100000/ar-BB14FYKn |url-status=live }}</ref> === មិថុនា === * ១ មិថុនា — រោគរាតត្បាតគីវូអ៊ីបូឡា៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានរាយការណ៍ះអំពីករណីថ្មីចំនួនប្រាំមួយនៃអ្នកឆ្លង[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]] ខណៈ[[អង្គការយូនីសេហ្វ]]បានរាយការណ៍ពីករណីអ្នកស្លាប់ចំនួន ៥ នាក់បន្ថែមទៀតនៅក្រុង[[អ៊ឹមបង់ដាកា]] [[ខេត្តអេក្វាទ័រ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]។<ref>{{cite news|first=Maggie|last=Fox|title=Five dead in newest Ebola outbreak in Congo, UNICEF says|url=https://www.cnn.com/2020/06/01/health/ebola-outbreak-congo-intl/index.html|access-date=18 May 2024|website=CNN|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603201202/https://www.cnn.com/2020/06/01/health/ebola-outbreak-congo-intl/index.html|url-status=live}}</ref> * ៣ មិថុនា ** [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស]] លោក[[បូរីស ចនសុន]] បាននិយាយថាប្រទេសលោកនឹងកែប្រែច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍ដើម្បីជាមធ្យោបាយផ្តល់សញ្ជាតិអង់គ្លេសដល់ប្រជាជនហុងកុងទាំងឡាយដែលមានសិទ្ធិទទួលបាន[[សញ្ជាតិប្រឺតាញក្រៅស្រុក|សញ្ជាតិអង់គ្លេសក្រៅស្រុក]] ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលចិនដាក់អនុវត្តច្បាប់សន្តិសុខថ្មីនៅទីក្រុងហុងកុង។<ref>{{Cite news|date=June 3, 2020|title=UK to offer citizenship 'route' to HK residents|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-52900700|access-date=18 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024718/https://www.bbc.com/news/uk-52900700|url-status=live}}</ref> ** ''SpaceX'' បានបាញ់បង្ហោះ និងពង្រាយផ្កាយរណប [[ស្តារលីង]] (Starlink) ចំនួន ៦០ គ្រឿងទៅក្នុងគន្លងផែនដីកម្រិតទាបបានដោយជោគជ័យ ដោយនាំឱ្យចំនួនផ្កាយរណបស្តារលីងសរុបនៅក្នុងគន្លងកើនឡើងដល់ចំនួន ៤៨២ គ្រឿង។<ref>{{cite web|last=Thompson|first=Amy|title=SpaceX launches 60 Starlink satellites and lands rocket in dazzling nighttime liftoff|url=https://www.space.com/spacex-starlink-internet-satellites-launch-success-june-2020.html|access-date=18 May 2024|website=Space.com|date=June 4, 2020|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604072355/https://www.space.com/spacex-starlink-internet-satellites-launch-success-june-2020.html|url-status=live}}</ref> ** [[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី]] លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងភាពអាសន្ន បន្ទាប់ពីប្រេងកាតប្រមាណ ២០,០០០ តោនបានលេចធ្លាយចូលទៅក្នុង[[ទន្លេអាំបាណាយ៉ា]] នៅក្បែរទីក្រុង[[ណូរីលស្ក៍]] នៃតំបន់[[ស៊ីបេរី]]កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០។<ref>{{Cite news|date=June 4, 2020|title=Vast Arctic oil spill prompts state of emergency|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-52915807|access-date=18 May 2024|archive-date=January 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190843/https://www.bbc.com/news/world-europe-52915807|url-status=live}}</ref> * ៤ មិថុនា – [[រដ្ឋាភិបាលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងជាតិ]]នៅប្រទេសលីប៊ីបានថ្លែងថា ពួកគេកំពុងកាន់កាប់រដ្ឋធានី[[ទ្រីប៉ូលី]]ទាំងស្រុង បន្ទាប់ពីបានវាយបណ្ដេញកងកម្លាំងនៃ[[កងទ័ពជាតិលីប៊ី]]ចេញពីទីក្រុង។<ref>{{Cite news|date=June 4, 2020|title=Eastern forces quit Libyan capital after year-long assault|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKBN23B1PN|access-date=18 May 2024|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604114059/https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKBN23B1PN|url-status=live}}</ref> * ៥ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសាំងគីត និងណឺវីសឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ១៥ រូបនៃ[[រដ្ឋសភា (សាំងគីត និងណឺវីស)|រដ្ឋសភា]]ប្រទេស[[សាំងគីត និងណឺវីស]]។<ref>{{cite web |date=August 13, 2020 |title=Elections 2020 {{!}} WINNFM 98.9 |url=https://www.winnmediaskn.com/elections-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813052709/https://www.winnmediaskn.com/elections-2020/ |archive-date=August 13, 2020 |access-date=18 May 2024 |archivedate=សីហា 13, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200813052709/https://www.winnmediaskn.com/elections-2020/ |url-status=dead }}</ref> * ៧ មិថុនា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ទូទាំងសកលលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ៤០០,០០០ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/global-coronavirus-death-toll-tops-400-000-protesters-continue-defy-n1226951|title=Global coronavirus death toll tops 400,000 as protesters continue to defy lockdowns|work=NBC|access-date=18 May 2024|date=June 7, 2020|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607124333/https://www.nbcnews.com/news/world/global-coronavirus-death-toll-tops-400-000-protesters-continue-defy-n1226951|url-status=live}}</ref> * ៨ មិថុនា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បានឈានដល់ ៧ លានករណីនៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{cite news|title=Coronavirus latest: Global infections top 7 million|url=https://www.dw.com/en/coronavirus-latest-global-infections-top-7-million/a-53722461|access-date=18 May 2024|date=June 8, 2020|work=DW|archive-date=June 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608030634/https://www.dw.com/en/coronavirus-latest-global-infections-top-7-million/a-53722461|url-status=live}}</ref> * ៩ មិថុនា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវពី[[សាកលវិទ្យាល័យហា​វើដ]]បានឱ្យដឹងថា ជំងឺកូវីដ-១៩ អាចទំនងជាចាប់ផ្តើមរាលដាលដំបូងនៅក្នុងប្រទេសចិនតាំងពីដើមខែសីហា ឆ្នាំ២០១៩ មកម៉្លេះ នេះបើផ្អែកតាមការសង្កេតឃើញពីបម្រើបម្រាស់ចំណតរថយន្តតាមមន្ទីរពេទ្យ និងលទ្ធផលរាវរកព័ត៌មានតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនចិន។<ref>{{cite news|title=Coronavirus may have been in Wuhan in August, study suggests|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/coronavirus-may-have-been-in-wuhan-in-august-study-suggests|access-date=18 May 2024|date=June 9, 2020|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609230554/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/coronavirus-may-have-been-in-wuhan-in-august-study-suggests|url-status=live}}</ref> * ១៥ មិថុនា ** ទាហានឥណ្ឌាប្រមាណ ២០ នាក់ និងកងកម្លាំងចិនជាង ៤០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិត ឬទទួលរងរបួសនៅអំឡុងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធនៅឯ[[ជ្រលងភ្នំកាល់វ៉ាន]]។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាឧប្បត្តិហេតុជម្លោះដ៏ធំបំផុតដែលបានកើតឡើងនៅតាមបណ្តោយ[[ជម្លោះព្រំដែនចិន-ឥណ្ឌា|ព្រំដែនចិន-ឥណ្ឌា]]ក្នុងរយៈពេលប្រាំទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ។<ref>{{cite web|date=June 16, 2020|editor-last=Ghosh|editor-first=Deepshikha|title=Updates: 20 Indian Soldiers Killed; 43 Chinese Casualties In Ladakh, Says ANI|url=https://www.ndtv.com/india-news/india-china-updates-army-officer-2-soldiers-killed-in-violent-face-off-with-china-in-ladakh-2247070|access-date=18 May 2024|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616081509/https://www.ndtv.com/india-news/india-china-updates-army-officer-2-soldiers-killed-in-violent-face-off-with-china-in-ladakh-2247070|url-status=live}}</ref> ** [[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធតួកគី|កងកម្លាំងតួកគី]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃសាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]]បានចាប់ដៃគ្នាវាយប្រហារតាមរយៈផ្លូវអាកាស និងដោយការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងនៃ[[គណបក្សពលករឃឺដ]]នៅក្នុងតំបន់ឃឺឌីស្ថាននៃប្រទេស[[អ៊ីរ៉ាក់]]។ ប្រទេសតួកគីចាប់ផ្តើមចេញ[[ប្រតិបត្តិការក្រញាំឥន្ទ្រី និងខ្លាធំ|ប្រតិបត្តិការដីគោក]]នៅក្នុងតំបន់នោះនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា។<ref>{{cite news|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/17/turkey-launches-major-attack-on-kurdish-militants-in-iraq|title=Turkey launches major attack on Kurdish militants in Iraq|date=June 17, 2020|access-date=18 May 2024|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617221756/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/17/turkey-launches-major-attack-on-kurdish-militants-in-iraq|url-status=live}}</ref> * ១៦ មិថុនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនឡើងដល់ ៨ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-16/global-coronavirus-cases-more-than-8-million-as-outbreak-expands/12359162|title=Global coronavirus cases pass 8 million as outbreak expands in Latin America|date=June 16, 2020|newspaper=ABC News|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616170441/https://www.abc.net.au/news/2020-06-16/global-coronavirus-cases-more-than-8-million-as-outbreak-expands/12359162|url-status=live}}</ref> ** [[កូរ៉េ​ខាង​ជើង​]]បានបំផ្ទុះ​កម្ទេចចោលនូវ[[​ការិយាល័យ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរ​កូរ៉េ​]]នៅក្នុងក្រុង[[គែសង់]]។ អគារដែលបានកម្ទេចចោលនោះត្រូវបានសាងសង់ឡើង និងបើកសម្ពោធនៅក្នុង​[[ឆ្នាំ ២០១៨|ឆ្នាំ២០១៨]] ដើម្បី​ពង្រឹង​ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite web|title=North Korea blows up liaison office as tensions rise with South|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/south-korea-north-blew-liaison-office-tensions-rise-200616071045580.html|access-date=May 24, 2024|website=aljazeera.com|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616205923/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/south-korea-north-blew-liaison-office-tensions-rise-200616071045580.html|url-status=live}}</ref> * ២១ មិថុនា ** [[សូរ្យគ្រាសនៃថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០|សូរ្យគ្រាសចិញ្ចៀនភ្លើង]]បានកើតឡើង។<ref>{{cite web|date=July 13, 2020|title=21 June 2020 Annular Solar Eclipse|url=https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2020-june-21|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621130547/https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2020-june-21|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាស៊ែប៊ីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិក[[រដ្ឋសភា (ស៊ែប៊ី)|រដ្ឋសភា]]ប្រទេស[[ស៊ែប៊ី]]ទាំង ២៥០ រូប។ បក្សកាន់អំណាចគឺ[[ស៊ែប៊ីនឹងមិនឈប់ឡើយ|សម្ព័ន្ធភាពដើម្បីកូនៗរបស់យើង]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈចំនួន ១៨៨ ក្នុងចំណោមអសនៈសរុប ២៥០។<ref>{{cite web |last=EWB |date=June 22, 2020 |title=Serbian parliament left without clear opposition as the ruling party wins partially boycotted elections |url=https://europeanwesternbalkans.com/2020/06/22/serbian-parliament-left-without-clear-opposition-as-the-ruling-party-wins-partially-boycotted-elections/ |access-date=May 24, 2024 |website=European Western Balkans |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625034206/https://europeanwesternbalkans.com/2020/06/22/serbian-parliament-left-without-clear-opposition-as-the-ruling-party-wins-partially-boycotted-elections/ |url-status=live }}</ref> * ២២ មិថុនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានហក់ឡើងដល់ ៩ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news|work=ABC Action News|title=COVID-19 cases worldwide surpass 9 million|url=https://www.abcactionnews.com/news/national/coronavirus/covid-19-cases-worldwide-surpasses-9-million|date=June 22, 2020|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623163115/https://www.abcactionnews.com/news/national/coronavirus/covid-19-cases-worldwide-surpasses-9-million|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីគីរីបាទីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[តាណេទី ម៉ាអាម៉ាវ]] បានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news |date=June 23, 2020 |title=Kiribati's pro-China leader wins re-election in blow to Taiwan |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-china-kiribati-idUSKBN23U038 |access-date=May 24, 2024 |archive-date=March 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317125602/https://www.reuters.com/article/us-china-kiribati-idUSKBN23U038 |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីម៉ាឡាវីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ លោក[[ឡាហ្សារូស ឆាឃ្វេរ៉ា]]នៃ[[គណបក្សសមាជម៉ាឡាវី]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីម៉ាឡាវី|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]។<ref>{{cite web |title=Lazarus Chakwera wins Malawi presidential election |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/27/malawi-presidential-election-lazarus-chakwera-declared-winner |access-date=May 24, 2024 |website=www.aljazeera.com |archive-date=April 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403231820/https://www.aljazeera.com/news/2020/6/27/malawi-presidential-election-lazarus-chakwera-declared-winner |url-status=live }}</ref> * ២៤ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិម៉ុងហ្គោលីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកនៃ[[មហាសភារដ្ឋ]]។ បក្សកាន់អំណាចគឺ[[គណបក្សប្រជាជនម៉ុងហ្គោលី]]បានឈ្នះអាសនៈចំនួន ៦២ ក្នុងចំណោមអសនៈសរុបទាំងអស់ ៧៦។<ref>{{Cite news |date=June 25, 2020 |title=Ruling Mongolian People's Party wins landslide election |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-mongolia-election-idUSKBN23W03K |access-date=May 24, 2024 |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321163851/https://www.reuters.com/article/us-mongolia-election-idUSKBN23W03K |url-status=live }}</ref> * ២៧ មិថុនា ** លោក[[មីឈីអាល់ ម៉ាទីន]]បានឡើងស្នងតំណែងបន្តពីលោក[[លីអូ វ៉ារ៉ាដការ]]ជា[[តាវអ៊ីស៊ីជ]]នៃប្រទេស[[អៀរឡង់]] ខណៈលោកវ៉ារ៉ាដការវិញបានក្លាយជា[[តានីយស្ត៍]]ក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះបីបក្សសម្ព័ន្ធជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/news/politics/miche%C3%A1l-martin-elected-taoiseach-as-head-of-fianna-f%C3%A1il-fine-gael-and-green-coalition-1.4290529 |title=Micheál Martin elected Taoiseach as head of Fianna Fáil, Fine Gael and Green coalition |work=Irish Times |date=June 27, 2020 |access-date=May 24, 2024 |archive-date=June 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628025854/https://www.irishtimes.com/news/politics/miche%C3%A1l-martin-elected-taoiseach-as-head-of-fianna-f%C3%A1il-fine-gael-and-green-coalition-1.4290529 |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីស្លង់ឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ហ្គូដនី ថូរឡាស៊ូស ចូអានេសុន]] បានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{cite web |date=June 28, 2020 |title=Iceland's president re-elected with 92 percent of the vote |url=https://www.france24.com/en/20200628-iceland-s-president-easily-wins-re-election-with-90-percent-of-votes-partial-results-show |access-date=May 24, 2024 |website=France 24 |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321165130/https://www.france24.com/en/20200628-iceland-s-president-easily-wins-re-election-with-90-percent-of-votes-partial-results-show |url-status=live }}</ref> * ២៨ មិថុនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ១០ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news|work=Reuters|title=Global coronavirus cases exceed 10 million|url=https://uk.reuters.com/article/uk-health-coronavirus-cases/global-coronavirus-cases-exceed-10-million-idUKKBN23Z00D|date=June 28, 2020|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628133534/https://uk.reuters.com/article/uk-health-coronavirus-cases/global-coronavirus-cases-exceed-10-million-idUKKBN23Z00D|url-status=live}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បន្តក្លាយជាប្រទេសដែលមាន​ចំនួនករណីឆ្លង​ច្រើន​បំផុត​​ជាង​ប្រទេស​ដទៃៗ ដោយមានករណីឆ្លងសរុប​ ២.៥ លាន​ករណីដែលត្រូវជា​មួយ​ភាគ​បួន​នៃ​ករណី​សរុបទាំងអស់នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។<ref>{{cite news |title=U.S. Coronavirus Cases Surpass 2.5 Million: Reuters Tally |url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/27/us/27reuters-health-coronavirus-usa-cases.html |access-date=May 24, 2024 |agency=The New York Times |date=June 27, 2020 |archive-date=June 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630114857/https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/27/us/27reuters-health-coronavirus-usa-cases.html }}</ref> *** ចំនួនករណីស្លាប់ពីជំងឺកូវីដ-១៩ នៅលើសកលលោកបានកើនលើសពី ៥០០,០០០ ករណី។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-53212430|title=Coronavirus: Covid-19 death toll hits 500,000 worldwide|work=BBC News|date=June 28, 2020|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628223139/https://www.bbc.com/news/world-53212430|url-status=live}}</ref> * ៣០ មិថុនា – ចិន​បានអនុម័ត[[ច្បាប់​សន្តិសុខ​ជាតិ​ហុងកុង​ឆ្នាំ២០២០|​ច្បាប់​សន្តិសុខ​ជាតិ​ហុងកុង​]] ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យចិន​អាចបង្ក្រាប​រាល់សកម្មភាពប្រឆាំង​ទាំងឡាយលើរដ្ឋធានី​ប៉េកាំង​ទាំងក្នុង និង​ក្រៅប្រទេស។<ref>{{cite news |last1=Buckley |first1=Chris |last2=Bradsher |first2=Keith |last3=May |first3=Tiffany |title=New Security Law Gives China Sweeping Powers Over Hong Kong |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/06/29/world/asia/china-hong-kong-security-law-rules.html |access-date=May 24, 2024 |agency=The New York Times |date=June 29, 2020 |archive-date=July 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704010406/https://www.nytimes.com/2020/06/29/world/asia/china-hong-kong-security-law-rules.html |url-status=live }}</ref> === កក្កដា === * ១ កក្កដា – ប្រជាជនរុស្ស៊ីបានសម្ដែងការគាំទ្រចំពោះ[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២០|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីដែលអនុញ្ញាតឱ្យលោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បន្តកាន់អំណាចរយៈពេលពីរអាណត្តិបន្ថែម ពោលលោកអាចកាន់អំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០៣៦។<ref>{{cite news|work=CNN|title=Russian voters overwhelmingly back a ploy by President Vladimir Putin to rule until 2036|url=https://edition.cnn.com/2020/07/01/europe/russia-referendum-putin-power-2036-intl/index.html|date=July 1, 2020|access-date=7 June 2024|archive-date=July 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701195839/https://edition.cnn.com/2020/07/01/europe/russia-referendum-putin-power-2036-intl/index.html|url-status=live}}</ref> * ៥ កក្កដា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាក្រូអាតឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាទាំង ១៥១ រូប។<ref>{{cite web |date=April 22, 2021 |title=Croatia's ruling conservatives win big in parliamentary vote |url=https://apnews.com/article/health-parliamentary-elections-elections-virus-outbreak-andrej-plenkovic-bd7b200bec96cad1b9f59885b21ad817 |access-date=7 June 2024 |website=AP NEWS |archive-date=March 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328205833/https://apnews.com/article/health-parliamentary-elections-elections-virus-outbreak-andrej-plenkovic-bd7b200bec96cad1b9f59885b21ad817 |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនិកឆ្នាំ២០២០]]៖ បេក្ខភាពនៃ[[គណបក្សបដិវត្តន៍សម័យ]] លោក[[ល្វី អាប៊ីណាដឺរ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនិក|ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]]។<ref>{{Cite news |date=July 6, 2020 |title=Change in Dominican Republic as opposition wins presidency |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-53268860 |access-date=7 June 2024 |archive-date=July 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705210130/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-53268860 |url-status=live }}</ref> * ៧ កក្កដា ** [[បាតុកម្មប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២០–២០២១|បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]] ទាមទារឱ្យ[[រដ្ឋាភិបាលបូរីសូហ្វទីបី|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីបូរីសូហ្វ]] និងប្រធានរដ្ឋអាជ្ញាលោក[[អ៊ីវ៉ាន ជេស៊ែហ្វ]]ចុះចេញពីតំណែង។<ref>{{cite web|title=Протест пред президентството|url=http://www.btv.bg/video/shows/lice-v-lice/videos/protest-pred-prezidentstvoto.html|access-date=7 June 2024|website=bTV|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716040523/https://www.btv.bg/video/shows/lice-v-lice/videos/protest-pred-prezidentstvoto.html|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ មនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានចេញតវ៉ាប្រឆាំងនៅមុខអគារ[[រដ្ឋសភា (ស៊ែប៊ី)|រដ្ឋសភា]]ក្នុងទីក្រុង[[បែលក្រាដ]]នៃប្រទេស[[ស៊ែប៊ី]] ទាក់ទិននឹងវិធានការបិទខ្ទប់ដ៏តឹងរ៉ឹងរបស់ប្រធានាធិបតីលោក[[អាឡិចសាន់ដឺ វូសីជ]] ក្រោយពីករណីឆ្លងបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងរដ្ឋធានី។<ref>{{cite web|title=Protest over weekend lockdown turns violent after tear gas fired|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a617478/Protest-in-front-of-Serbian-parliament-over-announced-curfew.html|access-date=7 June 2024|website=N1 Srbija|date=July 7, 2020|archive-date=August 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809153251/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a617478/Protest-in-front-of-Serbian-parliament-over-announced-curfew.html|url-status=dead|archivedate=សីហា 9, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809153251/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a617478/Protest-in-front-of-Serbian-parliament-over-announced-curfew.html}}</ref> * ៨ កក្កដា – សាកសពប្រមាណ ១៨០ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងមហាសុសានមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ជីប៊ូ]] ប្រទេស[[បួគីណាហ្វាសូ]] ដែលធ្លាប់ត្រូវជាទីសមរភូមិប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចលនាជីហាដ។ គេ​បានកើតការសង្ស័យ​ពីករណីប្រហារ​ជីវិត​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការដោយកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{Cite news|date=July 8, 2020|title='Killing field' had 180 bodies in Burkina Faso|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53333366|access-date=7 June 2024|archive-date=July 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711041254/https://www.bbc.com/news/world-africa-53333366|url-status=live}}</ref> * ១០ កក្កដា ** [[ធនាគារកណ្ដាលអឺរ៉ុប]]បានទទួលស្គាល់ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]] និង[[ក្រូអាត]]ចូលក្នុង[[យន្តការអត្រាប្តូរប្រាក់អឺរ៉ុប]] (ERM II) ដែលជាដំណាក់កាលចាំបាច់សម្រាប់ប្រទេសដែលមានបំណងចង់ប្រើប្រាស់លុយ[[អឺរ៉ូ]]។<ref>{{Cite news|date=July 10, 2020|title=Bulgaria, Croatia take vital step to joining euro|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-eurozone-economy-croatia-bulgaria-idUSKBN24B2JM|access-date=7 June 2024|archive-date=January 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102141348/https://www.reuters.com/article/us-eurozone-economy-croatia-bulgaria-idUSKBN24B2JM|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលសិង្ហបុរីឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាទាំង ៩៣ រូប។ [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[លី ស៊ានឡុង]]បានដណ្ដើមអាសនៈចំនួន ៨៣ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ៩៣ នៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រសិង្ហបុរី|សភា]]។<ref>{{Cite news |date=July 10, 2020 |title=Singapore's ruling PAP cedes ground to opposition in pandemic poll |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-singapore-election-idCAKBN24A3A3 |access-date=7 June 2024 |archive-date=March 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329144053/https://www.reuters.com/article/us-singapore-election-idCAKBN24A3A3 |url-status=live }}</ref> * ១២ កក្កដា – ជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាចលោក​[[អង់ដ្រេជ៍​ ឌូដា]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news |date=July 13, 2020 |title=Poland's Duda narrowly beats Trzaskowski in presidential vote |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021 |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713013502/https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021 |url-status=live }}</ref> * ១៩ កក្កដា​ – គ្រោះទឹកជំនន់នៅតាមបណ្តោយ[[ទន្លេព្រហ្មបុត្រ]]បានសម្លាប់មនុស្សអស់ចំនួន ១៨៩ នាក់​ និងនាំឱ្យប្រជាជនប្រមាណ ៤ លាននាក់បាត់បង់ផ្ទះសម្បែងរស់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងនេប៉ាល់។<ref>{{cite news |title=Floods in India, Nepal displace nearly 4 million people, at least 189 dead {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/floods-in-india-nepal-displace-nearly-4-million-people-at-least-189-dead/articleshow/77054083.cms |website=The Times of India |date=July 19, 2020 |agency=Reuters |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722232655/https://timesofindia.indiatimes.com/india/floods-in-india-nepal-displace-nearly-4-million-people-at-least-189-dead/articleshow/77054083.cms |url-status=live }}</ref> * ២១ កក្កដា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ថ្នាក់ដឹកនាំអឺរ៉ុបបានយល់ព្រមបង្កើតមូលនិធិសង្គ្រោះចំនួន ៧៥០​ ពាន់លានអឺរ៉ូ​​ (៥៨៨ ពាន់លានដុល្លារ) ដើម្បីកសាងសេដ្ឋកិច្ចនៃសហភាពអឺរ៉ុបចំពេលកំពុងរងវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web |title=EU leaders strike 'historic' $2 trillion deal to rebuild Europe's economy |url=https://edition.cnn.com/2020/07/21/economy/eu-stimulus-coronavirus/index.html |website=CNN |date=July 21, 2020 |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721055127/https://edition.cnn.com/2020/07/21/economy/eu-stimulus-coronavirus/index.html |url-status=live }}</ref> *​​ ២២ កក្កដា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩​ បានកើនដល់ ១៥​ លានករណីនៅជុំវិញសកលលោក។<ref>{{cite web |title=Global coronavirus cases exceed 15 million: Reuters tally |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-global-cases/global-coronavirus-cases-exceed-15-million-reuters-tally-idUSKCN24N0KK |website=Reuters |date=July 22, 2020 |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722062638/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-global-cases/global-coronavirus-cases-exceed-15-million-reuters-tally-idUSKCN24N0KK |url-status=live }}</ref> * ២៥ កក្កដា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ មេដឹកនាំ[[កូរ៉េខាងជើង]]លោក[[គីម ជុងអ៊ុន]] បានកោះប្រជុំបន្ទាន់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក​ រួចក៏ប្រកាសជាអាសន្ន​ និងបានបញ្ជាឱ្យបិទខ្ទប់ទីក្រុង[[គែសង់]] បន្ទាប់ពីមានករណីសង្ស័យធ្វើដំណើរត្រឡប់មកពីប្រទេស[[កូរ៉េខាងត្បូង]]វិញ។ បើជាករណីឆ្លងពិតមែននោះ វានឹងក្លាយជាករណីកូវីដ-១៩ ដំបូងបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។.<ref>{{Cite news|date=July 26, 2020|title=North Korea declares emergency in border town over first suspected COVID-19 case|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-northkorea-idUSKCN24Q0TC|access-date=8 June 2024 |archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726000626/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-northkorea-idUSKCN24Q0TC|url-status=live}}</ref> * ៣០ កក្កដា – អង្គការ[[ណាសា]]បានបាញ់បង្ហោះបេសកកម្មយានអវកាសទៅភពអង្គារ [[ម៉ារស៍​ ២០២០]] (Mars 2020) របស់ខ្លួនបានដោយជោគជ័យ​ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរក[[ជីវិតលើភពអង្គារ|សញ្ញានៃជីវិតបុរាណ]]នៅលើភពអង្គារ និងប្រមូលសំណាកត្រឡប់មកផែនដីវិញ។ បេសកកម្មនេះផងដែរបានបង្ហាញពីបច្ចេកវិទ្យាថ្មីត្រៀមសម្រាប់នាំ[[អាណានិគមកិច្ចភពអង្គារ|មនុស្សទៅភពអង្គារ]]នាថ្ងៃអនាគត។<ref>{{cite web |title=NASA, ULA Launch Mars 2020 Perseverance Rover Mission to Red Planet |url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-ula-launch-mars-2020-perseverance-rover-mission-to-red-planet |website=NASA |date=July 30, 2020 |access-date=8 June 2024 |archive-date=August 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803160858/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-ula-launch-mars-2020-perseverance-rover-mission-to-red-planet/ |url-status=live }}</ref> === សីហា === * ១ សីហា – [[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរបារ៉ាកា]]នៅ[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]បានបើកដំណើរការបន្ទាប់ពីត្រូវពន្យារប្រតិបត្តិការចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក។ វាត្រូវជាស្ថានីយ៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេបង្អស់ប្រចាំ[[ពិភពអារ៉ាប់]]។<ref>{{Cite news|date=August 2, 2020|title=Barakah: UAE starts up Arab world's first nuclear plant|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53619916|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803084313/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53619916|url-status=live}}</ref> * ៤ សីហា – ការរក្សាទុកសារធាតុអាម៉ូញ៉ូមនីត្រាតមិនបានល្អបាននាំឱ្យកើតមានហេតុការណ៍ផ្ទុះ និងបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅ[[កំពង់ផែបៃរូត|កំពង់ផែ]]នៃទីក្រុង[[បៃរូត]] ប្រទេស[[លីបង់]] និងនាំឱ្យស្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ២១៨ នាក់ និងរងរបួសប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ទៀត។ ថ្លៃនៃការខូចខាតទាំងឡាយត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនពី ១០ ទៅ ១៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ហើយមនុស្សប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ រដ្ឋាភិបាលលីបង់បានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងភាពអាសន្នរយៈពេលពីរសប្តាហ៍។<ref>{{cite web|title=Beirut blast: Explosion rocks city injuring many and made over 300,000 people homeless|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53656220|website=BBC|date=August 4, 2020|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808173704/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53656220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Lebanon gov't declares emergency in Beirut after deadly explosion|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-gov-declares-emergency-beirut-deadly-explosion-200805150901897.html|access-date=July 19, 2024|website=aljazeera.com|archive-date=September 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909012114/https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-gov-declares-emergency-beirut-deadly-explosion-200805150901897.html|url-status=live}}</ref> * ៥ សីហា – [[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល និងសេវាកម្មមនុស្សនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]] លោក[[អាឡិច អាហ្សារ]] បានធ្វើដំណើរទៅកាន់[[តៃវ៉ាន់]] ដែលជាដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការខ្ពស់បំផុតរបស់មន្ត្រីអាមេរិកមកកាន់ប្រទេសនេះក្នុងរយៈពេល ៤០ ឆ្នាំកន្លងមក។ ជាលទ្ធផល [[ចិន]]បានចេញថ្កោលទោសដំណើរទស្សនកិច្ចនេះ។<ref>{{Cite news|date=August 5, 2020|title=U.S. health chief to be highest-ranking official in decades to visit Taiwan, angering China|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-taiwan-usa-idUSKCN25105B|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805021726/https://www.reuters.com/article/us-taiwan-usa-idUSKCN25105B|url-status=live}}</ref> * ៩ សីហា – ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អាឡិចសានដឺ លូកាឆេនកូ]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តជា[[ប្រធានាធិបតីបេឡារុស]]ប្រាំមួយអាណត្តិជាប់ៗគ្នា ដែលបង្កឱ្យមានបាតុកម្មតវ៉ាផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងប្រទេស ខណៈបេក្ខភាពប្រឆាំងចម្បងគឺលោកស្រី[[ស៊្វែតឡាណា ធិកាណូហ្វស្កាយ៉ា]]បានច្រានចោលលទ្ធផលបោះឆ្នោតនេះ។ ប្រាំពីរថ្ងៃក្រោយមក ដំណើរហែក្បួននយោបាយដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសបេឡារុសបានលេចឡើង ដោយមានមនុស្សចូលរួមប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់នៅរដ្ឋធានី[[មីនស្កឹ]] និងចំនួន ២០០,០០០ ទៀតនាក់នៅតាមទីក្រុង និងទីប្រជុំជនដទៃ។<ref name="freedom_march_1">{{cite news|date=August 16, 2020|title=Мінск. А вось сколькі людзей прыйшло да Стэлы, каб дамагчыся перагляду вынікаў выбараў. Па адчуванням, іх тут разы ў чатыры больш, чым было на лукашэнкаўскім мітынгу. То бок, тут ужо 200-300 тысяч чалавек, і людзі працягваюць падыходзіць!|website=Telegram|url=https://t.me/euroradio/5424|access-date=July 19, 2024|archive-date=September 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913042613/https://t.me/euroradio/5424|url-status=live}}</ref> * ១០ សីហា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងបានកើនលើសពី ២០ លាននាក់នៅទូទាំងសកលលោក។<ref>{{cite news |title=Global report: coronavirus cases pass 20m as WHO points to 'green shoots of hope' |url=https://www.theguardian.com/world/2020/aug/11/global-report-coronavirus-cases-pass-20m-as-who-points-to-green-shoots-of-hope |access-date=July 19, 2024 |first=Alison |last=Rourke |newspaper=The Guardian |date=August 11, 2020 |archive-date=August 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811043202/https://www.theguardian.com/world/2020/aug/11/global-report-coronavirus-cases-pass-20m-as-who-points-to-green-shoots-of-hope |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលទ្រីនីតេ និងតូបាគោឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាតំណាងរាស្រ្ត ទាំង ៤១ រូប។ គណបក្ស[[ចលនាជាតិប្រជាជន]] ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ឃីថ រោលី]] បានឈ្នះអាសនៈចំនួន ២២ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ៤១។<ref>{{Cite news |date=August 11, 2020 |title=Trinidad and Tobago PM claims election victory for ruling party |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-trinidadtobago-election-idUSKCN2570E4 |access-date=July 19, 2024 |archive-date=April 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417145659/https://www.reuters.com/article/us-trinidadtobago-election-idUSKCN2570E4 |url-status=live }}</ref> * ១១ សីហា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសថា រុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ ដំបូងគេបង្អស់។<ref>{{cite news|title=Coronavirus: Putin says vaccine has been approved for use|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53735718|access-date=July 19, 2024|agency=BBC News|date=August 11, 2020|archive-date=August 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811110212/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53735718|url-status=live}}</ref> * ១៣ សីហា – [[អ៊ីស្រាអែល]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]បានព្រមព្រៀងធ្វើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងនិយតកម្មអ៊ីស្រាអែល–អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|និយតកម្មទំនាក់ទំនង]]ទ្វេភាគី ដែលនាំឱ្យកើតជា[[ដំណើរសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់ទីបី]]។<ref>{{cite news|title=Israel and UAE strike historic deal to normalise relations|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-53770859|access-date=July 19, 2024|agency=BBC News|date=August 13, 2020|archive-date=November 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104042342/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-53770859|url-status=live}}</ref> * ១៥ សីហា – នាវាដឹកទំនិញជប៉ុនឈ្មោះ ''វ៉ាកាស៊ីអុ'' ដែលបានជាប់គាំងនៅលើថ្មប៉ប្រះទឹកក្នុងប្រទេស[[ម៉ូរីស]]កាលពីមួយខែមុននេះ បានបាក់ដាច់ចេញជាពីរផ្នែក។ ជាលទ្ធផល ប្រេងប្រហែល ១,០០០ តោនត្រូវកំពប់ចូលទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ដោយបង្កជា[[គ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថាន]]ដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសម៉ូរីស។<ref>{{Cite news|date=August 16, 2020|title=Japanese ship involved in Mauritius oil spill breaks apart|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-mauritius-environment-japan-idUSKCN25B09K|access-date=September 5, 2020|archive-date=September 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902142706/https://www.reuters.com/article/us-mauritius-environment-japan-idUSKCN25B09K|url-status=live}}</ref> * ១៨ សីហា – សង្កុបកម្មនៅ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​យោធា​ដោយពល​ទាហាន​នៃ​[[កង​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​ម៉ាលី]]បាន​វិវត្ត​ក្លាយទៅ​ជា[[រដ្ឋប្រហារម៉ាលីឆ្នាំ២០២០|​រដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាល]]។ លោកប្រធានាធិបតី[[អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ូបាកា គីយតា]] និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ូប៊ូ ស៊ីសេ]] រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាល និងយោធាផ្សេងៗទៀតត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកគីយតាបានប្រកាសលាលែងពីតំណែងតាមរយៈកញ្ចក់ទូរទស្សន៍រដ្ឋ។<ref>{{Cite news|date=August 18, 2020|title=Mali president 'seized by mutinying soldiers'|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53825673|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818210145/https://www.bbc.com/news/world-africa-53825673/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=August 18, 2020|title=Mali's president announces resignation after armed mutiny|url=https://apnews.com/54737684e3e2a84f9b44656de7343e56|access-date=July 19, 2024|website=AP NEWS|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818190257/https://apnews.com/54737684e3e2a84f9b44656de7343e56|url-status=live}}</ref> * ១៩ សីហា – [[តុលាការពិសេសសម្រាប់លីបង់]]បានកាត់ទោសសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃក្រុម[[ហេសបុលឡា]]ម្នាក់ឈ្មោះ[[សាលីម អៃយ៉ាស]]ដោយអវត្តមាន ពីបទធ្វើឃាតកម្មអតីត[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីលីបង់]]លោក[[រ៉ាហ្វិក ហារីរី]]កាលពីឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{Cite news|title=Rafik Hariri tribunal: Guilty verdict over assassination of Lebanon ex-PM|work=BBC News|date=August 18, 2020|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53601710|access-date=July 19, 2024|archive-date=February 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212003222/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53601710|url-status=live}}</ref> * ២២ សីហា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ទូទាំងសកលលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនឡើងលើសពី ៨០០,០០០ នាក់។<ref>{{Cite news|date=August 22, 2020|title=Global Death Toll From Virus Surpasses 800,000|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/08/22/world/covid-19-coronavirus.html|access-date=July 19, 2024|issn=0362-4331|archive-date=August 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823184407/https://www.nytimes.com/2020/08/22/world/covid-19-coronavirus.html|url-status=live}}</ref> * ២៥ សីហា – ទ្វីប[[អាហ្រ្វិក]]ត្រូវបានប្រកាសថាលែងមាន[[ជំងឺគ្រុនស្វិតដៃជើង]]ធម្មជាតិទៀតហើយ ដោយវាត្រូវជាវីរុសទីពីរប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានកម្ចាត់ចោលចេញពីទ្វីបនេះចាប់តាំងពីជំងឺអុតស្វាយកាលពី ៤០ ឆ្នាំមុន។<ref>{{cite news|title=Africa declared free of wild polio in 'milestone'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-53887947|access-date=July 19, 2024|agency=BBC News|date=August 25, 2020|archive-date=August 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825072202/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-53887947|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Africa eradicates wild poliovirus |url=https://www.afro.who.int/news/africa-eradicates-wild-poliovirus |access-date=July 19, 2024 |agency=WHO |date=August 25, 2020 |archive-date=August 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200827024643/https://www.afro.who.int/news/africa-eradicates-wild-poliovirus |url-status=live }}</ref> * ២៨ សីហា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]កាន់អំណាចយូរជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន]]គឺលោក[[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]] បានប្រកាសលាលែងពីតំណែង ដោយលើកឡើងពីបញ្ហាសុខភាព។<ref>{{cite news|title=Japan PM Abe announces his resignation at press conference|url=https://english.kyodonews.net/news/2020/08/49143d2e31c6-breaking-news-abes-health-status-remains-unchanged-top-govt-spokesman.html|newspaper=Kyodo News|date=August 28, 2020|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829000637/https://english.kyodonews.net/news/2020/08/49143d2e31c6-breaking-news-abes-health-status-remains-unchanged-top-govt-spokesman.html|url-status=live}}</ref> * ៣០ សីហា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ២៥ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈប្រទេសឥណ្ឌាបានបន្តកត់ត្រាកំណើនករណីឆ្លងប្រចាំថ្ងៃខ្ពស់បំផុត។<ref>{{cite news |last1=Dellanna |first1=Alessio |title=Coronavirus: Global cases pass 25 million as India records record spike |url=https://www.euronews.com/2020/08/30/coronavirus-india-reports-worst-single-day-spike-in-the-world-with-over-78-000-new-cases |access-date=July 19, 2024 |agency=Euronews |date=August 30, 2020 |archive-date=August 31, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831081743/https://www.euronews.com/2020/08/30/coronavirus-india-reports-worst-single-day-spike-in-the-world-with-over-78-000-new-cases |url-status=live }}</ref> === កញ្ញា === * ៣ កញ្ញា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ូដង់]] លោក[[អាប់ដាល់ឡា ហាំដុក]] និងមេដឹកនាំនៃ[[ចលនារំដោះប្រជាជនស៊ូដង់-ជើង]] លោក[[អាប់ដេឡាស៊ីស អាល់-ហ៊ីលូ]] បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដើម្បីផ្លាស់ប្តូរប្រទេសទៅជា[[អសាសនរដ្ឋ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានកើតឡើងរយៈពេលបីថ្ងៃក្រោយការចុះហត្ថលេខានៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរវាង[[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ូដង់]] និង[[រណសិរ្សបដិវត្តន៍ស៊ូដង់]] ដែលចលនារបស់លោកហ៊ីលូមិនព្រមចូលរួម។ ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយក្រុមឧទ្ទាមសំខាន់ៗ រួមទាំងចលនារំដោះប្រជាជនស៊ូដង់ផងដែរ បន្ទាប់ពីក្រុមនេះបានបដិសេ ធមិនចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាមុនៗ។<ref>{{cite web|title=Sudan, major rebel group agree to resume peace talks|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/09/sudan-major-rebel-group-agree-resume-peace-talks-200904132258379.html|access-date=30 July 2024|website=www.aljazeera.com|archive-date=September 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904155424/https://www.aljazeera.com/news/2020/09/sudan-major-rebel-group-agree-resume-peace-talks-200904132258379.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Dumo|first=Denis|date=October 3, 2020|title=Sudan and main rebel groups formalise peace deal|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics-idUSKBN26N3MO|access-date=30 July 2024|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003125656/https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics-idUSKBN26N3MO|url-status=live}}</ref> * ៤ កញ្ញា ** សម្ដេចប៉ាបព្រះ[[បេណេឌីកទី១៦]] បានក្លាយជាសម្តេចប៉ាបដែលមានព្រះជន្មាយុវែងបំផុតដោយព្រះអង្គមានអាយុ ៩៣ ឆ្នាំ ៤ ខែ និង ១៦ ថ្ងៃ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Benedicto XVI es ya el papa más anciano de toda la historia |url=https://www.msn.com/es-mx/news/other/benedicto-xvi-es-ya-el-papa-m%C3%A1s-anciano-de-toda-la-historia/ar-BB18IsG8?ocid=msedgdhp |website=www.msn.com |publisher=DW News |access-date=30 July 2024 |archive-date=September 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913061012/https://www.msn.com/es-mx/news/other/benedicto-xvi-es-ya-el-papa-m%C3%A1s-anciano-de-toda-la-historia/ar-BB18IsG8?ocid=msedgdhp |url-status=live }}</ref> ** ប្រទេស[[កូសូវ៉ូ]] និង[[ស៊ែប៊ី]]បានប្រកាសពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងកូសូវ៉ូ–ស៊ែប៊ីឆ្នាំ២០២០|ការធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច]]ជាមួយគ្នា។ ប្រទេសទាំងពីរបានប្ដូរទីតាំង[[ទំនាក់ទំនងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល|ស្ថានទូតអ៊ីស្រាអែល]]រៀងៗខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម​]] ដោយក្លាយខ្លួនជាប្រទេសទីបី​​ និងទីបួនប៉ុណ្ណោះដែលទទួលស្គាល់យេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite web|last=Agencies|date=September 4, 2020|title=Kosovo, Serbia normalize economic ties, improve Israel relationship in US-brokered talks|url=https://www.dailysabah.com/world/europe/kosovo-serbia-normalize-economic-ties-improve-israel-relationship-in-us-brokered-talks|access-date=30 July 2024|website=Daily Sabah|archive-date=September 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913055406/https://www.dailysabah.com/world/europe/kosovo-serbia-normalize-economic-ties-improve-israel-relationship-in-us-brokered-talks|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=September 4, 2020|title=Serbia, Kosovo to open Israel embassies in Jerusalem|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-kosovo-usa-jerusalem-idUSKBN25V2GF|access-date=30 July 2024|archive-date=September 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905043951/https://www.reuters.com/article/us-serbia-kosovo-usa-jerusalem-idUSKBN25V2GF|url-status=live}}</ref> ** ប្រទេស[[បារ៉ែន]] និងអ៊ីស្រាអែលបានព្រមព្រៀងធ្វើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងនិយតកម្មបារ៉ែន–អ៊ីស្រាអែល|និយតកម្មទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី]] ដែលនាំឱ្យកើតជា[[ដំណើរសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់ទីបួន]]។<ref name="Reuters">{{Cite news|date=December 16, 2018|title=Bahrain foreign minister defends Australia's decision on Jerusalem|work=Reuters|url=https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN1OF09G|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213014745/https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN1OF09G|archive-date=February 13, 2019|access-date=December 10, 2019}}</ref> * ៦ កញ្ញា – [[ព្យុះទីហ្វុងហៃសិន (២០២០)|ព្យុះទីហ្វុងហៃសិន]]បានបោកគួចចូលទឹកដីប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង មុនពេលបន្តចូលទៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើង​ បង្កជាគ្រោះទឹកលិចជាច្រើនកន្លែង។<ref name="Nikkei">{{cite news |title=North Korea dispatches troops to rebuild after Typhoon Haishen |url=https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/North-Korea-dispatches-troops-to-rebuild-after-Typhoon-Haishen |access-date=September 8, 2020 |work=Nikkei Asian Review |date=September 8, 2020 |archive-date=September 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908115710/https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/North-Korea-dispatches-troops-to-rebuild-after-Typhoon-Haishen |url-status=live }}</ref> * ១៤ កញ្ញា ** ឈ្មោះអតីត[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី]] លោក[[ណាជីប ​រ៉ាហ្សាក់]]ត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងប្រព័ន្ធទិន្នន័យរបស់[[គណៈកម្មាធិការប្រឆាំងអំពើពុករលួយម៉ាឡេស៊ី]] អំពីជនល្មើសអំពើពុករលួយដែលត្រូវបានកាត់ទោសនៅក្នុងស្រុក។<ref>{{cite web|last=Lim|first=Ida|date=September 14, 2020|title=Najib makes MACC's online list of corruption offenders after SRC conviction|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/09/14/najib-makes-maccs-list-of-corruption-offenders-database-online-after-src-co/1903064|access-date=30 July 2024|website=www.malaymail.com|archive-date=May 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531035452/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/09/14/najib-makes-maccs-list-of-corruption-offenders-database-online-after-src-co/1903064|url-status=live}}</ref> ** [[សមាគមន៍ភូមិន្ទតារាសាស្ត្រ]]បានប្រកាសអំពីការរកឃើញនៃសារធាតុ[[ផូស្វីន]]នៅក្នុងបរិយាកាស[[ភពសុក្រ]] ដោយនេះត្រូវជាសារធាតុបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់អតិសុខុមជីវិត។<ref>{{cite web|title=Hints of life on Venus|url=https://ras.ac.uk/news-and-press/news/hints-life-venus|access-date=30 July 2024|website=The Royal Astronomical Society|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915210324/https://ras.ac.uk/news-and-press/news/hints-life-venus|url-status=live}}</ref> *​ ១៦ កញ្ញា ** បេសកកម្មស្វែងរកការពិតរបស់​[[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានចោទប្រកាន់[[រដ្ឋាភិបាលវេណេស៊ុយអេឡា]] ពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]] រួមទាំងករណីសម្លាប់ ការធ្វើទារុណកម្ម អំពើហិង្សាចំពោះក្រុមបក្សប្រឆាំងនយោបាយ និងការបាត់ខ្លួនឥស្សរជនមួយចំនួនចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤។ លោកប្រធានាធិបតី[[នីកូឡាស់ ម៉ាឌូរ៉ូ]] និងរួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់វេណេស៊ុយអេឡាផ្សេងទៀតគឺស្ថិតនៅក្នុងចំណោមអ្នកដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ។<ref>{{Cite news|date=September 16, 2020|title=Venezuela: UN investigators accuse authorities of crimes against humanity|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-54176927|access-date=30 July 2024|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924201326/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-54176927|url-status=live}}</ref> ** លោក[[យ៉ូស៊ីហ៊ីដិ ស៊ូហ្កា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៃប្រទេសជប៉ុន​]]​ ដោយឡើងកាន់តំណែងបន្តពីលោក[[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]]។<ref>{{Cite news|date=September 16, 2020|title=Yoshihide Suga elected Japan's new prime minister succeeding Shinzo Abe|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54172461|access-date=30 July 2024|archive-date=October 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028113620/https://www.bbc.com/news/world-asia-54172461|url-status=live}}</ref> ** [[ព្យុះវេរម្ភវាតសាល់លី]]បានបោកបក់សម្រុកចូលតំបន់ឆ្នេរនៃរដ្ឋ[[អាឡាបាម៉ា]] ដោយបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតជាទឹកប្រាក់សរុបជាង ៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក និងបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨ នាក់។ * ១៧ កញ្ញា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩​៖ ចំនួនករណីឆ្លងសរុបនៃជំងឺកូវីដ-១៩​ នៅទូទាំងសកលលោកបានកើនលើសពី ៣០ លានករណី។<ref>{{cite web|date=September 17, 2020|title=Coronavirus cases top 30 million worldwide|url=https://medicalxpress.com/news/2020-09-coronavirus-cases-million-worldwide.html|access-date=30 July 2024|website=Medical Xpress|archive-date=November 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105111119/https://medicalxpress.com/news/2020-09-coronavirus-cases-million-worldwide.html|url-status=live}}</ref> * ២០ កញ្ញា – សារព័ត៌មាន ''Buzzfeed'' ​និង[[សម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេតអន្តរជាតិ]] (ICIJ)​ បានចេញផ្សាយឯកសារហ៊្វីនសិន​ (FinCEN) ដែលជាបណ្ដុំឯកសារចំនួន ២,៦៥៧ ពណ៌នាអំពីប្រតិបត្តិការមន្ទិលជាង ២០០,០០០ ករណីដែលបានកើតឡើងនៅរវាងឆ្នាំ១៩៩៩ និងឆ្នាំ២០១៧ នៅតាមស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុសកលជាច្រើន​ ដោយ[[បណ្តាញអនុវត្តឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុ]] ដែលមានតម្លៃសរុបជាង ២ ពាន់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។<ref>{{cite web|date=September 19, 2020|title=About the FinCEN Files investigation|url=http://www.icij.org/investigations/fincen-files/about-the-fincen-files-investigation/|access-date=31 July 2024|website=ICIJ|archive-date=September 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120559/https://www.icij.org/investigations/fincen-files/about-the-fincen-files-investigation/|url-status=live}}</ref> * ២១ កញ្ញា – ក្រុមហ៊ិន[[មីក្រូសូប]]បានព្រមព្រៀងទិញក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងហ្គេមវីដេអូ ''ZeniMax Media'' រួមទាំង ''Bethesda Softworks'' និងព្រមទាំងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធក្នុងតម្លៃ ៧.៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដោយវាបានក្លាយជាការទិញកាន់កាប់ដ៏ធំបំផុត និងថ្លៃបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃឧស្សាហកម្មហ្គេមវីដេអូ។<ref>{{Cite news|date=September 21, 2020|title=Microsoft to Buy Bethesda for $7.5 Billion to Boost Xbox|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-21/microsoft-to-buy-bethesda-studios-for-7-5-billion-to-boost-xbox|access-date=30 July 2024|website=Bloomberg.com|archive-date=May 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503195044/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-21/microsoft-to-buy-bethesda-studios-for-7-5-billion-to-boost-xbox|url-status=live}}</ref> * ២៧ កញ្ញា –​ [[សង្គ្រាមណាហ្គ័រណូ-ការ៉ាបាក់លើកទី២]] បានផ្ទុះឡើងរវាងប្រទេស[[អាមេនី]] និង[[អាស៊ែបៃសង់]]។​​​​ ប្រទេសទាំងពីរ​ និងរួមទាំង[[សាធារណរដ្ឋអាតសាក់]]បានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅក្នុងទឹកដីរៀងៗខ្លួន​ និងថែមទាំងចាប់ផ្ដើមកេណ្ឌពលកម្លាំងត្រៀមប្រយុទ្ធ។<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU|title=Azerbaijan's parliament approves martial law, curfews – president's aide|publisher=Reuters|date=September 27, 2020|access-date=30 July 2024|archive-date=September 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928062034/https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU|url-status=live}}</ref> * ២៩ កញ្ញា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖​ ករណីស្លាប់ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនឡើងលើសពី ១ លានករណី។<ref>{{Cite news|date=September 29, 2020|title=Coronavirus: Global Covid-19 death toll passes one million|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-54334496|access-date=30 July 2024|archive-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929012202/https://www.bbc.co.uk/news/world-54334496|url-status=live}}</ref> ** [[ព្រះអេមារគុយវ៉ែត​|ព្រះអេមារនៃរដ្ឋគុយវ៉ែត]] ព្រះចៅ[[សាបា​ អាល់-អាម៉ាដ អាល់-ចាប៊ែរ​ អាល់-សាបា|សាបា អាល់-សាបា]]បានចូលព្រះទិវង្គតក្នុងព្រះជន្មាយុ ៩១ ព្រះវស្សា។​​ ព្រះរជ្ជទាយាទ​ ព្រះអង្គ[[ណាវ៉ាហ្វ អាល់-អាមាដ អាល់-ចាបែរ អាល់-សាបា]]បានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះរាជបិតាទ្រង់។<ref>{{Cite news|date=September 29, 2020|title=Kuwait Emir Sheikh Sabah al-Sabah dies aged 91|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-54340988|access-date=31 July 2024|archive-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929152357/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-54340988|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=September 29, 2020|title=Kuwait names Crown Prince Sheikh Nawaf al-Ahmad al-Sabah as new emir|work=Al Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/09/29/Kuwait-names-Crown-Prince-Sheikh-Nawaf-al-Ahmad-al-Sabah-as-new-emir|access-date=31 July 2024|archive-date=January 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101014223/https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/09/29/Kuwait-names-Crown-Prince-Sheikh-Nawaf-al-Ahmad-al-Sabah-as-new-emir|url-status=live}}</ref> ===តុលា=== * ៥ តុលា &ndash;​ ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ នៅជុំវិញសកលលោកបានកើនលើសពី ៣៥ លានករណី។​​ ព័ត៌មាននេះបានចេញចំពេលអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានចេញរបាយការណ៍ប៉ាន់ស្មាន់ថាករណីសរុបសកលអាចមានចំនួន ៧៦០ លានករណី​ ដែលស្មើនឹងមួយភាគដប់នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក។<ref>{{cite web|url=https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/10/pandemic-tops-35-million-cases-disrupts-mental-health-services|title=Pandemic tops 35 million cases, disrupts mental health services|website=CIDRAP|date=October 5, 2020|access-date=16 August 2024|author=Schnirring, Lisa|archive-date=October 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024075901/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/10/pandemic-tops-35-million-cases-disrupts-mental-health-services|url-status=live}}</ref> * ១៥ តុលា ** [[បាតុកម្មថៃឆ្នាំ២០២០]]៖ រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងគ្រាអាសន្ន "ធ្ងន់ធ្ងរ" ដោយហាមប្រាមការប្រមូលផ្តុំមនុស្សចាប់ពី ៥ នាក់ឡើងទៅ ខណៈការបង្រ្កាបលើបាតុករកំពុងចាប់ផ្ដើមមមាញឹក និងការដាក់ពិរុទ្ធកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។<ref>{{cite news|title=Twenty protesters arrested, planned Thursday rally prohibited|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/politics/2002603/twenty-protesters-arrested-planned-thursday-rally-prohibited|access-date=16 August 2024|website=Bangkok Post}}</ref> ** [[ប្រធានាធិបតីកៀគីស្ថាន]] លោក[[ស៊ូរូនប៊េ ជីនបេកូហ្វ]]​បានលាចុះពីតំណែង​ក្រោយពីមាន[[បដិវត្តន៍កៀគីស្ថានឆ្នាំ២០២០|បាតុកម្មធំៗ]]បានផ្ទុះឡើងប៉ុន្មានសប្តាហ៍នេះ​ដែលជាឆ្លើយតបទៅនឹងលទ្ធផល[[ការបោះឆ្នោតសភាកៀគីស្ថានឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតសភាកាលដើមខែតុលា]]។ ប្រធានបក្សប្រឆាំង លោក[[សាឌីវ ចាប៉ារូហ្វ]]បានចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីស្តីទី និងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកៀគីស្ថាន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសកៀគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite news|last=Merz|first=Theo|date=October 16, 2020|title=Ex-prisoner Sadyr Japarov confirmed as Kyrgyzstan president|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/16/kyrgyzstan-parliament-confirms-sadyr-japarov-new-president|access-date=16 August 2024|archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101094625/https://www.theguardian.com/world/2020/oct/16/kyrgyzstan-parliament-confirms-sadyr-japarov-new-president|url-status=live}}</ref> ==ថ្ងៃកំណើត និងថ្ងៃមរណភាព== {{Main|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថ្ងៃកំណើតក្នុងឆ្នាំ ២០២០|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ ២០២០}} == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២០]] l4wwmqsgwnk9xm6usx7beo0l80a6b8n 338323 338322 2026-08-04T23:57:29Z KiranBOT 46579 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 338323 wikitext text/x-wiki [[File:2020 collage per consensus feb5.23.png|ពីឆ្វេងទៅស្ដាំតាមទ្រនិចនាឡិកា៖ សំណល់នៃយន្តហោះ[[អ៊ែរឡាញហ្វ្លាយត៍ ៧៥២ អន្តរជាតិអ៊ុយក្រែន]] ដែលត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយ[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]][[អ៊ីរ៉ង់]], សកម្មភាព[[រដ្ឋប្រហារម៉ាលីឆ្នាំ២០២០|រដ្ឋប្រហារ]]លើ[[នយោបាយនៅម៉ាលី|រដ្ឋាភិបាលម៉ាលី]]ដោយ[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធម៉ាលី]], ទិដ្ឋភាពហាយននៅក្រុង[[ហ្កាន់ហ្សា]] ដែលបង្កឡើងដោយគ្រាប់មីស៊ីលក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមណាហ្គ័រណូ-ការ៉ាបាក់លើកទី២]], ទិដ្ឋភាពខ្ទិចខ្ទាំហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោយ[[បាតុកម្មចច ហ្វ្លយ]], រូបភាពទីក្រុង[[ម៉េកេលេ]]ក្រោយរងការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមធីក្រេ]], ទិដ្ឋភាពនៅ[[កំពង់ផែបៃរូត]] នៃប្រទេស[[លីបង់]] បន្ទាប់ពីឧប្បត្តិហេតុផ្ទុះនៃសារធាតុ[[អាម៉ូញ៉ូមនីត្រាត]] ដែលបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ២១៨ នាក់, មហាជនប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងពិធីបុណ្យសពឧត្តមសេនីយ៍អ៊ីរ៉ង់[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] បន្ទាប់ពីលោកត្រូវបានគេធ្វើឃាតដោយប្រើដ្រូនឃាតកម្ម, មីក្រូក្រាហ្វអេឡិចត្រុងចម្លងពណ៌នៃមេរោគ[[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២|សារស៍-កូវ-២]] ដែលជាវីរុសបង្កឱ្យមាន[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីដ-១៩]]។|300x300px|thumb]] {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្ស]]''' |[[សតវត្សទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០១៧|២០១៧]] • [[ឆ្នាំ ២០១៨|២០១៨]] • [[ឆ្នាំ ២០១៩|២០១៩]] • '''គ.ស. ២០២០''' • [[ឆ្នាំ ២០២១|២០២១]] • [[ឆ្នាំ ២០២២|២០២២]] • [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២០ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៦៤ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន]]''' |២០២០ ''MMXX'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៣ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៦៩ ԹՎ ՌՆԿԹ |- |'''[[ប្រតិទិនអាសស៊ើរ]]''' |៦៧៧០ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៧៦–១៧៧ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤១–១៩៤២ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្គាល់]]''' |១៤២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ឺរប៊ឺរ]]''' |២៩៧០ |- |'''[[ឆ្នាំនៃការគ្រប់គ្រងរបស់ស្តេចអង់គ្លេស|ឆ្នាំរជ្ជកាលរបស់អង់គ្លេស]]''' |៦៨ [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាបិតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|Eliz. ២]] – ៦៩ [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាបិតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|Eliz. ២]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨២ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សីនទីន]]''' |៧៥២៨–៧៥២៩ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |己亥年 <small>([[កុរ]]ធាតុផែនដី)</small> ៤៧១៦ ឬ ៤៦៥៦ ''— ដល់ —'' 庚子年 <small>([[ជូត]]ធាតុដែក)</small> ៤៧១៧ ឬ ៤៦៥៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៣៦–១៧៣៧ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីសកូរឌៀន]]''' |៣១៨៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១២–២០១៣ |- |'''[[ប្រតិទិនហេព្រើរ]]''' |៥៧៨០–៥៧៨១ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៧៦–២០៧៧ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤១–១៩៤២ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២០–៥១២១ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនហូឡូសេន]]''' |១២០២០ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីកបូ]]''' |១០២០–២០២១ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៣៩៨–១៣៩៩ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤១–១៤៤២ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ២]] <small>(令和３年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៣–១៩៥៤ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១០៩ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលៀន]]''' |ហ្គ្រេហ្គោរៀនដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១០៩ <small>民國109年</small> |- |'''[[ប្រតិទិននានក្សាហី]]''' |៥៥២ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៣ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |阴土猪年 <small>([[កុរ]]ញីធាតុផែនដី)</small> ២១៤៦ ឬ ១៧៦៥ ឬ ៩៩៣    ''— ដល់ —'' 阳金鼠年 <small>([[ជូត]]ឈ្មោលធាតុដែក)</small> ២១៤៧ ឬ ១៧៦៦ ឬ ៩៩៤ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក]]''' |១៥៧៧៨៣៦៨០០ – ១៦០៩៤៥៩១៩៩ |} '''គ.ស. ២០២០''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៦៤ ជា[[ឆ្នាំបង្គ្រប់ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃពុធ]]នៅក្នុង[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] និងជាឆ្នាំទី ២០២០ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[ជូត]] ទោសក ចុល្លសករាជ ១៣៨២ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃថ្លើងសក) * ឆ្នាំទី ២ របស់[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២១ របស់[[សតវត្សទី ២១]] និងឆ្នាំទី ២០ របស់[[សហវត្សរ៍ទី ៣]] * '''ឆ្នាំនៃគិលានុបដ្ឋាយិកា និងគ្រូពេទ្យឆ្មប''' ប្រកាសដោយ[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]'''<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/campaigns/year-of-the-nurse-and-the-midwife-2020|title=2020 - Year of the Nurse and the Midwife|website=www.who.int|language=en|access-date=2020-01-15}}</ref> ឆ្នាំអន្តរជាតិនៃសុខភាពរុក្ខជាតិ''' ប្រកាសដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]'''<ref>{{Cite web|url=http://www.fao.org/plant-health-2020/home/en/|title=International Year of Plant Health 2020|last=|first=|date=|website=Food and Agriculture Organization of the United Nations|language=en|access-date=2020-01-18}}</ref> និងឆ្នាំអន្តរជាតិនៃសំឡេង''' ប្រកាសដោយគណៈកម្មាធិការវិទ្យាសាស្ត្រអន្តរជាតិ'''<ref>{{Cite web|url=https://sound2020.org/|title=2020 - International Year of Sound|publisher=[[International Commission for Acoustics]]|language=en|access-date=2020-02-15}}</ref>''' * សរុបមាន ៣៦៦ ថ្ងៃ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ពិភពលោកទាំងមូលត្រូវទទួលរងឥទ្ធិពលពី[[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]] យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ រហូតបង្កជា[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកល]] ដែលនាំឱ្យសេដ្ឋកិច្ចសង្គមពិភពលោកជួបនូវវិបត្តិជាច្រើនដូចជា ការលុបចោល ឬការពន្យារព្រឹត្តិការណ៍ធំៗ ការបិទខ្ទប់ជាសាធារណៈ និងតំហយសេដ្ឋកិច្ចដ៏អាក្រក់បំផុតមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពី[[មហាឱនភាព]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០។<ref>{{cite web|last=IMFBlog|title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression|url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/|access-date=April 5, 2024|website=IMF Blog|date=April 14, 2020|archive-date=April 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414220210/https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/|url-status=live}}</ref> ''Geospatial World'' បានចុះផ្សាយថា ឆ្នាំ ២០២០ គឺជា "ឆ្នាំដ៏អាក្រក់បំផុត ពិសេសគឺទាក់ទងនឹង[[បម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ]]" ដោយសារតែក្នុងឆ្នាំនេះ គេសង្កេតឃើញមានគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុធំៗនៅជុំវិញភពផែនដីដូចជា ភ្លើងឆេះព្រៃធំៗនៅក្នុងប្រទេស[[អូស្ត្រាលី]] និងភាគខាងលិចនៃ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ក៏ដូចជាព្យុះស៊ីក្លូនត្រូពិចធំៗដែលបោកបក់វាយប្រហារទ្វីប[[អាមេរិកខាងជើង]]។<ref>{{cite web|last=Datta|first=Anusuya|date=October 11, 2020|title=Here's why 2020 is the worst year so far in terms of Climate Change|url=https://www.geospatialworld.net/blogs/heres-why-2020-is-the-worst-year-so-far-in-terms-of-climate-change/|access-date=April 5, 2024 |website=Geospatial World|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116150506/https://www.geospatialworld.net/blogs/heres-why-2020-is-the-worst-year-so-far-in-terms-of-climate-change/|url-status=live}}</ref> ក្រៅពីនេះ របាយការណ៍វឌ្ឍនភាពរបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលបានចេញផ្សាយនៅក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ បានបង្ហាញថា គ្មាន[[គោលដៅអភិវឌ្ឍន៍ប្រកបដោយចីរភាព]] (SDG) អន្តរជាតិសម្រាប់ឆ្នាំ២០២០ ណាមួយត្រូវបានសម្រេចនោះឡើយ។<ref>{{cite web |title=2020 Report: Progress towards the Sustainable Development Goals {{!}} Knowledge for policy |url=https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en |access-date=April 5, 2024 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308072844/https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en |url-status=dead |archivedate=មីនា 8, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308072844/https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en }}</ref> == មេដឹកនាំកម្ពុជា == {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំបរទេស ឆ្នាំ ២០២០}} * '''ព្រះមហាក្សត្រ''': [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]] (១៤ តុលា គ.ស. ២០០៤ – បច្ចុប្បន្ន) * '''នាយករដ្ឋមន្ត្រី''': [[ហ៊ុន សែន|សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន]] (៣០ វិច្ឆិកា គ.ស. ១៩៩៨ – បច្ចុប្បន្ន) ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== === មករា === * ១ មករា ** ប្រទេស[[ក្រូអាត]] បានចាប់ផ្តើមអាណត្តិជាប្រធាននៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{cite book|title=The EESC's Activities During the Croatian Presidency: January–July 2020|url=https://books.google.com/books?id=QMXPzQEACAAJ|year=2019|publisher=EESC|isbn=978-92-830-4581-6}}</ref> ** [[គ្រោះទឹកជំនន់ចាកាតាឆ្នាំ២០២០|គ្រោះទឹកជំនន់]]មួយបានលេចឡើងនៅទីក្រុង[[ចាកាតា]] នៃប្រទេស[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៦៦ នាក់។<ref name=66dead>{{cite news|title=66 people now killed by flooding in Jakarta, and more rain appears to be on the way|date=January 6, 2020|website=CNN.com|url=https://edition.cnn.com/2020/01/06/asia/jakarta-floods-intl-hnk/index.html|access-date=April 5, 2024|archive-date=June 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232957/https://edition.cnn.com/2020/01/06/asia/jakarta-floods-intl-hnk/index.html|url-status=live}}</ref> * ២ មករា – កងទ័ពអាកាស និងកងទ័ពជើងទឹកអូស្ត្រាលី ត្រូវបានបញ្ជូនចុះទៅកាន់រដ្ឋ[[ញូវសោតថ៏វ៉ែលស៍]] និង[[វិចតូរីយ៉ា (រដ្ឋ)|វិចតូរីយ៉ា]] ដើម្បីជួយជម្លៀសប្រជាជនអូស្ត្រាលីចេញពី[[រដូវភ្លើងឆេះព្រៃអូស្ត្រាលីឆ្នាំ ២០១៩–២០|តំបន់ឆេះព្រៃ]]។<ref>{{Cite news|title=Military moves in to help mass evacuation from Australian bushfires|work=CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/world/australia-wildfires-jan1-1.5412274|access-date=April 5, 2024|archive-date=December 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201223165119/https://www.cbc.ca/news/world/australia-wildfires-jan1-1.5412274|url-status=live}}</ref> * ៣ មករា – ដ្រូនឃាតកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើសកម្មភាពវាយប្រហារនៅ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិបាកដាដ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១០ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានបុគ្គលតម្រុយពីរនាក់គឺឧត្តមសេនីយ៍អ៊ីរ៉ង់ លោក[[កាស៊ឹម សូលីម៉ានី]] និងមេដឹកនាំយោធាកំពូលអ៊ីរ៉ាក់ លោក[[អាប៊ូ ម៉ាឌី អាល់-មូហានឌីស]]។<ref>{{Cite news|url=https://www.newsweek.com/iraq-militia-official-killed-us-iran-tensions-1480181|title=Iraq Militia Officials, Iran's QUDS Force Head Killed in U.S. Drone Strike|last1=O'Connor|first1=Tom|last2=Laporta|first2=James|date=January 2, 2020|work=Newsweek |access-date=April 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103030530/https://www.newsweek.com/iraq-militia-official-killed-us-iran-tensions-1480181|archive-date=January 3, 2020|url-status=live}}</ref> * ៥ មករា ** [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងលីប៊ីលើកទី២]]៖ [[ប្រធានាធិបតីតួកគី]] លោក[[រ៉េសិប តាយីប អ៊ែរដូហ្កាន]] បានប្រកាសបញ្ជូនកងទ័ពតួកគីទៅកាន់ប្រទេស[[លីប៊ី]] ក្នុងនាម[[រដ្ឋាភិបាលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងជាតិ]]ដែលគាំទ្រដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/05/turkish-troops-deploy-to-libya-to-prop-up-embattled-government|title=Turkish troops deploy to Libya to prop up embattled government|date=January 5, 2020|work=The Guardian|access-date=April 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200106000833/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/05/turkish-troops-deploy-to-libya-to-prop-up-embattled-government|archive-date=January 6, 2020|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីក្រូអាតឆ្នាំ២០១៩–២០]]៖ ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយលោក[[ហ្សូរ៉ាន មីឡាណូវិច]]នៃ[[គណបក្សសង្គមប្រជាធិបតេយ្យក្រូអាត]] បានផ្តួលប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[កូលីនដា ក្រាបា-គីតារ៉ូវិច]]។<ref>{{Cite news |date=January 6, 2020 |title=Croatia elects centre-left challenger Zoran Milanovic as president |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51006754 |access-date=April 6, 2024 |archive-date=April 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408145737/https://www.bbc.com/news/world-europe-51006754 |url-status=live }}</ref> * ៨ មករា ** អ៊ីរ៉ង់បាន​[[ប្រតិបត្តិការទុក្ករបុគ្គលសូលីម៉ានី|បាញ់​មីស៊ីល​បាលីស្ទិក]]​ទៅកាន់​មូលដ្ឋាន​យោធា​អ៊ីរ៉ាក់​ចំនួន​ពីរ​កន្លែងដែល​មានវត្តមាន​ទាហាន​អាមេរិក​ ដោយបានបង្ករបួសដល់​មនុស្ស​ជាង ​១០០​ នាក់​។<ref>{{cite news|url=http://news.trust.org/item/20200117170342-xr08c|title=Pentagon denies trying to underplay injuries from Iran attack|agency=Reuters|date=January 17, 2020|access-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200118042701/http://news.trust.org/item/20200117170342-xr08c|archive-date=January 18, 2020|url-status=live}}</ref> ** យន្តហោះអ៊ុយក្រែន[[អ៊ែរឡាញហ្វ្លាយត៍ ៧៥២ អន្តរជាតិអ៊ុយក្រែន]] ត្រូវបានបាញ់ទម្លាក់ដោយ[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]អ៊ីរ៉ង់ភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីធ្វើការហោះហើរចេញពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេហេរ៉ង់អ៊ីម៉ាម ខូម៉ីនី]] ដែលបានសម្លាប់មនុស្សទាំងអស់ចំនួន ១៧៦ នាក់។<ref>{{cite news |date=January 8, 2020 |title=Boeing 737 plane crashes in Iran |url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/iran-plane-crash-live-intl-hnk/index.html |work=CNN |access-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108104442/https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/iran-plane-crash-live-intl-hnk/index.html |archive-date=January 8, 2020 |url-status=live }}</ref> * ៩ មករា – ក្រុម[[រដ្ឋឥស្លាម - ខេត្តសាហែល|រដ្ឋឥស្លាមនៅតំបន់សាហារ៉ា]]បានធ្វើការវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានយោធានីហ្សេរីយ៉ានៅឈីណាគោត្រា ដោយបានសម្លាប់ទាហាននីហ្សេរីយ៉ាយ៉ាងតិច ៨៩ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-niger-security/islamic-state-claims-responsibility-for-niger-army-base-attack-idUSKBN1ZD1ZZ|work=Reuters|title=Islamic State claims responsibility for Niger army base attack|date=January 14, 2020|access-date=April 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115034731/https://www.reuters.com/article/us-niger-security/islamic-state-claims-responsibility-for-niger-army-base-attack-idUSKBN1ZD1ZZ|archive-date=January 15, 2020|url-status=live}}</ref> * ១០ មករា – [[ហៃថាម ប៊ិន តារីគ]]បានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះចៅ[[ស៊ុលតង់អូម៉ង់|ស៊ុលតង់នៃរដ្ឋអូម៉ង់]] ស្នងបន្តពីព្រះចៅ[[កាប៊ូស ប៊ីន សាអ៊ីដ]]។<ref>{{cite news |title=Oman's new ruler Haitham bin Tariq takes oath: newspapers |url=https://www.reuters.com/article/us-oman-sultan-successor-media/omans-new-ruler-haitham-bin-tariq-takes-oath-newspapers-idUSKCN1ZA078 |access-date=6 April, 2024 |work=Reuters |date=January 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111063255/https://www.reuters.com/article/us-oman-sultan-successor-media/omans-new-ruler-haitham-bin-tariq-takes-oath-newspapers-idUSKCN1ZA078 |archive-date=January 11, 2020 |url-status=live }}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតៃវ៉ាន់ឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] និង[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិតៃវ៉ាន់ឆ្នាំ២០២០|នីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[តៃវ៉ាន់]]។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោកស្រី[[ត្សៃ អ៊ីងវិន]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តមួយអាណត្តិទៀត ខណៈគណបក្សរបស់លោកស្រីគឺ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យចម្រើននិយម]]បានដណ្ដើមអាសនៈចំនួន ៦៧ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ១១៣ នៅក្នុង[[អង្គនីតិប្បញ្ញត្តិយាន]]។<ref>{{cite web |date=January 11, 2020 |title=Taiwan election: Tsai Ing-Wen wins landslide in rebuke to China |url=http://www.theguardian.com/world/2020/jan/11/taiwan-re-elects-tsai-ing-wen-as-president-in-clear-message-to-china |access-date=April 6, 2024 |website=The Guardian |archive-date=February 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203042957/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/11/taiwan-re-elects-tsai-ing-wen-as-president-in-clear-message-to-china |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=January 11, 2020 |title=Taiwan opposition candidate admits defeat in presidential election |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-taiwan-election-opposition-idUSKBN1ZA0HJ |access-date=6 April, 2024 |archive-date=January 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200122200159/https://www.reuters.com/article/us-taiwan-election-opposition-idUSKBN1ZA0HJ |url-status=live }}</ref> * ១២ មករា – [[ភ្នំភ្លើងតាអាល់]]នៅប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] បានបំផ្ទុះបែកកម្អែលភ្លើងជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៧។<ref>{{cite web|date=January 12, 2020|title=PHIVOLCS warns of 'hazardous explosive eruption' of Taal Volcano soon|url=https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html|access-date=April 6, 2024|website=CNN Philippines|archive-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182537/https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html|url-status=dead|archivedate=មករា 18, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220118182537/https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html}}</ref> * ១៦ មករា – រឿងជំនុំជម្រះដកតំណែងរបស់​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចាប់​ផ្តើម​នៅ​ក្នុងស្ថាប័ន[[ព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក|ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិក]]។ តែលោក​ត្រូវ​បាន​រួចពី​ទោស​ចោទប្រកាន់នៅ​ថ្ងៃ​ទី៥ ខែ​កុម្ភៈ។<ref name="NPR impeachment">{{cite web|url=https://www.npr.org/2020/02/05/801429948/not-guilty-trump-acquitted-on-2-articles-of-impeachment-as-historic-trial-closes |title='Not Guilty': Trump Acquitted On 2 Articles Of Impeachment As Historic Trial Closes |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206152432/https://www.npr.org/2020/02/05/801429948/not-guilty-trump-acquitted-on-2-articles-of-impeachment-as-historic-trial-closes |archive-date=April 6, 2024 |first=Philip |last=Ewing |website=NPR |date=February 5, 2020 |url-status=live}}</ref> * ១៨ មករា – [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងយេម៉ែន|សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន]]៖ ទាហានយេម៉ែនចំនួន ១១១ នាក់ និងជនស៊ីវិល ៥ នាក់ទៀតត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតបន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារដោយដ្រូនពិឃាដ និងមីស៊ីលនៅក្នុងជំរុំយោធាមួយក្បែរទីក្រុង[[ម៉ារីប]]។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943|title=Yemen war: Death toll in attack on military base rises to 111|date=January 20, 2020|access-date=April 6, 2024|work=BBC News|archive-url=https://web.archive.org/web/20200121084708/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51166943|archive-date=January 21, 2020|url-status=live}}</ref> * ២០ មករា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ អាជ្ញាធរចិនបានចេញបញ្ជាក់ជាសាធារណៈនូវការចម្លងពីមនុស្សទៅមនុស្សដោយ[[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២]]។<ref>{{cite web|title=Covid-19: Five days that shaped the outbreak|first=Jane|last=McMullen|work=BBC News|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55756452|date=January 25, 2021|access-date=April 6, 2024|archive-date=January 26, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126021655/https://www.bbc.co.uk/news/world-55756452|url-status=live}}</ref> * ២២ មករា – [[សភាអេលេនិក]]បានជ្រើសតាំងលោកស្រី[[កាតេរីណា សាគែលឡារ៉ូពូលូ]]ជា[[ប្រធានាធិបតីក្រិក|ប្រធានាធិបតី]]នៃប្រទេស[[ក្រិក]]។<ref>{{cite web |date=January 16, 2020 |title=Progressive judge to become Greece's first female president |url=http://www.theguardian.com/world/2020/jan/16/greece-first-female-president-katerina-sakellaropoulou-kyriakos-mitsotakis |access-date=April 6, 2024 |website=The Guardian |archive-date=January 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116185424/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/16/greece-first-female-president-katerina-sakellaropoulou-kyriakos-mitsotakis |url-status=live }}</ref> * ២៣ មករា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ ទីក្រុង[[អ៊ូហាន]]នៃប្រទេសចិន ដែលជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅចិនដីគោក|ការរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩]] ត្រូវបានអាជ្ញាធរចិនបិទខ្ទប់ដោយផ្អាករាល់សេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសាធារណៈ និងជើងហោះហើរអន្តរក្រុង។<ref name=":7">{{cite web|url=https://view.inews.qq.com/w/WXN2020012301001306?uid=&devid=A55D8C74-EEF2-420C-8182-21F1D43348CF&qimei=34ae00a5-9e85-4f82-9afa-3c7ccb6d36d5|title=(ជាភាសាចិន) 直击武汉天河机场："封城"前有96架航班飞往全国|access-date=April 6, 2024|archive-date=March 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304160631/https://view.inews.qq.com/w/WXN2020012301001306?uid=&devid=A55D8C74-EEF2-420C-8182-21F1D43348CF&qimei=34ae00a5-9e85-4f82-9afa-3c7ccb6d36d5|url-status=live}}</ref> * ២៦ មករា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាប៉េរូឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាទាំង ១៣០ រូប។<ref>{{Cite news |title=Peru election: Crushing blow for president's opponents Popular Force |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-51208274 |access-date=April 6, 2024 |archive-date=March 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303115319/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-51208274 |url-status=live }}</ref> ** កីឡាករបាល់បោះដ៏ល្បីម្នាក់ឈ្មោះ [[ខូប៊ី ប្រាយអាន]] បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងឧប្បត្តិហេតុធ្លាក់ឧទ្ធម្ភាគចក្រនៅក្រុង[[កាឡាបាសាស]] រដ្ឋ[[កាលីហ្វ័រញ៉ា]]។<ref>{{Cite web |last=Harvey |first=Austin |date=2023-09-23 |title=Inside The Sudden Death Of Kobe Bryant — And The Helicopter Crash That Caused It |url=https://allthatsinteresting.com/kobe-bryant-death |access-date=2024-04-06 |website=All That's Interesting |archive-date=November 5, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105015548/https://allthatsinteresting.com/kobe-bryant-death |url-status=live }}</ref> * ២៩ មករា – ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសហរដ្ឋអាមេរិក–ម៉ិកស៊ិក–កាណាដា]] ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកខាងជើងថ្មីជំនួសឱ្យ[[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីអាមេរិកខាងជើង]] (NAFTA)។<ref>{{cite web|website=BBC News|title=Trump signs US Mexico Canada Agreement|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-51300625|date=Jan 29, 2020|access-date=April 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130151434/https://www.bbc.co.uk/news/business-51300625|archive-date=January 30, 2020|url-status=live}}</ref> * ៣០ មករា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ថាជាស្ថានភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈដែលត្រូវការយកចិត្តទុកដាក់ជាអន្តរជាតិ។<ref name="WHODeclaration">{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-51318246 |title=Coronavirus declared global health emergency |date=January 30, 2020 |publisher=BBC |access-date=April 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130201004/https://www.bbc.com/news/world-51318246 |archive-date=January 30, 2020 |url-status=live}}</ref> * ៣១ មករា – [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] និង[[ជីប្រាល់តា]]បានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការចេញពី[[សហភាពអឺរ៉ុប]] ដោយចាប់ផ្តើមអន្តរកាលរយៈពេល ១១ ខែ។<ref>{{Cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51287430| title=European Parliament approves Brexit agreement| work=BBC News| date=January 29, 2020| access-date=April 6, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20200129175943/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51287430| archive-date=January 29, 2020| url-status=live}}</ref> === កុម្ភៈ === * ៦ កុម្ភៈ – រថភ្លើងល្បឿនលឿនដែលធ្វើដំណើរពីទីក្រុង[[មីឡាន]]ទៅក្រុង[[សាលែរណូ]] បានផ្ដាច់ចេញពីផ្លូវដែកនៅក្រុង[[លីវរ៉ាហ្គា]] តំបន់[[លុមបាឌី]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]] និងបណ្ដាលឱ្យមនុស្ស​ចំនួន ២​ នាក់​បានស្លាប់ និង​របួស ៣១ ​នាក់ទៀត​។<ref>{{cite web|title=Off to the Side: The 2020 Livraga (Italy) Train Derailment|date=June 4, 2023|url=https://mx-schroeder.medium.com/off-to-the-side-the-2020-livraga-italy-train-derailment-dbb42e186ec8|access-date=April 7, 2024|archive-date=November 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231105015548/https://mx-schroeder.medium.com/off-to-the-side-the-2020-livraga-italy-train-derailment-dbb42e186ec8|url-status=live}}</ref> * ៨ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលអៀរឡង់ឆ្នាំ២០២០]] បានធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ១៦០ រូបនៃ''[[ដែលអៀរឡង់|ដែល]]'' ដែលត្រូវជាសភាជាន់ទាបនៃ[[អ៊ុយរាជឆ្តា]]។<ref>{{cite web |date=April 20, 2021 |title=Irish election produces an earthquake as Sinn Fein tops poll |url=https://apnews.com/article/europe-ireland-ap-top-news-elections-earthquakes-f7c0de1379e3c2ca7143e0a2414c1f66 |access-date=April 7, 2024 |website=AP NEWS |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321141705/https://apnews.com/article/europe-ireland-ap-top-news-elections-earthquakes-f7c0de1379e3c2ca7143e0a2414c1f66 |url-status=live }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] បានដាក់ឈ្មោះឱ្យជំងឺនេះថា [[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|កូវីដ-១៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51466362|title=Coronavirus disease named Covid-19|website=BBC|access-date=April 7, 2024|date=February 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211155539/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51466362|archive-date=February 11, 2020|url-status=live}}</ref> * ២៤ កុម្ភៈ – រដ្ឋាភិបាលចម្រុះ[[ប៉ាកាតានហារ៉ាប៉ាន]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ដួលរលំ ហើយត្រូវបានជំនួសដោយ[[សម្ព័ន្ធភាពជាតិ (ម៉ាឡេស៊ី)|សម្ព័ន្ធភាពជាតិ]]។ លោក[[មូហ៊ីឌីន យ៉ាស្ស៊ីន]]បានក្លាយ​ជា​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ទីប្រាំបីនៃប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១ ខែ​មីនា។<ref>{{cite web|title=Pakatan Harapan govt collapses|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2020/02/24/pakatan-harapan-govt-collapses|access-date=April 7, 2024|website=The Star|archive-date=October 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020001902/https://www.thestar.com.my/news/nation/2020/02/24/pakatan-harapan-govt-collapses|url-status=live}}</ref> * ២៧ កុម្ភៈ – [[ការជាប់គាំងទីផ្សារភាគហ៊ុនឆ្នាំ២០២០]] ដែលបង្កឡើងដោយភាពភ័យខ្លាចពីការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បាននាំឱ្យសន្ទស្សន៍ ''Dow Jones Industrial Average'' (DJIA) ធ្លាក់ចុះដោយ ១,១៩០.៩៥ ពិន្ទុ ឬ ៤.៤% មកនៅត្រឹម ២៥,៧៦៦.៦៤ ដោយនេះត្រូវជាចំណុះចុះដ៏ទាបបំផុតសម្រាប់រយៈពេលមួយថ្ងៃនៅពេលនោះ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ សន្ទស្សន៍មួយនេះបានបន្តធ្លាក់ចុះជាច្រើនថ្ងៃជាបន្តបន្ទាប់ទៀត។<ref>{{cite web|title=Dow plunges 1,100 points as the coronavirus sends the market tumbling into correction territory|url=https://www.cnbc.com/2020/02/26/dow-futures-fall-after-microsoft-issues-coronavirus-warning.html|publisher=CNBC|date=February 27, 2020|access-date=April 9, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226233042/https://www.cnbc.com/2020/02/26/dow-futures-fall-after-microsoft-issues-coronavirus-warning.html|archive-date=February 26, 2020|url-status=live}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងស៊ីរី|សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ អង្គការ[[ណាតូ]]បានសម្តែងពីសាមគ្គីភាពជាមួយប្រទេស[[តួកគី]] បន្ទាប់ពីទាហានតួកគីចំនួន ៣៤ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់ដោយការវាយប្រហារតាមអាកាសពីកងកម្លាំងគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលស៊ីរី។<ref>{{cite web | url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_173927.htm | title=NATO expresses strong solidarity with Turkey at special meeting of the North Atlantic Council | access-date=April 9, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200228220106/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_173927.htm | archive-date=February 28, 2020 | url-status=live }}</ref> * ២៩ កុម្ភៈ – [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងដូហា (២០២០)|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពតាមលក្ខខណ្ឌ]]មួយត្រូវបានចុះរវាង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[តាលីបង់]] ដោយបញ្ជាក់ថាសហរដ្ឋ​អាមេរិក​នឹងចាប់ផ្តើម​ដក​ទ័ព​​ជា​បណ្តើរៗ​ចេញពី​ប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]​ចាប់ពី​ថ្ងៃ​ទី១០ ខែ​មីនា តទៅ។<ref>{{cite web|date=February 21, 2020|title=US, Taliban truce takes effect, setting stage for peace deal|url=https://www.thedenverchannel.com/news/national-politics/us-taliban-truce-takes-effect-setting-stage-for-peace-deal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222004514/https://www.thedenverchannel.com/news/national-politics/us-taliban-truce-takes-effect-setting-stage-for-peace-deal|archive-date=February 22, 2020|access-date=April 9, 2024|website=The Denver Channel}}</ref> === មីនា === * ៥ មីនា – [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]បានអនុញ្ញាតឱ្យបើកការស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាមអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដោយនេះជាលើកដំបូងដែលមានអ្នកជាប់សញ្ជាតិអាមេរិកត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការស៊ើបអង្កេតបែបនេះ។<ref>{{Cite news|last1=Peltier|first1=Elian|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html|title=I.C.C. Allows Afghanistan War Crimes Inquiry to Proceed, Angering U.S.|date=March 5, 2020|work=The New York Times|access-date=May 6, 2024|last2=Faizi|first2=Fatima|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306033317/https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html|archive-date=March 6, 2020|url-status=live}}</ref> * ៩ មីនា ** [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អ៊ីតាលី]]បានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេដែលអនុវត្តយុទ្ធនាការបិទខ្ទប់នៅទូទាំងប្រទេស បន្ទាប់ពីមានការផ្ទុះរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ ក្នុងប្រទេស។<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/08/coronavirus-italy-quarantine-virus-reaches-washington-dc|title=Coronavirus: quarter of Italy's population put in quarantine as virus reaches Washington DC|website=The Guardian|date=March 8, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308060523/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/08/coronavirus-italy-quarantine-virus-reaches-washington-dc|archive-date=March 8, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/italy-bolsters-quarantine-checks-after-initial-lockdown-confusion-11583756737 |work=The Wall Street Journal |access-date=May 6, 2024 |date=March 9, 2020 |title=As Virus Spreads, Italy Locks Down Country |author1=Eric Sylvers |author2=Giovanni Legorano |archive-date=March 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318161722/https://www.wsj.com/articles/italy-bolsters-quarantine-checks-after-initial-lockdown-confusion-11583756737 |url-status=live }}</ref> ** តម្លៃភាគហ៊ុនអន្តរជាតិបានបន្តធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកបន្ថែមបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនៃ[[សង្រ្គាមតម្លៃប្រេងកាតរវាងរុស្ស៊ី–អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] និងជំងឺកូវីដ-១៩។ DJIA បានធ្លាក់ចុះច្រើនជាង ២,០០០ ពិន្ទុ ដែលត្រូវជាការធ្លាក់ចុះដ៏ទាបបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ត្រឹមចំណុចនេះ។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-51796806|title=Black Monday: Shares face biggest fall since financial crisis|website=BBC News|date=March 9, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309034201/https://www.bbc.co.uk/news/business-51796806|archive-date=March 9, 2020|url-status=live}}</ref> មួយវិញទៀត តម្លៃប្រេងបានធ្លាក់ចុះដល់ទៅ ៣០% ក្នុងជំនួញដើមឆ្នាំដំបូង ដែលជាការធ្លាក់ចុះដ៏ទាបបំផុតផងដែរចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១។<ref>{{cite news |title=Oil prices plunge as much as 30% after OPEC deal failure sparks price war |url=https://www.cnbc.com/2020/03/08/oil-plummets-30percent-as-opec-deal-failure-sparks-price-war-fears.html |access-date=May 6, 2024 |agency=CNBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309000012/https://www.cnbc.com/2020/03/08/oil-plummets-30percent-as-opec-deal-failure-sparks-price-war-fears.html |archive-date=March 9, 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/30/oil-falls-amid-saudi-arabia-russia-price-war-coronavirus-hits-demand.html|title=Oil prices fall to 17-year low as Saudi Arabia-Russia standoff continues, coronavirus hits demand|first=Weizhen|last=Tan|website=CNBC|date=March 30, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-date=December 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221231095014/https://www.cnbc.com/2020/03/30/oil-falls-amid-saudi-arabia-russia-price-war-coronavirus-hits-demand.html|url-status=live}}</ref> * ១១ មីនា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសជំងឺកូវីដ-១៩ ថាជា[[ជំងឺរាតត្បាត]]សកល។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|title=Coronavirus confirmed as pandemic by World Health Organization|website=BBC News|date=March 11, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311174102/https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|archive-date=March 11, 2020|url-status=live}}</ref> * ១២ មីនា – ទីផ្សារភាគហ៊ុនសកលបានដួលរលំដោយសារ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]] និងបម្រាមហាមឃាត់ការធ្វើដំណើរពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅ[[តំបន់ស្សិនគែន]]។ DJIA បានបន្តដំណើរធ្លាក់ចុះសេរីដល់ប្រមាណជាង -២,៣០០ ពិន្ទុ ដែលជាអសារបង់ដ៏អាក្រក់បំផុតសម្រាប់សន្ទស្សន៍មួយនេះចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៧។<ref>{{Cite news|last1=Wearden (earlier)|first1=Graeme|url=https://www.theguardian.com/business/live/2020/mar/12/stock-markets-tumble-trump-europe-travel-ban-ecb-christine-lagarde-business-live|title=Wall Street and FTSE 100 plunge on worst day since 1987 – as it happened|date=March 12, 2020|work=The Guardian|access-date=May 6, 2024|last2=Jolly (now)|first2=Jasper|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312093531/https://www.theguardian.com/business/live/2020/mar/12/stock-markets-tumble-trump-europe-travel-ban-ecb-christine-lagarde-business-live|archive-date=March 12, 2020|url-status=live}}</ref> * ១៣ មីនា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេស[[នេប៉ាល់]]បានប្រកាសថាបិទ[[ភ្នំអេវឺរេស]]ពីភ្ញៀវទេសចរ និងសាធារណជនទាំងអស់ពេញមួយរដូវកាល ដោយសារក្តីបារម្ភពី[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅទ្វីបអាស៊ី]]។<ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/travel/article/mount-everest-coronavirus-closed-scli-intl/index.html|title=Mount Everest closed over coronavirus fears|publisher=CNN|date=March 13, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313194603/https://www.cnn.com/travel/article/mount-everest-coronavirus-closed-scli-intl/index.html|archive-date=March 13, 2020|url-status=live}}</ref> * ១៦ មីនា – DJIA បានធ្លាក់ពិន្ទុចុះប្រមាណ ២,៩៩៧.១០ ពិន្ទុដែលជាការធ្លាក់ចុះដ៏ទាបបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការធ្លាក់ចុះជាភាគរយទាបបំផុតទីពីរដែលមិនធ្លាប់មាន (១២.៩៣%) ពោលគឺទាបជាងព្រឹត្តិការណ៍[[ការដួលរលំផ្សារហ៊ុនវ៉លស្ទ្រីតឆ្នាំ១៩២៩|ដួលរលំផ្សារហ៊ុនវ៉លស្ទ្រីតឆ្នាំ១៩២៩]] ទៅទៀត។ ហេតុការណ៍ទាំងអស់នេះក៏បណ្ដាលមកពីការប្រកាសកាត់បន្ថយគោលដៅអត្រាការប្រាក់ដោយ[[ធនាគារកណ្តាលសហរដ្ឋអាមេរិក]]មកត្រឹម ០–០.២៥% ដែរ។<ref>{{cite web|url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20200315a.htm|title=Federal Reserve issues FOMC statement|website=Federal Reserve|date=March 15, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317021707/https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/monetary20200315a.htm|archive-date=March 17, 2020|url-status=live}}</ref> * ១៧ មីនា ** [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ *** ព្រំដែនខាងក្រៅ និង[[តំបន់ស្សិនគែន]]របស់[[សហភាពអឺរ៉ុប]]ត្រូវបានបិទទ្វារជាបណ្ដោះអាសន្នសម្រាប់រយៈពេល ៣០ ថ្ងៃដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web|url=https://www.euractiv.com/section/coronavirus/linksdossier/coronavirus-whats-happening-in-europe/|title=Coronavirus: What's happening in Europe|website=Euractiv|date=March 17, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318011326/https://www.euractiv.com/section/coronavirus/linksdossier/coronavirus-whats-happening-in-europe/|archive-date=March 18, 2020|url-status=live}}</ref> *** [[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបឆ្នាំ២០២០]] និង[[កូប៉ាអាមេរិកាឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់រដូវក្តៅនៃឆ្នាំ២០២១ ដោយសហព័ន្ធគ្រប់គ្រងកីឡាបាល់ទាត់នៃទ្វីបទាំងពីរ។<ref>{{cite news|url=https://www.skysports.com/football/news/19692/11958779/euro-2020-postponed-until-summer-of-2021-following-coronavirus-pandemic|title=Euro 2020 postponed until summer 2021; domestic leagues, UEFA competitions to be completed by June 30|publisher=Sky Sports|date=March 17, 2020|access-date=May 26, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321001622/https://www.skysports.com/football/news/19692/11958779/euro-2020-postponed-until-summer-of-2021-following-coronavirus-pandemic|archive-date=March 21, 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/copa-america/story/4075579/coronavirus-copa-america-postponed-until-2021-due-to-outbreak|title=Coronavirus: Copa America postponed until 2021 due to outbreak|access-date=May 6, 2024|date=March 17, 2020|work=ESPN|archive-date=May 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200531185114/https://www.espn.com/soccer/copa-america/story/4075579/coronavirus-copa-america-postponed-until-2021-due-to-outbreak|url-status=live}}</ref> * ១៨ មីនា ** [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ *** [[ការប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានលុបចោលដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប|ការរីករាលដាលនៃជំងឺកូវីដ-១៩ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] ដោយនេះជាការលុបចោលកម្មវីធីជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ៦៤ ឆ្នាំរបស់វា។<ref name="cancellation statement">{{cite web|date=March 18, 2020|title=Official EBU statement & FAQ on Eurovision 2020 cancellation|url=https://eurovision.tv/official-ebu-statement-and-faq-eurovision-song-contest-2020-cancellation|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318142008/https://eurovision.tv/official-ebu-statement-and-faq-eurovision-song-contest-2020-cancellation|archive-date=March 18, 2020|access-date=May 6, 2024|publisher=European Broadcasting Union (EBU)}}</ref> *** [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសឧបត្ថម្ភទៅ[[ពិសោធន៍សូលីដារីធី]] ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រព្យាបាលប្រឆាំងនឹងជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web|date=March 18, 2020|title=UN health chief announces global 'solidarity trial' to jumpstart search for COVID-19 treatment|url=https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722|access-date=May 6, 2024|website=UN News|archive-date=March 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323101633/https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722|url-status=dead|archivedate=មីនា 23, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200323101633/https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722}}</ref> * ២០ មីនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅទូទាំងសកលលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ១០,០០០ នាក់ ខណៈចំនួនករណីឆ្លងសរុបបានកើនដល់មួយភាគបួននៃខ្ទង់មនុស្សមួយលាននាក់។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-51969508|title=Global coronavirus deaths pass 10,000|website=BBC News|date=March 20, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320044353/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-51969508|archive-date=March 20, 2020|url-status=live}}</ref> ** [[ឧទ្យានសូរិយាបាដឡា]] ត្រូវបានបើកឱ្យដំណើរការ ហើយក៏ក្លាយជាឧទ្យានថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។ <ref name=p>{{cite web|url=https://mercomindia.com/world-largest-solar-park-bhadla/|title=With 2,245 MW of Commissioned Solar Projects, World's Largest Solar Park is Now at Bhadl|date=March 19, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-date=March 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320170906/https://mercomindia.com/world-largest-solar-park-bhadla/|url-status=live}}</ref> * ២៤ មីនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** [[ឥណ្ឌា]] និង[[សហរាជាណាចក្រ]]បានប្រកាសបិទ​ប្រទេស​ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃ​ជំងឺ​កូវីដ-១៩។ ចំនួនមនុស្សសរុបនៅលើពិភពលោកដែលប្រឈមមុខនឹងការរឹតបន្តឹង ឬបិទខ្ទប់ដោយសារជំងឺនេះបានកើនលើសពី ២.៦ ពាន់លាននាក់ ដែលស្មើនឹងមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក។<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/britain-lockdown-warns-pandemic-accelerating-051357601.html|work=Yahoo! News|title=A third of the world under virus lockdown, as Olympics delayed|date=March 24, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325030625/https://news.yahoo.com/britain-lockdown-warns-pandemic-accelerating-051357601.html|archive-date=March 25, 2020|url-status=live}}</ref> *** [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីចិន]] លោក[[លី ខឹឈាន]]បានរាយការណ៍ថា ជំងឺរាតត្បាតចម្លងក្នុងស្រុកឥឡូវត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងហើយ។<ref>{{cite news |title= China deploys measures to curb imported COVID-19 cases, rebound in indigenous cases |url= http://english.scio.gov.cn/m/topnews/2020-03/24/content_75852078.htm |work= State Council Information Office of China |date= March 24, 2020 |access-date= May 6, 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200324060057/http://english.scio.gov.cn/m/topnews/2020-03/24/content_75852078.htm |archive-date= March 24, 2020 |url-status= live }}</ref> ពីរ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​មក ចិនបានប្រកាស​ផ្អាក​សិទ្ធិ​ចូលក្នុងប្រទេស​ជា​បណ្ដោះ​អាសន្ន​សម្រាប់​ជន​បរទេស​ដែល​មាន​ទិដ្ឋាការ ឬ​លិខិត​អនុញ្ញាត​ស្នាក់​នៅ ដោយចូលជាធរមាននៅ​ពាក់​កណ្តាល​អធ្រាត្រ​ក្នុងថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​មីនា។<ref>{{cite news|url=https://www.axios.com/china-foreigners-visas-coronavirus-6e87eea9-73f3-4342-aee2-a171ca742ea5.html|work=Axios|date=March 26, 2020|title=China to temporarily bar entry of foreigners to stop spread of coronavirus|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327035333/https://www.axios.com/china-foreigners-visas-coronavirus-6e87eea9-73f3-4342-aee2-a171ca742ea5.html|archive-date=March 27, 2020|url-status=live}}</ref> *** [[គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ]] និងប្រទេស[[ជប៉ុន]]បានពន្យារព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ២០២០]] ទៅឆ្នាំ២០២១។ នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា កាលបរិច្ឆេទនៃការប្រកួតត្រូវបានបញ្ជាក់ជាថ្មី ពោលគឺចាប់ពីថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា រហូតដល់ថ្ងៃទី៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១។<ref>{{cite web|date=March 24, 2020|title=Tokyo Olympics postponed to 2021 due to coronavirus pandemic|url=https://www.theguardian.com/sport/2020/mar/24/tokyo-olympics-to-be-postponed-to-2021-due-to-coronavirus-pandemic|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324123239/https://www.theguardian.com/sport/2020/mar/24/tokyo-olympics-to-be-postponed-to-2021-due-to-coronavirus-pandemic|archive-date=March 24, 2020|access-date=May 6, 2024|website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1092594/postponed-tokyo-olympics-july-23-opening |title=Rescheduled Tokyo 2020 Olympics to open on July 23 in 2021 |first=Michael |last=Pavitt |date=March 20, 2020 |website=insidethegames.biz |access-date=May 6, 2024 |archive-date=February 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218085845/https://www.insidethegames.biz/articles/1092594/postponed-tokyo-olympics-july-23-opening |url-status=live }}</ref> * ២៦ មីនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** របាយការណ៍បានបញ្ជាក់ថា ករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ នៅទូទាំងសកលលោកបានកើនលើស ៥០០,០០០ នាក់ និងករណីស្លាប់បានឈានជិត ២៣,០០០ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/03/26/500000-coronavirus-cases-reported-worldwide/#63ddd34c59b8|title=500,000 Coronavirus Cases Reported Worldwide|work=Forbes|date=March 26, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326222748/https://www.forbes.com/sites/carlieporterfield/2020/03/26/500000-coronavirus-cases-reported-worldwide/#63ddd34c59b8|archive-date=March 26, 2020|url-status=live}}</ref> [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅសហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានវ៉ាដាច់ប្រទេស[[ចិន]] និង[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ នៅអ៊ីតាលី|អ៊ីតាលី]] ក្នុងករណីឆ្លងសរុប ដោយមានចំនួនយ៉ាងតិច ៨១,៣២១ ករណី និងមានអ្នកស្លាប់ជាង ១,០០០ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.msn.com/en-us/news/us/the-us-now-leads-the-world-in-confirmed-coronavirus-cases/ar-BB11LlDh|title=The U.S. Now Leads the World in Confirmed Coronavirus Cases|work=The New York Times|date=March 26, 2020|access-date=May 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326230342/https://www.msn.com/en-us/news/us/the-us-now-leads-the-world-in-confirmed-coronavirus-cases/ar-BB11LlDh|archive-date=March 26, 2020|url-status=live}}</ref> *** ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅក្នុងប្រទេស[[កងទ័ពប្រជាជនថ្មី|ហ្វីលីពីន]] [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងស៊ីរី|ស៊ីរី]] [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងយេម៉ែន|យេម៉ែន]] និង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងលីប៊ីលើកទី២|លីប៊ី]] បានប្រកាសយល់ស្របចំពោះការអំពាវនាវពីបទឈប់បាញ់របស់[[អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ]] លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] ដោយក្រុមខ្លះបានព្រមទទួលយកជំនួយផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តសម្រាប់ខ្លួនផ្ទាល់ និងជនស៊ីវិលនៅក្នុងសហគមន៍របស់ពួកគេ។ ប្រទេស[[កូឡុំប៊ី]] និង[[វេណេស៊ុយអេឡា]]បានរួមគ្នាពិភាក្សាអំពីដំណោះស្រាយចំពោះជំងឺរាតត្បាតសកល ខណៈ[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]បានទម្លាក់ជំនួយមនុស្សធម៌ទៅប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]]តាមផ្លូវអាកាស។<ref>{{cite web|url=https://www.csmonitor.com/Commentary/the-monitors-view/2020/0326/Trading-handguns-for-handwipes |title=Trading handguns for handwipes |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327035244/https://www.csmonitor.com/Commentary/the-monitors-view/2020/0326/Trading-handguns-for-handwipes |archive-date=March 27, 2020 |website=The Christian Science Monitor |date=March 26, 2020 |url-status=live}}</ref> * ២៧ មីនា – [[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]]បានក្លាយជាសមាជិកទី៣០ នៃ[[អង្គការណាតូ]]។<ref>{{cite web |url=https://www.defensenews.com/global/europe/2020/03/24/north-macedonia-expected-to-join-nato-within-days/ |title=North Macedonia to officially join NATO on Friday |first=Aaron |last=Mehta |date=March 24, 2020 |website=Defense News |access-date=May 6, 2024 |archive-url=https://archive.today/20200324221721/https://www.defensenews.com/global/europe/2020/03/24/north-macedonia-expected-to-join-nato-within-days/ |archive-date=March 24, 2020 |url-status=live }}</ref> * ២៩ មីនា – [[សង្រ្គាមតម្លៃប្រេងកាតរវាងរុស្ស៊ី–អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]៖ តម្លៃ[[ប្រេងឆៅប្រិនត៍]] (Brent) បានធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៩% ពោលគឺមកត្រឹម ២៣ ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែល ដែលជាកម្រិតតម្លៃទាបបំផុតចាប់តាំងពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០២ មក។<ref>{{cite web|url=https://news.sky.com/story/coronavirus-oil-costs-hit-2002-low-as-markets-digest-surge-in-infections-11965511 |title=Coronavirus: Oil costs hit 2002 low as markets digest surge in infections |archive-url=https://web.archive.org/web/20200330204100/https://news.sky.com/story/coronavirus-oil-costs-hit-2002-low-as-markets-digest-surge-in-infections-11965511 |archive-date=March 30, 2020 |first=James |last=Sillars |website=Sky News |date=March 30, 2020 |url-status=live}}</ref> === មេសា === * ១ មេសា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** [[​ចិន]]បាន​រាយការណ៍​ពី​ករណី​គ្មាន​រោគសញ្ញា​នៃ​ជំងឺ​កូវីដ-១៩ ចំនួន ១៣០ ករណី ដែល​ជា​ករណី​​គ្មាន​រោគសញ្ញាដំបូងបង្អស់ដែលគេរកឃើញ។<ref>{{cite web|date=April 1, 2020|title=China Reports 130 Asymptomatic Cases of Coronavirus in One Day|url=https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2020-04-01/china-reports-130-asymptomatic-cases-of-coronavirus-in-one-day|access-date=May 7, 2024|website=Bloomberg.com|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200023/https://www.bloomberg.com/amp/news/articles/2020-04-01/china-reports-130-asymptomatic-cases-of-coronavirus-in-one-day|url-status=live}}</ref> *** រដ្ឋាភិបាលដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានសម្រេចដោះលែងអ្នកទោសខ្លួនជាង ៤៧០ នាក់ ខណៈពេលមានក្ដីបារម្ភអំពីការរីករាលដាលជំងឺកូវីដ-១៩ នៅក្នុងបណ្ដាពន្ធនាគារយេម៉ែនដែលមានអ្នកទោសច្រើនកកកុញ។ [[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលយេម៉ែនដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់។<ref>{{cite web|title=Hundreds of prisoners in Yemen freed amid coronavirus pandemic|url=https://www.thenational.ae/world/mena/hundreds-of-prisoners-in-yemen-freed-amid-coronavirus-pandemic-1.1000483|access-date=May 7, 2024|website=The National|date=April 2020|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603180405/https://www.thenational.ae/world/mena/hundreds-of-prisoners-in-yemen-freed-amid-coronavirus-pandemic-1.1000483|url-status=live}}</ref> * ២ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួន​ករណី​ឆ្លង​ជំងឺ​កូវីដ-១៩ បានកើនលើស​ពី ១ លាន​នាក់​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។<ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390| title=Coronavirus: Confirmed global cases pass one million| work=BBC News| date=April 3, 2010| access-date=May 7, 2024| archive-url=https://web.archive.org/web/20200403082750/https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390| archive-date=April 3, 2020| url-status=live}}</ref> * ៥ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ដំបូងនៅក្នុងសួនសត្វមួយត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងសត្វ[[ខ្លាម៉ាឡេយ៉ា]]ញីអាយុ ៤ ឆ្នាំមួយក្បាលក្នុង[[សួនសត្វប៊្រុងស៍]] នៃ[[ទីក្រុងញូវយ៉ក]]។<ref>{{cite web |url=https://www.livescience.com/tiger-bronx-zoo-has-covid-19.html |title=Bronx Zoo tiger infected with COVID-19 |first=Jeanna |last=Bryner |website=Live Science |date=April 5, 2020 |access-date=May 7, 2024 |archive-date=April 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200406173328/https://www.livescience.com/amp/tiger-bronx-zoo-has-covid-19.html |url-status=live }}</ref> * ៧ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ [[ជប៉ុន]]បានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងភាពអាសន្ន ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺកូវីដ-១៩ ហើយបានលុបចោលកញ្ចប់ថវិកាជំរុញសេដ្ឋកិច្ចដែលមានតម្លៃ ១០៨ ពាន់ពាន់លានយ៉េន (៩៩០ ពាន់លានដុល្លារ) ដែលស្មើនឹង ២០% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់ប្រទេស។<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/apr/07/coronavirus-live-news-boris-johnson-intensive-care-uk-donald-trump-america-us-praying-recovery-latest-updates?page=with:block-5e8c3e758f08c9eaf0daff34#block-5e8c3e758f08c9eaf0daff34| title=Japan declares a state of emergency after rise in cases in Tokyo| work=The Guardian| date=April 7, 2010| access-date=May 7, 2024| archive-date=April 8, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200408114933/https://www.theguardian.com/world/live/2020/apr/07/coronavirus-live-news-boris-johnson-intensive-care-uk-donald-trump-america-us-praying-recovery-latest-updates?page=with%3Ablock-5e8c3e758f08c9eaf0daff34#block-5e8c3e758f08c9eaf0daff34| url-status=live}}</ref> * ៨ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ [[អន្តរាគមន៍របស់អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន|សម្ព័ន្ធយោធា]]ដឹកនាំដោយអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានប្រកាសបទឈប់បាញ់ជាឯកតោភាគីសម្រាប់ប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំង[[ហ៊ូទី]]នៅប្រទេសយេម៉ែន ស្របទៅតាមកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{Cite news|date=April 9, 2020|title=Ceasefire begins in Yemen to help combat virus|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52224358|access-date=May 7, 2024|archive-date=April 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411163257/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-52224358|url-status=live}}</ref> * ១០ មេសា ** [[រោគរាតត្បាតគីវូអ៊ីបូឡា]]៖ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]បានរាយការណ៍អំពីករណីដំបូងនៃ[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]]ចាប់តាំងពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២០។ បន្ទុះនៃជំងឺនេះបានសម្លាប់មនុស្សសរុបជាង ២,២០០ នាក់ចាប់តាំងពីខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ មក។<ref>{{Cite news|date=April 10, 2020|title=Ebola patient dies in Congo, first case in 50 days|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-ebola-congo-idUSKCN21S1P5|access-date=May 7, 2024|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607052137/https://www.reuters.com/article/us-health-ebola-congo-idUSKCN21S1P5|url-status=live}}</ref> ** យានអង្កេតអវកាសឈ្មោះ[[បេពីកូឡុំបូ]]របស់ [[ភ្ញាក់ងារអវកាសអឺរ៉ុប|ESA]]/[[ភ្ញាក់ងាររុករកអវកាសជប៉ុន|JAXA]] បានធ្វើ[[ជំនួយទំនាញ]]ចុងក្រោយរបស់វាជុំវិញភពផែនដី មុនពេលបន្តដំណើរទៅកាន់[[ភពសុក្រ]] ដែលជាភពដែលវានឹងធ្វើចលនាជំនួយទំនាញជាច្រើនជុំទៀត មុននឹងទៅដល់[[ភពពុធ]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news|last=Amos|first=Jonathan|date=April 10, 2020|title=BepiColombo Mercury mission bids farewell to Earth|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-52229667|access-date=May 7, 2024|archive-date=May 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200526082107/https://www.bbc.com/news/science-environment-52229667|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ច្រើនជាងដប់ដងបើប្រៀបកាលពីថ្ងៃទី២០ ខែមីនា។<ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-52239925| title=Global toll tops 100,000 as Trump holds briefing| work=BBC News| date=April 10, 2010| access-date=May 7, 2024| archive-date=April 10, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200410051302/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-52239925| url-status=live}}</ref> *** ក្រុម[[ក្រុមប្រឹក្សាកិច្ចការសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ|រដ្ឋមន្ត្រីហិរញ្ញវត្ថុនៃសហភាពអឺរ៉ុប]]បានយល់ព្រមលើកញ្ចប់ថវិកាកម្ចីចំនួន ៥៤០ ពាន់លានអឺរ៉ូ ដើម្បីត្រៀមផ្គត់ផ្គងតំហយសេដ្ឋកិច្ចបង្កឡើងដោយជំងឺរាតត្បាតសកល។<ref>{{Cite news|date=April 9, 2020|title=E.U. Officials Agree to Deal to Soften Coronavirus's Economic Blow|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/04/09/world/coronavirus-news-international.html|access-date=May 7, 2024|issn=0362-4331|archive-date=May 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524124654/https://www.nytimes.com/2020/04/09/world/coronavirus-news-international.html|url-status=live}}</ref> * ១២ មេសា – [[អង្គការប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត]] (OPEC) និងសម្ព័ន្ធមិត្តបានសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងកាត់បន្ថយផលិតកម្មប្រេងចំនួន ៩.៧ លានបារ៉ែលក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលជាការកាត់បន្ថយដ៏ធំបំផុតក្រោមកិច្ចព្រមព្រៀង ចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី១ ខែឧសភាទៅ។<ref>{{Cite news|date=April 12, 2020|title=Record deal to cut oil output ends price war|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/business-52264546|access-date=May 7, 2024|archive-date=May 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200520215340/https://www.bbc.com/news/business-52264546|url-status=live}}</ref> * ១៤ មេសា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** [[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]បានរំពឹងទុកថាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកនឹងធ្លាក់ចុះប្រមាណ ៣% ពោលជាតំហយសេដ្ឋកិច្ចដ៏ទាបបំផុតចាប់តាំងពី[[មហាឱនភាព|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច]]នៃ[[ទសវត្សរ៍ ១៩៣០|ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]]។<ref>{{cite web |title=IMF: Global economy will suffer worst year since Depression |url=https://apnews.com/8f170d4aae2073c692d0fa40da6abcf4 |website=AP NEWS |access-date=May 7, 2024 |date=April 14, 2020 |archive-date=April 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416020323/https://apnews.com/8f170d4aae2073c692d0fa40da6abcf4 |url-status=live }}</ref> *** [[ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|ប្រធានាធិបតីអាមេរិក]] លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងផ្អាកមូលនិធិចំពោះ[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] ដោយរង់ចាំការស៊ើបអង្កេតលើដំណោះស្រាយប្រឆាំងជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ និងទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសចិន។<ref>{{cite news|author1=Betsy Klein|author2=Jennifer Hansler|title=Trump halts World Health Organization funding over handling of coronavirus outbreak|url=https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/donald-trump-world-health-organization-funding-coronavirus/index.html|access-date=May 7, 2024|website=CNN|archive-date=April 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200414234419/https://www.cnn.com/2020/04/14/politics/donald-trump-world-health-organization-funding-coronavirus/index.html|url-status=live}}</ref> * ១៥ មេសា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ២ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news |last1=Mayberry |first1=Kate |last2=Siddiqui |first2=Usaid |last3=Najjar |first3=Farah |title=Global coronavirus cases exceed two million: Live updates |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/04/trump-cuts-funding-coronavirus-pandemic-live-updates-200414231400449.html |access-date=May 7, 2024 |agency=Aljazeera |archive-date=April 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416003942/https://www.aljazeera.com/news/2020/04/trump-cuts-funding-coronavirus-pandemic-live-updates-200414231400449.html |url-status=live }}</ref> *** [[ធួរដេហ្វ្រង់ស៍ឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានពន្យាររហូតដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០២០ ដោយសារជំងឺរាតត្បាតសកល។<ref>{{cite web|first=Ben|last=Church|title=Tour de France delayed amid coronavirus pandemic|url=https://edition.cnn.com/2020/04/15/sport/tour-de-france-macron-postponement-coronavirus-spt-intl/index.html|access-date=May 7, 2024|website=CNN|date=April 15, 2020|archive-date=April 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200415125537/https://edition.cnn.com/2020/04/15/sport/tour-de-france-macron-postponement-coronavirus-spt-intl/index.html|url-status=live}}</ref> *** [[ការបោះឆ្នោតនីតិប្បញ្ញត្តិកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិក[[រដ្ឋសភា (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋសភា]]ទាំង ៣០០ រូប។ [[គណបក្សវេទិកា]]ដែលជាសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយដឹកនាំដោយ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ]] បានឈ្នះអាសនៈចំនួន ១៨០ ក្នុងចំណោម ៣០០ អាសនៈសរុប។<ref>{{Cite news |date=April 16, 2020 |title=South Korea election: Ruling party wins amid coronavirus outbreak |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-52304781 |access-date=May 7, 2024 |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321145156/https://www.bbc.com/news/world-asia-52304781 |url-status=live }}</ref> * ១៧ មេសា ** [[គណៈកម្មការនិយតកម្មមូលបត្រចិន]]បានអនុម័តលើប្រតិបត្តិការមួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[ក្រេឌីតស្វីស]] (Credit Suisse) កាន់កាប់ភាគហ៊ុនធំនៅក្នុងក្រុមហ៊ុនមូលបត្រចិនមួយ។ សកម្មភាពនេះបានធ្វើឱ្យក្រេឌីតស្វីសក្លាយជាធនាគារបរទេសដំបូងគេដែលកាន់កាប់ភាគហ៊ុនធំនៃក្រុមហ៊ុនចិនចាប់តាំងពីការបន្ធូរបន្ថយច្បាប់កម្មសិទ្ធិបរទេសនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ មក។<ref>{{Cite news|date=April 17, 2020|title=Credit Suisse gets approval to take majority stake in China JV|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-credit-suisse-gp-china-idUSKBN21Z1V7|access-date=May 7, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603184331/https://www.reuters.com/article/us-credit-suisse-gp-china-idUSKBN21Z1V7|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ *** ចិនបានធ្វើកំណែប្រែចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ នៅទីក្រុងអ៊ូហាន ដោយលើកនេះបានរកឃើញថាមានអ្នកស្លាប់បន្ថែមចំនួន ១,២៩០ នាក់ទៀត ដែលនាំឱ្យចំនួនអ្នកស្លាប់សរុបដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ នៅចិនកើនឡើងដល់ ៤,៦៣២ នាក់។<ref>{{cite news |title=Coronavirus: China outbreak city Wuhan raises death toll by 50% |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-52321529 |access-date=May 7, 2024 |agency=BBC |date=April 17, 2020 |archive-date=April 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417212529/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-52321529 |url-status=live }}</ref> *** ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារកូវីដ-១៩ នៅ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប|ទ្វីបអឺរ៉ុប]]បានកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់។<ref>{{cite web |title=Europe reaches grim milestone, surpasses 100,000 coronavirus deaths |url=https://news.yahoo.com/europe-reaches-grim-milestone-surpasses-145300436.html |website=news.yahoo.com |date=April 19, 2020 |access-date=May 7, 2024 |archive-date=April 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424001718/https://news.yahoo.com/europe-reaches-grim-milestone-surpasses-145300436.html |url-status=live }}</ref> * ១៨ មេសា – បុគ្គលសង្ស័យជាសមាជិក​ចលនា[[បូកូហារ៉ាំ]]​ចំនួន ៤៤ នាក់ ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រទះឃើញបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងពន្ធនាគារមួយកន្លែងនៅរដ្ឋធានី​[[អ៊ិនចាមេណា]]នៃប្រទេស[[ឆាដ]] ដោយករណីពុលស្លាប់។<ref>{{Cite news|last=AFP|date=April 18, 2020|title=44 suspected Boko Haram members found dead in Chad prison|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/18/44-suspected-boko-haram-members-found-dead-in-chad-prison|access-date=May 7, 2024|issn=0261-3077|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621144658/https://www.theguardian.com/world/2020/apr/18/44-suspected-boko-haram-members-found-dead-in-chad-prison|url-status=live}}</ref> * ១៩ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ភាពចលាចលបានផ្ទុះឡើងនៅទីក្រុង[[ប៉ារីស]] [[ប៊ែរឡាំង]] និង[[វ៉្លាឌីកាហ្វកាស]] ចំពេលការបិទខ្ទប់ដោយសារកូវីដ-១៩ បានកំពុងរឹតបន្តឹងខ្លាំងជាងមុន។<ref>{{Cite news|last=Harding|first=Luke|date=April 20, 2020|title=Germany opens some shops as Merkel warns of second wave of coronavirus|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/20/german-shops-open-angela-merkel-warns-second-wave-coronavirus|access-date=May 7, 2024|issn=0261-3077|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603055609/https://www.theguardian.com/world/2020/apr/20/german-shops-open-angela-merkel-warns-second-wave-coronavirus|url-status=live}}</ref> * ២០ មេសា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] លោក[[បេនយ៉ាមិន នេតាញ៉ាហ៊ូ]] និងមេដឹកនាំ[[ខៀវនិងស (សម្ព័ន្ធនយោបាយ)|សម្ព័ន្ធខៀវនិងស]] លោក[[បេននី ហ្កានស៍]] បានយល់ស្របគ្នាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមួយ ដោយបញ្ចប់វិបត្តិជាប់គាំងនយោបាយរយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ។ នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ លោកនេតាញ៉ាហ៊ូនឹងកាន់តំណែងរយៈពេល ១៨ ខែបន្ថែមទៀត មុនពេលលោកហ្កានស៍ឡើងកាន់បន្ត។<ref>{{cite web|title=After impasse of over a year, Netanyahu and Gantz agree to form a government|url=https://www.timesofisrael.com/netanyahu-gantz-reach-agreement-to-form-national-emergency-government/|access-date=May 7, 2024|website=timesofisrael.com|archive-date=May 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529065907/https://www.timesofisrael.com/netanyahu-gantz-reach-agreement-to-form-national-emergency-government/|url-status=live}}</ref> * ២១ មេសា – នគរបាលនៃប្រទេស[[ម៉ូសំប៊ិក]]បានថ្លែងថា អ្នកភូមិដែលមានភេទប្រុស ចំនួន ៥២ នាក់ត្រូវបានពួកសកម្មប្រយុទ្ធជ្រុលនិយម[[ឥស្លាមនិយម|ឥស្លាម]]សម្លាប់ចោលកាលពីដើមខែនេះនៅក្នុង[[ស្រុកមុយដុំបេ]] [[ខេត្តកាបូឌែលហ្កាដូ]] បន្ទាប់ពីពួកគេបានបដិសេធមិនចូលក្នុងជួររបស់ក្រុមនោះ។<ref>{{Cite news|date=April 21, 2020|title=Islamist insurgents kill 52 villagers in Mozambique, police say|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-mozambique-insurgency-idUSKCN2233AV|access-date=May 9, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200226/https://www.reuters.com/article/us-mozambique-insurgency-idUSKCN2233AV|url-status=live}}</ref> * ២២ មេសា – [[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]]នៃប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]] បានបាញ់បង្ហោះរ៉ុក្កែតផ្ទុកផ្កាយរណបយោធាដំបូងបង្អស់របស់ប្រទេសទៅក្រៅភពផែនដី។<ref>{{cite web|last=Welle (dw.com)|first=Deutsche|title=Iran launches military satellite amid tensions with US {{!}} DW {{!}} 22.04.2020|url=https://www.dw.com/en/iran-launches-military-satellite-amid-tensions-with-us/a-53205568|access-date=May 9, 2024|website=DW.COM|archive-date=June 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614060732/https://www.dw.com/en/iran-launches-military-satellite-amid-tensions-with-us/a-53205568|url-status=live}}</ref> * ២៥ មេសា ** [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងយេម៉ែន|សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរកាលភាគខាងត្បូង]]បានប្រកាសពីការបង្កើតរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ខ្លួននៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសយេម៉ែន រួចក៏បានដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងខ្លួននៅទីក្រុង[[អាតាក]]។<ref>{{Cite news|date=April 26, 2020|title=Yemen separatists announce self-rule in south, complicating peace efforts|work=Reuters|url=https://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-south-idUKKCN228001|access-date=May 9, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200212/https://uk.reuters.com/article/uk-yemen-security-south-idUKKCN228001|url-status=live}}</ref> ប៉ុន្តែក្រោយពីរងការរិះគន់ និងប្រឆាំងពីរដ្ឋបាលផ្សេងៗក្នុងតំបន់ ក្រុមប្រឹក្សាមួយនេះក៏យល់ព្រមទទួល​យក​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាពក្រោមជំនួយពីអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត ហើយបាន​បោះបង់​ចោលនូវបំណងគ្រប់គ្រងផ្ទាល់ខ្លួន។<ref>{{cite web|date=July 29, 2020|title=Yemen's separatists to give up self-rule, push peace deal|url=https://apnews.com/c0d8d226b7c8c655f34afe830d90c8c4|access-date=May 9, 2024|website=AP NEWS|archive-date=July 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729041735/https://apnews.com/c0d8d226b7c8c655f34afe830d90c8c4|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីអ្នកស្លាប់នៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនលើសពី ២០០,០០០ នាក់<ref>{{cite news |last1=Vincent |first1=Isabel |title=Coronavirus death toll tops 200,000 globally |url=https://nypost.com/2020/04/25/coronavirus-death-toll-tops-200000-globally/ |access-date=May 9, 2024 |publisher=New York Post |date=April 25, 2020 |archive-date=April 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426000208/https://nypost.com/2020/04/25/coronavirus-death-toll-tops-200000-globally/ |url-status=live }}</ref> ខណៈចក្រភព​អង់គ្លេសបាន​ក្លាយជា​ប្រទេស​ទី​ប្រាំដែល​មាន​អ្នកស្លាប់ច្រើនជាង ​២០,០០០ ​នាក់​ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web |title=Europe's Virus Deaths Slow While U.K. Fatalities Pass 20,000 |url=https://news.yahoo.com/europe-virus-deaths-slow-merkel-123743375.html |website=news.yahoo.com |date=April 25, 2020 |access-date=May 9, 2024 |archive-date=April 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426022235/https://news.yahoo.com/europe-virus-deaths-slow-merkel-123743375.html |url-status=live }}</ref> * ២៦ មេសា – ព្រះចៅ[[សម្ដេចព្រះរាជាធិបតីសាល់ម៉ាន ប៊ីន អាប់ឌុលអាស៊ីស អាល់ សាអ៊ូត|សាល់ម៉ាន]]នៃ[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]បានចេញព្រះរាជក្រឹត្យមួយប្រកាសថា បុគ្គលដែលជាប់ទោសឧក្រិដ្ឋកម្មក្នុងនាមជាអនីតិជននឹងលែងត្រូវយកទៅប្រហារជីវិតទៀតហើយ។<ref>{{Cite news|date=April 26, 2020|title=Saudi Arabia scraps execution for those who committed crimes as minors: Commission|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI|access-date=May 9, 2024|archive-date=April 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427065058/https://www.reuters.com/article/us-saudi-rights-execution-idUSKCN2280LI|url-status=live}}</ref> * ២៧ មេសា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងបានកើនលើសពី ៣ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈដែលចំនួនករណីឆ្លងនៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនផុតពី ១ លាននាក់។<ref>{{cite news |last1=Salo |first1=Jackie |title=3 million coronavirus cases have now been reported worldwide |url=https://nypost.com/2020/04/27/3-million-coronavirus-cases-have-been-reported-worldwide/ |access-date=May 9, 2024 |agency=New York Post |date=April 27, 2020 |archive-date=December 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221142615/https://nypost.com/2020/04/27/3-million-coronavirus-cases-have-been-reported-worldwide/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Oliviera |first1=Nelson |title=U.S. set to become first country with 1 million reported coronavirus cases |url=https://www.nydailynews.com/coronavirus/ny-coronavirus-united-states-first-country-one-million-cases-20200427-ndgyccahcbgyplrawxkc23pgfa-story.html |access-date=May 9, 2024 |publisher=NY Daily News |date=April 27, 2020 |archive-date=December 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221145400/https://www.nydailynews.com/coronavirus/ny-coronavirus-united-states-first-country-one-million-cases-20200427-ndgyccahcbgyplrawxkc23pgfa-story.html |url-status=live }}</ref> * ២៨ មេសា – ប្រទេស[[កូឡុំប៊ី]]បានចូលជាសមាជិកផ្លូវការទី៣៧ នៃ[[អង្គការ​សម្រាប់​កិច្ច​សហប្រតិបត្តិការ​ និង​អភិវឌ្ឍន៍​សេដ្ឋកិច្ច]] (OECD)។<ref>{{cite web|title=Global OECD welcomes Colombia as its 37th Member - OECD|url=http://www.oecd.org/colombia/global-oecd-welcomes-colombia-as-its-37th-member.htm|access-date=May 9, 2024|website=oecd.org|archive-date=June 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602174243/http://www.oecd.org/colombia/global-oecd-welcomes-colombia-as-its-37th-member.htm|url-status=live}}</ref> * ៣០ មេសា – [[ណាសា]]បានជ្រើសរើស ''SpaceX'', [[ប៊្លូអូរីជីន|Blue Origin]] និង [[ដៃណេទិកស៍|Dynetics]] ជាដៃគូផ្លូវការសម្រាប់សាងសង់យានចុះចតលើឋានព្រះច័ន្ទ ត្រៀមបេសកកម្មដឹកអវកាសយានិកអាមេរិកទៅកាន់ឋានព្រះច័ន្ទនៅក្នុង[[ឆ្នាំ ២០២៤|ឆ្នាំ២០២៤]]។<ref>{{Cite news|date=May 1, 2020|title=Musk's SpaceX, Bezos' Blue Origin land contracts to build NASA's astronaut moon lander|work=Reuters|url=https://uk.reuters.com/article/us-space-exploration-nasa-idUKKBN22C3DI|access-date=May 9, 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603200224/https://uk.reuters.com/article/us-space-exploration-nasa-idUKKBN22C3DI|url-status=live}}</ref> === ឧសភា === * ១ ឧសភា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកជាសះស្បើយពីជំងឺកូវីដ-១៩ សរុបបានកើនដល់ ១ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក នេះបើយោងតាមទិន្នន័យពី[[សាកលវិទ្យាល័យចនស៍ហប់ឃីនស៍]]។<ref>{{cite news |last1=Horn |first1=Austin |title=More Than 1 Million People Have Recovered From COVID-19 Worldwide |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/01/849065983/more-than-1-million-people-have-recovered-from-covid-19-worldwide |access-date=13 May 2024 |publisher=NPR |date=May 1, 2020 |archive-date=May 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502135057/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/01/849065983/more-than-1-million-people-have-recovered-from-covid-19-worldwide |url-status=live }}</ref> ** [[កុប្បកម្មក្នុងពន្ធនាគារក្វាណារ៉េ]]៖ កុប្បកម្ម និងការប៉ុនប៉ងរត់គេចខ្លួនរបស់ឈ្លើយពន្ធនាគារបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៤៧ នាក់ និងរបួស ៧៥ នាក់បន្ថែមនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលពន្ធនាគារដេឡូសយ៉ាណូស នៅទីក្រុង[[ក្វាណារ៉េ]] ប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]។<ref>{{cite web|date=May 3, 2020|title=Familias de reos muertos en penal de Guanare acusan a autoridades de masacre|url=https://efectococuyo.com/sucesos/familias-de-reos-muertos-en-penal-de-guanare-acusan-a-autoridades-de-masacre/|website=Efecto Cocuyo|access-date=13 May 2024|archive-date=June 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629162941/https://efectococuyo.com/sucesos/familias-de-reos-muertos-en-penal-de-guanare-acusan-a-autoridades-de-masacre/|url-status=live}}</ref> * ២ ឧសភា – [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានបោះផ្សាយរបាយការណ៍មួយដែលបញ្ជាក់ថា ការទម្លាក់គ្រាប់បែកមិនរើសមុខដោយរុស្ស៊ីទៅលើជនស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី គឺជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។<ref>{{cite web|url = https://www.theguardian.com/world/2020/mar/02/russia-committed-war-crimes-in-syria-finds-un-report|title = Russia committed war crimes in Syria, finds UN report|website = TheGuardian.com|date = March 2, 2020|access-date = 13 May 2024|archive-date = October 26, 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20231026062307/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/02/russia-committed-war-crimes-in-syria-finds-un-report|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/NewsDetail.aspx?NewsID=25638&LangID=E|title=OHCHR &#124; UN Commission of Inquiry on Syria: Unprecedented levels of displacement and dire conditions for civilians in the Syrian Arab Republic|website=www.ohchr.org|access-date=13 May 2024|archive-date=September 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909005955/https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/Pages/NewsDetail.aspx?NewsID=25638&LangID=E|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/22/russia-and-syria-step-up-airstrikes-against-civilians-in-idlib|title=Russia and Syria step up airstrikes against civilians in Idlib|website=TheGuardian.com|date=July 22, 2019|access-date=13 May 2024|archive-date=July 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731063108/https://www.theguardian.com/world/2019/jul/22/russia-and-syria-step-up-airstrikes-against-civilians-in-idlib|url-status=live}}</ref> * ៣–៤ ឧសភា – ក្រុមបក្សប្រឆាំងវេណេស៊ុយអេឡា និងក្រុមហ៊ុនយោធាឯកជនអាមេរិកខាងជើងមួយ ឈ្មោះ ''Silvercorp USA'' បានព្យាយាមលបចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដើម្បីដកប្រធានាធិបតី[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]]ចេញពីតំណែង ប៉ុន្តែត្រូវទទួលបរាជ័យបន្ទាប់ពីអាជ្ញាធរវេណេស៊ុយអេឡារកឃើញ។<ref>{{cite news|title=From a Miami condo to the Venezuelan coast, how a plan to 'capture' Maduro went rogue|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/from-a-miami-condo-to-the-venezuelan-coast-how-a-plan-to-capture-maduro-went-rogue/2020/05/06/046222bc-8e4a-11ea-9322-a29e75effc93_story.html|last1=Faiola|first1=Anthony|last2=DeYoung|first2=Kare|last3=Herrero|first3=Ana Vanessa|date=May 6, 2020|newspaper=The Washington Post|access-date=13 May 2024|archive-date=May 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511013639/https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/from-a-miami-condo-to-the-venezuelan-coast-how-a-plan-to-capture-maduro-went-rogue/2020/05/06/046222bc-8e4a-11ea-9322-a29e75effc93_story.html|url-status=live}}</ref> * ៤ ឧសភា – ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអង់គ្លេស និងកេនយ៉ា បានប្រកាសពីការរកឃើញ "មីក្រូស្ពរីឌីយ៉ា អ៊ឹមប៊ី" (Microsporidia MB) ដែលជាអតិសុខុមប្រាណប៉ារ៉ាសិតនៅក្នុងក្រុមផ្សិត[[មីក្រូស្ពរីឌីយ៉ា]] ដែលមានសមត្ថភាពរារាំងសត្វ[[មូស]]ពីការចម្លង[[ជំងឺគ្រុនចាញ់]] ពោលការរកឃើញនេះអាចត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជំងឺគ្រុនចាញ់នាពេលអនាគត។<ref>{{Cite journal|last1=Herren|first1=Jeremy K.|last2=Mbaisi|first2=Lilian|last3=Mararo|first3=Enock|last4=Makhulu|first4=Edward E.|last5=Mobegi|first5=Victor A.|last6=Butungi|first6=Hellen|last7=Mancini|first7=Maria Vittoria|last8=Oundo|first8=Joseph W.|last9=Teal|first9=Evan T.|last10=Pinaud|first10=Silvain|last11=Lawniczak|first11=Mara K. N.|date=May 4, 2020|title=A microsporidian impairs Plasmodium falciparum transmission in Anopheles arabiensis mosquitoes|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=2187|doi=10.1038/s41467-020-16121-y|pmid=32366903|pmc=7198529|bibcode=2020NatCo..11.2187H|issn=2041-1723}}</ref> * ៥ ឧសភា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅចក្រភពអង់គ្លេសដោយសារកូវីដ-១៩ (៣២,៣១៣) គឺជាអត្រាអ្នកស្លាប់ដោយជំងឺកូវីដ-១៩ ខ្ពស់បំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ខណៈអត្រាអ្នកស្លាប់នៅអ៊ីតាលីបានចុះមកនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរ (២៩,០២៩)។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2020/may/05/uk-coronavirus-death-toll-rises-above-32000-to-highest-in-europe |title=UK coronavirus death toll rises above 32,000 to highest in Europe |work=The Guardian |date=May 5, 2020 |access-date=13 May 2024 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518205457/https://www.theguardian.com/world/2020/may/05/uk-coronavirus-death-toll-rises-above-32000-to-highest-in-europe |url-status=live }}</ref> * ៦ ឧសភា ** ក្រុមតារាវិទូមួយបានប្រកាសពីការរកឃើញនូវ[[ប្រហោងខ្មៅ]]ដំបូងបង្អស់ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្កាយដែលអាចមើលឃើញដោយភ្នែកទទេបាន។<ref>{{cite web|title=ESO Instrument Finds Closest Black Hole to Earth - Invisible object has two companion stars visible to the naked eye|url=https://www.eso.org/public/news/eso2007/|last=information@eso.org|website=eso.org|access-date=13 May 2024|archive-date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506232455/https://www.eso.org/public/news/eso2007/|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ភ័ស្តុតាងថ្មីបានបង្ហាញថា អ្នកនេសាទបារាំងដើមកំណើតអាល់ហ្សេរីម្នាក់ដែលត្រូវបានគេធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យថាកើត[[ជំងឺរលាកទងសួត]]ដែលមិនស្គាល់ប្រភពកាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ត្រូវបានគេកំណត់សារជាថ្មីថាជាជំងឺកូវីដ-១៩ ទៅវិញទោះបីជាបុរសម្នាក់នោះគ្មានប្រវត្តិធ្វើដំណើរទៅប្រទេសចិន ហើយមិនដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយជនជាតិចិនណាមួយនោះក្ដី។<ref>{{cite web |last1=Submission |first1=Internal |title=Emergence of early COVID-19 case in France may hold new clues to pandemic's spread |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2020/05/06/world/early-covid-19-france/ |website=The Japan Times |access-date=13 May 2024 |date=May 6, 2020 |archive-date=May 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200511125046/https://www.japantimes.co.jp/news/2020/05/06/world/early-covid-19-france/ |url-status=live }}</ref> * ៩ ឧសភា – ទាហាន​ចិន​ និង​ឥណ្ឌា​ជាច្រើន​នាក់​បាន​ទទួលរង​របួសនៅ​ក្នុង​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​តាម​ព្រំដែន​នៅចំណុច​ច្រក​ឆ្លង​​[[នធុលា]]។ ទាហានទាំងសងខាងសរុបប្រហែល ១៥០ នាក់បានចូលរួមក្នុងជម្លោះព្រំដែនមួយនេះ ដោយប្រើដៃវាយគ្នា និងការគប់ដុំថ្មទៅវិញទៅមក។<ref>{{cite news|title=Indian and Chinese soldiers injured in cross-border fistfight, says Delhi|url=http://www.theguardian.com/world/2020/may/11/indian-and-chinese-soldiers-injured-in-cross-border-fistfight-says-delhi|agency=Agence France-Presse|date=May 11, 2020|website=The Guardian|access-date=14 May 2024|archive-date=January 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102141346/https://www.theguardian.com/world/2020/may/11/indian-and-chinese-soldiers-injured-in-cross-border-fistfight-says-delhi|url-status=live}}</ref> * ១០ ឧសភា — ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ទីក្រុង[[អ៊ូហាន]]បានរាយការណ៍ពីករណីឆ្លងវីរុសដំបូងក្នុងក្រុងបន្ទាប់គ្មានដំណឹងអំពីករណីឆ្លងអស់រយៈពេលជាងមួយខែ។ បុរសអាយុ ៨៩ ឆ្នាំម្នាក់ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាវិជ្ជមានវីរុសកូវីដ-១៩ ប៉ុន្តែភរិយារបស់គាត់ និងរួមជាមួយសមាជិកមួយចំនួននៃសហគមន៍ដែលគាត់រស់នៅ ត្រូវបានអាជ្ញាធរសម្គាល់ថាកើតជាករណីគ្មានរោគសញ្ញា។<ref>{{cite news |last1=Pickrell |first1=Ryan |title=Wuhan reported its first new coronavirus case in more than a month |url=https://www.businessinsider.sg/wuhan-reports-first-new-coronavirus-case-in-over-a-month-2020-5?r=US&IR=T |access-date=20 May 2024 |publisher=Business Insider US |date=May 10, 2020 |archive-date=May 26, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526014359/https://www.businessinsider.sg/wuhan-reports-first-new-coronavirus-case-in-over-a-month-2020-5?r=US&IR=T }}</ref> * ១១ ឧសភា – [[វិទ្យាស្ថានម៉ាក្ស ផ្លុងក៍សម្រាប់នរវិទ្យានិវត្តន៍]]បានចេញផ្សាយលទ្ធផលនៃការវិភាគវិទ្យុកាបូន និងដេអ៊ិនអាលើហ្វូស៊ីលដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុង[[រូងភ្នំបាឆូគីរ៉ូ]] នៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]។ លទ្ធផលបានបង្ហាញអត្តសញ្ញាណហ្វូស៊ីលនោះថាជាអំបូរ[[មនុស្ស|អូម៉ូសាព្យាង]] និងមិនមែនជាពូជ[[នេអង់ឌែតាល់]]ទេ។ របកគំហើញថ្មីនេះអាចជាភ័ស្តុតាងបញ្ជាក់បានថាមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្នអាចប្រហែលជាបានឆ្លងចូលទ្វីបអឺរ៉ុបតាំងពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុនជាងការគិតទៅទៀត។<ref>{{cite web|last=Welle (dw.com)|first=Deutsche|title=Bulgarian fossils suggest Homo sapiens arrived in Europe earlier than previously thought {{!}} DW {{!}} 12.05.2020|url=https://www.dw.com/en/bulgarian-fossils-suggest-homo-sapiens-arrived-in-europe-earlier-than-previously-thought/a-53399586|access-date=14 May 2024|website=DW.COM|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603015742/https://www.dw.com/en/bulgarian-fossils-suggest-homo-sapiens-arrived-in-europe-earlier-than-previously-thought/a-53399586|url-status=live}}</ref> * ១៤ ឧសភា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនអ្នកស្លាប់ពីកូវីដ-១៩ នៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនលើសពី ៣០០,០០០ អ្នក។<ref>{{cite news|last1=Picheta|first1=Rob|date=May 14, 2020|title=Coronavirus global death toll passes 300,000 as countries wait in lockdown|agency=CNN|url=https://edition.cnn.com/2020/05/14/world/coronavirus-global-death-toll-300000-intl/index.html|access-date=14 May 2024|archive-date=May 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515010444/https://edition.cnn.com/2020/05/14/world/coronavirus-global-death-toll-300000-intl/index.html|url-status=live}}</ref> *** [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានកើនរំលឹកអំពីវិបត្តិ[[សុខភាពផ្លូវចិត្ត]]សកល ដែលបណ្តាលមកពីភាពឯកោ ការភ័យខ្លាច ភាពមិនប្រាកដប្រជា និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។<ref>{{cite web|date=May 14, 2020|title=U.N. warns of global mental health crisis due to COVID-19 pandemic|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mentalhealth/u-n-warns-of-global-mental-health-crisis-due-to-covid-19-pandemic-idUSKBN22Q0AO|access-date=14 May 2024|website=Reuters|archive-date=May 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200514035557/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-mentalhealth/u-n-warns-of-global-mental-health-crisis-due-to-covid-19-pandemic-idUSKBN22Q0AO|url-status=live}}</ref> * ១៥ ឧសភា – ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រកាសថា [[ហ្វូស៊ីល]][[ម្រើមព្រះ]]ប្រវែង ២.៥ សង់ទីម៉ែត្រនៃអំបូរ[[កម្ពេការីស]] ដែលត្រូវបានរកឃើញនៅលើកោះ[[កេរេរ៉ា]] នៃប្រទេស[[ស្កុតឡិន]] គឺត្រូវជាសត្វលើគោកដ៏ចំណាស់បំផុតដែលគេស្គាល់ ដោយវាធ្លាប់មានជីវិតរស់នៅកាលពីប្រមាណ ៤២៥ លានឆ្នាំមុនក្នុងយុគសម័យ[[ស៊ីល័រ]]។<ref>{{Cite news|date=May 15, 2020|title=Myriapod divergence times differ between molecular clock and fossil evidence: U/Pb zircon ages of the earliest fossil millipede-bearing sediments and their significance|work=Historical Biology, An International Journal of Paleobiology|doi=10.1080/08912963.2020.1762593|last1=Brookfield |first1=M. E. |last2=Catlos |first2=E. J. |last3=Suarez |first3=S. E. |volume=33 |issue=10 |pages=2014–2018 }}</ref> * ១៦ ឧសភា – ពាណិជ្ជករសញ្ជាតិ[[រ៉្វាន់ដា]] លោក[[ហ្វេលីស៊ីអង់ កាប៊ូហ្កា]] ដែលធ្លាប់ចូលដៃគាំទ្រ[[ការប្រល័យពូជសាសន៍រ៉្វាន់ដា]] ត្រូវបានចាប់ខ្លួននៅ[[អានីអ៊ែរ-ស៊ួស-ស៊ែន]] ប្រទេស[[បារាំង]] បន្ទាប់ពីរត់គេចខ្លួនពីអាជ្ញាធររ៉្វាន់ដាអស់រយៈពេល ២៦ ឆ្នាំ។<ref>{{cite web|title=Mechanism fugitive Félicien Kabuga arrested today|url=https://www.irmct.org/en/news/20-05-17-mechanism-fugitive-f%C3%A9licien-kabuga-arrested-today|date=May 16, 2020|website=United Nations International Residual Mechanism for Criminal Tribunals|access-date=15 May 2024|archive-date=May 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517094025/https://www.irmct.org/en/news/20-05-17-mechanism-fugitive-f%C3%A9licien-kabuga-arrested-today|archivedate=ឧសភា 17, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200517094025/https://www.irmct.org/en/news/20-05-17-mechanism-fugitive-f%C3%A9licien-kabuga-arrested-today|url-status=dead}}</ref> * ១៨ ឧសភា ** [[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់ការសម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌]]បានប្រកាសថា មនុស្សជិតមួយលាននាក់ត្រូវបានរងផលប៉ះពាល់ ហើយមនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ២៤ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងគ្រោះទឹកជំនន់ដែលបានវាយប្រហារទីក្រុង[[បេលេដ្វេន]] និង[[ចូហារ]] ប្រទេស[[សូម៉ាលី]]។<ref>{{cite web|last=Guled|first=Abdi|date=May 18, 2020|title=Nearly 1 million people affected by Somalia floods: UN|url=https://www.ctvnews.ca/world/nearly-1-million-people-affected-by-somalia-floods-un-1.4943847|access-date=15 May 2024|website=CTVNews|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603012409/https://www.ctvnews.ca/world/nearly-1-million-people-affected-by-somalia-floods-un-1.4943847|url-status=live}}</ref> ** ជាលើកទីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានរៀបចំ[[សន្និបាតសុខភាពពិភពលោក]]ប្រចាំឆ្នាំរបស់ខ្លួនតាមរយៈវីដេអូអនឡាញជំនួសឱ្យការប្រជុំដោយផ្ទាល់។<ref>{{Cite news|title=Unprecedented World Health Assembly Convenes Online As Pandemic Rages|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/05/17/857206256/unprecedented-world-health-assembly-convenes-online-as-pandemic-rages|access-date=15 May 2024|newspaper=NPR|date=May 17, 2020|last1=Beaubien|first1=Jason|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024535/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/05/17/857206256/unprecedented-world-health-assembly-convenes-online-as-pandemic-rages|url-status=live}}</ref> * ១៩ ឧសភា – [[ប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីន]] លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]បានប្រកាសពីការបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់ រួមទាំងផ្នែកសន្តិសុខជាមួយប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងផែនការរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងការកាត់បញ្ចូល[[ជ្រលងទន្លេហ្សកដានី]]ជាកម្មសិទ្ធិខ្លួន។<ref>{{cite web|title=President Abbas declares end to agreements with Israel, US; turns over responsibility on occupied lands to Israel|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=SbnBNCa117154132029aSbnBNC|access-date=15 May 2024|website=english.wafa.ps|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024533/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=SbnBNCa117154132029aSbnBNC|url-status=live}}</ref> * ២១ ឧសភា ** [[ព្យុះស៊ីក្លូនអាំផាន]]បានវាយបោកបក់តំបន់ភាគខាងកើតប្រទេស[[ឥណ្ឌា]] និងប្រទេស[[បង់ក្លាដែស]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សជាង ១០០ នាក់ និងបង្ខំមនុស្សជាងបួនលាននាក់ផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅ។ ព្យុះនេះបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតជាទឹកប្រាក់ជាង ១៣ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដែលនាំឱ្យវាក្លាយជាព្យុះស៊ីក្លូនដ៏ខ្លាំងបំផុតមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងមហាសមុទ្រឥណ្ឌាខាងជើង ដោយបានបំបែកកំណត់ត្រា[[ព្យុះស៊ីក្លូនណាហ្គីស]]កាលពីឆ្នាំ២០០៨។<ref>{{Cite news|date=May 20, 2020|title=Cyclone Amphan wreaks deadly havoc|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-52734259|access-date=15 May 2024|archive-date=November 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122132750/https://www.bbc.com/news/world-asia-52734259|url-status=live}}</ref> ** សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសពីការដកខ្លួនចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបើកមេឃ]]នៅក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយខែ ដោយចោទប្រកាន់ពីការបំពានសន្ធិសញ្ញាជាបន្តបន្ទាប់ដោយប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news|date=May 21, 2020|title=US to withdraw from 'Open Skies' arms control deal|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52760420|access-date=15 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603134816/https://www.bbc.com/news/world-us-canada-52760420|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងបានកើនឡើងដល់ ៥ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក ដោយមានករណីថ្មីចំនួន ១០៦,០០០ ករណីបន្ថែមទៀតដែលបានរកឃើញនៅក្នុងរយៈពេល ២៤ ម៉ោងកន្លងមក ដោយនាំឱ្យវាក្លាយជាកំណត់ត្រាតួលេខឆ្លងខ្ពស់បំផុតសម្រាប់រយៈពេលមួយថ្ងៃ។<ref>{{cite web |title=Coronavirus live news: global cases pass 5m as EU health chief warns of second wave |url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/may/21/coronavirus-live-news-global-cases-near-5m-as-eu-health-chief-warns-of-second-wave?page=with:block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791#block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791 |work=The Guardian |access-date=15 May 2024 |date=May 21, 2020 |archive-date=May 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521120124/https://www.theguardian.com/world/live/2020/may/21/coronavirus-live-news-global-cases-near-5m-as-eu-health-chief-warns-of-second-wave?page=with:block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791#block-5ec5d5648f0886ce4f5d7791 |url-status=live }}</ref> * ២២ ឧសភា ** [[ហ្វ្លាយត៍ភីឃេ ៨៣០៣|ជើងហោះហើរ ''PK8303'']] ដែលជាយន្តហោះដឹកអ្នកដំណើររបស់[[អាកាសចរណ៍អន្តរជាតិប៉ាគីស្ថាន]] បានធ្លាក់ក្នុងតំបន់ប្រជាជនរស់នៅមួយកន្លែងនៅជិតទីក្រុង[[ការ៉ាជី]]នៃប្រទេសប៉ាគីស្ថាន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៩៧ នាក់ក្នុងចំណោមមនុស្សសរុប ៩៩ នាក់នៅលើយន្តហោះ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សរាប់សិបនាក់ទៀតនៅក្បែរកន្លែងកើតហេតុ។<ref>{{cite web |title=Pakistan International Airlines passenger plane crashes in Karachi |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-52766904 |work=BBC News |access-date=15 May 2024 |date=May 22, 2020 |archive-date=May 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200522104233/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-52766904 |url-status=live }}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ប្រទេសប្រេស៊ីលបានវ៉ាដាច់រុស្ស៊ី ក្លាយខ្លួនជាប្រទេសដែលមានចំនួនអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ ច្រើនជាងគេទីពីរ ដោយមានករណីឆ្លងសរុបជាង ៣៣០,០០០ ករណី។ ប្រធានាធិបតី[[ស៊ែរ បុលសូណារ៉ូ]]បានបន្តច្រានចោលនូវហានិភ័យរបស់មេរោគនេះ។<ref>{{cite web |title=Brazil now has the second-highest number of coronavirus cases in the world after US |url=https://edition.cnn.com/2020/05/22/americas/brazil-coronavirus-cases/index.html |work=CNN |access-date=May 23, 2020 |date=May 23, 2020 |archive-date=May 23, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523010629/https://edition.cnn.com/2020/05/22/americas/brazil-coronavirus-cases/index.html |url-status=live }}</ref> * ២៣ ឧសភា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ប្រទេសចិនបានរាយការណ៍ពីអវត្តមាននៃករណីឆ្លងថ្មីជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីជំងឺរាតត្បាតមួយនេះបានផ្ទុះឡើងមក បើយោងទៅតាម[[គណៈកម្មការសុខភាពជាតិ]]។<ref>{{Cite news|date=May 23, 2020|title=China reports no new coronavirus cases for first time since pandemic began|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-idUSKBN22Z047|access-date=15 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024546/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-idUSKBN22Z047|url-status=live}}</ref> * ២៤ ឧសភា – [[ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប]] លោក[[អាប់ឌែល ហ្វាតា អែល-ស៊ីស៊ី]]បានលើកលែងទោសឱ្យអ្នកជាប់ពន្ធនាគារចំនួន ៣,១៥៧ នាក់ដើម្បីប្រារព្ធពិធីបុណ្យ[[អៃឌែលហ្វីតរ៍]] ហើយពីរថ្ងៃក្រោយមក [[ប្រធានាធិបតីហ្សំប៊ី|ប្រធានាធិបតី]]ប្រទេស[[ហ្សំប៊ី]] លោក[[អេដហ្ការ លូងហ្គូ]]ក៏បានលើកលែងទោសឱ្យអ្នកជាប់ពន្ធនាគារជិត ៣,០០០ នាក់ដែរ ដើម្បីរំលឹក[[ទិវាសេរីភាពអាហ្វ្រិក]]។<ref>{{cite web|title=Egypt pardons former policeman jailed for murder of pop singer Tamim|url=http://www.middleeasteye.net/news/egypt-pardons-former-policeman-jailed-murder-pop-singer-tamim|access-date=15 May 2024|website=Middle East Eye|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024538/https://www.middleeasteye.net/news/egypt-pardons-former-policeman-jailed-murder-pop-singer-tamim|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=May 26, 2020|title=Zambian president pardons gay couple jailed for 15 years|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-zambia-lgbt-idUSKBN2321ZZ|access-date=15 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024532/https://www.reuters.com/article/us-zambia-lgbt-idUSKBN2321ZZ|url-status=live}}</ref> * ២៥ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលស៊ូរីណាមឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ៥១ រូបនៃ[[រដ្ឋសភា (ស៊ូរីណាម)|រដ្ឋសភាស៊ូរីណាម]]។<ref>{{cite web |date=May 31, 2020 |title=Suriname opposition parties near power following election |url=https://apnews.com/article/95b3118f0b8fb12f8c75de677f101360 |access-date=15 May 2024 |website=AP NEWS |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321151249/https://apnews.com/article/95b3118f0b8fb12f8c75de677f101360 |url-status=live }}</ref> * ២៦ ឧសភា ** [[បាតុកម្មចច ហ្វ្លយ|បាតុកម្ម]]ដែលបង្កឡើងដោយ[[ឃាតកម្មនៃចច ហ្វ្លយ|ឃាតកម្ម]]លើបុរសជនជាតិស្បែកខ្មៅម្នាក់ឈ្មោះ[[ចច ហ្វ្លយ]] បានផ្ទុះឡើងនៅតាមទីប្រជុំជនជាច្រើននៅសហរដ្ឋអាមេរិក<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2020/may/29/george-floyd-killing-protests-minneapolis-minnesota-us-twitter-donald-trump-latest-news-live|title=George Floyd protests: man killed in Detroit as demonstrations rage across US – as it happened|date=May 30, 2020|work=The Guardian|access-date=17 May 2024|archive-date=June 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619024228/https://www.theguardian.com/us-news/live/2020/may/29/george-floyd-killing-protests-minneapolis-minnesota-us-twitter-donald-trump-latest-news-live|url-status=live}}</ref> និងព្រមទាំងផ្នែកខ្លះនៃពិភពលោកផងដែរ។<ref>{{cite news |title=From Murals To Tweets: The Global South Shows Solidarity With George Floyd Protests |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/06/06/871010812/from-murals-to-tweets-the-global-south-shows-solidarity-with-george-floyd-protes |newspaper=NPR |date=June 6, 2020 |access-date=17 May 2024 |last1=Sarmiento |first1=Isabella Gomez |archive-date=June 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200608223852/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/06/06/871010812/from-murals-to-tweets-the-global-south-shows-solidarity-with-george-floyd-protes |url-status=live }}</ref> ការបាតុកម្មតវ៉ាចំពោះរឿងនេះបានឈានដល់ដំណាក់កាលតានតឹងខ្លាំងបន្ថែមនៅថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា បន្ទាប់ពីមហាជនបានចេញមុខតវ៉ាចំពោះករណីរើសអើងជាតិសាសន៍ និងអំពើឃោរឃៅរបស់កម្លាំងនគរបាលនៅជុំវិញសកលលោក។<ref>{{Cite news|date=June 7, 2020|title=As George Floyd is mourned, the world stops to say 'enough'|work=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/world/north-america/as-george-floyd-is-mourned-the-world-stops-to-say-enough-20200607-p5507f.html|access-date=17 June 2024|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607084915/https://www.smh.com.au/world/north-america/as-george-floyd-is-mourned-the-world-stops-to-say-enough-20200607-p5507f.html|url-status=live}}</ref> ** [[កូស្តារីកា]]បានក្លាយជាប្រទេសនៅតំបន់[[អាមេរិកកណ្តាល]]ដំបូងគេ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍សម្រាប់អ្នកភេទដូចគ្នាដោយស្របទៅតាមច្បាប់។<ref>{{cite web|title=Costa Rica latest country to legalize same-sex marriage|url=https://www.wral.com/costa-rica-latest-country-to-legalize-same-sex-marriage/19114023/|date=May 26, 2020|website=WRAL.com|access-date=17 May 2024|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604200859/https://www.wral.com/costa-rica-latest-country-to-legalize-same-sex-marriage/19114023/}}</ref> ** [[ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ឡាតាំ]] (LATAM) ដែលជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ធំបំផុតនៅ[[អាមេរិកឡាទីន]] បានចុះឯកសារប្រកាសក្ស័យធនក្នុងជំពូក ១១។<ref>{{Cite news|date=May 26, 2020|title=Latam Air Files Chapter 11 Bankruptcy, Stymied by Lockdowns|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-26/latam-airlines-files-chapter-11-bankruptcy-stymied-by-lockdowns|access-date=17 May 2024|website=Bloomberg.com|archive-date=September 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906181752/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-26/latam-airlines-files-chapter-11-bankruptcy-stymied-by-lockdowns|url-status=live}}</ref> * ២៧ ឧសភា ** [[សមាជជាតិប្រជាជន]]ចិនបានបោះឆ្នោតគាំទ្រច្បាប់សន្តិសុខជាតិដែលអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរចិនដាក់ទោសទណ្ឌ "អបគមន៍" "វិទ្ធង្សនា" "អំពើភេរវកម្ម" និងការជ្រៀតជ្រែកពីបរទេសនៅទីក្រុង[[ហុងកុង]]<ref>{{cite web |title=Hong Kong security bill backed by China's parliament |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-52829176 |work=BBC News |access-date=17 May 2024 |date=May 28, 2020 |archive-date=May 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528072233/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-52829176 |url-status=live }}</ref> ពោលច្បាប់នេះបានផ្តល់អំណាចយ៉ាងទូលំទូលាយដល់រដ្ឋាភិបាលកណ្តាលចិន ដើម្បីគាបសង្កត់[[បាតុកម្មហុងកុងឆ្នាំ២០១៩–២០២០|ចលនាប្រជាធិបតេយ្យហុងកុង]]ដូចជា ការហាមប្រាមក្រុមសកម្មជននានា និងកាត់បន្ថយសេរីភាពស៊ីវិលជាដើម។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/05/28/world/asia/china-hong-kong-crackdown.html|author=Keith Bradsher|date=May 28, 2020|title=China Approves Plan to Rein In Hong Kong, Defying Worldwide Outcry|newspaper=The New York Times|access-date=17 May 2024|archive-date=July 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721030540/https://www.nytimes.com/2020/05/28/world/asia/china-hong-kong-crackdown.html|url-status=live}}</ref> រដ្ឋាភិបាល​អាមេរិក​បាន​ឆ្លើយ​តប​ទៅសកម្មភាពរបស់ចិនដោយ​ប្រកាស​ទីក្រុង​ហុងកុង​ថាលែង​មាន​ស្វ័យភាពដូចមុន​ទៀត​ហើយ​នៅក្រោម​[[ច្បាប់​គោលនយោបាយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក-ហុងកុង]]។<ref>Nick Wadhams and Ben Bartenstein. [https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-27/pompeo-finds-hong-kong-is-no-longer-autonomous-from-china U.S. Says Hong Kong's Autonomy Is Gone, Sowing China Trade Doubt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200720190139/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-27/pompeo-finds-hong-kong-is-no-longer-autonomous-from-china |date=July 20, 2020 }}, Bloomberg (May 27, 2020).</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារកូវីដ-១៩ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកបានកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់ ដោយត្រូវជាចំនួនច្រើនលើសលប់ជាងចំនួននៃទាហានអាមេរិកដែលបានស្លាប់នៅក្នុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និង[[សង្គ្រាមកូរ៉េ]]បូកបញ្ចូលគ្នាទៅទៀត ហើយស្ទើរស្មើនឹងចំនួនទាហានអាមេរិកដែលបានបាត់បង់ជីវិតកាលពី[[សង្រ្គាមលោកលើកទី១]] (១១៦,០០០ នាក់) ទៅហើយ។<ref>{{cite web|title=US passes 100,000 coronavirus deaths as states relax lockdown measures|url=https://www.theguardian.com/world/2020/may/27/us-coronavirus-deaths-toll-1000000|website=The Guardian|date=May 28, 2020|access-date=17 May 2024|archive-date=December 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221142847/https://www.theguardian.com/world/2020/may/27/us-coronavirus-deaths-toll-1000000|url-status=live}}</ref> ចំនួនករណីឆ្លងសរុបនៅអាមេរិកនៅតែបន្តកើនឡើង ប៉ុន្តែសន្ទុះនៃកំណើនឆ្លងបានរាថយច្រើនបើប្រៀងធៀបទៅនឹងប៉ុន្មានខែមុន។<ref>{{cite web |title=U.S coronavirus deaths top 100,000 |url=https://www.msn.com/en-us/news/us/us-coronavirus-deaths-top-100000/ar-BB14FYKn |website=msn.com |access-date=17 May 2024 |archive-date=December 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221142851/https://www.msn.com/en-us/news/us/us-coronavirus-deaths-top-100000/ar-BB14FYKn |url-status=live }}</ref> === មិថុនា === * ១ មិថុនា — រោគរាតត្បាតគីវូអ៊ីបូឡា៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានរាយការណ៍ះអំពីករណីថ្មីចំនួនប្រាំមួយនៃអ្នកឆ្លង[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]] ខណៈ[[អង្គការយូនីសេហ្វ]]បានរាយការណ៍ពីករណីអ្នកស្លាប់ចំនួន ៥ នាក់បន្ថែមទៀតនៅក្រុង[[អ៊ឹមបង់ដាកា]] [[ខេត្តអេក្វាទ័រ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]]។<ref>{{cite news|first=Maggie|last=Fox|title=Five dead in newest Ebola outbreak in Congo, UNICEF says|url=https://www.cnn.com/2020/06/01/health/ebola-outbreak-congo-intl/index.html|access-date=18 May 2024|website=CNN|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603201202/https://www.cnn.com/2020/06/01/health/ebola-outbreak-congo-intl/index.html|url-status=live}}</ref> * ៣ មិថុនា ** [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស]] លោក[[បូរីស ចនសុន]] បាននិយាយថាប្រទេសលោកនឹងកែប្រែច្បាប់អន្តោប្រវេសន៍ដើម្បីជាមធ្យោបាយផ្តល់សញ្ជាតិអង់គ្លេសដល់ប្រជាជនហុងកុងទាំងឡាយដែលមានសិទ្ធិទទួលបាន[[សញ្ជាតិប្រឺតាញក្រៅស្រុក|សញ្ជាតិអង់គ្លេសក្រៅស្រុក]] ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលចិនដាក់អនុវត្តច្បាប់សន្តិសុខថ្មីនៅទីក្រុងហុងកុង។<ref>{{Cite news|date=June 3, 2020|title=UK to offer citizenship 'route' to HK residents|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-52900700|access-date=18 May 2024|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603024718/https://www.bbc.com/news/uk-52900700|url-status=live}}</ref> ** ''SpaceX'' បានបាញ់បង្ហោះ និងពង្រាយផ្កាយរណប [[ស្តារលីង]] (Starlink) ចំនួន ៦០ គ្រឿងទៅក្នុងគន្លងផែនដីកម្រិតទាបបានដោយជោគជ័យ ដោយនាំឱ្យចំនួនផ្កាយរណបស្តារលីងសរុបនៅក្នុងគន្លងកើនឡើងដល់ចំនួន ៤៨២ គ្រឿង។<ref>{{cite web|last=Thompson|first=Amy|title=SpaceX launches 60 Starlink satellites and lands rocket in dazzling nighttime liftoff|url=https://www.space.com/spacex-starlink-internet-satellites-launch-success-june-2020.html|access-date=18 May 2024|website=Space.com|date=June 4, 2020|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604072355/https://www.space.com/spacex-starlink-internet-satellites-launch-success-june-2020.html|url-status=live}}</ref> ** [[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី]] លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងភាពអាសន្ន បន្ទាប់ពីប្រេងកាតប្រមាណ ២០,០០០ តោនបានលេចធ្លាយចូលទៅក្នុង[[ទន្លេអាំបាណាយ៉ា]] នៅក្បែរទីក្រុង[[ណូរីលស្ក៍]] នៃតំបន់[[ស៊ីបេរី]]កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២០។<ref>{{Cite news|date=June 4, 2020|title=Vast Arctic oil spill prompts state of emergency|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-52915807|access-date=18 May 2024|archive-date=January 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121190843/https://www.bbc.com/news/world-europe-52915807|url-status=live}}</ref> * ៤ មិថុនា – [[រដ្ឋាភិបាលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងជាតិ]]នៅប្រទេសលីប៊ីបានថ្លែងថា ពួកគេកំពុងកាន់កាប់រដ្ឋធានី[[ទ្រីប៉ូលី]]ទាំងស្រុង បន្ទាប់ពីបានវាយបណ្ដេញកងកម្លាំងនៃ[[កងទ័ពជាតិលីប៊ី]]ចេញពីទីក្រុង។<ref>{{Cite news|date=June 4, 2020|title=Eastern forces quit Libyan capital after year-long assault|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKBN23B1PN|access-date=18 May 2024|archive-date=June 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604114059/https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKBN23B1PN|url-status=live}}</ref> * ៥ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសាំងគីត និងណឺវីសឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ១៥ រូបនៃ[[រដ្ឋសភា (សាំងគីត និងណឺវីស)|រដ្ឋសភា]]ប្រទេស[[សាំងគីត និងណឺវីស]]។<ref>{{cite web |date=August 13, 2020 |title=Elections 2020 {{!}} WINNFM 98.9 |url=https://www.winnmediaskn.com/elections-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813052709/https://www.winnmediaskn.com/elections-2020/ |archive-date=August 13, 2020 |access-date=18 May 2024 |archivedate=សីហា 13, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200813052709/https://www.winnmediaskn.com/elections-2020/ |url-status=dead }}</ref> * ៧ មិថុនា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ទូទាំងសកលលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ៤០០,០០០ នាក់។<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/global-coronavirus-death-toll-tops-400-000-protesters-continue-defy-n1226951|title=Global coronavirus death toll tops 400,000 as protesters continue to defy lockdowns|work=NBC|access-date=18 May 2024|date=June 7, 2020|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607124333/https://www.nbcnews.com/news/world/global-coronavirus-death-toll-tops-400-000-protesters-continue-defy-n1226951|url-status=live}}</ref> * ៨ មិថុនា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បានឈានដល់ ៧ លានករណីនៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{cite news|title=Coronavirus latest: Global infections top 7 million|url=https://www.dw.com/en/coronavirus-latest-global-infections-top-7-million/a-53722461|access-date=18 May 2024|date=June 8, 2020|work=DW|archive-date=June 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608030634/https://www.dw.com/en/coronavirus-latest-global-infections-top-7-million/a-53722461|url-status=live}}</ref> * ៩ មិថុនា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវពី[[សាកលវិទ្យាល័យហា​វើដ]]បានឱ្យដឹងថា ជំងឺកូវីដ-១៩ អាចទំនងជាចាប់ផ្តើមរាលដាលដំបូងនៅក្នុងប្រទេសចិនតាំងពីដើមខែសីហា ឆ្នាំ២០១៩ មកម៉្លេះ នេះបើផ្អែកតាមការសង្កេតឃើញពីបម្រើបម្រាស់ចំណតរថយន្តតាមមន្ទីរពេទ្យ និងលទ្ធផលរាវរកព័ត៌មានតាមបណ្ដាញអ៊ីនធឺណិតរបស់ប្រជាជនចិន។<ref>{{cite news|title=Coronavirus may have been in Wuhan in August, study suggests|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/coronavirus-may-have-been-in-wuhan-in-august-study-suggests|access-date=18 May 2024|date=June 9, 2020|archive-date=June 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609230554/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/coronavirus-may-have-been-in-wuhan-in-august-study-suggests|url-status=live}}</ref> * ១៥ មិថុនា ** ទាហានឥណ្ឌាប្រមាណ ២០ នាក់ និងកងកម្លាំងចិនជាង ៤០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិត ឬទទួលរងរបួសនៅអំឡុងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធនៅឯ[[ជ្រលងភ្នំកាល់វ៉ាន]]។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាឧប្បត្តិហេតុជម្លោះដ៏ធំបំផុតដែលបានកើតឡើងនៅតាមបណ្តោយ[[ជម្លោះព្រំដែនចិន-ឥណ្ឌា|ព្រំដែនចិន-ឥណ្ឌា]]ក្នុងរយៈពេលប្រាំទសវត្សរ៍ចុងក្រោយ។<ref>{{cite web|date=June 16, 2020|editor-last=Ghosh|editor-first=Deepshikha|title=Updates: 20 Indian Soldiers Killed; 43 Chinese Casualties In Ladakh, Says ANI|url=https://www.ndtv.com/india-news/india-china-updates-army-officer-2-soldiers-killed-in-violent-face-off-with-china-in-ladakh-2247070|access-date=18 May 2024|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616081509/https://www.ndtv.com/india-news/india-china-updates-army-officer-2-soldiers-killed-in-violent-face-off-with-china-in-ladakh-2247070|url-status=live}}</ref> ** [[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធតួកគី|កងកម្លាំងតួកគី]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃសាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់|អ៊ីរ៉ង់]]បានចាប់ដៃគ្នាវាយប្រហារតាមរយៈផ្លូវអាកាស និងដោយការប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងនៃ[[គណបក្សពលករឃឺដ]]នៅក្នុងតំបន់ឃឺឌីស្ថាននៃប្រទេស[[អ៊ីរ៉ាក់]]។ ប្រទេសតួកគីចាប់ផ្តើមចេញ[[ប្រតិបត្តិការក្រញាំឥន្ទ្រី និងខ្លាធំ|ប្រតិបត្តិការដីគោក]]នៅក្នុងតំបន់នោះនៅថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា។<ref>{{cite news|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/17/turkey-launches-major-attack-on-kurdish-militants-in-iraq|title=Turkey launches major attack on Kurdish militants in Iraq|date=June 17, 2020|access-date=18 May 2024|archive-date=June 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617221756/https://www.theguardian.com/world/2020/jun/17/turkey-launches-major-attack-on-kurdish-militants-in-iraq|url-status=live}}</ref> * ១៦ មិថុនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនឡើងដល់ ៨ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-16/global-coronavirus-cases-more-than-8-million-as-outbreak-expands/12359162|title=Global coronavirus cases pass 8 million as outbreak expands in Latin America|date=June 16, 2020|newspaper=ABC News|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616170441/https://www.abc.net.au/news/2020-06-16/global-coronavirus-cases-more-than-8-million-as-outbreak-expands/12359162|url-status=live}}</ref> ** [[កូរ៉េ​ខាង​ជើង​]]បានបំផ្ទុះ​កម្ទេចចោលនូវ[[​ការិយាល័យ​ទំនាក់ទំនង​អន្តរ​កូរ៉េ​]]នៅក្នុងក្រុង[[គែសង់]]។ អគារដែលបានកម្ទេចចោលនោះត្រូវបានសាងសង់ឡើង និងបើកសម្ពោធនៅក្នុង​[[ឆ្នាំ ២០១៨|ឆ្នាំ២០១៨]] ដើម្បី​ពង្រឹង​ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite web|title=North Korea blows up liaison office as tensions rise with South|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/south-korea-north-blew-liaison-office-tensions-rise-200616071045580.html|access-date=May 24, 2024|website=aljazeera.com|archive-date=June 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200616205923/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/south-korea-north-blew-liaison-office-tensions-rise-200616071045580.html|url-status=live}}</ref> * ២១ មិថុនា ** [[សូរ្យគ្រាសនៃថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០|សូរ្យគ្រាសចិញ្ចៀនភ្លើង]]បានកើតឡើង។<ref>{{cite web|date=July 13, 2020|title=21 June 2020 Annular Solar Eclipse|url=https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2020-june-21|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621130547/https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2020-june-21|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាស៊ែប៊ីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិក[[រដ្ឋសភា (ស៊ែប៊ី)|រដ្ឋសភា]]ប្រទេស[[ស៊ែប៊ី]]ទាំង ២៥០ រូប។ បក្សកាន់អំណាចគឺ[[ស៊ែប៊ីនឹងមិនឈប់ឡើយ|សម្ព័ន្ធភាពដើម្បីកូនៗរបស់យើង]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈចំនួន ១៨៨ ក្នុងចំណោមអសនៈសរុប ២៥០។<ref>{{cite web |last=EWB |date=June 22, 2020 |title=Serbian parliament left without clear opposition as the ruling party wins partially boycotted elections |url=https://europeanwesternbalkans.com/2020/06/22/serbian-parliament-left-without-clear-opposition-as-the-ruling-party-wins-partially-boycotted-elections/ |access-date=May 24, 2024 |website=European Western Balkans |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625034206/https://europeanwesternbalkans.com/2020/06/22/serbian-parliament-left-without-clear-opposition-as-the-ruling-party-wins-partially-boycotted-elections/ |url-status=live }}</ref> * ២២ មិថុនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានហក់ឡើងដល់ ៩ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news|work=ABC Action News|title=COVID-19 cases worldwide surpass 9 million|url=https://www.abcactionnews.com/news/national/coronavirus/covid-19-cases-worldwide-surpasses-9-million|date=June 22, 2020|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623163115/https://www.abcactionnews.com/news/national/coronavirus/covid-19-cases-worldwide-surpasses-9-million|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីគីរីបាទីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[តាណេទី ម៉ាអាម៉ាវ]] បានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news |date=June 23, 2020 |title=Kiribati's pro-China leader wins re-election in blow to Taiwan |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-china-kiribati-idUSKBN23U038 |access-date=May 24, 2024 |archive-date=March 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317125602/https://www.reuters.com/article/us-china-kiribati-idUSKBN23U038 |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីម៉ាឡាវីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ លោក[[ឡាហ្សារូស ឆាឃ្វេរ៉ា]]នៃ[[គណបក្សសមាជម៉ាឡាវី]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីម៉ាឡាវី|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]។<ref>{{cite web |title=Lazarus Chakwera wins Malawi presidential election |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/6/27/malawi-presidential-election-lazarus-chakwera-declared-winner |access-date=May 24, 2024 |website=www.aljazeera.com |archive-date=April 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403231820/https://www.aljazeera.com/news/2020/6/27/malawi-presidential-election-lazarus-chakwera-declared-winner |url-status=live }}</ref> * ២៤ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិម៉ុងហ្គោលីឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកនៃ[[មហាសភារដ្ឋ]]។ បក្សកាន់អំណាចគឺ[[គណបក្សប្រជាជនម៉ុងហ្គោលី]]បានឈ្នះអាសនៈចំនួន ៦២ ក្នុងចំណោមអសនៈសរុបទាំងអស់ ៧៦។<ref>{{Cite news |date=June 25, 2020 |title=Ruling Mongolian People's Party wins landslide election |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-mongolia-election-idUSKBN23W03K |access-date=May 24, 2024 |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321163851/https://www.reuters.com/article/us-mongolia-election-idUSKBN23W03K |url-status=live }}</ref> * ២៧ មិថុនា ** លោក[[មីឈីអាល់ ម៉ាទីន]]បានឡើងស្នងតំណែងបន្តពីលោក[[លីអូ វ៉ារ៉ាដការ]]ជា[[តាវអ៊ីស៊ីជ]]នៃប្រទេស[[អៀរឡង់]] ខណៈលោកវ៉ារ៉ាដការវិញបានក្លាយជា[[តានីយស្ត៍]]ក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះបីបក្សសម្ព័ន្ធជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{cite web |url=https://www.irishtimes.com/news/politics/miche%C3%A1l-martin-elected-taoiseach-as-head-of-fianna-f%C3%A1il-fine-gael-and-green-coalition-1.4290529 |title=Micheál Martin elected Taoiseach as head of Fianna Fáil, Fine Gael and Green coalition |work=Irish Times |date=June 27, 2020 |access-date=May 24, 2024 |archive-date=June 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200628025854/https://www.irishtimes.com/news/politics/miche%C3%A1l-martin-elected-taoiseach-as-head-of-fianna-f%C3%A1il-fine-gael-and-green-coalition-1.4290529 |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីស្លង់ឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ហ្គូដនី ថូរឡាស៊ូស ចូអានេសុន]] បានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{cite web |date=June 28, 2020 |title=Iceland's president re-elected with 92 percent of the vote |url=https://www.france24.com/en/20200628-iceland-s-president-easily-wins-re-election-with-90-percent-of-votes-partial-results-show |access-date=May 24, 2024 |website=France 24 |archive-date=March 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321165130/https://www.france24.com/en/20200628-iceland-s-president-easily-wins-re-election-with-90-percent-of-votes-partial-results-show |url-status=live }}</ref> * ២៨ មិថុនា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ *** ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ១០ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news|work=Reuters|title=Global coronavirus cases exceed 10 million|url=https://uk.reuters.com/article/uk-health-coronavirus-cases/global-coronavirus-cases-exceed-10-million-idUKKBN23Z00D|date=June 28, 2020|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628133534/https://uk.reuters.com/article/uk-health-coronavirus-cases/global-coronavirus-cases-exceed-10-million-idUKKBN23Z00D|url-status=live}}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិក​បាន​បន្តក្លាយជាប្រទេសដែលមាន​ចំនួនករណីឆ្លង​ច្រើន​បំផុត​​ជាង​ប្រទេស​ដទៃៗ ដោយមានករណីឆ្លងសរុប​ ២.៥ លាន​ករណីដែលត្រូវជា​មួយ​ភាគ​បួន​នៃ​ករណី​សរុបទាំងអស់នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក។<ref>{{cite news |title=U.S. Coronavirus Cases Surpass 2.5 Million: Reuters Tally |url=https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/27/us/27reuters-health-coronavirus-usa-cases.html |access-date=May 24, 2024 |agency=The New York Times |date=June 27, 2020 |archive-date=June 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630114857/https://www.nytimes.com/reuters/2020/06/27/us/27reuters-health-coronavirus-usa-cases.html }}</ref> *** ចំនួនករណីស្លាប់ពីជំងឺកូវីដ-១៩ នៅលើសកលលោកបានកើនលើសពី ៥០០,០០០ ករណី។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-53212430|title=Coronavirus: Covid-19 death toll hits 500,000 worldwide|work=BBC News|date=June 28, 2020|access-date=May 24, 2024|archive-date=June 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628223139/https://www.bbc.com/news/world-53212430|url-status=live}}</ref> * ៣០ មិថុនា – ចិន​បានអនុម័ត[[ច្បាប់​សន្តិសុខ​ជាតិ​ហុងកុង​ឆ្នាំ២០២០|​ច្បាប់​សន្តិសុខ​ជាតិ​ហុងកុង​]] ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យចិន​អាចបង្ក្រាប​រាល់សកម្មភាពប្រឆាំង​ទាំងឡាយលើរដ្ឋធានី​ប៉េកាំង​ទាំងក្នុង និង​ក្រៅប្រទេស។<ref>{{cite news |last1=Buckley |first1=Chris |last2=Bradsher |first2=Keith |last3=May |first3=Tiffany |title=New Security Law Gives China Sweeping Powers Over Hong Kong |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/06/29/world/asia/china-hong-kong-security-law-rules.html |access-date=May 24, 2024 |agency=The New York Times |date=June 29, 2020 |archive-date=July 4, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704010406/https://www.nytimes.com/2020/06/29/world/asia/china-hong-kong-security-law-rules.html |url-status=live }}</ref> === កក្កដា === * ១ កក្កដា – ប្រជាជនរុស្ស៊ីបានសម្ដែងការគាំទ្រចំពោះ[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២០|វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីដែលអនុញ្ញាតឱ្យលោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បន្តកាន់អំណាចរយៈពេលពីរអាណត្តិបន្ថែម ពោលលោកអាចកាន់អំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០៣៦។<ref>{{cite news|work=CNN|title=Russian voters overwhelmingly back a ploy by President Vladimir Putin to rule until 2036|url=https://edition.cnn.com/2020/07/01/europe/russia-referendum-putin-power-2036-intl/index.html|date=July 1, 2020|access-date=7 June 2024|archive-date=July 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701195839/https://edition.cnn.com/2020/07/01/europe/russia-referendum-putin-power-2036-intl/index.html|url-status=live}}</ref> * ៥ កក្កដា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាក្រូអាតឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាទាំង ១៥១ រូប។<ref>{{cite web |date=April 22, 2021 |title=Croatia's ruling conservatives win big in parliamentary vote |url=https://apnews.com/article/health-parliamentary-elections-elections-virus-outbreak-andrej-plenkovic-bd7b200bec96cad1b9f59885b21ad817 |access-date=7 June 2024 |website=AP NEWS |archive-date=March 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328205833/https://apnews.com/article/health-parliamentary-elections-elections-virus-outbreak-andrej-plenkovic-bd7b200bec96cad1b9f59885b21ad817 |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនិកឆ្នាំ២០២០]]៖ បេក្ខភាពនៃ[[គណបក្សបដិវត្តន៍សម័យ]] លោក[[ល្វី អាប៊ីណាដឺរ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនិក|ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]]។<ref>{{Cite news |date=July 6, 2020 |title=Change in Dominican Republic as opposition wins presidency |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-53268860 |access-date=7 June 2024 |archive-date=July 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200705210130/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-53268860 |url-status=live }}</ref> * ៧ កក្កដា ** [[បាតុកម្មប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២០–២០២១|បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]] ទាមទារឱ្យ[[រដ្ឋាភិបាលបូរីសូហ្វទីបី|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីបូរីសូហ្វ]] និងប្រធានរដ្ឋអាជ្ញាលោក[[អ៊ីវ៉ាន ជេស៊ែហ្វ]]ចុះចេញពីតំណែង។<ref>{{cite web|title=Протест пред президентството|url=http://www.btv.bg/video/shows/lice-v-lice/videos/protest-pred-prezidentstvoto.html|access-date=7 June 2024|website=bTV|archive-date=July 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716040523/https://www.btv.bg/video/shows/lice-v-lice/videos/protest-pred-prezidentstvoto.html|url-status=live}}</ref> ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ មនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានចេញតវ៉ាប្រឆាំងនៅមុខអគារ[[រដ្ឋសភា (ស៊ែប៊ី)|រដ្ឋសភា]]ក្នុងទីក្រុង[[បែលក្រាដ]]នៃប្រទេស[[ស៊ែប៊ី]] ទាក់ទិននឹងវិធានការបិទខ្ទប់ដ៏តឹងរ៉ឹងរបស់ប្រធានាធិបតីលោក[[អាឡិចសាន់ដឺ វូសីជ]] ក្រោយពីករណីឆ្លងបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងរដ្ឋធានី។<ref>{{cite web|title=Protest over weekend lockdown turns violent after tear gas fired|url=http://rs.n1info.com/English/NEWS/a617478/Protest-in-front-of-Serbian-parliament-over-announced-curfew.html|access-date=7 June 2024|website=N1 Srbija|date=July 7, 2020|archive-date=August 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809153251/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a617478/Protest-in-front-of-Serbian-parliament-over-announced-curfew.html|url-status=dead|archivedate=សីហា 9, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809153251/http://rs.n1info.com/English/NEWS/a617478/Protest-in-front-of-Serbian-parliament-over-announced-curfew.html}}</ref> * ៨ កក្កដា – សាកសពប្រមាណ ១៨០ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងមហាសុសានមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ជីប៊ូ]] ប្រទេស[[បួគីណាហ្វាសូ]] ដែលធ្លាប់ត្រូវជាទីសមរភូមិប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងចលនាជីហាដ។ គេ​បានកើតការសង្ស័យ​ពីករណីប្រហារ​ជីវិត​ក្រៅ​ប្រព័ន្ធ​តុលាការដោយកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{Cite news|date=July 8, 2020|title='Killing field' had 180 bodies in Burkina Faso|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53333366|access-date=7 June 2024|archive-date=July 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200711041254/https://www.bbc.com/news/world-africa-53333366|url-status=live}}</ref> * ១០ កក្កដា ** [[ធនាគារកណ្ដាលអឺរ៉ុប]]បានទទួលស្គាល់ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]] និង[[ក្រូអាត]]ចូលក្នុង[[យន្តការអត្រាប្តូរប្រាក់អឺរ៉ុប]] (ERM II) ដែលជាដំណាក់កាលចាំបាច់សម្រាប់ប្រទេសដែលមានបំណងចង់ប្រើប្រាស់លុយ[[អឺរ៉ូ]]។<ref>{{Cite news|date=July 10, 2020|title=Bulgaria, Croatia take vital step to joining euro|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-eurozone-economy-croatia-bulgaria-idUSKBN24B2JM|access-date=7 June 2024|archive-date=January 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102141348/https://www.reuters.com/article/us-eurozone-economy-croatia-bulgaria-idUSKBN24B2JM|url-status=live}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលសិង្ហបុរីឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាទាំង ៩៣ រូប។ [[គណបក្សសកម្មភាពប្រជាជន]] ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[លី ស៊ានឡុង]]បានដណ្ដើមអាសនៈចំនួន ៨៣ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ៩៣ នៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រសិង្ហបុរី|សភា]]។<ref>{{Cite news |date=July 10, 2020 |title=Singapore's ruling PAP cedes ground to opposition in pandemic poll |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-singapore-election-idCAKBN24A3A3 |access-date=7 June 2024 |archive-date=March 29, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329144053/https://www.reuters.com/article/us-singapore-election-idCAKBN24A3A3 |url-status=live }}</ref> * ១២ កក្កដា – ជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញឆ្នាំ២០២០]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។ ប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាចលោក​[[អង់ដ្រេជ៍​ ឌូដា]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news |date=July 13, 2020 |title=Poland's Duda narrowly beats Trzaskowski in presidential vote |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021 |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713013502/https://www.bbc.com/news/world-europe-53385021 |url-status=live }}</ref> * ១៩ កក្កដា​ – គ្រោះទឹកជំនន់នៅតាមបណ្តោយ[[ទន្លេព្រហ្មបុត្រ]]បានសម្លាប់មនុស្សអស់ចំនួន ១៨៩ នាក់​ និងនាំឱ្យប្រជាជនប្រមាណ ៤ លាននាក់បាត់បង់ផ្ទះសម្បែងរស់នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងនេប៉ាល់។<ref>{{cite news |title=Floods in India, Nepal displace nearly 4 million people, at least 189 dead {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/floods-in-india-nepal-displace-nearly-4-million-people-at-least-189-dead/articleshow/77054083.cms |website=The Times of India |date=July 19, 2020 |agency=Reuters |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722232655/https://timesofindia.indiatimes.com/india/floods-in-india-nepal-displace-nearly-4-million-people-at-least-189-dead/articleshow/77054083.cms |url-status=live }}</ref> * ២១ កក្កដា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ថ្នាក់ដឹកនាំអឺរ៉ុបបានយល់ព្រមបង្កើតមូលនិធិសង្គ្រោះចំនួន ៧៥០​ ពាន់លានអឺរ៉ូ​​ (៥៨៨ ពាន់លានដុល្លារ) ដើម្បីកសាងសេដ្ឋកិច្ចនៃសហភាពអឺរ៉ុបចំពេលកំពុងរងវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite web |title=EU leaders strike 'historic' $2 trillion deal to rebuild Europe's economy |url=https://edition.cnn.com/2020/07/21/economy/eu-stimulus-coronavirus/index.html |website=CNN |date=July 21, 2020 |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200721055127/https://edition.cnn.com/2020/07/21/economy/eu-stimulus-coronavirus/index.html |url-status=live }}</ref> *​​ ២២ កក្កដា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩​ បានកើនដល់ ១៥​ លានករណីនៅជុំវិញសកលលោក។<ref>{{cite web |title=Global coronavirus cases exceed 15 million: Reuters tally |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-global-cases/global-coronavirus-cases-exceed-15-million-reuters-tally-idUSKCN24N0KK |website=Reuters |date=July 22, 2020 |access-date=8 June 2024 |archive-date=July 22, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722062638/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-global-cases/global-coronavirus-cases-exceed-15-million-reuters-tally-idUSKCN24N0KK |url-status=live }}</ref> * ២៥ កក្កដា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩៖ មេដឹកនាំ[[កូរ៉េខាងជើង]]លោក[[គីម ជុងអ៊ុន]] បានកោះប្រជុំបន្ទាន់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលរបស់លោក​ រួចក៏ប្រកាសជាអាសន្ន​ និងបានបញ្ជាឱ្យបិទខ្ទប់ទីក្រុង[[គែសង់]] បន្ទាប់ពីមានករណីសង្ស័យធ្វើដំណើរត្រឡប់មកពីប្រទេស[[កូរ៉េខាងត្បូង]]វិញ។ បើជាករណីឆ្លងពិតមែននោះ វានឹងក្លាយជាករណីកូវីដ-១៩ ដំបូងបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយប្រទេសកូរ៉េខាងជើង។.<ref>{{Cite news|date=July 26, 2020|title=North Korea declares emergency in border town over first suspected COVID-19 case|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-northkorea-idUSKCN24Q0TC|access-date=8 June 2024 |archive-date=July 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726000626/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-northkorea-idUSKCN24Q0TC|url-status=live}}</ref> * ៣០ កក្កដា – អង្គការ[[ណាសា]]បានបាញ់បង្ហោះបេសកកម្មយានអវកាសទៅភពអង្គារ [[ម៉ារស៍​ ២០២០]] (Mars 2020) របស់ខ្លួនបានដោយជោគជ័យ​ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរក[[ជីវិតលើភពអង្គារ|សញ្ញានៃជីវិតបុរាណ]]នៅលើភពអង្គារ និងប្រមូលសំណាកត្រឡប់មកផែនដីវិញ។ បេសកកម្មនេះផងដែរបានបង្ហាញពីបច្ចេកវិទ្យាថ្មីត្រៀមសម្រាប់នាំ[[អាណានិគមកិច្ចភពអង្គារ|មនុស្សទៅភពអង្គារ]]នាថ្ងៃអនាគត។<ref>{{cite web |title=NASA, ULA Launch Mars 2020 Perseverance Rover Mission to Red Planet |url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-ula-launch-mars-2020-perseverance-rover-mission-to-red-planet |website=NASA |date=July 30, 2020 |access-date=8 June 2024 |archive-date=August 3, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803160858/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-ula-launch-mars-2020-perseverance-rover-mission-to-red-planet/ |url-status=live }}</ref> === សីហា === * ១ សីហា – [[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរបារ៉ាកា]]នៅ[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]បានបើកដំណើរការបន្ទាប់ពីត្រូវពន្យារប្រតិបត្តិការចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក។ វាត្រូវជាស្ថានីយ៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរពាណិជ្ជកម្មដំបូងគេបង្អស់ប្រចាំ[[ពិភពអារ៉ាប់]]។<ref>{{Cite news|date=August 2, 2020|title=Barakah: UAE starts up Arab world's first nuclear plant|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53619916|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803084313/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53619916|url-status=live}}</ref> * ៤ សីហា – ការរក្សាទុកសារធាតុអាម៉ូញ៉ូមនីត្រាតមិនបានល្អបាននាំឱ្យកើតមានហេតុការណ៍ផ្ទុះ និងបង្កការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅ[[កំពង់ផែបៃរូត|កំពង់ផែ]]នៃទីក្រុង[[បៃរូត]] ប្រទេស[[លីបង់]] និងនាំឱ្យស្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ២១៨ នាក់ និងរងរបួសប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ទៀត។ ថ្លៃនៃការខូចខាតទាំងឡាយត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួនពី ១០ ទៅ ១៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ហើយមនុស្សប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ រដ្ឋាភិបាលលីបង់បានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងភាពអាសន្នរយៈពេលពីរសប្តាហ៍។<ref>{{cite web|title=Beirut blast: Explosion rocks city injuring many and made over 300,000 people homeless|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53656220|website=BBC|date=August 4, 2020|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808173704/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53656220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Lebanon gov't declares emergency in Beirut after deadly explosion|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-gov-declares-emergency-beirut-deadly-explosion-200805150901897.html|access-date=July 19, 2024|website=aljazeera.com|archive-date=September 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200909012114/https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-gov-declares-emergency-beirut-deadly-explosion-200805150901897.html|url-status=live}}</ref> * ៥ សីហា – [[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងសុខាភិបាល និងសេវាកម្មមនុស្សនៃសហរដ្ឋអាមេរិក]] លោក[[អាឡិច អាហ្សារ]] បានធ្វើដំណើរទៅកាន់[[តៃវ៉ាន់]] ដែលជាដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការខ្ពស់បំផុតរបស់មន្ត្រីអាមេរិកមកកាន់ប្រទេសនេះក្នុងរយៈពេល ៤០ ឆ្នាំកន្លងមក។ ជាលទ្ធផល [[ចិន]]បានចេញថ្កោលទោសដំណើរទស្សនកិច្ចនេះ។<ref>{{Cite news|date=August 5, 2020|title=U.S. health chief to be highest-ranking official in decades to visit Taiwan, angering China|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-taiwan-usa-idUSKCN25105B|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805021726/https://www.reuters.com/article/us-taiwan-usa-idUSKCN25105B|url-status=live}}</ref> * ៩ សីហា – ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អាឡិចសានដឺ លូកាឆេនកូ]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តជា[[ប្រធានាធិបតីបេឡារុស]]ប្រាំមួយអាណត្តិជាប់ៗគ្នា ដែលបង្កឱ្យមានបាតុកម្មតវ៉ាផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងប្រទេស ខណៈបេក្ខភាពប្រឆាំងចម្បងគឺលោកស្រី[[ស៊្វែតឡាណា ធិកាណូហ្វស្កាយ៉ា]]បានច្រានចោលលទ្ធផលបោះឆ្នោតនេះ។ ប្រាំពីរថ្ងៃក្រោយមក ដំណើរហែក្បួននយោបាយដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសបេឡារុសបានលេចឡើង ដោយមានមនុស្សចូលរួមប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់នៅរដ្ឋធានី[[មីនស្កឹ]] និងចំនួន ២០០,០០០ ទៀតនាក់នៅតាមទីក្រុង និងទីប្រជុំជនដទៃ។<ref name="freedom_march_1">{{cite news|date=August 16, 2020|title=Мінск. А вось сколькі людзей прыйшло да Стэлы, каб дамагчыся перагляду вынікаў выбараў. Па адчуванням, іх тут разы ў чатыры больш, чым было на лукашэнкаўскім мітынгу. То бок, тут ужо 200-300 тысяч чалавек, і людзі працягваюць падыходзіць!|website=Telegram|url=https://t.me/euroradio/5424|access-date=July 19, 2024|archive-date=September 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913042613/https://t.me/euroradio/5424|url-status=live}}</ref> * ១០ សីហា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងបានកើនលើសពី ២០ លាននាក់នៅទូទាំងសកលលោក។<ref>{{cite news |title=Global report: coronavirus cases pass 20m as WHO points to 'green shoots of hope' |url=https://www.theguardian.com/world/2020/aug/11/global-report-coronavirus-cases-pass-20m-as-who-points-to-green-shoots-of-hope |access-date=July 19, 2024 |first=Alison |last=Rourke |newspaper=The Guardian |date=August 11, 2020 |archive-date=August 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811043202/https://www.theguardian.com/world/2020/aug/11/global-report-coronavirus-cases-pass-20m-as-who-points-to-green-shoots-of-hope |url-status=live }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលទ្រីនីតេ និងតូបាគោឆ្នាំ២០២០]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសភាតំណាងរាស្រ្ត ទាំង ៤១ រូប។ គណបក្ស[[ចលនាជាតិប្រជាជន]] ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ឃីថ រោលី]] បានឈ្នះអាសនៈចំនួន ២២ ក្នុងចំណោមអាសនៈសរុប ៤១។<ref>{{Cite news |date=August 11, 2020 |title=Trinidad and Tobago PM claims election victory for ruling party |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-trinidadtobago-election-idUSKCN2570E4 |access-date=July 19, 2024 |archive-date=April 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417145659/https://www.reuters.com/article/us-trinidadtobago-election-idUSKCN2570E4 |url-status=live }}</ref> * ១១ សីហា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសថា រុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ ដំបូងគេបង្អស់។<ref>{{cite news|title=Coronavirus: Putin says vaccine has been approved for use|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53735718|access-date=July 19, 2024|agency=BBC News|date=August 11, 2020|archive-date=August 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811110212/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53735718|url-status=live}}</ref> * ១៣ សីហា – [[អ៊ីស្រាអែល]] និង[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]បានព្រមព្រៀងធ្វើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងនិយតកម្មអ៊ីស្រាអែល–អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម|និយតកម្មទំនាក់ទំនង]]ទ្វេភាគី ដែលនាំឱ្យកើតជា[[ដំណើរសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់ទីបី]]។<ref>{{cite news|title=Israel and UAE strike historic deal to normalise relations|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-53770859|access-date=July 19, 2024|agency=BBC News|date=August 13, 2020|archive-date=November 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104042342/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-53770859|url-status=live}}</ref> * ១៥ សីហា – នាវាដឹកទំនិញជប៉ុនឈ្មោះ ''វ៉ាកាស៊ីអុ'' ដែលបានជាប់គាំងនៅលើថ្មប៉ប្រះទឹកក្នុងប្រទេស[[ម៉ូរីស]]កាលពីមួយខែមុននេះ បានបាក់ដាច់ចេញជាពីរផ្នែក។ ជាលទ្ធផល ប្រេងប្រហែល ១,០០០ តោនត្រូវកំពប់ចូលទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ដោយបង្កជា[[គ្រោះមហន្តរាយបរិស្ថាន]]ដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសម៉ូរីស។<ref>{{Cite news|date=August 16, 2020|title=Japanese ship involved in Mauritius oil spill breaks apart|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-mauritius-environment-japan-idUSKCN25B09K|access-date=September 5, 2020|archive-date=September 2, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200902142706/https://www.reuters.com/article/us-mauritius-environment-japan-idUSKCN25B09K|url-status=live}}</ref> * ១៨ សីហា – សង្កុបកម្មនៅ​ក្នុង​មូលដ្ឋាន​យោធា​ដោយពល​ទាហាន​នៃ​[[កង​កម្លាំង​ប្រដាប់​អាវុធ​ម៉ាលី]]បាន​វិវត្ត​ក្លាយទៅ​ជា[[រដ្ឋប្រហារម៉ាលីឆ្នាំ២០២០|​រដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាល]]។ លោកប្រធានាធិបតី[[អ៊ីប្រាហ៊ីម ប៊ូបាកា គីយតា]] និងនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ូប៊ូ ស៊ីសេ]] រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃរដ្ឋាភិបាល និងយោធាផ្សេងៗទៀតត្រូវបានចាប់ខ្លួន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកគីយតាបានប្រកាសលាលែងពីតំណែងតាមរយៈកញ្ចក់ទូរទស្សន៍រដ្ឋ។<ref>{{Cite news|date=August 18, 2020|title=Mali president 'seized by mutinying soldiers'|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53825673|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818210145/https://www.bbc.com/news/world-africa-53825673/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|date=August 18, 2020|title=Mali's president announces resignation after armed mutiny|url=https://apnews.com/54737684e3e2a84f9b44656de7343e56|access-date=July 19, 2024|website=AP NEWS|archive-date=August 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818190257/https://apnews.com/54737684e3e2a84f9b44656de7343e56|url-status=live}}</ref> * ១៩ សីហា – [[តុលាការពិសេសសម្រាប់លីបង់]]បានកាត់ទោសសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃក្រុម[[ហេសបុលឡា]]ម្នាក់ឈ្មោះ[[សាលីម អៃយ៉ាស]]ដោយអវត្តមាន ពីបទធ្វើឃាតកម្មអតីត[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីលីបង់]]លោក[[រ៉ាហ្វិក ហារីរី]]កាលពីឆ្នាំ២០០៥។<ref>{{Cite news|title=Rafik Hariri tribunal: Guilty verdict over assassination of Lebanon ex-PM|work=BBC News|date=August 18, 2020|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53601710|access-date=July 19, 2024|archive-date=February 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212003222/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53601710|url-status=live}}</ref> * ២២ សីហា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ទូទាំងសកលលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនឡើងលើសពី ៨០០,០០០ នាក់។<ref>{{Cite news|date=August 22, 2020|title=Global Death Toll From Virus Surpasses 800,000|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/08/22/world/covid-19-coronavirus.html|access-date=July 19, 2024|issn=0362-4331|archive-date=August 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200823184407/https://www.nytimes.com/2020/08/22/world/covid-19-coronavirus.html|url-status=live}}</ref> * ២៥ សីហា – ទ្វីប[[អាហ្រ្វិក]]ត្រូវបានប្រកាសថាលែងមាន[[ជំងឺគ្រុនស្វិតដៃជើង]]ធម្មជាតិទៀតហើយ ដោយវាត្រូវជាវីរុសទីពីរប៉ុណ្ណោះដែលត្រូវបានកម្ចាត់ចោលចេញពីទ្វីបនេះចាប់តាំងពីជំងឺអុតស្វាយកាលពី ៤០ ឆ្នាំមុន។<ref>{{cite news|title=Africa declared free of wild polio in 'milestone'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-53887947|access-date=July 19, 2024|agency=BBC News|date=August 25, 2020|archive-date=August 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825072202/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-53887947|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Africa eradicates wild poliovirus |url=https://www.afro.who.int/news/africa-eradicates-wild-poliovirus |access-date=July 19, 2024 |agency=WHO |date=August 25, 2020 |archive-date=August 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200827024643/https://www.afro.who.int/news/africa-eradicates-wild-poliovirus |url-status=live }}</ref> * ២៨ សីហា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]កាន់អំណាចយូរជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រជប៉ុន]]គឺលោក[[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]] បានប្រកាសលាលែងពីតំណែង ដោយលើកឡើងពីបញ្ហាសុខភាព។<ref>{{cite news|title=Japan PM Abe announces his resignation at press conference|url=https://english.kyodonews.net/news/2020/08/49143d2e31c6-breaking-news-abes-health-status-remains-unchanged-top-govt-spokesman.html|newspaper=Kyodo News|date=August 28, 2020|access-date=July 19, 2024|archive-date=August 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200829000637/https://english.kyodonews.net/news/2020/08/49143d2e31c6-breaking-news-abes-health-status-remains-unchanged-top-govt-spokesman.html|url-status=live}}</ref> * ៣០ សីហា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ចំនួនករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ២៥ លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ខណៈប្រទេសឥណ្ឌាបានបន្តកត់ត្រាកំណើនករណីឆ្លងប្រចាំថ្ងៃខ្ពស់បំផុត។<ref>{{cite news |last1=Dellanna |first1=Alessio |title=Coronavirus: Global cases pass 25 million as India records record spike |url=https://www.euronews.com/2020/08/30/coronavirus-india-reports-worst-single-day-spike-in-the-world-with-over-78-000-new-cases |access-date=July 19, 2024 |agency=Euronews |date=August 30, 2020 |archive-date=August 31, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831081743/https://www.euronews.com/2020/08/30/coronavirus-india-reports-worst-single-day-spike-in-the-world-with-over-78-000-new-cases |url-status=live }}</ref> === កញ្ញា === * ៣ កញ្ញា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ូដង់]] លោក[[អាប់ដាល់ឡា ហាំដុក]] និងមេដឹកនាំនៃ[[ចលនារំដោះប្រជាជនស៊ូដង់-ជើង]] លោក[[អាប់ដេឡាស៊ីស អាល់-ហ៊ីលូ]] បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដើម្បីផ្លាស់ប្តូរប្រទេសទៅជា[[អសាសនរដ្ឋ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានកើតឡើងរយៈពេលបីថ្ងៃក្រោយការចុះហត្ថលេខានៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពរវាង[[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ូដង់]] និង[[រណសិរ្សបដិវត្តន៍ស៊ូដង់]] ដែលចលនារបស់លោកហ៊ីលូមិនព្រមចូលរួម។ ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក គឺនៅថ្ងៃទី៣ ខែតុលា រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយក្រុមឧទ្ទាមសំខាន់ៗ រួមទាំងចលនារំដោះប្រជាជនស៊ូដង់ផងដែរ បន្ទាប់ពីក្រុមនេះបានបដិសេ ធមិនចូលរួមក្នុងកិច្ចចរចាមុនៗ។<ref>{{cite web|title=Sudan, major rebel group agree to resume peace talks|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/09/sudan-major-rebel-group-agree-resume-peace-talks-200904132258379.html|access-date=30 July 2024|website=www.aljazeera.com|archive-date=September 4, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200904155424/https://www.aljazeera.com/news/2020/09/sudan-major-rebel-group-agree-resume-peace-talks-200904132258379.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Dumo|first=Denis|date=October 3, 2020|title=Sudan and main rebel groups formalise peace deal|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics-idUSKBN26N3MO|access-date=30 July 2024|archive-date=October 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201003125656/https://www.reuters.com/article/us-sudan-politics-idUSKBN26N3MO|url-status=live}}</ref> * ៤ កញ្ញា ** សម្ដេចប៉ាបព្រះ[[បេណេឌីកទី១៦]] បានក្លាយជាសម្តេចប៉ាបដែលមានព្រះជន្មាយុវែងបំផុតដោយព្រះអង្គមានអាយុ ៩៣ ឆ្នាំ ៤ ខែ និង ១៦ ថ្ងៃ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Benedicto XVI es ya el papa más anciano de toda la historia |url=https://www.msn.com/es-mx/news/other/benedicto-xvi-es-ya-el-papa-m%C3%A1s-anciano-de-toda-la-historia/ar-BB18IsG8?ocid=msedgdhp |website=www.msn.com |publisher=DW News |access-date=30 July 2024 |archive-date=September 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200913061012/https://www.msn.com/es-mx/news/other/benedicto-xvi-es-ya-el-papa-m%C3%A1s-anciano-de-toda-la-historia/ar-BB18IsG8?ocid=msedgdhp |url-status=live }}</ref> ** ប្រទេស[[កូសូវ៉ូ]] និង[[ស៊ែប៊ី]]បានប្រកាសពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងកូសូវ៉ូ–ស៊ែប៊ីឆ្នាំ២០២០|ការធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច]]ជាមួយគ្នា។ ប្រទេសទាំងពីរបានប្ដូរទីតាំង[[ទំនាក់ទំនងការបរទេសអ៊ីស្រាអែល|ស្ថានទូតអ៊ីស្រាអែល]]រៀងៗខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម​]] ដោយក្លាយខ្លួនជាប្រទេសទីបី​​ និងទីបួនប៉ុណ្ណោះដែលទទួលស្គាល់យេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite web|last=Agencies|date=September 4, 2020|title=Kosovo, Serbia normalize economic ties, improve Israel relationship in US-brokered talks|url=https://www.dailysabah.com/world/europe/kosovo-serbia-normalize-economic-ties-improve-israel-relationship-in-us-brokered-talks|access-date=30 July 2024|website=Daily Sabah|archive-date=September 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200913055406/https://www.dailysabah.com/world/europe/kosovo-serbia-normalize-economic-ties-improve-israel-relationship-in-us-brokered-talks|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=September 4, 2020|title=Serbia, Kosovo to open Israel embassies in Jerusalem|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-serbia-kosovo-usa-jerusalem-idUSKBN25V2GF|access-date=30 July 2024|archive-date=September 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200905043951/https://www.reuters.com/article/us-serbia-kosovo-usa-jerusalem-idUSKBN25V2GF|url-status=live}}</ref> ** ប្រទេស[[បារ៉ែន]] និងអ៊ីស្រាអែលបានព្រមព្រៀងធ្វើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងនិយតកម្មបារ៉ែន–អ៊ីស្រាអែល|និយតកម្មទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី]] ដែលនាំឱ្យកើតជា[[ដំណើរសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល-អារ៉ាប់ទីបួន]]។<ref name="Reuters">{{Cite news|date=December 16, 2018|title=Bahrain foreign minister defends Australia's decision on Jerusalem|work=Reuters|url=https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN1OF09G|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213014745/https://af.reuters.com/article/worldNews/idAFKBN1OF09G|archive-date=February 13, 2019|access-date=December 10, 2019}}</ref> * ៦ កញ្ញា – [[ព្យុះទីហ្វុងហៃសិន (២០២០)|ព្យុះទីហ្វុងហៃសិន]]បានបោកគួចចូលទឹកដីប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង មុនពេលបន្តចូលទៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េខាងជើង​ បង្កជាគ្រោះទឹកលិចជាច្រើនកន្លែង។<ref name="Nikkei">{{cite news |title=North Korea dispatches troops to rebuild after Typhoon Haishen |url=https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/North-Korea-dispatches-troops-to-rebuild-after-Typhoon-Haishen |access-date=September 8, 2020 |work=Nikkei Asian Review |date=September 8, 2020 |archive-date=September 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908115710/https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/North-Korea-dispatches-troops-to-rebuild-after-Typhoon-Haishen |url-status=live }}</ref> * ១៤ កញ្ញា ** ឈ្មោះអតីត[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី]] លោក[[ណាជីប ​រ៉ាហ្សាក់]]ត្រូវបានចុះបញ្ជីនៅក្នុងប្រព័ន្ធទិន្នន័យរបស់[[គណៈកម្មាធិការប្រឆាំងអំពើពុករលួយម៉ាឡេស៊ី]] អំពីជនល្មើសអំពើពុករលួយដែលត្រូវបានកាត់ទោសនៅក្នុងស្រុក។<ref>{{cite web|last=Lim|first=Ida|date=September 14, 2020|title=Najib makes MACC's online list of corruption offenders after SRC conviction|url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/09/14/najib-makes-maccs-list-of-corruption-offenders-database-online-after-src-co/1903064|access-date=30 July 2024|website=www.malaymail.com|archive-date=May 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531035452/https://www.malaymail.com/news/malaysia/2020/09/14/najib-makes-maccs-list-of-corruption-offenders-database-online-after-src-co/1903064|url-status=live}}</ref> ** [[សមាគមន៍ភូមិន្ទតារាសាស្ត្រ]]បានប្រកាសអំពីការរកឃើញនៃសារធាតុ[[ផូស្វីន]]នៅក្នុងបរិយាកាស[[ភពសុក្រ]] ដោយនេះត្រូវជាសារធាតុបញ្ជាក់ពីវត្តមានរបស់អតិសុខុមជីវិត។<ref>{{cite web|title=Hints of life on Venus|url=https://ras.ac.uk/news-and-press/news/hints-life-venus|access-date=30 July 2024|website=The Royal Astronomical Society|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915210324/https://ras.ac.uk/news-and-press/news/hints-life-venus|url-status=live}}</ref> *​ ១៦ កញ្ញា ** បេសកកម្មស្វែងរកការពិតរបស់​[[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានចោទប្រកាន់[[រដ្ឋាភិបាលវេណេស៊ុយអេឡា]] ពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]] រួមទាំងករណីសម្លាប់ ការធ្វើទារុណកម្ម អំពើហិង្សាចំពោះក្រុមបក្សប្រឆាំងនយោបាយ និងការបាត់ខ្លួនឥស្សរជនមួយចំនួនចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៤។ លោកប្រធានាធិបតី[[នីកូឡាស់ ម៉ាឌូរ៉ូ]] និងរួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់វេណេស៊ុយអេឡាផ្សេងទៀតគឺស្ថិតនៅក្នុងចំណោមអ្នកដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងការចោទប្រកាន់នេះ។<ref>{{Cite news|date=September 16, 2020|title=Venezuela: UN investigators accuse authorities of crimes against humanity|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-54176927|access-date=30 July 2024|archive-date=September 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924201326/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-54176927|url-status=live}}</ref> ** លោក[[យ៉ូស៊ីហ៊ីដិ ស៊ូហ្កា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៃប្រទេសជប៉ុន​]]​ ដោយឡើងកាន់តំណែងបន្តពីលោក[[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]]។<ref>{{Cite news|date=September 16, 2020|title=Yoshihide Suga elected Japan's new prime minister succeeding Shinzo Abe|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-54172461|access-date=30 July 2024|archive-date=October 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028113620/https://www.bbc.com/news/world-asia-54172461|url-status=live}}</ref> ** [[ព្យុះវេរម្ភវាតសាល់លី]]បានបោកបក់សម្រុកចូលតំបន់ឆ្នេរនៃរដ្ឋ[[អាឡាបាម៉ា]] ដោយបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតជាទឹកប្រាក់សរុបជាង ៨ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក និងបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨ នាក់។ * ១៧ កញ្ញា – ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩​៖ ចំនួនករណីឆ្លងសរុបនៃជំងឺកូវីដ-១៩​ នៅទូទាំងសកលលោកបានកើនលើសពី ៣០ លានករណី។<ref>{{cite web|date=September 17, 2020|title=Coronavirus cases top 30 million worldwide|url=https://medicalxpress.com/news/2020-09-coronavirus-cases-million-worldwide.html|access-date=30 July 2024|website=Medical Xpress|archive-date=November 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201105111119/https://medicalxpress.com/news/2020-09-coronavirus-cases-million-worldwide.html|url-status=live}}</ref> * ២០ កញ្ញា – សារព័ត៌មាន ''Buzzfeed'' ​និង[[សម្ព័ន្ធអ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេតអន្តរជាតិ]] (ICIJ)​ បានចេញផ្សាយឯកសារហ៊្វីនសិន​ (FinCEN) ដែលជាបណ្ដុំឯកសារចំនួន ២,៦៥៧ ពណ៌នាអំពីប្រតិបត្តិការមន្ទិលជាង ២០០,០០០ ករណីដែលបានកើតឡើងនៅរវាងឆ្នាំ១៩៩៩ និងឆ្នាំ២០១៧ នៅតាមស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុសកលជាច្រើន​ ដោយ[[បណ្តាញអនុវត្តឧក្រិដ្ឋកម្មហិរញ្ញវត្ថុ]] ដែលមានតម្លៃសរុបជាង ២ ពាន់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។<ref>{{cite web|date=September 19, 2020|title=About the FinCEN Files investigation|url=http://www.icij.org/investigations/fincen-files/about-the-fincen-files-investigation/|access-date=31 July 2024|website=ICIJ|archive-date=September 22, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922120559/https://www.icij.org/investigations/fincen-files/about-the-fincen-files-investigation/|url-status=live}}</ref> * ២១ កញ្ញា – ក្រុមហ៊ិន[[មីក្រូសូប]]បានព្រមព្រៀងទិញក្រុមហ៊ុនគ្រប់គ្រងហ្គេមវីដេអូ ''ZeniMax Media'' រួមទាំង ''Bethesda Softworks'' និងព្រមទាំងក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធក្នុងតម្លៃ ៧.៥ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ដោយវាបានក្លាយជាការទិញកាន់កាប់ដ៏ធំបំផុត និងថ្លៃបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃឧស្សាហកម្មហ្គេមវីដេអូ។<ref>{{Cite news|date=September 21, 2020|title=Microsoft to Buy Bethesda for $7.5 Billion to Boost Xbox|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-21/microsoft-to-buy-bethesda-studios-for-7-5-billion-to-boost-xbox|access-date=30 July 2024|website=Bloomberg.com|archive-date=May 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503195044/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-09-21/microsoft-to-buy-bethesda-studios-for-7-5-billion-to-boost-xbox|url-status=live}}</ref> * ២៧ កញ្ញា –​ [[សង្គ្រាមណាហ្គ័រណូ-ការ៉ាបាក់លើកទី២]] បានផ្ទុះឡើងរវាងប្រទេស[[អាមេនី]] និង[[អាស៊ែបៃសង់]]។​​​​ ប្រទេសទាំងពីរ​ និងរួមទាំង[[សាធារណរដ្ឋអាតសាក់]]បានប្រកាសអនុវត្តច្បាប់អាជ្ញាសឹកនៅក្នុងទឹកដីរៀងៗខ្លួន​ និងថែមទាំងចាប់ផ្ដើមកេណ្ឌពលកម្លាំងត្រៀមប្រយុទ្ធ។<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU|title=Azerbaijan's parliament approves martial law, curfews – president's aide|publisher=Reuters|date=September 27, 2020|access-date=30 July 2024|archive-date=September 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928062034/https://www.reuters.com/article/armenia-azerbaijan-curfew/azerbaijans-parliament-approves-martial-law-curfews-presidents-aide-idINKBN26I0OU|url-status=live}}</ref> * ២៩ កញ្ញា ** ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖​ ករណីស្លាប់ដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនឡើងលើសពី ១ លានករណី។<ref>{{Cite news|date=September 29, 2020|title=Coronavirus: Global Covid-19 death toll passes one million|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-54334496|access-date=30 July 2024|archive-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929012202/https://www.bbc.co.uk/news/world-54334496|url-status=live}}</ref> ** [[ព្រះអេមារគុយវ៉ែត​|ព្រះអេមារនៃរដ្ឋគុយវ៉ែត]] ព្រះចៅ[[សាបា​ អាល់-អាម៉ាដ អាល់-ចាប៊ែរ​ អាល់-សាបា|សាបា អាល់-សាបា]]បានចូលព្រះទិវង្គតក្នុងព្រះជន្មាយុ ៩១ ព្រះវស្សា។​​ ព្រះរជ្ជទាយាទ​ ព្រះអង្គ[[ណាវ៉ាហ្វ អាល់-អាមាដ អាល់-ចាបែរ អាល់-សាបា]]បានឡើងសោយរាជ្យបន្តពីព្រះរាជបិតាទ្រង់។<ref>{{Cite news|date=September 29, 2020|title=Kuwait Emir Sheikh Sabah al-Sabah dies aged 91|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-54340988|access-date=31 July 2024|archive-date=September 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200929152357/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-54340988|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=September 29, 2020|title=Kuwait names Crown Prince Sheikh Nawaf al-Ahmad al-Sabah as new emir|work=Al Arabiya|url=https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/09/29/Kuwait-names-Crown-Prince-Sheikh-Nawaf-al-Ahmad-al-Sabah-as-new-emir|access-date=31 July 2024|archive-date=January 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101014223/https://english.alarabiya.net/en/News/gulf/2020/09/29/Kuwait-names-Crown-Prince-Sheikh-Nawaf-al-Ahmad-al-Sabah-as-new-emir|url-status=live}}</ref> ===តុលា=== * ៥ តុលា &ndash;​ ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩៖ ករណីឆ្លងនៃជំងឺកូវីដ-១៩ នៅជុំវិញសកលលោកបានកើនលើសពី ៣៥ លានករណី។​​ ព័ត៌មាននេះបានចេញចំពេលអង្គការសុខភាពពិភពលោកបានចេញរបាយការណ៍ប៉ាន់ស្មាន់ថាករណីសរុបសកលអាចមានចំនួន ៧៦០ លានករណី​ ដែលស្មើនឹងមួយភាគដប់នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក។<ref>{{cite web|url=https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/10/pandemic-tops-35-million-cases-disrupts-mental-health-services|title=Pandemic tops 35 million cases, disrupts mental health services|website=CIDRAP|date=October 5, 2020|access-date=16 August 2024|author=Schnirring, Lisa|archive-date=October 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024075901/https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/10/pandemic-tops-35-million-cases-disrupts-mental-health-services|url-status=live}}</ref> * ១៥ តុលា ** [[បាតុកម្មថៃឆ្នាំ២០២០]]៖ រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងគ្រាអាសន្ន "ធ្ងន់ធ្ងរ" ដោយហាមប្រាមការប្រមូលផ្តុំមនុស្សចាប់ពី ៥ នាក់ឡើងទៅ ខណៈការបង្រ្កាបលើបាតុករកំពុងចាប់ផ្ដើមមមាញឹក និងការដាក់ពិរុទ្ធកម្មប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។<ref>{{cite news|title=Twenty protesters arrested, planned Thursday rally prohibited|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/politics/2002603/twenty-protesters-arrested-planned-thursday-rally-prohibited|access-date=16 August 2024|website=Bangkok Post}}</ref> ** [[ប្រធានាធិបតីកៀគីស្ថាន]] លោក[[ស៊ូរូនប៊េ ជីនបេកូហ្វ]]​បានលាចុះពីតំណែង​ក្រោយពីមាន[[បដិវត្តន៍កៀគីស្ថានឆ្នាំ២០២០|បាតុកម្មធំៗ]]បានផ្ទុះឡើងប៉ុន្មានសប្តាហ៍នេះ​ដែលជាឆ្លើយតបទៅនឹងលទ្ធផល[[ការបោះឆ្នោតសភាកៀគីស្ថានឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតសភាកាលដើមខែតុលា]]។ ប្រធានបក្សប្រឆាំង លោក[[សាឌីវ ចាប៉ារូហ្វ]]បានចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីស្តីទី និងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកៀគីស្ថាន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសកៀគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite news|last=Merz|first=Theo|date=October 16, 2020|title=Ex-prisoner Sadyr Japarov confirmed as Kyrgyzstan president|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/16/kyrgyzstan-parliament-confirms-sadyr-japarov-new-president|access-date=16 August 2024|archive-date=November 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101094625/https://www.theguardian.com/world/2020/oct/16/kyrgyzstan-parliament-confirms-sadyr-japarov-new-president|url-status=live}}</ref> ==ថ្ងៃកំណើត និងថ្ងៃមរណភាព== {{Main|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ថ្ងៃកំណើតក្នុងឆ្នាំ ២០២០|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ ២០២០}} == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២០]] hirqyknolva0ln0arvr2wwuz9l0cwwn 0 42629 338334 255378 2026-08-05T07:09:43Z ~2026-43155-67 52363 ជំនួសខ្លឹមសារនៃទំព័រដោយ 'តេង លីហួរ' 338334 wikitext text/x-wiki តេង លីហួរ 2zh15w47jsozhpaowh8wnj2lc1ykve2 0 43724 338331 302814 2026-08-05T02:07:38Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338331 wikitext text/x-wiki '''បាយសាច់ជ្រូក''' គឺជាបាយនិងសាច់ជ្រូករបស់ខ្មែរ។ ជាទូទៅវាត្រូវបានគេប្រើជាអាហារពេលព្រឹក។ គ្រឿងផ្សំបាយសាច់ជ្រូកគឺជា៖ * ប្រឡាក់សាច់ជ្រូកដែលបានកាត់ហើយជាបន្ទះជាមួយនឹង * ស្ករត្នោត​ * ខ្ទឹម​ * ខ្ទិះដូង​ * ទឹកត្រី។ == របៀបរៀបចំ== ដួសបាយដាក់ចានរាបហើយនៅចំហៀង ជាមួួយនឹងសាច់ជ្រូកនៅម្ខាងទៀត។ បន្ទាប់មកដាក់ខ្ទឹមបំពងរោយពីលើបាយនិងសាច់ជ្រូកដោយមានជ្រក់ត្រសក់និងមើមឆៃថាវនៅជាមួយ។ <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/travel/article/top-cambodia-foods-intl-hnk/index.html|title=30 Cambodian foods every visitor needs to try|first=Lina|last=Goldberg|website=CNN|language=en|access-date=2020-04-12}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.196flavors.com/cambodia-bai-sach-chrouk/|title=Cambodia: Bai Sach Chrouk|date=2018-08-11|website=196 flavors|language=en-US|access-date=2020-04-12|archivedate=2023-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230325192019/https://www.196flavors.com/cambodia-bai-sach-chrouk/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sandiegouniontribune.com/lifestyle/food-and-cooking/sdut-Cambodian-food-cuisine-2013oct01-htmlstory.html|title=Taste of Cambodia|date=2013-10-01|website=San Diego Union-Tribune|language=en-US|access-date=2020-04-12}}</ref> បាយសាច់ជ្រូកត្រូវបានធ្វេីឡេីងពីសាច់ជ្រូកដែលប្រលាក់ជាមួយស្ករត្នោត ខ្ទឹមស ខ្ទិះដូង និងទឹកត្រី។ ការប្រឡាក់សាច់ជ្រូកគឺអាស្រ័យទៅតាមតំបន់។ បាយសាច់ជ្រូកត្រូវបានគេបរិភោគជាមួយទឹកស៊ុបមាន់ហេីយក្នុងទឹកស៊ុបនោះគេដាក់ឆៃថាវនិងរោយស្លឹកខ្ទឹម។ បាយសាច់ជ្រូកជាទូទៅគេតែងតែយកសាច់ជ្រូកទៅអាំងនៅលេីភ្លេីងធ្យូងក្តៅៗ។ នេះជាប្រភេទអាហារពេលព្រឹករបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ == ឯកសារយោង ==   [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបខ្មែរ]] pjris7om4gedoj4tfoiqlkwbu5tqgr0 0 44589 338324 335298 2026-08-05T00:00:17Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338324 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2022 collage V1.png|ពីខាងឆ្វេងទៅស្តាំក្នុងទម្រង់ទ្រនិចនាឡិកា៖ ផ្លូវប្រសព្វនៅ[[ស្ថានីយ៍យ៉ាម៉ាតុ-សៃដៃជិ]] ប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពី[[ការធ្វើឃាតរបស់លោកស៊ីនហ្សូ អាបេ|ឃាតកម្មលោកស៊ីនហ្សូ អាបេ]], បាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនៅស្រីលង្កា ខាងមុខលេខាធិការដ្ឋានប្រធានាធិបតី, នៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា [[ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វាឆ្នាំ ២០២២|ការរីករាលដាលនៃជំងឺអ៊ុតស្វា]]បានចាប់ផ្តើមនៅ[[សហរាជាណាចក្រ|ចក្រភពអង់គ្លេស]], ព្រះបរមសពរបស់អេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៅក្នុងវិមានវេស្តមីនស្ទ័រ; កុមារ​ម្នាក់​ឈរ​នៅ​លើគំនរ​ផ្ទះបាក់បែក​​បន្ទាប់​ពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាននៃខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២]], ទិដ្ឋភាពពីពិធីបើក[[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] នៅរដ្ឋធានី[[ប៉េកាំង]] [[ប្រទេសចិន]], បាតុករនៅឯទីលានអាកតូបេអំឡុង[[ការបះបោរនៅកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ ២០២២]], រថក្រោះ BMP-៣ របស់រុស្ស៊ីនៅក្បែរទីក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]ដែលត្រូវបានបំផ្លាញអំឡុង[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២]] ដែលជាផ្នែកមួយនៃ[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]។|430x430px|thumb rect 0 0 400 200 [[ការធ្វើឃាតរបស់លោកស៊ីនហ្សូ អាបេ]] rect 400 0 800 400 [[បាតុកម្មនៅស្រីលង្កាឆ្នាំ២០២២]] rect 800 0 1200 400 [[ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វាឆ្នាំ ២០២២]] rect 0 400 600 800 [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]] rect 600 400 1200 800 [[ការសោយទិវង្គតរបស់សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២]] rect 0 800 400 1200 [[ការបះបោរនៅកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ ២០២២]] rect 400 800 800 1200 [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] rect 800 800 1200 1200 [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាននៃខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២]]</imagemap> {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្ស]]''' |[[សតវត្សទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០១៩|២០១៩]] • [[ឆ្នាំ ២០២០|២០២០]] • [[ឆ្នាំ ២០២១|២០២១]] • [[ឆ្នាំ ២០២២|គ.ស. ២០២២]] • [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២២ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៦៦ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២២ ''MMXXII'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៥ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧១ ԹՎ ՌՆՀԱ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧២ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៧៨–១៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៣–១៩៤៤ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤២៩ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧២ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៨០ [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាបិតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|Eliz. ២]] – ១ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៤ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់ទីន]]''' |៧៥៣០–៧៥៣១ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |辛丑年 <small>([[ឆ្លូវ]] ធាតុដែក)</small> ៤៧១៨ ឬ ៤៦៥៨   ''— ដល់ —'' 辛丑年 <small>([[ខាល]] ធាតុទឹក)</small> ៤៧១៩ ឬ ៤៦៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៣៨–១៧៣៩ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៤–២០១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨២–៥៧៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៧៨–២០៧៩ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៣–១៩៤៤ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២១–៥១២២ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២២ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២២–២០២៣ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០០–១៤០១ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៣–១៤៤៤ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៤]] <small>(令和４年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៥–១៩៥៦ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១១ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |ហ្គ្រេហ្គោរៀនដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៥ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១១ <small>民國111年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៤ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៥ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |阴金牛年 <small>(ឆ្លូវញីធាតុដែក)</small> ២១៤៨ ឬ ១៧៦៧ ឬ ៩៩៥    ''— ដល់ —'' 阳水虎年 <small>([[ខាល]]ឈ្មោលធាតុទឹក)</small> ២១៤៩ ឬ ១៧៦៨ ឬ ៩៩៦ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៦៤០៩៩៥២០០ – ១៦៧២៥៣១១៩ |} '''គ.ស. ២០២២'''​ ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៦៦ ជា[[ឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃសៅរ៍]] តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២២ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[ខាល]] ចត្វាសក ចុល្លសករាជ ១៣៨៤ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃថ្លើងសក) * ឆ្នាំទី​ ៣ នៃ[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២២​ នៃ[[ទសវត្សរ៍ទី​ ២១]], និងឆ្នាំទី ២២ នៃ[[សហស្សវត្សរ៍ទី​ ៣]] *'''ឆ្នាំអន្តរជាតិនៃជលផលជនជាតិដើមភាគតិច និងវារីវប្បកម្ម'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/72/72|title=International Year of Artisanal Fisheries and Aquaculture|last=|first=|date=|website=United Nations|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-02-15}}</ref> '''ឆ្នាំនៃវិទ្យាសាស្ត្រមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពអន្តរជាតិ'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/en/A/RES/76/14|title=International Year of Basic Sciences for Sustainable Development|website=United Nations|access-date=December 30, 2021}}</ref> '''ឆ្នាំអន្តរជាតិនៃការអភិវឌ្ឍន៍ភ្នំប្រកបដោយនិរន្តរភាព'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2F76%2FL.28|title=International Year of Sustainable Mountain Development|website=United Nations|access-date=December 30, 2021|archive-date=ធ្នូ 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219214914/https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2F76%2FL.28|url-status=dead|archivedate=ធ្នូ 19, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211219214914/https://undocs.org/pdf?symbol=en%2FA%2F76%2FL.28}}</ref> និង'''ឆ្នាំ[[កញ្ចក់]]អន្តរជាតិ'''<ref>{{Cite web|url=https://undocs.org/A/RES/75/279|title=International Year of Glass|website=United Nations|access-date=July 17, 2021}}</ref> ប្រកាសដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ឆ្នាំ ២០២២ បាន​មើល​ឃើញ​ពី​ឥទ្ធិពល​បន្ត​នៃ​[[ការកើនឡើងអតិផរណាឆ្នាំ ២០២១-២០២២|ការ​កើនឡើង​អតិផរណា]]​ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​រាតត្បាត​នៃ​[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺ​កូវីដ-១៩]] ដែល​កំពុង​បន្ត ការ​ដាក់​ឱ្យ​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​សាកល​នៃ​[[​វ៉ាក់សាំង​កូវីដ​ ១៩|វ៉ាក់សាំង​កូវីដ​ ១៩]] ដែលបានចាប់ផ្តើមនៅចុងឆ្នាំ ២០២០ បានបន្ត ហើយ​ឆ្នាំ​នេះ​បាន​ឃើញ​ការ​ដក​ការ​រឹត​បន្តឹង​ជំងឺ​កូវីដ ១៩ និងការបើកព្រំដែនអន្តរជាតិឡើងវិញ [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២]] ជម្លោះប្រដាប់អាវុធដ៏ធំបំផុតនៅអឺរ៉ុប ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] បានបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនអ៊ុយក្រែន ១៥,៧ លាននាក់ ([[ជនភៀសខ្លួនផ្ទៃក្នុង]] ៨ លាននាក់ និង[[ជនភៀសខ្លួន]] ៧.៧&nbsp;លាននាក់) ហើយបាននាំឱ្យមាន[[ទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|ការថ្កោលទោសនិងទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ]] និង[[ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរក្នុងអំឡុងពេលការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២|ការគំរាមកំហែងនុយក្លេអ៊ែរ]] ការដកក្រុមហ៊ុនរាប់រយចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ី និងការដកប្រទេសរុស្ស៊ីចេញពីព្រឹត្តិការណ៍កីឡាសំខាន់ៗ បុគ្គលសំខាន់ៗជាច្រើនបានទទួលមរណភាពនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២២ ដូចជា [[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]], [[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]], [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|អេលីហ្សាប៊ែតទី២]], [[ជាំង ហ្សឺមីន]], សម្ដេចប៉ាប[[បេណេឌីកទី១៦]] និងវីរបុរសបាល់ទាត់ [[ប៉េលេ]]។ == មេដឹកនាំកម្ពុជា == {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំបរទេស ឆ្នាំ ២០២២}} * '''ព្រះមហាក្សត្រ''': [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]] (១៤ តុលា គ.ស. ២០០៤ – បច្ចុប្បន្ន) * '''នាយករដ្ឋមន្ត្រី''': [[ហ៊ុន សែន|សម្តេចអគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន]] (៣០ វិច្ឆិកា គ.ស. ១៩៩៨ – បច្ចុប្បន្ន) == ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ == === មករា === * ១ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតំបន់]] (RCEP) ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀង[[ពាណិជ្ជកម្មសេរី]]ដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោក បានចូលជាធរមានដោយមានសមាជិកប្រទេសដូចជា៖ [[កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] [[សិង្ហបុរី]] [[វៀតណាម]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ចិន]] [[ជប៉ុន]] [[អូស្ត្រាលី]] និង[[នូវែលហ្សេឡង់]]។<ref>{{Cite web|date=2022-01-01|title=(អង់គ្លេស) World’s largest free trade deal is under way, but what is RCEP?|url=https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3161707/what-rcep-worlds-largest-free-trade-deal-under-way|access-date=2022-01-01|website=South China Morning Post}}</ref> *២ មករា ** លោក[[អាប់ដាល់ឡា ហាំដុក]]បានលាលែងចេញពីតំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស៊ូដង់]] ចំពេលប្រទេសស៊ូដង់កំពុងប្រឈមនឹងបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{Cite web|first=Alaa |last=Elassar |first2=Pierre |last2=Meilhan |title=(អង់គ្លេស) Sudan's Prime Minister resigns amid violent anti-coup protests that have left at least 57 people dead|url=https://www.cnn.com/2022/01/02/world/sudan-protest-killed-anti-coup-security-forces/index.html|date=2022-01-02|website=CNN}}</ref> ** ផ្ទុះ[[បាតុកម្មនៅកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២២|បាតុកម្មនៅប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]ដោយសារតែតម្លៃប្រេងស្ទុះឡើង។<ref>{{Cite web|last=Lillis|first=Joanna|date=2022-01-03|title=Kazakhstan: Gas price hike fuels Zhanaozen protests|url=https://eurasianet.org/kazakhstan-gas-price-hike-fuels-zhanaozen-protests|url-status=live|access-date=2022-01-04|website=eurasianet.org}}</ref> *៤ មករា – ប្រទេស[[ចិន]] [[បារាំង]] [[រុស្ស៊ី]] [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] (ដែលសុទ្ធតែជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]) បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមដ៏កម្រមួយដោយបញ្ជាក់ថា "សង្រ្គាមនុយក្លេអ៊ែរនឹងមិនអាចឈ្នះបានទេ ហើយសង្គ្រាមបែបនេះគឺមិនគួរកើតមានជាដាច់ខាត"។<ref>{{cite news |date=4 January 2022|title=‘No one can win a nuclear war’: Superpowers release rare joint statement| url=https://www.smh.com.au/world/europe/no-one-can-win-a-nuclear-war-superpowers-release-rare-joint-statement-20220104-p59lmf.html|work=The Sydney Morning Herald|access-date=17 មករា 2022}}</ref> * ៥ មករា – ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការតវ៉ាដែលបានផ្ទុះឡើងពីប៉ុន្មានថ្ងៃមុន កាហ្សាក់ស្ថានបានប្រកាសដាក់ប្រទេសក្នុងស្ថានភាពអាសន្ន។ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីលោក[[អាស្ការ ម៉ាមីន]]បាននាំគ្នាលាលែងពីតំណែង ខណៈប្រធានាធិបតី[[កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ]]បានសម្រេចចិត្តដកអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[នុលស៊ុលតង់ ណាហ្សាបាយេវ]]ចេញពីតំណែងជាប្រធាន[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite news|last=Auyezov|first=Olzhas|date=2022-01-05|title=Kazakh protesters torch public buildings; emergency declared, Cabinet resigns|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/markets/commodities/kazakhstan-government-resigns-after-violent-protests-over-fuel-price-2022-01-05/|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Satubaldina|first1=Assel|last2=January 2022|first2=Zhanna Shayakhmetova in Nation on 5|date=2022-01-05|title=(អង់គ្លេស) Kazakhstan Declares State of Emergency After Fuel Price Protests|url=https://astanatimes.com/2022/01/kazakhstan-declares-state-of-emergency-after-fuel-price-protests/|access-date=17 មករា 2022|website=The Astana Times}}</ref><ref>{{Cite web|date=5 January 2022|title=Kazakhstan is in turmoil after massive protests force the government to resign|url=https://www.npr.org/2022/01/05/1070622365/kazakhstan-is-in-turmoil-after-massive-protests-force-the-government-to-resign?t=1641430408915|url-status=live|access-date=17 មករា 2022|website=NPR}}</ref> *៦ មករា – [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]] (CSTO) បានផ្តើមបេសកកម្មរក្សាសន្តិភាពនៅក្នុងប្រទេស[[កាហ្សាក់ស្ថាន]] ដោយបានបញ្ជូនទាហានឆ័ត្រយោងរុស្ស៊ីចូលទៅធ្វើអន្តរាគមន៍តាមសំណើរបស់ប្រធានាធិបតីកាហ្សាក់ស្ថានលោកតូកាយអេវ។<ref>{{Cite web|date=6 January 2022|title=Russian paratroopers arrive in Kazakhstan as unrest continues|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/06/shots-heard-in-kazakhstan-as-protests-enter-third-day|url-status=live|access-date=17 មករា 2022|website=The Guardian}}</ref> *៧ មករា – វិបត្តិ[[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]]៖ ចំនួនអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ នៅជុំវិញសកលលោកបានកើនលើស ៣០០ លានករណី។<ref>{{cite news |date=7 January 2022|title=Global Coronavirus Cases Top 300 Million| url=https://www.nytimes.com/live/2022/01/06/world/omicron-covid-vaccine-tests|work=The New York Times|access-date=17 មករា 2022}}</ref> *១០ មករា – ការ​វះកាត់ប្តូរ​បេះដូង​មនុស្ស​ដាក់បេះដូងជ្រូកត្រូវ​បានប្រព្រឹត្តិទៅជោគជ័យជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{cite news |date=10 January 2022|title=University of Maryland School of Medicine Faculty Scientists and Clinicians Perform Historic First Successful Transplant of Porcine Heart into Adult Human with End-Stage Heart Disease| url=https://www.umms.org/ummc/news/2022/first-successful-transplant-of-porcine-heart-into-adult-human-heart|work=University of Maryland Medical Center|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=10 January 2022|title=(អង់គ្លេស) Man gets genetically-modified pig heart in world-first transplant| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-59944889|work=BBC News|access-date=17 មករា 2022}}</ref> *១៥ មករា **ភ្នំភ្លើងក្រោមទឹកនៅប្រទេស[[តុងកា]]ឈ្មោះ [[ហុងកាតុងកា]] [[ការផ្ទុះរបស់ភ្នំភ្លើងហ៊ូង៉ាតូង៉ានិងរលកយក្សស៊ូណាមិ​ ឆ្នាំ ២០២២|បានផ្ទុះឡើង]] ដែលជាហេតុអាចបង្កឱ្យមានរលកយក្ស[[ស៊ូណាមិ]]ដល់ប្រទេសអូស្ត្រាលី កាណាដា ឈីលី ហ្វីជី ជប៉ុន នូវែលហ្សេឡង់ សាម័រ និងសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite news |date=15 January 2022|title=Get away from shore - US and Japan warn on tsunami| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60007119|work=BBC News|access-date=17 មករា 2022}}</ref> **ខ្មាំងកាំភ្លើងម្នាក់បានចាប់មនុស្សចំនួនបួននាក់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងនៅឯវិហារជ្វីហ្វហៅក្រុមជំនុំបេតអ៊ីស្រាអែល (Congregation Beth Israel) ក្នុងក្រុង[[ខូលេវីល]] [[រដ្ឋតិចសាស់]]។ ក្រោយមក ជនដៃដល់ម្នាក់នោះក៏ត្រូវបានប៉ូលីសបាញ់សម្លាប់។<ref>{{cite news |last1=Osborne |first1=Ryan |last2=Freedman |first2=Pete |last3=Cruz |first3= Alex |title=Hostage situation at North Texas synagogue ends with all hostages safe and suspect dead, authorities say |url=https://www.wfaa.com/article/news/local/hostage-synagogue-colleyville-texas-congregation-beth-israel-situation/287-38eb82cd-993c-486a-996f-7e5e278190bd |accessdate=17 មករា 2022 |work=WFAA |date=January 15, 2022 }}</ref> *១៦ មករា – ម្ចាស់ជើងឯកកីឡាវាយកូនបាល់លេខមួយប្រចាំពិភពលោកគឺ[[ណូវ៉ាក់ ចូកូវីក]]ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីប្រទេសអូស្ត្រាលី បន្ទាប់ពីករណីផ្លូវច្បាប់ដ៏ល្បីមួយទាក់ទងនឹងស្ថានភាពការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩ របស់គាត់ ដែលជាហេតុចម្បងរារាំងគាត់ពីការចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[អូពិនអូស្ត្រាលី]]ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{cite news |date=16 January 2022|title=Novak Djokovic: Tennis star deported after losing Australia visa battle| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-60014059|work=BBC News|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=16 January 2022|title=Novak Djokovic leaves Australia after court rejects visa challenge| url=https://edition.cnn.com/2022/01/16/tennis/novak-djokovic-australian-open-federal-court-hearing-spt-intl-hnk/index.html|work=CNN|access-date=17 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=16 January 2022|title=Novak Djokovic visa saga LIVE: Djokovic to miss 2022 Australian Open after losing court case| url=https://www.smh.com.au/sport/tennis/novak-djokovic-visa-saga-live-tennis-star-back-before-court-ahead-of-2022-australian-open-20220116-p59oje.html|work=Sydney Morning Herald|access-date=17 មករា 2022}}</ref> *១៨ មករា – ក្រុមហ៊ុន[[មីក្រូសូប]]របស់អាមេរិកបានជាវទិញ Activision Blizzard ក្នុងតម្លៃ ៦៨.៧ ពាន់លានដុល្លារ (ប៊ីលាន)។ អង្គីករណ៍នេះគឺជាលទ្ធកម្មក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web|title=(អង់គ្លេស) Microsoft to buy embattled Activision Blizzard for $68.7 billion|url=https://www.cbsnews.com/news/microsoft-activision-blizzard-acquisition/|access-date=20 មករា 2022|website=www.cbsnews.com}}</ref> * ១៩ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនៅបាបាដឆ្នាំ២០២២]]៖ [[គណបក្សពលករបាបាដ]]បានឈ្នះអាសនៈទាំង ៣០ នៃ[[សភាបាបាដ]]ជាលើកទីពីរ។<ref>{{Cite web|date=2022-01-20|title=(អង់គ្លេស) Another 30-0|url=https://www.nationnews.com/2022/01/20/another-30-0/|access-date=27 មករា 2022|website=www.nationnews.com}}</ref> * ២៣ មករា ** [[ព្យុះត្រូពិចអាណាឆ្នាំ២០២២|ព្យុះត្រូពិចអាណា]]បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨៨ នាក់នៅប្រទេស[[ម៉ាដាហ្កាស្កា]] [[ម៉ាឡាវី]] និង[[ម៉ូសំប៊ិក]]។ ប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក មាន[[ទឹកជំនន់នៅអង់តាណាណារីវ៉ូឆ្នាំ២០២២|គ្រោះទឹកជំនន់]]ដែលបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១១ នាក់ថែមទៀតនៅម៉ាដាហ្កាស្ការ។<ref>https://www.theguardian.com/global-development/2022/jan/25/at-least-four-killed-after-tropical-storm-ana-hits-malawi-and-mozambique</ref><ref>{{cite web|title=Malawi hit by flooding caused by tropical storm Ana; 1 dead|url=https://www.sfgate.com/news/amp/Malawi-hit-by-flooding-caused-by-tropical-storm-16802904.php%20http://www.xinhuanet.com/english/africa/20220125/c85d3ca6f72c4495aeb8c8306556fc10/c.html|access-date=27 មករា 2022|publisher=Sfgate|archive-date=2022-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125223611/https://www.sfgate.com/news/amp/Malawi-hit-by-flooding-caused-by-tropical-storm-16802904.php%20http://www.xinhuanet.com/english/africa/20220125/c85d3ca6f72c4495aeb8c8306556fc10/c.html|url-status=dead|archivedate=2022-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220125223611/https://www.sfgate.com/news/amp/Malawi-hit-by-flooding-caused-by-tropical-storm-16802904.php%20http://www.xinhuanet.com/english/africa/20220125/c85d3ca6f72c4495aeb8c8306556fc10/c.html}}</ref> ** [[រដ្ឋប្រហារបួគីណាហ្វាសូឆ្នាំ២០២២|រដ្ឋប្រហារ]]នៅប្រទេស[[បួគីណាហ្វាសូ]]បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យហើយជាលទ្ធផល លោកប្រធានាធិបតី[[រ៉ូច ម៉ាក គ្រីស្ទៀន កាបូរ៉េ|រ៉ូច កាបូរ៉េ]]ត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាច។ ក្រុមយោធាបួគីណាបានបញ្ជាក់ពីមូលហេតុនៃរដ្ឋប្រហារនេះថា ​ដោយសារតែ​ការ​បរាជ័យ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​សកម្មភាព​របស់​[[ភេរវកម្មឥស្លាម|ក្រុម​សកម្មប្រយុទ្ធ​ឥស្លាម]]​នៅក្នុង​ប្រទេស។<ref>{{Cite news|date=2022-01-27|title=Burkina Faso coup: Return of the military strongmen to West Africa|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60138129|access-date=28 មករា 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-01-28|title=Burkina Faso: New leader gives first speech since ousting president|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60164531|access-date=28 មករា 2022}}</ref> * ២៨ មករា &#x2013; វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ ចំនួនវ៉ាក់សាំងដែលត្រូវបានចាក់ជូនមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោកបានកើនលើសពី ១០ ពាន់លានដូស។<ref>{{cite news|date=28 January 2022|title=The world surpasses 10 billion vaccine doses administered, but gaps persist in who gets the shots.|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/28/world/covid-vaccines-10-billion-doses.html|access-date=29 មករា 2022}}</ref> * ២៩ មករា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីតាលីឆ្នាំ២០២២]]៖ លោក[[ស៊ែជីអូ ម៉ាតារ៉េឡា]]ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសយកជាប្រធានាធិបតីអ៊ីតាលីឡើងវិញ។<ref>{{Cite news|last=Jones|first=Gavin|last2=Amante|first2=Angelo|date=2022-01-29|title=Italy re-elects President Mattarella|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/italian-parties-disarray-presidential-vote-limps-2022-01-29/|access-date=29 មករា 2022}}</ref> * ៣០ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាព័រទុយកាល់ឆ្នាំ២០២២]]៖ [[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយកាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]]ដែលដឹកនាំដោយលោក[[អាន់តូនីអូ កូស្តា]] បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើនដោយដណ្តើមបាន ១១៧ អាសនៈ។<ref>{{Cite news|date=2022-01-31|title=Portugal election: Socialists win unexpected majority|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-60194375|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> ===កុម្ភៈ=== *៣ កុម្ភៈ **មេដឹកនាំ[[រដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន|រដ្ឋឥស្លាម]]ឈ្មោះ [[អាប៊ូ អ៊ីប្រាហ៊ីម អាល់-ហាស្ស៊ីមី អាល់-កូរ៉ាហ្ស៊ី]] ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងបេសកកម្មប្រឆាំងភេរវកម្មដោយ[[កងកម្លាំងប្រតិបត្តិការពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក|កងកម្លាំងពិសេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]នៅភាគពាយព្យនៃប្រទេស[[ស៊ីរី]]។<ref>{{Cite news|date=3 February 2022|title=Islamic State leader Abu Ibrahim al-Qurayshi killed in Syria, US says|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-60246129|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> **វិបត្តិ[[ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩|ជំងឺកូវីដ-១៩]]៖ [[ឥណ្ឌា​]]បានក្លាយជា​ប្រទេស​ទី​បីដែល​មានករណីស្លាប់បង្កដោយជំងឺកូវីដ-១៩ កើនលើស ​៥០​០,០០០ ករណី ដោយនៅពីក្រោយតែ[[​សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[​ប្រេ​ស៊ី​ល​]]ប៉ុណ្ណោះ។<ref>https://www.reuters.com/world/india/india-reports-over-500000-deaths-covid-19-experts-count-millions-more-2022-02-04/</ref> *៤ កុម្ភៈ – ប្រទេស[[ចិន]] និង[[រុស្ស៊ី]]បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមួយប្រឆាំងនឹងការពង្រីកបន្ថែមឥទ្ធិពលរបស់[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] ដោយបង្ហាញពី "ការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ" អំពីកតិកាសញ្ញាសន្តិសុខ[[អឃឹស]] (AUKUS) និងបានសន្យាថានឹងសហការគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមជាច្រើន។<ref>{{Cite news|date=5 February 2022|title=China joins Russia in opposing Nato expansion|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60257080|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> *៤ កុម្ភៈ – ២០ កុម្ភៈ – ព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ប៉េកាំង]] ប្រទេសចិន ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីក្រុងដំបូងគេបង្អស់ដែលបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះទទួលព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅ]]ផង និង[[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]ផង។<ref>{{Cite web|title=2022 Olympics - Next Winter Olympic Games {{!}} Beijing 2022|url=https://www.olympic.org/beijing-2022|date=May 28, 2020|website= គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ (International Olympic Committee)|access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> *៥ កុម្ភៈ – [[ព្យុះស៊ីក្លូនបាត់ស៊ីរ៉ៃ]]បានសម្លាប់មនុស្សសរុបចំនួន ១៣ នាក់នៅទូទាំងប្រទេសម៉ាដាហ្កាស្កា [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] [[ម៉ូរីស]] និង[[រេអុយញ៉ុង]]។ គ្រោះព្យុះស៊ីក្លូននេះបានកើតឡើងក្រោយពីព្យុះត្រូពិចអាណាបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១១៥ នាក់នៅក្នុងតំបន់តែមួយកាលពីពីរសប្តាហ៍មុន។<ref>{{cite web |title=Cyclone kills at least 10 in Madagascar, destroying homes and cutting power |url=https://www.reuters.com/world/africa/least-three-dead-after-cyclone-batsirai-causes-devastation-southeast-madagascar-2022-02-06/ |publisher=Reuters |access-date=7 កុម្ភៈ 2022}}</ref> *៨ កុម្ភៈ – វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ ចំនួនករណីអ្នកឆ្លងជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ៤០០ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news |last=Astor |first=Maggie |title=World Surpasses 400 Million Confirmed Covid Cases |url=https://www.nytimes.com/2022/02/08/world/400-million-covid-cases.html |work=The New York Times |access-date=24 កុម្ភៈ 2022 |date=February 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208223153/https://www.nytimes.com/2022/02/08/world/400-million-covid-cases.html |archive-date=8 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live }}</ref> *១៣ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអាល្លឺម៉ង់ឆ្នាំ២០២២]]៖ លោក[[ហ្វ្រង់-វាល់ធឺ ស្តែនមៃយឺរ]] ​បាន​ជាប់ឆ្នោត​​ជា​ប្រធានាធិបតី​អាល្លឺម៉ង់ម្តងទៀត។<ref>{{Cite web|date=2022-02-13|title=Steinmeier elected for second term as German president|url=https://www.euronews.com/2022/02/13/steinmeier-elected-for-second-term-as-german-president|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|website=Euronews}}</ref> *១៤ កុម្ភៈ – [[ក្បួនបាតុកម្មកាណាដា]]៖ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីកាណាដា]] លោក[[ចាស្ទីន ទ្រូដូ]]បានប្រកាសពីការអំពាវនាវឱ្យមានច្បាប់ស្តីពីគ្រាអាសន្នជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកាណាដាដើម្បីតបទល់នឹងចលនាតវ៉ា ដែលប្រឆាំងនឹងការរឹតបន្តឹងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩។<ref>{{Cite news|last=Tunney|first=Catharine|date=February 14, 2022|title=Federal government invokes Emergencies Act for first time ever in response to protests|url=https://www.cbc.ca/news/politics/trudeau-premiers-cabinet-1.6350734|url-status=live|work=CBC News}}</ref> *២១ កុម្ភៈ – [[វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២|វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]]៖ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន]]បានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយទទួលស្គាល់[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] ហើយចាប់ផ្តើមបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅក្នុងតំបន់ទាំងពីរនោះ។ សកម្មភាពនេះត្រូវបានថ្កោលទោសដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ខណៈដែលប្រទេសមួយចំនួនត្រៀមអនុវត្តទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|date=2022-02-22|title=Russia strongly condemned at UN after Putin orders troops into eastern Ukraine |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/22/russia-strongly-condemned-at-un-after-putin-orders-troops-into-eastern-ukraine|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|website=The Guardian}}</ref> *២២ កុម្ភៈ – វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ អាល្លឺម៉ង់បាន​សម្រេច​ផ្អាក​ការ​ដាក់​ឱ្យ​ដំណើរការ​គម្រោង​ ''Nord Stream 2'' ដែលជាគម្រោងបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នពីរុស្ស៊ីទៅអាល្លឺម៉ង់។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោក[[ចូ បៃដិន]]ក៏បានដាក់ទណ្ឌកម្មលើឥស្សរជន និងស្ថាប័នរុស្ស៊ីមួយចំនួនផងដែរ។ ចំណែកឯចក្រភព​អង់គ្លេសវិញបាន​ប្រកាស​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​ធនាគារ​រុស្ស៊ី​ចំនួន​ប្រាំ និង​បុគ្គល​ជនជាតិរុស្ស៊ីចំនួនបី​រូប​។<ref>{{Cite web|date=22 February 2022 |title=វិបត្តិ​អ៊ុយ​ក្រែន​៖ បស្ចិម​លោក​សម្រុក​ដាក់​ចេញ​ទណ្ឌកម្ម​ប្រឆាំង​រុស្ស៊ី|url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%A2%E1%9E%BA%E1%9E%9A%E1%9F%89%E1%9E%BB%E1%9E%94/20220222-%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7-%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%99-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%93-%E1%9F%96-%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%85%E1%9E%B7%E1%9E%98-%E1%9E%9B%E1%9F%84%E1%9E%80-%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%80-%E1%9E%8A%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B-%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%89-%E1%9E%91%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%98-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%86%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84-%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8|acessdate=24 កុម្ភៈ 2022|website=វិទ្យុបារាំង RFI}}</ref> *២៣ កុម្ភៈ – វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ [[សហភាព​អឺរ៉ុប]]បាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​រុស្ស៊ីដោយ​រឹតបន្តឹង​ការ​ចូល​ប្រើប្រាស់​ទីផ្សារ​ហិរញ្ញវត្ថុពីសំណាក់ភាគី។<ref>{{Cite web|date=2022-02-23|title=EU's Russia sanctions to take effect on Wednesday |url=https://www.reuters.com/world/europe/eus-russia-sanctions-take-effect-wednesday-2022-02-23/|access-date=24 កុម្ភៈ 2022|website=Reuters}}</ref> *២៤ កុម្ភៈ – វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ រុស្សីបានបើក[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការឈ្លានពានមកលើប្រទេសអ៊ុយក្រែន]] ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យប្រទេសមួយចំនួនសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្មធ្ងន់ធ្ងរមកលើរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=27 កុម្ភៈ 2022|website=MSN}}</ref> *២៧ កុម្ភៈ **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ លោកពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងនុយក្លេអ៊ែររបស់រុស្ស៊ីស្ថិតក្នុង"ការប្រុងប្រយ័ត្នពិសេស"កម្រិតខ្ពស់ ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងអ្វីដែលលោកហៅថា "សេចក្តីថ្លែងការណ៍ប្រទូស្ត"ដោយអង្គការណាតូ។<ref>{{Cite web|title=Putin puts Russia's strategic nuclear force on 'special alert'|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621b8157ec502b53cd47ff90%26Putin%20puts%20Russia%27s%20strategic%20nuclear%20force%20on%20%27special%20alert%27%262022-02-27T13%3A51%3A04.554Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:6edf34e2-6258-47ae-88a7-13fcf8922a0d&pinned_post_asset_id=621b8157ec502b53cd47ff90&pinned_post_type=share|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=BBC News}}</ref> ទង្វើនេះត្រូវបានថ្កោលទោសដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Cite web|title=US calls Putin's nuclear move 'totally unacceptable'|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?ns_mchannel=social&ns_source=twitter&ns_campaign=bbc_live&ns_linkname=621b87b7980bea49f4b7a4e8%26US%20calls%20Putin%27s%20nuclear%20move%20%27totally%20unacceptable%27%262022-02-27T14%3A17%3A28.441Z&ns_fee=0&pinned_post_locator=urn:asset:c7989c87-41c1-49d9-b9e7-2869c14f73fa&pinned_post_asset_id=621b87b7980bea49f4b7a4e8&pinned_post_type=share|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=BBC News}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានប្រកាសថា គណៈប្រតិភូអ៊ុយក្រែន និងរុស្ស៊ីបានយល់ព្រមជួបប្រជុំគ្នា ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌជាមុន។<ref>{{Cite web|title=Ukraine's foreign minister: Ukraine-Russia talks with no preconditions 'already a victory'|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/feb/27/russia-ukraine-latest-news-missile-strikes-on-oil-facilities-reported-as-some-russian-banks-cut-off-from-swift-system-live?filterKeyEvents=false&page=with:block-621b8cf48f0873d0384b22bb#block-621b8cf48f0873d0384b22bb|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=The Guardian}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ បណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបប្រកាសហាមឃាត់ការហោះហើររុស្ស៊ីនៅក្នុងដែនអាកាសរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite web|title=Russian flights will be banned from the airspace of 20 European nations|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/27/airspace-russia-flights-european-countries-ban/|access-date=3 កុម្ភៈ 2022|date=27 February 2022|website=The Washington Post}}</ref> **នៅក្នុង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបេឡារុស (២០២២)|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ប្រទេសបេឡារុសបានបោះឆ្នោតដកហូតច្បាប់លក្ខខណ្ឌគ្មាននុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន និងអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចូលជ្រកក្នុងប្រទេសខ្លួនជាអចិន្ត្រៃយ៍។<ref>{{Cite web|title=Belarus referendum approves proposal to renounce non-nuclear status - agencies|url=https://www.reuters.com/world/europe/launchpad-russias-assault-ukraine-belarus-holds-referendum-renounce-non-nuclear-2022-02-27/|access-date=3 មីនា 2022|date=27 February 2022|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|title=Belarus opens door for Russian nuclear weapons as Putin ally moves to commit troops |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/02/28/belarus-opens-door-russian-nuclear-weapons-putin-ally-moves/|access-date=3 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=The Telegraph}}</ref> *២៨ កុម្ភៈ **[[ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ]] (IPCC) បានចេញផ្សាយផ្នែកទីពីរនៃរបាយការណ៍វាយតម្លៃទីប្រាំមួយរបស់ខ្លួនស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ វាបានសន្និដ្ឋានថាផលប៉ះពាល់ជាច្រើនឥឡូវនេះ"មិនអាចនឹងត្រឡប់បានវិញទេ"។<ref>{{Cite web|title=IPCC issues ‘bleakest warning yet’ on impacts of climate breakdown |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/feb/28/ipcc-issues-bleakest-warning-yet-impacts-climate-breakdown|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|title=Climate change: a threat to human wellbeing and health of the planet. Taking action now can secure our future |url=https://www.ipcc.ch/2022/02/28/pr-wgii-ar6/|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=IPCC}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ អង្គការសហប្រជាជាតិបានរាយការណ៍ថាជនភៀសខ្លួនជាង ៥០០,០០០ នាក់បានភៀសខ្លួនពីអ៊ុយក្រែនទៅប្រទេសជិតខាង។<ref>{{Cite web|title=500,000+ refugees flee Ukraine since Russia waged war |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-europe-migration-united-nations-454ae620724d3b91208ce63c0128fa69|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=AP}}</ref> **វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន៖ ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងបាល់ទាត់ [[ហ្វីហ្វា]] និង [[យូអេហ្វា]] បញ្ឈប់ក្លឹប និងក្រុមជម្រើសជាតិរុស្ស៊ីពីការចូលរួមប្រកួតទាំងអស់។<ref>{{Cite web|title=Ukraine crisis: Fifa and Uefa suspend all Russian clubs and national teams |url=https://www.bbc.co.uk/sport/athletics/60560567|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=BBC News}}</ref> **[[វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២២|វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុរុស្ស៊ី]]៖ ជាសកម្មភាពមួយមិនធ្លាប់កើតមានពីមុនមក ប្រទេស[[ស្វីស]] [[ម៉ូណាកូ]] [[សិង្ហបុរី]] និង[[កូរ៉េខាងត្បូង]]បានរួមគ្នាដាក់ទណ្ឌកម្មឯកតោភាគីលើប្រទេសរុស្ស៊ី មានដូចជាការគ្រប់គ្រងការនាំចេញ និងការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិជាដើម។<ref>{{Cite web|title=In rare stand, South Korea, Singapore unveil sanctions on Russia|url=https://www.aljazeera.com/economy/2022/2/28/in-rare-stand-south-korea-singapore-unveil-sanctions-on-russia|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web|title=Monaco clamps down on Russian assets after Ukraine invasion|url=https://www.reuters.com/business/wealth-hub-monaco-also-clamping-down-russian-assets-following-ukraine-invasion-2022-02-28/|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=Reuters}}</ref><ref>{{Cite web|title=Neutral Swiss join EU sanctions against Russia in break with past|url=https://www.reuters.com/world/europe/neutral-swiss-adopt-sanctions-against-russia-2022-02-28/|access-date=5 មីនា 2022|date=28 February 2022|website=Reuters}}</ref> ===មីនា=== * ១ មីនា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ អង្គការ[[អត្តពលកម្មពិភពលោក]]បានដកសិទ្ធិ​រុស្ស៊ី និង​បេឡារុស មិន​ឱ្យ​ចូលរួមប្រកួត​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​អស់របស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web|title=World Athletics joins sporting bodies in banning Russian and Belarusian athletes|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/badminton-swimming-federations-ban-athletes-russia-belarus-2022-03-01/|access-date=1 មីនា 2022|date=1 March 2022|website=Reuters}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ នៅក្នុងសម័យប្រជុំបន្ទាន់មួយ រដ្ឋសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចមួយដោយបដិសេធចំពោះសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន និងអំពាវនាវឱ្យមានការដកកងកម្លាំងឈ្លានពានជាបន្ទាន់។<ref>{{Cite web|title=UN votes to condemn Russia's invasion of Ukraine and calls for withdrawal|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/02/united-nations-russia-ukraine-vote|access-date=2 March 2022|date=2 March 2022|website=The Guardian}}</ref> * ២ មីនា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ី​​បាន​[[សមរភូមិគែរសុន|វាយដណ្តើម​យក​ទីក្រុង​ធំ​ដំបូង]]ពីអ៊ុយក្រែនគឺទីក្រុងកំពង់ផែជាប់សមុទ្រខ្មៅហៅ[[គែរសុន]] ខណៈដែលការបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់មីស៊ីលកាន់តែកែនឡើងនៅទូទាំងទឹកដីអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web|title=Russia aims to erase Ukraine, says Zelenskiy, as bombardment intensifies|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/02/ukraine-cities-bombardment-russia-attack-kyiv-kharkiv-russian-war-invasion|access-date=2 March 2022|date=2 March 2022|website=The Guardian}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ អង្គការសហប្រជាជាតិបានរាយការណ៍ថា ជនភៀសខ្លួនប្រមាណជាងមួយលាននាក់កំពុងតែ[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២|រត់ភៀសខ្លួន]]ពីអ៊ុយក្រែនទៅកាន់ប្រទេសផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite web|title=A million refugees have now fled Ukraine since the start of the war, U.N. says|url=https://www.npr.org/2022/03/02/1084100763/1-million-refugees-fled-ukraine|access-date=3 មីនា 2022|date=2 March 2022|website=NPR}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]បានចាប់ផ្តើមការស៊ើបអង្កេតលើ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]]ដែលបង្កដោយរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web|title=War crimes court prosecutor opens Ukraine investigation|url=https://www.reuters.com/world/europe/war-crimes-court-prosecutor-opens-ukraine-investigation-statement-2022-03-02/|access-date=3 មីនា 2022|date=3 March 2022|website=Reuters}}</ref> * ៣ មីនា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ី​ត្រូវ​បាន​មេដឹកនាំ​ពិភពលោក​ថ្កោលទោស​បន្ទាប់ពី​​ការវាយប្រហារ​លើ[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]]ដែលជារោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរធំជាងគេបំផុតនៅអឺរ៉ុប ហើយនាំឱ្យមានភ្លើងឆាបឆេះនៅទីតាំងនោះ។<ref>{{Cite web|title=Ukraine nuclear plant: Russia in control after shelling|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60613438|access-date=4 March 2022|date=4 March 2022|website=BBC News}}</ref> **[[រដ្ឋសភាអាមេនី]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងឧស្សាហកម្មបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់គឺលោក[[វ៉ាហាន កាឆាទូរីយ៉ង់]]ជា[[ប្រធានាធិបតីអាមេនី|ប្រធានាធិបតីថ្មី]] បន្ទាប់ពីលោក[[អាមែន សារគីស៊ាន]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{Cite web |title=Armenian Lawmakers Elect Former Minister Khachatrian As President |url=https://www.rferl.org/a/armenia-khachatrian-elected-president/31734110.html |access-date=21 តុលា 2022 |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty}}</ref> * ៤–១៣ មីនា – កីឡា[[ប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២២]] បានប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅ​ទីក្រុង​[[ប៉េកាំង]] ប្រទេស​[[ចិន]] ដោយប៉េកាំងបានក្លាយជាទីក្រុងដំបូងគេបង្អស់ដែលធ្វើជាម្ចាស់ទទួលទាំងកីឡា[[ប៉ារ៉ាឡាំពិកហ្គេមរដូវក្តៅ|ប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវក្តៅ]] និង[[ប៉ារ៉ាឡាំពិកហ្គេមរដូវរងា|រដូវរងា]]។<ref>{{cite web|title=Where are the next Paralympic Winter Games?|url=https://paralympics.org.nz/news/where-are-the-next-paralympic-winter-games/|date=February 24, 2022|accessdate=3 មីនា 2022}}</ref> * ៤ មីនា – បុរសអាហ្វហ្កានីស្ថានម្នាក់ដែលត្រូវជាសមាជិកក្រុម[[រដ្ឋឥស្លាម–ខេត្តខូរ៉ាសាន]]បានធ្វើ[[ការវាយប្រហារអត្តឃាត]]លើ[[ឥស្លាមស៊ីយ៉ានៅឧបទ្វីបឥណ្ឌា|វិហារឥស្លាមស៊ីយ៉ា]]នៅក្រុង[[ពេសាវ៉ា]] ខេត្ត[[ខៃប៊ឺរប៉ាកទូនខ្វា]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]] ដោយ​បាន​សម្លាប់​មនុស្ស​ចំនួន ៦៣ នាក់​។<ref>[http://www.dw.com/en/pakistan-dozens-killed-in-peshawar-mosque-explosion/a-61010752 Pakistan: Dozens killed in Peshawar mosque explosion]</ref> * ៧ មីនា – វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ទូទាំងពិភពលោកដោយសារជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើស ៦ លាននាក់។<ref>{{cite web|title=Global Covid-19 deaths surpass 6 million|url=https://edition.cnn.com/2022/03/07/health/global-covid-deaths-surpass-six-million/index.html|website=cnn.com|date=March 7, 2022|access-date=7 មីនា 2022}}</ref> * ៨ មីនា – សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេសបានប្រកាសហាមនាំ ចូល[[ឧស្សាហកម្មប្រេងកាតនៅរុស្ស៊ី|ប្រេងកាតរបស់រុស្ស៊ី]] ខណៈពេលដែលសហភាពអឺរ៉ុបចេញសេចក្តីប្រកាសកាត់បន្ថយពីរភាគបីនូវតម្រូវការឧស្ម័នរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=War in Ukraine: West hits Russia with oil bans and gas curbs|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-60666251|website=bbc.co.uk|date=March 8, 2022|access-date=8 មីនា 2022}}</ref> * ៩ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូងឆ្នាំ២០២២]]៖ បេក្ខភាព​[[​គណបក្ស​អំណាច​ប្រជាជន​ (កូរ៉េខាងត្បូង)|គណបក្ស​អំណាច​ប្រជាជន]]​ លោក[[យូន សកយ៉ល]]​ត្រូវ​បាន​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ប្រធានាធិបតី​កូរ៉េ​ខាង​ត្បូង។<ref>{{cite news|last=Hyun-woo|first=Nam|date=2022-03-09|title=Yoon Suk-yeol wins presidential election|work=Korea Times|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2022/03/803_325233.html|accessdate=2022-03-09}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ីត្រូវបានថ្កោលទោសដោយមេដឹកនាំពិភពលោកបន្ទាប់ពីការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលដែលបានបំផ្លាញមន្ទីរពេទ្យរួមមានបន្ទប់សម្ភព និងកុមារ។<ref>{{cite web|title=Children under rubble, says Zelensky, as Russia bombs hospital|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60657155|website=bbc.co.uk|date=March 9, 2022|access-date=9 មីនា 2022}}</ref> ** អ្នកស្រាវជ្រាវនៅតំបន់[[អង់តាក់ទិក]]បានប្រកាសរកឃើញ ''[[អិនឌូរេនស៍ (សំពៅ)|អិនឌូរេនស៍]]'' ដែលជាសំពៅលិចចូលទៅក្នុងសមុទ្រនៅ[[ឆ្នាំ ១៩១៥]] អំឡុងពេលបម្រើបេសកកម្មរុករករបស់លោក[[អ៊េរណេស្ត ស៊ែកលតុន]]។<ref>{{Cite web|title=Endurance: Shackleton's lost ship is found in Antarctic|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-60662541|access-date=9 មីនា 2022|date=9 March 2022|website=BBC News}}</ref> * ១០ មីនា – [[រដ្ឋសភាហុងគ្រី]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងអតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងកិច្ចការគ្រួសារគឺ លោកស្រី[[កាតាលីន ណូវ៉ាក់]] ជា[[ប្រធានាធិបតីហុងគ្រី|ប្រធានាធិបតីថ្មី]]នៃប្រទេស[[ហុងគ្រី]]ក្នុងសំឡេង ១៣៧-៥១។<ref>{{Cite web |title=Hungary elects Katalin Novak, first-ever female president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/10/hungary-elects-katalin-novak-first-ever-woman-president |access-date=22 តុលា 2022 |website=www.aljazeera.com }}</ref> * ១១ មីនា – លោក[[កាព្រីយ៉ែល បូរិច]]បានស្បថចូលកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីឈីលី]]។ លោកបានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋវ័យក្មេងបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រឈីលី និងជាប្រធានាធិបតីដំបូងដែលបានកើតក្នុង[[របបផ្តាច់ការយោធាឈីលី (១៩៧៣–១៩៩០)|របបផ្តាច់ការយោធា]]របស់លោក[[អ៊ូហ្គូស្តូ ពីណូឆេត]]។<ref>{{Cite news|last=Villegas|first=Alexander|date=2022-03-11|title=Chile's Boric sworn in as president in sharp political shift|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/americas/hope-uncertainty-chile-shifts-left-under-boric-2022-03-11/|access-date=11 មីនា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-03-11|title=Gabriel Boric, 36, sworn in as president to herald new era for Chile|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/11/gabriel-boric-chile-president-new-era|access-date=11 មីនា 2022|website=the Guardian}}</ref> *១២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីតួកមេនីស្ថានឆ្នាំ២០២២]]៖ លោក[[ស៊ែរដារ ប៊ែរឌីមូហាមេដូ]] ដែលជាកូនប្រុសរបស់អតីតប្រធានាធិបតីលោក[[ហ្គួរបានហ្គូលី ប៊ែរឌីមូហាមេដូ]] បានឈ្នះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីដោយទទួលបានសម្លេងគាំទ្រសរុប ៨៩%។<ref>{{Cite web |title=As Expected, Son Of Turkmen Leader Easily Wins Election In Familial Transfer Of Power |url=https://www.rferl.org/a/turkmenistan-serdar-berdymukhammedov-presidency/31753690.html |access-date=15 មីនា 2022 |website=RadioFreeEurope/RadioLiberty |archive-date=22 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220322024350/https://www.rferl.org/a/turkmenistan-serdar-berdymukhammedov-presidency/31753690.html |url-status=live }}</ref> *១៦ មីនា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២៖ ការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសរបស់រុស្ស៊ីលើរោងមហោស្រពម៉ារីយ៉ូប៉ូល បានសម្លាប់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ៦០០ នាក់។<ref>{{cite news |last1=Hinnant |first1=Lori |last2=Chernov |first2=Mstyslav |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |title=AP evidence points to 600 dead in Mariupol theater airstrike |url=https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |access-date=21 តុលា 2022 |work=Associated Press |date=4 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504121004/https://apnews.com/article/Russia-ukraine-war-mariupol-theater-c321a196fbd568899841b506afcac7a1 |archive-date=4 ឧសភា 2022}}</ref> *២១ មីនា – ជើងហោះហើរលេខ ៥៧៣៥ របស់ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ [[ឆៃណាអ៊ីស្ទើនអ៊ែឡាញ|China Eastern Airlines]] បានធ្លាក់នៅតំបន់[[ក្វាងស៊ី]] ប្រទេស[[ចិន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សទាំង ១៣៣ នាក់នៅលើយន្តហោះ។ * ២៤ មីនា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ អង្គការណាតូបានប្រកាសថា ក្រុមប្រយុទ្ធថ្មីចំនួន ៤ ដែលមានទាហានសរុប ៤០,០០០ នាក់ នឹងត្រូវដាក់ពង្រាយនៅក្នុងប្រទេស[[ប៊ុលការី]] [[ហុងគ្រី]] [[រូម៉ានី]] និង[[ស្លូវ៉ាគី]] រួមជាមួយនឹងការត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការគំរាមកំហែងគីមី ជីវសាស្ត្រ វិទ្យុសកម្ម និងនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{cite web|title=Nato to send 40,000 more troops to Eastern Europe|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60856533|website=BBC News|date=24 March 2022|access-date=24 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Nato leaders agree to strengthen eastern defences|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/mar/24/russia-ukraine-war-latest-news-zelenskiy-expects-meaningful-steps-at-nato-eu-and-g7-summits-live?page=with:block-623c771a8f0867da37217e9a#block-623c771a8f0867da37217e9a|website=The Guardian|date=24 March 2022|access-date=24 មីនា 2022}}</ref> * ២៥ មីនា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានប្រកាសថា ដំណាក់កាលដំបូងនៃប្រតិបត្តិការយោធារបស់ខ្លួន "ជាទូទៅ" ត្រូវបានបញ្ចប់ ដោយនិយាយថាប្រទេសខ្លួននឹងផ្តោតលើ "ការរំដោះ" នៃតំបន់[[ដូនបាស]]ភាគខាងកើតរបស់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|title=Ukraine war: Russia to focus on 'liberating' Donbass region as it says first phase of invasion mostly complete|url=https://news.sky.com/story/ukraine-war-joe-biden-to-meet-ukrainian-refugees-after-warning-of-chemical-attack-response-as-boris-johnson-hits-back-at-kremlin-anti-russian-claim-12574539|website=Sky News|date=25 March 2022|access-date=25 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=First phase of Ukraine war over, Russia says|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60856533|website=BBC News|date=25 March 2022|access-date=25 មីនា 2022}}</ref> * ២៩​ មីនា – [[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងគោ]]ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលជាសមាជិក[[សហគមន៍អាហ្វ្រិកខាងកើត]]។<ref>{{Cite web |date=2022-03-29 |title=DR Congo joins East African bloc |url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/dr-congo-joins-east-african-bloc-3764212 |access-date=22 តុលា 2022 |website=The East African }}</ref> * ៣១ មីនា – ពិព័រណ៍[[អ៊ិចស្ប៉ូ ២០២០]] បានបិទទ្វានៅទីក្រុង[[ឌូបៃ]] បន្ទាប់ពីដំណើរការអស់រយៈពេល ៦ ខែកន្លងមកដោយដំបូងគ្រោង​នឹងបើកដំណើរការឡើង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១០ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​២០២១ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានពន្យារ ដោយសារតែ[[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩|វិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩]]។<ref>{{Cite web|last=Magyar|first=Judith|title=SAP BrandVoice: Experience Expo 2020 Dubai – A Window To The Future|url=https://www.forbes.com/sites/sap/2022/01/07/experience-expo-2020-dubai--a-window-to-the-future/|access-date=13 មករា 2022|website=Forbes}}</ref> === មេសា === * ៣ មេសា ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ ខណៈ​កម្លាំង​រុស្ស៊ីកំពុង​ដក​ថយ​ពី​តំបន់​ក្បែរ​ក្រុង​កៀវ អ៊ុយក្រែនបានធ្វើការចោទប្រកាន់រុស្ស៊ីពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម]] ចំពេលមានភស្តុតាងនៃការសម្លាប់ជនស៊ីវិលដោយមិនរើសមុខ ដូចជានៅក្រុង[[ការសម្លាប់រង្គាលប៊ូឆា|ប៊ូឆា]]ជាដើម។<ref>{{cite web|title=Russia-Ukraine war latest: Russian actions 'look exactly like war crimes', says Ukraine; explosions seen in Odesa – live|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/apr/03/russia-ukraine-war-latest-russian-retreat-from-kyiv-reveals-atrocities-against-civilians-say-ukrainians-live|website=The Guardian|date=3 April 2022|access-date=3 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Killings in Bucha are deliberate massacre - Ukraine|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706|website=BBC News|date=3 April 2022|access-date=3 April 2022}}</ref> ** ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ ២០២២]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយបេក្ខភាពប្រធានាធិបតីមកពី[[គណបក្សវឌ្ឍនភាពសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ]]គឺលោក [[រ៉ូឌ្រីកូ ឆាវ៉េស រ៉ូប្លេស]] ត្រូវគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតី។<ref>{{Cite web |title=Economist Rodrigo Chaves elected Costa Rica's president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/economist-rodrigo-chaves-elected-costa-ricas-president |access-date=3 កញ្ញា 222 |website=www.aljazeera.com }}</ref> * ៤ មេសា &#x2013;[[ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ]] (IPCC) បានចេញផ្សាយផ្នែកទីបីនិងចុងក្រោយនៃ[[របាយការណ៍វាយតម្លៃទី ៦ របស់ក្រុមប្រឹក្សាអន្តររដ្ឋាភិបាលស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ|របាយការណ៍វាយតម្លៃទី៦]] ស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដោយព្រមាន​ថា [[ការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់|ការ​បញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​ផ្ទះ​កញ្ចក់]]នឹងកើនឡើង​ដល់​កម្រិត​ខ្ពស់​បំផុត​នៅ​[[ឆ្នាំ​ ២០២៥|ឆ្នាំ​២០២៥]] និងត្រូវ​ធ្លាក់​ចុះវិញប្រមាណ​ ៤៣% ​នៅ​[[ឆ្នាំ​ ២០៣០]] ដើម្បីកំណត់កំណើនកម្តៅផែនដីត្រឹម ១.៥ °C (២.៧ °F)។<ref>{{cite web|title=It's over for fossil fuels: IPCC spells out what's needed to avert climate disaster|url=https://www.theguardian.com/environment/2022/apr/04/its-over-for-fossil-fuels-ipcc-spells-out-whats-needed-to-avert-climate-disaster|website=The Guardian|date=4 April 2022|access-date=4 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=The evidence is clear: the time for action is now. We can halve emissions by 2030.|url=https://www.ipcc.ch/2022/04/04/ipcc-ar6-wgiii-pressrelease/|website=IPCC|date=4 April 2022|access-date=4 April 2022}}</ref> * ៦ មេសា &#x2013; [[ហ្វូស៊ីល]]សត្វ[[ឌីណូស័រ|ដាយណូស័រ]]ដំបូងគេដែលជាប់ទាក់ទងនឹង[[រណ្ដៅឈីក្សូលូប|ឥទ្ធិពលទង្គិចឈីក្សូលូប]] ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយក្រុមបុរាណវិទូ។<ref>{{cite web|title=Tanis: 'First dinosaur fossil linked to asteroid strike'|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-61013740|website=BBC News|date=6 April 2022|access-date=7 April 2022}}</ref> * ៧ មេសា ** អង្គការសហប្រជាជាតិបានធ្វើការបោះឆ្នោតព្យួរប្រទេសរុស្ស៊ីពី[[ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ|ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស]]ដោយទទួលបានលទ្ធផល ៩៣–២៤ ហើយមានប្រទេសចំនួន ៥៨ បានបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ។<ref>{{cite web|title=UN votes to suspend Russia from Human Rights Council|url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/apr/07/russia-ukraine-war-nato-foreign-ministers-to-meet-as-zelenskiy-dismisses-fresh-sanctions-live-news?page=with:block-624f08fa8f0887d7b40d5d7e#block-624f08fa8f0887d7b40d5d7e|website=The Guardian|date=6 April 2022|access-date=7 April 2022}}</ref> ** លោក[[អាប់ដ្រាប៊ូ ម៉ាន់ស៊ួរ ហាឌី]] [[ប្រធានាធិបតីយេម៉ែន]] បានចុះចេញពីតំណែង និងរួមទាំងដកលោក[[អាលី ម៉ូសេន អាល់-អាម៉ារ]]ចេញពីតំណែងអនុប្រធានាធិបតីផងដែរ ដោយផ្ទេរអំណាចការិយាល័យទាំងពីរទៅឱ្យ[[ក្រុមប្រឹក្សាដឹកនាំប្រធានាធិបតី]]ដែលមានសមាជិកប្រាំបីរូបដែលទើបបង្កើតថ្មីក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក [[រ៉ាស្សាត អាល់-អាលីមី]]។<ref>{{Cite news|date=2022-04-07|title=Yemen president hands power to council in major shake-up|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61020866|access-date=10 មេសា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=Yemen president hands powers to new leadership council|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/7/yemen-president-transfers-powers-saudi-calls-for-houthis-talks|access-date=10 មេសា 2022|website=www.aljazeera.com}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ រុស្ស៊ីត្រូវបានថ្កោលទោសដោយមេដឹកនាំពិភពលោកបន្ទាប់ពីមីស៊ីលរុស្ស៊ីបានបុកចំ[[ការវាយប្រហារស្ថានីយ៍រថភ្លើងក្រាម៉ាតុស្ក|ស្ថានីយ៍រថភ្លើងក្រាម៉ាតុស្ក]] ហើយជាលទ្ធផលបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលចំនួន ៥៩ នាក់ដែលព្យាយាមជម្លៀសខ្លួនដោយក្នុងនោះរួមមានទាំងកុមារចំនួនប្រាំពីរនាក់ផងដែរ។<ref>{{cite web|title=Dozens dead after railway station hit by rockets - Ukraine|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-61032786|website=BBC News|date=8 April 2022|access-date=8 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=World leaders condemn Kramatorsk railway strike|url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-04-08-22/h_ee8bb09a249eb71e3e784ae880646e4e|website=CNN|date=8 April 2022|access-date=8 April 2022}}</ref> ** [[តម្លៃស្បៀងអាហារ|តម្លៃស្បៀងអាហារសកល]]បានកើនឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតចាប់តាំងពី[[សន្ទស្សន៍តម្លៃស្បៀងអាហារនៃអង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម|សន្ទស្សន៍តម្លៃស្បៀងអាហារ]]របស់អង្គការសហប្រជាជាតិបានចាប់បង្កើតឡើងតាំងពីឆ្នាំ១៩៩០ មក ដោយតម្លៃទំនិញដូចជា[[ស្រូវសាលី]]បានកើនឡើងជិត ២០% ដែលជាលទ្ធផលនៃវិបត្តិនៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|title=Global food prices rise to highest ever levels after Russian invasion|url=https://www.theguardian.com/global-development/2022/apr/08/global-food-prices-rise-to-highest-ever-levels-after-russian-invasion-ukraine-wheat|website=The Guardian|date=8 April 2022|access-date=8 April 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=FAO Food Price Index|url=https://www.fao.org/worldfoodsituation/foodpricesindex/en/|website=FAO|date=8 April 2022|access-date=8 មេសា 2022}}</ref> * ១១ មេសា – [[រដ្ឋសភាប៉ាគីស្ថាន]]បានជ្រើសតាំង[[មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង]]លោក[[សេបាហ្ស សារីហ្វ]] ជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាគីស្ថាន]] បន្ទាប់​ពី​លោក[[អ៊ីមរ៉ាន ខាន]]ត្រូវ​បាន​គេ​ដកចេញពី​តំណែង​ក្រោយ​មាន​[[ចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត​ប្រឆាំង​លោកអ៊ីមរ៉ាន ខាន|ចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត]]កើតឡើង​ពីរ​ថ្ងៃ​មុន។<ref>{{cite web|title=Pakistan Prime Minister Imran Khan ousted as country's leader following vote of no-confidence|url=https://edition.cnn.com/2022/04/09/asia/imran-khan-voted-out-pakistan-prime-minister-intl-hnk/index.html|website=CNN|date=9 April 2022|access-date=10 April 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-04-11|title=Pakistan: Shehbaz Sharif chosen as PM after week-long uncertainty|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61063386|access-date=11 មេសា 2022}}</ref> * ១៣ មេសា – [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩]]៖ ចំនួនករណីនៃជំងឺកូវីដ-១៩ បានកើនលើសពី ៥០០ លានករណីនៅទូទាំងពិភពលោក។<ref>{{cite news|last=Falconer|first=Rebecca|date=April 13, 2022|title=World surpasses half a billion confirmed COVID cases|work=Axios|url=https://www.axios.com/world-covid-cases-surpass-500-million-67de52f9-5230-42f2-b61d-5cf195b6dd57.html|access-date=April 13, 2022|archive-date=មេសា 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413070623/https://www.axios.com/world-covid-cases-surpass-500-million-67de52f9-5230-42f2-b61d-5cf195b6dd57.html|url-status=dead}}</ref> * ១៤ មេសា &#x2013; ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២៖ នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីឈ្មោះ ''[[នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីម៉ូសក្វា|ម៉ូសក្វា]]'' (Moskva) បានក្លាយជានាវាចម្បាំងដ៏ធំបំផុតដែល[[ការលិចរបស់នាវាម៉ូសក្វា|ត្រូវបានលិច]]ខណៈពេលកំពុងបំពេញបេសកកម្មរបស់ខ្លួនចាប់តាំងពីចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] មក ភាគីអ៊ុយក្រែន​បានអះអាង​ថា វាត្រូវបានលិចដោយសារតែត្រូវគ្រាប់មីស៊ីលរបស់ខ្លួនខណៈដែលរុស្ស៊ីវិញបានអះអាងថា វាបានលិចអំឡុងពេលអាកាសធាតុព្យុះភ្លៀងក្រោយមានអគ្គិភ័យឆាបឆេះលើនាវា។<ref>{{cite web|title=Russian warship: Moskva sinks in Black Sea|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61114843|website=BBC News|date=15 April 2022|access-date=15 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Russia says Moskva cruiser has sunk after reported Ukrainian missile strike|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/14/russia-moskva-cruiser-sunk-stormy-seas-defense-ministry|website=The Guardian|date=15 April 2022|access-date=15 មេសា 2022}}</ref> * ១៩ មេសា – ការបោះឆ្នោតជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីទីម័រខាងកើតឆ្នាំ២០២២]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើង ហើយបេក្ខភាពរបស់គណបក្ស[[សមាជជាតិដើម្បីការកសាង]]គឺលោក[[ហ្សូសេ រ៉ាម៉ូស-អូរតា]]ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតី។<ref>{{Cite web|date=2022-04-20|title=Nobel laureate Ramos-Horta wins East Timor's presidential election|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20220420-nobel-laureate-ramos-horta-wins-east-timor-s-presidential-election|access-date=21 មេសា 2022|website=France 24}}</ref><ref>{{Cite web|last=France-Presse|first=Agence|date=2022-04-20|title=Timor-Leste presidential election: José Ramos-Horta wins in landslide|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/21/timor-leste-presidential-election-jose-ramos-horta-wins-in-landslide|access-date=21 មេសា 2022|website=the Guardian}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ramos-Horta takes commanding lead in East Timor presidential vote|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/20/east-timor-ramos-horta-takes-strong-lead-in-presidential-vote|access-date=21 មេសា 2022|website=www.aljazeera.com}}</ref> * ២០ មេសា – ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អឺរ៉ុបខាងត្បូង បានប្រកាសពីការរកឃើញ[[មីក្រូណូវ៉ា]]។<ref>{{Cite web |first=Kelly |last=Kizer Whitt |url=https://earthsky.org/space/micronovas-small-mighty-like-nova-explosions/|title = Micronovas are new! They're small, but mighty |work=EarthSky|date = 25 April 2022}}</ref> * ២២ មេសា &#x2013; Large Hadron Collider បានចាប់ផ្តើមប្រតិបត្តិការពេញលេញវិញបន្ទាប់ពីរយៈពេលបីឆ្នាំ។<ref>{{cite web|title=LHC restarts|url=https://home.cern/news/news/accelerators/large-hadron-collider-restarts|website=CERN|date=22 April 2022|access-date=22 មេសា 2022|archivedate=21 វិច្ឆិកា 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251121072005/https://home.cern/news/news/accelerators/large-hadron-collider-restarts|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Large hadron collider: A revamp that could revolutionise physics|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-61149387|website=BBC News|date=22 April 2022|access-date=22 April 2022}}</ref> * ២៤ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ៩០ រូបនៃ[[រដ្ឋសភា​ស្លូវេនី]] ហើយ[[គណបក្ស​ចលនា​សេរីភាព​ (ស្លូវេនី)|គណបក្ស​ចលនា​សេរីភាព]]​បានក្លាយ​ជា​គណបក្ស​ធំ​ជាង​គេ ដោយ​ដណ្តើម​បាន​អាសនៈ​ចំនួន ៤១ ក្នុង​ចំណោមអសនៈសរុបទាំង ៩០។<ref>{{Cite web|date=2022-04-24|title=Slovenia's Janša defeated by opposition liberal Freedom Movement|url=https://www.euronews.com/2022/04/24/slovenians-out-to-vote-with-no-single-party-projected-to-rule-without-coalition|access-date=25 មេសា 2022|website=euronews}}</ref><ref>{{Cite news|last=Lihtenvalner|first=Katja|date=2022-04-24|title=Slovenia's populist PM loses election to environmentalist party-election commission|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/slovenias-populist-pm-faces-close-election-race-against-environmentalist-party-2022-04-23/|access-date=25 មេសា 2022}}</ref> * ២៧ មេសា – សហភាព​អឺរ៉ុប​បានចោទប្រកាន់​រុស្ស៊ី​ពី​បទ​ប្រទាញផលប្រយោជន៍​បន្ទាប់ពី​ប្រព័ន្ធផ្គត់ផ្គង់​ឧស្ម័ន​ដល់ប្រទេសប៉ូឡូញ និង​ប៊ុលការី ត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយក្រុមហ៊ុនថាមពលយក្ស[[កាហ្សប៉្រុម]] (Gazprom)។<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/27/russia-accused-of-blackmail-gazprom-gas-supplies-poland-bulgaria-halted|title=Russia accused of blackmail after gas supplies to Poland and Bulgaria halted|date=27 April 2022|accessdate=27 មេសា 2022|work=The Guardian}}</ref> * ២៨ មេសា &#x2013; [[សភាតំណាងរាស្ត្រម៉ុងតេណេគ្រោ]] បានជ្រើសតាំងរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដែលមានលោក[[ឌ្រីតង់ អាបាសូវិច]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី បន្ទាប់​ពី​មាន​ចលនា​មិន​ទុក​ចិត្ត​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​លោក[[ហ្សាដ្រាវកូ គ្រីវ៉ូកាពិច]]។<ref>{{Cite web|date=2022-04-29|title=Montenegro's parliament approves new minority pro-EU government|url=https://www.euronews.com/2022/04/29/montenegro-s-parliament-approves-new-minority-pro-eu-government|access-date=29 មេសា 2022|website=euronews}}</ref><ref>{{Cite news|last=Vasiljevic|first=Stevo|date=2022-04-28|title=Montenegro approves new minority government focused on joining EU|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/montenegro-approves-new-minority-government-focused-joining-eu-2022-04-28/|access-date=29 មេសា 2022}}</ref> ===ឧសាភា=== *៦ ឧសភា – [[ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វា (២០២២)|ការរីករាលដាលនៃជំងឺអុតស្វា]]៖ ការរីករាលដាលនៃ[[ជំងឺអុតស្វា]]បានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីគេបានរកឃើញករណី[[វីរុសអុតស្វា]]ដំបូងគេនៅឯរាជធានី[[ឡុងដ៍]]ក្នុង[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]។<ref>{{cite web |date=16 May 2022 |title=Monkeypox – United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |url=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517223855/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2022-DON381 |archive-date=17 ឧសភា 2022 |access-date=2 កញ្ញា 2022 |website=អង្គការសុខភាពពិភពលោក}}</ref> *៩ ឧសភា **[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្រីលង្កា]]គឺលោក [[មហិនត្តា រាជប៉ក្សា]] បានលាឈប់ពីតំណែងដែលជាលទ្ធផលនៃបាតុកម្មតវ៉ាដ៏ធំប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកនៅទូទាំងប្រទេស។ រយៈពេលបីថ្ងៃក្រោយ តំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីក៏ត្រូវបានស្នងបន្តដោយលោក [[រ៉ានីល វីក្រេម៉េស៊ីងហេ]]។<ref>{{Cite web |date=2022-05-09 |title=Prime Minister Mahinda Rajapaksa resigns |url=https://www.newswire.lk/2022/05/09/prime-minister-mahinda-rajapaksa-resigns/ |access-date=2 កញ្ញា ឧសភា |website=NewsWire |archivedate=2022-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220602064822/https://www.newswire.lk/2022/05/09/prime-minister-mahinda-rajapaksa-resigns/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=More violence reported around the country : Over 100 injured |url=https://www.newswire.lk/2022/05/09/more-violence-reported-around-the-country-over-100-injured/ |access-date=2 កញ្ញា 2022 |work=NewsWire |date=9 May 2022 |archive-date=2 មិថុនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220602215346/https://www.newswire.lk/2022/05/09/more-violence-reported-around-the-country-over-100-injured/ |url-status=dead }}</ref> **[[ការបោះឆ្នោតសកលហ្វីលីពីនឆ្នាំ ២០២២]]៖ លោក[[បុងបុង ម៉ាកូស]] និងលោកស្រី[[សារ៉ា ឌុយទែរតេ]]ត្រូវបានប្រជាជនហ្វីលីពីនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា [[ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន]]ទី១៧ និង[[អនុប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន]]ទី១៥។<ref>{{cite news |title=The son of late dictator Marcos has won the Philippines' presidential election |url=https://www.npr.org/2022/05/10/1097903733/ferdinand-marcos-wins-philippines-presidential-election |access-date=2 កញ្ញា ២០២២ |work=Associated Press |agency=NPR |date=10 May 2022 |location=[[ម៉ានីល]]}}</ref> *១៣ ឧសភា – [[មហាម៉េដ ប៊ីន ហ្សាយ៉េដ អាល់ ណាយ៉ាន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងជាប្រធានាធិបតីទីបីនៃអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកំពូលសហព័ន្ធ]]បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់[[កាលីហ្វា ប៊ីន ហ្សាយ៉េដ អាល់ ណាយ៉ាន]]រយៈពេលមួយថ្ងៃមុន។<ref>{{Cite web |date=2022-05-14 |title=Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan becomes UAE's president |url=https://apnews.com/article/middle-east-dubai-united-arab-emirates-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-558fae1df9945c18609f9c751d101cce |access-date=2 កញ្ញា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *១៦ ឧសភា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]បានដោយជោគជ័យក្រោយពីការដកថយរបស់កងទ័ពអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web |date=2022-05-17 |title=Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/16/hundreds-of-ukrainian-troops-evacuated-from-azovstal-steelworks-after-82-day-assault |access-date=2 កញ្ញា 2022 |website=the Guardian}}</ref> *២១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោយសហព័ន្ធអូស្ត្រាលីឆ្នាំ ២០២២]]៖ [[គណបក្សពលករអូស្ត្រាលី|គណបក្សពលករ]]ដែលដឹកនាំដោយលោក[[អាន់តូនី អាល់បានីស]]បានយកឈ្នះលើរដ្ឋាភិបាលចម្រុះជាតិ/[[គណបក្សសេរីនិយមអូស្ត្រាលី|សេរីនិយម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអូស្ត្រាលី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ស្កុត ម៉ូរីសុន]]។ លោកអាល់បានីសនឹងស្បថចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា។<ref>{{Cite news|work=BBC News|date=2022-05-21|title=Albanese leads Labor to Australia election win|url=https://www.bbc.com/news/live/world-australia-61532469|access-date=2 កញ្ញា 2022}}</ref> ===មិថុនា=== *៤ មិថុនា – ឧត្តមសេនីយ៍ចូលនិវត្តន៍មួយរូបគឺលោក[[បាចរ៉ាំ បេហ្កាច]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីអាល់បានី|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំបួន]]នៃប្រទេសអាល់បានីដោយ[[សភាតំណាងរាស្ត្រអាល់បានី|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]ក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីបួន។<ref>{{Cite web |title=Me 78 vota pro, Bajram Begaj zgjidhet Presidenti i 8-të i Shqipërisë {{!}} RTSH Lajme |url=https://lajme.rtsh.al/artikull/me-78-vota-pro-bajram-begaj-zgjidhet-presidenti-i-8-te-i-shqiperise- |access-date=2022-06-04 |website=lajme.rtsh.al |archivedate=2022-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220604171219/https://lajme.rtsh.al/artikull/me-78-vota-pro-bajram-begaj-zgjidhet-presidenti-i-8-te-i-shqiperise- |url-status=dead }}</ref> *៥ មិថុនា – មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ៥០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងការវាយប្រហារដោយការបាញ់ប្រហារ និងការប្រើប្រាស់គ្រាប់បែកនៅទីក្រុង[[អូវ៉ូ]] ប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]]។<ref>{{Cite web |date=2022-06-05 |title=Over 50 feared dead in Nigeria church attack, officials say |url=https://apnews.com/article/nigeria-africa-religion-government-and-politics-8775c5367906bbcf43e35673dc24c9e0 |access-date=10 កញ្ញា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *១៤ មិថុនា – ប្រទេស[[កាណាដា]] និង[[ដាណឺម៉ាក]]បានសម្រេចបញ្ចប់ការទាមទាររៀងៗខ្លួនមកលើ[[កោះហានស៍]] ដោយកាត់បែងចែកកោះនេះជាពាក់កណ្តាល។<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61801682 Whisky Wars: Denmark and Canada strike deal to end 50-year row over Arctic island]</ref> *១៩ មិថុនា – ជុំទីពីរនៃ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ ២០២២|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី]]បានដំណើរការ ហើយអតីតយុទ្ធជននៃ[[ចលនា ១៩ មេសា]] គឺលោក[[គូស្តាវ៉ូ ប៉េត្រូ]]ត្រូវបានជាប់ឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref>{{cite web |url=https://resultados.registraduria.gov.co/presidente/0/colombia |title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Elecciones de Presidente y Vicepresidente de la República 2022 |date= |website=resultados.registraduria.gov.co }}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-19 |title=Ex-rebel wins runoff to be Colombia's 1st leftist president |url=https://apnews.com/article/politics-gustavo-petro-colombia-caribbean-presidential-elections-2d1828677b5ab1a2eb5d277c02f1b27c |access-date=10 កញ្ញា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *២២ មិថុនា – គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៦.២ រ៉ិចទ័រ (Mw) បានរញ្ជួយ[[ខ្សែឌូរ៉ាន]] (ព្រំដែនបែងចែកប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន និងប៉ាគីស្ថាន) ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១,០០០ នាក់។<ref name="WP1">{{cite news |last1=Faizi |first1=Fazel Rahman |date=22 June 2022 |title=News agency: 1,000 dead, 1,500 injured in Afghan quake |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/afghanistan-earthquake-kills-at-least-155-people/2022/06/22/9c555e1c-f1ea-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html |url-status=live |access-date=10 កញ្ញា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622115355/https://www.washingtonpost.com/world/afghanistan-earthquake-kills-at-least-155-people/2022/06/22/9c555e1c-f1ea-11ec-ac16-8fbf7194cd78_story.html |archive-date=22 មិថុនា 2022}}</ref><ref name="Dasgupta1">{{cite news |last1=Dasgupta |first1=Sravasti |date=22 June 2022 |title=Afghanistan earthquake: Death toll rises to 950 after major quake hits Paktika province |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/afghanistan-earthquake-today-paktika-death-toll-b2106632.html |url-status=live |access-date=10 កញ្ញា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220622100028/https://www.independent.co.uk/asia/south-asia/afghanistan-earthquake-death-toll-2022-b2106632.html |archive-date=22 មិថុនា 2022}}</ref> *២៣ មិថុនា – គណបក្សរបស់លោក[[ឌីគកុន មីតឆែល]]បានដណ្តើមអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលក្រឺណាតឆ្នាំ ២០២២|ការបោះឆ្នោតសកល]]ក្នុងប្រទេសក្រឺណាត ដោយបានយកឈ្នះគណបក្សរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ឃីត មីតឆែល]]។<ref>{{Cite web |title=Live blog: Grenada votes election 2022 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/live-blog-grenada-votes-election-2022 |access-date=10 កញ្ញា 2022 |website=Loop News |archivedate=2022-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220624003814/https://caribbean.loopnews.com/content/live-blog-grenada-votes-election-2022 |url-status=dead }}</ref> *២៦ មិថុនា – មេដឹកនាំ G7 បានប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្រាប់កិច្ចប្រជុំកំពូលនៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ដើម្បីពិភាក្សាអំពីស្ថានភាពនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ការហាមឃាត់នៃការនាំចូលរ៉ែមាសពីរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រកាស។<ref>{{cite web|title=Ukraine war: UK joins ban on imports of Russian gold|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-61941589|website=bbc.co.uk|date=June 26, 2022|access-date=10 កញ្ញា 2022}}</ref> *២៨–៣០ មិថុនា – កិច្ចប្រជុំកំពូលរបស់អង្គការណាតូបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដ ប្រទេសអេស្ប៉ាញ រួមជាមួយនឹងវត្តមានរបស់ប្រទេសផ្សេងៗមកពីសហភាពអឺរ៉ុប និង[[ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក]] ដែលប្រធានបទចម្បងនៃកិច្ចប្រជុំនេះគឺការស្វែងរកការរឹតបន្តឹងការការពារដោយឯកភាពបន្ទាប់ពីមានការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន និងការគំរាមកំហែងជានិរន្តរភាពលើបូរណភាពទឹកដីនៃប្រទេសដទៃទៀត។<ref>{{cite web|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_194990.htm |title=NATO Summit - Madrid, Spain - 28, 29 and 30 June 2022 |website=NATO.int |publisher=NATO |date=29 April 2022 |access-date=10 កញ្ញា 2022}}</ref> ===កក្កដា=== *១ កក្កដា – លោក[[យ៉ាអៀរ ឡាពីដ]]បានឡើងកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល]] ខណៈដែកអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[ណាតាលី បេននែត]]បានផ្លាស់មកតំណែង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្តូរវេនអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រីប្តូរវេន]]។ របៀបបែបបទនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងព្រោះគ្មានគណបក្សណាមួយបានទទួលសំឡេងភាគច្រើនដាច់ខាតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ ២០២១|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែល]]កាលពីឆ្នាំ២០២១។<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-07-01 |title=U.S.'s Blinken congratulates new Israeli prime minister Lapid |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uss-blinken-congratulates-new-israeli-prime-minister-lapid-2022-07-01/ |access-date=11 កញ្ញា 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=CNN |first=Hadas Gold |title=A leader for all Israelis? Yair Lapid takes over as caretaker prime minister |url=https://www.cnn.com/2022/07/01/middleeast/israel-lapid-profile-mime-intl/index.html |access-date=11 កញ្ញា 2022 |website=CNN|date=July 2022 }}</ref> *៦–៣១ កក្កដា – [[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់នារីប្រចាំតំបន់អឺរ៉ុបឆ្នាំ ២០២២]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[អង់គ្លេស]]ដោយម្ចាស់ផ្ទះជាក្រុមដែលឈ្នះពានរង្វាន់មួយនេះ។ វាជាពានរង្វាន់ដ៏ធំដំបូងដែលប្រជាជាតិអង់គ្លេសបានឈ្នះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៦ មក។<ref>{{Cite web|title=UEFA Women's EURO moved to July 2022|url=https://www.uefa.com/womenseuro/news/025c-0f3d8be5c46b-a606252552ee-1000--uefa-women-s-euro-moved-to-july-2022/|date=April 23, 2020|website=UEFA.com|access-date=11 កញ្ញា 2022}}</ref> *៧–១៧ កក្កដា – [[កីឡាវើលដ៏ហ្គេមឆ្នាំ ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ប៊ឺរមីងហាំ]] រដ្ឋ[[អាឡាបាម៉ា]] សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{Cite web|title=World Games 2021 Fact Sheet|url=https://theworldgames2021.com/wp-content/uploads/2019/08/TWG_Fact-Sheet_July-2019_RD2.pdf|website=The World Games 2021 Official Site|access-date=11 កញ្ញា 2022|archive-date=14 សីហា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814194639/https://theworldgames2021.com/wp-content/uploads/2019/08/TWG_Fact-Sheet_July-2019_RD2.pdf|url-status=dead|archivedate=2019-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190814194639/https://theworldgames2021.com/wp-content/uploads/2019/08/TWG_Fact-Sheet_July-2019_RD2.pdf}}</ref> *៨ កក្កដា – អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន លោក[[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]]ត្រូវបានគេ[[ការធ្វើឃាតរបស់លោកស៊ីនហ្សូ អាបេ|ធ្វើឃាត]]ខណៈកំពុងថ្លែងសុន្ទរកថាជាសាធារណៈនៅទីក្រុង[[ណារ៉ា]] ប្រទេសជប៉ុន។<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-62088876 Suspect used handmade gun to kill Abe]</ref> *១១ កក្កដា – រូបភាពប្រតិបត្តិការដំបូងពី[[តេឡេទស្សន៍អវកាសជេមស៍វេប]] ដែលបង្ហាញពីចង្កោមកាឡាក់ស៊ី [[SMACS J០៧២៣.៣–៧៣២៧|SMACS 0723]] ត្រូវបានបង្ហាញជាសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Garner |first=Rob |date=2022-07-12 |title=NASA's Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet |url=https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet |access-date=11 កញ្ញា 2022 |website=NASA}}</ref> *១៨ កក្កដា – លោកស្រី[[ឌ្រូប៉ាឌី មឺរមូ]] ត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីឥណ្ឌា]] ដែលធ្វើឱ្យលោកស្រីក្លាយជាស្ត្រីកុលសម្ព័ន្ធដំបូងគេ និងជាបុគ្គលក្មេងជាងគេបំផុតដែលត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីឥណ្ឌា។<ref>{{Cite news |last=Bureau |first=The Hindu |date=2022-07-21 |title=2022 Indian presidential election result {{!}} Updates |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/presidential-election-2022-yashwant-sinha-droupadi-murmu-results-live-updates-july-21-2022/article65663846.ece |access-date=11 កញ្ញា 2022 |issn=0971-751X}}</ref> *១៩ កក្កដា – មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១២,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ដោយសារតែឥទ្ធិពល[[រលកកម្តៅ]]ដ៏ខ្លាំងដែលបានភាយសាយពាសពេញទ្វីបអឺរ៉ុប ហើយលើសពីនេះ វាបានបង្កឱ្យមានភ្លើងឆេះព្រៃ បញ្ហាធ្វើដំណើរ និងកំណត់ត្រាសីតុណ្ហភាពខ្ពស់នៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើន។<ref>{{Cite web |date=2022-07-19 |title=Heatwave: Ferocious European heat heads north |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62216159 |access-date=11 កញ្ញា 2022 |website=BBC News}}</ref> === សីហា === *៤ សីហា **ប្រទេសចិនបានធ្វើសមយុទ្ធយោធាដ៏ធំបំផុតមិនធ្លាប់មានរបស់ខ្លួននៅជុំវិញកោះតៃវ៉ាន់ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោកស្រី[[ណានស៊ី ប៉េឡូស៊ី]] ដោយលោកស្រីជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់​អាមេរិក​ដំបូង​ដែលបានមកធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​តៃវ៉ាន់​ចាប់តាំងពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៩៩០។<ref>{{Cite web |title=China launches ballistic missiles during Taiwan drills |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-62404233 |access-date=22 កញ្ញា 2022|date=2022-08-04 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Taiwan confirms multiple Chinese missile launches into waters of Taiwan strait during military drills – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/aug/04/china-expected-to-begin-live-fire-military-exercises-near-taiwan-coast-in-wake-of-pelosi-visit-live |access-date=22 កញ្ញា 2022|date=2022-08-04 |website=The Guardian}}</ref> **[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉េរូ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសប៉េរូ]] លោក[[អានីបាល់ តូរ៉េស]]បានសម្រេចលាលែងពីតំណែងបន្ទាប់ពីមានការស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្មជាច្រើនទាក់ទងនឹងប្រធានាធិបតីប៉េរូ លោក[[ប៉េដ្រូ កាស្ទីលឡូ]]។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/americas/perus-pm-torres-resigns-personal-reasons-2022-08-03/ | title=Peru PM resigns as investigations target President Castillo | newspaper=Reuters | date=3 August 2022 }}</ref> *៥–៧ សីហា – អ៊ីស្រាអែលបាន​បើក​ការ​វាយ​ប្រហារ​តាម​អាកាស​នៅ​តំបន់[[ដែនជ្រោយកាសា]] ដោយ​សម្លាប់​មេ​ដឹក​នាំ​យោធា​ជីហាដឥស្លាមម្នាក់ឈ្មោះ [[តៃស៊ារ ចាបារី]]។ ជាចុងក្រោយ ភាគី​ទាំង​ពីរក៏​បាន​ឯកភាព​គ្នា​ចុះលើ​បទ​ឈប់​បាញ់​បន្ទាប់​ពី​រងការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​អស់រយៈពេលបី​ថ្ងៃ។<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62457780 | title=Israel-Gaza: Ceasefire holds overnight after days of violence | work=BBC| date=7 August 2022 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Knell |first1=Yolande |last2=Berg |first2=Raffi |date=August 5, 2022 |title=Gaza: Palestinian militant killed as Israel strikes after threats |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62440155 |work=BBC |access-date=22 កញ្ញា 2022}}</ref> *៩ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតសកលកេនយ៉ាឆ្នាំ ២០២២]]៖ លោក[[វីល្លៀម រូតូ]]ត្រូវបានប្រជាជនបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីកេនយ៉ា|ប្រធានាធិបតីទីប្រាំ]]នៃប្រទេសកេនយ៉ា ដោយយកឈ្នះលើមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងគឺលោក [[រៃឡា អូឌីងហ្កា]]។ ជ័យជម្នះរបស់លោកត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[ទីភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យការបោះឆ្នោត]]ក្នុងប្រទេសកាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ចំពេលមានការតវ៉ា និងអំពើហិង្សាពីសំណាក់អ្នកគាំទ្រលោកអូឌីងហ្កា។<ref>{{cite web | url=https://www.kbc.co.ke/iebc-officially-gazettes-william-ruto-as-the-president-elect/ | title=IEBC officially gazettes William Ruto as the President-Elect | date=August 16, 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-08-15/kenyan-electoral-agency-prepares-to-announce-final-vote-results#xj4y7vzkg | title=Ruto Declared Kenya President-Elect as Officials Dispute Outcome | newspaper=Bloomberg.com | date=August 15, 2022 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/mass-brawl-breaks-out-after-27752611 | title=Mass brawl erupts after Kenyan election as tortured body found amid protests | website=Daily Mirror | date=August 16, 2022 }}</ref> *១៧ សីហា – ប្រទេស[[តួកគី]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]បានយល់ព្រមស្តារ[[ទំនាក់ទំនងតួកគី–អ៊ីស្រាអែល|ទំនាក់ទំនងការទូត]]ពេញលេញឡើងវិញ បន្ទាប់ពីរងនូវភាពតានតឹងមួយរយៈធំកន្លងមក។<ref>{{Cite web |title=Turkey, Israel to restore full diplomatic relations |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/8/17/turkey-israel-to-restore-full-diplomatic-relations |access-date=2022-08-23 |website=www.aljazeera.com}}</ref> *១៩ សីហា – រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៃប្រទេស[[ម៉ុងតេណេគ្រោ]]បានដួលរលំបន្ទាប់ពីសមាជិក[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ម៉ុងតេណេគ្រោ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]បានបោះឆ្នោតដកទំនុកចិត្តដែលជាលទ្ធផលនៃជម្លោះទាស់ទែងគ្នាក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលចម្រុះ​ជុំវិញ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​មួយ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ចុះ​​ជាមួយ​នឹង[[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់​ស៊ែប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Montenegro Government Toppled by No-Confidence Vote |url=https://balkaninsight.com/2022/08/19/montenegro-government-toppled-by-no-confidence-vote/ |access-date=4 កញ្ញា 2022 |website=Balkan Insight}}</ref> *២៨ សីហា – [[គ្រោះទឹកជំនន់នៅប៉ាគីស្ថានឆ្នាំ២០២២]]៖ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានប្រកាសពី "គ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុ" និងអំពាវនាវឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិចូលផ្តល់ជំនួយ ខណៈដែលចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារទឹកជំនន់នេះបានកើនលើសពី ១,០០០ នាក់ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះទឹកជំនន់ដ៏សាហាវបំផុតចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក។ ប្រទេសជាច្រើនរួមជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិបានសន្យាថានឹងផ្តល់មូលនិធិជាទឹកប្រាក់រាប់លានសម្រាប់ជំនួយ។<ref>{{Cite web |title=Pakistan floods: Appeals for aid as 119 more die in a day |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-62704004 |date=28 August 2022|access-date=4 កញ្ញា 2022 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pakistan declares floods a 'climate catastrophe' as death toll tops 1,000 |url=https://www.theguardian.com/world/2022/aug/28/pakistans-south-braces-for-deluge-as-death-toll-from-floods-tops-1000 |date=28 August 2022|access-date=4 កញ្ញា 2022 |website=The Guardian}}</ref> === កញ្ញា === *១ កញ្ញា – អង្គការសហប្រជាជាតិបានចេញផ្សាយរបាយការណ៍មួយដោយបញ្ជាក់ថា [[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីនជាំង]] របស់រដ្ឋាភិបាលចិន និងទង្វើដែលប្រព្រឹត្តិមកលើជនជាតិអ៊ុយហ្គឺរក្នុងជំរុំអស់នោះអាចចូលជា[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]។<ref>{{Cite web |title=China's treatment of Uyghur community 'may constitute crimes against humanity', UN says |url=https://news.sky.com/story/chinas-treatment-of-uyghur-community-may-constitute-crimes-against-humanity-un-says-12686547 |access-date=4 តុលា 2022 |website=Sky News}}</ref> *៦ កញ្ញា – លោកស្រី [[លីហ្ស ត្រាស្ស]] ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតតែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស]] ក្រោយពីបានទទួលជ័យជម្នះក្នុង[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំគណបក្សអភិរក្សនិយមឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំគណបក្សអភិរក្សនិយម]]។<ref>{{cite news |last1=Hughes |first1=David |title=Truss wins Tory leadership race and faces daunting challenge as PM |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/liz-truss-rishi-sunak-balmoral-boris-johnson-b2160000.html |access-date=4 តុលា 2022 |work=The Independent |date=5 September 2022}}</ref> *៨ កញ្ញា – ព្រះអង្គម្ចាស់[[ឆាលស៍ទី៣]] បានក្លាយជា[[ព្រះមហាក្សត្រនៃសហរាជាណាចក្រ|ព្រះមហាក្សត្រនៃចក្រភពអង់គ្លេស]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រនៃសហធនរដ្ឋ|សហធនរដ្ឋ]]ចំនួន ១៤ ផ្សេងទៀតបន្ទាប់ពីព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គព្រះនាម[[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|អេលីហ្សាប៊ែតទី២]] បានសោយព្រះទិវង្គត។<ref name="elizadeath2">{{Cite news |date=September 8, 2022 |title=Britain's new monarch to be known as King Charles III |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/uk/britains-new-monarch-be-known-king-charles-iii-2022-09-08/ |access-date=4 តុលា 2022}}</ref><ref name="elizadeth">{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-61585886 | title=Queen Elizabeth II has died | work=BBC News }}</ref> *១២ កញ្ញា – [[ជម្លោះអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២|ជម្លោះអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់នៃខែកញ្ញា]]៖ ប្រទេស[[អាស៊ែបៃសង់]]បានបើកវាយប្រហារលើទីតាំងយោធារបស់ប្រទេស[[អាមេនី]]នៅក្បែរទីក្រុង[[វ៉ាដេនីស]] [[ហ្កូរីស]] [[សុត្ក]] និង[[ជែរមុគ]] ហើយបានកាន់កាប់តំបន់មួយចំនួនតាម[[ព្រំដែនអាមេនី–អាស៊ែបៃសង់]]។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយ ទាហានអាមេនីជាង ១០០ នាក់ត្រូវបានបាង់បង់ជីវិតនៅក្នុងការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ខណៈដែលភាគីខាងអាស៊ែបៃសង់បានប្រកាសថា ខ្លួនមានអ្នកស្លាប់ចំនួន ៧១ នាក់។<ref>{{Cite web |title=Armenia says 105 troops killed in Azerbaijan border clashes |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62828239 |access-date=4 តុលា 2022|date=15 September 2022 |website=BBC News}}</ref> *១៤–១៦ កញ្ញា – [[ជម្លោះកៀគីស្ថាន–តាជីគីស្ថានឆ្នាំ២០២២]]៖ មនុស្សរាប់សិបនាក់ត្រូវបានសម្លាប់ ខណៈដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាជាបណ្តើរៗបានកើតឡើងរវាងកងទ័ពកៀគីស្ថាន និងតាជីគីស្ថាននៅតាមព្រំដែនប្រទេសរៀងៗខ្លួន។<ref>{{cite news|title=Kyrgyzstan says death toll from border conflict rises to 36|url=https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/|publisher=Reuters|accessdate=4 តុលា 2022}}</ref> *១៤–២៥ កញ្ញា – [[វេរម្ភវាតអាត្លង់ទិក|ខ្យល់ព្យុះអាត្លង់ទិក]]ហៅ[[ហ្វីអូណា (ខ្យល់ព្យុះ)|ហ្វីអូណា]]បានបោកបក់មកប៉ះកោះ[[ក្វាដលូប]] [[ព័រតូរីកូ]] [[សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[ប្រជុំកោះលូកាយ៉ាន]] [[ប៊ែរមូដ]] និងទឹកដី[[កាណាដាខាងកើត|កាណាដាភាគខាងកើត]]។<ref>{{Cite news |date=2022-09-24 |title=Hurricane Fiona: Canada hit by 'historic, extreme event' |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-63011195 |access-date=5 តុលា 2022}}</ref> *១៦ កញ្ញា – [[បាតុកម្មដើម្បីម៉ាសា អាមីនី|បាតុកម្ម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងប្រទេស[[អ៊ីរ៉ង់]]បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់នារីម្នាក់ឈ្មោះ [[ម៉ាសា អាមីនី]] ខណៈដែលនាងកំពុងជាប់ខ្លួនក្នុងទីកន្លែងឃុំឃាំងរបស់"[[នគរបាលសាសនាឥស្លាម|នគរបាលសីលធម៌]]"អ៊ីរ៉ង់។<ref>{{Cite web|title=The Protests in Iran Have Shaken the Islamic Republic to Its Core|url=https://time.com/6216024/iran-protests-islamic-republic-response/|access-date=5 តុលា 2022|publisher=Time}}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *១៩ កញ្ញា – [[ការសោយទិវង្គតរបស់សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២|ពិធីបុណ្យព្រះបរមសព]]នៃ[[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ|អេលីហ្សាប៊ែតទី២]] ត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងវិហារ[[វ៉េស្តមីនស្ទឺរអាប៊ី]]នៃរាជធានី[[ឡុងដ៍]]។ ក្រោយមក ព្រះមឈូសារព្រះអង្គត្រូវបានគេដង្ហែទៅកាន់[[ប្រាសាទវីនដ៍ស័រ]]ដើម្បីបញ្ចុះជាមួយនឹងព្រះស្វាមី ព្រះមាតាបិតា និងប្អូនស្រីរបស់ព្រះអង្គនៅក្នុង[[វិហារអនុស្សាវរីយ៍ស្តេចចចទី៦]]។<ref>{{Cite news |date=2022-09-16 |title=Queen's funeral plans: What will happen on the day |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-60617519 |access-date=5 តុលា 2022}}</ref> *២១ កញ្ញា – [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២|ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន]]៖ បន្ទាប់ពីអ៊ុយក្រែនបានវាយដណ្តើមទឹកដីភាគខាងកើតរបស់ខ្លួនបានមួយភាគវិញ លោកពូទីនបានធ្វើការប្រកាសពីកំណែនទ័ពនៅរុស្ស៊ី និងគំរាមពីបំណងប្រើអាវុធនុយក្លេអ៊ែរដោយនិយាយថា "នេះមិនមែនជាសម្តីលេងសើចទេ"។<ref>{{Cite web |title=Ukraine war live: Putin announces 'partial mobilisation' of Russia and threatens nuclear retaliation saying 'I'm not bluffing' |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/sep/21/russia-ukraine-war-live-updates-blinken-calls-moscows-referendum-attempts-a-sham-zelenskiy-to-speak-at-un |access-date=10 តុលា 2022|date=21 September 2022 |website=The Guardian}}</ref> *២៤ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសភាណូរូឆ្នាំ២០២២]] ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផល លោក[[រូស គុន]]ត្រូវបានសភាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីណូរូ|ប្រធានាធិបតី]]។<ref>{{Cite web |date=2022-09-29 |title=Nauru's new President takes oath |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/475732/nauru-s-new-president-takes-oath |access-date=6 តុលា 2022 |publisher=Radio New Zealand}}</ref> *២៥ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ីតាលីឆ្នាំ២០២២]] បានដំណើរការឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកសម្រាប់[[សភាតំណាងរាស្ត្រអ៊ីតាលី|សភាតំណាងរាស្រ្ត]] (៤០០ អាសនៈ) និង[[ព្រឹទ្ធសភានៃសាធារណរដ្ឋ (អ៊ីតាលី)|ព្រឹទ្ធសភានៃសាធារណរដ្ឋ]] (២០០ អាសនៈ)។<ref>{{cite web|date=21 July 2022|title=Italy's Mattarella dissolves parliament, election set for 25 September|url=https://www.euronews.com/2022/07/21/italys-president-mattarella-dissolves-parliament-orders-new-election|access-date=6 តុលា 2022|website=Euronews}}</ref> អ្នកសង្កេតការណ៍បានធ្វើការអត្ថាធិប្បាយថា លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតមួយនេះបានបញ្ជាក់ពីបម្លាស់ប្តូរ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ]]នៅក្នុង[[សហភាពអឺរ៉ុប]] បន្ទាប់ពីកំណើនប្រជាប្រិយភាពនៃបក្សពួកស្ដាំនិយមនៅក្នុងប្រទេសបារាំង អេស្ប៉ាញ និងស៊ុយអែត។<ref>{{cite news|last=Horowitz|first=Jason|title=Giorgia Meloni Wins Voting in Italy, in Breakthrough for Europe's Hard Right|url=https://www.nytimes.com/2022/09/25/world/europe/italy-meloni-prime-minister.html|url-status=live|access-date=6 តុលា 2022|work=The New York Times|date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927040606/https://www.nytimes.com/2022/09/25/world/europe/italy-meloni-prime-minister.html|archive-date=27 កញ្ញា 2022}}</ref> គេក៏បានកត់សម្គាល់ផងដែរថា លទ្ធផលបោះឆ្នោតនេះបានស្វាគមន៍រដ្ឋាភិបាលប្រកាន់ស្លាបស្តាំនិយមបំផុតចូលកាន់អំណាចនៅប្រទេសអ៊ីតាលីចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥ មក។<ref>{{cite web|last1=Leali|first1=Giorgio|last2=Roberts|first2=Hannah|date=25 September 2022|title=Italy on track to elect most right-wing government since Mussolini|url=https://www.politico.eu/article/italy-election-exit-poll-far-right-giorgia-meloni-brothers-of-berlusconi-salvini-mario-draghi/|access-date=6 តុលា 2022|website=Politico}}</ref><ref>{{cite news|last1=Braithwaite|first1=Sharon|last2=DiDonato|first2=Valentina|last3=Fox|first3=Kara|last4=Mortensen|first4=Antonia|last5=Nadeau|first5=Barbie Latza|last6=Ruotolo|first6=Nicola|date=26 September 2022|title=Giorgia Meloni claims victory to become Italy's most far-right prime minister since Mussolini|publisher=CNN|url=https://edition.cnn.com/2022/09/25/europe/italy-election-results-intl/index.html|access-date=6 តុលា 2022}}</ref> *២៦ កញ្ញា – យាន[[តែស្តបង្វែរអាចម៍ផ្កាយពីរ|ដាត]] (DART) របស់អង្គការ[[ណាសា]]បានហោះទៅបុកអាចម៍ផ្កាយ[[ឌីម័រហ្វូស]] (Dimorphos) ដែលជាការសាកល្បងលើកដំបូងនៃប្រព័ន្ធការពារភពមនុស្សជាតិ។<ref>{{Cite web| title=NASA's DART Mission Hits Asteroid in First-Ever Planetary Defense Test|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-s-dart-mission-hits-asteroid-in-first-ever-planetary-defense-test|access-date=6 តុលា 2022|publisher=NASA}}</ref> *២៧–៣០ កញ្ញា – [[ខ្យល់ព្យុះអ៊ីយ៉ាន]]បានវាយបក់ប្រទេស[[គុយបា]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតដ៏ធំសម្បើមដល់ប្រទេសទាំងពីរ ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១០២ នាក់ និងប្រហែល ១០,០០០ នាក់កំពុងបាត់ខ្លួន ហើយវាធ្វើឱ្យមនុស្សរាប់លាននាក់បាត់បង់ភ្លើងអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ រួមទាំងប្រទេសគុយបាទាំងមូលផងដែរ។<ref>{{cite web |title=Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87 |url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 |publisher=NBC News |access-date=6 តុលា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003041758/https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 |archive-date=3 តុលា 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Salahieh |first=Nouran |date=2022-10-04 |title=Hurricane Ian's death toll rises as crews in Florida go door to door in search for survivors in decimated neighborhoods |url=https://www.cnn.com/2022/10/04/us/hurricane-ian-florida-recovery-tuesday/index.html |access-date=6 តុលា 2022 |website=CNN}}</ref> *២៧ កញ្ញា – [[ប្រជាមតិ​កាត់​ទឹកដីកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ីនៅ​អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២]]៖ យោងតាមលទ្ធផលដែលចេញផ្សាយដោយអាជ្ញាធរត្រួតត្រារបស់រុស្ស៊ីនៅ[[អ៊ុយក្រែន]]បានបង្ហាញថា សម្លេងឆ្នោតគ្រាំទ្រការផ្តាច់ខ្លួនចេញពីអ៊ុយក្រែនគឺមានចំនួនលើសលប់ខ្ពស់ដោយក្នុងនោះមាន ៩៩.២៣% នៅ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]], ៩៨.៤២% នៅ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍]], ៩៣.១១% នៅ[[អូប្លាសហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]] និង ៨៧.០៥% នៅ[[អូប្លាសគែរសុន|គែរសុន]]។ អ្នកចូលរួមក្នុងប្រជាមតិមានលើសពី ៧៥% នៅក្នុងតំបន់នីមួយៗ ហើយសម្រាប់តំបន់ដូណេតស្ក៍វិញមានដល់ប្រមាណ ៩៧% ឯណោះ។ តែយ៉ាង​ណា​មិញ ការ​បោះ​ឆ្នោត​នេះ​ត្រូវ​បាន​ច្រាន​ចោល​ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិដោយចោតថា​ជា ​ប្រជាមតិ​ក្លែង​ក្លាយ។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/europe/first-partial-results-show-over-96-occupied-ukraine-regions-favour-joining-2022-09-27/ | title=Moscow's proxies in occupied Ukraine regions report big votes to join Russia | newspaper=Reuters | date=September 28, 2022 | last1=Trevelyan | first1=Mark | last2=Trevelyan | first2=Mark }}</ref><ref>{{cite web | url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-kyiv-moscow-referendums-1780c30715ce49723629d05c5e2f3238 | title=Kremlin announces vote, paves way to annex part of Ukraine | website=Associated Press | date=September 27, 2022 }}</ref> *៣០ កញ្ញា **[[ការកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនខាងត្បូង និងកើត]]៖ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាកាត់យកតំបន់កាន់កាប់ដូចជា ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ គែរសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា ចូលទៅក្នុង[[រុស្ស៊ី|សហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]។ ការកាត់ទឹកដីនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញថាជាការបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/live/2022/09/30/world/russia-ukraine-war-news | title=Putin Frames Illegal Annexation as Part of Existential Battle with West | newspaper=The New York Times | date=September 30, 2022 | last1=Troianovski | first1=Anton }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/29/putin-to-sign-treaty-annexing-territories-in-ukraine-kremlin-says | title=Putin signs decrees paving way for annexing Ukraine territories of Kherson and Zaporizhzhia | website=TheGuardian.com | date=September 29, 2022 }}</ref> **របបយោធានៅប្រទេស[[បួគីណាហ្វាសូ]] ត្រូវបាន[[រដ្ឋប្រហារបួគីណាហ្វាសូនៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២|ផ្ដួលរំលំ]]ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយអនុសេនីយ៍[[អ៊ីប្រាហ៊ីម ត្រាអូរេ]] ដោយនេះគឺជារដ្ឋប្រហារទីពីរក្នុងឆ្នាំតែមួយនៅប្រទេសបួគីណាហ្វាសូ។<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-09-30 |title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-army-captain-announces-overthrow-military-government-2022-09-30/ |access-date=6 តុលា 2022}}</ref> === តុលា === *១ តុលា **[[ការបោះឆ្នោតសភាឡេតូនីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ១០០ ក្នុងសភា[[សាយម៉ា]] (''Saeima'')។<ref>{{cite news |title=It is election day in Latvia |url=https://eng.lsm.lv/article/politics/election/it-is-election-day-in-latvia.a476066/ |access-date=7 តុលា 2022 |agency=Latvian Public Broadcasting |website=eng.lsm.lv |date=October 1, 2022}}</ref> **ព្រឹត្តិការណ៍រត់ជាន់គ្នា​មួយ​បានកើត​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ការ​ប្រកួត​បាល់​ទាត់​​​នៅ​[[កីឡដ្ឋានកាន់ជូរូហាន]]ក្នុង[[ម៉ាឡាំង (កាប៊ូប៉ាតិន|​តំបន់ម៉ាឡាំង]] [[ជ្វាខាងកើត]] ប្រទេស[[​ឥណ្ឌូណេស៊ី]] ដែល​បាន​សម្លាប់​មនុស្សចំនួន ១៣១ នាក់ និង​មានអ្នករងរបួសជាង ៥០០ នាក់​។<ref>{{cite news |last1=Novelize |first1=Andry |title=Fakta-Fakta Tragedi Kanjuruhan Tewaskan 125 Orang, Ratusan Terluka" selengkapnya di sini: https://www.cnnindonesia.com/nasional/20221003060036-20-855458/fakta-fakta-tragedi-kanjuruhan-tewaskan-125-orang-ratusan-terluka |url=https://www.cnnindonesia.com/nasional/20221003060036-20-855458/fakta-fakta-tragedi-kanjuruhan-tewaskan-125-orang-ratusan-terluka |access-date=10 តុលា 2022 |agency=CNN Indonesia |date=3 October 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Budi |first1=Mulia |title=Update Data Korban Tragedi Kanjuruhan: 131 Orang Meninggal, 547 Luka" selengkapnya https://news.detik.com/berita/d-6335770/update-data-korban-tragedi-kanjuruhan-131-orang-meninggal-547-luka |url=https://news.detik.com/berita/d-6335770/update-data-korban-tragedi-kanjuruhan-131-orang-meninggal-547-luka |access-date=10 តុលា 2022 |agency=detiknews |date=7 October 2022 |archive-date=7 តុលា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007154436/https://news.detik.com/berita/d-6335770/update-data-korban-tragedi-kanjuruhan-131-orang-meninggal-547-luka |url-status=dead }}</ref> *២ តុលា **[[ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលការីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកទាំង ២៤០ នៃ[[សភាប៊ុលការី]]។<ref>{{Cite web |title=(ភាសាប៊ុលការី) Радев насрочи изборите за Народно събрание |url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/radev-nasrochi-izborite-za-narodno-sybranie-2319641 |date=August 1, 2022 |access-date=7 តុលា 2022 |website=dariknews.bg}}</ref> **[[ការបោះឆ្នោតសកលបូស្នីឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដើម្បីជ្រើសរើសសមាជិកបីរូបនៃ[[ប្រធានាធិបតីភាពនៃបូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន|ប្រធានាធិបតីភាព]] និងអាសនៈទាំង ៤២ នៃ[[សភាតំណាងរាស្ត្របូស្នី-អ៊ែរសេកូវីន|សភាតំណាងរាស្រ្ត]]។<ref>{{Cite web |title=Voting begins in Bosnia election, little expected to change |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-elections-voting-general-d0337059c21f4371745751c980dc825a?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=voting-begins-in-bosnia-election-little-expected-to-change |date=October 2, 2022 |agency=Associated Press |website=AP News |last=Niksic |first=Sabina}}</ref> *៦ តុលា – អតីត​មន្ត្រី​នគរបាល​ម្នាក់​បាន​[[ការបាញ់ប្រហារនៅខេត្តហ្នងបួលំភូ ឆ្នាំ ២០២២|បាញ់សម្លាប់​មនុស្ស​ចំនួន ៣៥​ នាក់ដោយ​ក្នុង​នោះ​មាន​កុមារចំនួន ​២៣ ​នាក់]] ដែលនេះជាការ​បាញ់​ប្រហារ​ដ៏​ធំ​មួយ​នៅមណ្ឌលថែទាំកុមារ​ក្នុង​[[​ស្រុកណាក្លាង|ស្រុកណាក្លាង]] ប្រទេស​[[ថៃ]]។ ក្រោយមក ខ្មាន់កាំភ្លើង​បានធ្វើដំណើរត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះរបស់​ខ្លួនវិញ​រួចក៏​បាញ់​សម្លាប់​សមាជិក​គ្រួសារ​ពីរ​នាក់ ​និង​ខ្លួន​ឯង។ វាជា​ព្រឹត្តិការណ៍​បាញ់​ប្រហារ​ដ៏​សាហាវ​បំផុត​នៅក្នុង​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ថៃ]]។<ref>{{Cite web |date=2022-10-06 |title=37 dead, mostly preschoolers, in Thai day care rampage |url=https://apnews.com/article/shootings-thailand-84efe7ba76707f4b3d47ee8394c4f24f |access-date=7 តុលា 2022 |website=AP NEWS}}</ref> *៨ តុលា – ហេតុការណ៍ផ្ទុះមួយបានកើតឡើងនៅលើ[[ស្ពានគ្រីមៀ]]ដែលតភ្ជាប់តំបន់[[គ្រីមៀ]] និងប្រទេស[[រុស្ស៊ី]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនបីនាក់ និងបណ្តាលឱ្យផ្នែកខ្លះនៃស្ពានត្រូវបាក់រលំ។<ref>{{Cite web |title=Blast causes only Crimea-Russia bridge to collapse |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-63183783 |date=8 October 2022 |access-date=10 តុលា 2022 |work=BBC News}}</ref> ពីរថ្ងៃក្រោយមក រុស្ស៊ីបានបើកការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលទៅលើផ្ទៃដីប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងរួមទាំងរដ្ឋធានី[[កៀវ]]ផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Adams |first=Paul |date=10 October 2022 |title=Shock and horror after Russia's wave of strikes across Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63199721 |work=BBC News |location=Kyiv |access-date=10 តុលា 2022}}</ref> *១៦ តុលា – [[សមាជជាតិនៃបក្សកុម្មុយនីស្តចិនលើកទី២០]] បានបើកធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ប៉េកាំង]]។<ref>{{Cite web |date=2022-10-17 |title=នៅអំឡុងសមាជបក្សកុម្មុយនិស្តចិនលើកទី២០ បុរសខ្លាំងរដ្ឋចិនស៊ី ជីនពីង លើកឡើងអ្វីខ្លះអំពីស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចចិន? |url=http://cambonomist.com/news/during-the-20th-congress-of-the-communist-party-of-china-what-did-the-strongman-of-the-chinese-state-xi-jinping-say-about-the-economic-situation-in-china/ |access-date=2022-10-20 |website=Cambonomist}}</ref><ref>{{Cite web |last=ThmeyThmey |title=លោកស៊ី សន្យាពន្លឿនការធ្វើទំនើបកម្មយោធាក្នុងថ្ងៃបើកសមាជបក្សកុម្មុយនីស្តចិន |url=https://thmeythmey.com/m/?page=detail&id=120174 |access-date=2022-10-20 |website=ThmeyThmey.com}}</ref> *២៥ តុលា – ចំពេលមានវិបត្តិរដ្ឋាភិបាល លោក[[រីស៊ី ស៊ូណាក់]]ត្រូវបានតែងតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មីនៃចក្រភពអង់គ្លេសបន្ទាប់ពីលោកស្រី[[លីហ្ស ត្រាស្ស]]បានលាលែងចេញពីតំណែងនេះក្រោយកាន់អំណាចបានត្រឹមតែ ៤៥ ថ្ងៃ។<ref>{{Cite web |date=24 October 2022 |title=Sunak is next PM as Mordaunt drops out of leadership race |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-politics-63327087 |access-date=25 តុលា 2022 |website=BBC News |language=}}</ref> *២៨ តុលា ** លោក[[អេឡុន ម៉ាសក៍|អ៊ីឡន ម៉ាសក៍]]បានសម្រេចទិញបណ្ដាញសង្គម[[ធ្វិតថឺរ]]ក្នុងតម្លៃ ៤៤ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{Cite web |date=28 October 2022 |title=Elon Musk completes $44bn Twitter takeover |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-63402338 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |website=BBC News}}</ref> ** មហាសេដ្ឋី​រ៉ែ​ពេជ្រ​មួយ​រូប​គឺលោក[[សាម ម៉ាតេកានេ]]បាន​ស្បថ​ចូល​កាន់​តំណែង​ជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡឺសូតូ|​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​]]នៃ​ប្រទេស[[ឡឺសូតូ]] បន្ទាប់​ពី​ទទួល​បាន​ជ័យជម្នះ​ក្នុង[[ការបោះឆ្នោតសកលឡឺសូតូឆ្នាំ២០២២|​ការ​បោះឆ្នោតសកល]]កាល​ថ្ងៃ​ទី៧ ខែ​តុលា។<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/diamond-magnate-sam-matekane-takes-over-as-lesothos-prime-minister/2723621|title=Diamond magnate Sam Matekane takes over as Lesotho's prime minister}}</ref> *២៩ តុលា ** មនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ១៥៦ នាក់បានស្លាប់ និងរបួស ១៥២ នាក់ផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ឧប្បត្តិហេតុជាន់មនុស្សក្នុងពិធីបុណ្យហាឡូវីននៃទីក្រុងសេអ៊ូល|ហេតុការណ៍រត់ជាន់គ្នា]]នាអំឡុងពិធីបុណ្យ[[ហាឡូវីន]]ក្នុងទីក្រុងសេអ៊ូល ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង។<ref>{{cite news |title=At Least 149 Dead, 76 Injured in Stampede in Itaewon, Seoul |url=http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&Seq_Code=173416 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |agency=KBS World |date=30 October 2022}}</ref> ** [[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅម៉ូកាឌីស៊ូក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០២២|ការវាយប្រហារភេរវកម្ម]]ដោយក្រុម[[អាល់ឆាបាប]]នៅទីក្រុង[[ម៉ូកាឌីស៊ូ]] ប្រទេស[[សូម៉ាលី]] បានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ ១០០ នាក់ និងរបួសប្រហែល ៣០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=At Least 100 Killed in Mogadishu Bombing, President Says |url=https://www.voanews.com/a/at-least-100-killed-in-mogadishu-bombing-president-says/6811491.html |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |website=VOA}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការវាយប្រហារដោយដ្រូនសឹករបស់អ៊ុយក្រែនមកលើ[[កងនាវាសមុទ្រខ្មៅ]]របស់ខ្លួន ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រកាសផ្អាកកិច្ចព្រមព្រៀងលើការដឹកជញ្ជូនគ្រាប់ធញ្ញជាតិដែលនាំឱ្យតម្លៃស្បៀងអាហារពិភពលោកកាន់តែធ្លាក់ចុះបន្ថែម។<ref>{{cite news |title=Russia suspends Ukraine grain deal over ship attack claim |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-europe-government-and-politics-3b563bd6f79f815c7e9f33505dd25334 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |work=AP News |date=30 October 2022}}</ref> *៣០ តុលា ** ការបោះឆ្នោតសកលប្រេស៊ីលឆ្នាំ២០២២៖ លោក[[ល្វីស អ៊ីណាស៊ីអូ លូឡា ដា ស៊ីលវ៉ា]]បានផ្តួលប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ស៊ែរ បុលសូណារ៉ូ]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតបន្ទាប់បន្សំ បន្ទាប់ពីបេក្ខជនទាំងពីរមិនបានទទួលសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីមួយ។<ref>{{Cite news |last1=Paraguassu |first1=Lisandra |last2=Stargardter |first2=Gabriel |date=2022-10-30 |title=Lula defeats Bolsonaro in Brazil's runoff election, pollster Datafolha says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/americas/brazil-votes-heated-bolsonaro-vs-lula-presidential-runoff-2022-10-30/ |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 }}</ref> ** [[ឧប្បត្តិហេតុបាក់ស្ពានម៉ូរប៊ី|ការបាក់​ស្ពាន​យោល]]នៅរដ្ឋគូចារ៉ាត់ ប្រទេស[[​ឥណ្ឌា]] បានបណ្តាល​ឱ្យមនុស្ស​យ៉ាងតិច ១៤១ នាក់​បាត់បង់ជីវិត។<ref>{{cite news |title=India in shock as bridge disaster toll rises to 141 |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-asia-india-63452531 |access-date=7 វិច្ឆិកា 2022 |publisher=BBC News |date=31 October 2022}}</ref> ===វិច្ឆិកា=== *១ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២២]]៖ ប្លុកនៃក្រុមសស្តាំនិយម និងគណបក្សនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលក្រោមការដឹកនាំដោយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាញ៉ាហ៊ូ]] បានទទួលសំឡេងភាគច្រើនចំនួន ៦៤ ដែលអាចធ្វើឱ្យលោកក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលជាលើកទីបី។<ref>{{cite news | url=https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2022/11/02/netanyahu-seems-on-track-to-be-israels-next-prime-minister | title=Netanyahu seems on track to be Israel's next prime minister | newspaper=The Economist }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.timesofisrael.com/netanyahu-ben-gvir-win-marks-the-elevation-of-jewish-israel-above-democratic-israel/ | title=Netanyahu, Ben Gvir win marks the elevation of Jewish Israel above democratic Israel | website=The Times of Israel }}</ref> *៦–១៨ វិច្ឆិកា – [[សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុឆ្នាំ២០២២]] (COP27) បានប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុង[[ស្យាមអែល-ស្យីគ]] ប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]។<ref name="cop27">{{cite news |last1=Dickie |first1=Gloria |title=COP27: World on track to increase emissions 10.6% by 2030 - UN report |url=https://www.reuters.com/business/environment/cop27-world-track-increase-emissions-106-by-2030-un-report-2022-10-26/ |access-date=8 វិច្ឆិកា 2022 |work=Reuters |date=26 October 2022 }}</ref> * ១១ វិច្ឆិកា – ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ កងកម្លាំង​អ៊ុយក្រែន​បានវាយដណ្តើមយក​ទីក្រុង[[ខឺសុន]]បានមកវិញ ដែលជា​ទីក្រុង​សំខាន់​តែ​មួយ​គត់​ដែល​ត្រូវ​បាន​រុស្ស៊ី​ដណ្តើម​កាន់កាប់​តាំង​ពី​សង្គ្រាម​ចាប់​ផ្តើម​មក។<ref>{{cite web | url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-63576212 | title=Ukraine military in Kherson after Russian retreat | work=BBC News |access-date=19 វិច្ឆិកា 2022 |date=11 November 2022}}</ref> * ១៥ វិច្ឆិកា ** [[ចំនួនប្រជាជនពិភពលោក]][[ថ្ងៃប្រាំបីពាន់លាន|បានកើនឡើងដល់ ៨ ពាន់លាននាក់]]។<ref>{{cite web | url=https://www.unfpa.org/8billion | title=8 Billion: A World of Infinite Possibilities | work=United Nations Population Fund|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022 |date=15 November 2022}}</ref> ** [[កិច្ចប្រជុំក្រុម២០ឆ្នាំ២០២២|កិច្ចប្រជុំក្រុមម្ភៃ]] (G20) បានធ្វើឡើងនៅ[[កោះបាលី|ខេត្តបាលី]] ប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី។<ref>{{Cite web|date=2020-11-23|title=India to host G20 Summit in 2023, year after 2022 meeting in Indonesia: Grouping's declaration - World News , Firstpost|url=https://www.firstpost.com/world/india-to-host-g20-summit-in-2023-year-after-2022-meeting-in-indonesia-groupings-declaration-9042481.html|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022 |website=Firstpost}}</ref> ** ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន៖ ជនស៊ីវិលចំនួនពីរនាក់បានបាត់បង់ជីវិត នៅពេលដែលមីស៊ីលមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅលើទឹកដីប្រទេសប៉ូឡូញ ក្បែរភូមិ[[ព្សេវ៉ូឌូ]] ជិតព្រំដែនជាមួយប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ដោយដំបូង​​គេ​ជឿ​ថា​ជាមីស៊ីលរបស់​រុស្ស៊ី ការ​ស៊ើបអង្កេតបន្តបន្ទាប់បាន​កំណត់​ថា​មី​ស៊ី​ល​មាន​ដើម​កំណើត​អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-hails-chinas-opposition-nuclear-threats-2022-11-15/ | title=Russian missiles pound Ukraine power supply, fighting rages in east | newspaper=Reuters | date=November 17, 2022 | last1=Peleschuk | first1=Dan | last2=Hunder | first2=Max }}</ref> * ១៦ វិច្ឆិកា – អង្គការ[[ណាសា]]បានធ្វើ​តែស្ត​បាញ់បង្ហោះរ៉ុក្កែត[[ប្រព័ន្ធ​បាញ់​បង្ហោះ​អវកាស]] (SLS) ដែល​ជា​យានគ្មានមនុស្សបើកលើកដំបូង និងជាគ្រាប់​រ៉ុក្កែត​ដ៏ធំ​បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ យាន[[អូរ៉ៃអន]] (Orion) នៅក្នុងរ៉ុក្កែតនោះនឹងធ្វើដំណើរគោចរជុំវិញព្រះច័ន្ទមុនពេលហោះប្រឡប់មកភពផែនដីវិញ។<ref>{{cite news |title=Nasa: Artemis Moon rocket lifts off Earth |url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-63643707 |work=BBC News |date=16 November 2022|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Nasa Artemis 1 launch: rocket lifts off on moon mission – as it happened |url=https://www.theguardian.com/science/live/2022/nov/16/artemis-1-nasa-rocket-launch-moon-mission-space-live-updates |work=The Guardian |date=16 November 2022|access-date=19 វិច្ឆិកា 2022}}</ref> * ១៩ វិច្ឆិកា – ជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ដែល[[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាឡេស៊ីឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតសកលឆ្នាំ២០២២]] លើកនេះមិនមានគណបក្សនយោបាយណាមួយអាចទទួលបានសម្លេងគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលបាន។ មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងជើងចាស់ឈ្មោះ [[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ត្រូវបាន[[ព្រះមហាក្សត្រម៉ាឡេស៊ី|ព្រះមហាក្សត្រ]]តែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី]]ប្រាំថ្ងៃក្រោយមកដើម្បីបិទបញ្ចប់វិបត្តិនយោបាយក្នុងប្រទេស។<ref>{{Cite web |last=Somnang |first=Keo |date=2022-11-25 |title=នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ម៉ាឡេស៊ី​ថ្មី ប្តេជ្ញា​ផ្សះផ្សា​រការ​បែក​បាត់​ជាតិ​និង​ស្តារ​សេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ |url=https://www.rasmeinews.com/archives/721642 |access-date=2022-11-25 |website=Rasmei Kampuchea Daily |archivedate=2022-11-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221125022801/https://www.rasmeinews.com/archives/721642 |url-status=dead }}</ref> * ២០ វិច្ឆិកា – ១៨ ធ្នូ – [[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោក ឆ្នាំ២០២២]] បានប្រព្រឹត្តិដំណើរការឡើងនៅប្រទេស[[កាតា]]។<ref>{{Cite web |title=ការប្រកួត​កីឡា​បាល់ទាត់​ពិភពលោក​ឆ្នាំ​២០២២​បាន​ចាប់ផ្ដើម​ហើយ​នៅ​ប្រទេស​កាតា |url=https://khmer.voanews.com/a/world-cup-2022-opens-in-qatar/6843593.html |access-date=2022-11-23 |website=វីអូអេ |language=km}}</ref> * ២០ វិច្ឆិកា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២២]]៖ គណបក្ស[[សមាជនេប៉ាល់]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនេប៉ាល់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]][[ស្ស៊ែរ បាហាឌួ ឌូបា]]បានលេចឡើងជាគណបក្សនយោបាយដែលកាន់កាប់អាសនៈច្រើនជាងគេសរុបចំនួន ៨៩ ក៏ប៉ុន្តែ​ប្លុក​ដឹកនាំគឺខ្វះ​​​ត្រឹម​ពីរ​អាសនៈប៉ុណ្ណោះដើម្បីបង្កើតចេញជារដ្ឋាភិបាលមួយបាន ដូច្នេះ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះអាចនឹងត្រូវបង្កើតឡើង។<ref>{{Cite web |title=Congress reaches out to Janamat Party chief Raut to discuss new government |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/01/congress-reaches-out-to-janamat-party-chief-raut-to-discuss-new-government |publisher=Kathmandu Post |access-date=15 ធ្នូ 2022 |date=1 December 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=Ruling Nepali Congress emerges as largest party; wins 57 seats under direct voting in Nepal's House of Representatives polls |url=https://www.thehindu.com/news/international/ruling-nepali-congress-emerges-as-largest-party-wins-57-seats-under-direct-voting-in-nepals-hor-polls/article66226326.ece |work=The Hindu |access-date=15 ធ្នូ 2022 |date=5 December 2022}}</ref> ===ធ្នូ=== * ៧ ធ្នូ ** [[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជ]]ប្រទេស[[ប៉េរូ]]បានដកប្រធានាធិបតីលោក[[ប៉េដ្រូ កាស្ទីលយ៉ូ]]ចេញពីតំណែង ហើយចាប់ឃុំឃាំងរូបលោកបន្ទាប់​ពី​ដឹងឮថាប៉េដ្រូមានបំណង​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារតាមរយៈការរំលាយសមាជចោល អនុប្រធានាធិបតី[[ឌីណា បូលូអាតេ]]បានឡើង​ជំនួស​ជាប្រធានាធិបតីថ្មី។<ref>{{cite web | url=https://www.cnn.com/2022/12/07/americas/peru-president-castillo-congress-dissolves-intl/index.html | title=Peru's President impeached and arrested after he attempts to dissolve Congress | website=CNN | date=December 7, 2022 }}</ref> ** បន្ទាប់ពីមានការតវ៉ាឥតឈប់ឈរប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយ[[សូន្យកូវីដ]]ពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋ រដ្ឋាភិបាលចិនក៏បានបន្ធូរបន្ថយវិធានការរឹតបន្តឹងជំងឺកូវីដនៅក្នុងប្រទេស។<ref>{{Cite web |date=2022-12-07 |title=China eases anti-COVID measures following protests |url=https://apnews.com/article/health-business-china-covid-economy-e5559f6062cf052a71ad6ba1ceece693 |access-date=15 ធ្នូ 2022 |website=AP NEWS }}</ref><ref>{{cite news |date=November 27, 2022 |title=China Covid: Protests continue in major cities across the country |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-63771109}}</ref> *១៧ ធ្នូ – [[លីអូ វ៉ារ៉ាដការ]]បានឡើងស្នងតំណែងលោក [[ម៉ៃឃើល ម៉ាទីន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អៀរឡង់]] ដូចដែលបានយល់ព្រមនឹងគ្នាកាលពីឆ្នាំ២០២០។<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/martin-to-step-down-as-taoiseach-in-december-2022-1.4279883|title=Martin to step down as Taoiseach in December 2022|first=Fiach|last=Kelly|newspaper=The Irish Times}}</ref> *១៩ ធ្នូ – នៅក្នុង[[សន្និសីទស្តីពីជីវចម្រុះរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (COP15) មានប្រទេសជិត ២០០ បានយល់ព្រមលើកិច្ចព្រមព្រៀងដ៏សំខាន់មួយដើម្បីការពារធម្មជាតិមួយភាគបីនៃភពផែនដីនៅឆ្នាំ២០៣០។<ref>{{cite web | url=https://www.theguardian.com/environment/2022/dec/19/cop15-historic-deal-signed-to-halt-biodiversity-loss-by-2030-aoe | title=Cop15: historic deal struck to halt biodiversity loss by 2030 | work=The Guardian |date=19 December 2022|access-date=8 មករា 2023 }}</ref> *២១–២៦ ធ្នូ – [[ព្យុះទឹកកកនៅអាមេរិកខាងជើង ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២|ព្យុះទឹកកក]]ដ៏ធំបានលេចចេញវត្តមាននៅភាគខាងជើងសហរដ្ឋអាមេរិក និងភាគខាងត្បូងប្រទេសកាណាដាដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៩១ នាក់។ ព្យុះនេះក៏បានរំខានដល់ចរាចរណ៍ផ្លូវអាកាសនៅអាមេរិកខាងជើងផងដែរ។<ref>{{Cite web |last=Gray |first=Aya Elamroussi,Jennifer |date=2022-12-21 |title=A 'once in a generation' winter storm will impact nearly every state and cripple Christmas travel |url=https://www.cnn.com/2022/12/21/weather/christmas-arctic-winter-storm-wednesday-wxn/index.html |access-date=8 មករា 2023 |website=CNN }}</ref><ref>{{Cite news |last=Solis |first=Marie |date=2023-01-01 |title=The Week in Business: Southwest's Holiday Meltdown |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/01/01/business/the-week-in-business-southwest-canceled-flights.html |access-date=8 មករា 2023 |issn=0362-4331}}</ref> *២៤ ធ្នូ – [[ការបោះឆ្នោតសកលហ្វីជីឆ្នាំ២០២២]]៖ [[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ហ្វីជី)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]នៃប្រទេស[[ហ្វីជី]]បានជ្រើសតាំងលោក[[ស៊ីទីវេនី រ៉ាប៊ូកា]]ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយបានផ្តួលអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[ហ្វ្រែង ប៉ៃនីម៉ារ៉ាម៉ា]] នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដ៏ចម្រូងចម្រាសនេះ។<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/fijis-king-maker-party-set-meet-coalition-agreement-military-remains-call-2022-12-22/ | title=Fiji's Rabuka expected to be next prime minister after king-maker party support | newspaper=Reuters | date=December 23, 2022 | last1=Craymer | first1=Lucy | last2=Needham | first2=Kirsty }}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Further|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលស្លាប់នៅឆ្នាំ ២០២២}}{{ដើមចំបង|បុគ្គលដែលស្លាប់នៅឆ្នាំ ២០២២}} === មករា === * [[៣ មករា]] – [[ចឹង មីន]] (郑敏, Zheng Min) កវីចិន (កើត [[១៨ កក្កដា]] [[ឆ្នាំ ១៩២០]])<ref name=":3">{{Cite news|title=“九叶派”最后一位诗人郑敏去世，享年102岁{{!}}界面新闻 · 快讯|website=Jiemian News|url=https://www.jiemian.com/article/6975104.html|url-status=live|access-date=2022-01-03}}</ref> * [[៦ មករា]] – [[ស៊ីដនី ផយធៀរ]] (Sidney Poitier) តារាសម្តែងអាមេរិក-បាហាម៉ា (កើត [[២០ កុម្ភៈ]] [[ឆ្នាំ ១៩២៧]])<ref>{{cite news|last=Italie|first=Hillel|date=January 7, 2022|title=Oscar winner and groundbreaking star Sidney Poitier dies|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/entertainment-arts-and-entertainment-movies-race-and-ethnicity-academy-awards-214e66b7e52909bdc64465e9ff4a1339|accessdate=January 7, 2022}}</ref> * [[១៤ មករា]] – [[រីកាដូ បូហ្វីល]] (Ricardo Bofill) ស្ថាបត្យករអេស្ប៉ាញ (កើត [[៥ ធ្នូ]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៩]])<ref>{{cite news|last1=Zabalbeascoa|first1=Anatxu|date=14 January 2022|title=Muere Ricardo Bofill, el más cosmopolita de los arquitectos españoles|publisher=El Pais|url=https://elpais.com/cultura/2022-01-14/muere-ricardo-bofill-el-mas-cosmopolita-de-los-arquitectos-espanoles.html|access-date=14 January 2022}}</ref> * [[១៨ មករា]] – [[ហ្វ្រានស៊ីស្កូ ឡូប៉េស​|ហ្វ្រានស៊ីស្កូ "ប៉ាកូ" ហ្គេនតូ ឡូប៉េស]]​ (Francisco "Paco" Gento López) កីឡាករបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ និងជាអ្នកគ្រប់គ្រង (កើត [[២១ តុលា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៣]])<ref>[https://www.antena3.com/noticias/deportes/futbol/muere-francisco-gento-leyenda-real-madrid-unico-futbolista-6-copas-europa_2022011861e680a839375200018167d0.html Muere Francisco Gento, leyenda del Real Madrid y único futbolista con 6 Copas de Europa] {{in lang|es}}</ref> * [[១៩ មករា]] – [[ហ្គាសប៉ាដ៍ អ៊ូលៀល]] (Gaspard Ulliel) តារាសម្តែងបារាំង (កើត [[២៥ វិច្ឆិកា]] [[ឆ្នាំ ១៩៨៤]])<ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20220119-french-actor-gaspard-ulliel-dies-in-skiing-accident-aged-37 French actor Gaspard Ulliel dies in skiing accident, aged 37]</ref> * [[២០ មករា]] – [[មីត ឡូហ្វ]] (Meat Loaf) អ្នកចម្រៀង និងតារាសម្តែងអាមេរិក (កើត [[២៧ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៧]])<ref>[https://www.theguardian.com/music/2022/jan/21/meat-loaf-bat-out-of-hell-singer-dead-at-74 Meat Loaf: Bat Out of Hell singer dead at 74]</ref> * [[២២ មករា]] – [[ធីក ញើតហាញ់]]/ធីច ញ៉ាតហាញ់ (Thích Nhất Hạnh) ព្រះភិក្សុវៀតណាម (កើត [[១១ តុលា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៦]])<ref>[https://www.lionsroar.com/thich-nhat-hanh-zen-teacher-who-popularized-mindfulness-in-the-west-dead-at-95/ Thich Nhat Hanh, Zen teacher who popularized mindfulness in the West, dies at 95]</ref> === កុម្ភៈ === * [[៣ កុម្ភៈ]] – [[អាប៊ូ អ៊ីបរ៉ាហ៊ីម អាល់ហាស៊ីមី អាល់គូរ៉ាស៊ី]] (أبو إبراهيم الهاشمي القرشي, Abu Ibrahim al-Hashimi al-Qurashi) មេដឹកនាំ[[រដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន]] (កើត [[១ តុលា|១]] ឬ [[៥ តុលា]] [[ឆ្នាំ ១៩៧៦]]) * [[៦ កុម្ភៈ]] – [[ឡាតា ម៉ាងហ្គេស្ការ]] (Lata Mangeshkar, លតា មង្គេសករ) អ្នកចម្រៀងឥណ្ឌា (កើត [[២៨ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៩]]) === មីនា === * [[១៣ មីនា]] – [[វីលៀម ហឺត]] (William Hurt) តារាសម្តែងអាមេរិក (កើត [[២០ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៥០]])<ref>{{Cite news|last1=Serviss|first1=Lew|last2=Genzlinger|first2=Neil|date=March 13, 2022|title=William Hurt, Oscar-Winning Leading Man of the 1980s, Dies at 71|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2022/03/13/arts/william-hurt-dead.html|url-status=live|access-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313234450/https://www.nytimes.com/2022/03/13/arts/william-hurt-dead.html|archive-date=March 13, 2022}}</ref> * [[២៣ មីនា]] – [[ម៉ាឌែលលីន អាលប្រៃត៍]] (Madeleine Albright) អ្នកនយោបាយអាមេរិក (កើត [[១៥ ឧសភា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៧]])<ref name=":1">{{cite web|last1=Wilhite|first1=Stephen|title=GIPHY Remembers Stephen Wilhite|url=https://giphy.medium.com/giphy-remembers-stephen-wilhite-dc0c38932e08|access-date=24 March 2022|website=GIPHY|date=23 March 2022}}</ref> === មេសា === * [[២ មេសា]] – [[លីអូណិល សានឆេស]] (Leonel Sánchez) កីឡាករបាល់ទាត់ឈីលី (កើត [[២៥ មេសា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៦]])<ref>[https://www.24horas.cl/deportes/futbol-nacional/muere-leonel-sanchez-leyenda-de-la-roja-e-icono-del-ballet-azul-5245330 Muere Leonel Sánchez, leyenda de la Roja e ícono del 'Ballet Azul'] {{in lang|es}}</ref> * [[១៩ មេសា]] – [[កាណេ តាណាកា]] (田中カ子, Kane Tanaka) អភិជនជប៉ុន (កើត [[២ មករា]] [[ឆ្នាំ ១៩០៣]])<ref>{{Cite web|last=Mills|first=Kelly-Ann|date=2022-04-25|title=World's oldest person Kane Tanaka dies in Japan at the age of 119|url=https://www.mirror.co.uk/news/world-news/breaking-worlds-oldest-person-kane-26789849|access-date=2022-04-28|website=mirror|language=en}}</ref> * [[២១ មេសា]] – [[អិមវ៉ាអ៊ី គីបាគី]] (Mwai Kibaki) [[ប្រធានាធិបតីកេនយ៉ា]]ទី ៣ (កើត [[១៥ វិច្ឆិកា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣១]])<ref>[https://www.theafricareport.com/196827/kenya-mwai-kibaki-former-president-is-dead/ Kenya: Mwai Kibaki, former president, is dead]</ref> === ឧសភា === * [[១៣ ឧសភា]] – [[ខាលីហ្វា ប៊ីន​ ហ្សាយ៉េដ អាល់ណាហ៍យ៉ាន]]​ (خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان, Khalifa bin Zayed Al Nahyan) ប្រធានាធិបតីអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម (កើត [[៧ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៨]])<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/5/13/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-dies-state-media UAE President Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan dies aged 73]</ref> * [[១៧ ឧសភា]] – [[វ៉ែនជេលីស]] (Βαγγέλης, Vangelis) អ្នកនិពន្ធចម្រៀងនិងតន្ត្រីករក្រិក (កើត [[២៩ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៣]])<ref>{{cite news|last=Limbong|first=Andrew|date=19 May 2022|title=Vangelis, famed film composer and synth pioneer, dead at 79|publisher=[[NPR]]|url=https://www.npr.org/2022/05/19/1100133193/vangelis-dead|accessdate=19 May 2022}}</ref> * [[២០ ឧសភា]] – [[ប៊ូហ្សារ នីសានី]] (Bujar Nishani) ប្រធានាធិបតីអាល់បានីទី៧ (កើត [[២៩ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៦៦]])<ref name="AP-Obit">{{cite news|last1=Semini|first1=Llazar|date=28 May 2022|title=Former Albanian President Bujar Nishani dies at 55|language=en|work=Associated Press|url=https://apnews.com/article/politics-albania-tirana-obituaries-ilir-meta-d76906b69b66956e9aef9c3379239d88|access-date=1 June 2022}}</ref> === មិថុនា === * [[៧ មិថុនា]] – [[ខាល ឌុកនៃវឺតថិមប៊ឺក]] (Carl, Duke of Württemberg) (ប្រសូត [[១ សីហា]] [[ឆ្នាំ ១៨៣៦]]) === កក្កដា === * [[៨ កក្កដា]] ** [[ស៊ីនហ្សូ អាបេ]] (安倍 晋三, Shinzo Abe) នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុនទី ៥៧ (កើត [[២១ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៥៤]])<ref name="abedeath_eng">{{cite news|last1=Takahara|first1=Kanako|last2=Otake|first2=Tomoko|last3=Martin|first3=Alex K. T.|date=8 July 2022|title=Former Prime Minister Shinzo Abe dies after being shot in Nara|work=The Japan Times|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2022/07/08/national/shinzo-abe-dead-nara-shooting/|access-date=8 July 2022}}</ref> ** [[ហ្ស៊ូសែ អេឌួរឌូ ឌូស សង់ទូស]] (José Eduardo dos Santos) ប្រធានាធិបតីអង់ហ្គោឡាទី ២ (កើត [[២៨ សីហា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤២]])<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/angolas-former-president-dos-santos-dies-79-2022-07-08/ Angola's former president dos Santos dies at 79]</ref> ** [[លុយស៍ អេឆេបេរីអា]] (Luis Echeverría) ប្រធានាធិបតីម៉ិកស៊ិកទី ៥៧ (កើត [[១៧ មករា]] [[ឆ្នាំ ១៩២២]])<ref>[https://www.elfinanciero.com.mx/nacional/2022/07/09/fallece-luis-echeverria-alvarez-presidente-de-mexico-de-1970-a-1976/ Fallece Luis Echeverría Álvarez, presidente de México de 1970 a 1976] {{in lang|es}}</ref> * [[១៨ កក្កដា]] – [[ខ្លែស អូលដិនប៊ឺក]] (Claes Oldenburg) ជាងចម្លាក់អាមេរិកាំង–ស៊ុយអែត (កើត [[២៨ មករា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៩]])<ref>[https://www.artnews.com/art-news/news/claes-oldenburg-dead-1234634394/ Claes Oldenburg, Pop Artist Who Monumentalized the Everyday, Dies at 93]</ref> * [[៣១ កក្កដា]] ** [[ហ្វីដេល រ៉ាមូស]] (Fidel V. Ramos) ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនទី១២ (កើត [[១៨ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៨]])<ref>[https://www.manilatimes.net/2022/07/31/news/former-president-fidel-v-ramos-succumbs-to-covid-19/1852907 Former president Fidel V. Ramos succumbs to Covid-19]</ref> ** [[អៃម៉ាន់ អាល់ហ្សាវ៉ាហ៊ីរី]] មេដឹកនាំ[[អាល់កាអេដា]] (កើត [[១៩ មិថុនា]] ឆ្នាំ ១៩៥១)<ref>{{Cite web |title=Al Qaeda leader Zawahiri killed in CIA drone strike in Afghanistan, U.S. officials say |url=https://www.reuters.com/world/cia-carried-out-drone-strike-afghanistan-us-officials-say-2022-08-01/ |access-date=August 1, 2022}}</ref> === សីហា === * [[៥ សីហា]] – [[អ៊ីសសេ មីយ៉ាកិ]] (三宅 一生, Issey Miyake) អ្នករចនាជប៉ុន (កើត [[២២ មេសា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣៨]])<ref>{{cite web |title=三宅一生さん死去　世界的な衣服デザイナー |url=https://www.sankei.com/article/20220809-K5T2NPXRKJPJZJHUNO6NR7AXJA/ |access-date=2022-08-09 |language=ja}}</ref> * [[៨ សីហា]] – [[អូលីវៀ ញូវតុន-ចន]] (Olivia Newton-John) អ្នកចម្រៀងនិងតួសម្ដែងអង់គ្លេស-អូស្ត្រាលី (កើត [[២៦ កញ្ញា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤៨]])<ref>{{Cite news|last=Bernstein|first=Adam|date=8 August 2022|title=Olivia Newton-John, pop singer and 'Grease' star, dies at 73|language=en-US|newspaper=[[Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/08/08/olivia-newton-john-grease-singer-dies/|url-status=live|access-date=8 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808203957/https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/08/08/olivia-newton-john-grease-singer-dies/|archive-date=8 August 2022|issn=0190-8286}}</ref> * [[១១ សីហា]] – [[អាន ហេច]] (Anne Heche) តួសម្ដែងអាមេរិក (កើត [[២៥ ឧសភា]] [[ឆ្នាំ ១៩៦៩]])<ref name="heche-correport">{{Cite web |last=Los Angeles County Medical Examiner-Coroner |date=August 2022 |title=Anne Heche: May 25, 1969 - August 11, 2022 (53 years ). Case Number: 2022-08397. |url=https://mec.lacounty.gov/case-detail/?caseNumber=2022-08397/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818095329/https://mec.lacounty.gov/case-detail/?caseNumber=2022-08397 |archive-date=August 18, 2022 |accessdate=August 18, 2022}}</ref> * [[១២ សីហា]] – [[វ៉ូលហ្វ៍ហ្គាំង ប៉ែទ័រសិន]] (Wolfgang Petersen) អ្នកដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់ (កើត [[១៤ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៤១]])<ref name="R8">{{Cite news|last=Jr|first=Mike Fleming|date=16 August 2022|title=Director Wolfgang Petersen Dies At 81; Hollywood Star Rose After 'Das Boot' To Include Blockbusters 'The Perfect Storm,' 'Air Force One' & 'In The Line Of Fire'|language=en-US|work=Deadline|url=https://deadline.com/2022/08/wolfgang-petersen-dead-director-perfect-storm-das-boot-air-force-one-1235093543/|url-status=live|access-date=16 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220816180612/https://deadline.com/2022/08/wolfgang-petersen-dead-director-perfect-storm-das-boot-air-force-one-1235093543/|archive-date=16 August 2022}}</ref> * [[៣០ សីហា]] – [[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]] (Mikhail Gorbachev) ប្រធានាធិបតីសហភាពសូវៀតទី ១ (កើត [[២ មីនា]] [[ឆ្នាំ ១៩៣១]])<ref>{{cite web |title=สิ้นผู้นำสหภาพโซเวียตคนสุดท้าย มีฮาอิล กอร์บาชอฟ วัย 91 ปี |url=https://www.prachachat.net/world-news/news-1033634 |access-date=2022-08-31}}</ref> === កញ្ញា === [[ឯកសារ:Queen_Elizabeth_II_in_March_2015.jpg|រូបភាពតូច|145x145ភីកសែល|[[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ]]]] * [[៨ កញ្ញា]] – [[សម្តេចព្រះរាជិនីនាថអេលីហ្សាប៊ែតទី ២ នៃសហរាជាណាចក្រ]] (ប្រសូត [[២១ មេសា]] [[ឆ្នាំ ១៩២៦]])<ref>{{Cite news|date=8 September 2022|title=Queen Elizabeth II has died, Buckingham Palace announces|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/uk-61585886|url-status=live|access-date=8 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908173308/https://www.bbc.com/news/uk-61585886|archive-date=8 September 2022}}</ref> === តុលា === * [[២៤ តុលា]] – [[អាស ការទ័រ]] (Ash Carter) រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិសហរដ្ឋអាមេរិក (កើត ២៤ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤) === វិច្ឆិកា === * [[៣០ វិច្ឆិកា]] – [[ជាំង ហ្សឺមីន]] (江泽民) [[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តចិន]] និង[[ប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] (កើត ១៧ សីហា ឆ្នាំ ១៩២៦)<ref>{{Cite web|title=Jiang Zemin, Chinese president who led 1990s economic reforms, dies at 96|url=https://www.cbsnews.com/news/jiang-zemin-dead-china-president-1990s-economic-reforms-after-tiananmen-obit/|website=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref> === ធ្នូ === * [[២៩ ធ្នូ]] – ** [[ប៉េឡេ]] (Pelé) អ្នក​លេង​បាល់ទាត់ប្រេស៊ីល (កើត ២៣ តុលា ឆ្នាំ ១៩៤០)<ref name="rip-pele">{{cite news|title=Pele: Brazil football legend dies aged 82|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/42751517|access-date=29 December 2022|publisher=[[BBC]]}}</ref> ** [[វីវៀន វេស្តវូដ]] (Vivienne Westwood) ជាង​ឆ្នៃ​ម៉ូត និងអ្នកជំនួញអង់គ្លេស (កើត ៨ មេសា ឆ្នាំ ១៩៤១)<ref>{{Cite news|date=2022-12-29|title=Fashion designer Vivienne Westwood dies|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/uk-64122181|access-date=2022-12-29}}</ref> * [[៣១ ធ្នូ]] – [[បេណេឌីកទី១៦]] (ប្រសូត ១៦ មេសា ឆ្នាំ ១៩២៧)<ref>{{Cite web|date=31 December 2022|title=Former Pope Benedict XVI dies at 95|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-64107731|access-date=31 December 2022|website=BBC|language=en}}</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២២]] 6mwg8wn2hkdaks5zianfzh7r3jf0f4h 0 50616 338327 311865 2026-08-05T01:26:46Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338327 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន មុខម្ហូប|name=Jian dui|image=Zin Deoi.jpg|image_size=200px|caption=|alternate_name=Matuan, sesame ball, sesame seed ball, buchi, onde-onde|country=[[Chang'an]] (now [[Xi'an]]), [[Tang dynasty]] (China)|region=East Asia|creator=|course=[[Tea (meal)|Tea]], [[snack]]|served=|main_ingredient=[[Glutinous rice]] flour, sesame seeds, various fillings (lotus seed, black bean, red bean, [[mung bean]] pastes)|variations=|calories=|other=}} '''''នំក្រូចឬJiandui''''' ឬ នំ'''គ្រាប់ល្ង''' <ref>Misty, Littlewood and Mark Littlewood, 2008 ''Gateways to Beijing: a travel guide to Beijing'' {{ISBN|981-4222-12-7}}, pp. 52.</ref> គឺជាប្រភេទ នំចៀន ដែលផលិតពីម្សៅ អង្ករដំណើប ។ នំ​ត្រូវ​ស្រោប​ដោយ​គ្រាប់ [[ល្ង|​ល្ង]] ​នៅ​ខាង​ក្រៅ ហើយ​មាន​ភាព​ស្រួយ និង​ទំពារ​បន្ទាប់​ពី​ចម្អិន​ភ្លាម។ នៅខាងក្នុងកុម្មង់នំមានប្រហោងធំ ដែលបណ្តាលមកពីការពង្រីកម្សៅ។ ប្រហោងនៃនំត្រូវបានបំពេញដោយការបំពេញជាធម្មតាមាន ម្សៅផ្កាឈូក ឬម្យ៉ាងវិញទៀត ម្សៅសណ្តែកខ្មៅ ផ្អែម ឬ ម្សៅសណ្តែកក្រហម ។ អាស្រ័យលើតំបន់ និងតំបន់វប្បធម៌ ''jiandui'' ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''matuan'' ({{Lang|zh|麻糰}}) នៅ ភាគខាងជើង និង ភាគពាយព្យនៃប្រទេសចិន ''Mayuan'' ({{Lang|zh|麻圆}}) នៅ ភាគឦសាននៃប្រទេសចិន និង ''zhendai'' ({{Lang|zh|珍袋}}) នៅ [[ហៃណាន]] ។{{Citation needed|date=April 2023}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2023)">ត្រូវការដកស្រង់</span>]]'' &#x5D;</sup> == ប្រភពដើម == ប្រភពដើមនៃ ''នំក្រូច''អាចត្រូវបានតាមដានត្រលប់ទៅ [[រាជវង្សថាង]] ជាអាហាររាជនៅ ឆាងអានដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''Lüdui'' ({{Lang|zh|碌䭔}}) អាហារ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ចង​ចាំ​ក្នុង​កំណាព្យ​មួយ​របស់​កវី Tang Wang Fanzhi ។ ជាមួយនឹងការធ្វើចំណាកស្រុកទៅភាគខាងត្បូងនៃប្រជាជនជាច្រើនពីកណ្តាលប្រទេសចិនចាប់តាំងពី ការបះបោរ An-Shi មក ''Jian dui'' ត្រូវបាននាំយកមកជាមួយ ហើយហេតុដូច្នេះហើយបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃម្ហូបចិនភាគខាងត្បូង។ == ទូទាំងអាស៊ី == === អា​សី​ុ​ខាងកើត === នៅ [[ហុងកុង]] វាជានំស្តង់ដារបំផុតមួយ។ វាក៏អាចត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងហាងនំបុ័ង ឆៃណាថោន ភាគច្រើននៅបរទេស។ <ref>{{Cite web |title=Sesame Balls |url=http://en.radio86.com/chinese-food/chinese-ingredients-glutinous-rice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715150320/http://en.radio86.com/chinese-food/chinese-ingredients-glutinous-rice |archive-date=2011-07-15 |access-date=2010-11-19 |publisher=[[Ching He Huang]] |archivedate=2011-07-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715150320/http://en.radio86.com/chinese-food/chinese-ingredients-glutinous-rice }}</ref> នៅប្រទេសជប៉ុនវាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា {{Nihongo||ごま団子|''goma dango''|sesame dumpling}} ។ វាត្រូវបានលក់ជាញឹកញាប់នៅពិព័រណ៍តាមដងផ្លូវ នៅក្នុងស្រុកចិន និងនៅភោជនីយដ្ឋានផ្សេងៗ។ នៅប្រទេសកូរ៉េ គេហៅវាថា ''ជុងកុកស៊ីក ចាមខេកយ៉ុងដាន'' ( {{Lang|ko|중국식 참깨경단}} "នំ​គ្រាប់​ល្ង​បែប​ចិន") ដើម្បី​ចៀសវាង​ការ​ច្របូកច្របល់​ជាមួយ​នឹង​នំ​គ្រាប់​ល្ង​តាម​បែប​កូរ៉េ ( ''ចំការ​ខេ- ហ្យុងដាន'' ) ជាមួយ​ស្រោប​ល្ង។ ដោយសារ ''នំក្រូច'' របស់ចិនត្រូវបានស្រោបដោយគ្រាប់ល្ង បន្ទាប់មកចៀន ខណៈពេលដែល ''gyeongdan'' កូរ៉េត្រូវបានដាំឱ្យពុះដំបូង បន្ទាប់មកស្រោបដោយគ្រាប់ល្ង ''នំក្រូច'' ក៏ត្រូវបានគេហៅថា ''twigin chamkkaeongdan'' ( {{Lang|ko|튀긴 참깨경단}} , "នំគ្រាប់ល្ងចៀន")។ === អាស៊ីខាងត្បូង === នៅក្នុង Tamil Nadu និងភាគឦសាន [[ស្រីលង្កា]] វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''ellu urundai'' ឬ ''ellurundai'' (எள்ளுருண்டை) ដែលជាពាក្យក្នុងស្រុកមានន័យថាគ្រាប់ល្ង។ នៅក្នុង [[ភាសាសិង្ហលៈ|ភាសា Sinhalese]] ត្រូវបានគេប្រើជាចម្បងនៅក្នុងប្រទេសស្រីលង្កា វាត្រូវបានគេហៅថា [[Thuri Guli]] (තල ගුලි) ដែលបកប្រែជាគ្រាប់ល្ង។ វាត្រូវបានផលិតក្នុងទំហំ និងពណ៌ផ្សេងៗគ្នា។ ជាធម្មតាវាត្រូវបានបំពេញដោយគ្រាប់ល្ង ល្ង ស្ករស ឬសុីរ៉ូស្ករ។ <ref>{{Cite web |date=14 September 2011 |title=Ellurundai - Sweet Sesame Balls |url=http://www.loveisinmytummy.com/2011/09/ellurundai.html |access-date=9 September 2015 |archivedate=28 កញ្ញា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150928212632/http://www.loveisinmytummy.com/2011/09/ellurundai.html |url-status=dead }}</ref> នៅរដ្ឋ Andhra Pradesh និង Telangana ផ្អែមស្រដៀងគ្នាដែលផលិតដោយគ្រាប់ល្ង និងល្ងត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា chimmili(చిమ్మిలి) ឬ nuvvula undalu(నువ్వుల ఉండల.sses'ame) ។ <ref>{{Cite web |last=Aruna |date=2020-11-14 |title=Chimmili {{!}} Nuvvula Undalu: 2-ingredient Andhra Sesame & Jaggery Laddus |url=https://aahaaramonline.com/chimmili-nuvvula-undalu-sesame-jaggery-laddu/ |access-date=2023-11-28 |website=ãhãram |language=en-GB}}</ref> === អាស៊ី​អា​គ្នេ​យ៏ === ==== កម្ពុជា ==== {{Lang-km|នំក្រូច}} ជា [[ភាសាខ្មែរ]] ហើយត្រូវបានណែនាំនៅក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ដោយជនចំណាកស្រុកចិន។ <ref>{{Cite web |last=Gérard |first=Sabrina |date=20 July 2018 |title=Num Kroch |url=https://www.196flavors.com/cambodia-num-kroch/ |access-date=7 January 2021 |website=196 flavors |archivedate=31 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210131220333/https://www.196flavors.com/cambodia-num-kroch/ |url-status=dead }}</ref> ==== ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី ==== នៅក្នុង ម្ហូបឥណ្ឌូណេស៊ី វាត្រូវបានគេហៅថា ''onde-onde'' ឬ ''kue moci'' ដែលពោរពេញទៅដោយសណ្តែកសៀងផ្អែម។ ជាធម្មតាមនុស្សបរិភោគវាជាអាហារសម្រន់។ កុម្មង់នំនេះក៏ពេញនិយម និងមានលក់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅ ហាងឥណ្ឌូ (អឺរ៉ាស៊ី) ឥណ្ឌូនេស៊ី និងវៀតណាមនៅប្រទេសហូឡង់។ នៅក្នុងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី វាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''kuih bom'' ដែលជាធម្មតាត្រូវបានបំពេញដោយខ្ទិះដូងផ្អែម ឬគ្រាប់។ ម្តងម្កាល វា​អាច​ត្រូវ​បាន​បំពេញ​ដោយ​ម្សៅ​សណ្តែកក្រហម។ ក្នុង​ចំណោម​ជនជាតិ​ចិន​ដែល​និយាយ​ភាសា ​ហាកកា ​ជា​ចម្បង​នៅ​រដ្ឋ ​សាបា ''​នំក្រូច'' ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ច្រើន​ថា​ជា ''​យូជី'' ។ <ref>{{Cite web |last=黃 |first=兆章 |last2=萬 |first2=侃 |date=2020-01-20 |title=新年油器食得精 煎堆切半唔爆表 |url=https://health.mingpao.com/%E6%96%B0%E5%B9%B4%E6%B2%B9%E5%99%A8%E9%A3%9F%E5%BE%97%E7%B2%BE-%E7%85%8E%E5%A0%86%E5%88%87%E5%8D%8A%E5%94%94%E7%88%86%E8%A1%A8/ |access-date=2021-01-28 |website=[[Ming Pao|明報健康網]] |language=zh}}</ref> ==== ហ្វីលីពីន ==== [[ឯកសារ:Ube_Butsi1.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល| Ube - រសជាតិ ហ្វីលីពីន butsi]] នៅប្រទេសហ្វីលីពីន ''នំក្រូច'' ត្រូវបានគេហៅថា ''butsi'' ( ភាសាអេស្ប៉ាញ : ''buchi'' ) ។ ដោយសារតែការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិចិនរាប់រយឆ្នាំនៅក្នុង [[ហ្វីលីពីន|ប្រទេសហ្វីលីពីន]] ការរួមបញ្ចូលនៃម្ហូបចិន (ជាពិសេស កាតាំង និង ហ្វូជាន ) ទៅនឹងមុខម្ហូបក្នុងស្រុកបានធ្វើឱ្យ ''buchi'' មានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំង។ ក្នុងកម្រិតមួយ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារូបតំណាងនៃប្រពៃណីធ្វើម្ហូប របស់ជនជាតិហ្វីលីពីន រួចហើយ ដែលជួនកាលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងភាពរុងរឿង។ ដូចដែលវាត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ក្នុងចំណោម ជនជាតិចិន និងជនជាតិហ្វីលីពីនផ្សេងទៀត ភោជនីយដ្ឋានក្នុងស្រុកដែលជួនកាលមិនមានសូម្បីតែហាងអាហារចិន និងអាហាររហ័សដូចជា Chowking <ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.chowking.com/matitikman/?item=40 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110708151533/http://www.chowking.com/matitikman/?item=40 |archive-date=8 July 2011 |access-date=14 January 2022 |website=www.chowking.com |archivedate=8 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110708151533/http://www.chowking.com/matitikman/?item=40 }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Buchi &#124; Lutong Pinas |url=http://lutongpinas.com/dessert/buchi/ |access-date=2024-07-12 |archivedate=2024-07-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240712171741/http://lutongpinas.com/dessert/buchi/ |url-status=dead }}</ref> បានបន្ថែមអាហារឆ្ងាញ់ទៅក្នុងម៉ឺនុយ។ ក្រៅ​ពី ​ម្សៅ​ឈូក និង ​សណ្តែក​ក្រហម ​ធម្មតា គ្រឿង​ផ្សំ​ដែល​មិន​មែន​ជា​របស់​ចិន និង​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ជា​ច្រើន​ប្រភេទ​ដែរ​ដូច​ជា ''ube'' -flavored ''butsi'' ។ <ref>{{Cite web |title=Project Food Blog 2010: Butsi with Ube Halaya « Cheap Ethnic Eatz |url=http://www.cheapethniceatz.com/2010/09/26/project-food-blog-2010-butsi-with-ube-halaya/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229093155/http://www.cheapethniceatz.com/2010/09/26/project-food-blog-2010-butsi-with-ube-halaya/ |archive-date=2012-02-29 |access-date=2012-04-23 |archivedate=2012-02-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120229093155/http://www.cheapethniceatz.com/2010/09/26/project-food-blog-2010-butsi-with-ube-halaya/ }}</ref> មិនដូច ''jian dui'', ''buchi'' ហ្វីលីពីន និង derivates (ដូចជា ''mache'', ''masi'', ''moche'', និង ''palitaw'' ) ក៏អាចត្រូវបានគេស្ងោរឬចំហុយបន្ថែមពីលើការចៀនជ្រៅផងដែរ។ ==== ប្រទេសវៀតណាម ==== នៅក្នុង មុខម្ហូបវៀតណាម មុខម្ហូបស្រដៀងគ្នាចំនួនពីរត្រូវបានគេហៅថា ''bánh cam'' (មកពីភាគខាងត្បូងវៀតណាម) និង ''bánh rán'' (មកពីភាគខាងជើងវៀតណាម) ដែលអាហារទាំងពីរនេះមានរសជាតិស្ងួតបន្តិចដែលផលិតចេញពី សណ្តែកសៀង ផ្អែម។ <ref>[http://pwmf.blogspot.com/2006/02/bnh-rnbnh-cam-fried-glutinous-rice.html pwmf blogspot]</ref> ''Bánh rán'' មានក្លិនក្រអូបដោយក្លិន [[ផ្កាម្លិះ]] (ហៅជាភាសា [[ភាសាថៃ|ថៃ]] ថា ''ម៉ាលី'' )។ ^{[http://photos1.blogger.com/blogger/3996/1055/1600/bobgbuoi.jpg រូបថត]} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Japanese-language text]] i1r4fndo7mwzd3ba3u2725798bjtwjv 0 51236 338329 312869 2026-08-05T01:56:45Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338329 wikitext text/x-wiki នេះគឺជាបញ្ជីនៃមនុស្សគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលបានអះអាងយ៉ាងច្បាស់ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជា [[អវតារ]] នៃ ព្រះដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត ឬនៃការពង្រីកដែលមានកម្រិតបន្ថែមទៀតនៃ ឥស្វរ ឬការបង្ហាញពីទេវភាពផ្សេងទៀត។ បញ្ជីនេះមិនរាប់បញ្ចូល [[អវតាទាំង ១០|ទសវតា]] ប្រពៃណី (អវតារទាំងដប់រូបនៃ [[ព្រះវិស្ណុ]] ) នៃ [[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាហិណ្ឌូ]] ទេ។ <ref>[[Garuda Purana]] (1.86.10-11)</ref> == អ្នកអះអាង == * មេហេបាបា - "ខ្ញុំគឺជា អវតារ នៃយុគសម័យនេះ!" <ref>''Meher Prabhu: Lord Meher, The Biography of the Avatar of the Age, Meher Baba'', Manifestation, Inc. 1986, by Bhau Kalchuri, p. 6018</ref> "អ្នកដឹងថាអ្នកជាមនុស្ស ហើយខ្ញុំដឹងថាខ្ញុំជា អវតារ វាគឺជាជីវិតរបស់ខ្ញុំទាំងមូល!" <ref>To [[Paul Brunton]] in 1930, ''Meher Prabhu: Lord Meher, The Biography of the Avatar of the Age, Meher Baba'', Manifestation, Inc. 1986, by Bhau Kalchuri, p. 1349</ref> "ដោយមិនគិតពីការសង្ស័យ និងការកាត់ទោស និងសម្រាប់សេចក្តីស្រឡាញ់គ្មានកំណត់ដែលខ្ញុំទទួលសម្រាប់តែមួយ និងទាំងអស់ ខ្ញុំនៅតែបន្តមកជារូបតំណាង ដែលត្រូវបានវិនិច្ឆ័យម្តងហើយម្តងទៀតដោយមនុស្សជាតិដោយភាពល្ងង់ខ្លៅ ដើម្បីជួយមនុស្សឱ្យបែងចែកការពិត។ ពី​ការ​មិន​ពិត»។ <ref>''The God-Man: The life, journeys and work of Meher Baba with an interpretation of his silence and spiritual teaching'', C.B. Purdom, 1964 p. 171</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.avatarmeherbaba.org/erics/hoftheh.html |title=Meher Baba's Highest of the High Declaration |access-date=2024-10-10 |archivedate=2020-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200224183722/http://www.avatarmeherbaba.org/erics/hoftheh.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Osho speaks on Meher Baba {{!}} Osho News |url=https://www.oshonews.com/2015/01/09/osho-speaks-on-meher-baba/}}</ref> រក្សាគាត់ជាអវតារ ជាព្រះក្នុងទម្រង់មនុស្ស * ម្តាយម៉ីរ៉ា - អះអាងថាជារូបតំនាងរបស់ [[សក្តិ|សក្ដិ]] ដែល ជាមាតានៃ បុព្វបុរស។ <ref>Adilakshmi Olati, "The Mother", page 4</ref> អារម្មណ៍នៃអវតារជាព្រះមាតាគឺមានលក្ខណៈប្លែកពីនិកាយនៃសាសនាហិណ្ឌូហៅថា [[សក្តិនិកាយ|សក្ដិ]] ។ <ref>John Stratton Hawley and Vasudha Narayanan, ''The life of Hinduism'', University of California Press, 2006, p. 174</ref> <ref>Noel Sheth, ''Hindu Avatāra and Christian Incarnation: A Comparison.'' 2002. Philosophy East and West (University of Hawai'i Press) pp. 98–125.</ref> * សត្យាសៃបាបា - អះអាងថាជារូបតំណាងរបស់ [[ព្រះសិវៈ|សិវៈ]] និង [[សក្តិ|សក្ដិ]] ។ <ref>Sathya Sai Baba "[..] Shiva and Shakthi together at Puttaparthi as Sathya Sai Baba [..] Let Me tell you one more thing: nothing can impede or halt the work of this Avatar." [http://www.srisathyasai.org.in/pages/srisathyasaibaba/1963_Discourse.htm Discourse by Sathya Sai Baba delivered on the occasion of Guru Poornima Day, 6 July 1963] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191027002338/http://www.srisathyasai.org.in/Pages/SriSathyaSaiBaba/1963_Discourse.htm |date=27 តុលា 2019 }}</ref> * កាលគីភគវន និង អម្មភគវន - ប្តីប្រពន្ធនេះមកពីប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូងអះអាងថាជាអវតារ កាលគី របស់ [[ព្រះវិស្ណុ]] និងព្រះមហេសី [[ព្រះម៉ែលក្ម្សី|លក្ម្សី]] រៀងគ្នា។ <ref>{{Cite web |date=2019-11-01 |title=The Cult of Kalki Bhagavan |url=https://openthemagazine.com/features/the-cult-of-kalki-bhagavan/ |access-date=2021-12-29 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}</ref> * Mirza Husayn 'Ali Nuri, បាហាអ៊ុលឡា (1817-1892) ត្រូវបានចាត់ទុកដោយអ្នកដើរតាមរបស់គាត់ថាជា "ការចាប់បដិសន្ធិឡើងវិញរបស់គ្រឹស្នា" និង "អវតាទី១០" និង "ការបង្ហាញមិនបរិសុទ្ធនៃគ្រឹស្នា" យោងទៅតាម Shoghi Effendi ដែលជាអាណាព្យាបាលនៃ [[ជំនឿបាហៃ]] ។ <ref>Shoghi Effendi, God Passes By, 1944, The Baháʼí Publishing Trust, pgs 94 & 95</ref> គាត់ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការបំពេញតាមការរំពឹងទុករបស់ មេស៊្សី នៃសាសនាទំនាយផ្សេងទៀត (សាសនាយូដា, គ្រិស្តសាសនា ,ឥស្លាម ,ស៊ូរ៉ូស្ទៀម និងព្រះពុទ្ធសាសនា)។ j7p3pajozo7g52r76gcxdbixibjlofn 0 51617 338332 314171 2026-08-05T03:22:43Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338332 wikitext text/x-wiki '''ព្រះពុទ្ធមេធង្ករ''' គឺជាព្រះពុទ្ធទី 2 ក្នុងចំណោមព្រះពុទ្ធទី 27 ដែលមុន [[ព្រះពុទ្ធ|ព្រះពុទ្ធ គោត្ដម]] ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ <ref>{{Cite web |last=Gallop |first=Annabel |date=2015 |title=28 Buddhas |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/06/28-buddhas.hhhjjtml |website=Asian and African studies blog }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ។ ព្រះអង្គ​ក៏​ជា​ព្រះពុទ្ធ​ទី​ពីរ​នៃ​សារមណ្ឌ [[កប្ប|កល្ប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Medhankara |url=http://www.palikanon.com/english/pali_names/me_mu/medhankara.htm |website=Palikanon}}</ref> == ជីវប្រវត្តិ == ព្រះអង្គ​ប្រសូត​នៅ​ក្រុង​យឃរ​ចំពោះ​ព្រះបាទ​សុទេវ និង​ព្រះនាង​យសោធរា។ លុះ​ពេញ​វ័យ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ត​ពី​បិតា ហើយ​សោយ​រាជ្យ​លើ​ប្រទេស​អស់​៨.០០០​ឆ្នាំ។ ពេល​ឃើញ ​ទិដ្ឋភាព​ទាំង​បួន គាត់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រាសាទ។ លុះ​កូន​កើត​មក​ក៏​ចាក​ចេញ​ទៅ​បួស​ក្នុង​ព្រៃ។ ព្រះអង្គ​បាន ​បួស ​បាន​កន្លះ​ខែ (១៥​ថ្ងៃ​) ។ ព្រះអង្គ​បាន​ត្រាស់​ដឹង​ក្រោម​ដើម ចារ ។ ការចាប់បដិសន្ធិរបស់ព្រះគោត្តម ព្រះពុទ្ធមានឱកាសបានឃើញព្រះអង្គ។ គាត់​បាន​ក្លាយ​ជា​សាវ័ក​របស់​ព្រះពុទ្ធ ហើយ​បាន​សុំ​សេចក្តី​ប្រាថ្នា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា លោក​មិន​បាន​សម្រេច​តាម​បំណង​របស់​លោក​ឡើយ។ ក្រោយ​ពី​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ ​បាន​ទៅ​ជា​ទេវៈ​នៅ ​ឋាន​ប្រាថ្នា មេធង្ករ ព្រះពុទ្ធទ្រង់គង់នៅបាន 90,000 ឆ្នាំ។ គាត់បានរំដោះសត្វជាច្រើន។ ព្រះអង្គ​បាន​បរិនិព្វាន​ជាមួយ​នឹង​សិស្ស។ cn24dk7qr968nmvf6ta1kvm3yukv9k3 1 51670 338309 314395 2026-08-04T13:35:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:កម្វុ]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ស្វ័យកម្ពុជ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 314395 wikitext text/x-wiki == 070955743 == reach12345678 [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/58.97.220.11|58.97.220.11]] ម៉ោង១១:៤២ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) ez07cp2p0hx682um08ngyxrrlfuutu3 0 52609 338325 337766 2026-08-05T00:12:24Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338325 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៥១៨,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's tariff threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=http://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=28 Jun 2025 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] bxg6sdtvw433yicv62qdifhkrvgsjm7 0 53537 338326 334399 2026-08-05T00:34:08Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338326 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ណាត់ជួបជាមួយ ប៉ុល ពត|image=Meeting with Pol Pot poster.jpg|caption=ផ្ទាំងរូបភាពចេញផ្សាយក្នុងរោងភាពយន្ត|director=[[ប៉ាន់ រិទ្ធី]]|screenplay=ប៉ាន់ រិទ្ធី<br>ព្យែរ-អ៊ែរវ៉ាន់ ហ្គីយ៉ូម|based on=''[[When the War Was Over|When the War Was Over: Cambodia and the Khmer Rouge Revolution]]'' <br> by [[អេលីហ្សាប៊ែត ប៊ែកឃើរ (អ្នកសារព័ត៌មាន)|អេលីហ្សាប៊ែត ប៊ែកឃើរ]]|producer=ខាធើរីន ដាស់សឺត<br>រ៉ូជើរ ហួង<br>ចាស្ទីន អូ.|starring=[[អ៊ីរ៉េន យ៉ាកូប]]<br>[[ហ្គ្រេហ្គ័រ កូលីន]]<br>ស៊ីរៀល ហ្គីអេ|cinematography=អាយមឺរីក ពីឡាស្គី|editing=ម៉ាទីវ ឡាក្លូ<br>ប៉ាន់ រិទ្ធី|music=ម៉ាក ម៉ាឌើរ|studio=Anupheap Productions<br>CDP|distributor=Sophie Dulac Distribution (France)<br>Westec Media (Cambodia)<ref>{{Cite web |last=Presse |first=Partenaire |date=2024-08-30 |title=Cambodge & Cinéma: «Rendez-vous avec Pol Pot» en route pour la 97e cérémonie des Oscars |url=https://www.cambodgemag.com/post/cambodge-cin%C3%A9ma-rendez-vous-avec-pol-pot-en-route-pour-la-97e-c%C3%A9r%C3%A9monie-des-oscars |access-date=2024-08-30 |website=Cambodge Mag |language=fr}}</ref>|released={{Film date|2024|5|16|[[2024 Cannes Film Festival|Cannes]]|2024|6|5|France|2024|8|9|Cambodia}}|runtime=១១២ នាទី|country=កម្ពុជា<br>បារាំង<br>តួកគី<br>តៃវ៉ាន់<br>កាតា|language=បារាំង<br>ខ្មែរ|budget=|gross=}}''ខ្សែភាពយន្តណាត់ជួបជាមួយ ប៉ុល ពត'' បានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងលើពិភពលោកនៅឯមហោស្រពភាពយន្តកានលើកទី ៧៧ នៅថ្ងៃទី ១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ ក្នុងផ្នែកចាក់បញ្ចាំងលើកដំបូងនៅទីក្រុងកាន។ <ref>{{Cite web |last=Ntim |first=Zac |date=2024-04-11 |title=Cannes Film Festival Lineup Set: Competition Includes Coppola, Audiard, Cronenberg, Arnold, Lanthimos, Sorrentino & Abbasi's Trump Movie — Full List |url=https://deadline.com/2024/04/cannes-film-festival-lineup-2024-live-francis-ford-coppola-thierry-fremaux-1235881376/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510021739/https://deadline.com/2024/04/cannes-film-festival-lineup-2024-live-francis-ford-coppola-thierry-fremaux-1235881376/ |archive-date=2024-05-10 |access-date=2024-08-30 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានជ្រើសរើសជាខ្សែភាពយន្តកម្ពុជាសម្រាប់ [[ពានរង្វាន់អូស្ការសម្រាប់ខ្សែភាពយន្តអន្តរជាតិល្អបំផុត|ពានរង្វាន់ភាពយន្តអន្តរជាតិល្អបំផុត]] នៅឯ [[ពានរង្វាន់អូស្ការលើកទី ៩៧|ពានរង្វាន់អូស្ការលើកទី៩៧]] ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានតែងតាំងទេ។ <ref>{{Cite web |date=August 30, 2024 |title="MEETING WITH POL POT", a film by director Rithy Panh, has been chosen... |url=https://www.facebook.com/COSCawards/posts/pfbid0k1SzmFRZ3iNu81NkiBsJcmtb6P61aDPCbR45bEH58RTUdX59zY9p5vVT6kKp5rwul |access-date=August 30, 2024 |publisher=The Cambodia Oscar Selection Committee (COSC)}}</ref> == សេចក្តីសង្ខេប == [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] ( [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ) -- ឆ្នាំ១៩៧៨។ អ្នកកាសែតបារាំងបីនាក់ គឺ លីស អាឡាំង និង ប៉ូល ត្រូវបាន [[ខ្មែរក្រហម]] អញ្ជើញឱ្យធ្វើការសម្ភាសន៍ផ្តាច់មុខជាមួយមេដឹកនាំរបបនេះ គឺ [[ប៉ុលពត|លោក ប៉ុល ពត]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃមុនពេលជួបគ្នា ពួកគេត្រូវបានដឹកនាំតាមរយៈការជួបគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ ដែលបង្ហាញពីភាពជោគជ័យរបស់រដ្ឋបដិវត្តន៍។ ខណៈពេលដែលលោក អាឡាំង ជាកុម្មុយនិស្ត ហាក់ដូចជាមានជំនឿខ្លាំងលើការអះអាងពីភាពជោគជ័យរបស់របបនេះ លីស និងលោក ប៉ូល មានការសង្ស័យ ដោយឃើញភស្តុតាងនៃការបោកប្រាស់។ លោកស្រី លីស មានការខកចិត្តកាន់តែខ្លាំងចំពោះការបដិសេធរបស់ម្ចាស់ផ្ទះរបស់ពួកគេក្នុងការអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេទៅទស្សនាជនបទ ឬបុគ្គលជាក់លាក់ដែលលោកស្រី លីស បានទាក់ទងជាមួយមុនបដិវត្តន៍។ ដោយ​លួច​ចេញ​ពី​ក្រុម​អ្នក​អមដំណើរ ប៉ូល​បាន​ដើរ​កាត់​ព្រៃ ហើយ​បាន​ជួប​ប្រទះ​នឹង​សាកសព​មនុស្ស និង​ភស្តុតាង​នៃ​ស្ថានភាព​រស់នៅ​ពិត​ប្រាកដ​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​បាន​លាក់បាំង។ កាមេរ៉ា និង​ហ្វីល​របស់​ប៉ូល​ត្រូវ​បាន​ទាហាន​រឹបអូស ទោះបីជា​រ៉ូល​មួយ​ដែល​មាន​រូបថត​សាកសព​មនុស្ស​ត្រូវ​បាន​លីស​រក​ឃើញ​នៅ​ក្នុង​ម៉ាស៊ីន​អង្គុលីលេខ​របស់​នាង​ក៏​ដោយ។ ដោយ​ខឹង​សម្បារ​នឹង​ការ​រៀបចំ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​ពួកគេ ប៉ូល​បាន​វាយប្រហារ​ឆ្មាំ ហើយ​បន្ទាប់​មក​បាន​បាត់​ខ្លួន​ពី​ហ្វីល ដែល​ទំនង​ជា​ត្រូវ​បាន​គេ​សម្លាប់៖ មន្ត្រី​គណបក្ស​កម្ពុជា​បាន​អះអាង​ផ្សេងៗ​ទៅ​កាន់​អ្នក​កាសែត​ពីរ​នាក់​ដែល​នៅ​សល់​ថា គាត់​ប្រហែល​ជា​បាន​វង្វេង​ក្នុង​ព្រៃ ជា​ចារកម្ម​ឲ្យ CIA ឬ KGB ឬ​ជា​អ្នក​ប្រឆាំង​បដិវត្តន៍។ លីស និង អាឡាំង បានជួបជាមួយ ប៉ុល ពត ក្នុងបទសម្ភាសន៍ខ្លីមួយ និងត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។ ក្រោយមក អាឡាំង ត្រូវបានផ្តល់ឱកាសឱ្យជួបជាមួយ ប៉ុល ពត ជាលើកទីពីរ ជាលក្ខណៈឯកជន ដែលគាត់បានបង្ហាញការគាំទ្រខាងមនោគមវិជ្ជាចំពោះគោលបំណងរបស់ខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភអំពីការអនុវត្តរបស់ពួកគេ និងសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋក្នុងការទទួលបានជោគជ័យ។ ក្រោយមកនៅយប់នោះ អាឡាំង ត្រូវបានទាហានម្នាក់បាញ់សម្លាប់នៅក្នុងបន្ទប់គេងរបស់គាត់។ លីស ចាកចេញពីប្រទេសតែម្នាក់ឯង។ == តួសម្ដែង == * [[អ៊ីរ៉េន ចាកុប]] ដើរតួជា លីស ដេលបូ * [[ហ្គ្រេហ្គ័រ កូលីន]] ជា អាឡាំង ការីយូ * ស៊ីរៀល ហ្គេអេ ដើរតួជា ប៉ូល ថូម៉ាស * លីម ប៊ុនហុក ដើរតួជា សេង ខេមរ៉ាដ * ម៉ៅ សូម៉ាលីន ដើរតួជា [[អៀង ធីរិទ្ធ]] * សុវណ្ណ ញ៉េប ដើរតួជា ចាន់ * ពៅ ពិទូ ដើរតួជា [[តាម៉ុក]] * ស៊ីដិន អ៊ីន ដើរតួជា ចុងភៅ​ក្នុង​ហាង​សម្អាងការ * សុភួន ហាស ដើរតួជា [[អៀង សារី]] * ទីត្យា នូហែម ជាអ្នកបកប្រែ * សុខ សុធន ដើរតួជា បុរសចំណាស់ * ហេង សុខគង់ ដើរតួជា ស៊ីគឿន * [[ប៉ាន់ រិទ្ធី|រិទ្ធី ប៉ាន់]] ដើរតួជា [[ប៉ុលពត|ប៉ុល ពត]] (សំឡេង/ស្រមោល) (មិនបានបញ្ជាក់) <ref>{{Cite web |last=Khan |first=Faizal |date=2024-05-19 |title=Cambodian director Rithy Panh on new doc Meeting With Pol Pot: 'All revolutions have good intentions in the beginning' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/cambodian-director-rithy-panh-on-meeting-with-pol-pot-cannes-film-festival-101716109808873.html |access-date=2024-12-16 |website=Hindustan Times |language=en-EN}}</ref> == ចេញផ្សាយ == វា​បាន​ចាក់​បញ្ចាំង​ជា​លើក​ដំបូង​លើ​ពិភពលោក​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៦ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ ២០២៤ នៅ​ឯ ​[[មហោស្រពភាពយន្តកាន ឆ្នាំ២០២៤|មហោស្រព​ភាពយន្ត​កាន​លើក​ទី៧៧]] <ref>{{Cite web |last=Durand |first=Manon |date=2024-05-16 |title=Rendez-vous avec Pol Pot, une fiction au service de la mémoire |url=https://www.festival-cannes.com/2024/rendez-vous-avec-pol-pot-une-fiction-au-service-de-la-memoire/ |access-date=2024-08-30 |website=Festival de Cannes |language=fr-FR}}</ref> បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​បាន​ចាក់​បញ្ចាំង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៥ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០២៤ នៅ​រោងភាពយន្ត​បារាំង <ref>{{Cite web |title=PREMIERE EXCEPTIONNELLE - CANNES 2024 : RENDEZ-VOUS AVEC POL POT de Rithy Panh, suivie d'une rencontre avec le réalisateur |url=https://dulaccinemas.com/portail/article/175287/premiere-exceptionnelle-cannes-2024-rendez-vous-avec-pol-pot-de-rithy-panh-suivie-d-une-rencontre-avec-le-realisateur |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830235520/https://dulaccinemas.com/portail/article/175287/premiere-exceptionnelle-cannes-2024-rendez-vous-avec-pol-pot-de-rithy-panh-suivie-d-une-rencontre-avec-le-realisateur |archive-date=2024-08-30 |access-date=2024-08-30 |website=Dulac Cinémas |language=fr |archivedate=2024-08-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240830235520/https://dulaccinemas.com/portail/article/175287/premiere-exceptionnelle-cannes-2024-rendez-vous-avec-pol-pot-de-rithy-panh-suivie-d-une-rencontre-avec-le-realisateur }}</ref> និង​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៩ ខែ​សីហា ឆ្នាំ ២០២៤ នៅ​រោងភាពយន្ត​កម្ពុជា។ <ref>{{Cite web |title=«Rendez-vous avec Pol Pot»: le dernier long métrage de Rithy Panh |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/rendez-vous-avec-pol-pot-le-dernier-long-metrage-de-rithy-panh-390989 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240830235519/https://lepetitjournal.com/cambodge/rendez-vous-avec-pol-pot-le-dernier-long-metrage-de-rithy-panh-390989 |archive-date=2024-08-30 |access-date=2024-08-30 |website=lepetitjournal.com |language=fr}}</ref> == ពិធីទទួលភ្ញៀវ == នៅលើគេហទំព័រ [[អ្នកប្រមូលនិងវាយតម្លៃ|ប្រមូលការវាយតម្លៃ]] [[Rotten Tomatoes]] ការវាយតម្លៃរបស់អ្នករិះគន់ចំនួន ១៩ នាក់ចំនួន ៨៩% គឺវិជ្ជមាន ដោយមានចំណាត់ថ្នាក់ជាមធ្យម ៧.៨/១០។ <ref>{{Cite web |title=Meeting with Pol Pot {{!}} Rotten Tomatoes |url=https://www.rottentomatoes.com/m/meeting_with_pol_pot |access-date=2024-08-30 |website=www.rottentomatoes.com |language=en}}</ref> [[Metacritic]] ដែលប្រើមធ្យមភាគដែលមានទម្ងន់ បានផ្តល់ពិន្ទុដល់ខ្សែភាពយន្តនេះចំនួន ៨៣ លើ ១០០ ដោយផ្អែកលើអ្នករិះគន់ចំនួន ៨ នាក់ ដែលបង្ហាញពី "ការសាទរជាសកល"។ <ref>{{Cite web |title=Meeting with Pol Pot Reviews |url=https://www.metacritic.com/movie/meeting-with-pol-pot/ |access-date=2025-12-25 |website=www.metacritic.com |language=en}}</ref> == ឯកសារយោង == 05youh81q8dndcpppfewshsl578jpxa 0 53653 338321 336967 2026-08-04T23:55:27Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 338321 wikitext text/x-wiki '''ច្រកអានសេះ''' គឺជាភ្នំនិងច្រកព្រំដែនធម្មជាតិមួយស្ថិតនៅតាមជួរភ្នំដងរ៉ែកដែលដែលមានទីតាំងនៅតាមបណ្ដោយ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] ដោយខាងកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងភូមិសាស្រ្តភូមិអានសេះ ឃុំជាំក្សាន្ត ស្រុកជាំក្សាន្ត [[ខេត្តព្រះវិហារ]] (ចម្ងាយប្រមាណ២៥គ.មពីទីរួមស្រុកជាំក្សាន្ត) ទល់នៅខាងដីសៀម គឺស្ថិតក្នុងភូមិអានម៉ា (អានសេះ) ឃុំសូង ស្រុកណាមយឺន [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ <ref>{{Cite web |title=NBT WORLD - Second Army Area Reports Cambodian Forces Open Fire at Chong Ahn Ma |url=https://thainews.prd.go.th/nbtworld/news/view/1621546/?bid=1 |access-date=2025-12-10 |website=thainews.prd.go.th |language=en}}</ref> តំបន់នេះត្រូវបាន [[ថៃ]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ប្រជែងគ្នា ហើយវាជាចំណុចក្តៅគគុកដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែន [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ (២០០៨–២០១១)|ឆ្នាំ ២០០៨-២០១៣]] និង [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ២០២៥|២០២៥]] រវាងប្រទេសទាំងពីរ។ <ref>{{Cite web |title=Thai F-16s strike Cambodian positions after deadly border attacks - Winthai |url=https://world.thaipbs.or.th/detail/thai-f16s-strike-cambodian-positions-after-deadly-border-attacks-winthai/59783 |access-date=2025-12-10 |website=world.thaipbs.or.th |language=en}}</ref> ច្រកនេះគឺជាអធិតេយ្យភាពបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាដោយស្របតាមច្បាប់ ។ == ជម្លោះព្រំដែនឆ្នាំ ២០២៥ == ក្នុងអំឡុងពេល [[ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ២០២៥|ជម្លោះកម្ពុជា-ថៃឆ្នាំ ២០២៥]] ថៃចូលរំលោភដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាទាំងខុសច្បាប់ដោយបានអះអាងថាបានកាន់កាប់ទាំងកំពូលភ្នំអានសេះ ប្រទេសថៃបានអះអាងថាបានកាន់កាប់ទាំងកំពូលភ្នំ <ref name="pptvhd36-250726">{{Cite news|date=24 July 2025|title=อัปเดตสถานการณ์สู้รบไทย-กัมพูชา ตรึงกำลังหลายจุด-จ่อเข้ายึดเขาพระวิหาร|language=th|trans-title=Update on the Thai-Cambodian war situation, forces stationed at several points, ready to seize Preah Vihear Temple|work=PPTV36HD|url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1/253359|url-status=live|access-date=26 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250726081211/https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1/253359|archive-date=26 July 2025}}</ref> និងកំពូល[[ភ្នំត្រប់]] ។ ច្រកអានសេះត្រូវបានបិទដោយភាគីសៀមជាឯកត្តោភាគីនាថ្ងៃ០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ហើយក្លាយជាសមរភូមិក្តៅនៃការប្រយុទ្ធគ្នាដណ្តើមទីតាំងមួយនេះរវាងកងទ័ពកម្ពុជា និងថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-05-02 |title=ថៃបិទច្រកទ្វារព្រំដែនអានសេះ ខេត្តព្រះវិហារ ដោយឯកតោភាគី កាលពីថ្ងៃទី ១ ឧសភា - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/23195 |access-date=2026-05-12 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> ក្រៅពីអាស្រមរបស់លោកតាអ៊ុំដែលថៃបានបំផ្លាញដោយចោទបានសាងសង់រំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀង នៅមានផ្ទះសំបែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ និងអាគារនានាត្រូវបានថៃបាញ់ផ្លោងដាក់ និងទម្លាក់គ្រាប់បែកកំទេចចោលផងដែរ។<ref>{{Cite web |last=Ek |first=Lee |date=2026-04-28 |title=មូលហេតុ ដែលទ័ពថៃ កម្ទេចរូបសំណាកលោកតាអ៊ុំនៅច្រកអានសេះ |url=https://kbn.news/archives/380227 |access-date=2026-05-12 |website=Khmer Breaking News |language=en-US}}</ref><ref>Facebook, Mao Vutha, ច្រកអានសេះ</ref> ព្រឹត្តិការណ៍នៃការបំផ្លាញរូបបដិមាទេវហិណ្ឌូ នៅតំបន់ច្រកទ្វារតំបន់អានសេះ ក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុក និងបានឈានទៅដល់ការបង្កើតឱ្យមាន ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសពីសំណាក់ប្រទេសឥណ្ឌា ដែលជាប្រភពដើមនៃសាសនាហិណ្ឌូ ដែលត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ២០១៤ ហើយក៏ត្រូវបានយោធាថៃ កម្ទេចចោលកាលពីថ្ងៃទី ២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite web |title=ការបំផ្លាញរូបបដិមាទេវហិណ្ឌូនៅតំបន់អានសេះ និងការកសាង |url=https://rooster.news/news/destruction-of-hindu-deity-statues-in-anses-area-and-construction |access-date=2026-05-12 |website=rooster.news |language=en }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ឯកសារយោង == czwds99n8v45u471ucahv75gfr2khvk 0 54008 338297 2026-08-04T12:16:57Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[វិបត្តិក្នុងុរាជវង្សខ្មែរ​និងការជ្រៀតជ្រែករបស់យួន]] ទៅ [[លំពែង​]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338297 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[លំពែង​]] bc4mi3hirtmca2ftxi955494xcluhmp 0 54009 338299 2026-08-04T12:18:40Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[លំពែង​]] ទៅ [[​លំពែង​ (គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338299 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[​លំពែង​ (គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ)]] rdpshkihvfuzw8e0i5k412ogm1j748f 0 54011 338308 2026-08-04T13:35:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[កម្វុ]] ទៅ [[ស្វ័យកម្ពុជ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338308 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ស្វ័យកម្ពុជ]] iq22h8wepxg1ao2koqqv22g8o2vdn8n 1 54012 338310 2026-08-04T13:35:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សា:កម្វុ]] ទៅ [[ការពិភាក្សា:ស្វ័យកម្ពុជ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338310 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សា:ស្វ័យកម្ពុជ]] nz8swqye2vbq8lxkt4awgqtmfef2j78 0 54013 338312 2026-08-04T13:36:35Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[មេរា]] ទៅ [[មេរ៉ា]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 338312 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[មេរ៉ា]] rddwhuzrlj5lib83n0gnouockk1frwa