វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 340092 339394 2026-09-03T01:15:55Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យក្រោយអង្គរ */ 340092 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វរ្ម័ន​ទី​ ១]] ជាអ្នកស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== d260ijkoryoriouo4cns0kxn0vnz60d 340097 340092 2026-09-03T01:20:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យក្រោយអង្គរ */ 340097 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វរ្ម័ន​ទី​ ១]] ជាអ្នកស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​អង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​នឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== kac0ajtje5s1lbyqveb7tg38yevu0ff 0 5521 340089 340004 2026-09-02T19:52:51Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260902)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 340089 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះឝ្រុតទេវី<br/>(ស្រុតទេវី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស.៥៥០-៥៥៥ | coronation = | full name = | predecessor = [[រុទ្រទេវី|ព្រះនាងរុទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]) | successor = [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]) | spouse = [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទស្រុតវម្ម៌]] | issue = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ឝ្រុតទេវី''' ឬ '''ស្រុតទេវី''' (ព្រះនាមពិតមិនស្គាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]និងជា[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះភរិយាតំណែងព្រះអគ្គមហេសី]]នៃ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទស្រុតវម្ម៌]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្រវរ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] ក្រោយពីរៀបអភិសេកជាមួយ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទស្រុតវម្ម៌]]និងមានរាជបុត្រាមួយរអង្គគឺព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]៕ ==ប្រវត្តិ== ព្រះអង្គបាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទស្រុតវម្ម៌]]និងមានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គគឺ៖ ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] ដែល​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]៕<ref>{{cite book| doi=10.1017/S0041977X08000384 | title= Historical Dictionary of Ancient Southeast Asia | url=https://archive.org/details/historicaldictio0000miks |author= John N. Miksic | year= 2007 | isbn= 9780810855229 }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] {{commons category|ឝ្រុតទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[រុទ្រទេវី|ព្រះនាងរុទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]])}} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= គ.ស.៥៥០-៥៥៥}} {{s-aft|after= [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីហិណ្ឌូសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហិណ្ឌូសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] {{Cambodia-royal-stub}} 13qor67z83608n7jo4g0lkk7uzrz1l0 0 17861 340090 255014 2026-09-02T21:57:57Z Phyblas 24328 Phyblas បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សិលចារឹកទូលវត្តគំនូរ]] ទៅ [[សិលចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] 255014 wikitext text/x-wiki សិលាចារឹក​នេះ​ ស្ថិត​នៅ​ស្រុក​អង្គរ​បុរី​ ខេត្ត​តា​កែវ​ ដែល​មាន​លេខ​កូដ​ k.៦០០។​ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ]] 4odb6p9crojvggfrna67i66sgkxefk0 340112 340090 2026-09-03T10:54:49Z Phyblas 24328 Phyblas បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សិលចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] ទៅ [[សិលាចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] 255014 wikitext text/x-wiki សិលាចារឹក​នេះ​ ស្ថិត​នៅ​ស្រុក​អង្គរ​បុរី​ ខេត្ត​តា​កែវ​ ដែល​មាន​លេខ​កូដ​ k.៦០០។​ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តតាកែវ]] 4odb6p9crojvggfrna67i66sgkxefk0 0 26171 340087 339168 2026-09-02T19:43:28Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260902)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 340087 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |image = [[File:American Civil War Montage.jpg|300px]] |caption = Clockwise from top left: [[Battle of Stones River]]; Confederate [[American Civil War prison camps|prisoners of war]]; [[Battle of Arkansas Post|Battle of Fort Hindman]]. |partof= |date=April 12, 1861 – May 10, 1865 (by declaration)<ref name="NYT JD Cap">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/1865/05/10/news/important-proclamations-belligerent-rights-rebels-end-all-nations-warned-against.html|title=The Belligerent Rights of the Rebels at an End. All Nations Warned Against Harboring Their Privateers. If They Do Their Ships Will be Excluded from Our Ports. Restoration of Law in the State of Virginia. The Machinery of Government to be Put in Motion There. |work=The New York Times|publisher=[[The New York Times Company]]|agency=[[Associated Press]]|date=1865-05-10|accessdate=2013-12-23}}</ref><br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=04|day1=12|year1=1861|month2=05|day2=09|year2=1865}})<br>([[CSS Shenandoah|last shot fired]] June 22, 1865) |place=[[Southern United States]], [[Northeastern United States]], [[Western United States]], [[Atlantic Ocean]] |casus=[[Battle of Fort Sumter|Confederate attack on Fort Sumter]] |result=[[Union (American Civil War)|Union]] victory * [[Slavery in the United States|Slavery]] [[Thirteenth Amendment to the United States Constitution|abolished]] * [[Territorial integrity]] preserved * [[Assassination of Abraham Lincoln|Lincoln assassinated]] five days after Lee's surrender * Dissolution of the [[Confederate States of America|Confederacy]] * Beginning of the [[Reconstruction Era of the United States|Reconstruction Era]] |combatant1={{flagcountry|United States|1863}} |combatant2={{flagcountry|CSA|variant=1861}} |commander1=[[Abraham Lincoln]]<br /> [[Edwin M. Stanton]]<br /> [[Ulysses S. Grant]]<br /> [[William T. Sherman]]<br /> [[David Farragut]]<br /> [[David D. Porter]]<br /> ''<center>[[Military leadership in the American Civil War#The Union|and others]]'' |commander2=[[Jefferson Davis]]<br /> [[Judah P. Benjamin]]<br /> [[Robert E. Lee]]<br /> [[Joseph E. Johnston]]<br /> [[Raphael Semmes]]<br /> [[Josiah Tattnall]] ''<center>[[Military leadership in the American Civil War#The Confederacy|and others]]'' |strength1=2,100,000 |strength2=1,064,000 |casualties1=110,000 Army killed in action/dead of wounds <ref name="civilwarhome.com">Fox, William F. [http://www.civilwarhome.com/foxs.htm Regimental losses in the American Civil War] (1889)</ref> <br /> 25,000 Army dead in Confederate prisons <ref name="civilwarhome.com"/> <br /> 2,260 Navy/Marines killed <ref name="Official DOD data">{{Cite web |url=https://www.dmdc.osd.mil/dcas/pages/report_principal_wars.xhtml |title=Official DOD data |access-date=2014-05-31 |archivedate=2017-12-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206010413/https://www.dmdc.osd.mil/dcas/pages/report_principal_wars.xhtml |url-status=dead }}</ref> <br /> <br />~ 365,000 total dead{{sfn|Chambers|1999|p=849}}<br />275,200 wounded |casualties2=75,000 killed in action/dead of wounds (incomplete data)<ref name="Official DOD data"/> <br /> 26,000–31,000 Army dead in Union prisons <ref name="Official DOD data"/> <br /> <br /> <br /> <br />~260,000 total dead<br />137,000+ wounded }} {{Campaignbox American Civil War}} '''សង្រា្គមស៊ីវិលអាមេរិក''' ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសង្រ្គាមរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ ឫក៏គ្រាន់តែជាសង្រ្គាមស៊ីវិលនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលនៅក្នុងកំឡុងឆ្នាំ (១៨១៦ទៅ១៨៦៥)ចាប់តាំងពីរដ្ឋខាងត្បូងបានប្រកាសផ្ដាច់ខ្លួនចេញពីគ្នាគឺ អាមេរិក ខន់ហ្វីដឺរាស៊ី និង អាមេរិកខាងជើង ដែលក្នុងនោះមានរដ្ឋចំនួន១១ ។សង្គ្រាមនេះប្រភពដើមមកពីរបញ្ហាទាំសភាព និងបញ្ហាឈ្លានពានទឹកដីនៅភាគខាងលិច។ មហាអំណាចបរទេសមិនព្រមជួយធ្វើអន្តរាគម៍។ ក្រោយពីសង្រ្គាមអស់រយៈ៤ឆ្នាំបានធ្វើឲ្យទាហានជាង ៦០០០០០នាក់ស្លាប់ និងបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័នជាច្រើន និងបានបំផ្លាញពួកខន់ហ្វីដឺរាស៊ីនៅភាគខាងត្បូងជាច្រើន ហើយវាពិតជាពិកបាកខ្លាំងណាស់ក្នុងការកសាងឡើងវិញ និងឯកភាពជាតិបានធានាសិទ្ធពីស៊ីវិលឲ្យដោះលែងទាសករមកវិញ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦០ ពួកសារធារណៈរដ្ឋនិយមបានធ្វើការបោះឆ្នោតដែលមានមេដឹកនាំដោយប្រធានាធិបតី អប្រាហាំលីនខុន ជំទាស់និងការពង្រីកនៃទាសភាពចូលទឹកដីសហរដ្ឋអាមេរិក លីនខុនបានឈ្នះការបោះឆ្នោត ប៉ុន្តែមុនពេលគាត់សម្ភោធនៅខែ មិនា ៤ ១៨១៦ រដ្ឋតូចៗចំនួន ៧ រួមជាមួយនិងសេដ្ឋកិច្ចកប្បាសដែលត្រូវបង្កើតឡើងដោយពួកខន់ហ្វីដឺរាស៊ី។ប្រាំមួយថ្ងៃដំបូងការធ្វើរបបគមន៏នៃទាសករមានសមាត្រខ្ពស់បំផុតចំនួន ៤៨,៨%ប្រជាជនរបស់ពូកគេសម្រាប់ប្រាំមួយថ្ងៃនេះ។ លោកប្រធានាធិបតី ចាម៉ាស បូចានាន់ និងសារណៈរដ្ឋបានផ្តាច់ខ្លួនចេញ នេះជាការខុសច្បាប់។តាមរយៈការអះអាងរបស់លោក លីនខុនជាប្រមុខរដ្ឋបាននិយាយថាគាត់មិនបានផ្តួចផ្តើមនៃសង្រ្គាមស៊ីវិលនេះទេ ហើយពួកខន់ហ្វីដឺរាស៊ីបានអះអាងបន្ថែមទៀតថាកងកម្លាំងសហព័ន្ធ ហ្វូត បានរឹបអូសទឹកដីសហព័្នន្ធជាច្រើន។សន្និសិទ្ធសន្តិភាពមួយត្រូវបានបរាជ័យក្នុងគោលបំណងសម្របសម្រួលរវាងភាគីទាំងសងខាង ដូចជាការរៀបចំឡើងនូវសង្រ្គាមទាំងពីរ។ សហព័ន្ធនេះបានសន្មត់ថាបណ្តាប្រទេសនៅអឺរ៉ុបបានសង្ឃឹមទៅលើស្តេច ឃីង ចុតទុន ដែលពួកគេនិងធ្វើអន្តរាគមន៏, គ្មាននណាម្នាក់ហើយក៏គ្មានម្នាក់ព្រមទទួលស្គាល់សហព័ន្ធអាមេរិកថ្មីរបស់អាមេរិកទេ។ អាទិភាពបានចាប់ផ្តើមនៅខែ មេសា ១២១៨៦១ ខណៈពេលដែលកងកម្លាំងសហភាពមកលើ ហ្វរ ស៊មធើ ដែលជាបន្ទាយដ៏ធំមួយដោយធ្វើឡើងដោយកងទ័ពសហភាពនៅក្នុងរដ្ឋ ការ៉ូលីណា ខាងជើង។ ពេលនេះ លីនខុនបានអំពាចនាវឲ្យកងព័ទពង្រឹងឡើងវិញនូវ ហ្វត់នេះ។ ដូចនេះរដ្ឋតូចៗទាំងបួន រួមទាំង ខន់ហ្វីដឺរាស៊ី សរុបជាង១១រដ្ឋ។ហើយថ្មីៗនេះសហភាពរដ្ឋគ្រប់គ្រងព្រំដែននិងជាការបង្កើតឲ្យមានភាពរាំងស្ទះផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចជើងទឹកខាងត្បូង។ ដោយសារតែមានពត៍មានមិនច្បាស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៦១ ១៨៦១ ថាកាលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះឆ្នាំ១៨៦២ យុទ្ធនាកាសហភាពរបស់រដ្ឋ ម៉ារី ឡែន(រដ្ឋសហភាព)បានបញ្ចប់ជាមួយនិងការចាកចេញសហព័ន្ធនៅសមរភូមិ អឺតិតាម ទប់ស្កាត់ការអន្តរាគម៍នៃជនជាតិអង់គ្លេស។ លីនខន់បានចេញសេចក្តីប្រកាសថានឹងរំដោះខ្លួនចេញ បន្ទាប់ពីរការបញ្ឈប់គោលដៅនៃសង្រ្គាមទាសភាព។ ==See also== {{Portal|American Civil War}} {{col-begin}} {{col-2}} '''General reference''' * [[List of American Civil War battles|Battles of the American Civil War]] * [[American Civil War bibliography|Bibliography of the American Civil War]] * [[American Civil War Corps Badges|Corps badges of the American Civil War]] * [[Bibliography of early American naval history#Civil War|Naval bibliography of the American Civil War]] * [[Uniform of the Union Army|Uniforms of the Union]] * [[Uniforms of the Confederate Military|Uniforms of the Confederacy]] * [[List of weapons in the American Civil War|Weapons in the American Civil War]] '''Union''' * [[Union (American Civil War)|United States]] * [[Union Army]] * [[Union Navy]] '''Confederacy''' * [[Confederate States of America|Confederate States]] * [[Confederate States Army|Confederate Army]] * [[Confederate States Navy|Confederate Navy]] '''Ethnic articles''' * [[Military history of African Americans in the American Civil War|African Americans in the American Civil War]] * [[German Americans in the Civil War|German Americans in the American Civil War]] * [[Hispanics in the American Civil War|Hispanic Americans in the American Civil War]] * [[Irish-Americans in the American Civil War|Irish Americans in the American Civil War]] * [[Italian Americans in the Civil War|Italian Americans in the American Civil War]] * [[Native Americans in the American Civil War]] {{col-break}} '''Topical articles''' * [[Blockade runners of the American Civil War]] * [[Union Blockade|Blockade, Union – of the American Civil War]] * [[American Civil War casualties|Casualties in the American Civil War]] * [[Commemoration of the American Civil War]] * [[Commemoration of the American Civil War on postage stamps]] * [[Dorthea Dix|Nursing in the American Civil War, Dorothea Dix]] * [[List of ships captured in the 19th century#American Civil War|Ships captured during the American Civil War]] * [[Slaves and the American Civil War]] * [[American Civil War spies|Spies in the American Civil War]] '''National articles''' * [[Foreign enlistment in the American Civil War]] * [[Britain in the American Civil War]] * [[Canada in the American Civil War]] {{col-end}} ==References== ;Notes {{reflist|group=N}} ;Citations {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name="Civil War Refugees">{{cite web |url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/C/CI013.html| title=Civil War Refugees| work=[[Oklahoma Historical Society]]|publisher=[[Oklahoma State University]] | accessdate=2008-08-10}}</ref> <ref name="Forrest McDonald 2002">Forrest McDonald, ''States' Rights and the Union: Imperium in Imperio, 1776–1876'' (2002)</ref> <ref name="Lincoln's Call for Troops">{{cite web |url=http://www.civilwarhome.com/lincolntroops.htm |title=Lincoln's Call for Troops}}</ref> <ref name="Lincoln's Call to Arms">{{cite web|last=Bornstein |first=David |url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/04/14/lincoln-declares-war/ |title=Lincoln's Call to Arms |publisher=Opinionator.blogs.nytimes.com |date=April 14, 2011 |accessdate=2011-08-11| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110713131234/http://opinionator.blogs.nytimes.com/2011/04/14/lincoln-declares-war/| archivedate= 2011-07-13| deadurl= no}}</ref> <ref name="McPhersonExceptionalism">James McPherson, "Antebellum Southern Exceptionalism: A New Look at an Old Question," ''Civil War History'' 29 (September 1983).</ref> <ref name="Proclamation 83 – Increasing the Size of the Army and Navy">{{cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70123 |title=Abraham Lincoln: Proclamation 83 – Increasing the Size of the Army and Navy |publisher=Presidency.ucsb.edu |accessdate=2011-11-03 |archivedate=2012-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120515155504/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=70123 |url-status=dead }}</ref> <ref name="StatsWarCost">{{cite web|last=Nofi|first=Al|authorlink=Albert Nofi|title=Statistics on the War's Costs|publisher=Louisiana State University|date=June 13, 2001|url=http://www.cwc.lsu.edu/other/stats/warcost.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070711050249/http://www.cwc.lsu.edu/other/stats/warcost.htm|archivedate=2007-07-11|accessdate=2007-10-14}}</ref> <ref name="United States Volunteers – Indian Troops">{{cite web |date=January 28, 2008 |url=http://www.civilwararchive.com/Unreghst/unindtr.htm |title=United States Volunteers – Indian Troops |work=civilwararchive.com |accessdate=2008-08-10}}</ref> <ref name="WarLeader">{{cite web|last=Fehrenbacher|first=Don|title=Lincoln's Wartime Leadership: The First Hundred Days|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=jala;view=text;rgn=main;idno=2629860.0009.103|year=2004|publisher=University of Illinois|accessdate=2007-10-16}}</ref> <ref name="american83">David W. Blight, ''Race and Reunion : The Civil War in American Memory'' (2001)</ref> <ref name="appomattox">William Marvel, ''Lee's Last Retreat: The Flight to Appomattox'' (2002) pp. 158–81.</ref> <ref name="approaching">[[Stephen B. Oates]], ''The Approaching Fury: Voices of the Storm 1820–1861'', p.&nbsp;125.</ref> <ref name="census74">Railroad length is from: [[Chauncey Depew]] (ed.), ''One Hundred Years of American Commerce 1795–1895'', p.&nbsp;111; For other data see: [http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1860c-01.pdf 1860 US census] and Carter, Susan B., ed. ''The Historical Statistics of the United States: Millennial Edition'' (5 vols), 2006.</ref> <ref name="charleston">Snell, Mark A., ''West Virginia and the Civil War'', History Press, Charleston, SC, 2011, pg. 28</ref> <ref name="clement">Clement Eaton, ''Freedom of Thought in the Old South'' (1940)</ref> <ref name="confederacy">James McPherson, ''Why did the Confederacy Lose?''. p.&nbsp;?.</ref> <ref name="confederacy84">Gaines M. Foster (1988), ''Ghosts of the Confederacy: Defeat, the Lost Cause and the Emergence of the New South, 1865–1913''.</ref> <ref name="confederate36">Mark A. Weitz (2005), ''More Damning than Slaughter: Desertion in the Confederate Army''.</ref> <ref name="controversy">Joan Waugh and Gary W. Gallagher, eds. (2009), ''Wars within a War: Controversy and Conflict over the American Civil War'' (U. of North Carolina Press).</ref> <ref name="copperhead">Curry, Richard Orr (1964), ''A House Divided, A Study of the Statehood Politics & the Copperhead Movement in West Virginia'', Univ. of Pittsburgh Press, map on page 49.</ref> <ref name="counterpoint">C. Vann Woodward (1971), ''American Counterpoint: Slavery and Racism in the North-South Dialogue'', p.281.</ref> <ref name="desertion">Ella Lonn, ''Desertion during the Civil War'' (1928), pp.&nbsp;205–6.</ref> <ref name="desertion37">Robert Fantina, ''Desertion and the American soldier, 1776–2006'' (2006), p.&nbsp;74</ref> <ref name="economist">''[[The Economist]]'', "[http://www.economist.com/node/18486035?story_id=18486035 The Civil War: Finally Passing]", April 2, 2011, pp. 23–25.</ref> <ref name="expansion">Adam Rothman, ''Slave Country: American Expansion and the Origins of the Deep South'' (2005).</ref> <ref name="february">Abraham Lincoln, Cooper Union Address, New York, February 27, 1860.</ref> <ref name="franklin">John Hope Franklin, ''The Militant South 1800–1861'' (1956).</ref> <ref name="gallagher">Gary Gallagher, ''Causes Won, Lost, and Forgotten: How Hollywood and Popular Art Shape What We Know about the Civil War'' (U. of North Carolina Press, 2008)</ref> <ref name="history">Mark E. Neely Jr.; "Was the Civil War a Total War?" ''Civil War History'', Vol. 50, 2004, pp.&nbsp;434+</ref> <ref name="inaugural">Abraham Lincoln, First Inaugural Address, Monday, March 4, 1861.</ref> <ref name="inaugural29">Lincoln, First Inaugural Address, March 4, 1861.</ref> <ref name="infantry">Mark Johnson, ''That body of brave men: the U.S. regular infantry and the Civil War in the West'' (2003) p. 575.</ref> <ref name="murdock">Eugene Murdock, ''One million men: the Civil War draft in the North'' (1971).</ref> <ref name="nationalgeographic">"[http://news.nationalgeographic.com/news/2003/07/0701_030701_civilwarprisons.html U.S. Civil War Prison Camps Claimed Thousands]". National Geographic News. July 1, 2003.</ref> <ref name="nationalism">Avery Craven, ''The Growth of Southern Nationalism, 1848–1861'' (1953).</ref> <ref name="nationalism19">Susan-Mary Grant, ''North over South: Northern Nationalism and American Identity in the Antebellum Era'' (2000); Melinda Lawson, ''Patriot Fires: Forging a New American Nationalism in the Civil War North'' (2005).</ref> <ref name="nevins">Nevins, ''The War for the Union'' (1959) 1:119-29.</ref> <ref name="nevins26">Nevins, ''The War for the Union'' (1959) 1:129-36.</ref> <ref name="nevins73">Allan Nevins, ''War for the Union 1862–1863'', pp. 263–264.</ref> <ref name="proclamation">Frank J. Williams, "Doing Less and Doing More: The President and the Proclamation—Legally, Militarily and Politically," in Harold Holzer, ed. ''The Emancipation Proclamation'' (2006) pp. 74–5.</ref> <ref name="progressive">Kenneth M. Stampp, ''The Imperiled Union: Essays on the Background of the Civil War'' (1981) p. 198; Richard Hofstadter, ''The Progressive Historians: Turner, Beard, Parrington'' (1969).</ref> <ref name="questia">Albert Burton Moore. ''Conscription and Conflict in the Confederacy'' (1924) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=10517499 online edition].</ref> <ref name="reconstruct">Barnet Schecter, ''The Devil's Own Work: The Civil War Draft Riots and the Fight to Reconstruct America'' (2007).</ref> <ref name="republican18">"Republican Platform of 1860," in Kirk H. Porter, and Donald Bruce Johnson, eds. ''National Party Platforms, 1840–1956,'' (University of Illinois Press, 1956) p. 32.</ref> <ref name="republican21">Eric Foner, ''Free Soil, Free Labor, Free Men: The Ideology of the Republican Party before the Civil War'' (1970).</ref> <ref name="sectionalism">Charles S. Sydnor, ''The Development of Southern Sectionalism 1819–1848'' (1948).</ref> <ref name="sectionalism17">Robert Royal Russel, ''Economic Aspects of Southern Sectionalism, 1840–1861'' (1973).</ref> <ref name="slate">Richard Wightman Fox (2008)."[https://web.archive.org/web/20110716083839/http://www.slate.com/toolbar.aspx?action=read&id=2180856 National Life After Death]". [[Slate.com]].</ref> <ref name="southern">Bertram Wyatt-Brown, ''The Shaping of Southern Culture: Honor, Grace, and War, 1760s–1880s'' (2000).</ref> <ref name="surrender">Unaware of the surrender of Lee, on April 16 the last major battles of the war were fought at the [[Battle of Columbus, Georgia]] and the [[Battle of West Point]].</ref> <ref name="taussig">Frank Taussig, ''The Tariff History of the United States'' (1931), pp.&nbsp;115–61</ref> <ref name="teachinghistory">Hamner, Christopher. "[http://teachinghistory.org/history-content/ask-a-historian/24413 Great Expectations for the Civil War]." [http://www.teachinghistory.org/ Teachinghistory.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926205612/https://teachinghistory.org/history-content/ask-a-historian/24484 |date=2018-09-26 }}. Retrieved 2011-07-11.</ref> <ref name="terrible">Bruce Catton, Terrible Swift Sword, pp. 263–296.</ref> <ref name="ucsb">[http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=29501 President James Buchanan, Message of December 8, 1860]. Retrieved 2012-11-28.</ref> <!-- The following references appeared in the reflist but were not used in the prior text. Please return them to the reflist once they have been correctly cited in the main article. <ref name="abolitionists">David Brion Davis, ''Inhuman Bondage'' (2006). p.&nbsp;197, 409; Stanley Harrold, ''The Abolitionists and the South, 1831–1861'' (1995) p. 62; Jane H. and William H. Pease, "Confrontation and Abolition in the 1850s" ''Journal of American History'' (1972) 58(4): 923–937.</ref> <ref name="civil-war">[http://www.civil-war.net/pages/1860_census.html 1860 Census Results], The Civil War Home Page.</ref> <ref name="abraham">Abraham Lincoln, Speech at New Haven, Conn., March 6, 1860.</ref> <ref name="butterfield">Fox Butterfield; ''All God's Children'' p. 17.</ref> <ref name="trager">The People's Chronology, 1994 by James Trager.</ref> <ref name="secessionists">William W. Freehling, The Road to Disunion: Secessionists Triumphant 1854–1861, pp. 9–24.</ref> <ref name="Freehling">William W. Freehling, The Road to Disunion, Secessionists Triumphant, pp. 269–462, p. 274 (The quote about slave states "encircled by fire" is from the ''New Orleans Delta'', May 13, 1860).</ref> <ref name="representatives">Most of her slave owners are "decent, honorable people, themselves victims" of that institution. Much of her description was based on personal observation, and the descriptions of Southerners; she herself calls them and Legree representatives of different types of masters.;Gerson, ''Harriet Beecher Stowe'', p. 68; Stowe, ''Key to Uncle Tom's Cabin'' (1953) p. 39.</ref> <ref name="american">Quoted in Eric Foner, ''The Fiery Trial: Abraham Lincoln and American Slavery'' (2010) p. 100</ref> <ref name="Voices from the Gathering Storm: The Coming of the American Civil War">{{cite book |url=http://books.google.com/?id=F20ZsA5ZeeEC&pg=PA184 |title=Voices from the Gathering Storm: The Coming of the American Civil War |author=Glenn M. Linden |year=2001 |publisher=Rowman & Littlefield |place=United States |page=236 |isbn=978-0-8420-2999-5 |quote=Prevent, as far as possible, any of our friends from demoralizing themselves, and our cause, by entertaining propositions for compromise of any sort, on slavery extension. There is no possible compromise upon it, but which puts us under again, and leaves all our work to do over again. Whether it be a Mo. Line, or Eli Thayer's Pop. Sov. It is all the same. Let either be done, & immediately filibustering and extending slavery recommences. On that point hold firm, as with a chain of steel. – Abraham Lincoln to Elihu B. Washburne, December 13, 1860}}</ref> <ref name="AvalonProject">Winkler, E. [http://avalon.law.yale.edu/19th_century/csa_texsec.asp "A Declaration of the Causes which Impel the State of Texas to Secede from the Federal Union"]. ''Journal of the Secession Convention of Texas''. Retrieved 2007-10-16.</ref> <ref name="william">William C. Davis, Look Away, pp. 130–140.</ref> <ref name="townsend">John Townsend, The Doom of Slavery in the Union, its Safety out of it, October 29, 1860.</ref> <ref name="secessionist">Lipset looked at the secessionist vote in each Southern state in 1860–61. In each state he divided the counties into high, medium or low proportion of slaves. He found that in the 181 high-slavery counties, the vote was 72% for secession. In the 205 low-slavery counties. the vote was only 37% for secession. (And in the 153 middle counties, the vote for secession was in the middle at 60%). Seymour Martin Lipset, ''Political Man: The Social Bases of Politics'' (Doubleday, 1960) p. 349.</ref> <ref name="schlesinger">Schlesinger ''Age of Jackson'', p. 190.</ref> <ref name="sandford">Roger B. Taney: Dred Scott v. Sandford (1857).</ref> <ref name="reconstruction">James G. Randall and David Donald, '' Civil War and Reconstruction'' (1961) p. 68.</ref> <ref name="republican">Eric Foner. ''Free Soil, Free Labor, Free Men: The Ideology of the Republican Party Before the Civil War'' (1970), p. 9.</ref> <ref name="randall">Randall and Donald, p. 67.</ref> <ref name="mcpherson3">McPherson, ''Battle Cry'', pp. 88–91.</ref> <ref name="mcpherson10">McPherson, ''Battle Cry'', pp. 242, 255, 282–83. Maps on p. 101 (The Southern Economy) and p. 236 (The Progress of Secession) are also relevant.</ref> <ref name="mcpherson12">James McPherson, ''Drawn with the Sword,'' p. 15.</ref> <ref name="mcpherson14">McPherson, ''Battle Cry'', p. 195.</ref> <ref name="mcpherson15">McPherson, ''Battle Cry'', p. 243.</ref> <ref name="mcpherson33">McPherson, ''Battle Cry'', pp. 378–380.</ref> <ref name="mcpherson34">McPherson, ''Battle Cry'', pp. 373–377.</ref> <ref name="impending">David Potter. ''The Impending Crisis''. pp. 201–204, 299–327.</ref> <ref name="impending11">David Potter. ''The Impending Crisis''. pp. 503–505.</ref> <ref name="impending13">David Potter. ''The Impending Crisis''. p. 275.</ref> <ref name="impending16">David Potter. ''The Impending Crisis''. p. 461.</ref> <ref name="impending4">David Potter. ''The Impending Crisis''. p. 208.</ref> <ref name="impending5">David Potter. ''The Impending Crisis''. pp. 208–209.</ref> <ref name="impending6">David Potter. ''The Impending Crisis''. pp. 210–211.</ref> <ref name="impending7">David Potter. ''The Impending Crisis''. pp. 212–213.</ref> <ref name="impending8">David Potter, ''The Impending Crisis,'' pp. 356–384.</ref> <ref name="Texas12">A Declaration of the Causes which Impel the State of Texas to Secede from the Federal Union, February 2, 1861 – [http://www2.tsl.state.tx.us/ref/abouttx/secession/2feb1861.html A declaration of the causes which impel the State of Texas to secede from the Federal Union.]</ref> <ref name="photography">Kathleen Collins, "The Scourged Back," History of Photography 9 (January 1985): 43–45.</ref> <ref name="secession">Maury Klein, ''Days of Defiance: Sumter, Secession, and the Coming of the Civil War'' (1999).</ref> <ref name="profession">Allan Peskin, ''Winfield Scott and the profession of arms'' (2003) pp. 249–52.</ref> <ref name="international">Dean B. Mahin, ''One war at a time: the international dimensions of the American Civil War''(2000) ch 6</ref> <ref name="heidler">Heidler, 1651–53.</ref> <ref name="MissFacts">{{cite web|title=Civil War in Missouri Facts|url=http://home.usmo.com/~momollus/MOFACTS.HTM|year=1998|accessdate=2007-10-16| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016074650/http://home.usmo.com/~momollus/MOFACTS.HTM| archivedate= 2007-10-16| deadurl= no}}</ref> --> }} ;Bibliography {{Refbegin}} *{{cite book| ref= harv |last= Ahlstrom|first= Sydney E.|title= A Religious History of the American People |publisher= Yale University Press|year= 1972 |location= New Haven, Connecticut|isbn= 978-0300017625|url=http://books.google.com/books?id=5kFF6a1viGcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false }} *{{cite book|ref= harv|last= Anderson|first= Bern|title= By Sea And By River: The naval history of the Civil War|publisher= Da Capo Press|year= 1989|location= New York, New York|isbn= 978-0306803673|url= http://books.google.com/books?id=hoCK_yzA8xkC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}}{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite book|last1= Asante|first1=Molefi Kete |last2= Mazama|first2=Ama|title=Encyclopedia of Black Studies|url=http://books.google.com/?id=RcBkDlJ7qjwC&pg=PA82|year=2004|location=Thousand Oaks, California|publisher=SAGE Publications|isbn=978-0761927624|edition=1}} * Beringer, Richard E., Archer Jones, and Herman Hattaway, ''Why the South Lost the Civil War'' (1986) influential analysis of factors; an abridged version is ''The Elements of Confederate Defeat: Nationalism, War Aims, and Religion'' (1988) * {{cite journal| ref= harv |last=Bestor |first=Arthur |year=1964 |title=The American Civil War as a Constitutional Crisis | url= https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1964-01_69_2/page/327 |journal=[[American Historical Review]] |volume=69 |issue=2 |pages=327–52 |jstor=1844986 }} *{{cite book| ref= harv |last= Bolton|first= Charles C.|title=Poor Whites of the Antebellum South: Tenants and Laborers in Central North Carolina and Northeast Mississippi |publisher=Duke University Press |year= 1993 |location= Durham, North Carolina|isbn= 978-0822314684 |url=http://books.google.com/books?id=uZnssLpum0UC&pg=PA11&lpg=PA11&dq=Poor+Whites+of+the+Antebellum+South:+Tenants+and+Laborers+in+Central+North+Carolina+and+Northeast+Mississippi&source=bl&ots=GaO4CBg-lr&sig=ac7Y0rafVazJzlvTKelKjzf7Ewg&hl=en&sa=X&ei=ugFUU63tG-nesASq0oE4&ved=0CDIQ6AEwAQ#v=onepage&q=Poor%20Whites%20of%20the%20Antebellum%20South%3A%20Tenants%20and%20Laborers%20in%20Central%20North%20Carolina%20and%20Northeast%20Mississippi&f=false}} *{{cite book| ref= harv |last1=Brunell |first1= Miriam|last2=Paris |first2= Leslie|title=The Girls' History and Culture Reader: The Nineteenth Century |publisher= University of Illinois Press|year=2011|location= Urbana, Illinois |isbn=978-0252077654|url=http://books.google.com/books?id=bYE0DuIxkHIC&pg=PA136&hl=en#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book| ref= harv |last1=Canney |first1= Donald L. |title=Lincoln's Navy: The Ships, Men and Organization, 1861–65 |publisher=Naval Institute Press |year=1998 |location= Annapolis, Maryland|isbn=978-1557505194|url=http://books.google.com/books?id=o_fB_SD5QhIC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book| ref= harv | last= Catton | first= Bruce | title=The Civil War | year= 1960 | publisher= American Heritage Distributed by Houghton Mifflin | location=New York|isbn=978-0-8281-0305-3}} *{{cite book|last1=Chambers|first1= John W.|last2=Anderson|first2=Fred|title=The Oxford Companion to American Military History|url=http://books.google.com/books?id=_Rzy_yNMKbcC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year=1999|publisher= Oxford University Press|location=Oxford, New York |isbn=978-0-19-507198-6}} *{{cite book| ref= harv |last= Coffman |first= Edward M.|title=The Old Army: A Portrait of the American Army in Peacetime, 1784–1898 |publisher= Oxford University Press |year= 1988|location= Oxford, New York|isbn= 978-0195045550|url=http://books.google.com/books/about/The_Old_Army.html?id=0uXGuamukc0C}} *{{cite book| ref= harv | last= Davis | first= William C. | title= Stand in the Day of Battle: The Imperiled Union : 1861–1865 | url= https://archive.org/details/standindayofbatt00davi | year= 1983 | publisher= Doubleday | location= Garden City, New York |isbn= 978-0385148955 }} *{{cite book| ref= harv | last= Davis | first= William C. | title= Look Away!: A History of the Confederate States of America | year= 2003 | publisher= Free Press | location= New York |isbn=978-0743234993 }} *{{cite book| ref= harv | last1= Donald | first1= David | last2= Baker | first2= Jean H. | last3= Holt | first3= Michael F. | title= The Civil War and Reconstruction | url= https://archive.org/details/civilwarreconstr0000dona | year= 2001 | publisher= W. W. Norton & Company | location= New York |isbn= 978-0393974270}} *{{cite book| ref= harv | last= Eicher | first= David J. | title= The Longest Night: A Military History of the Civil War | url= https://archive.org/details/longestnightmili00eich | year= 2001| publisher= Simon & Schuster | location= New York |isbn=978-0-684-84944-7}} *{{cite book| ref= harv |last= Fehrenbacher|first= Don E.|title= Slavery, Law, and Politics: The Dred Scott Case in Historical Perspective|publisher=Oxford University Press |year= 1981 |location= Oxford, New York |isbn= 978-0195028836|url=http://books.google.com/books?id=3KYFlabs2hQC&pg=PA208&hl=en#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book| ref= harv | last1= Fellman| first1= Michael | last2= Gordon | first2= Lesley J. | last3= Sunderland | first3= Daniel E. | title= This Terrible War: The Civil War and its Aftermath | url= https://archive.org/details/thisterriblewarc0000fell_y1x1 | year= 2007 |edition = 2 | publisher= Pearson | location= New York |isbn= 978-0321389602 }} *{{cite book |url=http://books.google.com/?id=rQSYk-LWTxcC |title=Politics and Ideology in the Age of the Civil War |first=Eric |last=Foner |year=1981 | publisher= Oxford University Press | location= Oxford, New York |isbn=978-0-19-502926-0 |accessdate=2012-04-20}} *{{cite book|last1=Foner|first1=Eric|title=The Fiery Trial: Abraham Lincoln and American Slavery|url=http://books.google.com/books?id=earytjxi6pEC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year=2010|publisher= W. W. Norton & Co. |location= New York |isbn=978-0393340662}} *{{cite book| ref= harv | last= Foote| first= Shelby | title= [[The Civil War: A Narrative|The Civil War: A Narrative: Volume 1: Fort Sumter to Perryville]] | year= 1974 | publisher= Vintage Books | location= New York |isbn= 978-0394746234}} *{{cite book|last1=Frank |first1=Joseph Allan|last2=Reaves |first2=George A.|title=Seeing the Elephant: Raw Recruits at the Battle of Shiloh|url=http://books.google.com/books?id=J_GlcVOb374C&pg=PA170&hl=en#v=onepage&q&f=false|year=2003|location=Urbana, Illinois|publisher= University of Illinois Press|isbn=978-0252071263}} *{{cite book| ref= harv |last=Fuller |first=Howard J. |title=Clad in Iron – The American Civil War and the Challenge of British Naval Power| url= https://archive.org/details/cladiniron0000full |location=Annapolis, Maryland |publisher=Naval Institute Press| year=2008 |isbn=978-1-59114-297-3}} *{{cite book|last1=Gallagher |first1=Gary W. |title=The Confederate War|url=http://books.google.com/books?id=QHNEtpvEB30C&pg=PA57|year=1999|location=Cambridge, Massachusetts|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0674160569}} * Gara, Larry. 1964. ''The Fugitive Slave Law: A Double Paradox'' in Essays on the Civil War and Reconstruction, New York: Holt, Rinehart and Winston, 1970. (originally published in Civil War History, X, No. 3, Sept 1964) *{{cite book| ref= harv |last= Gibson|first= Arrell M.|title= Oklahoma, a History of Five Centuries|publisher=University of Oklahoma Press |year= 1981 |location= Norman, Oklahoma|isbn=978-0806117584 |url= http://books.google.com/books?id=HiP-sWiqYL4C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book|last=Green|first=Fletcher M.|title=Constitutional Development in the South Atlantic States, 1776–1860: A Study in the Evolution of Democracy|url=http://books.google.com/books?id=A5c0LKovqJUC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year=2008|publisher= University of North Carolina Press| location= Chapel Hill, North Carolina|isbn=978-1584779285}} *{{cite book|last1=Guelzo|first1= Allen C.|title=Lincoln: A Very Short Introduction|url=http://books.google.com/books?id=XcgqWAt1kZUC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year=2009|publisher= Oxford University Press|location= Oxford, New York |isbn=978-0195367805}} *{{cite book| ref= harv | last= Guelzo| first= Allen C.| title= Fateful Lightning: A New History of the Civil War and Reconstruction| url= https://archive.org/details/fatefullightning0000guel | year= 2012 | publisher= Oxford University Press | location= Oxford, New York |isbn= 978-0199843282}} *{{cite journal |first=J. David |last= Hacker |date=December 2011 | title=A Census-Based Count of the Civil War Dead | journal=Civil War History | volume=57 | issue=4 | pages=307–348 | bibcode= | doi=10.1353/cwh.2011.0061 | url=//muse.jhu.edu/journals/civil_war_history/v057/57.4.hacker.html}} *{{cite book| ref= harv | last1= Heidler| first1= David S. |first2= Jeanne T. |last2= Heidler |first3= David J. |last3= Coles | title=Encyclopedia of the American Civil War: A Political, Social, and Military History | url= https://archive.org/details/isbn_9791576070665_4 | year= 2002 | publisher= ABC-CLIO | location= Santa Barbara, California |isbn=1-57607-382-3}} *{{cite book| ref= harv |last= Herring |first= George C. |title=From Colony to Superpower: U.S. Foreign Relations since 1776 |publisher= Oxford University Press|year=2011 |location= Oxford, New York|isbn= 978-0199765539 |url= http://books.google.com/books?id=fODT-qOVoiIC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} *{{cite journal| ref= harv |first=Richard |last=Hofstadter |title=The Tariff Issue on the Eve of the Civil War | url= https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1938-10_44_1/page/50 |journal=[[American Historical Review]] |volume=44 |issue=1 |year=1938 |pages=50–55 |jstor=1840850 }} *{{cite book| ref= harv | last= Holt | first= Michael F. | title= The Fate of Their Country: Politicians, Slavery Extension, and the Coming of the Civil War | url= https://archive.org/details/fateoftheircount0000holt | year= 2005 | publisher= Hill and Wang | location= New York |isbn= 978-0809044399}} *{{cite book|last1= Holzer|first1=Harold|last2=Gabbard |first2=Sara Vaughn |title=Lincoln and Freedom: Slavery, Emancipation, and the Thirteenth Amendment|url=http://books.google.com/?id=xLbkXsn6xHAC&pg=PA174|year=2007|location=Carbondale, Illinois|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=978-0809327645}} *{{cite book| ref= harv |last= Huddleston |first= John |title= Killing Ground: The Civil War and the Changing American Landscape| url= https://archive.org/details/killinggroundpho0000hudd |publisher= Johns Hopkins University Press |year= 2002 |location= Baltimore, Maryland |isbn= 978-0801867736}} *{{cite book| ref= harv | last= Johannsen | first= Robert W. | title= Stephen A. Douglas | url= https://archive.org/details/stephenadouglas0000joha_o4n6 | year= 1973 | publisher= Oxford University Press| location= New York |isbn= 9780195016208}} *{{cite book| ref= harv |last= Johnson|first= Timothy D.|title= Winfield Scott: The Quest for Military Glory| url= https://archive.org/details/winfieldscottque0000john |publisher=University Press of Kansas |year= 1998 |location= Lawrence, Kansas|isbn= 978-0700609147}} *{{cite book|last1=Jones|first1=Howard|title=Abraham Lincoln and a New Birth of Freedom: The Union and Slavery in the Diplomacy of the Civil War|url=http://books.google.com/books?id=gVvZb5oeVtwC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year=1999 |publisher=University of Nebraska Press |location= Lincoln, Nebraska |isbn=978-0803225824}} *{{cite book|last=Jones|first=Howard|title=Crucible of Power: A History of American Foreign Relations to 1913|url=http://books.google.com/?id=TFyLOUrdGFwC&pg=PA225|year=2002|location=Wilmington, Delaware|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0842029162}} *{{cite book| ref= harv | last= Katcher | first= Philip | title= The History of the American Civil War 1861 – 1865 | url= https://archive.org/details/historyofamerica0000katc | year= 2002 | publisher= Hamlyn | location= London |isbn= 978-0600607786}} *{{cite book| ref= harv | last= Keegan | first= John | title= The American Civil War: A Military History | url= https://archive.org/details/americancivilwar00keeg | year= 2009 | publisher= Alfred A. Knopf| location= New York|isbn= 978-0307263438}} *{{cite book| ref= harv | last= Krannawitter| first= Thomas L. | title= Vindicating Lincoln : defending the politics of our greatest president| url= https://archive.org/details/vindicatinglinco00kran | year= 2008 | publisher= Rowman & Littlefield Publishers | location= Lanham, Maryland |isbn= 0742559726}} *{{cite book|last1=Lipset|first1= Seymour Martin |title=Political Man: The Social Bases of Politics|url=https://archive.org/details/politicalmansoci00inlips|year=1960|publisher= Doubleday & Company, Inc.|location= Garden City, New York |isbn=}} *{{cite book| ref= harv | last= McPherson | first= James M. | title= [[Battle Cry of Freedom: The Civil War Era]]| year= 1988 | publisher= Oxford University Press | location= Oxford, New York |isbn= 978-0-19-503863-7}} *{{cite book| ref= harv | last= McPherson | first= James M. | title= Ordeal By Fire : The Civil War and Reconstruction | url= https://archive.org/details/ordealbyfirecivi00mcph | year= 1992 | publisher= McGraw-Hill | location= New York |isbn= 9780070458420|edition= 2}} *{{cite book|last1=McPherson |first1= James M.|title=For Cause and Comrades: Why Men Fought in the Civil War|url=http://books.google.com/books?id=1qhEHVki8tEC&pg=PA169|year=1997|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|isbn=978-0199741052}} *{{cite book| ref= harv | last= McPherson | first= James M. | title= This Mighty Scourge: Perspectives on the Civil War | url= https://archive.org/details/isbn_9780195313666 | year= 2007 | publisher= Oxford University Press| location= Oxford, New York |isbn= 978-0195392425}} *{{cite book| ref= harv | last= Miller | first= William L. | title= President Lincoln: The Duty of a Statesman | url= https://archive.org/details/presidentlincoln00mill | year= 2008 | publisher= Alfred A. Knopf | location= New York |isbn= 1400041031}} *{{cite book|last1=Thornton|first1=Mark|last2=Ekelund|first2=‎Robert Burton|title=Tariffs, Blockades, and Inflation: The Economics of the Civil War|year=2004|publisher=Rowman & Littlefield|location=|isbn=|ref=harv}} *{{cite book|last1= Murray|first1=Williamson|last2= Bernstein |first2=Alvin|last3=Knox |first3=MacGregor |title=The Making of Strategy: Rulers, States, and War|url=http://books.google.com/?id=ld8NPYqqUnMC&pg=PA235|year=1996|location=Cabmbridge, New York|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0521566278}} *{{cite book| ref= harv |last= Neely|first= Mark |title= Confederate Bastille: Jefferson Davis and Civil Liberties|publisher=Marquette University Press |year=1993 |location= Milwaukee, Wisconsin |isbn= 978-0874623253|url=http://books.google.com/books/about/Confederate_Bastille.html?id=zPV2AAAAMAAJ}} *{{cite book| ref= harv |last=Nelson |first=James L. |title=Reign of Iron: The Story of the First Battling Ironclads, the Monitor and the Merrimack |publisher=HarperCollins |year=2005 |location=New York |isbn=978-0-06-052404-3 |url=http://books.google.com/?id=d8XD-j--EVsC&pg=PA149&lpg=PA149&dq=Delamater+Iron+works+monitor}} * [[Allan Nevins|Nevins, Allan]]. ''[[Ordeal of the Union]]'', an 8-volume set (1947–1971). the most detailed political, economic and military narrative; by Pulitzer Prize winner ** 1. Fruits of Manifest Destiny, 1847–1852; 2. A House Dividing, 1852–1857; 3. Douglas, Buchanan, and Party Chaos, 1857–1859; 4. Prologue to Civil War, 1859–1861; vol. 5–8 have the series title "War for the Union"; 5. The Improvised War, 1861–1862; 6. War Becomes Revolution, 1862–1863; 7. The Organized War, 1863–1864; 8. The Organized War to Victory, 1864–1865 *{{cite book|last=Olsen|first=Christopher J.|title=Political Culture and Secession in Mississippi: Masculinity, Honor, and the Antiparty Tradition, 1830–1860|url=http://books.google.com/books?id=RrBb2ThDuCkC&pg=PA237&hl=en#v=onepage&q&f=false|year=2002|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, New York|isbn=978-0195160970}} *{{cite book|last1=Perman|first1=Michael |last2=Taylor|first2=Amy M.|title=Major Problems in the Civil War and Reconstruction: Documents and Essays|url=http://books.google.com/books?id=5rPbZT_hrncC&pg=PA177#v=onepage&q&f=false|edition=3|year= 2010|publisher=Wadsworth, Cengage Learning |location= Boston, Massachusetts |isbn=9780618875207}} *{{cite journal| ref= harv |first=David M. |last=Potter |title=The Historian's Use of Nationalism and Vice Versa | url= https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1962-07_67_4/page/924 |journal=[[American Historical Review]] |volume=67 |issue=4 |year=1962 |pages=924–950 |jstor=1845246 }} *{{cite book| ref= harv |first1=David M. |last1=Potter |first2=Don E. |last2=Fehrenbacher |title=The Impending Crisis, 1848–1861 | url= https://archive.org/details/impendingcrisis00pott |publisher=Harper & Row |location= New York |year=1976 |isbn=9780060134037}} *{{cite book| ref= harv |last=Quarstein |first=John V. |title=The Battle of the Ironclads | url= https://archive.org/details/battleofironclad0000quar |publisher=Arcadia Publishing |year=1999 |isbn= 978-0-7385-0113-0}} *{{cite book| ref= harv | last= Rhodes | first= John Ford | title= History of the Civil War, 1861–1865 | year= 1917 | publisher= The Macmillan Company | location= New York |isbn= |url=http://books.google.com/books?id=nY4sAAAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book| ref= harv | last= Richards| first= Leonard L. | title= The Slave Power: The Free North and Southern Domination, 1780–1860 | year= 2000 | publisher= Louisiana State University Press | location= Baton Rouge, Louisiana |isbn= 978-0807126004|url= http://books.google.com/books?id=rxKvJAGX4o0C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book|first=William L.|last=Richter|title=The A to Z of the Civil War and Reconstruction|url=http://books.google.com/?id=obFt-MmS6ygC&pg=PA49|year=2009||publisher=Scarecrow Press|location=Lanham|isbn=978-0810863361}} * {{cite journal| ref= harv |last=Russell |first=Robert R. |year=1966 |title=Constitutional Doctrines with Regard to Slavery in Territories | url= https://archive.org/details/sim_journal-of-southern-history_1966-11_32_4/page/466 |journal=[[Journal of Southern History]] |volume=32 |issue=4 |pages=466–486 |doi=10.2307/2204926 |jstor=2204926 }} *{{cite book | title=Alexander H. Stephens of Georgia: A Biography | publisher=Louisiana State University Press |last1=Schott|first1= Thomas E. | year=1996 | location=Baton Rouge, Louisiana | isbn=978-0-8071-2106-1}} *{{cite book| ref= harv |last= Schouler|first= William|title= The Civil War (History of the United States of America Under the Constitution, Volume VI 1861–1865) |publisher= Dodd, Mead & Company |year= 1899 |location= |asin= B00088INOY|url=http://books.google.com/books?id=eNA4TeIfMFwC&printsec=frontcover&vq=naval&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=naval&f=false}} *{{cite book| ref= harv | last= Stampp | first= Kenneth M. | title= America in 1857: A Nation on the Brink | url= https://archive.org/details/americain185700kenn | year= 1990 | publisher= Oxford University Press| location= Oxford, New York |isbn= 0-19-503902-5}} *{{cite book|last1=Symonds|first1=Craig L.|last2=Clipson|first2=William J.|title=The Naval Institute Historical Atlas of the U.S. Navy|url=http://books.google.com/books?id=q_HIcc8n3K4C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year=2001|publisher=Naval Institute Press|isbn=9781557509840}} *{{cite book| ref= harv |last1=Tucker |first1=Spencer C.|last2=Pierpaoli |first2= Paul G.|last3=White |first3=William E.|title= The Civil War Naval Encyclopedia|publisher= ABC-CLIO|year= 2011|location=Santa Barbara, California |isbn=978-1598843385|url=http://books.google.com/books?id=q4mwAtj2r3UC&pg=PA462&hl=en#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book| ref= harv | last= Varon | first= Elizabeth R. | title= Disunion!: The Coming of the American Civil War, 1789–1859 | url= https://archive.org/details/disunioncomingof0000varo | year= 2008 | publisher= University of North Carolina Press| location= Chapel Hill, North Carolina |isbn= 978-0-8078-3232-5}} *{{cite book| ref= harv |last= Vinovskis|first= Maris|title= Toward a Social History of the American Civil War: Exploratory Essays|publisher= Cambridge University Press|year= 1990|location= Cambridge, England|isbn= 978-0521395595|url=http://books.google.com/books?id=9D4TAwc93VoC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book| ref= harv | last= Ward | first= Geoffrey R. | title= The Civil War: An Illustrated History| url= https://archive.org/details/civilwarillustra0000ward | year= 1990 | publisher= Alfred A. Knopf | location= New York |isbn= 9780394562858}} *{{cite book|last=Weeks|first=William E.|title=The New Cambridge History of American Foreign Relations|url=http://books.google.com/books?id=y2zFFnaqgpsC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|year= 2013|publisher= Cambridge University Press|location=Cambridge, New York|isbn=978-1107005907}} *{{cite book| ref= harv | last= Weigley| first= Frank Russell | title= A Great Civil War: A Military and Political History, 1861–1865 | year= 2004 | publisher= Indiana University Press | location= Bloomington, Indiana |isbn=0-253-33738-0|url=http://www.questia.com/read/14877569?title=The%20American%20Civil%20War%3a%20A%20Handbook%20of%20Literature%20and%20Research}} *{{cite book| ref= harv |last1= Welles |first1=Gideon |title= Secretary of the Navy's Report|publisher= American Seamen's Friend Society|year= 1865 |volume=37–38 |url=http://books.google.com/books?id=u4gfAAAAYAAJ&pg=PA152&hl=en#v=onepage&q&f=false}} *{{cite book|last1=Winters|first1=John D.|title= The Civil War in Louisiana|url=http://books.google.com/books?id=PjicJWUQhPYC&pg=PR3&lpg=PR3&dq=the+civil+war+in+louisiana+john+d+winters+1963&source=bl&ots=9nPIwrfgqL&sig=WDl562H2Sum20PSrtLLxADG1HjI&hl=en&sa=X&ei=P6FaU_H3AtStsQSX4IGwAw&ved=0CCsQ6AEwAjgK#v=onepage&q=the%20civil%20war%20in%20louisiana%20john%20d%20winters%201963&f=false|year=1963|publisher=[[Louisiana State University Press]] |location= Baton Rouge, Louisiana |isbn=978-0-8071-0834-5}} *{{cite book| ref= harv | last1= Woodworth|first= Steven E.| title= American Civil War: A Handbook of Literature and Research | url= https://archive.org/details/americancivilwar0000unse_c3b1 | year= 1996 | publisher= Greenwood Press | location= Wesport, Connecticut |isbn= 978-0-313-29019-0}} {{refend}} ==Further reading== * Gugliotta, Guy. [http://www.nytimes.com/2012/04/03/science/civil-war-toll-up-by-20-percent-in-new-estimate.html?ref=science&pagewanted=all New Estimate Raises Civil War Death Toll], [[The New York Times]], April 3, 2012, pg. D1 (of the New York edition), and April 2, 2012 on NYTimes.com. Retrieved 2012-04-03 online. *[[Bibliography of the American Civil War]] *[[Bibliography of early American naval history#American Civil War|Bibliography of American Civil War naval history]] ==External links== {{Wikiquote}} {{Commons}} * {{dmoz|Society/History/By_Region/North_America/United_States/Wars/Civil_War/|American Civil War}} * [http://www.archives.gov/research/civil-war/photos/index.html Civil War photos] at the [[National Archives and Records Administration|National Archives]] * [http://www.loc.gov/pictures/search?st=grid&c=100&co=cwp View images] from the [http://www.loc.gov/pictures/collection/cwp/ Civil War Photographs Collection] at the Library of Congress * [http://www.civilwar.org/ Civil War Trust] * [http://www.gettysburg.edu/library/gettdigital/civil_war/civilwar.htm Civil War Era Digital Collection at Gettysburg College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090811064152/http://www.gettysburg.edu/library/gettdigital/civil_war/civilwar.htm |date=2009-08-11 }} This collection contains digital images of political cartoons, personal papers, pamphlets, maps, paintings and photographs from the Civil War Era held in Special Collections at Gettysburg College. * [http://www.washingtonpost.com/lifestyle/civil-war Civil War 150] Washington Post interactive website on 150th Anniversary of the American Civil War. * [http://www.american-south.org/ Civil War in the American South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313231903/https://www.american-south.org/ |date=2021-03-13 }} – An Association of Southeastern Research Libraries (ASERL) portal with links to almost 9,000 digitized Civil War-era items—books, pamphlets, broadsides, letters, maps, personal papers, and manuscripts—held at ASERL member libraries * [http://www.sonofthesouth.net/ The Civil War] – site with 7,000 pages, including the complete run of Harper's Weekly newspapers from the Civil War * {{Internet Archive short film|id=gov.archives.arc.54756|name=A HOUSE DIVIDED (1960)}} * [https://www.youtube.com/results?search_query=U.S.+Civil+War+reenactments&oq=U.S.+Civil+War+reenactments&aq=f&aqi=&aql=&gs_l=youtube.12...0.0.0.855.0.0.0.0.0.0.0.0..0.0...0.0.U.S. Civil War Living History Reenactments (videos)] * [http://www.loc.gov/item/map66001088 West Point Atlas of Civil War Battles] {{American Civil War}} {{Navbox | name = Foreign WNA | titlestyle = background:#B0C7E0; | title = Foreign countries in the American Civil War | image = [[File:Bonnie Blue flag of the Confederate States of America.svg|42px|Bonnie Blue Flag]] | groupstyle = background:#bbeb85; | list1 = [[Australia and the American Civil War|Australia]] {{·}} [[Bahamas in the American Civil War|Bahamas]] {{·}} [[Toledo Settlement|Belize]] {{·}} [[Britain in the American Civil War|Britain]] {{·}} [[Canada in the American Civil War|Canada]] {{·}} [[Cuba in the American Civil War|Cuba]] {{·}} [[France in the American Civil War|France]] {{·}} [[Mexico in the American Civil War|Mexico]] {{·}} [[Prussia in the American Civil War|Prussia]] {{·}} [[Russia and the American Civil War|Russia]] | state = collapsed }} {{American conflicts}} {{US history}} {{United States topics}} {{DEFAULTSORT:American Civil War}} 6ynjeix4rysf6oa46unp8r2vd658qc8 0 27246 340085 339989 2026-09-02T19:29:41Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260902)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 340085 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឝ្រុតវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]]<br/>([[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ៥៥០-៥៥៥ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] | successor = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | spouse = [[ឝ្រុតទេវី]] | issue = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = [[ស្វ័យកម្ពុជ|ឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវ]] | mother = [[មេរ៉ា|នាងទេពអប្សរមេរា]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ឝ្រុតវម៌្ម''' (គ.ស ?-៥៥៥) រជ្ជកាល (គ.ស ៥០០-៥៥៥) បើតាមសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងស្ដេច[[ចេនឡា]]មានដើមកំណើត ពី[[ស្វ័យកម្ពុជ|ឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវ]]និង[[មេរ៉ា|នាងទេពអប្សរមេរា]] ដែល[[ព្រះសិវៈ|ព្រះឥសូរ]]ប្រទានឲ្យធ្វើព្រះមហេសី។ ស្ដេចដំបូងមានឝ្រុតវម៌្ម ឯរាជបុត្រព្រះនាម[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |archivedate=2021-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> ហើយបានកសាងក្រុង[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]]ដែលប្រហែលជានៅតំបន់បាសាក់។ ប្រហែលជាស្ដេចទាំងនេះហើយ ដែលជួយរំដោះអ្នកស្រុកឲ្យផុតពីច្រវាក់សួយសាអាករ ដោយខំរើបម្រះខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ[[ភ្វូណាន]]។ នៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦ ចេនឡាកាន់តែមានអានុភាពកាន់តែខ្លាំង បានវាយលុកនឹងអាណាចក្រភ្វូណាន។ ស្ថាបនិកនៃនគរនេះដែលជាអ្នកបានរំដោះខ្លួនពីអំណាចរបស់នគរភ្វូណាន គឺព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម។ កំណត់ត្រាចិនបុរាណបានវែកញែកអំពីស្ដេចពីរអង្គ គឺឝ្រុតវម៌្ម និងឝ្រេឝ្ឋវម៌្មដែលបានគ្រប់គ្រងនៅឯរាជធានី[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] ស្ថិតនៅលាវខាងត្បូងសម័យទំនើបនេះ។ ឥទ្ធិពលដ៏មហិមានៃអត្តសញ្ញាណរបស់កម្ពុជាត្រូវបានចម្រើនឡើងដោយនគរខ្មែរនៅ[[ភវបុរ]] នៅឯទីក្រុងកម្ពុជា[[កំពង់ធំ]]សម័យទំនើបនេះ។<ref>{{cite book| doi=10.1017/S0041977X08000384 | title= Historical Dictionary of Ancient Southeast Asia | url=https://archive.org/details/historicaldictio0000miks |author= John N. Miksic | year= 2007 | isbn= 9780810855229 }}</ref> ==ព្រះរាជពង្សាវលី== * ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ឝ្រុតទេវី]] * បុត្រព្រះនាម [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់-ចន្ត្រាបុត្រ។ == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ឯកសារចិន * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ ដោយលោកស្រី ត្រឹង ងារ * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់ ចន្ទាបុត្រ។ * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[នគរវ្នំ|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ {{commons category|ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= វ្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]])}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])|years= គ.ស ៥៥០-៥៥៥}} {{s-aft|after= វ្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃជយាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្វុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] {{Cambodia-royal-stub}} 7pssexxi9yma1kwamhduty9gergr2w8 0 35563 340088 339996 2026-09-02T19:45:22Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260902)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 340088 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះឝ្រេឝ្ឋទេវី<br/>(ស្រេស្ឋទេវី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស.៥៥៥-៥៦០ | coronation = | full name = | predecessor = [[ឝ្រុតទេវី|ស្រុតទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ស្រុតវម្ម៌]]) | successor = [[វីរៈទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]]) | spouse = [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម|ព្រះបាទស្រេស្ឋវម្ម៌]] | issue = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{small|(បុត្រី)}} | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ឝ្រេឝ្ឋទេវី''' ឬ '''ស្រេស្ឋទេវី''' (ព្រះនាមពិតមិនស្គាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]និងជា[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះភរិយាតំណែងព្រះអគ្គមហេសី]]នៃ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម|ព្រះបាទស្រេស្ឋវម្ម៌]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្រវរ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] ក្រោយពីរៀបអភិសេកជាមួយ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម|ព្រះបាទស្រេស្ឋវម្ម៌]]និងមានរាជបុត្រីមួយអង្គគឺព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] អង្គអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]]៕ ==ព្រះរាជប្រវត្តិ== ព្រះអង្គបាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម|ព្រះបាទស្រេស្ឋវម្ម៌]]និងមានព្រះរាជបុត្រីមួយអង្គគឺ៖ ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] ដែល​ជាព្រះភរិយាតំណែងព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] ព្រះ​មហាក្សត្រ​នៃ​ព្រះ​រាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]៕<ref>{{cite book| doi=10.1017/S0041977X08000384 | title= Historical Dictionary of Ancient Southeast Asia | url=https://archive.org/details/historicaldictio0000miks |author= John N. Miksic | year= 2007 | isbn= 9780810855229 }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] {{commons category|ឝ្រេឝ្ឋទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[ឝ្រុតទេវី|ស្រុតទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ស្រុតវម្ម៌]])}} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= គ.ស.៥៥៥-៥៦០}} {{s-aft|after= [[វីរៈទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីសម័យចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីហិណ្ឌូសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហិណ្ឌូសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] {{Cambodia-royal-stub}} cxqok86k198kagslbadrdq8hhyw06vi 0 36776 340093 209507 2026-09-03T01:16:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ]] ទៅ [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ]] 209507 wikitext text/x-wiki ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្តូរជា [[ស្រុកសិរីសោភ័ណ្ឌ ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ]]។ 7he4km6yekon3umktx08x1m9ovm3ul1 340095 340093 2026-09-03T01:18:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340095 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្តូរមកជា[[ក្រុងសិរីសោភ័ណ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ 3mwwdk7lwu4t1da8l0ensm1jdf3da0t 340096 340095 2026-09-03T01:19:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340096 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' បច្ចុប្បន្នត្រូវបានប្តូរមកជា[[ក្រុងសិរីសោភ័ណ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ mv314iuips539sbwh29rgwbe8o0gbd5 0 39148 340101 284520 2026-09-03T03:59:59Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ម៉ាសេដូនៀខាងជើង]] ទៅ [[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]]: More accurate name (North Macedonia is written as "ម៉ាសេដ្វានខាងជើង" according to Khmer Lexicon for geographical terms) 269030 wikitext text/x-wiki '''ម៉ាសេដូនាខាងជើង''' ({{lang-en|North Macedonia}}; {{lang-mk|Северна Македонија}}; {{lang-sq|Maqedonia e Veriut}}) មានឈ្មោះផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដូនាខាងជើង''' ({{lang-en|Republic of North Macedonia}}; {{Lang-mk|Република Северна Македонија}}; {{lang-sq|Republika e Maqedonisë së Veriut}}) ជារដ្ឋឯករាជ្យនៅឧបទ្វីប[[បាល់កាន]]នៅអឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍។ {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាសេដូនាខាងជើង]] 18zv93xdzmb9q1hsq92glmqqz5un0t0 340103 340101 2026-09-03T04:16:44Z TheRandomGoober 27248 បន្ថែមប្រអប់ព័ត៌មាន និងកំណែអក្ខរាវិរុទ្ធ 340103 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង | native_name = {{nobold|Република Северна Македонија ([[ភាសាម៉ាសេដ្វាន|ម៉ាសេដ្វាន]])}}<br/>{{nobold|Republika e Maqedonisë së Veriut ([[ភាសាអាល់បានី|អាល់បានី]])}} | common_name = ម៉ាសេដ្វានខាងជើង | image_flag = Flag of North Macedonia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of North Macedonia.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករម៉ាសេដ្វានខាងជើង|វរលញ្ឆករ]] | other_symbol = | other_symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''[[ថ្ងៃនេះលើម៉ាសេដ្វាន|Денес над Македонија]]'' (ម៉ាសេដ្វាន)<br/>("ថ្ងៃនេះលើម៉ាសេដ្វាន")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:North Macedonia's National Anthem.ogg|center]]}}</div> | image_map = Macedonia in Europe.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសម៉ាសេដ្វានខាងជើង (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ស្កុបស៊ែ]] | membership_type = | membership = | coordinates = {{Coord|42|0|N|21|26|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = {{hlist|[[ភាសាម៉ាសេដ្វាន|ម៉ាសេដ្វាន]]{{refn|group=ស|name=lang1|ជាភាសាជាតិ និងភាសាផ្លូវការនៅក្នុងគ្រប់កម្រិតនិងមជ្ឈដ្ឋាននៃរដ្ឋ និងក្នុងវិស័យទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ}} |[[ភាសាអាល់បានី|អាល់បានី]]{{refn|group=ស|name=lang2|ជាសហភាសាផ្លូវការនៅកម្រិតរដ្ឋ​ (លើកលែងតែក្នុងវិស័យការពារជាតិ នគរបាល និងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ) និងក្នុងអង្គភាពរដ្ឋបាលតំបន់ដែលមានប្រជាជននិយាយភាសានេះ ២០% ឬច្រើនជាងនេះ}}}} | regional_languages = {{hlist|[[ភាសាអារូម៉ាំង|អារូម៉ាំង]] |[[ភាសាបូស្នី|បូស្នី]] |[[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]] |[[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] |[[ភាសាតួកគី|តួកគី]]<ref name="auto1">{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf |title=Census final data |date=2002 |website=stat.gov.mk |access-date=3 September 2026 |archive-date=12 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112160718/http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf |url-status=live }}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៥៨.៤% [[ម៉ាសេដ្វាន (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាសេដ្វាន]] | ២៤.៣% [[ជនជាតិអាល់បានីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|អាល់បានី]] | ៣.៩% [[ជនជាតិតួកគីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|តួកគី]] | ២.៥% [[ជនជាតិរ៉ូម៉ានីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|រ៉ូមស៍]] | ១.៣% [[ជនជាតិស៊ែប៊ីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ស៊ែប៊ី]] | ០.៩% [[ជនជាតិបូស្នីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|បូស្នី]] | ០.៥% [[ជនជាតិអារូម៉ាំងនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|អារូម៉ាំង]] (រាប់បញ្ចូលទាំង[[ម៉េគ្លេណូ-រូម៉ាំង]]) | ១.០% [[ប្រជាសាស្ត្រម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] (រាប់បញ្ចូលទាំងជនមិនបញ្ចេញអត្តសញ្ញាណ) | ៧.២% បុគ្គលដែលទិន្នន័យត្រូវបានយកចេញពីប្រភពរដ្ឋបាល }} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = <ref name="2021 census"/> | religion = {{unbulleted list| {{Tree list}} *៦០.៤% [[គ្រិស្តសាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|គ្រិស្តសាសនា]] **៤៦.១% [[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ម៉ាសេដ្វាន – មហាសង្ឃនាយកអូរីដ|អូស្សូដក់បូព៌ា]] **១៤.៣% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} | ៣២.២% [[ឥស្លាមសាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.១% គ្មានជំនឿសាសនា | ០.១% [[សាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|សាសនាផ្សេងទៀត]] | ៧.២% ទិន្នន័យយកចេញពីប្រភពរដ្ឋបាល }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf/ |title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 – прв сет на податоци |access-date=3 September 2026 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331074832/https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf }}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ហ្គរដាណា ស៊ីលយ៉ាណូហ្វស្កា-ដាហ្វកូវ៉ា]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាសេដ្វានខាងជើង|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[គ្រីស្ទីយ៉ាន មីកកូស្គី]] | leader_title3 = [[បញ្ជីរាយនាមប្រធានសភានៃសាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ប្រធានសភា]] | leader_name3 = [[អាហ្វ្រីម ហ្កាឈី]] | legislature = [[សភាម៉ាសេដ្វានខាងជើង|សភា]] |upper_house = |lower_house = | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមម៉ាសេដ្វាន]] | established_date2 = ២ សីហា ១៩៤៤ | established_event3 = [[ប្រជាមតិឯករាជ្យភាពម៉ាសេដ្វានឆ្នាំ១៩៩១|ប្រជាមតិឯករាជ្យភាព]] | established_date3 = ៨ កញ្ញា ១៩៩១ | area_km2 = ២៥,៤៣៦ | area_size = 1 E7 | area_footnote = <ref name="SSO">[https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=1 Territorial Units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250525161808/https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=1 |date=25 May 2025 }}. ''State Statistical Office''.</ref> | area_rank = ទី១៤៥ | percent_water = ១.‌១ | population_census_year = ២០២១ | population_census = {{DecreaseNeutral}} ១,៨៣៦,៧១៣<ref name="2021 census">{{Cite web |title=State Statistical Office – News release: Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of North Macedonia, 2021 – first dataset ,2021 |url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |access-date=3 September 2026 |website=Stat.gov.mk |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331090724/https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |url-status=live }}</ref> | population_estimate = | population_estimate_year = | population_estimate_rank = | population_density_km2 = ​​៧១.៤៣ | population_density_rank = ទី១២២ | GDP_PPP = {{increase}} ៥៣.៣៤៥ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=962,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (MK) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=IMF.org |date=22 April 2025 |access-date=3 September 2026 |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814200103/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?ssd=1&ssc=0&sic=0&c=962%2C&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&sy=2023&ey=2030&sort=country&scc=0&br=1&scsm=1&ds=.&ssm=0 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៥ | GDP_PPP_rank = ទី១៣៤ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២៩,៤៧៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៧១ | GDP_nominal = {{increase}} ១៧.៨៨៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK" /> | GDP_nominal_year = ២០២៥ | GDP_nominal_rank = ទី១៣៧ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៩,៨៨២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨១ | Gini = ២៩.៨ | Gini_year = ២០២២ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Laeken poverty indicators in 2022, final data |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2025/4.1.25.29_mk.pdf|website=stat.gov.mk |publisher=State Statistical Office |access-date=3 September 2026}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨១៥ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី៦៨ | currency = [[ដេណាម៉ាសេដ្វាន]] | currency_code = MKD | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|+៣៨៩]] | iso3166code = MK | cctld = {{unbulleted list |[[.mk]] |[[.мкд]]}} | today = | wikidata = Q221 }} '''ប្រទេសម៉ាសេដ្វានខាងជើង'''{{refn|group=ស|[[ភាសាម៉ាសេដ្វាន]]៖ Северна Македонија, [[ភាសាអាល់បានី]]៖​ Maqedonia e Veriut}} ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង'''{{refn|group=ស|[[ភាសាម៉ាសេដ្វាន]]៖ Република Северна Македонија, [[ភាសាអាល់បានី]]៖ Republika e Maqedonisë së Veriut}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ក្រិក]]នៅភាគខាងត្បូង ប្រទេស[[អាល់បានី]]នៅទិសខាងលិច [[ប៊ុលហ្ការី]]នៅប៉ែកខាងកើត [[កូសូវ៉ូ]]នៅភាគពាយព្យ និងប្រទេស[[ស៊ែប៊ី]]នៅផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស។<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=288 |title=Basic Facts |website=North Macedonia, Ministry of Foreign Affairs |archive-url=https://web.archive.org/web/20081116102337/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=288 |archive-date= 16 November 2008 }}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាប្រទេសបាល់កង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស និងដែនដីដែលមានភាសាអាល់បានីជាភាសាផ្លូវការ]] 7s1k0e76yqdojjog3kwb8o4g7vpazs4 0 39154 340078 340030 2026-09-02T15:15:38Z TheRandomGoober 27248 បន្ថែមខ្លឹមសារនៅក្បាលអត្ថបទ 340078 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស | native_name = {{small|ឈ្មោះក្នុងភាសាផ្លូវការផ្សេងៗ}}<br/>{{nobold|''Kongeriket Norge'' ([[បូគម៉ល]])<br/>''Kongeriket Noreg'' ([[នីនុស]])<br/>''Norgga gonagasriika'' ([[ភាសាសាមីខាងជើង|សាមីខាងជើង]])<br/>''Vuona gånågisrijkka'' ([[ភាសាសាមីលូលេ|សាមីលូលេ]])<br/>''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[ភាសាសាមីខាងត្បូង|សាមីខាងត្បូង]])<br/>''Norjan kuninkhaanvaltakunta'' ([[ភាសាកេវិន|កេវិន]])}} | common_name = ន័រវែស | image_flag = Flag of Norway.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិន័រវែស|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Norway.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករន័វវែស|វរលញ្ឆករ]] | symbol_width = 65px | image_map = Norway on the globe (Europe centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសន័រវែស (ក្រហម) នៅលើភូគោល | national_anthem = ''[[នឹង យើងស្រឡាញ់ប្រទេសមួយនេះ|Ja, vi elsker dette landet]]''<br />("នឹង យើងស្រឡាញ់ប្រទេសមួយនេះ")<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]]</div> | royal_anthem = ''[[ចម្រៀងព្រះមហាក្សត្រ|Kongesangen]]''<br />("ចម្រៀងព្រះរាជា") | national_motto = | official_languages = [[ភាសាន័រវែស|ន័រវែស]]{{refn|group=ស|សរសេរជាទម្រង់តួអក្សរ[[បូគម៉ល]] និង[[នីនុស]]}}<br/>[[ភាសាសាមី|សាមី]]<ref>{{cite web |url = https://lovdata.no/lov/2021-05-21-42/§5 |title = Samiske språk |website = Lovdata |access-date = 28 August 2026 |url-status = live}}</ref>{{refn|group=ស|សរសេរក្នុងទម្រង់តួអក្សរ[[ភាសាសាមីខាងជើង|ខាងជើង]] [[ភាសាសាមីលូលេ|លូលេ]] និង[[ភាសាសាមីខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]}} | languages_type = ភាសាភាគតិចជាតិទទួលស្គាល់ | languages = {{hlist|[[ភាសាកេវិន|កេវិន]]|[[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]]|[[ភាសាស្កង់ដូរ៉ូម៉ានី|ស្កង់ដីរ៉ូម៉ានី]]<ref name="min">{{cite web |url = http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak/ |title = Minoritetsspråk |website=Språkrådet }}</ref>}} | ethnic_groups = {{plainlist| * ៧៨.៦% [[ជនជាតិន័រវែស|ន័រវែស]]{{refn|group=ស|រាប់បញ្ចូលទាំង[[ជនជាតិដើម|ក្រុមជនជាតិដើម]] [[ជនជាតិសាមី|សាមី]] និង[[ក្រុមជនជាតិភាគតិច]][[ជ្វីហ្វ]] [[រ៉ូម៉ានីសាអែល]] [[ហ្វីនព្រៃ]] [[ជនជាតិរ៉ូម៉ានី|រ៉ួម៉ានី]] និង[[ជនជាតិកេវិន|កេវិន]]។}} * ២១.៤% [[អន្តោប្រវេសន៍ទៅន័រវែស|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title=(ជាភាសាន័រវែស) Befolkningen med innvandrerbakgrunn i Norge |website=IMDi |date=21 August 2025 |url=https://www.imdi.no/tall-og-fakta/tall-om-integreringen-i-norge/indikatorrapport-2025/befolkningen-med-innvandrerbakgrunn-i-norge/?q=Familieinnvandring |access-date=28 August 2026}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០២៥ | religion = {{ublist |item_style=white-space; |៦៨.៥% [[គ្រិស្តសាសនា]] {{Tree list}} **៦១.៧% [[ព្រះសហគមន៍ន័រវែស]] **៦.៨% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} |២៧.៣% គ្មានជំនឿសាសនា |៣.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅន័រវែស|ឥស្លាមសាសនា]] |០.៨% [[សាសនានៅន័រវែស|សាសនាផ្សេងៗ]]}} | religion_ref = <ref>[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke Church of Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504110744/https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke |date=4 May 2025 }} ស្ថិតិន័រវែស (១៧ មីនា ២០២៥).</ref><ref>[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/trus-og-livssynssamfunn-utanfor-den-norske-kyrkja Members of religious and life stance communities outside the Church of Norway, by religion/life stance.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123140728/https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/trus-og-livssynssamfunn-utanfor-den-norske-kyrkja |date=23 January 2025 }} ស្ថិតិន័រវែស (៥ មិថុនា ២០២៤).</ref> | religion_year = ២០២៤ | capital_type = រាជធានី | capital = [[អូស្លូ]] | coordinates = {{Coord|59|56|N|10|41|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធសភា|សភានិយម]] | leader_title1 = [[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[ហូកុនទី៨]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីន័រវែស|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ចូណាស ហ្ការ ស្ទ័រ]] | leader_title3 = [[ប្រធានស្តតទីង]] | leader_name3 = [[ម៉ាស៊ូដ ហ្ការ៉ះហានី]] | legislature = [[ស្តតទីង]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | established_event2 = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស#យុគវីគីង|បង្រួបបង្រួម]] | established_date2 = ៨៧២ | established_event3 = [[ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស (៨៧២–១៣៩៧)|ន័រវែសបុរាណ]] {{small|(វិសាលភាពកំពូល)}} | established_date3 = ១២៦៣ | established_event4 = [[សហភាពកាល់ម៉ារ]] | established_date4 = ១៣៩៧ | established_event5 = [[ដាណឺម៉ាក-ន័រវែស]] | established_date5 = ១៥២៤ | established_event6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស (១៨១៤)|រដ្ឋបង្កើតថ្មី]]<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/|title=The Re-establishing of a Norwegian State|last=regjeringen.no|date=5 July 2011|website=Government.no}}</ref> | established_date6 = ២៥ កុម្ភៈ ១៨១៤ | established_event7 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែស|ប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] | established_date7 = ១៧ ឧសភា ១៨១៤ | established_event8 = [[ស៊ុយអែត-ន័រវែស]] | established_date8 = ៤ វិច្ឆិកា ១៨១៤ | established_event9 = [[ការរំលាយស៊ុយអែត-ន័រវែស|សហភាពស៊ុយអែត-ន័រវែសត្រូវរំលាយ]] | established_date9 = ៧ មិថុនា ១៩០៥ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៦៧ | area_km2 = ៣៨៥,២០៧ | area_footnote = <ref name="unstats08">{{Cite journal|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|accessdate=4 September 2017}} [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm unstats.un.org]</ref> | percent_water = ៥.៣២ (២០១៥)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher= OECD|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> <!--០ ១ ២ ៣ ៤ ៥ ៦ ៧ ៨ ៩--> | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៥,៦២៧,៤០០<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> | population_estimate_rank = ទី១១៦ | population_density_km2 = ១៤.៦ | population_density_rank = ទី២២៤ | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP = {{Increase}} ៦៥៤.១៦០ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=31 August 2026}}</ref> | GDP_PPP_rank = ទី៤៩ | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} ១១៥,៥៤៨ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៥ | GDP_nominal = {{Increase}} ៥៩៩.៤០៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO"/> | GDP_nominal_rank = ទី៣០ | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} ១០៥,៨៧៧ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៦ | Gini_year = ២០២០ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini = ២៥.៣ <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=31 August 2026 |archive-date=9 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ០.៩៧០ <!--number only--> | HDI_ref = <ref>{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=31 August 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]] }}</ref> | HDI_rank = ទី២ | currency = [[ក្រូនន័រវែស]] | currency_code = NOK | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបកណ្តាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = ថ្ងៃ.ខែ.ឆ្នាំ / dd.mm.yyyy | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅន័រវែស|+៤៧]] | iso3166code = NO | cctld = [[.no]] | wikidata = Q20 }} '''ប្រទេសន័រវែស'''{{refn|group=ស|[[បូគម៉ល]]៖ Norge, [[នីនុស]]៖ Noreg, [[ភាសាសាមីខាងជើង|សាមីខាងជើង]]៖ Norga, [[ភាសាសាមីលូលេ|សាមីលូលេ]] Vuodna, [[ភាសាសាមីខាងត្បូង|សាមីខាងត្បូង]]៖ Nöörje, [[ភាសាកេវិន|កេវិន]]៖ Norja}} ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស''' គឺជា[[ប្រទេសន័រឌិក]]មួយ ដែលគ្របដណ្ដប់លើផ្នែកខាងលិចនិងខាងជើងបំផុតនៃ[[ឧបទ្វីបស្កង់ឌីណាវី]]ក្នុងតំបន់[[អឺរ៉ុបខាងជើង]] ក៏ដូចជាមានទឹកដីក្រៅស្រុកនៅកោះអាកទិកនៃ[[ហានម៉ាយិន]] និងប្រជុំកោះ[[ស្វាលបាដ]]។{{refn|group=ស|[[សន្ធិសញ្ញាស្វាលបាដ|សន្ធិសញ្ញាស្ពីតស្ប៊ែរហ្កិន]] (ឬគេនិយមស្គាល់បច្ចុប្បន្នថា សន្ធិសញ្ញាស្វាលបាដ) នៃថ្ងៃទី៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២០ បានទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យពេលលេញរបស់ប្រទេសន័រវែសលើប្រជុំកោះអាកទិកស្ពីតស្ប៊ែរហ្កិន (ដែលបច្ចុប្បន្នហៅ [[ស្វាលបាដ]] នេះឯង។)}} ប្រទេសន័រវែសមានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៥.៦ លាននាក់ និងមានផ្ទៃដីសរុប ៣៨៥,២០៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref>{{Cite web|last=Statistics Norway|date=23 November 2020|title=Population third quarter 2020|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde|access-date=19 កុម្ភៈ 2022}}</ref> [[អូស្លូ]]គឺជារាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេស។ ន័រវែសផងដែរមានព្រំដែនខាងកើតដ៏វែងអន្លាយជាប់នឹងប្រទេស[[ស៊ុយអែត]] ហើយនិងព្រំប្រទល់ប៉ែកឦសានជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្វាំងឡង់]] និង[[រុស្ស៊ី]]។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ន័រវែសក៏មានឆ្នេរជាប់នឹងច្រកសមុទ្រ[[ស្កាហ្កេរ៉ាក់]] [[សមុទ្រខាងជើង]] [[សមុទ្រន័រវែស]] និង[[សមុទ្របារ៉ង់]]ផងដែរ។ ន័រវែសបានលេចឡើងជាព្រះនគររួមតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ៨៧២ បន្ទាប់ពីពួក[[នគរតូចៗនៃន័រវែស|នគរតូចៗ]]នៅក្នុងតំបន់បានបង្រួបបង្រួមចូលគ្នា ហើយគិតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែសគឺមានអាយុកាលប្រមាណជាង ១,១០០ ឆ្នាំហើយ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៣៧ ដល់ឆ្នាំ១៨១៤ ន័រវែសគឺធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃ[[ដាណឺម៉ាក–ន័រវែស]] ហើយចាប់ពីឆ្នាំ១៨១៤ ដល់ឆ្នាំ១៩០៥ ន័រវែសបានចូលជា[[ស៊ុយអែត–ន័រវែស|សហភាពជាមួយស៊ុយអែត]]។ ន័រវែសបានប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ហើយក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ន័រវែសត្រូវបាន[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]ចូល[[ប្រតិបត្តិការវេសាអ៊ូប៊ុង|ឈ្លានពាន]] និង[[ន័រវែសក្រោមការត្រួតត្រាអាល្លឺម៉ង់|ត្រួតត្រា]]រហូតដល់សង្គ្រាមបានបញ្ចប់។ ក្នុងនាមជា[[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] អំណាចរដ្ឋនៃប្រទេសន័រវែសត្រូវបានបែងចែករវាង[[ស្តតទីង|សភា]] [[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ​ (ន័រវែស)|គណៈរដ្ឋមន្ត្រី]] និង[[តុលាការនៃន័រវែស|តុលាការ]] ដូចដែលបានកំណត់ដោយ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែស|រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៨១៤]]។ ប្រទេសន័រវែសបែងចែកតំបន់រដ្ឋបាលនយោបាយជាពីរកម្រិតគឺ [[ស្រុកនៃន័រវែស|ស្រុក]] និង[[បញ្ជីរាយទីប្រជុំជនន័រវែស|ក្រុង]]។ [[ជនជាតិសាមី]]មានអំណាចស្វ័យភាព និងឥទ្ធិពលផ្ទាល់ខ្លួនចំពោះទឹកដីប្រពៃណីរបស់ពួកគេរស់នៅតាមរយៈ[[សភាសាមីនៃន័រវែស|សភាសាមី]] និង[[ច្បាប់ហ្វាំងម៉ាក]]។ ប្រទេសន័រវែសមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹង[[ទំនាក់ទំនងន័រវែស–សហភាពអឺរ៉ុប|សហភាពអឺរ៉ុប]] និង[[ទំនាក់ទំនងន័រវែស–សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ប្រទេសន័រវែសផងដែរគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] [[សមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[សន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិក]] និង[[ក្រុមប្រឹក្សាន័រឌិក]] ហើយជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុប]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] និង[[អង្គការ​សម្រាប់​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]] និងជាផ្នែកមួយនៃ[[តំបន់ស្សិនគែន]]។ ប្រទេសន័រវែសប្រកាន់នូវ[[គំរូន័រឌិក]]ដោយយកចិត្តទុកដាក់លើប្រព័ន្ធតំហែទាំសុខភាពសកល និងប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមដ៏ទូលំទូលាយ ប្រកបដោយតម្លៃដែលចាក់ឫសគល់ទៅក្នុងឧត្តមគតិសមភាព។<ref>{{cite web|url=https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|title=Norwegian Society / Living in Norway | website= Study in Norway|access-date=2 September 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321131146/https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|archive-date=21 March 2018|url-status=dead}}</ref> រដ្ឋន័រវែសមានភាគហ៊ុនធំៗនៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗមានដូចជា ធនធានបម្រុងរ៉ែប្រេងកាត ឧស្ម័នធម្មជាតិ រ៉ែខនិជ ឈើ អាហារសមុទ្រ និងទឹកសាបយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ឧស្សាហកម្មប្រេងកាតបានផ្ដល់ចំណូលប្រមាណស្មើនឹងមួយភាគបួននៃ[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប]]របស់ប្រទេស។<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |title=Statistics Norway raises '07 GDP outlook, cuts '08 |work=Reuters |date=6 September 2007 |access-date=2 September 2026 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922054630/https://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |url-status=dead }}</ref> ដោយផ្អែកលើចំនួនមនុស្សម្នាក់ៗ ន័រវែសគឺជាប្រទេសដែលផលិតប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិបានច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកក្រៅពី[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|title=Country Comparison :: Crude oil – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=2 September 2026|archive-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307234343/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|title=Country Comparison :: Natural gas – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=2 September 2026|archive-date=15 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315051210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះផងដែរមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ​ (កែតម្រូវដោយ យអទ) ខ្ពស់បំផុត[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស​ (យអទ) ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ|ទីបួន និងទីប្រាំបី]]នៅលើពិភពលោក តា​​មក្នុងបញ្ជីរបស់[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]រៀងៗខ្លួន។<ref>{{cite web|title=The World's Richest Countries|url=https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|website=forbes.com|access-date=2 September 2026|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131151855/https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|url-status=live}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ន័រវែសក៏មាន[[មូលនិធិទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ]]ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរ ដែលមានតម្លៃប្រមាណ ២.១ ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិក។<ref>{{Cite news |date=4 November 2025 |title=Norway struck oil in the 60s. Now it has trillions. Here's how Australia compares |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-05/lessons-for-australia-from-norways-tax-on-resources/105939048 |access-date=2 September 2026 |work=ABC News }}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស}} វត្តមានមនុស្សដំបូងលើទឹកដីនេះគឺ Ahrensburg ក្នុងសហវត្សទី១១ ទៅទី១០ មុនគ.ស។ របសកគំហើញសម្ភារដែលគេរកឃើញគឺ ឧបការណ៍អំពីថ្មដែលមានអាយុកាលពី ៩៥០០ ទៅ ៦០០០ មុនគ.ស។ <ref name="Genetics">{{Cite journal|pmid = 12173029|year = 2002|author1 = Passarino|first1 = G|title = Different genetic components in the Norwegian population revealed by the analysis of mtDNA and Y chromosome polymorphisms|journal = European Journal of Human Genetics|volume = 10|issue = 9|pages = 521–529|last2 = Cavalleri|first2 = G. L.|last3 = Lin|first3 = A. A.|last4 = Cavalli-Sforza|first4 = L. L.|last5 = Børresen-Dale|first5 = A. L.|last6 = Underhill|first6 = P. A.|doi = 10.1038/sj.ejhg.5200834}}</ref> នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសនេះ មានមនុស្សមកតាំងលំនៅតាំងពី ៥០០០ឆ្នាំមុនគ.ស។ ពីតម្រុយទាំងនេះ គេដឹងថាមនុស្សទាំងនេះជាអ្នកប្រមាញ់ និងអ្នកនេសាទ។ ឧបករណ៍ទាំងដែលគេប្រើមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាហើយភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើដោយដុំថ្មផ្សេងៗគ្នា។ រយៈពេលក្រោយៗត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ឡើងៗ។ សតវត្សទី 14 ត្រូវបានត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាប្រទេសន័រវែសមានសន្តិភាពនិងការរីកចម្រើនផ្នែកពាណិជ្ជកម្មជាពិសេសជាមួយអង់គ្លេស ទោះបីជាអាឡឺម៉ង់មានឥទ្ធិពលខ្លាំងឡើងនៅចុងសតវត្សនេះ។ ពេញមួយសតវត្សនេះ ព្រះមហាក្សត្របានបង្កើតន័រវេសជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ ជាមួយរដ្ឋបាលកណ្តាលនិងរដ្ឋបាលតំណាងក្នុងតំបន់។<ref>Stenersen: 41</ref> === សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២ === [[File:Operation Weserübung.jpg|left|thumb|Scenes from the [[Norwegian Campaign]] in 1940]] [[File:Bombingen av Kristiansund, 1940, Riksarkivet, Arkivreferanse PA 1667U2 050.jpg|thumb|upright=1.20|Bombing of [[Kristiansund]]. The German invasion resulted in 24 towns being bombed in the spring of 1940.]] នៅសង្រ្គាមលោកលើកទីមួយ ន័រវែសជាគោលការណ៍អព្យាក្រឹត្យ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយន័រវែសត្រូវបានដាក់សម្ពាធដោយចក្រភពអង់គ្លេសឱ្យប្រគល់ផ្នែកដ៏ធំនៃកងនាវាធំ ៗ របស់ខ្លួនទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងអត្រាទាបក៏ដូចជាចូលរួមទប់ស្កាត់ពាណិជ្ជកម្មប្រឆាំងនឹង[[អាល្លឺម៉ង់]]។<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 510.</ref> ន័រវ៉េក៏បានប្រកាសអព្យាក្រឹត្យភាពរបស់ខ្លួនក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរដែរប៉ុន្តែបើទោះបីជានេះក៍ដោយ វាត្រូវបានលុកលុយដោយកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី 9 ខែមេសាឆ្នាំ 1940 ។ ទោះបីជាន័រវែសមិនបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលរបស់អាល្លឺម៉ង់ក៍ដោយ កម្លាំងយោធានិងកងទ័ពជើងទឹកបានតស៊ូបានរយៈពេលពីរខែ។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធន័រវេសនៅភាគខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអាឡឺម៉ង់នៅក្នុងសមរភូមិ Narvik រហូតដល់ពួកគេត្រូវបង្ខំឱ្យចុះចាញ់នៅថ្ងៃទី 10 ខែមិថុនាបន្ទាប់ពីការបាត់បង់ការគាំទ្ររបស់អង់គ្លេស និងបានបង្វែរទៅប្រទេសបារាំងកំឡុងការលុកលុយរបស់អាឡឺម៉ង់លើបារាំង។ ជនជាតិន័រវែសនិងប្រជាជនន័រវែសជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1940 ក្រុមតូចមួយបានចាកចេញពីប្រទេសន័រវេសបន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រុមនេះរួមមាននាវាចំនួន 13 គ្រឿងយន្ដហោះ 5 គ្រឿងនិងបុរស 500 នាក់មកពីកងទ័ពជើងទឹកជាតិន័រវែស។ == ភូមិសាស្ត្រ == {{Main|ភូមិសាស្ត្រន័រវែស}} [[File:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|thumb|left|A satellite image of continental Norway in winter]] ប្រទេសនេះស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុប និងជាភាគខាងជើងបង្អស់នៃតំបន់Scandinavia។<ref name="SNL">{{Citation|last=Thuesen|first=Nils Petter|title=Norge|date=2018-05-14|url=http://snl.no/Norge|work=Store norske leksikon|language=no|access-date=2018-07-05|last2=Thorsnæs|first2=Geir|last3=Røvik|first3=Sissel}}</ref> === អាកាសធាតុ === [[File:Sandefjord Voera.JPG|thumb|[[Sandefjord]] is a resort town which has Norway's highest number of annual cloud-free days.<br /><small>[[Langeby|Langeby Beach]], 1966.</small>]] តំបន់ភាគខាងត្បូងនិងភាគខាងលិចនៃប្រទេសន័រវេស ដែលបានទទួលឥទ្ថីពលយ៉ាងពេញទំហឹងពីព្យុះត្រូពិចអាត្លង់ទិចដែលមានភ្លៀងធ្លាក់កាន់តែច្រើនហើយមានរដូវត្រជាក់ជាងតំបន់ភាគខាងកើតនិងឆ្ងាយនៅភាគខាងជើង។ តំបន់នៅភាគខាងកើតនៃឆ្នេរសមុទ្រស្ថិតនៅក្នុងស្រមោលភ្លៀងហើយមានភ្លៀងធ្លាក់ទាបនិងមានព្រិលធ្លាក់ទាបជាងភាគខាងលិច។ តំបន់ទំនាបនៅជុំវិញក្រុងអូស្លូមានរដូវក្តៅដែលមានសីតុណ្ហភាពក្តៅបំផុតនិងមានពន្លឺព្រះអាទិត្យប៉ុន្តែអាកាសធាតុត្រជាក់និងព្រិលនៅរដូវរងា។<ref name=Norwegian-Meteorological-Institute>{{cite web|url=https://met.no/English/Climate_in_Norway/|title=Climate in Norway(English)|last=Met.no|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170320232734/https://met.no/English/Climate_in_Norway/|archivedate=20 March 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=Book-Climate>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=az3qCAAAQBAJ&pg=PA5&lpg=PA5&dq=koppen+climate+norway#v=onepage&q=koppen%20climate%20norway&f=false|title=Selected climatic data for a global set of standard stations for vegetation|last=Books Google|isbn=9789400980402|date=2012-12-06}}</ref> បរិយាកាសតំបន់ឆ្នេររបស់ន័រវែសគឺស្រាលបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងតំបន់ដែលស្រដៀងគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកដោយចរន្តទឹករបស់ឈូងសមុទ្រឈូងសមុទ្រឆ្លងកាត់ដោយផ្ទាល់នៅឯតំបន់ភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិចដែលបន្តបោកបក់តំបន់នេះក្នុងរដូវរងារ។<ref>{{cite web|url=http://ocp.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/gs/|title=Climate mythology: The Gulf Stream, European climate and Abrupt Change}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yr.no/artikkel/norske-steder-blant-de-torreste-i-europa-1.13096592|title=Norske steder blant de tørreste i Europa (Places in Norway among the driest in Europe)|last=NRK|date=21 August 2016|website=|publisher=[[NRK]]|access-date=26 August 2016}}</ref> {{Clear}} {{Weather box | collapsed = yes |location = Oslo-Blindern (Köppen Dfb) (1961–1990), Norway |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C=12.5 |Feb record high C=12.8 |Mar record high C=17.0 |Apr record high C=21.8 |May record high C=27.7 |Jun record high C=32.2 |Jul record high C=30.5 |Aug record high C=34.2 |Sep record high C=24.9 |Oct record high C=21.0 |Nov record high C=14.4 |Dec record high C=12.4 |year record high C=34.2 |Jan high C = -1.8 |Feb high C = -0.9 |Mar high C = 3.5 |Apr high C = 9.1 |May high C = 15.8 |Jun high C = 20.4 |Jul high C = 21.5 |Aug high C = 20.1 |Sep high C = 15.1 |Oct high C = 9.3 |Nov high C = 3.2 |Dec high C = -0.5 |Jan mean C = -4.3 |Feb mean C = -4.0 |Mar mean C = -0.2 |Apr mean C = 4.5 |May mean C = 10.8 |Jun mean C = 15.2 |Jul mean C = 16.4 |Aug mean C = 15.2 |Sep mean C = 10.8 |Oct mean C = 6.3 |Nov mean C = 0.7 |Dec mean C = -3.1 |Jan low C = -6.8 |Feb low C = -6.8 |Mar low C = -3.3 |Apr low C = 0.8 |May low C = 6.5 |Jun low C = 10.6 |Jul low C = 12.2 |Aug low C = 11.3 |Sep low C = 7.5 |Oct low C = 3.8 |Nov low C = −1.5 |Dec low C = −5.6 |Jan record low C=−24.3 |Feb record low C=−24.9 |Mar record low C=−20.2 |Apr record low C=−9.8 |May record low C=−2.7 |Jun record low C=1.4 |Jul record low C=5.0 |Aug record low C=3.7 |Sep record low C=−2.0 |Oct record low C=−7.4 |Nov record low C=−16.0 |Dec record low C=−20.8 |year record low C=−24.9 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 49 |Feb precipitation mm = 36 |Mar precipitation mm = 47 |Apr precipitation mm = 41 |May precipitation mm = 53 |Jun precipitation mm = 65 |Jul precipitation mm = 81 |Aug precipitation mm = 89 |Sep precipitation mm = 90 |Oct precipitation mm = 84 |Nov precipitation mm = 73 |Dec precipitation mm = 55 |Jan precipitation days = 6 |Feb precipitation days = 4 |Mar precipitation days = 6 |Apr precipitation days = 5 |May precipitation days = 5 |Jun precipitation days = 7 |Jul precipitation days = 7 |Aug precipitation days = 8 |Sep precipitation days = 7 |Oct precipitation days = 8 |Nov precipitation days = 8 |Dec precipitation days = 6 |Jan sun = 40 |Feb sun = 76 |Mar sun = 126 |Apr sun = 178 |May sun = 220 |Jun sun = 250 |Jul sun = 246 |Aug sun = 216 |Sep sun = 144 |Oct sun = 86 |Nov sun = 51 |Dec sun = 35 |source 1= Norwegian Meteorological Institute eklima.met.no |source 2= Met.no<ref name="met.no" /> (precipitation > 3&nbsp;mm) }} {{Clear}} {{Weather box | collapsed = yes |location = Bergen (Köppen Cfb), 1961–1990 |metric first = y |single line = y |Jan record high C= 16.9 |Feb record high C= 13.2 |Mar record high C= 17.2 |Apr record high C= 22.5 |May record high C= 27.6 |Jun record high C= 29.9 |Jul record high C= 31.8 |Aug record high C= 31.0 |Sep record high C= 27.1 |Oct record high C= 23.1 |Nov record high C= 17.9 |Dec record high C= 13.9 |year record high C= 31.8 |Jan high C = 4.4 |Feb high C = 4.8 |Mar high C = 7.1 |Apr high C = 11.5 |May high C = 14.9 |Jun high C = 18.0 |Jul high C = 20.7 |Aug high C = 19.4 |Sep high C = 15.9 |Oct high C = 12.2 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 4.9 |Jan mean C=2.2 |Feb mean C=2.1 |Mar mean C=3.8 |Apr mean C=7.4 |May mean C=10.6 |Jun mean C=13.5 |Jul mean C=16.4 |Aug mean C=15.3 |Sep mean C=12.5 |Oct mean C=9.1 |Nov mean C=5.7 |Dec mean C=2.7 |Jan low C = 0.1 |Feb low C = −0.1 |Mar low C = 1.1 |Apr low C = 4.0 |May low C = 6.9 |Jun low C = 9.9 |Jul low C = 13.2 |Aug low C = 12.4 |Sep low C = 9.9 |Oct low C = 6.5 |Nov low C = 3.6 |Dec low C = 0.5 |Jan record low C= −16.3 |Feb record low C= −13.4 |Mar record low C= −11.3 |Apr record low C= −0.5 |May record low C= −0.1 |Jun record low C= 0.8 |Jul record low C= 2.5 |Aug record low C= 2.5 |Sep record low C= 0.0 |Oct record low C= −5.5 |Nov record low C= −10.0 |Dec record low C= −13.0 |year record low C= −16.3 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 190 |Feb precipitation mm = 152 |Mar precipitation mm = 170 |Apr precipitation mm = 114 |May precipitation mm = 106 |Jun precipitation mm = 132 |Jul precipitation mm = 148 |Aug precipitation mm = 190 |Sep precipitation mm = 283 |Oct precipitation mm = 271 |Nov precipitation mm = 259 |Dec precipitation mm = 235 |unit rain days = 1&nbsp;mm |Jan rain days = 20 |Feb rain days = 15 |Mar rain days = 17 |Apr rain days = 13 |May rain days = 14 |Jun rain days = 11 |Jul rain days = 15 |Aug rain days = 17 |Sep rain days = 20 |Oct rain days = 22 |Nov rain days = 17 |Dec rain days = 21 |Jan humidity=78 |Feb humidity=76 |Mar humidity=73 |Apr humidity=72 |May humidity=72 |Jun humidity=76 |Jul humidity=77 |Aug humidity=78 |Sep humidity=79 |Oct humidity=79 |Nov humidity=78 |Dec humidity=79 |Jan sun = 19 |Feb sun = 56 |Mar sun = 94 |Apr sun = 147 |May sun = 186 |Jun sun = 189 |Jul sun = 167 |Aug sun = 144 |Sep sun = 86 |Oct sun = 60 |Nov sun = 27 |Dec sun = 12 |source 1 = ''http://sharki.oslo.dnmi.no/pls/portal/BATCH_ORDER.PORTLET_UTIL.Download_BLob?p_BatchId=666089&p_IntervalId=1351224(eklima.no) '' (high and low temperatures),<ref name = WMO>{{cite web | url = http://worldweather.wmo.int/008/c00022.htm | title = World Weather Information Service – Bergen | publisher = World Meteorological Organization | accessdate = 27 October 2013 | archivedate = 30 មេសា 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200430130117/http://worldweather.wmo.int/008/c00022.htm | url-status = dead }}</ref> NOAA (all else, except extremes)<ref name= NOAA >{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/NO/01317.TXT | title = BERGEN – FLORIDA Climate Normals: Temperature 2005–2014, all other data 1961–1990. | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | accessdate = 16 March 2014}}</ref> |source 2 = Voodoo Skies for extremes<ref>{{cite web|url=http://voodooskies.com/weather/norway/bergen/monthly/temperature|title=Google Domains Hosted Site<!-- Bot generated title -->|publisher=|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161101101758/http://voodooskies.com/weather/norway/bergen/monthly/temperature|archivedate=1 November 2016|df=dmy-all}}</ref> |date=September 2015}} {{Weather box | collapsed = yes |metric first= yes <!--Any entry in this line will display metric first. Blank or remove this line for imperial first.--> |single line= yes <!--Any entry in this line will display metric and imperial units in the same cell. Leave blank or remove this line for separate table rows.--> |location= Brønnøysund (Köppen Cfc), 1960–1990 <!--Mean daily temperature--> |Jan mean C= −1.1 |Feb mean C= −0.6 |Mar mean C= 0.9 |Apr mean C= 3.7 |May mean C= 8.4 |Jun mean C= 11.2 |Jul mean C= 13.1 |Aug mean C= 13.0 |Sep mean C= 9.8 |Oct mean C= 6.6 |Nov mean C= 2.2 |Dec mean C= −0.1 |year mean C= 5.6 <!--Total precipitation, this should include rain and snow.--> |Jan precipitation mm= 138 |Feb precipitation mm= 102 |Mar precipitation mm= 114 |Apr precipitation mm= 97 |May precipitation mm= 66 |Jun precipitation mm= 83 |Aug precipitation mm= 113 |Jul precipitation mm= 123 |Sep precipitation mm= 180 |Oct precipitation mm= 192 |Nov precipitation mm= 145 |Dec precipitation mm= 157 |year precipitation mm= 1510 <!--Mandatory fields, source--> |source 1=Meteorologisk Institutt<ref name= met.no>{{cite web|url=http://retro.met.no/observasjoner/nordland/normaler_for_kommune_1813.html?kommuner|archive-url=https://archive.is/20120716100418/http://retro.met.no/observasjoner/nordland/normaler_for_kommune_1813.html?kommuner|dead-url=yes|archive-date=16 July 2012|title=Normaler for Brønnøy|publisher=met.no|accessdate=7 November 2011|archivedate=16 កក្កដា 2012|archiveurl=https://archive.is/20120716100418/http://retro.met.no/observasjoner/nordland/normaler_for_kommune_1813.html?kommuner|url-status=dead}}</ref> |date=May 2012}} {{Clear}} {{Weather box | collapsed = yes |location = Rena-Haugedalen (Köppen Dfc) (1961–1990), Norway |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = −7.1 |Feb high C = −4.4 |Mar high C = 2.4 |Apr high C = 7.8 |May high C = 15.2 |Jun high C = 20.2 |Jul high C = 20.9 |Aug high C = 18.9 |Sep high C = 13.3 |Oct high C = 6.6 |Nov high C = −1.0 |Dec high C = −5.7 |Jan mean C = −11.2 |Feb mean C = −9.6 |Mar mean C = −3.7 |Apr mean C = 1.7 |May mean C = 8.2 |Jun mean C = 13.2 |Jul mean C = 14.4 |Aug mean C = 12.5 |Sep mean C = 7.7 |Oct mean C = 2.9 |Nov mean C = −4.3 |Dec mean C = −9.3 |Jan low C = −15.6 |Feb low C = −14.6 |Mar low C = −9.6 |Apr low C = −4.0 |May low C = 1.0 |Jun low C = 5.9 |Jul low C = 7.6 |Aug low C = 6.3 |Sep low C = 2.9 |Oct low C = −0.6 |Nov low C = −7.7 |Dec low C = −13.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 50 |Feb precipitation mm = 38 |Mar precipitation mm = 40 |Apr precipitation mm = 42 |May precipitation mm = 62 |Jun precipitation mm = 78 |Jul precipitation mm = 90 |Aug precipitation mm = 79 |Sep precipitation mm = 85 |Oct precipitation mm = 80 |Nov precipitation mm = 67 |Dec precipitation mm = 55 |source 1=<ref name=Meteklima>{{cite web|url=https://eklima.met.no/|title=Norwegian Met. Institute|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119204136/http://eklima.met.no/|archivedate=19 November 2016|df=dmy-all}}</ref> }} === ជីវចម្រុះ === {{multiple image|align = right|direction = vertical|width = 220|image1 = Arcticfox-3.jpg|caption1 = The [[Arctic fox]] has its habitat in high elevation ranges on the mainland as well as on [[Svalbard]].|image2 = Muskus.jpg|caption2 = [[Muskox]] in the low alpine tundra at [[Dovrefjell–Sunndalsfjella National Park|Dovrefjell National Park]].}} ជីវចម្រុះក្នុងប្រទេសនេះមាន សត្វល្អិតចំនួន ១៦០០០ ប្រភេទ ដង្កូវចំនួន ២០០០០ ប្រភេទ បក្សីចំនួន ៤៥០ ប្រភេទ ថនិកសត្វចំនួន ៩០ ប្រភេទ ត្រីទឹកសាបចំនួន ៤៥ ប្រភេទ ត្រីទឹកប្រៃចំនួន ១០០០ ប្រភេទ ។ល។ <ref>{{cite web|url=http://www.regjeringen.no/nb/dep/md/dok/nou-er/2004/nou-2004-28/6.html?id=388879 |title=NOU 2004 |publisher=Regjeringen.no |accessdate=30 May 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511130011/http://www.regjeringen.no/nb/dep/md/dok/NOU-er/2004/NOU-2004-28/6.html?id=388879 |archivedate=11 May 2008}}</ref> About 40,000 of these species have been described by science. The [[IUCN Red List|red list]] of 2010 encompasses 4,599 species.<ref name=red>[https://web.archive.org/web/20130527150736/http://www.artsdatabanken.no/Article.aspx?m=207&amid=8737 Norwegian Red List 2010]. Artsdatabanken.no</ref> === បរិស្ថាន === ទេសភាពគួរឱ្យទាក់ទាញនិងអស្ចារ្យត្រូវបានគេរកឃើញទូទាំងប្រទេសន័រវែស។<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2014/01/07/norway-greatest-place-on-earth_n_4550413.html "25 Reasons Norway Is The Greatest Place On Earth"]. ''The Huffington Post''. 7 January 2014.</ref>ឆ្នេរភាគខាងលិចនៃភាគខាងត្បូងប្រទេសន័រវេសនិងឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងប្រទេសណ័រវេសបង្ហាញនូវទស្សនីយភាពឆ្នេរសមុទ្រដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុតនៅលើពិភពលោក។ National Geographic Society បានចុំបញ្ជី Norwegian fjords ជាកន្លែងដែលទាក់ទាញបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក។<ref>{{cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/11/061115-heritage-sites_2.html |title=Best, Worst World Heritage Sites Ranked |work=[[National Geographic Society|National Geographic News]] |first=Hope |last=Hamashige |accessdate=25 October 2009}}</ref> ប្រទេសនេះក៏ជាលំនៅឋាននៃបាតុភូតធម្មជាតិនៃព្រះអាទិត្យកណ្តាលយប់ (ក្នុងរដូវក្ដៅ) ក៏ដូចជា Aurora ដែលគេហៅថាពន្លឺខាងជើង។<ref>{{Cite news|url=https://www.lonelyplanet.com/norway/travel-tips-and-articles/72649|title=Norway: come for the sun, stay for the light show – Lonely Planet|last=Planet|first=Lonely|date=2 August 2010|work=Lonely Planet|access-date=11 April 2017|language=en|archive-date=30 មេសា 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430073653/https://www.lonelyplanet.com/norway/travel-tips-and-articles/72649|url-status=dead}}</ref> == នយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាល == {{Main|នយោបាយនៅន័រវែស}} [[File:Det Kongelige Slott 85500 1.jpg|thumb|[[Royal Palace, Oslo|The Royal Palace]] in Oslo.]] ប្រទេសន័រវេសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាធិបតេយ្យដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនបំផុតនិងនៅលើពិភពលោក។<ref>Wong, Curtis M. (14 December 2010). [http://www.huffingtonpost.com/2010/12/14/worlds-top-democratic-gov_n_796107.html#s206314title=Norway__1 World's Top Democratic Governments: Economist Intelligence Unit's Democracy Index 2010 (PHOTOS)]. ''[[The Huffington Post]].'' Retrieved 27 August 2013.</ref><ref>[http://www.sida.se/Global/About Sida/Så arbetar vi/EIU_Democracy_Index_Dec2011.pdf Democracy index 2011]{{dead link|date=February 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. ''[[Economist Intelligence Unit]]'' Retrieved 27 August 2013.</ref><ref>Davidson, Kavitha A. (21 March 2013). [http://www.huffingtonpost.com/2013/03/21/democracy-index-2013-economist-intelligence-unit_n_2909619.html Democracy Index 2013: Global Democracy At A Standstill, The Economist Intelligence Unit's Annual Report Shows]. ''[[The Huffington Post]].'' Retrieved 27 August 2013.</ref> យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែសដែលត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី 17 ខែឧសភាឆ្នាំ 1814<ref name="Constitution">{{cite web|url=https://stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/The-Constitution/The-Constitution/ |title=The Constitution – Complete text |work=The Storting's Information Corner |year=2011 |accessdate=9 September 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110829055430/http://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/The-Constitution/The-Constitution/ |archivedate=29 August 2011}}</ref> ន័រវែសគឺជារដ្ឋមួយរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយប្រព័ន្ធសភា នៃរដ្ឋាភិបាលដែលព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសន័រវេស គឺជា ប្រមុខរដ្ឋ ហើយនាយករដ្ឋមន្ដ្រីន័រវេសគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ អំណាចត្រូវបានញែកចេញពីស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការនៃរដ្ឋាភិបាល ដូចដែលបានកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលជាឯកសារច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេស។ តំណែងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីដែលជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសន័រវែសត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់សមាជិកសភាដែលអាចទទួលបាននូវទំនុកចិត្តនៃសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភាដែលជាមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ននៃគណបក្សនយោបាយធំបំផុតឬកាន់តែមានប្រសិទ្ធិភាពតាមរយៈគណបក្សចម្រុះ។ ជាទូទៅគណបក្សតែមួយមិនមានអំណាចនយោបាយគ្រប់គ្រាន់ក្នុងចំនួនអាសនៈដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដោយខ្លួនឯង។ ន័រវែសជាញឹកញាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលភាគតិច។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងតាំងគណៈរដ្ឋមន្ដ្រីដែលត្រូវបានរើសចេញពីសមាជិកគណបក្សនយោបាយ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានរៀបចំរដ្ឋាភិបាលប្រតិបត្តិនិងអនុវត្តអំណាចរបស់ខ្លួនតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។<ref>{{cite web|url=http://www.norway.org/aboutnorway/society/political/government |title=The Government |publisher=Norway.org |date=10 June 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903135300/http://www.norway.org/aboutnorway/society/political/government/ |archivedate=3 September 2010}}</ref> === បំណែងចែករដ្ឋបាល === រដ្ឋបាលរបស់ន័រវែសមាន<ref name="fylker">{{Cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/|title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen|date=2022-07-05|accessdate=2024-03-01|language=no}}</ref> [[File:Fylkesinndeling2024 original.webp|thumb|left|County (fylke) 2024<ref name="fylker" />]] {| class="wikitable sortable" width=22% !# !County 2024 !Administrative center |- | align=left|3||[[File:Oslo_komm.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Oslo_komm.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[File:Rogaland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Rogaland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[File:Møre_og_Romsdal_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:M%C3%B8re_og_Romsdal_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[File:Nordland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Nordland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[File:Østfold_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Østfold_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[File:Akershus_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Akershus_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[File:Buskerud_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Buskerud_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[File:Innlandet_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Innlandet_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[File:Vestfold våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Vestfold v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[File:Telemark våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Telemark v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[File:Agder_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Agder_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[File:Vestland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Vestland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[File:Trøndelag våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Tr%C3%B8ndelag_v%C3%A5pen.png|tlo|28x28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[File:Troms våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Troms våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[File:Finnmark våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Finnmark våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |}<br /> {|class="wikitable sortable" |- ! scope="col" |County (fylke) 2017 ! scope="col" |Administrative centre ! scope="col" |Most populous municipality ! scope="col" |Geographical region |- |{{Coat of arms|Østfold}} |[[Sarpsborg]] |[[Fredrikstad]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Akershus}} |[[Oslo]] |[[Bærum]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Oslo}} |[[Oslo|City of Oslo]] |[[Oslo]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Hedmark}} |[[Hamar]] |[[Ringsaker]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Oppland}} |[[Lillehammer (town)|Lillehammer]] |[[Gjøvik]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Buskerud}} |[[Drammen (town)|Drammen]] |[[Drammen (town)|Drammen]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Vestfold}} |[[Tønsberg]] |[[Sandefjord (town)|Sandefjord]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Telemark}} |[[Skien (town)|Skien]] |[[Skien (town)|Skien]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Aust-Agder}} |[[Arendal (town)|Arendal]] |[[Arendal (town)|Arendal]] |[[Southern Norway]] |- |{{Coat of arms|Vest-Agder}} |[[Kristiansand (town)|Kristiansand]] |[[Kristiansand (town)|Kristiansand]] |[[Southern Norway]] |- |{{Coat of arms|Rogaland}} |[[Stavanger]] |[[Stavanger]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Hordaland}} |[[Bergen]] |[[Bergen]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Sogn og Fjordane}} |[[Hermansverk]] |[[Førde (town)|Førde]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Møre og Romsdal}} |[[Molde (town)|Molde]] |[[Ålesund (town)|Ålesund]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Trøndelag}} |[[Steinkjer (town)|Steinkjer]] |[[Trondheim]] |[[Trøndelag]] |- |{{Coat of arms|Nordland}} |[[Bodø (town)|Bodø]] |[[Bodø (town)|Bodø]] |[[Northern Norway]] |- |{{Coat of arms|Troms}} |[[Tromsø (city)|Tromsø]] |[[Tromsø (city)|Tromsø]] |[[Northern Norway]] |- |{{Coat of arms|Finnmark}} |[[Vadsø (town)|Vadsø]] |[[Alta (town)|Alta]] |[[Northern Norway]] |}<references group="n"/> === ទំនាក់ទំនងការបរទេស === [[File:KNM Fridtjof Nansen-2006-06-01-side.jpg|thumb|[[Royal Norwegian Navy]] [[Fridtjof Nansen-class frigate|''Fridtjof Nansen'' class frigate]]]] ន័រវែសមានស្ថានទូតនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ៨២ ។<ref>{{cite web|url=https://www.embassypages.com/norway |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080206092107/http://www.regjeringen.no/nb/dep/ud/dok/veiledninger/2005/Norges-utenriksstasjoner.html?id=88166&epslanguage=NO |archivedate=6 February 2008 |title=List of Norwegian embassies at the website of the Norwegian ministry of foreign affairs |date=6 February 2008 |accessdate=12 October 2013}}</ref> ប្រទេសចំនួន 60 កំពុងមានស្ថានទូតនៅន័រវែស។ ស្ថានទូតទាំងអស់នោះស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងអូស្លូ។ ន័រវែសគឺជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការណាតូ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និងសមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប (EFTA) ។<ref>{{cite web|url=http://intportal.vaf.no/hoved.aspx?m=2761&amid=49981 |title=Refleksjoner fra Brussel – Hospitering ved Sørlandets Europakontor – Vest-Agder Fylkeskommune |publisher=Intportal.vaf.no |date=4 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606042007/http://intportal.vaf.no/hoved.aspx?m=2761&amid=49981 |archivedate=6 June 2013}}</ref> == សេដ្ឋកិច្ច == {{Main|សេដ្ឋកិច្ចន័រវែស}} [[File:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|thumb|left|upright=1.35|GDP and GDP growth]] រដ្ឋមានមុខតំណែងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិធំ ៗ នៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗដូចជាវិស័យប្រេងឧស្ម័ន (Statoil), ផលិតកម្មថាមពលវារីអគ្គិសនី (Statkraft), ផលិតកម្មអាលុយមីញ៉ូម (Norsk Hydro), ធនាគារន័រវែសធំជាងគេ (DNB) និងអ្នកផ្តល់សេវាទូរគមនាគមន៍ (Telenor) ។តាមរយៈក្រុមហ៊ុនធំ ៗ នេះរដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងតម្លៃភាគហ៊ុនប្រមាណ 30% នៅផ្សារហ៊ុនអូស្លូ។ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនមិនចុះបញ្ជីត្រូវ បានបញ្ចូលរដ្ឋមានភាគហ៊ុនកាន់តែខ្ពស់នៅក្នុងកម្មសិទ្ធិ (ដែលភាគច្រើនមកពីកម្មសិទ្ធអាជ្ញាប័ណ្ណប្រេងដោយផ្ទាល់) ។ ប្រទេសន័រវែសគឺជាប្រទេសដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយហើយមានកងនាវាធំបំផុតលំដាប់ទី 6 នៅលើពិភពលោកដែលមាននាវាដឹកទំនិញពាណិជ្ជកម្មចំនួន 1412 គ្រឿង។ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិរួមមានប្រេងឥន្ធនៈ វារីអគ្គីសនី ត្រី និងរ៉ែ។ ការបម្រុងទុកប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិធំៗ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទសវត្សឆ្នាំ 1960 ដែលនាំឱ្យមានការរីកចម្រើននៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។<ref>"[https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3421.htm Norway]," U.S. Department of State</ref> ន័រវ៉េគឺជាប្រទេសដំបូងគេដែលបានហាមឃាត់ការកាប់បំផ្លាញដើមឈើដើម្បីបង្ការកុំឱ្យបាត់បង់ព្រៃទឹកភ្លៀង។ ប្រទេសនេះបានប្រកាសពីចេតនារបស់ខ្លួននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាកាសធាតុរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ 2014 រួមជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស និងអាល្លឺម៉ង់។<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2016/06/08/europe/norway-deforestation/|title=Norway becomes first country to ban deforestation}}</ref> === ការដឹកជញ្ជូន === [[File:E6 Årumkrysset.jpg|thumb|left|Årumkrysset on [[European route E6]] in Årum, [[Fredrikstad]].]] ដោយសារតែដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាប ឆ្នេរខ្សាច់វែងនៃប្រទេសន័រវែស ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈរបស់ប្រទេសនេះមិនសូវអភិវឌ្ឍន៍ជាងនៅបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបជាពិសេសនៅក្រៅទីក្រុងធំៗ។ ប្រទេសនេះមានប្រពៃណីដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកទឹកយូរអង្វែង ប៉ុន្តែក្រសួងដឹកជញ្ជូននិងទូរគមនាគមន៍នៅន័រវែសកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះបានអនុវត្តការដឹកជញ្ជូនផ្លូវដែកនិងផ្លូវអាកាសតាមរយៈក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធជាច្រើនដើម្បីអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រទេស។<ref>Norwegian Ministry of Transport and Communication, 2003: 3</ref> ក្រៅពីនេះ គេកំពុងពិភាក្សាគ្នាពីការសាងសង់ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកល្បឿនលឿនរវាងទីក្រុងធំៗ។<ref>{{cite web |url=http://theforeigner.no/pages/news/updated-majority-in-favour-of-high-speed-trains/ |title=Majority in Favor of High-Speed Trains |publisher=Theforeigner.no |accessdate=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724185049/http://theforeigner.no/pages/news/updated-majority-in-favour-of-high-speed-trains/ |archive-date=24 July 2011 |dead-url=yes |df=dmy-all |archivedate=24 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724185049/http://theforeigner.no/pages/news/updated-majority-in-favour-of-high-speed-trains/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Skjeggestad |first1=Sveinung Berg Bentzrød Helene |title=De aller fleste sier ja takk til lyntog |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/8mz8G/De-aller-fleste-sier-ja-takk-til-lyntog |accessdate=23 February 2019 |work=Aftenposten |date=7 March 2011 |language=nb-NO}}</ref> ច្រកទ្វារសំខាន់ទៅកាន់ប្រទេសន័រវែសតាមអាកាសគឺអាកាសយានដ្ឋានអូស្លូ Gardermoen។<ref>{{cite web |url=http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/ |archive-url=https://archive.is/20120628220717/http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/ |dead-url=yes |archive-date=28 June 2012 |title=Rutekart |author=Scandinavian Airlines System |accessdate=15 July 2008 |authorlink=Scandinavian Airlines |archivedate=28 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://archive.is/20120628220717/http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/ |url-status=dead }}</ref> === ភាសា === [[File:Norske Målgreiner.png|thumb|The map shows the division of the Norwegian dialects within the main groups.]] ន័រវេនិងស៉្យីគឺជាភាសាផ្លូវការពីររបស់ន័រវែស។<ref>{{Citation|title=språk i Norge|url=https://snl.no/spr%C3%A5k_i_Norge|date=2025-05-02|accessdate=2025-11-23|language=no|first=Lars S.|last=Vikør|first2=Ernst Håkon|last2=Jahr|first3=Mikkel|last3=Berg-Nordlie|first4=Bernt Ø|last4=Thorvaldsen}}</ref><ref>Norges grunnlov, § 108 (Constitution of Norway, article 108, mention the Sámi language specifically)</ref><ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4|title=St.meld. nr. 35 (2007–2008)|first=Kultur- og|last=kirkedepartementet|date=27 June 2008|publisher=}}</ref> នៅសតវត្សទី 19 និងទី 20 ភាសាន័រវែសបានទទួលរងនូវវិវាទនយោបាយនិងវប្បធម៌ខ្លាំង។ នេះបាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន័រវែសនៅក្នុងសតវត្សទី 19 និងការបង្កើតនូវស្តង់ដារអក្ខរាវិរុទ្ធជំនួសនៅសតវត្សទី 20 ។ ភាសាបរទេសចម្បងដែលបានបង្រៀននៅក្នុងសាលារៀននៅន័រវែសគឺជាភាសាអង់គ្លេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាអន្តរជាតិតាំងពីសម័យក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ ភាគច្រើននៃប្រជាជនមានភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងភាសាអង់គ្លេសជាពិសេសអ្នកដែលកើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ។ ភាសាអាឡឺម៉ង់ បារាំង និងអេស្ប៉ាញក៏ត្រូវបានគេបង្រៀនជាទូទៅជាភាសាទីពីរឬជាញឹកញាប់ភាសាទីបី។ ភាសារុស្ស៊ី ជប៉ុន អ៊ីតាលី ឡាតាំង ហើយពេលខ្លះ ចិនកុកងឺ ត្រូវបានគេផ្តល់ជូននៅតាមសាលារៀនមួយចំនួនដែលភាគច្រើននៅតាមទីក្រុង។ ជាប្រពៃណី ភាសាអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងបារាំងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាបរទេសសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសន័រវេស។ ឧទាហរណ៍ភាសាទាំងនេះត្រូវបានគេប្រើនៅលើលិខិតឆ្លងដែនន័រវេសរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ហើយនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យមានសិទិ្ធទូទៅក្នុងការប្រើប្រាស់ភាសាទាំងនេះនៅពេលដាក់ពាក្យសុំរបស់ពួកគេ។ === ប្រជាសាស្ត្រ === {{Main|ប្រជាសាស្ត្រន័រវែស}} {{Historical populations |percentages = pagr |footnote = '''Source''': Statistics Norway.<ref>{{cite web|url=http://www.ssb.no/emner/02/02/folkendrhist/tabeller/tab/00.html |title=Tabell 0 Hele landet. Folkemengde 1. januar og endringer i året. 1951 |language=Norwegian |publisher=[[Statistics Norway]] |accessdate=27 January 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ssb.no/english/subjects/02/03/folkfram_en/arkiv/tab-2010-06-15-01-en.html |title=Population 1 January. Registered 2010. Projected 2011–2060 in fourteen variants. 1 000 |publisher=[[Statistics Norway]] |accessdate=27 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111016213123/http://www.ssb.no/english/subjects/02/03/folkfram_en/arkiv/tab-2010-06-15-01-en.html |archivedate=16 October 2011}}</ref> |shading = off |1500|140000 |1665|440000 |1735|616109 |1801|883603 |1855|1490047 |1900|2240032 |1950|3278546 |2000|4478497 |2010|4858199 |2013|5096300 |2060<br/>{{small|(projected)}}|7032687 }} ប្រជាជនន័រវេសមានចំនួន 5,096,300 នាក់នៅខែតុលាឆ្នាំ 2013 ។ ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី 20 ន័រវែសបានទាក់ទាញជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីភាគខាងត្បូងនិងកណ្តាលអឺរ៉ុប មជ្ឈឹមបូពា៌ អាហ្វ្រិក អាស៊ីនិងតំបន់ឆ្ងាយជាងនេះទៀតក៏មាន។ === អន្តោប្រវេសន៍ === [[File:Stpaul001.jpg|right|thumb|[[Minneapolis–Saint Paul]] has the largest concentration of ethnic Norwegians outside Norway, at 470,000.]] ជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី 19 នៅពេលដែលស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានការលំបាកនៅន័រវែសមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនិងកាណាដាដែលពួកគេអាចធ្វើការនិងទិញដីនៅតំបន់ព្រំដែន។ មនុស្សជាច្រើនបានទៅភាគខាងលិចមហាសមុទ្រភាគខាងលិចនិងប៉ាស៊ីហ្វិកភាគពាយព្យ។នៅក្នុងឆ្នាំ 2006 យោងទៅតាមការិយាល័យជំរឿនស្ថិតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមនុស្សជិត 4,7 លាននាក់បានកំណត់ថាជា ន័រវែសអាមេរិច<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=American FactFinder – Results|first=U.S. Census|last=Bureau|website=factfinder.census.gov}}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ដែលមានចំនួនច្រើនជាងចំនួនជនជាតិន័រវែសនៅក្នុងន័រវែសដោយខ្លួនឯង។<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=American FactFinder – Results|first=U.S. Census|last=Bureau|website=factfinder.census.gov}}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>នៅក្នុងជំរឿនប្រជាជនកាណាដាឆ្នាំ 2011 ពលរដ្ឋកាណាដាចំនួន 452.705 នាក់ត្រូវបានកំណត់ថាមានពូជពង្សន័រវែស។<ref name="Norwegian Canadians">{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |author=[[Statistics Canada]] |title=2011 National Household Survey: Data tables |accessdate=11 February 2014|date=2013-05-08 }}</ref> {| class="wikitable" |+Largest immigrant groups |+(1st and 2nd generation):<ref name="autogenerated4">{{cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2017-03-02#content|title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2017|last=|first=|date=2 March 2017|website=|publisher=[[Statistics Norway]]|accessdate=9 June 2017}} See Table 3 "Population by immigrant category and country background", sum of columns "Immigrants" and "Norwegian-born to immigrant parents".</ref> |- ! National background ! ចំនួនប្រជាជន |- |ប៉ូឡូញ |97,196 |- |លីទុយអានី |37,638 |- |ស៊ុយអែត |36,315 |- |សូម៉ាលី |28,696 |- |អាល្លឺម៉ង់ |24,601 |- |អ៊ីរ៉ាក់ |22,493 |- |ស៊ីរី |20,823 |- |ហ្វីលីពីន |20,537 |- |ប៉ាគីស្ថាន |19,973 |- |អេរីទ្រេ |19,957 |} នៅឆ្នាំ 2012 សហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍ (ដែលរួមបញ្ចូលជនអន្តោប្រវេសន៍និងកូនក្មេងដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសន័រវែសនៃឪពុកម្តាយអន្តោប្រវេសន៍) បានកើនឡើងចំនួន 55,300 ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ អន្តោប្រវេសន៍សុទ្ធមកពីបរទេសបានកើនឡើងដល់ 47.300 នាក់ (300 នាក់ខ្ពស់ជាងឆ្នាំ 2011) ខណៈដែលអន្តោប្រវេសន៍មានចំនួន 72% នៃកំណើនប្រជាជនរបស់ន័រវែស។<ref>{{cite web |url= http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv |title=Population and quarterly changes, Q4 2012 |publisher=[[Statistics Norway]] |date= 21 February 2013 |accessdate=24 March 2013}}</ref>17% នៃកុមារដែលទើបនឹងកើតបានកើតមកពីឪពុកម្តាយជាជនអន្តោប្រវេសន៍។ កូនកើតពីឪពុកម្តាយជាជណជាតិ ប៉ាគីស្ថាន សូម៉ាលីនិងវៀតណាម គឺជាក្រុមធំបំផុតនៃជនជាតិន័រវែសទាំងអស់ដែលកើតមកឪពុកម្តាយអន្តោប្រវេសន៍។<ref name="census">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/innvbef/ |title= Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2012 |publisher=[[Statistics Norway]] |date=26 April 2012 |accessdate = 24 March 2013}}</ref> === សុខាភិបាល === ន័រវែសទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ 1 តាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (HDI) សម្រាប់ឆ្នាំ 2013 ។.<ref>{{cite book|last1=United Nations|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations Development Programme (UNDP).|isbn=978-92-1-126340-4|date=November 2012}}</ref> ផ្ទុយមកវិញ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ភាពក្រីក្រនិងជំងឺឆ្លងបានគ្របដណ្តប់នៅន័រវែសរួមជាមួយទុរ្ភិក្សនិងរោគរាតត្បាត។ តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ 1900 ការរីកចម្រើនផ្នែកសុខភាពសាធារណៈបានកើតមានឡើងដោយសារការអភិវឌ្ឍន៍លើវិស័យជាច្រើនដូចជាស្ថានភាពសង្គមនិងជីវភាព ការរីករាលដាលផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រការបង្កើតប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពនិងការយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ។ ការចាក់ថ្នាំបង្ការនិងការកើនឡើងនូវឱកាសព្យាបាលជាមួយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចនាំឱ្យមានការរីកចម្រើនយ៉ាងធំធេងក្នុងចំណោមប្រជាជនន័រវែស។ ការលើកកម្ពស់អនាម័យខ្លួនប្រាណនិងអាហារូបត្ថម្ភល្អប្រសើរជាងមុនគឺជាកត្តាដែលបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យសុខភាពប្រសើរឡើង។ === ការអប់រំ === [[File:NTNU Trondheim Mainbuilding.jpg|thumb|right|The main building of the [[Norwegian University of Science and Technology]] in [[Trondheim]]]] ឧត្តមសិក្សានៅន័រវែសត្រូវបានផ្តល់ដោយសាកលវិទ្យាល័យចំនួន៧ មហាវិទ្យាល័យឯកទេសចំនួន៥ មហាវិទ្យាល័យចំនួន២៥ និងមហាវិទ្យាល័យឯកជនជាច្រើនទៀត។<ref>{{cite web |url=http://www.bologna-berlin2003.de/pdf/Norway1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206190401/http://www.bologna-berlin2003.de/pdf/Norway1.pdf |dead-url=yes |archive-date=6 February 2004 |title=Norway – Implementation of the elements of the Bologna Process |accessdate=30 May 2010 |archivedate=21 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/10702/20110221195458/http://www.bologna-berlin2003.de/pdf/Norway1.pdf |url-status=dead }}</ref> ការអប់រំសាធារណៈគឺមិនគិតថ្លៃ ដោយមិនគិតពីសញ្ជាតិ។<ref>{{cite web|url=http://www.studyinnorway.no/sn/Tuition-Scholarships/Tuition-fees |title=Tuition fees |publisher=Studyinnorway.no |date=27 August 2008 |accessdate=23 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719023712/http://www.studyinnorway.no/sn/Tuition-Scholarships/Tuition-fees |archivedate=19 July 2011}}</ref> ឆ្នាំសិក្សាមានពីរឆមាស, ចាប់ពីខែសីហាដល់ខែធ្នូនិងពីខែមករាដល់ខែមិថុនា។ ការទទួលខុសត្រូវចុងក្រោយសម្រាប់ការអប់រំគឺស្ថិតនៅក្រសួងអប់រំនិងស្រាវជ្រាវន័រវែស។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ន័រវែស]] [[File:Wilhelmine Seippel.jpg|thumb|left|Traditional Norwegian farmer's costumes, known as ''folkedrakt'', and modern costumes inspired by those costumes, known as ''[[bunad]]'', are widely used on special occasions.]] វប្បធម៌កសិកម្មន័រវែសនៅតែបន្តដើរតួនាទីក្នុងវប្បធម៌ន័រវែសហសម័យ។<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556517_4/norway.html |title="Norway's Culture", ''Encarta'' |publisher=Webcitation.org |accessdate=15 February 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwb6gaky?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556517_4/norway.html |archivedate=31 October 2009 |df=dmy }}</ref> === ភាពយន្ត === ភាពយន្តន័រវេបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 មកឧស្សាហកម្មខ្សែភាពយន្តបានរីកចម្រើនដោយផលិតបានរហូតដល់ 20 ខ្សែភាពយន្តជារៀងរាល់ឆ្នាំ។<ref>[https://web.archive.org/web/20120126134405/http://www.norway.org/aboutnorway/culture/film/A_Brief_History_of_Norwegian_Film/ "A brief history of Norwegian film"]. Norway Official Website. Retrieved 8 February 2010.</ref> === ការស្រាវជ្រាវ === អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិន័រវេសដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិរួមមានអ្នកគណិតវិទូ Sophos Lie និង Atle Selberg គីមីវិទូ Lars Onsager រូបវិទូ Ivar Giaever អ្នកគីមីវិទ្យា សេស Hassel, Peter Waage និង Cato Maximilian Guldberg។ === កីឡា === [[File:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|thumb|Skier [[Marit Bjørgen]] from Norway is the [[List of multiple Winter Olympic medallists|most successful Winter Olympian]] of all time, with 15 medals]] កីឡាគឺជាផ្នែកសំខាន់នៃវប្បធម៌ន័រវេហើយកីឡាដែលពេញនិយមរួមមានកីឡាបាល់ទាត់ កីឡាបាល់បោះ ជិះស្គីលើទឹកកក...។ === ទេសចរណ៍ === នៅឆ្នាំ 2008 ន័រវែសជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៧ នៅក្នុង របាយការណ៍នៃការប្រកួតប្រជែងទេសចរណ៍និងទេសចរណ៍ នៃវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ។<ref name="wef1">{{Cite web|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|title=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|accessdate=6 March 2008|publisher=World Economic Forum|year=2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|archivedate=7 March 2008|df=dmy-all}}</ref> វិស័យទេសចរណ៍នៅន័រវែសបានរួមចំណែកដល់ 4.2% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបដូចដែលបានរាយការណ៍នៅក្នុងឆ្នាំ 2016 ។<ref name="auto">{{cite journal|first1=Statistics Norway|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|journal=Innovation Norway|year=2016|url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/0d32e3231c0a4367a96838ee3bb5b294/key-figrues-2016.pdf|accessdate=3 April 2018|archive-date=4 មេសា 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404073253/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/0d32e3231c0a4367a96838ee3bb5b294/key-figrues-2016.pdf|dead-url=yes}}</ref> មានមនុស្សម្នាក់ក្នុង 15 នាក់នៅទូទាំងប្រទេសធ្វើការនៅក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍។ ភ្ញៀវទេសចរជាងពាក់កណ្តាលនៃភ្ញៀវទេសចរសរុបបានមកលេងនៅចន្លោះខែឧសភានិងខែសីហា។ ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} {{Notelist}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == គន្ថនិទ្ទេស == {{Refbegin}} * {{cite book|ref=Larsen|author=Larsen, Karen |year=1948|title=A History of Norway|url=https://archive.org/details/historyofnorway0000kare|publisher=Princeton University Press|place= Princeton, New Jersey}} {{Refend}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == {{Commons category|Norway}} {{Wikivoyage}} {{Wikinews|Portal:Norway|Norway}} {{NIE Poster|year=1905}} * [https://web.archive.org/web/20060209022219/http://www.norway.no/ Norway.no], Norway's official portal * {{DMOZ|Regional/Europe/Norway}} * [http://www.ssb.no/english/ Statistics Norway] * [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] * {{CIA World Factbook link|no|Norway}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420178/Norway Norway] entry at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20160126102504/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/norway.htm Norway] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17743896 Norway profile] from the [[BBC News]] * [http://www.norway.info/ Norway.info], official foreign portal of the [[Ministry of Foreign Affairs (Norway)|Norwegian Ministry of Foreign Affairs]] * {{Wikiatlas|Norway}} * {{osmrelation-inline|1059668}} * [http://www.ssb.no/a/english/minifakta/en/ Official facts about Norway] * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com], official travel guide to Norway. * {{YouTube|M1h_wIvwhzI|National Anthem of Norway}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NO Key Development Forecasts for Norway] from [[International Futures]] * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/NOR/Year/2017/Summary World Bank Summary Trade Statistics Norway] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាន័រឌិក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសស្កង់ដាណាវី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ន័រវែស| ]] rg7gl7icga3ehns8wn30vmkol06927e 340100 340078 2026-09-03T03:56:38Z TheRandomGoober 27248 កំណែអក្ខរាវិរុទ្ធ 340100 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស | native_name = {{small|ឈ្មោះក្នុងភាសាផ្លូវការផ្សេងៗ}}<br/>{{nobold|''Kongeriket Norge'' ([[បូគម៉ល]])<br/>''Kongeriket Noreg'' ([[នីនុស]])<br/>''Norgga gonagasriika'' ([[ភាសាសាមីខាងជើង|សាមីខាងជើង]])<br/>''Vuona gånågisrijkka'' ([[ភាសាសាមីលូលេ|សាមីលូលេ]])<br/>''Nöörjen gånkarïjhke'' ([[ភាសាសាមីខាងត្បូង|សាមីខាងត្បូង]])<br/>''Norjan kuninkhaanvaltakunta'' ([[ភាសាកេវិន|កេវិន]])}} | common_name = ន័រវែស | image_flag = Flag of Norway.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិន័រវែស|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Norway.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករន័វវែស|វរលញ្ឆករ]] | symbol_width = 65px | image_map = Norway on the globe (Europe centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសន័រវែស (ក្រហម) នៅលើភូគោល | national_anthem = ''[[នឹង យើងស្រឡាញ់ប្រទេសមួយនេះ|Ja, vi elsker dette landet]]''<br />("នឹង យើងស្រឡាញ់ប្រទេសមួយនេះ")<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Norway_(National_Anthem).ogg|center]]</div> | royal_anthem = ''[[ចម្រៀងព្រះមហាក្សត្រ|Kongesangen]]''<br />("ចម្រៀងព្រះរាជា") | national_motto = | official_languages = [[ភាសាន័រវែស|ន័រវែស]]{{refn|group=ស|សរសេរជាទម្រង់តួអក្សរ[[បូគម៉ល]] និង[[នីនុស]]}}<br/>[[ភាសាសាមី|សាមី]]<ref>{{cite web |url = https://lovdata.no/lov/2021-05-21-42/§5 |title = Samiske språk |website = Lovdata |access-date = 28 August 2026 |url-status = live}}</ref>{{refn|group=ស|សរសេរក្នុងទម្រង់តួអក្សរ[[ភាសាសាមីខាងជើង|ខាងជើង]] [[ភាសាសាមីលូលេ|លូលេ]] និង[[ភាសាសាមីខាងត្បូង|ខាងត្បូង]]}} | languages_type = ភាសាភាគតិចជាតិទទួលស្គាល់ | languages = {{hlist|[[ភាសាកេវិន|កេវិន]]|[[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]]|[[ភាសាស្កង់ដូរ៉ូម៉ានី|ស្កង់ដីរ៉ូម៉ានី]]<ref name="min">{{cite web |url = http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak/ |title = Minoritetsspråk |website=Språkrådet }}</ref>}} | ethnic_groups = {{plainlist| * ៧៨.៦% [[ជនជាតិន័រវែស|ន័រវែស]]{{refn|group=ស|រាប់បញ្ចូលទាំង[[ជនជាតិដើម|ក្រុមជនជាតិដើម]] [[ជនជាតិសាមី|សាមី]] និង[[ក្រុមជនជាតិភាគតិច]][[ជ្វីហ្វ]] [[រ៉ូម៉ានីសាអែល]] [[ហ្វីនព្រៃ]] [[ជនជាតិរ៉ូម៉ានី|រ៉ួម៉ានី]] និង[[ជនជាតិកេវិន|កេវិន]]។}} * ២១.៤% [[អន្តោប្រវេសន៍ទៅន័រវែស|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite web |title=(ជាភាសាន័រវែស) Befolkningen med innvandrerbakgrunn i Norge |website=IMDi |date=21 August 2025 |url=https://www.imdi.no/tall-og-fakta/tall-om-integreringen-i-norge/indikatorrapport-2025/befolkningen-med-innvandrerbakgrunn-i-norge/?q=Familieinnvandring |access-date=28 August 2026}}</ref> | ethnic_groups_year = ២០២៥ | religion = {{ublist |item_style=white-space; |៦៨.៥% [[គ្រិស្តសាសនា]] {{Tree list}} **៦១.៧% [[ព្រះសហគមន៍ន័រវែស]] **៦.៨% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} |២៧.៣% គ្មានជំនឿសាសនា |៣.៤% [[ឥស្លាមសាសនានៅន័រវែស|ឥស្លាមសាសនា]] |០.៨% [[សាសនានៅន័រវែស|សាសនាផ្សេងៗ]]}} | religion_ref = <ref>[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke Church of Norway] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504110744/https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/den-norske-kirke |date=4 May 2025 }} ស្ថិតិន័រវែស (១៧ មីនា ២០២៥).</ref><ref>[https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/trus-og-livssynssamfunn-utanfor-den-norske-kyrkja Members of religious and life stance communities outside the Church of Norway, by religion/life stance.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250123140728/https://www.ssb.no/en/kultur-og-fritid/religion-og-livssyn/statistikk/trus-og-livssynssamfunn-utanfor-den-norske-kyrkja |date=23 January 2025 }} ស្ថិតិន័រវែស (៥ មិថុនា ២០២៤).</ref> | religion_year = ២០២៤ | capital_type = រាជធានី | capital = [[អូស្លូ]] | coordinates = {{Coord|59|56|N|10|41|E|type:city}} | largest_city = capital | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[ឯកត្តរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធសភា|សភានិយម]] | leader_title1 = [[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[ហូកុនទី៨]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីន័រវែស|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ចូណាស ហ្ការ ស្ទ័រ]] | leader_title3 = [[ប្រធានស្តតទីង]] | leader_name3 = [[ម៉ាស៊ូដ ហ្ការ៉ះហានី]] | legislature = [[ស្តតទីង]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | established_event2 = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស#យុគវីគីង|បង្រួបបង្រួម]] | established_date2 = ៨៧២ | established_event3 = [[ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស (៨៧២–១៣៩៧)|ន័រវែសបុរាណ]] {{small|(វិសាលភាពកំពូល)}} | established_date3 = ១២៦៣ | established_event4 = [[សហភាពកាល់ម៉ារ]] | established_date4 = ១៣៩៧ | established_event5 = [[ដាណឺម៉ាក-ន័រវែស]] | established_date5 = ១៥២៤ | established_event6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស (១៨១៤)|រដ្ឋបង្កើតថ្មី]]<ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/en/the-government/previous-governments/the-establishing-of-the-norwegian-state/id410040/|title=The Re-establishing of a Norwegian State|last=regjeringen.no|date=5 July 2011|website=Government.no}}</ref> | established_date6 = ២៥ កុម្ភៈ ១៨១៤ | established_event7 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែស|ប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] | established_date7 = ១៧ ឧសភា ១៨១៤ | established_event8 = [[ស៊ុយអែត-ន័រវែស]] | established_date8 = ៤ វិច្ឆិកា ១៨១៤ | established_event9 = [[ការរំលាយស៊ុយអែត-ន័រវែស|សហភាពស៊ុយអែត-ន័រវែសត្រូវរំលាយ]] | established_date9 = ៧ មិថុនា ១៩០៥ | area_size = 1 E7 | area_rank = ទី៦៧ | area_km2 = ៣៨៥,២០៧ | area_footnote = <ref name="unstats08">{{Cite journal|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|accessdate=4 September 2017}} [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm unstats.un.org]</ref> | percent_water = ៥.៣២ (២០១៥)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher= OECD|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> <!--០ ១ ២ ៣ ៤ ៥ ៦ ៧ ៨ ៩--> | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៥,៦២៧,៤០០<ref name="ssbf">{{Cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning|title=Population, 2026-01-01|publisher=Statistics Norway|date=2026-02-25|accessdate=2026-02-26|language=en}}</ref> | population_estimate_rank = ទី១១៦ | population_density_km2 = ១៤.៦ | population_density_rank = ទី២២៤ | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP = {{Increase}} ៦៥៤.១៦០ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=31 August 2026}}</ref> | GDP_PPP_rank = ទី៤៩ | GDP_PPP_per_capita = {{Increase}} ១១៥,៥៤៨ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៥ | GDP_nominal = {{Increase}} ៥៩៩.៤០៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO"/> | GDP_nominal_rank = ទី៣០ | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_per_capita = {{Increase}} ១០៥,៨៧៧ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.NO"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៦ | Gini_year = ២០២០ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini = ២៥.៣ <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=31 August 2026 |archive-date=9 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI = ០.៩៧០ <!--number only--> | HDI_ref = <ref>{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=31 August 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]] }}</ref> | HDI_rank = ទី២ | currency = [[ក្រូនន័រវែស]] | currency_code = NOK | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្តាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបកណ្តាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = ថ្ងៃ.ខែ.ឆ្នាំ / dd.mm.yyyy | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅន័រវែស|+៤៧]] | iso3166code = NO | cctld = [[.no]] | wikidata = Q20 }} '''ប្រទេសន័រវែស'''{{refn|group=ស|[[បូគម៉ល]]៖ Norge, [[នីនុស]]៖ Noreg, [[ភាសាសាមីខាងជើង|សាមីខាងជើង]]៖ Norga, [[ភាសាសាមីលូលេ|សាមីលូលេ]] Vuodna, [[ភាសាសាមីខាងត្បូង|សាមីខាងត្បូង]]៖ Nöörje, [[ភាសាកេវិន|កេវិន]]៖ Norja}} ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែស''' គឺជា[[ប្រទេសន័រឌិក]]មួយ ដែលគ្របដណ្ដប់លើផ្នែកខាងលិចនិងខាងជើងបំផុតនៃ[[ឧបទ្វីបស្កង់ឌីណាវី]]ក្នុងតំបន់[[អឺរ៉ុបខាងជើង]] ក៏ដូចជាមានទឹកដីក្រៅស្រុកនៅកោះអាកទិកនៃ[[ហានម៉ាយិន]] និងប្រជុំកោះ[[ស្វាលបាដ]]។{{refn|group=ស|[[សន្ធិសញ្ញាស្វាលបាដ|សន្ធិសញ្ញាស្ពីតស្ប៊ែរហ្កិន]] (ឬគេនិយមស្គាល់បច្ចុប្បន្នថា សន្ធិសញ្ញាស្វាលបាដ) នៃថ្ងៃទី៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩២០ បានទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យពេលលេញរបស់ប្រទេសន័រវែសលើប្រជុំកោះអាកទិកស្ពីតស្ប៊ែរហ្កិន (ដែលបច្ចុប្បន្នហៅ [[ស្វាលបាដ]] នេះឯង។)}} ប្រទេសន័រវែសមានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៥.៦ លាននាក់ និងមានផ្ទៃដីសរុប ៣៨៥,២០៧ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref>{{Cite web|last=Statistics Norway|date=23 November 2020|title=Population third quarter 2020|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkemengde|access-date=19 កុម្ភៈ 2022}}</ref> [[អូស្លូ]]គឺជារាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេស។ ន័រវែសផងដែរមានព្រំដែនខាងកើតដ៏វែងអន្លាយជាប់នឹងប្រទេស[[ស៊ុយអែត]] ហើយនិងព្រំប្រទល់ប៉ែកឦសានជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្វាំងឡង់]] និង[[រុស្ស៊ី]]។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ន័រវែសក៏មានឆ្នេរជាប់នឹងច្រកសមុទ្រ[[ស្កាហ្កេរ៉ាក់]] [[សមុទ្រខាងជើង]] [[សមុទ្រន័រវែស]] និង[[សមុទ្របារ៉ង់]]ផងដែរ។ ន័រវែសបានលេចឡើងជាព្រះនគររួមតែមួយនៅក្នុងឆ្នាំ៨៧២ បន្ទាប់ពីពួក[[នគរតូចៗនៃន័រវែស|នគរតូចៗ]]នៅក្នុងតំបន់បានបង្រួបបង្រួមចូលគ្នា ហើយគិតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ព្រះរាជាណាចក្រន័រវែសគឺមានអាយុកាលប្រមាណជាង ១,១០០ ឆ្នាំហើយ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៥៣៧ ដល់ឆ្នាំ១៨១៤ ន័រវែសគឺធ្លាប់ជាផ្នែកមួយនៃ[[ដាណឺម៉ាក–ន័រវែស]] ហើយចាប់ពីឆ្នាំ១៨១៤ ដល់ឆ្នាំ១៩០៥ ន័រវែសបានចូលជា[[ស៊ុយអែត–ន័រវែស|សហភាពជាមួយស៊ុយអែត]]។ ន័រវែសបានប្រកាន់អព្យាក្រឹតភាពក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ហើយក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ន័រវែសត្រូវបាន[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]ចូល[[ប្រតិបត្តិការវេសាអ៊ូប៊ុង|ឈ្លានពាន]] និង[[ន័រវែសក្រោមការត្រួតត្រាអាល្លឺម៉ង់|ត្រួតត្រា]]រហូតដល់សង្គ្រាមបានបញ្ចប់។ ក្នុងនាមជា[[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] អំណាចរដ្ឋនៃប្រទេសន័រវែសត្រូវបានបែងចែករវាង[[ស្តតទីង|សភា]] [[ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ​ (ន័រវែស)|គណៈរដ្ឋមន្ត្រី]] និង[[តុលាការនៃន័រវែស|តុលាការ]] ដូចដែលបានកំណត់ដោយ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែស|រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៨១៤]]។ ប្រទេសន័រវែសបែងចែកតំបន់រដ្ឋបាលនយោបាយជាពីរកម្រិតគឺ [[ស្រុកនៃន័រវែស|ស្រុក]] និង[[បញ្ជីរាយទីប្រជុំជនន័រវែស|ក្រុង]]។ [[ជនជាតិសាមី]]មានអំណាចស្វ័យភាព និងឥទ្ធិពលផ្ទាល់ខ្លួនចំពោះទឹកដីប្រពៃណីរបស់ពួកគេរស់នៅតាមរយៈ[[សភាសាមីនៃន័រវែស|សភាសាមី]] និង[[ច្បាប់ហ្វាំងម៉ាក]]។ ប្រទេសន័រវែសមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយនឹង[[ទំនាក់ទំនងន័រវែស–សហភាពអឺរ៉ុប|សហភាពអឺរ៉ុប]] និង[[ទំនាក់ទំនងន័រវែស–សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ប្រទេសន័រវែសផងដែរគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] [[សមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[សន្ធិសញ្ញាអង់តាកទិក]] និង[[ក្រុមប្រឹក្សាន័រឌិក]] ហើយជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុប]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] និង[[អង្គការ​សម្រាប់​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]] និងជាផ្នែកមួយនៃ[[តំបន់ស្សិនគែន]]។ ប្រទេសន័រវែសប្រកាន់នូវ[[គំរូន័រឌិក]]ដោយយកចិត្តទុកដាក់លើប្រព័ន្ធតំហែទាំសុខភាពសកល និងប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមដ៏ទូលំទូលាយ ប្រកបដោយតម្លៃដែលចាក់ឫសគល់ទៅក្នុងឧត្តមគតិសមភាព។<ref>{{cite web|url=https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|title=Norwegian Society / Living in Norway | website= Study in Norway|access-date=2 September 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20180321131146/https://www.studyinnorway.no/living-in-norway/norwegian-society|archive-date=21 March 2018|url-status=dead}}</ref> រដ្ឋន័រវែសមានភាគហ៊ុនធំៗនៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗមានដូចជា ធនធានបម្រុងរ៉ែប្រេងកាត ឧស្ម័នធម្មជាតិ រ៉ែខនិជ ឈើ អាហារសមុទ្រ និងទឹកសាបយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ឧស្សាហកម្មប្រេងកាតបានផ្ដល់ចំណូលប្រមាណស្មើនឹងមួយភាគបួននៃ[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប]]របស់ប្រទេស។<ref>{{cite news |url=http://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |title=Statistics Norway raises '07 GDP outlook, cuts '08 |work=Reuters |date=6 September 2007 |access-date=2 September 2026 |archive-date=22 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922054630/https://uk.reuters.com/article/oilRpt/idUKL0674675920070906 |url-status=dead }}</ref> ដោយផ្អែកលើចំនួនមនុស្សម្នាក់ៗ ន័រវែសគឺជាប្រទេសដែលផលិតប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិបានច្រើនជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកក្រៅពី[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|title=Country Comparison :: Crude oil – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=2 September 2026|archive-date=7 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307234343/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2241rank.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|title=Country Comparison :: Natural gas – production|work=CIA – The World Factbook|access-date=2 September 2026|archive-date=15 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315051210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះផងដែរមានផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ​ (កែតម្រូវដោយ យអទ) ខ្ពស់បំផុត[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស​ (យអទ) ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ|ទីបួន និងទីប្រាំបី]]នៅលើពិភពលោក តា​​មក្នុងបញ្ជីរបស់[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]រៀងៗខ្លួន។<ref>{{cite web|title=The World's Richest Countries|url=https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|website=forbes.com|access-date=2 September 2026|archive-date=31 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180131151855/https://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/|url-status=live}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ន័រវែសក៏មាន[[មូលនិធិទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ]]ធំជាងគេបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរ ដែលមានតម្លៃប្រមាណ ២.១ ទ្រីលានដុល្លារអាមេរិក។<ref>{{Cite news |date=4 November 2025 |title=Norway struck oil in the 60s. Now it has trillions. Here's how Australia compares |url=https://www.abc.net.au/news/2025-11-05/lessons-for-australia-from-norways-tax-on-resources/105939048 |access-date=2 September 2026 |work=ABC News }}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រន័រវែស}} វត្តមានមនុស្សដំបូងលើទឹកដីនេះគឺ Ahrensburg ក្នុងសហវត្សទី១១ ទៅទី១០ មុនគ.ស។ របសកគំហើញសម្ភារដែលគេរកឃើញគឺ ឧបការណ៍អំពីថ្មដែលមានអាយុកាលពី ៩៥០០ ទៅ ៦០០០ មុនគ.ស។ <ref name="Genetics">{{Cite journal|pmid = 12173029|year = 2002|author1 = Passarino|first1 = G|title = Different genetic components in the Norwegian population revealed by the analysis of mtDNA and Y chromosome polymorphisms|journal = European Journal of Human Genetics|volume = 10|issue = 9|pages = 521–529|last2 = Cavalleri|first2 = G. L.|last3 = Lin|first3 = A. A.|last4 = Cavalli-Sforza|first4 = L. L.|last5 = Børresen-Dale|first5 = A. L.|last6 = Underhill|first6 = P. A.|doi = 10.1038/sj.ejhg.5200834}}</ref> នៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសនេះ មានមនុស្សមកតាំងលំនៅតាំងពី ៥០០០ឆ្នាំមុនគ.ស។ ពីតម្រុយទាំងនេះ គេដឹងថាមនុស្សទាំងនេះជាអ្នកប្រមាញ់ និងអ្នកនេសាទ។ ឧបករណ៍ទាំងដែលគេប្រើមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាហើយភាគច្រើនត្រូវបានធ្វើដោយដុំថ្មផ្សេងៗគ្នា។ រយៈពេលក្រោយៗត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ឡើងៗ។ សតវត្សទី 14 ត្រូវបានត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាប្រទេសន័រវែសមានសន្តិភាពនិងការរីកចម្រើនផ្នែកពាណិជ្ជកម្មជាពិសេសជាមួយអង់គ្លេស ទោះបីជាអាឡឺម៉ង់មានឥទ្ធិពលខ្លាំងឡើងនៅចុងសតវត្សនេះ។ ពេញមួយសតវត្សនេះ ព្រះមហាក្សត្របានបង្កើតន័រវេសជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយ ជាមួយរដ្ឋបាលកណ្តាលនិងរដ្ឋបាលតំណាងក្នុងតំបន់។<ref>Stenersen: 41</ref> === សង្គ្រាមលោកលើកទី១ និងទី២ === [[File:Operation Weserübung.jpg|left|thumb|Scenes from the [[Norwegian Campaign]] in 1940]] [[File:Bombingen av Kristiansund, 1940, Riksarkivet, Arkivreferanse PA 1667U2 050.jpg|thumb|upright=1.20|Bombing of [[Kristiansund]]. The German invasion resulted in 24 towns being bombed in the spring of 1940.]] នៅសង្រ្គាមលោកលើកទីមួយ ន័រវែសជាគោលការណ៍អព្យាក្រឹត្យ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយន័រវែសត្រូវបានដាក់សម្ពាធដោយចក្រភពអង់គ្លេសឱ្យប្រគល់ផ្នែកដ៏ធំនៃកងនាវាធំ ៗ របស់ខ្លួនទៅកាន់ចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងអត្រាទាបក៏ដូចជាចូលរួមទប់ស្កាត់ពាណិជ្ជកម្មប្រឆាំងនឹង[[អាល្លឺម៉ង់]]។<ref>[[#Larsen|Larsen]], p. 510.</ref> ន័រវ៉េក៏បានប្រកាសអព្យាក្រឹត្យភាពរបស់ខ្លួនក្នុងកំឡុងពេលសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរដែរប៉ុន្តែបើទោះបីជានេះក៍ដោយ វាត្រូវបានលុកលុយដោយកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់នៅថ្ងៃទី 9 ខែមេសាឆ្នាំ 1940 ។ ទោះបីជាន័រវែសមិនបានត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ការវាយប្រហារដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលរបស់អាល្លឺម៉ង់ក៍ដោយ កម្លាំងយោធានិងកងទ័ពជើងទឹកបានតស៊ូបានរយៈពេលពីរខែ។ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធន័រវេសនៅភាគខាងជើងបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអាឡឺម៉ង់នៅក្នុងសមរភូមិ Narvik រហូតដល់ពួកគេត្រូវបង្ខំឱ្យចុះចាញ់នៅថ្ងៃទី 10 ខែមិថុនាបន្ទាប់ពីការបាត់បង់ការគាំទ្ររបស់អង់គ្លេស និងបានបង្វែរទៅប្រទេសបារាំងកំឡុងការលុកលុយរបស់អាឡឺម៉ង់លើបារាំង។ ជនជាតិន័រវែសនិងប្រជាជនន័រវែសជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្ត។ នៅខែមិថុនាឆ្នាំ 1940 ក្រុមតូចមួយបានចាកចេញពីប្រទេសន័រវេសបន្ទាប់ពីចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រុមនេះរួមមាននាវាចំនួន 13 គ្រឿងយន្ដហោះ 5 គ្រឿងនិងបុរស 500 នាក់មកពីកងទ័ពជើងទឹកជាតិន័រវែស។ == ភូមិសាស្ត្រ == {{Main|ភូមិសាស្ត្រន័រវែស}} [[File:Satellite image of Norway in February 2003.jpg|thumb|left|A satellite image of continental Norway in winter]] ប្រទេសនេះស្ថិតនៅតំបន់អឺរ៉ុប និងជាភាគខាងជើងបង្អស់នៃតំបន់Scandinavia។<ref name="SNL">{{Citation|last=Thuesen|first=Nils Petter|title=Norge|date=2018-05-14|url=http://snl.no/Norge|work=Store norske leksikon|language=no|access-date=2018-07-05|last2=Thorsnæs|first2=Geir|last3=Røvik|first3=Sissel}}</ref> === អាកាសធាតុ === [[File:Sandefjord Voera.JPG|thumb|[[Sandefjord]] is a resort town which has Norway's highest number of annual cloud-free days.<br /><small>[[Langeby|Langeby Beach]], 1966.</small>]] តំបន់ភាគខាងត្បូងនិងភាគខាងលិចនៃប្រទេសន័រវេស ដែលបានទទួលឥទ្ថីពលយ៉ាងពេញទំហឹងពីព្យុះត្រូពិចអាត្លង់ទិចដែលមានភ្លៀងធ្លាក់កាន់តែច្រើនហើយមានរដូវត្រជាក់ជាងតំបន់ភាគខាងកើតនិងឆ្ងាយនៅភាគខាងជើង។ តំបន់នៅភាគខាងកើតនៃឆ្នេរសមុទ្រស្ថិតនៅក្នុងស្រមោលភ្លៀងហើយមានភ្លៀងធ្លាក់ទាបនិងមានព្រិលធ្លាក់ទាបជាងភាគខាងលិច។ តំបន់ទំនាបនៅជុំវិញក្រុងអូស្លូមានរដូវក្តៅដែលមានសីតុណ្ហភាពក្តៅបំផុតនិងមានពន្លឺព្រះអាទិត្យប៉ុន្តែអាកាសធាតុត្រជាក់និងព្រិលនៅរដូវរងា។<ref name=Norwegian-Meteorological-Institute>{{cite web|url=https://met.no/English/Climate_in_Norway/|title=Climate in Norway(English)|last=Met.no|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170320232734/https://met.no/English/Climate_in_Norway/|archivedate=20 March 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=Book-Climate>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=az3qCAAAQBAJ&pg=PA5&lpg=PA5&dq=koppen+climate+norway#v=onepage&q=koppen%20climate%20norway&f=false|title=Selected climatic data for a global set of standard stations for vegetation|last=Books Google|isbn=9789400980402|date=2012-12-06}}</ref> បរិយាកាសតំបន់ឆ្នេររបស់ន័រវែសគឺស្រាលបន្តិចបើប្រៀបធៀបទៅនឹងតំបន់ដែលស្រដៀងគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀតនៅលើពិភពលោកដោយចរន្តទឹករបស់ឈូងសមុទ្រឈូងសមុទ្រឆ្លងកាត់ដោយផ្ទាល់នៅឯតំបន់ភាគខាងជើងនៃឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិចដែលបន្តបោកបក់តំបន់នេះក្នុងរដូវរងារ។<ref>{{cite web|url=http://ocp.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/gs/|title=Climate mythology: The Gulf Stream, European climate and Abrupt Change}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.yr.no/artikkel/norske-steder-blant-de-torreste-i-europa-1.13096592|title=Norske steder blant de tørreste i Europa (Places in Norway among the driest in Europe)|last=NRK|date=21 August 2016|website=|publisher=[[NRK]]|access-date=26 August 2016}}</ref> {{Clear}} {{Weather box | collapsed = yes |location = Oslo-Blindern (Köppen Dfb) (1961–1990), Norway |metric first = yes |single line = yes |Jan record high C=12.5 |Feb record high C=12.8 |Mar record high C=17.0 |Apr record high C=21.8 |May record high C=27.7 |Jun record high C=32.2 |Jul record high C=30.5 |Aug record high C=34.2 |Sep record high C=24.9 |Oct record high C=21.0 |Nov record high C=14.4 |Dec record high C=12.4 |year record high C=34.2 |Jan high C = -1.8 |Feb high C = -0.9 |Mar high C = 3.5 |Apr high C = 9.1 |May high C = 15.8 |Jun high C = 20.4 |Jul high C = 21.5 |Aug high C = 20.1 |Sep high C = 15.1 |Oct high C = 9.3 |Nov high C = 3.2 |Dec high C = -0.5 |Jan mean C = -4.3 |Feb mean C = -4.0 |Mar mean C = -0.2 |Apr mean C = 4.5 |May mean C = 10.8 |Jun mean C = 15.2 |Jul mean C = 16.4 |Aug mean C = 15.2 |Sep mean C = 10.8 |Oct mean C = 6.3 |Nov mean C = 0.7 |Dec mean C = -3.1 |Jan low C = -6.8 |Feb low C = -6.8 |Mar low C = -3.3 |Apr low C = 0.8 |May low C = 6.5 |Jun low C = 10.6 |Jul low C = 12.2 |Aug low C = 11.3 |Sep low C = 7.5 |Oct low C = 3.8 |Nov low C = −1.5 |Dec low C = −5.6 |Jan record low C=−24.3 |Feb record low C=−24.9 |Mar record low C=−20.2 |Apr record low C=−9.8 |May record low C=−2.7 |Jun record low C=1.4 |Jul record low C=5.0 |Aug record low C=3.7 |Sep record low C=−2.0 |Oct record low C=−7.4 |Nov record low C=−16.0 |Dec record low C=−20.8 |year record low C=−24.9 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 49 |Feb precipitation mm = 36 |Mar precipitation mm = 47 |Apr precipitation mm = 41 |May precipitation mm = 53 |Jun precipitation mm = 65 |Jul precipitation mm = 81 |Aug precipitation mm = 89 |Sep precipitation mm = 90 |Oct precipitation mm = 84 |Nov precipitation mm = 73 |Dec precipitation mm = 55 |Jan precipitation days = 6 |Feb precipitation days = 4 |Mar precipitation days = 6 |Apr precipitation days = 5 |May precipitation days = 5 |Jun precipitation days = 7 |Jul precipitation days = 7 |Aug precipitation days = 8 |Sep precipitation days = 7 |Oct precipitation days = 8 |Nov precipitation days = 8 |Dec precipitation days = 6 |Jan sun = 40 |Feb sun = 76 |Mar sun = 126 |Apr sun = 178 |May sun = 220 |Jun sun = 250 |Jul sun = 246 |Aug sun = 216 |Sep sun = 144 |Oct sun = 86 |Nov sun = 51 |Dec sun = 35 |source 1= Norwegian Meteorological Institute eklima.met.no |source 2= Met.no<ref name="met.no" /> (precipitation > 3&nbsp;mm) }} {{Clear}} {{Weather box | collapsed = yes |location = Bergen (Köppen Cfb), 1961–1990 |metric first = y |single line = y |Jan record high C= 16.9 |Feb record high C= 13.2 |Mar record high C= 17.2 |Apr record high C= 22.5 |May record high C= 27.6 |Jun record high C= 29.9 |Jul record high C= 31.8 |Aug record high C= 31.0 |Sep record high C= 27.1 |Oct record high C= 23.1 |Nov record high C= 17.9 |Dec record high C= 13.9 |year record high C= 31.8 |Jan high C = 4.4 |Feb high C = 4.8 |Mar high C = 7.1 |Apr high C = 11.5 |May high C = 14.9 |Jun high C = 18.0 |Jul high C = 20.7 |Aug high C = 19.4 |Sep high C = 15.9 |Oct high C = 12.2 |Nov high C = 8.2 |Dec high C = 4.9 |Jan mean C=2.2 |Feb mean C=2.1 |Mar mean C=3.8 |Apr mean C=7.4 |May mean C=10.6 |Jun mean C=13.5 |Jul mean C=16.4 |Aug mean C=15.3 |Sep mean C=12.5 |Oct mean C=9.1 |Nov mean C=5.7 |Dec mean C=2.7 |Jan low C = 0.1 |Feb low C = −0.1 |Mar low C = 1.1 |Apr low C = 4.0 |May low C = 6.9 |Jun low C = 9.9 |Jul low C = 13.2 |Aug low C = 12.4 |Sep low C = 9.9 |Oct low C = 6.5 |Nov low C = 3.6 |Dec low C = 0.5 |Jan record low C= −16.3 |Feb record low C= −13.4 |Mar record low C= −11.3 |Apr record low C= −0.5 |May record low C= −0.1 |Jun record low C= 0.8 |Jul record low C= 2.5 |Aug record low C= 2.5 |Sep record low C= 0.0 |Oct record low C= −5.5 |Nov record low C= −10.0 |Dec record low C= −13.0 |year record low C= −16.3 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 190 |Feb precipitation mm = 152 |Mar precipitation mm = 170 |Apr precipitation mm = 114 |May precipitation mm = 106 |Jun precipitation mm = 132 |Jul precipitation mm = 148 |Aug precipitation mm = 190 |Sep precipitation mm = 283 |Oct precipitation mm = 271 |Nov precipitation mm = 259 |Dec precipitation mm = 235 |unit rain days = 1&nbsp;mm |Jan rain days = 20 |Feb rain days = 15 |Mar rain days = 17 |Apr rain days = 13 |May rain days = 14 |Jun rain days = 11 |Jul rain days = 15 |Aug rain days = 17 |Sep rain days = 20 |Oct rain days = 22 |Nov rain days = 17 |Dec rain days = 21 |Jan humidity=78 |Feb humidity=76 |Mar humidity=73 |Apr humidity=72 |May humidity=72 |Jun humidity=76 |Jul humidity=77 |Aug humidity=78 |Sep humidity=79 |Oct humidity=79 |Nov humidity=78 |Dec humidity=79 |Jan sun = 19 |Feb sun = 56 |Mar sun = 94 |Apr sun = 147 |May sun = 186 |Jun sun = 189 |Jul sun = 167 |Aug sun = 144 |Sep sun = 86 |Oct sun = 60 |Nov sun = 27 |Dec sun = 12 |source 1 = ''http://sharki.oslo.dnmi.no/pls/portal/BATCH_ORDER.PORTLET_UTIL.Download_BLob?p_BatchId=666089&p_IntervalId=1351224(eklima.no) '' (high and low temperatures),<ref name = WMO>{{cite web | url = http://worldweather.wmo.int/008/c00022.htm | title = World Weather Information Service – Bergen | publisher = World Meteorological Organization | accessdate = 27 October 2013 | archivedate = 30 មេសា 2020 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20200430130117/http://worldweather.wmo.int/008/c00022.htm | url-status = dead }}</ref> NOAA (all else, except extremes)<ref name= NOAA >{{cite web | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG_VI/NO/01317.TXT | title = BERGEN – FLORIDA Climate Normals: Temperature 2005–2014, all other data 1961–1990. | publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration | accessdate = 16 March 2014}}</ref> |source 2 = Voodoo Skies for extremes<ref>{{cite web|url=http://voodooskies.com/weather/norway/bergen/monthly/temperature|title=Google Domains Hosted Site<!-- Bot generated title -->|publisher=|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161101101758/http://voodooskies.com/weather/norway/bergen/monthly/temperature|archivedate=1 November 2016|df=dmy-all}}</ref> |date=September 2015}} {{Weather box | collapsed = yes |metric first= yes <!--Any entry in this line will display metric first. Blank or remove this line for imperial first.--> |single line= yes <!--Any entry in this line will display metric and imperial units in the same cell. Leave blank or remove this line for separate table rows.--> |location= Brønnøysund (Köppen Cfc), 1960–1990 <!--Mean daily temperature--> |Jan mean C= −1.1 |Feb mean C= −0.6 |Mar mean C= 0.9 |Apr mean C= 3.7 |May mean C= 8.4 |Jun mean C= 11.2 |Jul mean C= 13.1 |Aug mean C= 13.0 |Sep mean C= 9.8 |Oct mean C= 6.6 |Nov mean C= 2.2 |Dec mean C= −0.1 |year mean C= 5.6 <!--Total precipitation, this should include rain and snow.--> |Jan precipitation mm= 138 |Feb precipitation mm= 102 |Mar precipitation mm= 114 |Apr precipitation mm= 97 |May precipitation mm= 66 |Jun precipitation mm= 83 |Aug precipitation mm= 113 |Jul precipitation mm= 123 |Sep precipitation mm= 180 |Oct precipitation mm= 192 |Nov precipitation mm= 145 |Dec precipitation mm= 157 |year precipitation mm= 1510 <!--Mandatory fields, source--> |source 1=Meteorologisk Institutt<ref name= met.no>{{cite web|url=http://retro.met.no/observasjoner/nordland/normaler_for_kommune_1813.html?kommuner|archive-url=https://archive.is/20120716100418/http://retro.met.no/observasjoner/nordland/normaler_for_kommune_1813.html?kommuner|dead-url=yes|archive-date=16 July 2012|title=Normaler for Brønnøy|publisher=met.no|accessdate=7 November 2011|archivedate=16 កក្កដា 2012|archiveurl=https://archive.is/20120716100418/http://retro.met.no/observasjoner/nordland/normaler_for_kommune_1813.html?kommuner|url-status=dead}}</ref> |date=May 2012}} {{Clear}} {{Weather box | collapsed = yes |location = Rena-Haugedalen (Köppen Dfc) (1961–1990), Norway |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = −7.1 |Feb high C = −4.4 |Mar high C = 2.4 |Apr high C = 7.8 |May high C = 15.2 |Jun high C = 20.2 |Jul high C = 20.9 |Aug high C = 18.9 |Sep high C = 13.3 |Oct high C = 6.6 |Nov high C = −1.0 |Dec high C = −5.7 |Jan mean C = −11.2 |Feb mean C = −9.6 |Mar mean C = −3.7 |Apr mean C = 1.7 |May mean C = 8.2 |Jun mean C = 13.2 |Jul mean C = 14.4 |Aug mean C = 12.5 |Sep mean C = 7.7 |Oct mean C = 2.9 |Nov mean C = −4.3 |Dec mean C = −9.3 |Jan low C = −15.6 |Feb low C = −14.6 |Mar low C = −9.6 |Apr low C = −4.0 |May low C = 1.0 |Jun low C = 5.9 |Jul low C = 7.6 |Aug low C = 6.3 |Sep low C = 2.9 |Oct low C = −0.6 |Nov low C = −7.7 |Dec low C = −13.4 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 50 |Feb precipitation mm = 38 |Mar precipitation mm = 40 |Apr precipitation mm = 42 |May precipitation mm = 62 |Jun precipitation mm = 78 |Jul precipitation mm = 90 |Aug precipitation mm = 79 |Sep precipitation mm = 85 |Oct precipitation mm = 80 |Nov precipitation mm = 67 |Dec precipitation mm = 55 |source 1=<ref name=Meteklima>{{cite web|url=https://eklima.met.no/|title=Norwegian Met. Institute|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119204136/http://eklima.met.no/|archivedate=19 November 2016|df=dmy-all}}</ref> }} === ជីវចម្រុះ === {{multiple image|align = right|direction = vertical|width = 220|image1 = Arcticfox-3.jpg|caption1 = The [[Arctic fox]] has its habitat in high elevation ranges on the mainland as well as on [[Svalbard]].|image2 = Muskus.jpg|caption2 = [[Muskox]] in the low alpine tundra at [[Dovrefjell–Sunndalsfjella National Park|Dovrefjell National Park]].}} ជីវចម្រុះក្នុងប្រទេសនេះមាន សត្វល្អិតចំនួន ១៦០០០ ប្រភេទ ដង្កូវចំនួន ២០០០០ ប្រភេទ បក្សីចំនួន ៤៥០ ប្រភេទ ថនិកសត្វចំនួន ៩០ ប្រភេទ ត្រីទឹកសាបចំនួន ៤៥ ប្រភេទ ត្រីទឹកប្រៃចំនួន ១០០០ ប្រភេទ ។ល។ <ref>{{cite web|url=http://www.regjeringen.no/nb/dep/md/dok/nou-er/2004/nou-2004-28/6.html?id=388879 |title=NOU 2004 |publisher=Regjeringen.no |accessdate=30 May 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511130011/http://www.regjeringen.no/nb/dep/md/dok/NOU-er/2004/NOU-2004-28/6.html?id=388879 |archivedate=11 May 2008}}</ref> About 40,000 of these species have been described by science. The [[IUCN Red List|red list]] of 2010 encompasses 4,599 species.<ref name=red>[https://web.archive.org/web/20130527150736/http://www.artsdatabanken.no/Article.aspx?m=207&amid=8737 Norwegian Red List 2010]. Artsdatabanken.no</ref> === បរិស្ថាន === ទេសភាពគួរឱ្យទាក់ទាញនិងអស្ចារ្យត្រូវបានគេរកឃើញទូទាំងប្រទេសន័រវែស។<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2014/01/07/norway-greatest-place-on-earth_n_4550413.html "25 Reasons Norway Is The Greatest Place On Earth"]. ''The Huffington Post''. 7 January 2014.</ref>ឆ្នេរភាគខាងលិចនៃភាគខាងត្បូងប្រទេសន័រវេសនិងឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងប្រទេសណ័រវេសបង្ហាញនូវទស្សនីយភាពឆ្នេរសមុទ្រដ៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុតនៅលើពិភពលោក។ National Geographic Society បានចុំបញ្ជី Norwegian fjords ជាកន្លែងដែលទាក់ទាញបំផុតមួយនៅក្នុងពិភពលោក។<ref>{{cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2006/11/061115-heritage-sites_2.html |title=Best, Worst World Heritage Sites Ranked |work=[[National Geographic Society|National Geographic News]] |first=Hope |last=Hamashige |accessdate=25 October 2009}}</ref> ប្រទេសនេះក៏ជាលំនៅឋាននៃបាតុភូតធម្មជាតិនៃព្រះអាទិត្យកណ្តាលយប់ (ក្នុងរដូវក្ដៅ) ក៏ដូចជា Aurora ដែលគេហៅថាពន្លឺខាងជើង។<ref>{{Cite news|url=https://www.lonelyplanet.com/norway/travel-tips-and-articles/72649|title=Norway: come for the sun, stay for the light show – Lonely Planet|last=Planet|first=Lonely|date=2 August 2010|work=Lonely Planet|access-date=11 April 2017|language=en|archive-date=30 មេសា 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170430073653/https://www.lonelyplanet.com/norway/travel-tips-and-articles/72649|url-status=dead}}</ref> == នយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាល == {{Main|នយោបាយនៅន័រវែស}} [[File:Det Kongelige Slott 85500 1.jpg|thumb|[[Royal Palace, Oslo|The Royal Palace]] in Oslo.]] ប្រទេសន័រវេសត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាធិបតេយ្យដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ច្រើនបំផុតនិងនៅលើពិភពលោក។<ref>Wong, Curtis M. (14 December 2010). [http://www.huffingtonpost.com/2010/12/14/worlds-top-democratic-gov_n_796107.html#s206314title=Norway__1 World's Top Democratic Governments: Economist Intelligence Unit's Democracy Index 2010 (PHOTOS)]. ''[[The Huffington Post]].'' Retrieved 27 August 2013.</ref><ref>[http://www.sida.se/Global/About Sida/Så arbetar vi/EIU_Democracy_Index_Dec2011.pdf Democracy index 2011]{{dead link|date=February 2017|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. ''[[Economist Intelligence Unit]]'' Retrieved 27 August 2013.</ref><ref>Davidson, Kavitha A. (21 March 2013). [http://www.huffingtonpost.com/2013/03/21/democracy-index-2013-economist-intelligence-unit_n_2909619.html Democracy Index 2013: Global Democracy At A Standstill, The Economist Intelligence Unit's Annual Report Shows]. ''[[The Huffington Post]].'' Retrieved 27 August 2013.</ref> យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញន័រវែសដែលត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី 17 ខែឧសភាឆ្នាំ 1814<ref name="Constitution">{{cite web|url=https://stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/The-Constitution/The-Constitution/ |title=The Constitution – Complete text |work=The Storting's Information Corner |year=2011 |accessdate=9 September 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110829055430/http://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/The-Constitution/The-Constitution/ |archivedate=29 August 2011}}</ref> ន័រវែសគឺជារដ្ឋមួយរួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយប្រព័ន្ធសភា នៃរដ្ឋាភិបាលដែលព្រះមហាក្សត្រនៃប្រទេសន័រវេស គឺជា ប្រមុខរដ្ឋ ហើយនាយករដ្ឋមន្ដ្រីន័រវេសគឺជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាល។ អំណាចត្រូវបានញែកចេញពីស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងតុលាការនៃរដ្ឋាភិបាល ដូចដែលបានកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលជាឯកសារច្បាប់កំពូលរបស់ប្រទេស។ តំណែងរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីដែលជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសន័រវែសត្រូវបានបម្រុងទុកសម្រាប់សមាជិកសភាដែលអាចទទួលបាននូវទំនុកចិត្តនៃសំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភាដែលជាមេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ននៃគណបក្សនយោបាយធំបំផុតឬកាន់តែមានប្រសិទ្ធិភាពតាមរយៈគណបក្សចម្រុះ។ ជាទូទៅគណបក្សតែមួយមិនមានអំណាចនយោបាយគ្រប់គ្រាន់ក្នុងចំនួនអាសនៈដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដោយខ្លួនឯង។ ន័រវែសជាញឹកញាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលភាគតិច។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងតាំងគណៈរដ្ឋមន្ដ្រីដែលត្រូវបានរើសចេញពីសមាជិកគណបក្សនយោបាយ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីបានរៀបចំរដ្ឋាភិបាលប្រតិបត្តិនិងអនុវត្តអំណាចរបស់ខ្លួនតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។<ref>{{cite web|url=http://www.norway.org/aboutnorway/society/political/government |title=The Government |publisher=Norway.org |date=10 June 2009 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903135300/http://www.norway.org/aboutnorway/society/political/government/ |archivedate=3 September 2010}}</ref> === បំណែងចែករដ្ឋបាល === រដ្ឋបាលរបស់ន័រវែសមាន<ref name="fylker">{{Cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/|title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen|date=2022-07-05|accessdate=2024-03-01|language=no}}</ref> [[File:Fylkesinndeling2024 original.webp|thumb|left|County (fylke) 2024<ref name="fylker" />]] {| class="wikitable sortable" width=22% !# !County 2024 !Administrative center |- | align=left|3||[[File:Oslo_komm.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Oslo_komm.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[File:Rogaland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Rogaland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[File:Møre_og_Romsdal_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:M%C3%B8re_og_Romsdal_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|27x27px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[File:Nordland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Nordland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[File:Østfold_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Østfold_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[File:Akershus_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Akershus_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[File:Buskerud_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Buskerud_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[File:Innlandet_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Innlandet_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[File:Vestfold våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Vestfold v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[File:Telemark våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Telemark v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[File:Agder_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Agder_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[File:Vestland_våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Vestland_v%C3%A5pen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[File:Trøndelag våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Tr%C3%B8ndelag_v%C3%A5pen.png|tlo|28x28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[File:Troms våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Troms våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[File:Finnmark våpen.svg|link=https://pl.wikipedia.org/wiki/File:Finnmark våpen.svg|alt=|tlo|28x28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |}<br /> {|class="wikitable sortable" |- ! scope="col" |County (fylke) 2017 ! scope="col" |Administrative centre ! scope="col" |Most populous municipality ! scope="col" |Geographical region |- |{{Coat of arms|Østfold}} |[[Sarpsborg]] |[[Fredrikstad]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Akershus}} |[[Oslo]] |[[Bærum]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Oslo}} |[[Oslo|City of Oslo]] |[[Oslo]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Hedmark}} |[[Hamar]] |[[Ringsaker]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Oppland}} |[[Lillehammer (town)|Lillehammer]] |[[Gjøvik]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Buskerud}} |[[Drammen (town)|Drammen]] |[[Drammen (town)|Drammen]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Vestfold}} |[[Tønsberg]] |[[Sandefjord (town)|Sandefjord]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Telemark}} |[[Skien (town)|Skien]] |[[Skien (town)|Skien]] |[[Eastern Norway]] |- |{{Coat of arms|Aust-Agder}} |[[Arendal (town)|Arendal]] |[[Arendal (town)|Arendal]] |[[Southern Norway]] |- |{{Coat of arms|Vest-Agder}} |[[Kristiansand (town)|Kristiansand]] |[[Kristiansand (town)|Kristiansand]] |[[Southern Norway]] |- |{{Coat of arms|Rogaland}} |[[Stavanger]] |[[Stavanger]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Hordaland}} |[[Bergen]] |[[Bergen]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Sogn og Fjordane}} |[[Hermansverk]] |[[Førde (town)|Førde]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Møre og Romsdal}} |[[Molde (town)|Molde]] |[[Ålesund (town)|Ålesund]] |[[Western Norway]] |- |{{Coat of arms|Trøndelag}} |[[Steinkjer (town)|Steinkjer]] |[[Trondheim]] |[[Trøndelag]] |- |{{Coat of arms|Nordland}} |[[Bodø (town)|Bodø]] |[[Bodø (town)|Bodø]] |[[Northern Norway]] |- |{{Coat of arms|Troms}} |[[Tromsø (city)|Tromsø]] |[[Tromsø (city)|Tromsø]] |[[Northern Norway]] |- |{{Coat of arms|Finnmark}} |[[Vadsø (town)|Vadsø]] |[[Alta (town)|Alta]] |[[Northern Norway]] |}<references group="n"/> === ទំនាក់ទំនងការបរទេស === [[File:KNM Fridtjof Nansen-2006-06-01-side.jpg|thumb|[[Royal Norwegian Navy]] [[Fridtjof Nansen-class frigate|''Fridtjof Nansen'' class frigate]]]] ន័រវែសមានស្ថានទូតនៅក្នុងប្រទេសចំនួន ៨២ ។<ref>{{cite web|url=https://www.embassypages.com/norway |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080206092107/http://www.regjeringen.no/nb/dep/ud/dok/veiledninger/2005/Norges-utenriksstasjoner.html?id=88166&epslanguage=NO |archivedate=6 February 2008 |title=List of Norwegian embassies at the website of the Norwegian ministry of foreign affairs |date=6 February 2008 |accessdate=12 October 2013}}</ref> ប្រទេសចំនួន 60 កំពុងមានស្ថានទូតនៅន័រវែស។ ស្ថានទូតទាំងអស់នោះស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុងអូស្លូ។ ន័រវែសគឺជាសមាជិកស្ថាបនិករបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ អង្គការណាតូ ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប និងសមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប (EFTA) ។<ref>{{cite web|url=http://intportal.vaf.no/hoved.aspx?m=2761&amid=49981 |title=Refleksjoner fra Brussel – Hospitering ved Sørlandets Europakontor – Vest-Agder Fylkeskommune |publisher=Intportal.vaf.no |date=4 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606042007/http://intportal.vaf.no/hoved.aspx?m=2761&amid=49981 |archivedate=6 June 2013}}</ref> == សេដ្ឋកិច្ច == {{Main|សេដ្ឋកិច្ចន័រវែស}} [[File:GDP Norway 1865 to 2004.PNG|thumb|left|upright=1.35|GDP and GDP growth]] រដ្ឋមានមុខតំណែងជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិធំ ៗ នៅក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្មសំខាន់ៗដូចជាវិស័យប្រេងឧស្ម័ន (Statoil), ផលិតកម្មថាមពលវារីអគ្គិសនី (Statkraft), ផលិតកម្មអាលុយមីញ៉ូម (Norsk Hydro), ធនាគារន័រវែសធំជាងគេ (DNB) និងអ្នកផ្តល់សេវាទូរគមនាគមន៍ (Telenor) ។តាមរយៈក្រុមហ៊ុនធំ ៗ នេះរដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងតម្លៃភាគហ៊ុនប្រមាណ 30% នៅផ្សារហ៊ុនអូស្លូ។ នៅពេលដែលក្រុមហ៊ុនមិនចុះបញ្ជីត្រូវ បានបញ្ចូលរដ្ឋមានភាគហ៊ុនកាន់តែខ្ពស់នៅក្នុងកម្មសិទ្ធិ (ដែលភាគច្រើនមកពីកម្មសិទ្ធអាជ្ញាប័ណ្ណប្រេងដោយផ្ទាល់) ។ ប្រទេសន័រវែសគឺជាប្រទេសដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយហើយមានកងនាវាធំបំផុតលំដាប់ទី 6 នៅលើពិភពលោកដែលមាននាវាដឹកទំនិញពាណិជ្ជកម្មចំនួន 1412 គ្រឿង។ ប្រទេសនេះសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិរួមមានប្រេងឥន្ធនៈ វារីអគ្គីសនី ត្រី និងរ៉ែ។ ការបម្រុងទុកប្រេងនិងឧស្ម័នធម្មជាតិធំៗ ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទសវត្សឆ្នាំ 1960 ដែលនាំឱ្យមានការរីកចម្រើននៅក្នុងសេដ្ឋកិច្ច។<ref>"[https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/3421.htm Norway]," U.S. Department of State</ref> ន័រវ៉េគឺជាប្រទេសដំបូងគេដែលបានហាមឃាត់ការកាប់បំផ្លាញដើមឈើដើម្បីបង្ការកុំឱ្យបាត់បង់ព្រៃទឹកភ្លៀង។ ប្រទេសនេះបានប្រកាសពីចេតនារបស់ខ្លួននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំកំពូលអាកាសធាតុរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងឆ្នាំ 2014 រួមជាមួយចក្រភពអង់គ្លេស និងអាល្លឺម៉ង់។<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2016/06/08/europe/norway-deforestation/|title=Norway becomes first country to ban deforestation}}</ref> === ការដឹកជញ្ជូន === [[File:E6 Årumkrysset.jpg|thumb|left|Årumkrysset on [[European route E6]] in Årum, [[Fredrikstad]].]] ដោយសារតែដង់ស៊ីតេប្រជាជនទាប ឆ្នេរខ្សាច់វែងនៃប្រទេសន័រវែស ការដឹកជញ្ជូនសាធារណៈរបស់ប្រទេសនេះមិនសូវអភិវឌ្ឍន៍ជាងនៅបណ្តាប្រទេសអ៊ឺរ៉ុបជាពិសេសនៅក្រៅទីក្រុងធំៗ។ ប្រទេសនេះមានប្រពៃណីដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកទឹកយូរអង្វែង ប៉ុន្តែក្រសួងដឹកជញ្ជូននិងទូរគមនាគមន៍នៅន័រវែសកាលពីប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះបានអនុវត្តការដឹកជញ្ជូនផ្លូវដែកនិងផ្លូវអាកាសតាមរយៈក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធជាច្រើនដើម្បីអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរបស់ប្រទេស។<ref>Norwegian Ministry of Transport and Communication, 2003: 3</ref> ក្រៅពីនេះ គេកំពុងពិភាក្សាគ្នាពីការសាងសង់ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកល្បឿនលឿនរវាងទីក្រុងធំៗ។<ref>{{cite web |url=http://theforeigner.no/pages/news/updated-majority-in-favour-of-high-speed-trains/ |title=Majority in Favor of High-Speed Trains |publisher=Theforeigner.no |accessdate=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724185049/http://theforeigner.no/pages/news/updated-majority-in-favour-of-high-speed-trains/ |archive-date=24 July 2011 |dead-url=yes |df=dmy-all |archivedate=24 កក្កដា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110724185049/http://theforeigner.no/pages/news/updated-majority-in-favour-of-high-speed-trains/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last1=Skjeggestad |first1=Sveinung Berg Bentzrød Helene |title=De aller fleste sier ja takk til lyntog |url=https://www.aftenposten.no/norge/i/8mz8G/De-aller-fleste-sier-ja-takk-til-lyntog |accessdate=23 February 2019 |work=Aftenposten |date=7 March 2011 |language=nb-NO}}</ref> ច្រកទ្វារសំខាន់ទៅកាន់ប្រទេសន័រវែសតាមអាកាសគឺអាកាសយានដ្ឋានអូស្លូ Gardermoen។<ref>{{cite web |url=http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/ |archive-url=https://archive.is/20120628220717/http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/ |dead-url=yes |archive-date=28 June 2012 |title=Rutekart |author=Scandinavian Airlines System |accessdate=15 July 2008 |authorlink=Scandinavian Airlines |archivedate=28 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://archive.is/20120628220717/http://www.sas.no/no/Misc/Service_Links_Container/Rutekart/ |url-status=dead }}</ref> === ភាសា === [[File:Norske Målgreiner.png|thumb|The map shows the division of the Norwegian dialects within the main groups.]] ន័រវេនិងស៉្យីគឺជាភាសាផ្លូវការពីររបស់ន័រវែស។<ref>{{Citation|title=språk i Norge|url=https://snl.no/spr%C3%A5k_i_Norge|date=2025-05-02|accessdate=2025-11-23|language=no|first=Lars S.|last=Vikør|first2=Ernst Håkon|last2=Jahr|first3=Mikkel|last3=Berg-Nordlie|first4=Bernt Ø|last4=Thorvaldsen}}</ref><ref>Norges grunnlov, § 108 (Constitution of Norway, article 108, mention the Sámi language specifically)</ref><ref>{{cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/stmeld-nr-35-2007-2008-/id519923/sec4|title=St.meld. nr. 35 (2007–2008)|first=Kultur- og|last=kirkedepartementet|date=27 June 2008|publisher=}}</ref> នៅសតវត្សទី 19 និងទី 20 ភាសាន័រវែសបានទទួលរងនូវវិវាទនយោបាយនិងវប្បធម៌ខ្លាំង។ នេះបាននាំឱ្យមានការអភិវឌ្ឍន័រវែសនៅក្នុងសតវត្សទី 19 និងការបង្កើតនូវស្តង់ដារអក្ខរាវិរុទ្ធជំនួសនៅសតវត្សទី 20 ។ ភាសាបរទេសចម្បងដែលបានបង្រៀននៅក្នុងសាលារៀននៅន័រវែសគឺជាភាសាអង់គ្លេសដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាអន្តរជាតិតាំងពីសម័យក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ ភាគច្រើននៃប្រជាជនមានភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងភាសាអង់គ្លេសជាពិសេសអ្នកដែលកើតក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ។ ភាសាអាឡឺម៉ង់ បារាំង និងអេស្ប៉ាញក៏ត្រូវបានគេបង្រៀនជាទូទៅជាភាសាទីពីរឬជាញឹកញាប់ភាសាទីបី។ ភាសារុស្ស៊ី ជប៉ុន អ៊ីតាលី ឡាតាំង ហើយពេលខ្លះ ចិនកុកងឺ ត្រូវបានគេផ្តល់ជូននៅតាមសាលារៀនមួយចំនួនដែលភាគច្រើននៅតាមទីក្រុង។ ជាប្រពៃណី ភាសាអង់គ្លេស អាល្លឺម៉ង់ និងបារាំងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាបរទេសសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសន័រវេស។ ឧទាហរណ៍ភាសាទាំងនេះត្រូវបានគេប្រើនៅលើលិខិតឆ្លងដែនន័រវេសរហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 ហើយនិស្សិតសាកលវិទ្យាល័យមានសិទិ្ធទូទៅក្នុងការប្រើប្រាស់ភាសាទាំងនេះនៅពេលដាក់ពាក្យសុំរបស់ពួកគេ។ === ប្រជាសាស្ត្រ === {{Main|ប្រជាសាស្ត្រន័រវែស}} {{Historical populations |percentages = pagr |footnote = '''Source''': Statistics Norway.<ref>{{cite web|url=http://www.ssb.no/emner/02/02/folkendrhist/tabeller/tab/00.html |title=Tabell 0 Hele landet. Folkemengde 1. januar og endringer i året. 1951 |language=Norwegian |publisher=[[Statistics Norway]] |accessdate=27 January 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ssb.no/english/subjects/02/03/folkfram_en/arkiv/tab-2010-06-15-01-en.html |title=Population 1 January. Registered 2010. Projected 2011–2060 in fourteen variants. 1 000 |publisher=[[Statistics Norway]] |accessdate=27 January 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111016213123/http://www.ssb.no/english/subjects/02/03/folkfram_en/arkiv/tab-2010-06-15-01-en.html |archivedate=16 October 2011}}</ref> |shading = off |1500|140000 |1665|440000 |1735|616109 |1801|883603 |1855|1490047 |1900|2240032 |1950|3278546 |2000|4478497 |2010|4858199 |2013|5096300 |2060<br/>{{small|(projected)}}|7032687 }} ប្រជាជនន័រវេសមានចំនួន 5,096,300 នាក់នៅខែតុលាឆ្នាំ 2013 ។ ចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី 20 ន័រវែសបានទាក់ទាញជនអន្តោប្រវេសន៍មកពីភាគខាងត្បូងនិងកណ្តាលអឺរ៉ុប មជ្ឈឹមបូពា៌ អាហ្វ្រិក អាស៊ីនិងតំបន់ឆ្ងាយជាងនេះទៀតក៏មាន។ === អន្តោប្រវេសន៍ === [[File:Stpaul001.jpg|right|thumb|[[Minneapolis–Saint Paul]] has the largest concentration of ethnic Norwegians outside Norway, at 470,000.]] ជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី 19 នៅពេលដែលស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានការលំបាកនៅន័រវែសមនុស្សរាប់ពាន់នាក់បានធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅសហរដ្ឋអាមេរិកនិងកាណាដាដែលពួកគេអាចធ្វើការនិងទិញដីនៅតំបន់ព្រំដែន។ មនុស្សជាច្រើនបានទៅភាគខាងលិចមហាសមុទ្រភាគខាងលិចនិងប៉ាស៊ីហ្វិកភាគពាយព្យ។នៅក្នុងឆ្នាំ 2006 យោងទៅតាមការិយាល័យជំរឿនស្ថិតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកមនុស្សជិត 4,7 លាននាក់បានកំណត់ថាជា ន័រវែសអាមេរិច<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=American FactFinder – Results|first=U.S. Census|last=Bureau|website=factfinder.census.gov}}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ដែលមានចំនួនច្រើនជាងចំនួនជនជាតិន័រវែសនៅក្នុងន័រវែសដោយខ្លួនឯង។<ref>{{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2009_1YR_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=false&-format=|title=American FactFinder – Results|first=U.S. Census|last=Bureau|website=factfinder.census.gov}}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>នៅក្នុងជំរឿនប្រជាជនកាណាដាឆ្នាំ 2011 ពលរដ្ឋកាណាដាចំនួន 452.705 នាក់ត្រូវបានកំណត់ថាមានពូជពង្សន័រវែស។<ref name="Norwegian Canadians">{{cite web |url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?TABID=2&LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=1118296&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=&D1=0&D2=0&D3=0&D4=0&D5=0&D6=0 |author=[[Statistics Canada]] |title=2011 National Household Survey: Data tables |accessdate=11 February 2014|date=2013-05-08 }}</ref> {| class="wikitable" |+Largest immigrant groups |+(1st and 2nd generation):<ref name="autogenerated4">{{cite web|url=https://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/innvbef/aar/2017-03-02#content|title=Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2017|last=|first=|date=2 March 2017|website=|publisher=[[Statistics Norway]]|accessdate=9 June 2017}} See Table 3 "Population by immigrant category and country background", sum of columns "Immigrants" and "Norwegian-born to immigrant parents".</ref> |- ! National background ! ចំនួនប្រជាជន |- |ប៉ូឡូញ |97,196 |- |លីទុយអានី |37,638 |- |ស៊ុយអែត |36,315 |- |សូម៉ាលី |28,696 |- |អាល្លឺម៉ង់ |24,601 |- |អ៊ីរ៉ាក់ |22,493 |- |ស៊ីរី |20,823 |- |ហ្វីលីពីន |20,537 |- |ប៉ាគីស្ថាន |19,973 |- |អេរីទ្រេ |19,957 |} នៅឆ្នាំ 2012 សហគមន៍ជនអន្តោប្រវេសន៍ (ដែលរួមបញ្ចូលជនអន្តោប្រវេសន៍និងកូនក្មេងដែលកើតនៅក្នុងប្រទេសន័រវែសនៃឪពុកម្តាយអន្តោប្រវេសន៍) បានកើនឡើងចំនួន 55,300 ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ អន្តោប្រវេសន៍សុទ្ធមកពីបរទេសបានកើនឡើងដល់ 47.300 នាក់ (300 នាក់ខ្ពស់ជាងឆ្នាំ 2011) ខណៈដែលអន្តោប្រវេសន៍មានចំនួន 72% នៃកំណើនប្រជាជនរបស់ន័រវែស។<ref>{{cite web |url= http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv |title=Population and quarterly changes, Q4 2012 |publisher=[[Statistics Norway]] |date= 21 February 2013 |accessdate=24 March 2013}}</ref>17% នៃកុមារដែលទើបនឹងកើតបានកើតមកពីឪពុកម្តាយជាជនអន្តោប្រវេសន៍។ កូនកើតពីឪពុកម្តាយជាជណជាតិ ប៉ាគីស្ថាន សូម៉ាលីនិងវៀតណាម គឺជាក្រុមធំបំផុតនៃជនជាតិន័រវែសទាំងអស់ដែលកើតមកឪពុកម្តាយអន្តោប្រវេសន៍។<ref name="census">{{cite web |url=http://www.ssb.no/en/innvbef/ |title= Immigrants and Norwegian-born to immigrant parents, 1 January 2012 |publisher=[[Statistics Norway]] |date=26 April 2012 |accessdate = 24 March 2013}}</ref> === សុខាភិបាល === ន័រវែសទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខ 1 តាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (HDI) សម្រាប់ឆ្នាំ 2013 ។.<ref>{{cite book|last1=United Nations|title=Human Development Report 2013|publisher=United Nations Development Programme (UNDP).|isbn=978-92-1-126340-4|date=November 2012}}</ref> ផ្ទុយមកវិញ នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1800 ភាពក្រីក្រនិងជំងឺឆ្លងបានគ្របដណ្តប់នៅន័រវែសរួមជាមួយទុរ្ភិក្សនិងរោគរាតត្បាត។ តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ 1900 ការរីកចម្រើនផ្នែកសុខភាពសាធារណៈបានកើតមានឡើងដោយសារការអភិវឌ្ឍន៍លើវិស័យជាច្រើនដូចជាស្ថានភាពសង្គមនិងជីវភាព ការរីករាលដាលផ្នែកវេជ្ជសាស្ត្រការបង្កើតប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពនិងការយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈ។ ការចាក់ថ្នាំបង្ការនិងការកើនឡើងនូវឱកាសព្យាបាលជាមួយថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចនាំឱ្យមានការរីកចម្រើនយ៉ាងធំធេងក្នុងចំណោមប្រជាជនន័រវែស។ ការលើកកម្ពស់អនាម័យខ្លួនប្រាណនិងអាហារូបត្ថម្ភល្អប្រសើរជាងមុនគឺជាកត្តាដែលបានរួមចំណែកធ្វើឱ្យសុខភាពប្រសើរឡើង។ === ការអប់រំ === [[File:NTNU Trondheim Mainbuilding.jpg|thumb|right|The main building of the [[Norwegian University of Science and Technology]] in [[Trondheim]]]] ឧត្តមសិក្សានៅន័រវែសត្រូវបានផ្តល់ដោយសាកលវិទ្យាល័យចំនួន៧ មហាវិទ្យាល័យឯកទេសចំនួន៥ មហាវិទ្យាល័យចំនួន២៥ និងមហាវិទ្យាល័យឯកជនជាច្រើនទៀត។<ref>{{cite web |url=http://www.bologna-berlin2003.de/pdf/Norway1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20040206190401/http://www.bologna-berlin2003.de/pdf/Norway1.pdf |dead-url=yes |archive-date=6 February 2004 |title=Norway – Implementation of the elements of the Bologna Process |accessdate=30 May 2010 |archivedate=21 កុម្ភៈ 2011 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/10702/20110221195458/http://www.bologna-berlin2003.de/pdf/Norway1.pdf |url-status=dead }}</ref> ការអប់រំសាធារណៈគឺមិនគិតថ្លៃ ដោយមិនគិតពីសញ្ជាតិ។<ref>{{cite web|url=http://www.studyinnorway.no/sn/Tuition-Scholarships/Tuition-fees |title=Tuition fees |publisher=Studyinnorway.no |date=27 August 2008 |accessdate=23 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110719023712/http://www.studyinnorway.no/sn/Tuition-Scholarships/Tuition-fees |archivedate=19 July 2011}}</ref> ឆ្នាំសិក្សាមានពីរឆមាស, ចាប់ពីខែសីហាដល់ខែធ្នូនិងពីខែមករាដល់ខែមិថុនា។ ការទទួលខុសត្រូវចុងក្រោយសម្រាប់ការអប់រំគឺស្ថិតនៅក្រសួងអប់រំនិងស្រាវជ្រាវន័រវែស។ == វប្បធម៌ == {{Main|វប្បធម៌ន័រវែស]] [[File:Wilhelmine Seippel.jpg|thumb|left|Traditional Norwegian farmer's costumes, known as ''folkedrakt'', and modern costumes inspired by those costumes, known as ''[[bunad]]'', are widely used on special occasions.]] វប្បធម៌កសិកម្មន័រវែសនៅតែបន្តដើរតួនាទីក្នុងវប្បធម៌ន័រវែសហសម័យ។<ref>{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556517_4/norway.html |title="Norway's Culture", ''Encarta'' |publisher=Webcitation.org |accessdate=15 February 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwb6gaky?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556517_4/norway.html |archivedate=31 October 2009 |df=dmy }}</ref> === ភាពយន្ត === ភាពយន្តន័រវេបានទទួលការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។ ចាប់តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1990 មកឧស្សាហកម្មខ្សែភាពយន្តបានរីកចម្រើនដោយផលិតបានរហូតដល់ 20 ខ្សែភាពយន្តជារៀងរាល់ឆ្នាំ។<ref>[https://web.archive.org/web/20120126134405/http://www.norway.org/aboutnorway/culture/film/A_Brief_History_of_Norwegian_Film/ "A brief history of Norwegian film"]. Norway Official Website. Retrieved 8 February 2010.</ref> === ការស្រាវជ្រាវ === អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រជនជាតិន័រវេសដែលទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិរួមមានអ្នកគណិតវិទូ Sophos Lie និង Atle Selberg គីមីវិទូ Lars Onsager រូបវិទូ Ivar Giaever អ្នកគីមីវិទ្យា សេស Hassel, Peter Waage និង Cato Maximilian Guldberg។ === កីឡា === [[File:Marit Bjørgen Holmenkollen 2011 001.jpg|thumb|Skier [[Marit Bjørgen]] from Norway is the [[List of multiple Winter Olympic medallists|most successful Winter Olympian]] of all time, with 15 medals]] កីឡាគឺជាផ្នែកសំខាន់នៃវប្បធម៌ន័រវេហើយកីឡាដែលពេញនិយមរួមមានកីឡាបាល់ទាត់ កីឡាបាល់បោះ ជិះស្គីលើទឹកកក...។ === ទេសចរណ៍ === នៅឆ្នាំ 2008 ន័រវែសជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៧ នៅក្នុង របាយការណ៍នៃការប្រកួតប្រជែងទេសចរណ៍និងទេសចរណ៍ នៃវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក ។<ref name="wef1">{{Cite web|url=http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|title=World Economic Forum's Travel & Tourism Report Highlights the Importance of Environmental Sustainability|accessdate=6 March 2008|publisher=World Economic Forum|year=2008|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307004114/http://www.weforum.org/en/media/Latest%20Press%20Releases/PR_TTCR08|archivedate=7 March 2008|df=dmy-all}}</ref> វិស័យទេសចរណ៍នៅន័រវែសបានរួមចំណែកដល់ 4.2% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបដូចដែលបានរាយការណ៍នៅក្នុងឆ្នាំ 2016 ។<ref name="auto">{{cite journal|first1=Statistics Norway|title=Key Figures for Norwegian travel and tourism|journal=Innovation Norway|year=2016|url=http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/0d32e3231c0a4367a96838ee3bb5b294/key-figrues-2016.pdf|accessdate=3 April 2018|archive-date=4 មេសា 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404073253/http://www.innovasjonnorge.no/contentassets/0d32e3231c0a4367a96838ee3bb5b294/key-figrues-2016.pdf|dead-url=yes}}</ref> មានមនុស្សម្នាក់ក្នុង 15 នាក់នៅទូទាំងប្រទេសធ្វើការនៅក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍។ ភ្ញៀវទេសចរជាងពាក់កណ្តាលនៃភ្ញៀវទេសចរសរុបបានមកលេងនៅចន្លោះខែឧសភានិងខែសីហា។ ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} {{Notelist}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == គន្ថនិទ្ទេស == {{Refbegin}} * {{cite book|ref=Larsen|author=Larsen, Karen |year=1948|title=A History of Norway|url=https://archive.org/details/historyofnorway0000kare|publisher=Princeton University Press|place= Princeton, New Jersey}} {{Refend}} == តំណភ្ជាប់ក្រៅ == {{Commons category|Norway}} {{Wikivoyage}} {{Wikinews|Portal:Norway|Norway}} {{NIE Poster|year=1905}} * [https://web.archive.org/web/20060209022219/http://www.norway.no/ Norway.no], Norway's official portal * {{DMOZ|Regional/Europe/Norway}} * [http://www.ssb.no/english/ Statistics Norway] * [http://www.environment.no/ State of the Environment Norway] * {{CIA World Factbook link|no|Norway}} * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/420178/Norway Norway] entry at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' * [https://web.archive.org/web/20160126102504/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/norway.htm Norway] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17743896 Norway profile] from the [[BBC News]] * [http://www.norway.info/ Norway.info], official foreign portal of the [[Ministry of Foreign Affairs (Norway)|Norwegian Ministry of Foreign Affairs]] * {{Wikiatlas|Norway}} * {{osmrelation-inline|1059668}} * [http://www.ssb.no/a/english/minifakta/en/ Official facts about Norway] * [http://www.visitnorway.com/ VisitNorway.com], official travel guide to Norway. * {{YouTube|M1h_wIvwhzI|National Anthem of Norway}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=NO Key Development Forecasts for Norway] from [[International Futures]] * [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/NOR/Year/2017/Summary World Bank Summary Trade Statistics Norway] {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាន័រឌិក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមពាណិជ្ជកម្មសេរីអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសស្កង់ដាណាវី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ន័រវែស| ]] 49i2p9tdwrgaymh4gww4wsehbs3t37v 2 43153 340082 339984 2026-09-02T15:48:15Z TheRandomGoober 27248 /* ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស */ 340082 wikitext text/x-wiki '''''សម្គាល់៖''' នេះគឺជាប្រអប់ខ្សាច់ដែលត្រូវជាទំព័រពិសោធន៍និងកំណែប្រែសាកល្បងរបស់ [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]]។'' ==ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង | native_name = {{nobold|Република Северна Македонија ([[ភាសាម៉ាសេដ្វាន|ម៉ាសេដ្វាន]])}}<br/>{{nobold|Republika e Maqedonisë së Veriut ([[ភាសាអាល់បានី|អាល់បានី]])}} | common_name = ម៉ាសេដ្វានខាងជើង | image_flag = Flag of North Macedonia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of North Macedonia.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករម៉ាសេដ្វានខាងជើង|វរលញ្ឆករ]] | other_symbol = | other_symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''[[ថ្ងៃនេះលើម៉ាសេដ្វាន|Денес над Македонија]]'' (ម៉ាសេដ្វាន)<br/>("ថ្ងៃនេះលើម៉ាសេដ្វាន")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:North Macedonia's National Anthem.ogg|center]]}}</div> | image_map = Macedonia in Europe.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសម៉ាសេដ្វានខាងជើង (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ស្កុបស៊ែ]] | membership_type = | membership = | coordinates = {{Coord|42|0|N|21|26|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = {{hlist|[[ភាសាម៉ាសេដ្វាន|ម៉ាសេដ្វាន]]{{refn|group=ស|name=lang1|ជាភាសជាតិ និងភាសាផ្លូវការនៅក្នុងគ្រប់កម្រិតនិងមជ្ឈដ្ឋាននៃរដ្ឋ និងក្នុងវិស័យទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ}} |[[ភាសាអាល់បានី|អាល់បានី]]{{refn|group=ស|name=lang2|ជាសហភាសាផ្លូវការនៅកម្រិតរដ្ឋ​ (លើកលែងតែក្នុងវិស័យការពារជាតិ នគរបាល និងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ) និងក្នុងអង្គភាពរដ្ឋបាលតំបន់ដែលមានប្រជាជននិយាយភាសានេះ ២០% ឬច្រើនជាងនេះ}}}} | regional_languages = {{hlist|[[ភាសាអារូម៉ាំង|អារូម៉ាំង]] |[[ភាសាបូស្នី|បូស្នី]] |[[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]] |[[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] |[[ភាសាតួកគី|តួកគី]]<ref name="auto1">{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf |title=Census final data |date=2002 |website=stat.gov.mk |access-date=23 July 2011 |archive-date=12 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112160718/http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf |url-status=live }}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៥៨.៤% [[ម៉ាសេដ្វាន (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាសេដ្វាន]] | ២៤.៣% [[ជនជាតិអាល់បានីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|អាល់បានី]] | ៣.៩% [[ជនជាតិតួកគីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|តួកគី]] | ២.៥% [[ជនជាតិរ៉ូម៉ានីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|រ៉ូមស៍]] | ១.៣% [[ជនជាតិស៊ែប៊ីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ស៊ែប៊ី]] | ០.៩% [[ជនជាតិបូស្នីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|បូស្នី]] | ០.៥% [[ជនជាតិអារូម៉ាំងនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|អារូម៉ាំង]] (រាប់បញ្ចូលទាំង[[ម៉េគ្លេណូ-រូម៉ាំង]]) | ១.០% [[ប្រជាសាស្ត្រម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] (រាប់បញ្ចូលទាំងជនមិនបញ្ចេញអត្តសញ្ញាណ) | ៧.២% បុគ្គលដែលទិន្នន័យត្រូវបានយកចេញពីប្រភពរដ្ឋបាល }} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = | religion = {{unbulleted list| {{Tree list}} *៦០.៤% [[គ្រិស្តសាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|គ្រិស្តសាសនា]] **៤៦.១% [[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ម៉ាសេដ្វាន – មហាសង្ឃនាយកអូរីដ|អូស្សូដក់បូព៌ា]] **១៤.៣% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} | ៣២.២% [[ឥស្លាមសាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.១% គ្មានជំនឿសាសនា | ០.១% [[សាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|សាសនាផ្សេងទៀត]] | ៧.២% ទិន្នន័យយកចេញពីប្រភពរដ្ឋបាល }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf/ |title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 – прв сет на податоци |access-date=7 July 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331074832/https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf }}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីស្លូវ៉ាគី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ពីធ័រ ប៉េល្លេគ្រីនី]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្លូវ៉ាគី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[រ៉ូប៊ឺត ហ្វីកូ]] | leader_title3 = [[បញ្ជីរាយនាមប្រធានសភាស្លូវ៉ាគី|ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]] | leader_name3 = [[រីឆាដ រ៉ាស៊ី]] | legislature = [[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ (ស្លូវ៉ាគី)|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]] |upper_house = |lower_house = | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រស្លូវ៉ាគី|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពឆេកូស្លូវ៉ាគី|ឯករាជ្យភាព]]ពី[[ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី|អូទ្រីស-ហុងគ្រី]]<br/>([[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីមួយ]]) | established_date2 = ២៨ តុលា ១៩១៨ | established_event3 = [[សន្ធិសញ្ញាទ្រីយ៉ាណុង]] | established_date3 = ៤ មិថុនា ១៩២០ | established_event4 = [[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីពីរ]] | established_date4 = ៣០ កញ្ញា ១៩៣៨ | established_event5 = [[សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគ (១៩៣៩–១៩៤៥)|សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគទីមួយ]] | established_date5 = ១៤ មីនា ១៩៣៩ | established_event6 = [[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីបី]] | established_date6 = ២៤ តុលា ១៩៤៥ | established_event7 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគី|សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីបួន]] | established_date7 = ២៥ កុម្ភៈ ១៩៤៨ | established_event8 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគី]] | established_date8 = ១១ កក្កដា​ ១៩៦០ | established_event9 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវ៉ាគី]] (ក្នុងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគីក្រោយប្ដូរជារដ្ឋសហព័ន្ធ) | established_date9 = ១ មករា ១៩៦៩ | established_event10 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវ៉ាគី|សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគ]] (ប្ដូរឈ្មោះ ស្ថិតក្នុង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធឆែក និងស្លូវ៉ាគ]]) | established_date10 = ១ មីនា ១៩៩០ | established_event11 = [[ការរំលាយឆេកូស្លូវ៉ាគី|រំលាយ]][[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធឆែក និងស្លូវ៉ាគ|ឆេកូស្លូវ៉ាគី]] | established_date11 = ១ មករា​ ១៩៩៣ | area_km2 = ៤៩,០៣៥ | area_size = 1 E7 | area_footnote = | area_rank = ទី១២៧ | percent_water = ០.‌៧២<ref>{{cite web |title=Surface water and surface water change |access-date=11 October 2020 |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER |archive-date=24 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER |url-status=live }}</ref> | population_census_year = ២០២១ | population_census = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៤៩,២៧០<ref>{{cite web |url=https://www.scitanie.sk/en |title=2021 Population and Housing Census |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=scitanie.sk |date=20 December 2021 |access-date=19 September 2024 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207060108/https://www.scitanie.sk/en |url-status=live }}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ៥,៤០៥,៣៦៨<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVJNc5swEP0tPfgotEgCRG84UwO2x1Pwty4dWRU2tS0IptD01xfSXDxtSHPoXqSdeW_3vd3FAu-wMLLJj7LOCyMveIpFfrharbpaYAFQRnzuU8ZdcF3Hpx1-H5gD5UcsKp3pSlfW9-qCd6e6Lm8fRzCCtm2tY1EcL9pSxXUEf6OciluNd_fIvrVwvyRezMdjOwAYzynE09lyET1MSLh2-kL5t8dHEWChClPrH12N4nCTJ6QNyk2G5LkeQfcpqmvnpzEa3cpKNk8jaG66PncvAHFc6knEKTkgRjIX-RQIAiYV0RlT4Hl4j_fCe1WI7eElFliUKv-K9462M1tzhSRxADFfUSQVOF2aSa2lL23m422T6xavTa_rgpfa9FaGvW6fAUGSJMv5ZgPhhkwgpnYIi_W6g7tvzWp734Av0k8Qr4LPYTplNjDnns_HGwKxt0jtWZKEM5u98B_CIGLeHIDPQwfiIFqnfkIpBPSZPyDvNx9eiQD-jT8g8H38PwckhuVt-hUrU5f1Ce__x5G984J6_IDjlfsCGNrYW54jwOV1y2v-RH-usuh0mfQxbRbonPLgwy83kfew/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=The total population decrease deepened, the birth rate continued to decline |website=slovak.statistics.sk |date=29 May 2026 |access-date=29 May 2026 }}</ref> | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី១២០ | population_density_km2 = ​​១១០ | population_density_rank = ទី១០៣ | GDP_PPP = {{increase}} ២៦៦.៩៣២ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=936,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Slovakia) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=29 November 2024 |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130174506/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=936,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៧៥ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៤៩,៣៧៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៤៧ | GDP_nominal = {{increase}} ១៦៧.៧៣០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK" /> | GDP_nominal_rank = ទី៥៨ | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣១,០២៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៤៤ | Gini = ២១.២ | Gini_year = ២០២២ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=25 November 2023 |archive-date=9 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨៨០ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី៤៤ | currency = [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរ៉ូ|€]]) | currency_code = EUR | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅស្លូវ៉ាគី|+៤២១]] | iso3166code = SK | cctld = [[.sk]] | today = | wikidata = Q214 }} {{Reflist|group=ស}} <hr> {{Reflist}} ==ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រវត្តិសាស្ត្រ/ជម្លោះ== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អតីតប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋបារាំង | native_name = {{Nobold|État français}} | status = {{plainlist| * [[រដ្ឋចំណុះ]]<ref>{{cite book | title=European Dictatorships 1918–1945 | year= 2016 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-29422-1 | url=https://books.google.com/books?id=D32PCwAAQBAJ&pg=PA388 }}</ref><ref>{{cite book | title=Fighting for the French Foreign Legion: Americans who joined the First World War in 1914 | date= 2025 | publisher=Pen and Sword Military | isbn=978-1-3990-6917-5 | url=https://books.google.com/books?id=pLfSEAAAQBAJ&pg=PT224 }}</ref><ref>{{cite book | title=A History of Western Political Thought | date=2005 | publisher=Routledge | isbn=978-1-134-81210-3 | url=https://books.google.com/books?id=6X2JAgAAQBAJ&pg=PA763 }}</ref>របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]ក្រោមការត្រួតត្រាយោធាដោយផ្នែក (១៩៤០–១៩៤២) * [[រដ្ឋអាយ៉ង]]អាល្លឺម៉ង់ (១៩៤២–១៩៤៤) * [[រដ្ឋាភិបាលនិរទេស]] (១៩៤៤–១៩៤៥)}} | p1 = សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបី | flag_p2 = War Ensign of Germany (1938–1945).svg | p2 = រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់នៅបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ{{!}}{{nowrap|'''១៩៤០៖'''<br/>រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់}} | s1 = រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់នៅបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ{{!}}{{nowrap|'''១៩៤២៖'''<br/>រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់}} | flag_p1 = Flag of France.svg | flag_s1 = War Ensign of Germany (1938–1945).svg | flag_s2 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | s2 = តំបន់ត្រួតត្រាដោយអ៊ីតាលីនៅបារាំង{{!}}{{nowrap|រដ្ឋបាលយោធាអ៊ីតាលី}} | flag_s3 = Flag of France.svg | s3 = បរិពន្ធភូមិស៊ីគម៉ារីនហ្កេន{{!}}'''១៩៤៤៖'''<br/>{{nowrap|គណៈកម្មការរដ្ឋាភិបាល<br/>បារាំងដើម្បីការពារ<br/>ផលប្រយោជន៍ជាតិ}} | flag_s4 = Flag of France.svg | s4 = រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង{{!}}{{nowrap|រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ន<br/>នៃសាធារណរដ្ឋបារាំង}} | s5 = បារាំងសេរី | flag_s5 = Flag of Free France (1940-1944).svg | image_flag = Flag of France.svg | image_flag2 = Flag of Philippe Pétain, Chief of State of Vichy France.svg | flag_type = '''ទង់លើ៖'''<br />{{Nobold|[[ទង់ជាតិបារាំង|ទង់រដ្ឋ]]}}<br />'''ទង់ក្រោម៖'''<br />{{Nobold|[[បញ្ជីរាយទង់បារាំង|ទង់ប្រធានាធិបតីហ្វីលីព ប៉េតង់ ប្រធានរដ្ឋ]]}} | image_coat = Le cartouche de l'État Français.svg | symbol = និមិត្តសញ្ញាជាតិបារាំង#និមិត្តសញ្ញាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ | symbol_type = '''[[និមិត្តសញ្ញាជាតិបារាំង#និមិត្តសញ្ញាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ|វរលញ្ឆករ]]'''<br/>{{Nobold|(Cartouche)}} | national_motto = "''[[ការងារ គ្រួសារ មាតុភូមិ|Travail, Famille, Patrie]]''"<br />("ការងារ គ្រួសារ មាតុភូមិ") | national_anthem = "''[[ឡាម៉ាសឺយ៉ែស|La Marseillaise]]''" (ផ្លូវការ)<ref>{{Cite web|url=https://holocaustmusic.ort.org/resistance-and-exile/french-resistance/anthems-for-france/|title=Anthems for France|website=holocaustmusic.ort.org}}</ref><br/>ឡាម៉ាសឺយ៉ែស<br /><div style="display:inline-block; margin-top:0.4em;">{{center|[[File:La Marseillaise Rouget de Lisle Musique de la Garde Républicaine.ogg]]}}</div><br />"''Maréchal, nous voilà !''" (ក្រៅផ្លូវការ)<ref name=NDompnier>{{cite book |first=Nathalie |last=Dompnier |chapter=Entre La Marseillaise et Maréchal, nous voilà! quel hymne pour le régime de Vichy ? |editor-first=Myriam |editor-last=Chimènes |title=(ជាភាសាបារាំង) La vie musicale sous Vichy |location=Bruxelles |publisher=Éditions Complexe – IRPMF-CNRS, coll. |series=Histoire du temps présent |year=2001 |page=71 |isbn=978-2-87027-864-2 }}</ref><br />("លោកសេនាប្រមុខ យើងនៅទីនេះ!") | image_map = French State 1942.svg | image_map_caption = រដ្ឋបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២៖ {{plainlist | style = padding-left: 0.6em; text-align: left; | * {{Legend|#008000|[[តំបន់សេរី]] (''Zone libre'')}} * {{Legend|#77c977|តំបន់យោធាអាល្លឺម៉ង់ត្រួតត្រា}} * {{Legend|#48a448|ក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង}} }} | image_map2 = Vichy france map.png | image_map2_alt = The gradual loss of all Vichy territory to Free France and the Allies. | image_map2_caption = ទឹកដីបារាំងវីឈីដែលបានបាត់បង់ទៅ[[ចក្រភពជប៉ុន|ជប៉ុន]] និង[[បារាំងសេរី]] ក៏ដូចជាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តដទៃទៀត | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = {{plainlist| * [[វីឈី]] (រដ្ឋបាល ''ដោយ[[ព្រឹទ្ធន័យ]]'') * [[ប៉ារីស]] (អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ)}} | capital_exile = [[ស៊ីគម៉ារីនហ្កេន]] [[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]] | common_languages = [[ភាសាបារាំង|បារាំង]] | government_type = ឯកត្តរដ្ឋក្រោមអំណាចផ្ដាច់ការ[[ជាតិបដិវត្តនិយម|និយមប៉េតង់]]<ref name="pet1"/><ref name="pet2"/> | title_leader = [[បញ្ជីរាយនាមប្រមុខរដ្ឋបារាំង#រដ្ឋបារាំង (១៩៤០–១៩៤៤)|ប្រមុខរដ្ឋ]] | leader1 = [[ហ្វីលីព ប៉េតង់]] | year_leader1 = ១៩៤០–១៩៤៤ | title_representative = [[បញ្ជីរាយនាមនាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង#រដ្ឋបារាំង (១៩៤០–១៩៤៤)|ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] | year_representative1 = ១៩៤០–១៩៤២ | representative1 = ហ្វីលីព ប៉េតង់ | year_representative2 = ១៩៤២–១៩៤៤ | representative2 = [[ព្យែរ ឡាវ៉ាល់]] | title_deputy = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង|អនុប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី]] | deputy1 = ព្យែរ ឡាវ៉ាល់ | year_deputy1 = ១៩៤០ | deputy2 = [[ព្យែរ-អ៊ិធ្យាន ហ្វ្លង់ដង់|ភី.អេ. ហ្វ្លង់ដង់]] | year_deputy2 = ១៩៤០–១៩៤១ | deputy3 = [[ហ្វ្រង់ស្វ័រ ដារឡង់]] | year_deputy3 = ១៩៤១–១៩៤២ }} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref> <br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} |{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=28 March 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=9 March 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-04-14 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-03-11|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=2 March 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} }} ==Infobox/ប្រអប់ព័ត៌មាន== * {{Infobox canal}} {{Infobox settlement | name = រាជធានីភ្នំពេញ | nickname = {{Ubl | '''គុជនៃអាស៊ី''' (មុនទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០) | ទីក្រុងវប្បធម៌ }} | settlement_type = [[ធានី|រាជធានី]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<ref>{{cite web |title=ISO 3166 — Codes for the representation of names of countries and their subdivisions: Cambodia KH |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:KH |website=ISO |access-date=October 28, 2018}}</ref> | motto = | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Skyline of Koh Pich Cambodia.jpg | caption1 = សំណង់អគារទីក្រុងភ្នំពេញ និង[[កោះពេជ្រ]] | image2 = 02-Independence Monument Phnom Penh-nX-3.jpg | caption2 = [[វិមានឯករាជ្យ]] | image3 = Le_Palais_Royal_(Phnom_Penh)_(6997773481).jpg | caption3 = [[ព្រះបរមរាជវាំង]] | image4 = 2016 Phnom Penh, Muzeum Narodowe Kambodży (15).jpg | caption4 = [[សារមន្ទីរជាតិ]] | image5 = Phnom Penh Wat Phnom 11.jpg | caption5 = [[វត្តភ្នំ]] | image6 = | caption6 = ទិដ្ឋភាពទីក្រុងភ្នំពេញពី[[ទន្លេមេគង្គ]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = Cambodia Phnom Penh Province locator map.svg | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = [[កម្ពុជា]] | parts_type = បំណែងចែករដ្ឋបាល | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = ១៤ [[បញ្ជីស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌកម្ពុជា|ខណ្ឌ]]<ref>{{Cite news|url=https://phnompenhpost.com/national/government-establishes-new-districts-town-better-management|title=Government establishes new districts, town for better management|first=Koemseoun|last=Soth|work=The Phnom Penh Post|date=January 31, 2019|access-date=9 July 2019|quote=Two new districts, Boeung Keng Kang and Kamboul, have been added to Phnom Penh, the sub-decree states.}}</ref> | government_footnotes = | government_type = [[សាលាក្រុង]] | leader_title = [[អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ|អភិបាល]] | leader_name = [[ឃួង ស្រេង]] | leader_party = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | leader_title1 = [[មណ្ឌលរាជធានីភ្នំពេញ|រដ្ឋសភា]] | leader_name1 = {{composition bar|12|125}} }} ==Miscellaneous/Others== [[ឯកសារ:Techo International Airport.svg]] ===កំណត់សម្គាល់=== {{notelist}} {{Reflist|group=ស}} ===ឯកសារយោង=== {{Reflist}} tj5ow34muculnptxgpc28zwe3asm5dv 340099 340082 2026-09-03T03:55:44Z TheRandomGoober 27248 /* ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស */ 340099 wikitext text/x-wiki '''''សម្គាល់៖''' នេះគឺជាប្រអប់ខ្សាច់ដែលត្រូវជាទំព័រពិសោធន៍និងកំណែប្រែសាកល្បងរបស់ [[អ្នកប្រើប្រាស់:TheRandomGoober|TheRandomGoober]]។'' ==ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង | native_name = {{nobold|Република Северна Македонија ([[ភាសាម៉ាសេដ្វាន|ម៉ាសេដ្វាន]])}}<br/>{{nobold|Republika e Maqedonisë së Veriut ([[ភាសាអាល់បានី|អាល់បានី]])}} | common_name = ម៉ាសេដ្វានខាងជើង | image_flag = Flag of North Macedonia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of North Macedonia.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករម៉ាសេដ្វានខាងជើង|វរលញ្ឆករ]] | other_symbol = | other_symbol_type = | national_motto = | national_anthem = ''[[ថ្ងៃនេះលើម៉ាសេដ្វាន|Денес над Македонија]]'' (ម៉ាសេដ្វាន)<br/>("ថ្ងៃនេះលើម៉ាសេដ្វាន")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:North Macedonia's National Anthem.ogg|center]]}}</div> | image_map = Macedonia in Europe.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសម៉ាសេដ្វានខាងជើង (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ស្កុបស៊ែ]] | membership_type = | membership = | coordinates = {{Coord|42|0|N|21|26|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = {{hlist|[[ភាសាម៉ាសេដ្វាន|ម៉ាសេដ្វាន]]{{refn|group=ស|name=lang1|ជាភាសជាតិ និងភាសាផ្លូវការនៅក្នុងគ្រប់កម្រិតនិងមជ្ឈដ្ឋាននៃរដ្ឋ និងក្នុងវិស័យទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ}} |[[ភាសាអាល់បានី|អាល់បានី]]{{refn|group=ស|name=lang2|ជាសហភាសាផ្លូវការនៅកម្រិតរដ្ឋ​ (លើកលែងតែក្នុងវិស័យការពារជាតិ នគរបាល និងគោលនយោបាយរូបិយវត្ថុ) និងក្នុងអង្គភាពរដ្ឋបាលតំបន់ដែលមានប្រជាជននិយាយភាសានេះ ២០% ឬច្រើនជាងនេះ}}}} | regional_languages = {{hlist|[[ភាសាអារូម៉ាំង|អារូម៉ាំង]] |[[ភាសាបូស្នី|បូស្នី]] |[[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]] |[[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] |[[ភាសាតួកគី|តួកគី]]<ref name="auto1">{{cite web |url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf |title=Census final data |date=2002 |website=stat.gov.mk |access-date=23 July 2011 |archive-date=12 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112160718/http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf |url-status=live }}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៥៨.៤% [[ម៉ាសេដ្វាន (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាសេដ្វាន]] | ២៤.៣% [[ជនជាតិអាល់បានីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|អាល់បានី]] | ៣.៩% [[ជនជាតិតួកគីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|តួកគី]] | ២.៥% [[ជនជាតិរ៉ូម៉ានីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|រ៉ូមស៍]] | ១.៣% [[ជនជាតិស៊ែប៊ីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ស៊ែប៊ី]] | ០.៩% [[ជនជាតិបូស្នីនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|បូស្នី]] | ០.៥% [[ជនជាតិអារូម៉ាំងនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|អារូម៉ាំង]] (រាប់បញ្ចូលទាំង[[ម៉េគ្លេណូ-រូម៉ាំង]]) | ១.០% [[ប្រជាសាស្ត្រម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] (រាប់បញ្ចូលទាំងជនមិនបញ្ចេញអត្តសញ្ញាណ) | ៧.២% បុគ្គលដែលទិន្នន័យត្រូវបានយកចេញពីប្រភពរដ្ឋបាល }} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = | religion = {{unbulleted list| {{Tree list}} *៦០.៤% [[គ្រិស្តសាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|គ្រិស្តសាសនា]] **៤៦.១% [[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ម៉ាសេដ្វាន – មហាសង្ឃនាយកអូរីដ|អូស្សូដក់បូព៌ា]] **១៤.៣% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} | ៣២.២% [[ឥស្លាមសាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.១% គ្មានជំនឿសាសនា | ០.១% [[សាសនានៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|សាសនាផ្សេងទៀត]] | ៧.២% ទិន្នន័យយកចេញពីប្រភពរដ្ឋបាល }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf/ |title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 – прв сет на податоци |access-date=7 July 2022 |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331074832/https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10-mk-en.pdf }}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ហ្គរដាណា ស៊ីលយ៉ាណូហ្វស្កា-ដាហ្វកូវ៉ា]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាសេដ្វានខាងជើង|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[គ្រីស្ទីយ៉ាន មីកកូស្គី]] | leader_title3 = [[បញ្ជីរាយនាមប្រធានសភានៃសាធារណរដ្ឋម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ប្រធានសភា]] | leader_name3 = [[អាហ្វ្រីម ហ្កាឈី]] | legislature = [[សភាម៉ាសេដ្វានខាងជើង|សភា]] |upper_house = |lower_house = | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រម៉ាសេដ្វានខាងជើង|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមម៉ាសេដ្វាន]] | established_date2 = ២ សីហា ១៩៤៤ | established_event3 = [[ប្រជាមតិឯករាជ្យភាពម៉ាសេដ្វានឆ្នាំ១៩៩១|ប្រជាមតិឯករាជ្យភាព]] | established_date3 = ៨ កញ្ញា ១៩៩១ | area_km2 = ២៥,៤៣៦ | area_size = 1 E7 | area_footnote = <ref name="SSO">[https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=1 Territorial Units] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250525161808/https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=1 |date=25 May 2025 }}. ''State Statistical Office''.</ref> | area_rank = ទី១៤៥ | percent_water = ១.‌១ | population_census_year = ២០២១ | population_census = {{DecreaseNeutral}} ១,៨៣៦,៧១៣<ref name="2021 census">{{Cite web |title=State Statistical Office – News release: Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of North Macedonia, 2021 – first dataset ,2021 |url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |access-date=30 March 2022 |website=Stat.gov.mk |archive-date=31 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331090724/https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |url-status=live }}</ref> | population_estimate = | population_estimate_year = | population_estimate_rank = | population_density_km2 = ​​៧១.៤៣ | population_density_rank = ទី១២២ | GDP_PPP = {{increase}} ៥៣.៣៤៥ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?c=962,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2025 Edition. (MK) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=IMF.org |date=22 April 2025 |access-date=4 July 2025 |archive-date=14 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250814200103/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/april/weo-report?ssd=1&ssc=0&sic=0&c=962%2C&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2C&sy=2023&ey=2030&sort=country&scc=0&br=1&scsm=1&ds=.&ssm=0 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៥ | GDP_PPP_rank = ទី១៣៤ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ២៩,៤៧៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៧១ | GDP_nominal = {{increase}} ១៧.៨៨៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK" /> | GDP_nominal_year = ២០២៥ | GDP_nominal_rank = ទី១៣៧ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៩,៨៨២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.MK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៨១ | Gini = ២៩.៨ | Gini_year = ២០២២ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Laeken poverty indicators in 2022, final data |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2025/4.1.25.29_mk.pdf|website=stat.gov.mk |publisher=State Statistical Office |access-date=1 April 2025}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨១៥ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី៦៨ | currency = [[ដេណាម៉ាសេដ្វាន]] | currency_code = MKD | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅម៉ាសេដ្វានខាងជើង|+៣៨៩]] | iso3166code = MK | cctld = {{unbulleted list |[[.mk]] |[[.мкд]]}} | today = | wikidata = Q221 }} {{Reflist|group=ស}} <hr> {{Reflist}} ==ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រវត្តិសាស្ត្រ/ជម្លោះ== {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អតីតប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋបារាំង | native_name = {{Nobold|État français}} | status = {{plainlist| * [[រដ្ឋចំណុះ]]<ref>{{cite book | title=European Dictatorships 1918–1945 | year= 2016 | publisher=Routledge | isbn=978-1-317-29422-1 | url=https://books.google.com/books?id=D32PCwAAQBAJ&pg=PA388 }}</ref><ref>{{cite book | title=Fighting for the French Foreign Legion: Americans who joined the First World War in 1914 | date= 2025 | publisher=Pen and Sword Military | isbn=978-1-3990-6917-5 | url=https://books.google.com/books?id=pLfSEAAAQBAJ&pg=PT224 }}</ref><ref>{{cite book | title=A History of Western Political Thought | date=2005 | publisher=Routledge | isbn=978-1-134-81210-3 | url=https://books.google.com/books?id=6X2JAgAAQBAJ&pg=PA763 }}</ref>របស់[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]ក្រោមការត្រួតត្រាយោធាដោយផ្នែក (១៩៤០–១៩៤២) * [[រដ្ឋអាយ៉ង]]អាល្លឺម៉ង់ (១៩៤២–១៩៤៤) * [[រដ្ឋាភិបាលនិរទេស]] (១៩៤៤–១៩៤៥)}} | p1 = សាធារណរដ្ឋបារាំងទីបី | flag_p2 = War Ensign of Germany (1938–1945).svg | p2 = រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់នៅបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ{{!}}{{nowrap|'''១៩៤០៖'''<br/>រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់}} | s1 = រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់នៅបារាំងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ{{!}}{{nowrap|'''១៩៤២៖'''<br/>រដ្ឋបាលយោធាអាល្លឺម៉ង់}} | flag_p1 = Flag of France.svg | flag_s1 = War Ensign of Germany (1938–1945).svg | flag_s2 = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | s2 = តំបន់ត្រួតត្រាដោយអ៊ីតាលីនៅបារាំង{{!}}{{nowrap|រដ្ឋបាលយោធាអ៊ីតាលី}} | flag_s3 = Flag of France.svg | s3 = បរិពន្ធភូមិស៊ីគម៉ារីនហ្កេន{{!}}'''១៩៤៤៖'''<br/>{{nowrap|គណៈកម្មការរដ្ឋាភិបាល<br/>បារាំងដើម្បីការពារ<br/>ផលប្រយោជន៍ជាតិ}} | flag_s4 = Flag of France.svg | s4 = រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង{{!}}{{nowrap|រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្ន<br/>នៃសាធារណរដ្ឋបារាំង}} | s5 = បារាំងសេរី | flag_s5 = Flag of Free France (1940-1944).svg | image_flag = Flag of France.svg | image_flag2 = Flag of Philippe Pétain, Chief of State of Vichy France.svg | flag_type = '''ទង់លើ៖'''<br />{{Nobold|[[ទង់ជាតិបារាំង|ទង់រដ្ឋ]]}}<br />'''ទង់ក្រោម៖'''<br />{{Nobold|[[បញ្ជីរាយទង់បារាំង|ទង់ប្រធានាធិបតីហ្វីលីព ប៉េតង់ ប្រធានរដ្ឋ]]}} | image_coat = Le cartouche de l'État Français.svg | symbol = និមិត្តសញ្ញាជាតិបារាំង#និមិត្តសញ្ញាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ | symbol_type = '''[[និមិត្តសញ្ញាជាតិបារាំង#និមិត្តសញ្ញាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ|វរលញ្ឆករ]]'''<br/>{{Nobold|(Cartouche)}} | national_motto = "''[[ការងារ គ្រួសារ មាតុភូមិ|Travail, Famille, Patrie]]''"<br />("ការងារ គ្រួសារ មាតុភូមិ") | national_anthem = "''[[ឡាម៉ាសឺយ៉ែស|La Marseillaise]]''" (ផ្លូវការ)<ref>{{Cite web|url=https://holocaustmusic.ort.org/resistance-and-exile/french-resistance/anthems-for-france/|title=Anthems for France|website=holocaustmusic.ort.org}}</ref><br/>ឡាម៉ាសឺយ៉ែស<br /><div style="display:inline-block; margin-top:0.4em;">{{center|[[File:La Marseillaise Rouget de Lisle Musique de la Garde Républicaine.ogg]]}}</div><br />"''Maréchal, nous voilà !''" (ក្រៅផ្លូវការ)<ref name=NDompnier>{{cite book |first=Nathalie |last=Dompnier |chapter=Entre La Marseillaise et Maréchal, nous voilà! quel hymne pour le régime de Vichy ? |editor-first=Myriam |editor-last=Chimènes |title=(ជាភាសាបារាំង) La vie musicale sous Vichy |location=Bruxelles |publisher=Éditions Complexe – IRPMF-CNRS, coll. |series=Histoire du temps présent |year=2001 |page=71 |isbn=978-2-87027-864-2 }}</ref><br />("លោកសេនាប្រមុខ យើងនៅទីនេះ!") | image_map = French State 1942.svg | image_map_caption = រដ្ឋបារាំងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤២៖ {{plainlist | style = padding-left: 0.6em; text-align: left; | * {{Legend|#008000|[[តំបន់សេរី]] (''Zone libre'')}} * {{Legend|#77c977|តំបន់យោធាអាល្លឺម៉ង់ត្រួតត្រា}} * {{Legend|#48a448|ក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង}} }} | image_map2 = Vichy france map.png | image_map2_alt = The gradual loss of all Vichy territory to Free France and the Allies. | image_map2_caption = ទឹកដីបារាំងវីឈីដែលបានបាត់បង់ទៅ[[ចក្រភពជប៉ុន|ជប៉ុន]] និង[[បារាំងសេរី]] ក៏ដូចជាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តដទៃទៀត | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = {{plainlist| * [[វីឈី]] (រដ្ឋបាល ''ដោយ[[ព្រឹទ្ធន័យ]]'') * [[ប៉ារីស]] (អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ)}} | capital_exile = [[ស៊ីគម៉ារីនហ្កេន]] [[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី|អាល្លឺម៉ង់]] | common_languages = [[ភាសាបារាំង|បារាំង]] | government_type = ឯកត្តរដ្ឋក្រោមអំណាចផ្ដាច់ការ[[ជាតិបដិវត្តនិយម|និយមប៉េតង់]]<ref name="pet1"/><ref name="pet2"/> | title_leader = [[បញ្ជីរាយនាមប្រមុខរដ្ឋបារាំង#រដ្ឋបារាំង (១៩៤០–១៩៤៤)|ប្រមុខរដ្ឋ]] | leader1 = [[ហ្វីលីព ប៉េតង់]] | year_leader1 = ១៩៤០–១៩៤៤ | title_representative = [[បញ្ជីរាយនាមនាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង#រដ្ឋបារាំង (១៩៤០–១៩៤៤)|ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] | year_representative1 = ១៩៤០–១៩៤២ | representative1 = ហ្វីលីព ប៉េតង់ | year_representative2 = ១៩៤២–១៩៤៤ | representative2 = [[ព្យែរ ឡាវ៉ាល់]] | title_deputy = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីបារាំង|អនុប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋមន្ត្រី]] | deputy1 = ព្យែរ ឡាវ៉ាល់ | year_deputy1 = ១៩៤០ | deputy2 = [[ព្យែរ-អ៊ិធ្យាន ហ្វ្លង់ដង់|ភី.អេ. ហ្វ្លង់ដង់]] | year_deputy2 = ១៩៤០–១៩៤១ | deputy3 = [[ហ្វ្រង់ស្វ័រ ដារឡង់]] | year_deputy3 = ១៩៤១–១៩៤២ }} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = សង្ក្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦ | partof = [[វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)]] | image = [[File:2026 Iran war collage.jpg|300px]] | caption = '''មើលពីលើចុះក្រោមតាមត្រនិចនាឡិកា៖'''<br/>{{bulleted list | | ក្រុមនាវាចម្បាំងនាមអេប្រាហាម លីនខឹននៅសមុទ្រអារ៉ាប់, ៦ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង ''Super Hornet'' ហោះចេញពីនាវាដឹកយន្តហោះ ''[[យូអេសអេស អេប្រាហាម លីនខឹន (CVN-៧២)|អេប្រាហាម លីនខឹន]]'', ២៧ កុម្ភៈ ២០២៦ | យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់អ៊ីស្រាអែលមួយកង កំពុងហោះសម្ដៅទៅអ៊ីរ៉ង់, ៤ មីនា ២០២៦ | ហាយនភាពនៃកីឡដ្ឋានក្នុងសាលអាហ្សាឌីនៅរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់, ៥ មីនា ២០២៦ | សំណល់អគារបាក់បែងក្នុងក្រុង[[ឃើម៉ាន់ឆាហ៍]], ៣ មីនា ២០២៦ | ទិដ្ឋភាពសាលារៀនមួយនៅ[[មីណាប]]ក្រោយ[[ការវាយប្រហារផ្លូវអាកាសលើសាលារៀនមីណាប|រងគ្រាប់មីស៊ីល]], ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ | ផ្សែងក្រមៅហើរឡើងចូលបរិយាកាសនៅតេហេរ៉ង់, ៣ មីនា ២០២៦ | មីស៊ីលតូម៉ាហក (''Tomahawk'') ហោះចេញពីនាវាចម្បាំង ''[[យូអេសអេស ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក|ឌែលប៊ឺត ឌី. ប៊្លែក]]'', ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ }} | date = ២៨ កុម្ភៈ ២០២៦ – បច្ចុប្បន្ន | place = {{hlist | [[អាស៊ីខាងលិច]] | [[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] }} | status = គាំងដំណើរ<ref>{{Cite news|url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/us-reviews-latest-iranian-proposal-to-end-war-stalemate|title=US reviews latest Iranian proposal to end war stalemate|date=April 28, 2026|agency=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|work=The Straits Times}}</ref> <br>{{bulleted list|[[បទឈប់បាញ់សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|បទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន]]|[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]|[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០២៦|ការវិវត្តនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ហេស្បុលឡា]]|[[ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចពីសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សេដ្ឋកិច្ចសកលត្រូវរំខាន]]រួមទាំង[[វិបត្តឥន្ធនៈសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិឥន្ធនៈ]]}} | combatant1 = {{tree list}} * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} * {{flag|អ៊ីស្រាអែល}} {{tree list/end}} |combatant1a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|កាតា}} |{{flag|គុយវ៉ែត}} |{{flag|តួកគី}} |{{flag|បារ៉ែន}} |{{flag|លីបង់}} |{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} * {{flagicon image|Flag of the British Indian Ocean Territory 2026.svg}} [[ដែនដីអង់គ្លេសនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា]] * {{flagicon|សហរាជាណាចក្រ}} [[អាក្រូទីរី និងដេកេលី]] |{{flag|ស៊ីរី}} |{{flag|ហ្សកដានី}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[តំបន់ឃឺឌីស្ថាន]] |{{flag|អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត}} |{{flag|អាស៊ែបៃសង់}} |{{flag|អូម៉ង់}} |{{flag|អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម}} }} {{tree list/end}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|អ៊ីរ៉ង់}} * {{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).svg}} [[ហេស្បុលឡា]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[ហ៊ូទី]]<ref>{{cite news |last1=Fabian |first1=Emanuel |title=Joining war, Yemen’s Houthis launch ballistic missile attack on southern Israel |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/joining-war-yemens-houthis-launch-ballistic-missile-attack-on-southern-israel/ |access-date=28 March 2026 |work=The Times of Israel |date=28 March 2026}}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Amal Movement.svg}} [[ចលនាអាម៉ាល់]]{{refn|ចលនាអាម៉ាល់បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មនៅក្នុង[[សង្គ្រាមលីបង់]]រួមជាមួយក្រុមហេស្បុលឡា។<ref>{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Involvement of the Amal Movement in the Fighting Against Israel Alongside Hezbollah |url=https://israel-alma.org/involvement-of-the-amal-movement-in-the-fighting-against-israel-alongside-hezbollah/ |access-date=9 April 2026 |website=Alma Research and Education Center}}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|PMF infobox.png}} [[កងកម្លាំងប្រជាកំណែន]]<ref>{{cite web|title=US embassy in Baghdad attacked as US-Israel war on Iran escalates|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/7/us-embassy-in-baghdad-attacked-as-us-israel-war-on-iran-escalates|date=7 March 2026|access-date=9 March 2026|website=Al Jazeera English}}</ref> * {{flagicon image|Shiite Resistance flag.svg}} [[ចលនាតស៊ូឥស្លាមនៅអ៊ីរ៉ាក់]] {{tree list/end}} |combatant2a = {{tree list}} {{collapsible list|title=ភាគីដទៃ៖ |{{flag|លីបង់}} |{{flag|អ៊ីរ៉ាក់}}<ref>{{Cite web |last=Sancha |first=Natalia |date=2026-03-27 |title=Iraq mourns its dead after worst strike against its army since the start of the war: ‘Why did the Americans attack us?’ |url=https://english.elpais.com/international/2026-03-27/iraq-mourns-its-dead-after-worst-strike-against-its-army-since-the-start-of-the-war-why-did-the-americans-attack-us.html |access-date=2026-04-14 |website=EL PAÍS English }}</ref> |{{flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.svg}} [[ក្រុមឥស្លាម (លីបង់)|ក្រុមឥស្លាម]]<ref name=MuslimBrothers>{{cite​ news |url=https://www.jpost.com/middle-east/article-888730|title=Lebanon Islamic Group claims headquarters targeted by IDF strikes|work=The Jerusalem Post|author=Seth J. Frantzman|date=March 4, 2026|access-date=March 4, 2026}}</ref> |{{flag|ហាម៉ាស់}}<ref>{{cite web|date=2026-03-05|title=Israel strikes Beirut, Hamas official reportedly killed|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-url=https://web.archive.org/web/20260308031532/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2026/03/05/israel-strikes-beirut-lebanon-state-media-says-hamas-official-killed|archive-date=2026-03-08|access-date=2026-03-11|website=Al Arabiya English}}</ref> |{{flagicon image|InfoboxPIJ.svg}} [[ជីហាដឥស្លាមប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web|date=2 March 2026|title=Palestinian Islamic Jihad armed wing says Lebanon commander killed in Israeli strikes|url=https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411183622/https://today.lorientlejour.com/article/1496991/palestinian-islamic-jihad-armed-wing-says-lebanon-commander-killed-in-israeli-strikes.html|archive-date=11 April 2026|access-date=2 March 2026|website=L'Orient Today}}</ref> }} {{tree list/end}} }} ==Infobox/ប្រអប់ព័ត៌មាន== * {{Infobox canal}} {{Infobox settlement | name = រាជធានីភ្នំពេញ | nickname = {{Ubl | '''គុជនៃអាស៊ី''' (មុនទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០) | ទីក្រុងវប្បធម៌ }} | settlement_type = [[ធានី|រាជធានី]]នៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<ref>{{cite web |title=ISO 3166 — Codes for the representation of names of countries and their subdivisions: Cambodia KH |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:KH |website=ISO |access-date=October 28, 2018}}</ref> | motto = | image = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Skyline of Koh Pich Cambodia.jpg | caption1 = សំណង់អគារទីក្រុងភ្នំពេញ និង[[កោះពេជ្រ]] | image2 = 02-Independence Monument Phnom Penh-nX-3.jpg | caption2 = [[វិមានឯករាជ្យ]] | image3 = Le_Palais_Royal_(Phnom_Penh)_(6997773481).jpg | caption3 = [[ព្រះបរមរាជវាំង]] | image4 = 2016 Phnom Penh, Muzeum Narodowe Kambodży (15).jpg | caption4 = [[សារមន្ទីរជាតិ]] | image5 = Phnom Penh Wat Phnom 11.jpg | caption5 = [[វត្តភ្នំ]] | image6 = | caption6 = ទិដ្ឋភាពទីក្រុងភ្នំពេញពី[[ទន្លេមេគង្គ]] }} | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = Cambodia Phnom Penh Province locator map.svg | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = [[កម្ពុជា]] | parts_type = បំណែងចែករដ្ឋបាល | parts_style = <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = ១៤ [[បញ្ជីស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌកម្ពុជា|ខណ្ឌ]]<ref>{{Cite news|url=https://phnompenhpost.com/national/government-establishes-new-districts-town-better-management|title=Government establishes new districts, town for better management|first=Koemseoun|last=Soth|work=The Phnom Penh Post|date=January 31, 2019|access-date=9 July 2019|quote=Two new districts, Boeung Keng Kang and Kamboul, have been added to Phnom Penh, the sub-decree states.}}</ref> | government_footnotes = | government_type = [[សាលាក្រុង]] | leader_title = [[អភិបាលរាជធានីភ្នំពេញ|អភិបាល]] | leader_name = [[ឃួង ស្រេង]] | leader_party = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | leader_title1 = [[មណ្ឌលរាជធានីភ្នំពេញ|រដ្ឋសភា]] | leader_name1 = {{composition bar|12|125}} }} ==Miscellaneous/Others== [[ឯកសារ:Techo International Airport.svg]] ===កំណត់សម្គាល់=== {{notelist}} {{Reflist|group=ស}} ===ឯកសារយោង=== {{Reflist}} lyy2dpgqumzywo9b11vaoufyr1xj371 0 43741 340086 339126 2026-09-02T19:34:04Z InternetArchiveBot 32568 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260902)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 340086 wikitext text/x-wiki {{About|អតីតប្រទេស|តំបន់ភូមិសាស្ត្រ|វៀតណាមភាគខាងត្បូង}} {{Infobox former country | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋវៀតណាម | native_name = Việt Nam Cộng hòa {{small|([[ភាសាវៀតណាម]])}} | common_name = South Vietnam | status = | p1 = រដ្ឋវៀតណាម | flag_p1 = Flag of South Vietnam.svg | s1 = រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង{{!}}សាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង | flag_s1 = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | image_flag = Flag of South Vietnam.svg | flag_type = '''[[ទង់ជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|ទង់ជាតិ]]''' | image_coat = Coat of arms of the Republic of Vietnam (1963–1975).svg | symbol_type = '''[[វរលញ្ឆករវៀតណាម|វរលញ្ឆករ]]'''<br />(១៩៦៧–១៩៧៥) | image_map = South Vietnam (orthographic projection).svg | map_caption = ដែនដីរដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍យោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងចាស់ រីឯ[[វៀតណាមខាងជើង|ដែនដីទាមទារ]]ត្រូវបានសម្គាល់ដោយពណ៌បៃតងខ្ចី | national_motto = Tổ Quốc – Danh Dự – Trách Nhiệm<br />"មាតុភូមិ – កិត្តិយស – ករណីយកិច្ច" | national_anthem = {{lang|vi|[[អំពាវនាវដល់ប្រជាជនពលរដ្ឋ|Tiếng Gọi Công Dân]]|nolink=yes}}<br />"អំពាវនាវដល់ប្រជាពលរដ្ឋ"{{parabr}}{{center|[[File:South Vietnamese national anthem on AFVN radio.mp3]]}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]] | coordinates = {{coord|10|46|37|N|106|41|43|E|type:country|display=inline, title}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | languages = {{ubli|[[ភាសាបារាំង|បារាំង]]<ref>[https://books.google.co.uk/books?id=yl1uAAAAMAAJ&pg=PA141&dq=%22french+language%22+in+south+vietnam&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwjhm_vSzoCOAxVidUEAHTaIIZQQ6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=%22french%20language%22%20in%20south%20vietnam&f=false ''U.S. Army Area Handbook for Vietnam''], American University (Washington, D.C.). Foreign Areas Studies Division, United States. Army 1962, page 141</ref> |[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] |[[ភាសាកន្តាំង|ចិនកាតាំង]] |[[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] |ភាសាភាគតិចដទៃទៀត}} | languages_type = ភាសាដទៃ | government_type = {{ubl|[[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រធានាធិបតីនិយម]]ផ្ដាច់ការ|(១៩៥៥–១៩៦៣)<hr>[[របបយោធា|អំណាចយោធាផ្ដាច់ការ]]|(១៩៦៣–១៩៦៧)<hr>[[ឯកត្តរដ្ឋ]][[សភានិយម]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]]|(១៩៦៧–១៩៧៥)}} | title_leader = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋ|ប្រធានាធិបតី]] | leader1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] | year_leader1 = ១៩៥៥–១៩៦៣ | leader2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_leader2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | leader3 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] | year_leader3 = ១៩៦៧–១៩៧៥ | leader4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_leader4 = ១៩៧៥ | leader5 = [[ឌឿង វ៉ាន់មីញ]] | year_leader5 = ១៩៧៥ | title_deputy = [[មេដឹកនាំវៀតណាម#អនុប្រធានាធិបតី|អនុប្រធានាធិបតី]] | deputy1 = [[ង្វៀន ង៉ុកធឺ]] | year_deputy1 = ១៩៥៦–១៩៦៣ | deputy2 = ''ទំនេរ'' (ក្រោមអំណាចយោធា) | year_deputy2 = ១៩៦៣–១៩៦៧ | deputy3 = [[ង្វៀន កាវគី]] | year_deputy3 = ១៩៦៧–១៩៧១ | deputy4 = [[ច្រឹន វ៉ាន់ហឿង]] | year_deputy4 = ១៩៧១–១៩៧៥ | deputy5 = [[ង្វៀន វ៉ាន់ហួយិន]] | year_deputy5 = ១៩៧៥ | title_representative = [[មេដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង#ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | representative1 = [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]{{refn|group=ស|ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋវៀតណាម}} | year_representative1 = ១៩៥៤–១៩៥៥ (ដំបូង) | representative2 = [[វូ វ៉ាន់មូវ]] | year_representative2 = ១៩៧៥ (ក្រោយ) | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[រដ្ឋសភានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] | era = [[សង្គ្រាមត្រជាក់]] | event_start = [[រដ្ឋវៀតណាម]] | date_start = | year_start = ១៩៤៩ | event2 = [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|វៀតណាមចែកជាពីរ]] | date_event2 = ២១ កក្កដា ១៩៥៤ | event3 = ប្រកាសជា[[#សាធារណរដ្ឋទីមួយ|សាធារណរដ្ឋ]] | date_event3 = ២៦ តុលា ១៩៥៥ | event4 = កំណើត[[វៀតកុង]] | date_event4 = ២០ ធ្នូ ១៩៦០ | event5 = [[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៣|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៦៣]] | date_event5 = ២ វិច្ឆិកា ១៩៦៣ | event6 = [[#សាធារណរដ្ឋទីពីរ|សាធារណរដ្ឋទីពីរ]]បានប្រកាស | date_event6 = [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|១ មេសា ១៩៦៧]] | event7 = {{nowrap|[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]]}} | date_event7 = ២៧ មករា ១៩៧៣ | event_end = [[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន]] | date_end = ៣០ មេសា | year_end = ១៩៧៥ | area_km2 = 173809 | stat_year1 = ១៩៥៥ | stat_pop1 = ប្រ. ១២ លាន | stat_year2 = ១៩៦៨ | stat_pop2 = ១៦,២៥៨,៣៣៤ | stat_year3 = ១៩៧៤ | stat_pop3 = ១៩,៥៨២,០០០ | currency = [[ដុងវៀតណាមខាងត្បូង|ដុង]] | time_zone = [[ម៉ោងនៅវៀតណាម|ម៉ោងស្តង់ដាសៃហ្គន]] (SST) | utc_offset = +៨ | drives_on = ស្ដាំ }} '''វៀតណាមខាងត្បូង''' ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានអត្ថិភាពពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ពោលជាសម័យកាលដែលប៉ែកខាងត្បូងនៃប្រទេស[[វៀតណាម]]ជាសមាជិកនៃ[[ប្លុកខាងលិច]]នៅអំឡុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ រដ្ឋនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយមានឈ្មោះថា[[រដ្ឋវៀតណាម]]ដែលកាលនុះនៅជារដ្ឋចំណុះក្រោម[[សហភាពបារាំង]]នៅឡើយ និងមានរដ្ឋធានីនៅ[[ព្រៃនគរ|សៃហ្គន]] (អតីតក្រុង[[ព្រៃនគរ]] ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជាទីក្រុងហូជីមិញនៅឆ្នាំ១៩៧៦) មុនពេលក្លាយជាសាធារណរដ្ឋឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥។ វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង [[ប្រទេសឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ [[ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅភាគខាងលិច និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ អធិបតេយ្យភាពរបស់វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសចំនួន ៨៧ ផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបរាជ័យក្នុងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាលទ្ធផលនៃសិទ្ធិវ៉េតូរបស់សូវៀតក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧។<ref>{{Cite book |last=Prugh |first=George S. |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |title=Law at War: Vietnam 1964–1973 |date=1991 |publisher=Department of the Army |location=Washington, D.C. |pages=61–63 |orig-year=first printed 1975 |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101232725/https://history.army.mil/html/books/090/90-14/CMH_Pub_90-14.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="Doyle2010">{{Cite book |last=Doyle |first=Robert C. |url=https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |title=The Enemy in Our Hands: America's Treatment of Enemy Prisoners of War from the Revolution to the War on Terror |publisher=University Press of Kentucky |year=2010 |isbn=978-0-8131-2589-3 |page=[https://archive.org/details/enemyinourhandsa0000doyl/page/269 269] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083324/https://books.google.com/books?id=ZBryc3ANF6IC |url-status=live }}</ref> ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] កម្លាំងទ័ពព្រៃប្រឆាំងជប៉ុនមួយបានលេចខ្លួនឡើងនៅលើទឹកដីប្រទេសវៀតណាម ស្ថិតក្រោមការដឹកនាំដោយយុទ្ធជនកុម្មុយនីស្តម្នាក់ឈ្មោះ [[ហូ ជីមិញ]] ហើយលោកបានប្រកាសបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]]ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]នាអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤៥។<ref>{{Cite news |last=Huynh |first=Dien |date=30 March 2018 |title=The End of South Vietnam |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=1 មីនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301095834/https://www.nytimes.com/2018/03/30/opinion/the-end-of-south-vietnam.html |url-status=live }}.</ref> នៅឆ្នាំ១៩៤៩ អ្នកនយោបាយដែលជំទាស់នឹងលទ្ធិកុម្មុយនីស្តបានរួមគ្នាបង្កើតរដ្ឋាភិបាលប្រឆាំងមួយនៅទីក្រុងសៃហ្គនដោយមានការដឹកនាំពីអតីតអធិរាជវៀតណាមនាម [[បាវ ដាយ]]។ ការធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥]] អំពីអនាគតរដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមបានទទួលរងការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំង ហើយជាលទ្ធផល ព្រះចៅបាវ ដាយត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីអំណាចដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] ដែលក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋថ្មីនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥។<ref name="Bühler2001p71">{{Cite book |last=Bühler |first=Konrad G. |url=https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories Versus Political Pragmatism |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=2001 |isbn=978-90-411-1553-9 |pages=[https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl–8C&pg=PA71 71] |access-date=10 ធ្នូ 2022 |archive-date=25 ធ្នូ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225083317/https://books.google.com/books?id=Ty7NAG1Jl-8C |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់ពី [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]] រដ្ឋមួយនេះបានបោះបង់ចោលការទាមទាររបស់ខ្លួនចំពោះផ្នែកខាងជើងនៃប្រទេស ហើយបានបង្កើតអធិបតេយ្យភាពផ្ទាល់ខ្លួននៅលើទឹកដីប៉ែកខាងត្បូងវៀតណាមពោលគឺតំបន់[[កូសាំងស៊ីន]] (''ណាំគី'') និងមួយផ្នែកនៃដែនដី[[អណ្ណាម]] (''ជុងគី'')។ លោកឌៀមត្រូវបានគេ[[ចំណាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលោកង៉ូ ឌិញឌៀម|ធ្វើឃាត]]នៅអំឡុងរដ្ឋប្រហារយោធាដែលដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]ដោយមានជំនួយពី [[ទី​ភ្នាក់​ងារ​ស៊ើប​ការណ៍កណ្តាល|សេអ៊ីអា]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ហើយរដ្ឋាភិបាលយោធាថ្មីមួយក៏បានឡើងកាន់អំណាចបានមួយរយៈពេលខ្លី។ បន្ទាប់ពីទទួលបានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យមាន[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]] លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]ក៏បានជាប់ឆ្នោតឡើងដឹកនាំប្រទេសពីឆ្នាំ១៩៦៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែល[[វៀតកុង|រណសិរ្សរំដោះជាតិវៀតណាមខាងត្បូង]] (វៀតកុង) បានធ្វើសកម្មភាពបះបោរនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដោយមានការគាំទ្រប្រដាប់អាវុធពី[[វៀតណាមខាងជើង]] និងព្រមទាំងការគាំទ្របន្ថែមផ្សេងៗទៀតពី[[ចិន]] និង[[សហភាពសូវៀត]]។ សង្គ្រាមស៊ីវិលមួយនេះបានឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ នៅពេលដែលអាមេរិកបានលូកដៃធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមដូចជា ការបញ្ជូនទ័ពរបស់ខ្លួនឱ្យប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងហ្វឹកហ្វាត់ណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកជាប្រចាំនៅវៀតណាមខាងជើងត្រូវបានធ្វើឡើងជារឿយៗនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦៦ និងឆ្នាំ១៩៦៧។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានឈានចូលដល់ចំណុចកំពូលនៅក្នុង[[យុទ្ធនាការតេត]]នៃខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៨ ជាមួយនឹងវត្តមានទាហានវៀតណាមខាងត្បូងជាងមួយលាននាក់ និងទាហានអាមេរិកប្រមាណ ៥០០,០០០ នាក់។ ទោះបីជាមានការយល់ស្របគ្នាលើបទឈប់បាញ់នៃ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានបញ្ចប់នៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ បន្ទាប់ពីការចរចារគ្នាអស់រយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្តី ការប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមគ្នានូវតែបន្តដដែរ។ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង និងកម្លាំងវៀតកុងបានចាប់ផ្តើម[[យុទ្ធនាការរដូវផ្ការីក|ធ្វើការលុកលុយជារួមលើកទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥។ កងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តបាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ និងបានផ្តួលរំលំសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយជោគជ័យ។ នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ [[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (វៀតណាមខាងជើង) បានរួបរួមគ្នាដើម្បីបង្កើតជា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===ស្ថាបនកម្ម=== {{See also|រដ្ឋវៀតណាម}} [[សាធារណរដ្ឋនិយម|គោលគំនិតសាធារណរដ្ឋ]]បាននាំចូលមកក្នុង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]ដោយចិននិជប៉ុននៅកំឡុងដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយវាបានណែនាំនូវគោលគំនិតថ្មីៗស្ដីអំពីរដ្ឋជាតិបែបសម័យទំនើប។<ref>{{Cite journal |last=Goscha |first=Christopher E. |date=2016a |title=Aux origines du républicanisme vietnamien: Circulations mondiales et connexions coloniales |journal=Vingtième Siècle. Revue d'histoire |issue=3 #131 |pages=17–35 |doi=10.3917/ving.131.0017}}</ref> គិតមកត្រឹមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ គោលគំនិតនេះត្រូវបានឥស្សរជនវៀតណាមឱបក្រសោប ដោយក្នុងនោះមានទាំងអ្នកបដិវត្តន៍ និងអ្នកកំណែទម្រង់និយម។ ក្រុមពួកគេបានជះឥទ្ធិពលដល់ចលនាឯករាជ្យវៀតណាម តែទោះយ៉ាងណាត្រូវអាជ្ញាធរអាណានិគមបារាំងបង្ក្រាបគាបសង្កត់ទៅវិញ។ សកម្មជននិយមសាធារណរដ្ឋនាពេលនោះគឺមានប្រជាប្រិយភាពជាងភាគីខាងកុម្មុយនីស្ត ពិសេសនៅក្នុងបរិបទភាពជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាជាតិនិយម។<ref name="Rethink">{{cite book |last1=Tran |first1=Nu-Anh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=Rethinking Vietnamese Republicanism |in1=Tran |in2=Vu |year=2022 |id=2022a }}</ref>{{Rp|៣}} ដូច្នេះ បំណែងចែកមនោគមវិជ្ជានៅវៀតណាមគឺមានតាំងសម័យអាណានិគមមកម៉្លេះ ពោលគឺមុនសង្គ្រាមត្រជាក់សកល និងការចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិកទៅទៀត។<ref name="Perspect">{{cite book |last1=Vu |first1=Tuong |last2=Fear |first2=Sean |chapter=Introduction |in1=Vu |in2=Fear |year=2020 |id=2020a }}</ref>{{Rp|១០}} ====ជាប់ផុងខ្លួនរវាងកុម្មុយនីស្ត និងអាណានិគម==== [[សហភាពឥណ្ឌូចិនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|នៅកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ទឹកដីឥណ្ឌូចិនបានកំពុងស្ថិតក្រោមអាជ្ញាធរ[[បារាំងវីឈី]] ហើយត្រូវជប៉ុនចូលត្រួតត្រាបន្ថែមមួយជាន់ទៀតចាប់ផ្ដើមនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៤០។ បន្ទាប់ពី[[រដ្ឋប្រហារជប៉ុនក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន|អំណាចរដ្ឋបាលបារាំងត្រូវបានដក]]ចេញនៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៥ ហើយជប៉ុនបាន[[ការទទួលចុះចាញ់របស់ជប៉ុន|សុំចុះចាញ់សង្គ្រាម]]នៅក្នុងខែសីហានៃឆ្នាំដដែរ ប្រជាជាតិវៀតណាមបានខ្វែងគំនិតគ្នាជុំវិញជោគវាសនារបស់ខ្លួននៅក្រោយសម័យអាណានិគម។<ref name="Reilly 2016">{{cite journal |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Sovereign States of Vietnam, 1945–1955 |journal=Journal of Vietnamese Studies |date=2016 |volume=11 |issue=3–4 |pages=103–139 |doi=10.1525/jvs.2016.11.3-4.103}}</ref> ស្មារតីជាតិនិយមវៀតណាមបានពុះកញ្ជ្រោលកាន់តែខ្លាំងក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ រីឯក្រុមកុម្មុយនីស្ត[[វៀតមិញ]] ដោយបន្លំលាក់ខ្លួនជាបក្សពួកជាតិនិយម បានឆក់យកឱកាសមហិមានេះផ្ដួលរំលំរបប[[ចក្រភពវៀតណាម]]តាមរយៈ[[បដិវត្តន៍ខែសីហា]] រួចបានប្រកាសបង្កើត[[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] (ស.ប.វ.) ឡើងនៅទីក្រុង[[ហាណូយ]]។ ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ គេបានកំណត់យកខ្សែស្របទី១៦ នៅក្នុង[[សន្និសីទទីក្រុងផតស្តាំ]]ដើម្បិពុះចែកទឹកដីវៀតណាមជាពីរតំបន់យោធា៖ [[ការត្រួតត្រារបស់ចិននៅវៀតណាមភាគខាងជើង (១៩៤៥–១៩៤៦)|កងកម្លាំងជាតិនិយមចិនកាន់កាប់ប៉ែកខាងជើង]] និងកងកម្លាំងអង់គ្លេសកាន់កាប់ប៉ែកខាងត្បូង ដើម្បីដកហូតអាវុធពីកងទ័ពជប៉ុន។ នៅប៉ែកខាងត្បូង កងកម្លាំងរបស់ដោយអង់គ្លេសបានគាំទ្រជួយសម្រួលបារាំងក្នុងការស្តារនឹមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនឡើងវិញ ដោយពួកគេត្រូវ[[សង្គ្រាមនៅវៀតណាមភាគខាងត្បូង (១៩៤៥–១៩៤៦)|ប្រយុទ្ធបង្ក្រាបក្រុមប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]]ជាច្រើនក្រុម ដើម្បីធានាការគ្រប់គ្រងលើទីក្រុងសៃហ្គន និងមជ្ឈមណ្ឌលទីប្រជុំជនផ្សេងៗទៀត។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ កិច្ចព្រមព្រៀងបារាំង-ចិន និង[[កិច្ចព្រមព្រៀងហូ-សង់តឺនី|ហូ-សង់តឺនី]]បានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងបារាំងចូលជំនួសកងកម្លាំងចិននៅទឹកដីភាគខាងជើងលើខ្សែស្របទី១៦ ហើយបានសម្រួលបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាង ស.ប.វ. និងបារាំង ដោយចំណុចខាងក្រោយនេះបានជួយពង្រឹងគោលជំហរនិងឥទ្ធិពលរបស់វៀតមិញ ខណៈធ្វើឱ្យក្រុមជាតិនិយមដទៃធ្លាក់ចុះខ្សោយ។<ref name="Goscha 2016">{{Cite book |last1=Goscha |first1=Christopher |title=Vietnam: A New History |date=2016 |publisher=Basic Books |url=https://www.hachettebookgroup.com/titles/christopher-goscha/vietnam/9780465094370/ |isbn=9780465094370}}</ref>{{rp|២០៤–៨}}{{sfn|Holcombe |2020|pages=35, 38–44}} នៅដើមរដូវប្រាំងនៃឆ្នាំនោះ ពួកវៀតមិញបានឃុបឃិតជាមួយកងកម្លាំងបារាំងដើម្បីលុបបំបាត់ក្រុមជាតិនិយមដទៃ ដែលមានទំនោរប្រឆាំងនឹងអាណានិគមកិច្ចរបស់បារាំង។<ref name="Kort 2017">{{Cite book |author-link=Michael Kort |last1=Kort |first1=Michael G. |title=The Vietnam War Reexamined |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9781107110199 |doi=10.1017/9781107110199}}</ref>{{rp|៨៣–៨៤}}{{sfn|Tran|2023|pp=699–700}}<ref name="Guillemot 2004">{{cite book |last=Guillemot |first=François |chapter=Au coeur de la fracture vietnamienne : l'élimination de l'opposition nationaliste et anticolonialiste dans le Nord du Vietnam (1945–1946) |pages=175–216 |editor-last1=Goscha |editor-first1=Christopher E. |editor-last2=de Tréglodé |editor-first2=Benoît |title=Naissance d'un État-Parti: Le Viêt Nam depuis 1945 |date=2004 |publisher=Les Indes savantes |location=Paris |url=https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |isbn=9782846540643 |archive-date=22 May 2022 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220522234710/https://www.lesindessavantes.com/ouvrage/naissance-dun-etat-parti/ |date=22 ឧសភា 2022 }}</ref>{{Rp|២០៥–២០៧}}<ref name="Reilly 2018">{{cite thesis |last1=Reilly |first1=Brett |title=The Origins of the Vietnamese Civil War and the State of Vietnam |type=PhD |year=2018 |publisher=University of Wisconsin–Madison |url=https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |archive-date=11 June 2025 |access-date=2 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611233019/https://search.library.wisc.edu/catalog/9913275159802121 |url-status=live }}</ref>{{Rp|១៧៥–១៧៧}} តាមរយៈការកម្ចាត់បក្សពួកជាតិនិយមផ្សេងនេះហើយ វៀតមិញបានបង្ខូចនូវសមត្ថភាពដ៏ទូលំទូលាយរបស់វៀតណាមក្នុងការទប់ទល់នឹងដំណើរស្តារអាណានិគមត្រួតត្រារបស់បារាំង។<ref name="Vu 1966">{{cite journal |author=Vu Van Thai |author-link=Vũ Văn Thái |title=Vietnam: Nationalism under Challenge |url=https://archive.org/details/sim_vietnam-perspectives_1966-11_2_2/page/8 |journal=Vietnam Perspectives |year=1966 |volume=2 |issue=2 |pages=8–9 |jstor=30182492 }}</ref><ref name="Kort 2017"/>{{rp|៨៥}} មិនយូរ [[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៦ នៅពេលដែលកងកម្លាំងបារាំងបានព្យាយាមគ្រប់គ្រងទីក្រុងហាណូយ និងទីក្រុងដទៃទៀតនៅវៀតណាមភាគខាងជើង។ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមប្រឆាំងអាណានិគម ក៏ដូចជាប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមួយចំនួន បានជាប់ផុងខ្លួននៅចន្លោះភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជ្រើសយកអព្យាក្រឹតភាព (គេនិយមហៅថា ''attentistes'') ក្នុងនោះរួមមានលោក[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] និងក្រុមអ្នកនយោបាយ[[គណបក្សជាតិនិយមដាយវៀត|ដាយវៀត]]មួយចំនួន។<ref>{{Cite encyclopedia |last1=Goscha |first1=Christopher E. |title=Attentisme |encyclopedia=Historical Dictionary of the Indochina War (1945–1954): An International and Interdisciplinary Approach |pages= |date=2011 |publisher=NIAS Press |isbn=9788776940638 |url=https://indochine.uqam.ca/en/historical-dictionary/83-attentisme.html }}</ref> ====ការតស៊ូជំនះការបែកបាក់សាមគ្គី==== ដោយសកម្មភាពព្យាយាមកម្ទេចចលនាជាតិនិយមវៀតណាមដោយវៀតមិញ ក្រុមបក្សពួកជាតិនិយមក៏ដូចជាសាសនាបានប្រមូលផ្តុំគ្នាគាំទ្រអតីតព្រះចៅអធិរាជ[[បាវ ដាយ]]ឱ្យបើកការចរចាជាមួយបារាំង។<ref name="Goscha 2016"/>{{rp|២៤១}} ជាលទ្ធផល [[រដ្ឋវៀតណាម]] (រ.វ.ណ.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាមរយៈកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងក្រុមបក្សប្រឆាំងកុម្មុយនីស្ត និងបារាំងនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដោយមានបាវ ដាយជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប្រទេស[[ចិន]] [[សហភាពសូវៀត]] និងបណ្ដារដ្ឋកុម្មុយនីស្តដទៃបានរួមគ្នាទទួលស្គាល់ ស.ប.វ. ខណៈ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និងប្រទេសប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តដទៃបានទទួលស្គាល់ រ.វ.ណ.។ សង្គ្រាមស៊ីវិលនិងសង្គ្រាមអាណានិគមនៅឥណ្ឌូចិនមកដល់ចំណុចនេះក៏បានក្លាយជាវិបត្តិអន្តរជាតិ និងជាប់ទាក់ទងជាមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]សកល។{{sfn|Asselin|2024|pages=90–95}} [[File:Vietnamese refugees board LST 516 during Operation Passage to Freedom, October 1954 (030630-N-0000X-001).jpg|thumb|ជនភៀសខ្លួនប្រមាណមួយលាននាក់បានរត់គេចចេញពីវៀតណាមខាងជើងនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៥៤–១៩៥៥]] រដ្ឋវៀតណាមបានដកខ្លួនចេញពី[[សហភាពបារាំង]]នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤។<ref name="Goscha 2016"/>{{rp|២៨៦}} នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បារាំងនិងវៀតមិញបានព្រមព្រៀងគ្នានៅឯ[[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ]]ថា រដ្ឋប្រទេសវៀតណាមនឹងត្រូវបែងចែកជាពីរនៅចំណុចខ្សែស្របទី ១៧ ជាបណ្តោះអាសន្ត ហើយរដ្ឋវៀតណាមនឹងកាន់កាប់ទឹកដីភាគខាងត្បូងនៃខ្សែស្របទី១៧ នោះ ដោយនឹងរង់ចាំដំណើរការបង្រួបបង្រួមជាប្រទេសតែមួយវិញតាមការបោះឆ្នោតដែលនឹងរៀបចំឡើងនៅឆ្នាំ១៩៥៦។ រដ្ឋវៀតណាម និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការចំពោះដំណោះស្រាយចុងក្រោយនៅទីក្រុងហ្សឺណែវនេះ ក៏ដូចជាការបែងចែកវៀតណាមជាពីរផ្នែក។<ref name="Pentagon A5">{{Cite web |year=2011 |orig-year=1969 |editor=United States Department of Defense |title=Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date=2 July 2026 |archive-date=12 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912155004/https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-5.pdf |url-status=live }}</ref>{{Rp|៧}} កំឡុងពេលចាំការបោះឆ្នោតមកដល់ ប្រជាជនវៀតណាមខាងជើងប្រមាណមួយលាននាក់បានផ្លាស់ទីឆ្លងចូលមកវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈ[[ប្រតិបត្តិការដំណើរឆ្លងទៅសេរីភាព|ប្រតិបត្តិការ]]គាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ឬដោយមធ្យោបាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ។<ref>{{Cite journal |last=Catton |first=Philip E. |date=2014 |title=“It Would Be a Terrible Thing if We Handed These People over to the Communists”: The Eisenhower Administration, Article 14(d), and the Origins of the Refugee Exodus from North Vietnam |journal=Diplomatic History |volume=39 |issue=2 |pages=331–358 |doi=10.1093/dh/dhu002}}</ref> សាសនិកកាតូលិកយ៉ាងហោចចំនួន ៥០០,០០០ នាក់បានធ្វើដំណើរមកភាគខាងត្បូងដោយហេតុផលផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះគេភាគច្រើនខ្លាចត្រូវវៀតមិញធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ។ ពុទ្ធសាសនិកប្រមាណ ២០០,០០០ នាក់ក៏បានធ្វើដំណើររត់មកភាគខាងត្បូងដូចគ្នាដែរ<ref name="Goscha 2016"/>{{rp|280}} និងក៏ដូចជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចិនរាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀតដូច [[ចិននុង|នុង]] [[ជនជាតិមឿង|មឿង]] [[ជនជាតិតៃ (វៀតណាម)|តៃ]] [[ជនជាតិតៃថូ|តៃថូ]] [[ជនជាតិយ៉ាវ (អាស៊ី)|ម៉ាន]] និង[[ជនជាតិហ្មុង|ម៉េវ]]ជាដើម។<ref>{{Cite book |last=Nguyễn Trắc Dĩ |title=Đồng bào các Sắc tộc Thiểu số Việt Nam |publisher=Bộ Phát triển Sắc tộc |year=1972 |pages=101–121}}</ref> ទស្សនៈប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានពង្រឹងបន្ថែមដោយក្រុមបញ្ញវន្តចំណាកស្រុកពីខាងជើង{{sfn|Hoang|2009|page=19}} ដោយពួកគេបានអះអាងថា ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតមិញបានក្បត់នឹងបុព្វហេតុជាតិនិងឯករាជ្យភាពជាតិ។{{sfn|Tran|2023|p=694, 702–704}} ដំណាលគ្នានេះដែរ សមាជិកវៀតមិញប្រមាណ ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅភាគខាងជើង ខណៈដែលកម្មាភិបាលប្រមាណពី ៥,០០០ ទៅ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបន្សល់ទុកនៅភាគខាងត្បូង ក្នុងគោលដៅពង្រីកសកម្មភាពនយោបាយ និងកោលាហល។<ref name="Pentagon A5"/> គណៈកម្មាធិការសន្តិភាពសៃហ្គន-ឆូលុង ដែលជារណសិរ្ស[[វៀតកុង]]ដំបូងគេ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ក្នុងនាមជាក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំវៀតកុង។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|១៦០}} ដោយសារគណៈប្រតិភូទីក្រុងសៃហ្គនមិនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះ ដូច្នេះរដ្ឋវៀតណាមក៏អាចមិនប្រតិបត្តិតាមសំណើនិងដំណោះស្រាយនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនោះដែរ។<ref name="Cheng1997p11" /> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានប្រកាសថា វៀតណាមខាងត្បូងនឹងមិនចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានបញ្ជាក់នៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវនោះទេ ដោយអះអាងថា ការបោះឆ្នោតដែលធ្វើឡើងនៅវៀតណាមខាងជើងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តគឺមិនមានអ្វីសេរីឡើយ។<ref name="Tuyen bo">{{cite news |author= |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Lời tuyên bố truyền thanh của Ngô Thủ-tướng ngày 16-7-1955 |work=Tin điễn |issue=238 |location=Saigon |date=18 July 1955 |url=https://gpa.eastview.com/crl/sean/newspapers/tndn19550718-01.1.1 |page= |quote= |via=​ }}<br />{{Cite book |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Con đường Chính nghĩa: Độc lập, Dân chủ |volume=II |year=1956 |location=Saigon |publisher=Sở Báo chí Thông tin, Phủ Tổng thống |chapter= ‘Lời tuyên bố truyền thanh của Thủ tướng Chánh phủ ngày 16-7-1955 về hiệp định Genève và vấn đề thống nhất đất nước’; ‘Tuyên ngôn của Chánh phủ Quốc gia Việt Nam ngày 9-8-1955 về vấn đề thống nhất lãnh thổ’ |url= |pages=11–13}}</ref><ref name="Cheng1997p11">{{Cite book |last=Ang Cheng Guan |url=https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC |title=Vietnamese Communists' Relations with China and the Second Indochina War (1956–62) |publisher=McFarland |year=1997 |isbn=978-0-7864-0404-9 |location=Jefferson, North Carolina |page=[https://books.google.com/books?id=2ONOHIXGnrEC&pg=PA11 11] |access-date=5 July 2026 }}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[ចន ហ្វរស្ទើរ ដុលស៍]]បានថ្លែងបញ្ជាក់បន្ថែមថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតអាចប្រព្រឹត្តទៅក្រោមលក្ខខណ្ឌសេរីទាំងក្នុងពីរតំបន់មែននោះ ពួកកុម្មុយនីស្តនឹងមិនអាចឈ្នះសំឡេងគាំទ្រអ្វីឡើយ។<ref name="Pentagon A5"/>{{Rp|៩}} ===សាធារណរដ្ឋទីមួយ (១៩៥៥–១៩៦៣)=== {{see also|ង៉ូ ឌិញឌៀម|សមរភូមិទីក្រុងសៃហ្គន (១៩៥៥)|ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥}} [[File:President NGO DINH DIEM welcomed by H.M. BHUMIBOL ADULADEJ King of Thailand.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀមនៅក្នុងពិធីស្វាគមន៍ដោយព្រះរាជាសៀមព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] នៅទីក្រុងបាងកក ឆ្នាំ១៩៥៧។]] [[File:330-ps-8389-aps-57-10505 16217622129 o.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីឌៀម និងអនុរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ អេ. ឃ្វើលស៍]] កំពុងឈរពិនិត្យមើលកងឆ្មាំកិត្តិយសនៅឯមន្ទីរបញ្ចកោណ រដ្ឋវើជីញ៉ា ឆ្នាំ១៩៥៧។]] លោកឌៀមបានរៀបចំធ្វើ[[ប្រជាមតិរដ្ឋវៀតណាមឆ្នាំ១៩៥៥|ប្រជាមតិមួយ]]នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រព័ន្ធនយោបាយនៃប្រទេស។ នៅក្នុងសន្លឹកឆ្នោត ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមានជម្រើសអាចបោះឆ្នោតរើសយកសាធារណរដ្ឋ ដែលនឹងដកព្រះចៅបាវ ដាយចេញពីតំណែងព្រះប្រមុខរដ្ឋ។ ចំនួនសន្លឹកឆ្នោតត្រូវស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យមើលពីប្អូនប្រុសរបស់ឌៀមគឺលោក[[ង៉ូ ឌិញញូ]] ហើយលទ្ធផលចុងក្រោយបានបង្ហាញថា ឌៀមបានទទួលសំឡេងគាំទ្រប្រមាណដល់ ៩៨ ភាគរយឯណោះ។<ref name="Karnow">{{Cite book |last=Karnow |first=Stanley |title=Vietnam: A History |url=https://archive.org/details/vietnamhistory0000karn_t5l4 |publisher=Penguin Books |year=1997 |isbn=0-670-84218-4}}</ref>{{rp|២៣៩}} នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៥ ឌៀមបានប្រកាសសាមីខ្លួនជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមថ្មីដែលទើបនឹងប្រកាសថ្មីថ្មោង។<ref name="historyplace">{{Cite web |title=The Vietnam War: Seeds of Conflict: 1945–1960 |url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |access-date=6 July 2026 |website=historyplace.com |archive-date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062228/http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html |url-status=live}}</ref> មកដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥ វៀតណាមខាងត្បូងក្រោមអំណាចឌៀមបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុដែលមានស្រាប់ជាមួយប្រទេសបារាំង ហើយបានដកតំណាងខ្លួនចេញពីសភាសហភាពបារាំង។<ref>{{Cite web |year=2011 |orig-year= |editor=United States Department of Defense |title=U.S. and France's Withdrawal from Vietnam, 1954–1956 |url=https://nara-media-001.s3.amazonaws.com/arcmedia/research/pentagon-papers/Pentagon-Papers-Part-IV-A-3.pdf |series=The Pentagon Papers |website=National Archives and Records Administration |pages= |access-date= |archive-date= |archive-url= }}</ref>{{Rp|v}} ដោយឃើញថាសហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែបង្កើនអន្តរាគមន៍នៅវៀតណាមខាងត្បូងកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហើយណាមួយខ្លួនត្រូវការទ័ពប្រយុទ្ធនៅ[[សង្គ្រាមអាល់ហ្សេរី|អាល់ហ្សេរី]]ទៀតនោះ ដូច្នេះបារាំងក៏បានសម្រេចតិត្តដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានដែលខ្លួនមានចេញពីប្រទេសវៀតណាមទាំងស្រុងនៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៥៦។<ref name=historyplace/> ថ្វីបើមានការកំណត់រៀបចំការបោះឆ្នោតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ដើម្បីរើសយករដ្ឋាភិបាលជាតិដឹកនាំប្រទេសវៀតណាមរួមមួយមែននោះ ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលជាតំណាងឱ្យ[[គណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ]]បានថ្លែងសេចក្ដីថា ដំណើរបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌និងមិនលម្អៀងគឺមិនអាចធ្វើទៅរួចនោះទេ ព្រោះថាភាគីទាំងសងខាងមិនបានគោរពតាមលក្ខខណ្ឌនៃកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅទីក្រុងហ្សឺណែវនោះឡើយ។<ref>{{Cite book |last=Woodruff |first=Mark |title=Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese |url=https://archive.org/details/unheraldedvictor0000wood |publisher=Presidio Press |year=2005 |isbn=0-8914-1866-0 |page=[https://archive.org/details/unheraldedvictor0000wood/page/6 6]}}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ ឌៀមដោយមានការជួយជំរុញគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិក បានប្រកាសដាក់ចេញនូវកម្មវិធីកំណែទម្រង់ដីធ្លីមួយដោយកំណត់ទំហំស្រែចម្ការស្រូវឱ្យនៅត្រឹមអតិបរមា ២៤៧ ហិចតាក្នុងមួយម្ចាស់ដី ដោយដីលើសទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែលក់ឱ្យកសិករឯទៀតដែលគ្មាន ឬខ្វះដីធ្លី។ ជាលទ្ធផល ដីកសិកម្មប្រមាណជាង ១.៨ លានហិចតាត្រូវបានដាក់លក់ ខណៈអាមេរិកជាអ្នកចេញមុខបង់ប្រាក់ឱ្យម្ចាស់ដី ហើយលើសពីនេះ ម្ចាស់ដីធ្លីទាំងនោះផងដែរអាចទទួលបានប្រាក់ដែលបង់ដោយអ្នកទិញដីរហូតដល់ទៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ។ កំណែទម្រង់ដីធ្លីនេះត្រូវបានអាមេរិកចាត់ទុកថាជាជំហានដ៏សំខាន់ចាំបាច់មួយដើម្បីបង្កើនការគាំទ្រដល់រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងដែលទើបនឹងកើតថ្មី និងបង្ខូចកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងឃោសនារបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Collision">{{Cite book |last1=Doyle |first1=Edward |url=https://archive.org/details/collisionofcultu00doyl |title=The Vietnam Experience, a Collision of Cultures |last2=Weiss |first2=Stephen |publisher=Boston Publishing Company |year=1984 |isbn=978-0-939526-12-3 |url-access=registration}}</ref>{{rp|១៤}} [[បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមខាងជើង]]បានប្រកាសអនុម័ត "ប្រជាសង្គ្រាម" លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងសម័យប្រជុំមួយក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៥៩ ហើយការសម្រេចចិត្តនេះត្រូវបានបញ្ជាក់បន្ថែមដោយការិយាល័យនយោបាយនៅក្នុងខែមីនា។<ref name=historyplace/> នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៥៩ [[ក្រុមលេខ៥៥៩]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍ[[ផ្លូវលំហូជីមិញ]] ដែលកាលនុះជាផ្លូវចុះឡើងភ្នំឆ្លងកាត់ប្រទេសឡាវចូលទៅវៀតណាមខាងត្បូង។ កម្មាភិបាលកុម្មុយនីស្តប្រមាណ ៥០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅភាគខាងត្បូងតាមផ្លូវនេះនៅក្នុងឆ្នាំដំបូងនៃប្រតិបត្តិការសឹក។<ref>{{Cite book |last=Pribbenow |first=Merle |title=Victory in Vietnam: The Official History of the People's Army of Vietnam |url=https://archive.org/details/victoryinvietnam0000unse_u7j3 |publisher=University Press of Kansas |year=2002 |isbn=0-7006-1175-4 |page=xi}}</ref> គិតមកដល់ឆ្នាំ១៩៦០ ដំណើរការកំណែទម្រង់ដីធ្លីវៀតណាមខាងត្បូងបានជាប់គាំង ក៏ព្រោះតែឌៀមមិនដែលមានបំណងគាំទ្រកំណែទម្រង់ពិតប្រាកដនោះឡើយ ដោយសារតែបក្សពួកអ្នកគាំទ្រធំៗរបស់លោកភាគច្រើនគឺសុទ្ធសឹងជាម្ចាស់ដីធ្លីខ្នាតធំ។ ខណៈដែលសហរដ្ឋអាមេរិកបានគំរាមកំហែងកាត់ផ្តាច់ជំនួយ លុះត្រាតែកំណែទម្រង់ដីធ្លីត្រូវបន្ត លោកឌៀមបានមិនអើពើដោយវាយតម្លៃយ៉ាងត្រឹមត្រូវថា អាមេរិកគឺគ្រាន់តែនិយាយបំភ័យប៉ុណ្ណោះ។<ref name=Collision/>{{rp|១៦}} ពេញមួយរយៈកាលនេះ កម្រិតនៃជំនួយនិងការគាំទ្រផ្នែកនយោបាយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវៀតណាមខាងត្បូងបានកើនឡើងជាលំដាប់។ តែទោះយ៉ាងណាក្តី របាយការណ៍ប៉ាន់ស្មានចារកម្មរបស់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ បានបង្ហាញឱ្យឃើញថា "ពាក់កណ្តាលនៃតំបន់ជនបទទាំងមូលនៅភាគខាងត្បូងនិងនិរតីនៃទីក្រុងសៃហ្គន ក៏ដូចជាតំបន់មួយចំនួននៅភាគខាងជើង គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ តំបន់មួយចំនួនខ្លះវិញមិនមានអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់ឡើយ ដោយគ្មានវត្តមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសំខាន់ណាមួយទេ។ កម្លាំងវៀតកុងវិញបានរីកហុំព័ទ្ធតំបន់ជុំវិញទីក្រុងសៃហ្គន ហើយថ្មីៗនេះបានកំពុងចាប់ផ្តើមរំកិលខ្លួនបន្តិចម្តងៗចូលទៅកៀកទីក្រុង"។<ref name="auto">{{Cite book |last1=Sheehan |first1=Neil |url=https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |title=The Pentagon Papers: The Secret History of the Vietnam War |last2=Smith |first2=Hedrick |last3=Kenworthy |first3=E. W. |last4=Butterfield |first4=Fox |date=2017 |publisher=Skyhorse Publishing |isbn=978-1-63158-293-6 |access-date=6 July 2026 |archive-date=16 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316070621/https://books.google.com/books?id=YjM5DwAAQBAJ&q=one-half+of+the+entire+rural+region+south+and+southwest+of+Saigon&pg=PT135 |url-status=live}}</ref> របាយការណ៍ដដែរ ដែលក្រោយមកត្រូវបានដកស្រង់នៅក្នុង ''The Pentagon Papers'' បានបន្តថា "មនុស្សជាច្រើនមានអារម្មណ៍ថា [ឌៀម] មិនអាចប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនឱ្យរួបរួមគ្នាដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងពួកកុម្មុយនីស្តបានឡើយ ព្រោះតែរូបលោកច្រើនពឹងផ្អែកលើអំណាចគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលម្នាក់ (ពោលគឺសាមីខ្លួនលោក) ខណៈអំពើពុករលួយត្រូវបានលើកលែងទៅលើក្រុមមនុស្សជិតស្និទ្ធរបស់លោក និងណាមួយ លោកតែងបដិសេធមិនព្រមបន្ធូរបន្ថយប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសាធារណៈដ៏តឹងរ៉ឹង"។<ref name="auto"/> ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៦២ វៀតណាមខាងជើងបានបង្កើនកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងធ្វើសង្គ្រាមរបស់ខ្លួនដោយបញ្ជូនយុទ្ធជននិងសម្ភារៈបន្ថែមចូលមកក្នុងវៀតណាមខាងត្បូង។ ទន្ទឹមនឹងនេះ បន្ទាប់ពីបែកមិត្តភាពនឹងសូវៀត ហើយបដិសេធគោលនយោបាយ "រួមរស់ដោយសន្តិភាព" របស់ទីក្រុងម៉ូស្គូជាមួយលោកខាងលិច ទីក្រុងប៉េកាំងក៏បានបង្កើនជំនួយឥទ្ធិពលបន្ថែមដល់ទីក្រុងហាណូយដោយផ្តល់វៀតកុងនូវអាវុធធុនតូច និងធុនធ្ងន់សំខាន់ៗ។<ref name="Miller 2024">{{cite book |last=Miller |first=Edward |chapter=Points of Departure – The Global and Local Origins of the Vietnam War |pages=8–23 |editor-last=Miller |editor-first=Edward |title=The Cambridge History of the Vietnam War, Volume I: Origins |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316225240.002 |doi-access= |isbn=9781316225240 }}</ref>{{rp|២១}} ===របបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧)=== {{See also|វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា}} របបរដ្ឋាភិបាលឌៀមបានធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពក្នុងចំណោមប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងទូទៅ និងពី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី|រដ្ឋបាលខេនណឹឌី]] ដោយសារតែការគ្រប់គ្រងដឹកនាំស្ថានការណ៍មិនល្អទាក់ទិននឹងសកម្មជនព្រះពុទ្ធសាសនា និងការបរាជ័យក្នុងសមរភូមិក្រោមថ្វីដៃវៀតកុង។ នៅក្នុងនោះ អាជ្ញាធររដ្ឋបាលឌៀមបានបើក[[ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារហ្វេហ្វាត់ដាំន|ការបាញ់ប្រហារ]]ទៅលើក្រុមអ្នកបាតុករដោយផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សប្រាំបួននាក់ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យផ្ទុះ[[វិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា]]ឡើង ក៏ដូចជាបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនលើកច្រើនកន្លែង។ ស្ថានភាព​បានបន្តវិវត្ត​ដល់​កម្រិត​ធ្ងន់ធ្ងរ​នៅ​ពេល​ដែល​[[កងទ័ពនៃកងកម្លាំងពិសេសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|កងកម្លាំង​ពិសេស]]​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ចូល[[ការវាយឆ្មក់វត្តអារាមសាឡឺយ|វាយ​ឆ្មក់]]​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​អារាម​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ដែលបណ្ដាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់បាត់បង់ជីវិតប្រមាណរាប់​រយ​នាក់។ ទីបំផុត លោកឌៀមត្រូវ​បានដកអំណាច​តាមរយៈ​[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦|រដ្ឋប្រហារ​មួយ]]​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣ ក្រោយពីមាន​ការ​យល់ព្រម​ដោយ​សម្ងាត់​ពី​អាមេរិក។ ការទម្លាក់ឌៀមចេញពីអំណាច ក៏ដូចជា[[ការចាប់ខ្លួន និងឃាតកម្មលើង៉ូ ឌិញឌៀម|ឃាតកម្មលើរូបលោក]] បានបង្កឱ្យកើតមានអស្ថិរភាពនយោបាយ និងការធ្លាក់ធម្មានុរូបភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងសៃហ្គន។ លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតី មុនពេលលោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងដោយ[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤|រដ្ឋប្រហារមួយទៀត]]នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤ ដោយលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន ខាញ់]]។ បន្ទាប់មក លោក[[ហ្វាន់ ខាកស៊ូ]]ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី ប៉ុន្តែអំណាចនយោបាយពិតគឺស្ថិតក្នុងដៃរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍ខាញ់ទៅវិញទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ [[ឧប្បត្តិហេតុឈូងសមុទ្រតុងកឹង]]នៃថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៤ បានបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិកចូលអន្តរាគមន៍នៅក្នុងសង្គ្រាមដោយផ្ទាល់ ហើយគិតត្រឹមចុងឆ្នាំនោះ កងទ័ពអាមេរិកជិត ២០០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកវៀតណាម។ ខាញ់បានព្យាយាមឆក់ឱកាសពីវិបត្តិនេះដោយតាក់តែង[[ធម្មនុញ្ញវ៉ុងតាវ]]ឡើង ពោលជារដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលនឹងកាត់បន្ថយសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនិងប្រមូលផ្តុំអំណាចមកនៅក្រោមបាតជើងលោក ប៉ុន្តែវាត្រូវបានរំសាយទៅវិញក្រោយត្រូវប្រឈមនឹងការតវ៉ាបាតុកម្មនិងកូដកម្មពីមហាជន។ រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងចំនួនពីរត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៦៤|ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៤]] និង[[រដ្ឋប្រហារវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៥|ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៥]] ដែលរដ្ឋប្រហារចុងក្រោយនេះបានប្រព្រឹត្តិទៅដោយជោគជ័យ នាំឱ្យសេនាប្រមុខទ័ពអាកាស លោក[[ង្វៀន កាវកី]]ឡើងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ខណៈលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]]បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋ។ ===សាធារណរដ្ឋទីពីរ (១៩៦៧–១៩៧៥)=== [[File:Woman casting ballot in 1967 South Vietnamese elections.jpg|thumb|upright|ស្ត្រីម្នាក់កំពុងបោះសន្លឹកឆ្នោតចូលក្នុងហឹបឆ្នោតក្នុងកំឡុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៧]]]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់គី​និងធៀវ វៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថេរភាពនយោបាយឡើងវិញ ខណៈកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តបានពង្រឹកម្តងទៀត ប៉ុន្តែសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋវិញនៅតែស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងដូចមុនដដែរ។ ដោយត្រូវរងសម្ពាធពីអាមេរិក ពួកគេបានសម្រេចចិត្តប្រកាសរៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី និងតំណាងរាស្ត្រសម្រាប់ស្ថាប័ននីតិបញ្ញត្តិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៧ ដោយធៀវបានជាប់ឆ្នោតបន្តជាប្រធានាធិបតីជាមួយនឹងសំឡេងគាំទ្រ ៣៤%។ រីឯ[[ការបោះឆ្នោតសភាវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៦៧|ការបោះឆ្នោតសភា]]វិញបានប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៦៧។ នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៨ [[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] និងវៀតកុងបានរំលោភបទឈប់បាញ់ដោយប្រទូសរ៉ាយចំថ្ងៃពិធីបុណ្យ[[តេត]] (បុណ្យចូលឆ្នាំចិន)។ [[ការវាយលុកតេត|ប្រតិបត្តិការវាយលុកកំឡុងបុណ្យតេតនេះ]]មិនបានបំពេញសម្រេចគោលដៅរបស់ពួកកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែវាបានបង្ហាញថា​ វៀតណាមកុម្មុយនីស្តនៅតែមានកម្លាំងនិងសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកយុទ្ធនាការវាយលុកធំៗ។ ដោយមើលឃើញដូច្នេះ [[រីឆាដ​និចសុន|រដ្ឋបាលនិចសុន]]ក៏បានណែនាំគោលនយោបាយ[[វៀតណាមូបនីយកម្ម]] ដើម្បីកាត់បន្ថយអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ហើយដើម្បីបើកផ្លូវផ្ដើមការចរចាជាមួយវៀតណាមខាងជើងដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ នៅចន្លោះពីខែមេសាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧០ កងកម្លាំងអាមេរិកនិងវៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|ការវាយប្រហារជាបន្តបន្ទាប់]]ទៅលើមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើង/វៀតកុងនៅក្នុងទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។ នៅក្នុងខែកុម្ភៈ/មីនា ឆ្នាំ១៩៧១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបើក[[ប្រតិបត្តិការឡាំសឺន ៧១៩|ការឈ្លានពាន]]វាយមូលដ្ឋានទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅក្នុងប្រទេសឡាវ ប៉ុន្តែត្រូវវៀតណាមខាងជើងវាយខ្ទប់វិញ ដោយគេបានចាត់ទុកវានេះថាជាការបរាជ័យដ៏ធំមួយនៃគោលនយោបាយវៀតណាមូបនីយកម្ម។ ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយមិនមានសំឡេងប្រឆាំងនៅក្នុងការ[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧១|បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រធានាធិបតី]]នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧១។ វៀតណាមខាងជើងវិញបានចាប់ផ្តើមបើក[[យុទ្ធនាការវស្សាន–និទាឃរដូវ|ការឈ្លានពាន]]លើវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧២ មុនពេលត្រូវបានរុញច្រានថយទៅវិញនៅខែតុលាក្រោយអាមេរិកបានជួយគាំទ្រកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងតាមផ្លូវអាកាស។ ====ឆ្នាំចុងក្រោយ៖ ១៩៧៣–១៩៧៥==== ស្របទៅតាម[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស]] ដែលបានចុះនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងកម្លាំងយោធាសហរដ្ឋអាមេរិកក៏បានដកខ្លួនចេញពីវៀតណាមខាងត្បូងនៅចុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈកងកម្លាំងកុម្មុយនីស្តទាំងប៉ុន្មានដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យបន្តឈរជើងដោយមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងឡើយ។ មេដឹកនាំវៀតណាមខាងជើងបានរំពឹងថាលក្ខខណ្ឌក្នុងបទឈប់បាញ់នោះនឹងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍ឱ្យសាមីខ្លួនមានប្រៀបជាងគូសត្រូវ។ កំឡុងពេលដែលកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងបានវាយរុញច្រានវៀតកុងឱ្យឃ្លៀតចេញពីទីក្រុងសៃហ្គនបណ្ដើរៗ ហើយដើម្បីទប់ទល់នឹងវៀតណាមខាងត្បូងវិញនោះ វៀតណាមខាងជើងក៏បានរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រចម្បាំងថ្មីតាមរយៈការកោះហៅកិច្ចប្រជុំសំខាន់ៗនៅទីក្រុងហាណូយក្នុងកំឡុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ នេះយោងតាមលោក[[ជិន វ៉ាន់ចា]]។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំទាំងនោះ គេបានរៀបចំផែនការពង្រឹងពង្រីកផ្លូវលំហូជីមិញ និងរចនាសម្ព័ន្ធភស្តុភារផ្សេងៗទៀត ដែលនឹងឱ្យវៀតណាមខាងជើងមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបើកវគ្គឈ្លានពានថ្មីចូលវៀតណាមខាងត្បូង ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៣ លោកប្រធានាធិបតីនិចសុនបានមានប្រសាសន៍ថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចូលអន្តរាគមន៍យោធាវិញ ប្រសិនបើភាគីកុម្មុយនីស្តហ៊ានរំលោភលើបទឈប់បាញ់។ សម្ដីរបស់លោកបានទាក់ទាញនូវប្រតិកម្មអវិជ្ជមានពីសាធារណជនអាមេរិក ហើយនៅថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកក៏បានអនុម័តវិសោធនកម្មច្បាប់ថ្មី ដើម្បីហាមឃាត់ការនូវដំណើរអន្តរាគមន៍ណាមួយចូលក្នុងសង្គ្រាមវិញ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣|ការផ្ទុះឡើងនៃតម្លៃប្រេង]]នៅកំឡុងខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ បានបង្កជាផលវិបាកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite book |last=Cooper |first=Andrew Scott |title=The Oil Kings: How the U.S., Iran, and Saudi Arabia Changed the Balance of Power in the Middle East |url=https://archive.org/details/oilkingshowusira0000andr |date=2011 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |page=[https://archive.org/details/oilkingshowusira0000andr/page/205 205] }}</ref> ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចជាក់ស្ដែងមួយគឺករណីដែលរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងខ្វះលទ្ធភាពបើកប្រាក់ខែដល់ទាហានរបស់ខ្លួន ហើយបានដាក់កំហិតលើការបម្រើបម្រាស់ប្រេងឥន្ធនៈនិងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាចំនួនពីរលើកដែលបណ្តាលឱ្យទាហានវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥៥ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត លោកប្រធានាធិបតីធៀវក៏បានប្រកាសនៅថ្ងៃទី៤ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៤ ថា សង្គ្រាមបានចាប់ផ្តើមម្តងទៀតហើយ រីឯកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសក៏អស់សុពលភាពដែរ។ ក្នុងកំឡុងរយៈពេលនៃធរមានបទឈប់បាញ់ ចំនួនមនុស្សស្លាប់និងរបួសដោយអាវុធនៅវៀតណាមខាងត្បូងមានជាង ២៥,០០០ នាក់។<ref>{{Cite web |title=This Day in History 1974: Thieu announces war has resumed |url=http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225151920/http://www.history.com/this-day-in-history.do?action=Article&id=1592 |archive-date=25 February 2009}}</ref> នៅកំឡុងខែដដែរនោះ យោធាចិនបានវាយប្រហារកងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល|ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាសែល]] ដោយដណ្តើមគ្រប់គ្រងកោះទាំងនោះបានដោយជោគជ័យ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៧៤ លោកនិចសុនត្រូវបង្ខំខ្លួនលាលែងពីតំណែងដោយសារតែ[[រឿងអាស្រូវវ៉ាធើហ្កេត]] (Watergate) ខណៈសភាអាមេរិកបានបោះឆ្នោតកាត់បន្ថយជំនួយចំពោះវៀតណាមខាងត្បូងពី ១ ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំមកត្រឹម ៧០០ លានដុល្លារ។ កំឡុងពេលនេះដែរ ផ្លូវលំហូជីមិញ ដែលធ្លាប់ជាផ្លូវឆ្លងកាត់ឡើងចុះភ្នំកណ្ដាលព្រៃព្រឹក្សា ត្រូវបានអភិវឌ្ឍក្លាយជាផ្លូវវិថីក្រាលថ្មកៅស៊ូដែលអាចបើកបរយានជំនិះបានដោយស្រួល ប្រកបជាមួយនឹងស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈ។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៤ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើក[[សមរភូមិហ្វឿកឡុង|ការឈ្លានពានចូលខេត្តហ្វឿកឡុង]]របស់វៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីតេស្តសាកល្បងកម្លាំងប្រយុទ្ធនិងឆន្ទៈនយោបាយវៀតណាមខាងត្បូង និងថាតើសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងឆ្លើយតបដោយកម្លាំងយោធាឬអត់។ ដោយគ្មានជំនួយយោធាពីអាមេរិក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងគឺខ្វះសមត្ថភាពទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននោះ ហើយជាលទ្ធផល កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានវាយកាន់កាប់ភូមិស្រុកជាច្រើននៅជុំវិញទីរួមខេត្តហ្វឿកឡុងដោយជោគជ័យ និងបានធ្វើឱ្យកម្លាំងឈរជើងវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុខេត្តនេះធ្លាក់ចុះខ្សោយ។ ប្រធានាធិបតីធៀវក្រោយមកបានបញ្ជាឱ្យដកទ័ព បោះបង់ខេត្តហ្វឿកឡុងចោលនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចុងក្រោយ ក្រុងហ្វឿកឡុងបានក្លាយជាទីរួមខេត្តនៅលើទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដំបូងគេដែលបានធ្លាក់ទៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាម។<ref>{{Cite book |last=Conboy |first=Kenneth |url=https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |title=The NVA and Viet Cong |date=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-78096-766-0 |access-date=9 July 2026 |archive-date=12 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612055546/https://books.google.com/books?id=cyvDCwAAQBAJ&q=Phuoc+Long+and+PAVN&pg=PT49 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយលុកនៅ[[សមរភូមិបួនម៉ាធួត|បួនម៉ាធួត]]ក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល។ កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមការពារនិងវាយបកវិញដែរតែមិនបានជោគជ័យ ព្រោះតែខ្លួនមានកម្លាំងបម្រុងតិច ក៏ដូចជាកង្វះខាតគ្រឿងបន្លាស់និងគ្រាប់រំសេវផង។ ជាលទ្ធផល ធៀវបានបញ្ជាឱ្យដកកងអង្គភាពសំខាន់ៗចេញពីតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍យោធាកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនឡើងៗ ហើយទាហានខ្លួនក៏ចាប់ផ្ដើមបាត់បង់ស្មារតីជឿទុកចិត្តលើថ្នាក់ដឹកនាំគេបណ្ដើរៗដែរ។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀតនោះ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបើកការវាយប្រហារពីចេញភាគខាងជើងនិងកើត ពោលចេញពីមូលដ្ឋានទ័ពពួកគេក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងឡាវ ដោយវាយដណ្តើមបាន[[យុទ្ធនាការហ្វេ–ដាណាង|ទីក្រុងហ្វេនិងដាណាង]] មុនពេលបន្តរុលបន្ថែមឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូង។ ខណៈដែលស្ថានភាពយោធាកាន់តែពិបាក កងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងជាច្រើននាក់បានសម្រេចចិត្តរត់ចោលជួរ។ មកដល់ដើមខែមេសា កម្លាំងវៀតណាមកុម្មុយនីស្តបានលុកលុយស្ទើរតែ ៣/៥ នៃទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងទៅហើយ។ លោកប្រធានាធិបតីធៀវបានស្នើសុំជំនួយពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[ជេរ៉ល់ដ៍ ហ្វដ]] ប៉ុន្តែព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមិនព្រមបញ្ចេញថវិកាបន្ថែមជាជំនួយដល់វៀតណាមខាងត្បូងនោះឡើយ ហើយណាមួយ ច្បាប់ដែលទើបអនុម័តថ្មីបានចងដៃរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកមិនឱ្យចូលធ្វើអន្តរាគមន៍បន្ថែមនៅវៀតណាម។ ដោយអស់សង្ឃឹម លោកធៀវក៏បានកោះហៅលោកកាវកីឱ្យចេញពីនិវត្តន៍មកបម្រើការជាមេបញ្ជាការយោធាម្តងទៀត។ ====ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន៖ មេសា ១៩៧៥==== {{Main|ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|ប្រតិបត្តិការហ្វ្រីក្វឹនវីនដ៍}} [[File:Vietnamese UH-1 pushed over board, Operation Frequent Wind.jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រអាមេរិកទទេមួយគ្រឿងត្រូវបាននាវិករួមគ្នារុញទៅជ្រុងម្ខាងនៃនាវាដឹកយន្តហោះ ដើម្បីបើកកន្លែងសម្រាប់ឱ្យអ្នកដែលត្រូវជម្លៀសបន្ថែមទៀតបានចុះចត។]] ស្មារតីប្រយុទ្ធតតាំងរបស់ទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងរ៉ោករ៉ាកដុនដាប ខណៈពេលដែលកងទ័ពកុម្មុយនីស្តវៀតណាមកំពុងវាតទីកាន់កាប់ទឹកដីបន្ថែម បង្កៀកជិតរដ្ឋធានីសៃហ្គនពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ។ កិច្ខប្រឹងប្រែងបង្កើតរបាំងការពារចុងក្រោយត្រូវបានរៀបចំដោយ[[កងពលធំទី១៨ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលធំទី១៨]] នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុង[[សមរភូមិស៊ួនឡុក]]ចាប់ពីថ្ងៃទី៩–២១ ខែមេសា។ ប្រធានាធិបតីធៀវបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ មុនពេលភៀសខ្លួនរត់ទៅ[[តៃវ៉ាន់]]។ មុនពេលចាកចេញ លោកបានតែងតាំងអនុប្រធានាធិបតី លោក[[ជិន វ៉ាន់ហឿង]]ជាអ្នកស្នងតំណែងបន្តជាប្រធានាធិបតី។ លោកវ៉ាន់ហឿងបានកាន់អំណាចបានត្រឹមមួយសប្តាហ៍ប៉ុណ្ណោះ មុនពេលត្រូវសភាជាតិវៀតណាមខាងត្បូងបោះឆ្នោតផ្ទេរតំណែងប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ក៏ព្រោះតែគេមើលឃើញឧត្តមសេនីយ៍មិញជាឥស្សរជនមួយរូបដែលមានចិត្តគំនិតចង់ផ្សះផ្សាជាមួយភាគីខាងជើង ហើយណាមួយ គេសង្ឃឹមថា លោកអាចចរចារកដំណោះស្រាយដែលអំណោយផលជាងមុនដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាម។ ចំពោះភាគីវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគេមិនមានចំណាប់អារម្មណ៍ចរចាអ្វីនោះទេ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន កម្លាំងកុម្មុយនីស្តក៏បាន[[ការដួលរលំទីក្រុងសៃហ្គន|វាយចូលកាន់កាប់ទីក្រុងសៃហ្គន]]ដោយជោគជ័យ។ មិញក្រោយមកបានសុំចុះចាញ់ដោយព្រមប្រគល់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងដែលខ្លួននៅកាន់កាប់ទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។<ref>{{Cite web |title=Fall of Saigon - 1975 Year in Review - Audio - UPI.com |url=http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2/ |website=UPI |access-date=9 July 2026 |archive-date=28 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090428100111/http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1975/Fall-of-Saigon/12305821478075-2 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងកំឡុងពេលប៉ុន្មានម៉ោងមុនការប្រកាសសុំចុះចាញ់ សហរដ្ឋអាមេរិកបានធ្វើការជម្លៀសបុគ្គលិករដ្ឋាភិបាលអាមេរិកជាច្រើននាក់ ក៏ដូចជាមន្ត្រីសមាជិកជាន់ខ្ពស់នៃកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង និងជនស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ដែលគេមើលឃើញថាអាចត្រូវពួកកុម្មុយនីស្តទំនងធ្វើទុក្ខបុកម្នេញប្រសិនជាចាប់បាន។ ប្រជាជនដែលត្រូវបានជម្លៀសជាច្រើននាក់ត្រូវបានគេដឹកដោយផ្ទាល់តាមឧទ្ធម្ភាគចក្រទៅកាន់នាវាដឹកយន្តហោះជាច្រើនគ្រឿងដែលកំពុងទន្ទឹងរង់ចាំនៅឯនាយសមុទ្រក្បែរបណ្ដោយឆ្នេរប្រទេសវៀតណាម។ ===រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍=== {{Main|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង}} បន្ទាប់ពីសុំចុះចាញ់ប្រគល់ទីក្រុងសៃហ្គនទៅឱ្យកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ [[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នបដិវត្តន៍នៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]ក៏បានក្លាយជារដ្ឋាភិបាលផ្លូវការនៃវៀតណាមខាងត្បូង មុនពេលត្រូវបង្រួបបង្រួមបញ្ចូលគ្នាជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម ដើម្បីបង្កើត[[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]នៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦។<ref>{{Cite web |title=About Vietnam |url=http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 |access-date=9 July 2026 |website=vietnam.gov.vn/portal |archive-date=17 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217215154/http://www.vietnam.gov.vn/portal/page/portal/English/TheSocialistRepublicOfVietnam/AboutVietnam/AboutVietnamDetail?categoryId=10000103&articleId=10001012 }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== វៀតណាមខាងត្បូងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]]នៅភាគពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|កម្ពុជា]]នៅភាគនិរតី និងប្រទេស[[ថៃ]]តាម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]នៅភាគនិរតី។ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់ទំនាបឆ្នេរ តំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល និងតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ។ ល្វែងម៉ោងនៃវៀតណាមខាងត្បូងគឺដើរលឿនជាងវៀតណាមខាងជើងមួយម៉ោង ពោលគឺវៀតណាមខាងត្បូងប្រកាន់ល្វែងម៉ោង [[UTC+០៨]] ដែលជាតំបន់ម៉ោងតែមួយគ្នាដូចនឹងប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] [[ប្រ៊ុយណេ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] [[សិង្ហបុរី]] ចិន តៃវ៉ាន់ និងអូស្ត្រាលីខាងលិច។ ក្រៅពីទឹកដីចម្បងនៅដីគោក សាធារណរដ្ឋវៀតណាមក៏គ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែល]] និង[[ប្រជុំកោះស្ព្រែតលី|ស្ព្រែតលី]]ផងដែរ។ ប្រទេសចិនបានវាយកាន់កាប់ប្រជុំកោះប៉ារ៉ាស៊ែលទាំងមូលនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤ បន្ទាប់ពីកងទ័ពជើងទឹកវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមវាយប្រហារលើផ្នែកកោះដែលស្ថិតក្រោមប្រទេសចិន។ ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== វៀតណាមខាងត្បូងជាឯកត្តរដ្ឋ<ref name="Unitary 1">{{cite web |last1=A. JOINER |first1=CHARLES |last2=VAN THUAN |first2=NGUYEN |date=June 1962 |title=PUBLIC ADMINISTRATION IN THE SAIGON METROPOLITAN AREA |url=https://vietnamproject.archives.msu.edu/recordFiles/159-547-3742/UA17-95_000585.pdf |publisher=MICHIGAN STATE UNIVERSITY }}</ref><ref name="Unitary 2">{{cite web |title=Organizing Bureaucrats: South Viet Nam's National Revolutionary Civil Servants' League |url=https://www.jstor.org/stable/3023589 |author1=Charles A. Joiner |author2=Roy Jumper |publisher=JSTOR }}</ref> និងមជ្ឈការនិយម<ref name="Centralized 1">{{cite web |title=The Situation in South Vietnam |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/DOC_0000874872.pdf |date=17 September 1963 |publisher=Central Intelligence Agency |format=PDF }}</ref><ref name="Centralized 2">{{cite web |title=Examining the Leaders of North and South Vietnam |url=https://www.dummies.com/article/academics-the-arts/history/world/examining-the-leaders-of-north-and-south-vietnam-200157/ |publisher=For Dummies }}</ref> ដែលបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើនលើកច្រើនសារកាលនៅមានអត្ថិភាព។ ពីដំបូង ព្រះចៅ[[បាវ ដាយ]]បានបម្រើការជាព្រះប្រមុខរដ្ឋវៀតណាម នៅពេលដែលប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ មុនពេលព្រះអង្គត្រូវបានគេដកចេញ។ នយោបាយក្នុងស្រុកនៅសាធារណរដ្ឋវៀតណាមបានឆ្លងកាត់ការវិវត្តន៍ដ៏ច្របូកច្របល់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ដោយផ្លាស់ប្តូរពីរបបផ្តាច់ការ (១៩៥៥–១៩៦៣) ទៅរបបសឹកយោធា (១៩៦៣–១៩៦៧) និងទីបំផុតទៅជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ (១៩៦៧–១៩៧៥)។<ref name="Voices">{{cite book |last1=Taylor |first1=K. W. |chapter=Voices from the South |in1=Taylor |year=2015 |id=2015a }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង៉ូ ឌិញឌៀម]]បានរៀបចំប្រជាមតិមួយដើម្បីសម្រេចថាតើរដ្ឋវៀតណាមនឹងនៅបន្តប្រកាន់ប្រព័ន្ធរាជាធិបតេយ្យ ឬផ្លាស់ប្ដូរទៅជាសាធារណរដ្ឋ។ រចនាបទនៃប្រជាមតិនោះមាននិន្នាការគាំទ្រសាធារណរដ្ឋតាំងពីដំបូង ពោលនៅពេលប្រកាសលទ្ធផល​ គេមិនត្រឹមតែឃើញថាមានសំឡេងគាំទ្រសាធារណរដ្ឋលើសលប់រហូតដល់ទៅ ៩៨% ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែចំនួនសំឡេងឆ្នោតមានច្រើនជាងចំនួនអ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតសរុបរហូតដល់ទៅ ៣៨០,០០០ សំឡេង។ ឧទាហរណ៍នៅទីក្រុងសៃហ្គន លោកឌៀមត្រូវបានគេប្រកាសថាទទួលបានសំឡេងគាំទ្រដល់ទៅ ១៣៣%។ យ៉ាងណា លទ្ធផលប្រជាមតិនៅតែមានគេទទួលស្គាល់ ហើយឌៀមក៏បានប្រកាសរូបលោកជាប្រធានាធិបតីនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដែលទើបបង្កើតថ្មី។ នៅក្រោមរបបដឹកនាំរបស់លោកក្នុងរយៈពេលប្រាំឆ្នាំដំបូង វិស័យនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូងបានឆ្លងកាត់ការវិវឌ្ឍ​ និងអភិវឌ្ឍជោគជ័យដោយរលូន ក៏ប៉ុន្តែបើក្រឡេកទៅមើលលក្ខណៈរបៀបដឹកនាំរបស់ឌៀមវិញគឺប្រៀបបានដូចនឹងមេដឹកនាំផ្ដាច់ការម្នាក់អញ្ចឹង។<ref>''Encyclopedia Britannica Online'' (2025) [1998], "[https://www.britannica.com/biography/Ngo-Dinh-Diem Ngo Dinh Diem]": "Ngo Dinh Diem... served as president, with dictatorial powers, of what was then South Vietnam, from 1955 until his assassination."</ref> ដោយប្រើប្រាស់អំណាចផ្ដាច់មុខដែលខ្លួនមាន លោកបានយកទស្សនៈបុគ្គលផ្ទាល់ខ្លួនទៅបញ្ចូលក្នុងគោលនយោបាយជាតិដោយចាត់ទុកវាថាជាផ្លូ​​វមធ្យោបាយទីបី (ឬកណ្ដាល) "រវាងសមូហភាពម៉ាក្សនិយម និងមូលធនបុគ្គលនិយមលោកខាងលិច"។<ref>{{cite book|title=Beyond Political Skin:Colonial to National Economies in Indonesia and Vietnam (1910s-1960s)|isbn=9789811337116|publisher=Springer Nature Singapore|author1=Phạm Văn Thuỷ|date=January 2019 |page=65}}</ref><ref>{{cite book|page=17|title=Reading South Vietnam's Writers: The Reception of Western Thought in Journalism and Literature|isbn=9789819910434|publisher=Springer Nature Singapore|year=2023}}</ref> ថ្វីបើឌៀមនិងបក្សពួកលោកបានយល់ស្របថា សាធារណរដ្ឋវៀតណាមពិតជាត្រូវការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរួមប្រឆាំងកុម្មុយនីស្តមែន ប៉ុន្តែគំនិតអំពីលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងសាមគ្គីភាពរបស់គេគឺខុសគ្នាឆ្ងាយនឹងទស្សនៈទូទៅធម្មតា ពោលគឺឌៀមមើលឃើញថា ដើម្បីអភិវឌ្ឍសក្តានុពលរបស់មនុស្សតាមលំនាំប្រជាធិបតេយ្យគឺយើងត្រូវចាប់ផ្តើមផ្ដោតលើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាមុនសិន ទើបបានធ្វើសេរីភាវូបនីយកម្មនយោបាយក្រោយ។ លោកបានអះអាងបន្ថែមទៀតថា ប្រជាជនវៀតណាមភាគច្រើនគឺនៅក្រីក្រខ្លាំង មិនគួរអាចប្រកាន់អនុវត្តសិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយបានពេញលេញទេ ដូច្នេះការអភិវឌ្ឍធនធានសម្ភារៈគឺត្រូវតែមានមុនជាចាំបាច់។{{sfn|Tran|2022|page=123}} ដោយសារការបិទសិទ្ធិសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋនេះឯង ទើបបានជាប្រជាប្រិយភាពឌិញចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះ ហើយដើម្បីទប់ស្កាត់ការធ្លាក់ចុះប្រជាប្រិយភាពបន្ថែម ឌិញក៏បានប្រើអំណាចនយោបាយបង្ក្រាបគាបសង្កត់ ជាពិសេសតាមការអនុវត្តគោលនយោបាយផ្សេងៗដូចជា [[កម្មវិធីយុទ្ធសាស្ត្រភូមិតូច]]ជាដើម។ ដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក និង[[ទីភ្ញាក់ងារស៊ើបការណ៍កណ្ដាល|សេអ៊ីអា]] មន្ត្រីយោធាវៀតណាមខាងត្បូងដឹកនាំដោយនាយឧត្តមសេនីយ៍[[សឿង វ៉ាន់មិញ]]បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទម្លាក់ឌៀមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣ ដោយឌៀមក្រោយមកត្រូវបានគេធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលភ្លាមៗក្រោយបាត់បង់អំណាច។ ក្រុមយោធាបានកាន់កាប់រដ្ឋាភិបាលជាបណ្តោះអាសន្នមួយរយៈពេលខ្លីមុនពេលនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន ខាញ់បានធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយទៀតទម្លាក់មិញនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៤។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៥ រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលកំពុងមានវិវាទផ្ទៃក្នុងបានសម្រេចចិត្តប្រគល់អំណាចទៅឱ្យយោធាកាន់កាប់វិញ ដោយសង្ឃឹមថាវានឹងអាចស្ដារស្ថិរភាពនិងសាមគ្គីភាពជាតិម្តងទៀត។ សភាធម្មនុញ្ញដែលទើបបានជ្រើសតាំង រួមទាំងតំណាងនៃគ្រប់សាខាយោធាទាំងអស់ បានសម្រេចចិត្តប្តូរប្រព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេសទៅប្រកាន់ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី។ ដំបូងឡើយ ក្រុមយោធាបានបរាជ័យក្នុងការស្ដារស្ថិរភាព ដោយសារជម្លោះផ្ទៃក្នុងនិងកង្វះបទពិសោធន៍នយោបាយបានបង្កឱ្យក្រុមផ្សេងៗក្នុងជួរយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារប្រឆាំងគ្នាទៅវិញទៅមក បណ្ដាលឱ្យជួរថ្នាក់ដឹកនាំមានភាពវឹកវរខ្លាំង។ ស្ថានការណ៍ក្នុងជួរយោធាបានចាប់ផ្ដើមមានស្ថិរភាពឡើងវិញនៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៦៥ ក្រោយពេលដែលមេបញ្ជាការកងទ័ពអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម លោក[[ង្វៀន កៅកី]]បានឡើងកាន់អំណាចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ដោយមានលោកនាយឧត្តមសេនីយ៍ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាប្រមុខរដ្ឋ។ ក្នុងនាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រី កីបានពង្រឹងអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋាភិបាល និងបានដឹកនាំប្រទេសដោយប្រើកណ្តាប់ដៃដែក។<ref name="Farber">{{Cite book |last=David Farber |title=The Sixties Chronicle |url=https://archive.org/details/sixtieschronicle0000unse |publisher=Legacy Publishing |year=2004 |isbn=978-1-4127-1009-1}}</ref>{{rp|273}} ដោយតែងតែមានទឹកចិត្តសរសើរវប្បធម៌លោកខាងលិចមួយចំនួនជាសាធារណៈ<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} កីបានទទួលការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាមេរិកនិងបណ្ដាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិកផ្សេងៗទៀត<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ការមន្ទិលសង្ស័យក្នុងចំណោមមន្ត្រីបស្ចិមលោកបានចាប់ផ្ដើមឮរំពងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៦ ទាក់ទិននឹងសមត្ថភាពកីក្នុងការរក្សាស្ថិរភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូង។<ref name=Farber/>{{rp|២៦៤}} ជាមេដឹកនាំដ៏ឃោរឃៅម្នាក់ កីត្រូវបានជនរួមជាតិស្អប់ខ្ពើមរអា។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ភាពឃោរឃៅក្នុងការដឹកនាំរបស់លោកត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញច្បាស់ៗនៅដើមឆ្នាំ១៩៦៦ នៅពេលដែលព្រះសង្ឃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយអង្គព្រះនាម[[ធិច ឈីក្វាង]]បានដឹកនាំ[[ការបះបោរព្រះពុទ្ធសាសនា|បាតុកម្មបះបោរ]]នៅឯស្រុកកំណើតព្រះអង្គក្នុងក្រុងដាណាង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} ការបះបោរនោះត្រូវបានបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃតាមបញ្ជារបស់កី ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ កីក៏បានបន្តយុទ្ធនាការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពុទ្ធសាសនិកជននៅទូទាំងប្រទេសថែមទៀតផង។<ref name=Farber/>{{rp|២៧៣}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ កីបានសម្រេចចិត្តបង្កើតរដ្ឋាភិបាលតំណាងមួយ និងផ្តល់សច្ចាប័នលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដោយផ្អែកលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើការផ្ដល់សិទ្ធីសេរីភាពប្រជាពលរដ្ឋជាដើម។ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន គេនៅមិនទាន់ដឹងពីហេតុផលច្បាស់លាស់នៅពីក្រោយការធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មរបស់កីនោះទេ ពោលគ្មានការដាក់សម្ពាធអ្វីពីអាមេរិកទាក់ទិននឹងប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម ហើយសង្គមស៊ីវិលវិញក៏គ្មានសំឡេងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការអំពាវនាវឱ្យមានការផ្លាស់ប្ដូរនោះដែរ។<ref name="rv">{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/Republican_Vietnam_1963_1975/Ud3QEAAAQBAJ?&pg=PA65 | title=Republican Vietnam, 1963–1975 | website=Google Books | author1=David L. Prentice | author2=George J. Veith | author3=Thanh Cam Hoang | author4=Phạm Thị Hồng Hà | author5=Trương Thùy Dung}}</ref> លើសពីនេះទៀតនោះ កីគឺដូចគ្នានឹងមេដឹកនាំយោធាដទៃៗដែរអញ្ចឹង ពោលគឺរូបលោកផ្ទាល់មិនបានឱ្យតម្លៃដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យទេ ហើយជឿថា របបដឹកនាំផ្តាច់ការគឺវាចាំបាច់ដើម្បីបន្តរក្សាអត្ថិភាពវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>Veith, George J. Drawn Swords in a Distant Land: South Vietnam's Shattered Dreams. Encounter Books, 2021, pg. 340</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ [[ឯកសភា|ប្រព័ន្ធឯកសភា]]របស់វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានប្ដូរជំនួសវិញដោយ[[ទ្វេសភា|ប្រព័ន្ធទ្វេសភា]] ដែលមានសភាតំណាងរាស្ត្រជាសភាជាន់ទាប (Hạ Nghị Viện) និងព្រឹទ្ធសភាជាសភាជាន់ខ្ពស់ (Thượng Nghị Viện) ហើយលើសពីនេះ ការបោះឆ្នោតជាលើកដំបូងនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីក៏គ្រោងនឹងរៀបចំឡើងដែរ។ ក្រុមពួកយោធាបានតែងតាំងលោកង្វៀន វ៉ាន់ធៀវជាបេក្ខជនតំណាងឱ្យពួកគេ ហើយធៀវក៏បានជាប់ឆ្នោតជាលទ្ធផលដោយប្រមូលបានសំឡេងគាំទ្រមួយភាគធំនៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលបានចាត់ទុកយ៉ាងទូលំទូលាយថាមិនសុក្រឹតសុចរិត។<ref name="Karnow"/> ថ្វីបើសិទ្ធិសេរីភាពនៅក្រោមប្រព័ន្ធថ្មីនេះមានភាពទូលំទូលាយខ្លាំងជាងប្រព័ន្ធមុនៗមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា អំណាចនយោបាយនៅតែស្ថិតក្រោមយោធាដដែរ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ធៀវក៏បានបង្រួបបង្រួមអំណាចឱ្យស្ថិតក្រោមបាតជើងខ្លួនស្រដៀងទៅនឹងមេដឹកនាំមុនៗដូចគ្នា។ ចំណុចដែលខុសពីមុននោះគឺវត្តមាននៃបណ្ដាអង្គការសង្គមស៊ីវិលដ៏មានឥទ្ធិពល ដែលព្យាយាមបកអាក្រាតរាល់ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលដែលមានទំនោរឆ្ពស់ទៅរកភាពផ្ដាច់ការ។ ដោយកត្តានេះហើយ ជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំចុងក្រោយ ក្រុមពួកមេដឹកនាំនយោបាយនិងសាសនាតាមរយៈស្ថាប័នសង្គមស៊ីវិលបានប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាពនយោបាយដែលខ្លួនមានប៉ុន្មានដើម្បីអំពាវនាវឱ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ធ្វើសង្គ្រាម និងប្រកួតប្រជែងដើម្បីដណ្ដើមឥទ្ធិពលគ្នានៅក្នុងសង្គមមួយដែលបែកបាក់សាមគ្គីស្ទើរខ្សត់។ និយាយជារួម នៅក្នុងឆ្នាំចុងក្រោយ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេសម្ដៅថា "មានភាពផ្តាច់ការបង្កឱ្យខូចប្រជាប្រិយភាពនិងសាមគ្គីភាព ហើយមានប្រជាធិបតេយ្យតែគ្មានប្រសិទ្ធភាព"។<ref>{{Cite web | url=https://eprints.whiterose.ac.uk/id/eprint/223928/1/Sean%20Fear%20-%20Saigon%20War%20Politics%201968-1975%20Full%20Draft.pdf | author=Fear, S. | year=2024 | title=5 - Saigon War Politics, 1968-1975 | website=eprints.whiterose.ac.uk}}</ref><ref name="rv"/><ref>{{Cite web | url=https://www.google.com/books/edition/The_ARVN_and_the_Fight_for_South_Vietnam/62lCEAAAQBAJ?&pg=PA166 | title=The ARVN and the Fight for South Vietnam | website=Google Books}}</ref> ធៀវបានជាប់ឆ្នោតម្តងទៀតដោយស្ទើរតែគ្មានសំឡេងជំទាស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១ ដោយទទួលបានសំឡេងគាំទ្រខ្ពស់ដ៏គួរឱ្យសង្ស័យ ៩៤% ពីអ្នកបោះសន្លឹកឆ្នោត ៨៧%។ ធៀវបានបន្តដឹកនាំរហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃសង្គ្រាម ដោយបានលាលែងពីតំណែងនៅថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ អនុប្រធានាធិបតី លោកជិន វ៉ាន់ហឿងបានឡើងកាន់អំណាចបន្តបានរយៈពេលមួយសប្តាហ៍ ដោយនៅថ្ងៃទី២៧ ខែមេសា សភាទាំងពីរថ្នាក់បានបោះឆ្នោតផ្ទេរអំណាចប្រធានាធិបតីទៅឱ្យលោកសឿង វ៉ាន់មិញ ដោយរូបលោកត្រូវជាប្រធានាធិបតីចុងក្រោយនៃប្រទេសមួយនេះ និងជាអ្នកដែលបានសុំចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌទៅកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ថ្វីបើកម្លាំងសង្គមស៊ីវិលចម្រុះ ដូចជាពុទ្ធសាសនិកជន កាតូលិក និងនិស្សិតនៅវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនត្រូវបែកបាក់គ្នាមែន ប៉ុន្តែយ៉ាងណា វានៅតែមានភាពសកម្មនិងឥទ្ធិពលច្រើននៅក្នុងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្រុមពួកគេនេះហើយដែលបានជួយឱ្យកើតមានដំណើរប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្ម លើកកម្ពស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី និងជំរុញឱ្យមានការរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Wsrd">{{Harvc |last1=Luu |first1=Trinh M. |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, the Second Republic, and the Diaspora |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៤}} ក្រោយពីប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យថ្មីបានប្រកាស ភាពតានតឹងរវាងស្ថាប័នសារព័ត៌មាននិងរដ្ឋាភិបាលគឺនៅតែកើតមានដែរ តែទោះជាយ៉ាងណា ការគាបសង្កត់សេរីភាពប្រជាជនដោយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងនៅចំណុចនេះអាចចាត់ទុកបានថាធូរស្រាលជាងនៅតាមបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីដទៃទៀតដែលមានសហរដ្ឋអាមេរិកគាំទ្រ រួមមានដូចជា ប្រទេសថៃ តៃវ៉ាន់ និងកូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។<ref name="Press">{{Harvc |last1=Hoang |first1=Thanh |last2=Vu |first2=Tuong |chapter=War, Nation-Building, and the Role of the Press in the Second Republic |in1=Luu |in2=Vu |year=2023 }}</ref>{{Rp|៦៧–៦៩}} នៅក្នុងសម័យសាធារណរដ្ឋទីពីរ គេសង្កេតឃើញថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យតំណាងគឺកំពុងផ្ដល់ស្ថិរភាពខ្លាំងជាងការប្រមាណ។ ប្រជាពលរដ្ឋមកពីគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានសង្គមដូចជាគ្រូបង្រៀន អ្នកសារព័ត៌មាន អ្នកនយោបាយ សហគ្រិន មន្ត្រីរដ្ឋបាល មេធាវី ចៅក្រម មន្ត្រីយោធា និងអ្នកការទូតជាដើម បានចូលរួមកម្លាំងធ្វើការដើម្បីបង្កើតប្រព័ន្ធរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយដែលមានមូលដ្ឋានលើការបោះឆ្នោតបើកចំហរអមដោយស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការដ៏ប្រសិទ្ធភាព។<ref name="Voices"/>{{Rp|១, ៤}} និយាយជារួម ដូចដែលលោកភីធើរ ហ្ស៊ីណូមែនបានសរសេរលើកឡើង៖ ខណៈដែលវៀតណាមខាងត្បូងជាគម្រោងមួយពោរពេញទៅដោយរបបផ្តាច់ការ យោធានិយម និងការពឹងផ្អែកលើជំនួយគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីអាមេរិក ផ្នែកមួយទៀតរបស់វាគឺមានសង្គមស៊ីវិលដ៏សកម្មស្វាហាប់ ជីវិតបញ្ញានិងវប្បធម៌ដែលមានផលិតភាពរស់រវើក និងវប្បធម៌នយោបាយដែលចាក់ឫសគល់ទៅក្នុងចលនានិស្សិតឯករាជ្យ សហជីពពលកម្ម និងសារព័ត៌មានក្រៅរដ្ឋាភិបាល ទោះជាអាជ្ញាធរវៀតណាមខាងត្បូង "មិនតែងតែគោរពវា" ក្ដី។<ref name="Moment">{{Harvc|last1=Zinoman|first1=Peter|chapter=A Republican Moment in the Study of Modern Vietnam|in1=Tran|in2=Vu|year=2022}}</ref>{{Rp|២៧–៣៣}} ===សិទ្ធិមនុស្ស=== នៅរវាងឆ្នាំ១៩៧៤ និងឆ្នាំ១៩៧៤ អង្គការ[[ហ្វ្រីឌឹមហោស]] (''Freedom House'') បានវាយពិន្ទុកម្រិតសេរីភាពនៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រឹម ៤.៥/៧ ពិន្ទុ (ពិន្ទុកាន់តែខ្ពស់ កម្រិតសេរីភាពកាន់តែទាប)។ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសជាច្រើនទៀតនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍នាពេលនោះ វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានកម្រិតសេរីភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សខ្ពស់ឆ្ងាយណាស់ (ពិសេសប្រៀបនឹងវៀតណាមខាងជើង) និងនៅក្នុងទិដ្ឋភាពជាច្រើនដូចជា សិទ្ធិសេរីភាពបុគ្គល សារព័ត៌មាន សាសនា និងសកម្មភាពវប្បធម៌នៅតំបន់ទីប្រជុំជន ដោយវៀតណាមខាងត្បូងឈរនៅពីក្រោយតែប្រទេសម៉ាឡេស៊ីមួយប៉ុណ្ណោះ។ បន្ថែមពីលើនេះ វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានចាត់ថ្នាក់នៅក្នុងក្រុមប្រទេស "មានសេរីភាពដោយផ្នែក"។ យ៉ាងណាក្ដី រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាប្រចាំថាបានចាប់ឃុំខ្លួនអ្នកទោសនយោបាយមួយចំនួនធំ ដោយចំនួនពិតប្រាកដគឺនៅជាប្រធានបទវែកញែកនៅឡើយ។ [[អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ]] នៅក្នុងរបាយការណ៍មួយក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ បានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនអ្នកទោសស៊ីវិលនៅវៀតណាមខាងត្បូងចាប់ពី ៣៥,២៥៧ នាក់ (ជាតួលេខដែលបានបញ្ជាក់ដោយទីក្រុងសៃហ្គន) ទៅដល់ ២០០,០០០ នាក់ ឬច្រើនជាងនេះ។ ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះ ប្រមាណ ២២,០០០–៤១,០០០ នាក់ត្រូវបានចាត់ទុកជាអ្នកទោសនយោបាយ "កុម្មុយនីស្ត"។<ref>Report No. ASA 41/001/1973, [https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf "Political Prisoners in South Vietnam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117190403/https://www.amnesty.org/download/Documents/204000/asa410011973en.pdf |date=17 January 2018 }}, Amnesty International, 1 January 1973, p. 6-8.</ref> ===មេដឹកនាំ=== {{Main|បញ្ជីរាយនាមថ្នាក់ដឹកនាំវៀតណាមខាងត្បូង}} * ១៩៤៩–១៩៥៥៖ '''រដ្ឋវៀតណាម''' (''Quốc gia Việt Nam'')។ វាត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០។ នៅក្រោមរបបនេះ ទឹកដីប្រទេសវៀតណាមប្រមាណ ៦០ ភាគរយបានស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់[[វៀតមិញ]] ប៉ុន្តែយ៉ាងណា តំបន់ដីសណ្ដនិងទីប្រជុំជនភាគច្រើនគឺស្ថិតនៅក្រោមអាជ្ញាធររដ្ឋបាលនៃរដ្ឋវៀតណាមនេះឯង។ រដ្ឋវៀតណាមទាំងមូលត្រូវបានបែងចែកជាពីរផ្នែកនៅត្រង់[[រង្វង់​នៃរយៈទទឹងរវាងខ្សែស្របខាងជើងទី១៥ និងខ្សែស្របខាងជើងទី២០#ខ្សែស្របទី១៧|ខ្សែស្របទី១៧]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤។ ** [[បាវ ដាយ]] (១៩៤៩–១៩៥៥)៖ ព្រះអង្គបានដាក់រាជ្យក្នុងនាមជាព្រះចៅអធិរាជយួន (រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ក្រោយពីកងកម្លាំងជប៉ុនកាន់កាប់ទឹកដីវៀតណាមបានទម្លាក់អាវុធចុះសុំចុះចាញ់បិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]]។ ព្រះអង្គក្រោយមកបានបម្រើការជាប្រមុខរដ្ឋនៃរបបមួយនេះរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៥៥។ * ១៩៥៥–១៩៧៥៖ '''សាធារណរដ្ឋវៀតណាម''' (''Việt Nam Cộng Hòa'')។ របបនេះបានប្រឡូកចូលក្នុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] (សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ, ១៩៥៩–១៩៧៥) ប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាមដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងហាណូយ។ ** [[ង៉ូ ឌិញឌៀម]] (១៩៥៥–១៩៦៣)៖ ជាបុគ្គលដែលអាមេរិកធ្លាប់បានគាំទ្រសរសើរមិនដាច់ពីមាត់ លោកត្រូវបានទម្លាក់ចេញពីតំណែងនិងធ្វើឃាតសម្លាប់ចោលនៅក្នុងរដ្ឋប្រហារដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៦៣។ ** ១៩៦៣–១៩៦៥៖ មានរដ្ឋប្រហារផ្ដួលអំណាចគ្នាច្រើនលើកច្រើនសារ ក៏ដូចជារដ្ឋាភិបាលផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដោយក្នុងនោះភាគច្រើនត្រូវបានដឹកនាំដោយ[[សឿង វ៉ាន់មិញ]] ឬ[[ង្វៀន ខាញ់]]។ ** [[ង្វៀន វ៉ាន់ធៀវ]] (១៩៦៥–១៩៧៥)៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ង្វៀន កាវកី]]គឺជាមេដឹកនាំកំពូលនៃរបបសឹកយោធាចុងក្រោយនៃឆ្នាំ១៩៦៥–១៩៦៧ មុនពេលរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើង ហើយបន្ទាប់ពីបានអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនិងរៀបចំការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ លោកវ៉ាន់ធៀវក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មី។ ** [[ជិន វ៉ាន់ហឿង]] (១៩៧៥) ** [[សឿង វ៉ាន់មិញ]] (១៩៧៥)៖ លោកបានសុំចុះចាញ់ដោយប្រគល់រដ្ឋអំណាចវៀតណាមខាងត្បូងទាំងប៉ុន្មានទៅឱ្យវៀតណាមខាងជើងកាន់កាប់។ * ១៩៧៥–១៩៧៦៖ '''[[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង]]''' (''Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam Việt Nam'')។ **​ [[ហ៊ូអ៊ែន តាំនហ្វាត់]] (១៩៧៥–១៩៧៦) ===ក្រសួង=== សាធារណរដ្ឋវៀតណាម​ ឬវៀតណាមខាងត្បូងមានស្ថាប័នក្រសួងដូចខាងក្រោម៖ * ក្រសួងវប្បធម៌ និងអប់រំ (''Bộ Văn hóa Giáo dục'')<ref name="Doling">{{Cite book |last=Doling |first=Tim |title=Exploring Saigon-Cholon – Vanishing Heritage of Ho Cho Minh City |publisher=Thế Giới Publishers |year=2019 |isbn=978-604-77-6138-8}}</ref>{{rp|២៤៣}} * [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការបរទេស]] (''Bộ Ngoại giao'')<ref name=Doling/>{{rp|១៦១–២}} * ក្រសួងសុខាភិបាល (''Bộ Y tế'')<ref name=Doling/>{{rp|៣៣០}} * ក្រសួងយុត្តិធម៌ (''Bộ Tư pháp'')<ref name=Doling/>{{rp|២៩០}} * [[ក្រសួងការពារជាតិ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ក្រសួងការពារជាតិ]] (''Bộ Quốc phòng''<ref name=Doling/>{{rp|១៣៩–៤០}}) * [[នគរបាលជាតិនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម|ក្រសួងនគរបាល]] (''Bộ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia'')<ref name=Doling/>{{rp|៤៦៦}} * ក្រសួងសាធារណការ និងគមនាគមន៍ (''Bộ Công chính và Truyền thông'')<ref name=Doling/>{{rp|១៩១}} * ក្រសួងបដិវត្តន៍អភិវឌ្ឍន៍ ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== ====ខេត្ត==== [[File:Southvietmap.jpg|thumb|ផែនទីនៃតំបន់រដ្ឋបាល និងយោធភូមិភាគនៃវៀតណាមខាងត្បូង]] វៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានបែងចែកទៅជាសែសិបបួនខេត្ត៖ {|class=wikitable !ឈ្មោះ!!ចំនួនប្រជាជន<br />(ប៉.ស្ម. ១៩៦៨)<ref>{{Cite web |date=1 July 1968 |title=Pacific Stars and Stripes MACV Orientation Edition |url=https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=/images/1310/13100201002.pdf |access-date=18 July 2026 |publisher=Pacific Stars and Stripes |page=9 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308144921/https://www.vietnam.ttu.edu/reports/images.php?img=%2Fimages%2F1310%2F13100201002.pdf |url-status=live}}</ref>!!ទីរួមខេត្ត |- |[[ខេត្តក្វាងជិ]]<br>Quảng Trị||២៧៩,០៨៨||[[សង្កាត់ក្វាងជិ|ក្វាងជិ]] |- |[[ហ្វេ|ខេត្តធួធៀន]]<br>Thừa Thiên||៦៣៣,៧៩៩||[[ហ្វេ (ទីរួមខេត្ត)|ហ្វេ]] |- |[[ខេត្តក្វាងណាម]]<br>Quảng Nam||៩១៥,១២៣||[[ហូយអាន (ក្រុង)|ហូយអាន]] |- |[[ខេត្តក្វាងទីន]]<br>Quảng Tín||៣០៦,៥១៨||[[តាមគី]] |- |[[ខេត្តក្វាងង៉ាយ]]<br>Quảng Ngãi||៦៧៨,៦០៦||[[ក្វាងង៉ាយ (ក្រុង)|ក្វាងង៉ាយ]] |- |[[ខេត្តកនទុម]]<br>Kon Tum||១០៤,២៤១||[[កនទុម]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឌិញ]]<br>Bình Định||៩០២,០៨៥||[[គ្វីញើន]] |- |[[ខេត្តប៉្លីគូ]]<br>Pleiku||១៩២,៦៨២||[[ផ្លាយគូ|ប៉្លីគូ]] |- |[[ខេត្តហ៊្វូប៊ុន]]<br>Phú Bổn||៥១,៣១៣||[[អាយ៉ុនប៉ា|ហោប៊ុន]] |- |[[ខេត្តហ្វូអៀន]]<br>Phú Yên||៣២៩,៤៦៤||[[ទ្វីហ្វា]] |- |[[ខេត្តដាក់ឡាក់]]<br>Đắk Lắk||២៩៣,១៩៤||[[បួនម៉ាធួត]] |- |[[ខេត្តខាញ់ហូ]]<br>Khánh Hòa||៤០៣,៩៨៨||[[ញ៉ាត្រាង]] |- |[[ខេត្តដាក់ណុង|ក្វាងឌឹក]]<br>Quảng Đức||២៨,៨៦៣||[[យ៉ាងៀ]] |- |[[ខេត្តទ្វៀនឌឹក]]<br>Tuyên Đức||៩៣,៦៤៦||[[ដាឡាត់]] |- |[[ខេត្តនិញថ្វឹន]]<br>Ninh Thuận||១៥៦,១៩៤||[[ផាន់រាំង-ថាប់ចាម|ផាន់រាំង]] |- |[[ខេត្តឡឹមដុង]]<br>Lâm Đồng||៦៥,៥៦១||[[បាវឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន]]<br>Bình Thuận||២៦៧,៣០៦||[[ហ្វានធៀត]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកឡុង]]<br>Phước Long||១០៤,២១៣||[[ហ្វឿកឡុង (ប៊ិញហ្វឿក)|ហ្វឿកប៊ិញ]] |- |[[ខេត្តឡុងខាញ់]]<br>Long Khánh||១៤៤,២២៧||[[ឡុងខាញ់ (ទីក្រុង)|ស៊ួនឡុក]] |- |[[ខេត្តប៊ិញទុយ]]<br>Bình Tuy||៥៩,០៨២||[[ឡាហ្គី|ហាំតឹន]] |- |[[ខេត្តប៊ិញឡុង]]<br>Bình Long||៧០,៣៩៤||[[អានឡុក]] |- |[[ខេត្តរោងដំរី|ខេត្តតីនិញ]]<br>Tây Ninh||២៣៥,៤០៤||[[តីនិញ (ទីក្រុង)|តីនិញ]] |- |[[ខេត្តប៊ិញសឿង]]<br>Bình Dương||២៣៥,៤០៤||[[ធូសឹវម៉ុត|ហ្វូកឿង]] |- |[[ខេត្តបៀនហ្វា]]<br>Biên Hòa||៤៤៩,៤៦៨||[[បៀនហ្វា]] |- |[[ខេត្តហ្វឿកទុយ]]<br>Phước Tuy||||[[បាសៀ|ហ្វឿកឡេ]] |- |[[ខេត្តហឺវងៀ]]<br>Hậu Nghĩa||២៧៩,០៨៨||[[ហឺវងៀ|ហៀមកឿង]] |- |[[ខេត្តយ៉ាឌិញ]]<br>Gia Định||១,០៨៩,៧៧៣||[[យ៉ាឌិញ]] |- |[[ខេត្តកំពង់គោ|ខេត្តឡុងអាំន]]<br>Long An||||[[តឹនអាន]] |- |[[ខេត្តហ្គរកុង]]<br>Gò Công||||[[ហ្គរកុង (ទីក្រុង)|ហ្គរកុង]] |- |[[ខេត្តឌិញទឿង]]<br>Định Tường||||[[មីថរ]] |- |[[ខេត្តគៀកទឿង]]<br>Kiến Tường||៤២,៥៩៧||[[គៀកទឿង|ម៉ុកហ្វា]] |- |[[ខេត្តផ្សារដែក|ខេត្តគៀនហ្វុង]]<br>Kiến Phong||||[[កាវឡាញ់]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តចឺវដុក]]<br>Châu Đốc||៥៧៥,៩១៦||[[ចឺវដុក|ចឺវហ្វូ]] |- |[[ខេត្តមាត់ជ្រូក|ខេត្តអានសាង]]<br>An Giang||៤៩១,៧១០||[[ឡងស្វៀន]] |- |[[ខេត្តសាឌេក]]<br>Sa Đéc||២៦៤,៥១១||[[សាឌេក (ទីក្រុង)|សាឌេក]] |- |[[ខេត្តក្រមួនស|ខេត្តគៀនយ៉ាង]]<br>Kiên Giang||៣៨៧,៦៣៤||[[រ៉ាក់យ៉ា]] |- |[[ខេត្តហ្វុងឌិញ]]<br>Phong Dinh||៤២៦,០៩០||[[ទីក្រុងព្រែកឫស្សី|កឹនថឺ]] |- |[[ខេត្តលង់ហោរ|ខេត្តវិញឡង]]<br>Vĩnh Long||៥០០,៨៧០||[[វិញឡង]] |- |[[ខេត្តកំពង់ឫស្សី|ខេត្តគៀនហ្វា]]<br>Kiến Hòa||៥៨២,០៩៩||[[បេនជេ|ឈូកយ៉ាង]] |- |[[ខេត្តវិញប៊ិញ]]<br>Vĩnh Bình||៤០៤,១១៨||[[ត្រាវិញ|ហ្វូវិញ]] |- |[[ខេត្តឈឿងធៀន]]<br>Chương Thiện||២៤៨,៧១៣||[[វិថាញ់ (ទីក្រុង)|វិថាញ់]] |- |[[ខេត្តឃ្លាំង|ខេត្តបាស៊ៀន]]<br>Ba Xuyên||៣៥២,៩៧១||[[ទីរួមខេត្តឃ្លាំង|ខាញ់ហ៊ឹង]] |- |[[ខេត្តពលលាវ|ខេត្តបាកលៀវ]]<br>Bạc Liêu||២៥៩,៨៩១||[[ទីរួមខេត្តពលលាវ|វីញឡឺយ]] |- |[[ខេត្តអានស្វៀន]]<br>An Xuyên||២៣៥,៣៨៩||[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ក្វ័នឡុង]] |- |[[ទីក្រុងហូជីមិញ|សៃហ្គន]]<br>Saigon||១,៦២២,៦៧៣||សៃហ្គន |} ====តំបន់==== ពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន វៀតណាមខាងត្បូងបានអនុវត្តកំណែទម្រង់ជាច្រើនដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទម្រង់ទឹកដីរដ្ឋបាលរបស់ខ្លួន។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions">{{Cite web |date=2021 |title=Significant Collections > Fonds of the Tòa Đại Biểu Chánh Phủ Tại Trung Nguyên Trung Phần or the Office of the Government's Representative in Central Midlands |url=https://mocban.vn/en/about-us/significant-collections/#2ed77c7ea1169d011b4e6674590c3125 |access-date=19 July 2026 |website=Royal Woodblocks of Nguyễn Dynasty – World Documentary Heritage |publisher=The National Archives Center No. 4 (State Records and Archives Department of Vietnam) |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412140547/https://mocban.vn/en/about-us/significant-collections/#2ed77c7ea1169d011b4e6674590c3125 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៥៦ លោកប្រធានាធិបតីឌៀមបានអនុម័តកំណែទម្រង់លើប្រព័ន្ធបែងចែករដ្ឋបាលនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមក្នុងក្រឹត្យលេខ ១៤៧ក/ណវ (147a/NV)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ក្រឹត្យមួយនេះបានបែងចែក[[វៀតណាមកណ្ដាល|តំបន់កណ្តាល]]ប្រទេសវៀតណាម (Trung phần) ទៅជាពីរតំបន់ផ្សេងគ្នាគឺ តំបន់កណ្តាលក្នុង (Trung nguyên Trung phần) និងតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល (Cao nguyên Trung phần)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ក្រោមក្រឹត្យដដែរនោះ ការិយាល័យតំណាងរបស់រដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលដែលបានតែងតាំង ក៏ដូចជាការិយាល័យជំនួយការតំណាងត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់តំបន់កណ្ដាល (Trung Phần) ដោយការិយាល័យតំណាងចម្បងមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងទីក្រុង[[បួនម៉ាធួត]] ខណៈជំនួយការវិញគឺមានការិយាល័យនៅទីក្រុងហ្វេ។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> បន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារផ្តួលរំលំឌៀមនៃឆ្នាំ១៩៦៣ តំណាងរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលនៅក្នុងតំបន់កណ្ដាល (Trung Phần) ត្រូវបានប្ដូរចេញបន្តិចម្តងៗដោយជំនួសវិញដោយមេបញ្ជាការតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រ (Tư lệnh Vùng Chiến thuật) ដែលស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលយោធា។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> យ៉ាងណា តំបន់រដ្ឋបាលយោធានោះត្រូវបានលុបជំនួសវិញដោយរដ្ឋបាលស៊ីវិលវិញក្រោយការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាឆ្នាំ១៩៦៧។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> នៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៦៩ ក្រោមលោកប្រធានាធិបតីធៀវបានប្រកាសច្បាប់ ០០១/៦៩ ចូលជាធរមាន ដោយលុបបំបាត់ចោលនូវការិយាល័យតំណាងនិងជំនួយការតំណាងនៃរដ្ឋាភិបាល ហើយក្រោយមកទៀតនៅថ្ងៃទី១២ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៩ ក្រឹត្យលេខ ៥៤៤ – NĐ/ThT/QTCS ក៏ត្រូវបានអនុម័តបន្ថែមដោយលុបចោលទាំងស្រុងនូវរដ្ឋបាលស៊ីវិលនៃ Trung Nguyen Trung Phần និងជំនួសវិញដោយរដ្ឋបាលយោធា (Tư lệnh Vùng Chiến thuật)។<ref name="Mocban-South-Vietnam-administrative-divisions" /> ===យោធា=== {{Main|កងកម្លាំងយោធានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម}} កងកម្លាំងយោធានៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម (Quân lực Việt Nam Cộng hòa – QLVNCH) ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៥៥<ref>{{Cite book |last1=Rottman |first1=Gordon |title=Army of the Republic of Vietnam 1955–75, Men-at-arms series 458 |last2=Bujeiro |first2=Ramiro |publisher=Osprey Publishing Ltd |year=2010 |isbn=978-1-84908-182-5 |page=7}}</ref> ដោយកើតចេញពីអតីតអង្គភាពជំនួយអាណានិគមឥណ្ឌូចិននៃកងទ័ពសហភាពបារាំង។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងត្បូងនេះត្រូវបានបែងចែកចេញជាប្រភេទអង្គភាពធំៗសំខាន់ៗមានដូចជា៖ * [[កងទ័ពនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] * [[កងទ័ពជើងអាកាសនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] * [[កងទ័ពជើងទឹកនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] * [[កងពលម៉ារីននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] តួនាទីរបស់ពួកគេត្រូវបានកំណត់ដូចតទៅ៖ ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រជាជាតិវៀតណាមសេរីនិងនៃសាធារណរដ្ឋ ការផ្តល់សន្តិសុខផ្ទៃក្នុងដើម្បីរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់នយោបាយ សង្គម និងនីតិរដ្ឋ ដើម្បីការពារសាធារណរដ្ឋវៀតណាមដែលទើបទទួលបានឯករាជ្យពីការគំរាមកំហែងពីខាងក្រៅ (និងផ្ទៃក្នុង) និងទីបំផុត ដើម្បីជួយបង្រួបបង្រួមវៀតណាមឡើងវិញ។ កាព្វកិច្ចយោធាត្រូវបានអនុវត្តនៅវៀតណាមខាងត្បូង ប៉ុន្តែក៏មានបើកឱ្យចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្តផងដែរ។ តែយ៉ាងណា ការអនុវត្តកាព្វកិច្ចយោធានោះគឺមានភាពធូររលុងមិនដូចច្បាប់ចែងឡើយ។ កាព្វកិច្ចយោធានៅវៀតណាមខាងត្បូងបានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ដោយដំបូងឡើយគឺតម្រូវឱ្យមនុស្សប្រុសពេញវ័យដែលមានអាយុ ២០ និង ២១ ឆ្នាំចូលបម្រើការរយៈពេល ១៨ ខែក្នុងជួរយោធា។ ច្បាប់ជុំវិញកាព្វកិច្ចត្រូវបានកែប្រែ និងផ្លាស់ប្តូរទៅតាមពេលវេលា ឧទាហរណ៍៖ ពេលប្ដូររដ្ឋាភិបាលថ្មីជាដើម។<ref>{{Cite web |title=South Vietnam - Conscription |url=https://www.globalsecurity.org/military/world/vietnam/rvn-af-draft.htm |access-date=2026-07-19 |website=www.globalsecurity.org}}</ref><ref>{{Cite book |last=Rottman |first=Gordon L. |url=https://books.google.com/books?id=9l61CwAAQBAJ |title=Army of the Republic of Vietnam 1955–75 |publisher=Bloomsbury Publishing |year=2012 |pages=40 |isbn=978-1-84908-182-5 |via=Google Books}}</ref> បារាំងបានបញ្ឈប់ហ្វឹកហ្វឺនកងយោធាវៀតណាមខាងត្បូងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ ហើយរាល់កាព្វកិច្ចបណ្តុះបណ្តាលត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យទីប្រឹក្សាអាមេរិកជាអ្នករ៉ាប់រង ដោយជាហេតុបើកផ្លូវឱ្យអាមេរិករៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធយោធាទៅតាមលំដាប់ថ្នាក់ឡើងវិញតាមបែបស្តង់ដាយោធាអាមេរិក។<ref>{{Cite book |last=Spector |first=Ronald |url=https://history.army.mil/html/books/091/91-1/CMH_Pub_91-1-B.pdf |title=United States Army in Vietnam Advice and Support: The Early Years 1941–1960 |publisher=United States Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-0-02-930370-2 |access-date=19 July 2026 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116221027/https://history.army.mil/html/books/091/91-1/CMH_Pub_91-1-B.pdf |url-status=dead}}</ref>{{rp|២៥៤–៥}} ពីជើងមកត្បូង ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកចេញជាតំបន់យុទ្ធសាស្ត្រកងពលចំនួនបួនធំៗ ពោលគឺ៖ [[កងពលទី១ (វៀតណាមខាងត្បូង)|កងពលទី១]] [[កងពលទី១ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ទី២]] [[កងពលទី៣ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ទី៣]] [[កងពលទី៤ (វៀតណាមខាងត្បូង)|ទី៤]] និងយោធភូមិភាគរដ្ឋធានីសៃហ្គន។ នៅពេលកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសបានចុះ វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានទំហំកងកម្លាំងយោធាធំជាងគេបំផុតទីបួននៅលើពិភពលោក ពោលគឺមានកងទ័ពប្រមាណមួយលានកន្លះនាក់ឯណោះ ដោយជាលទ្ធផលនៃ[[កម្មវិធីបង្កើន និងបង្កើនបូក]]របស់អាមេរិក។ កង្វះការបណ្តុះបណ្តាលគ្រប់គ្រាន់ និងការពឹងផ្អែកលើសហរដ្ឋអាមេរិកជាចម្បងសម្រាប់គ្រឿងបន្លាស់ ប្រេងឥន្ធនៈ និងគ្រាប់រំសេវបានបង្កឱ្យកើតមានជាបញ្ហាកង្វះថែរក្សាគ្រឿងសព្វាវុធ និងភស្តុភារ។ [[វិបត្តិប្រេងឆ្នាំ១៩៧៣]] បានធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងដាំក្បាលចុះ អតិផរណាឡើងកប់ពពក ហើយបូករួមនឹងការថយចុះជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ខំឱ្យវៀតណាមខាងត្បូងកាត់ការចំណាយ ខណៈយោធាខ្លួនត្រូវទទួលបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀតនៅលើសមរភូមិ។<ref name="LeGro">{{Cite book |last=Le Gro |first=William |url=https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |title=Vietnam from Cease Fire to Capitulation |publisher=United States Army Center of Military History |year=1985 |isbn=978-1-4102-2542-9 |access-date=19 July 2026 |archive-date=17 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417132414/https://history.army.mil/html/books/090/90-29/CMH_Pub_90-29.pdf |url-status=dead}}</ref>{{rp|២៨}}<ref name="Veith">{{Cite book |last=Veith |first=George |title=Black April The Fall of South Vietnam 1973–75 |url=https://archive.org/details/blackaprilfallof0000veit |publisher=Encounter Books |year=2012 |isbn=978-1-59403-572-2}}</ref>{{rp|៨៣}} ==ទំនាក់ទំនងបរទេស== {|class="wikitable" style="float:right; margin:1em; margin-top:0;" |+ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃវៀតណាមខាងត្បូង<ref name="FPIP">"A Foreign Policy of Independence and Peace". ''Vietnam Bulletin''. Vol XI No 1 January 1974. pp 4–5</ref> |- style="background:lightgrey;" ! តំបន់ ! ប្រជាជាតិ/រដ្ឋ |- |អាស៊ី (២២) || [[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|កម្ពុជា]] [[កាតា]] [[កូរ៉េខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋកូរ៉េ]] [[គុយវ៉ែត]] [[តៃវ៉ាន់|សាធារណរដ្ឋចិន]] [[ជប៉ុន]] [[តួកគី]] [[ថៃ]] [[នេប៉ាល់]] [[បារ៉ែន]] [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមនៃសហភាពភូមា|ភូមា]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] [[លីបង់]] [[សិង្ហបុរី]] [[ប្រវត្តិសាស្ត្រហ្វីលីពីន (១៩៦៥–១៩៨៦)|ហ្វីលីពីន]] [[ហ្សកដានី]] [[ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ|ឡាវ]] [[អ៊ីរ៉ង់ប៉ាហ្លាវី|អ៊ីរ៉ង់]] [[អ៊ីស្រាអែល]] [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[ឥណ្ឌា]] [[បទបញ្ជាថ្មី (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ឥណ្ឌូណេស៊ី]] |- |អឺរ៉ុប (២០) || [[ក្រិក]] [[ដាណឺម៉ាក]] [[ន័រវែស]] [[បារាំង]] [[បែលហ្ស៊ិក]] [[ព័រទុយកាល់|ព័រទុយហ្កាល់]] [[ម៉ូណាកូ]] [[លុចសំបួ]] [[សហរាជាណាចក្រ]] [[ស៊ីប]] [[ស៊ុយអែត]] [[សានម៉ារីណូ]] [[ស្វីស]] [[ហុល្លង់]] [[អ៊ីតាលី]] [[អ៊ីស្លង់]] [[អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច]] [[អូទ្រីស]] [[អៀរឡង់]] [[អេស្ប៉ាញ]] |- |អាមេរិក (២៥) || [[កាណាដា]] [[កូស្តារីកា]] [[កូឡុំប៊ី]] [[ក្រឺណាត]] [[ក្វាតេម៉ាឡា]] [[គុយយ៉ាន]] [[ឈីលី]] [[សាធារណរដ្ឋដូមីនិក]] [[ទ្រីនីតេ និងតូបាគោ]] [[នីការ៉ាក្វា]] [[ប៉ាណាម៉ា]] [[ប៉ារ៉ាគ្វេ]] [[ប៉េរូ]] [[បូលីវី]] [[ប្រេស៊ីល]] [[ម៉ិកស៊ិក]] [[វេណេស៊ុយអេឡា]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ហុងឌូរ៉ាស]] [[ហៃទី]] [[ហ្សាម៉ាអ៊ីក]] [[អ៊ូរុយគ្វេ]] [[អាហ្សង់ទីន]] [[អេក្វាឌ័រ]] [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] |- |អាហ្វ្រិក (២២) || [[កូតឌីវ័រ]] [[កេនយ៉ា]] [[ឆាដ]] [[តូហ្គោ]] [[ទុយនីស៊ី]] [[នីហ្សេ]] [[នីហ្សេរីយ៉ា]] [[បុតស្វាណា]] [[ម៉ារ៉ុក]] [[ម៉ាឡាវី]] [[រ៉្វានដា]] [[លីបេរីយ៉ា]] [[វ៉ុលតាលើ]] [[សៀរ៉ាលេអូន]] [[អេស្វាទីនី|ស្វាស៊ីឡង់]] [[ហ្កាណា]] [[ហ្កំប៊ី]] [[ហ្សាអៀ]] [[ឡឺសូតូ]] [[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] [[អេត្យូពី]] |- ||អូសេអានី (៥) || [[តុងហ្កា]] [[នូវែលហ្សេឡង់]] [[សាម័រ|សាម័រខាងលិច]] [[ហ្វីជី]] [[អូស្ត្រាលី]] |} [[File:Countries that had recognised the Republic of Vietnam (South Vietnam) as of August 7, 1958.svg|thumb|360px|បណ្ដាប្រទេសដែលបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (វៀតណាមខាងត្បូង) គិតត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៥៨។ {{legend|#ffd42a|វៀតណាមខាងត្បូង}}{{legend|#ff0000|វៀតណាមខាងជើង}}{{legend|#0066ff|បណ្ដាប្រទេសដែលបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋវៀតណាមជាផ្លូវការ}}{{legend|#80e5ff|បណ្ដាប្រទេសដែលបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយ ''វាទរហិត'' និង ''នីតិន័យ''។}}{{legend|#80b3ff|បណ្ដាប្រទេសដែលបានទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋវៀតណាមដោយ ''ព្រឹទ្ធន័យ''។}}]] កាលពីពេលមានអត្ថិភាព វៀតណាមខាងត្បូងធ្លាប់មានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយបណ្ដាប្រទេសដូចជា កម្ពុជា (រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៦៣ និងពីឆ្នាំ១៩៧០) កាណាដា [[កូរ៉េខាងត្បូង]] សាធារណរដ្ឋចិន ជប៉ុន ថៃ បារាំង ប្រេស៊ីល នូវែលហ្សេឡង់ [[ទំនាក់ទំនងម៉ាឡេស៊ី–វៀតណាម#ទំនាក់ទំនងជាមួយវៀតណាមខាងត្បូង (១៩៥៧ ដល់ ១៩៧៥)|ម៉ាឡេស៊ី]] សហរាជាណាចក្រ សហរដ្ឋអាមេរិក សិង្ហបុរី ហ្វីលីពីន ឡាវ អ៊ីរ៉ង់ អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត [[អាល្លឺម៉ង់ខាងលិច]] អេស្ប៉ាញ អូស្ត្រាលី និងឥណ្ឌូណេស៊ី (រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៦៤)។ ===សមាជិកភាពក្នុងអន្តរជាតិ=== វៀតណាមខាងត្បូងធ្លាប់ជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[ទីភ្នាក់ងារសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌ និងបច្ចេកទេស]], [[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]], [[ធនាគារពិភពលោក]]​ [[សមាគមអភិវឌ្ឍន៍អន្តរជាតិ]], [[សាជីវកម្មហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ]], [[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]], [[អង្គការផ្កាយរណបទូរគមនាគមន៍អន្តរជាតិ]], [[អង្គការនគរបាលព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ]], [[គណៈកម្មាធិការអូឡាំពិកអន្តរជាតិ]] និង[[អង្គការកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ]]។ វៀតណាមខាងត្បូងក៏ធ្លាប់ជារដ្ឋសមាជិកសង្កេតការណ៍មួយដែរនៅក្នុង[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ខណៈឯវៀតណាមខាងជើងវិញគឺគ្មានវត្តមានទេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានបញ្ជាក់ជាលើកទីពីរថា វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់សមាជិកភាពហើយ និងគួរតែត្រូវទទួលជារដ្ឋសមាជិក ប៉ុន្តែកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងពីរលើកត្រូវបានសហភាពសូវៀតបោះឆ្នោតវេតូបដិសេធ។ ក្នុងនាមជារដ្ឋស្នងពីអតីតរដ្ឋវៀតណាម សាធារណរដ្ឋវៀតណាមបានរក្សាសមាជិកភាពក្នុងបណ្ដាភ្នាក់ងារឯកទេសជាច្រើនរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិរួមមាន [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]], [[អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ]], [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]], [[យូណេស្កូ|អង្គការអប់រំ វិទ្យាសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] (យូណេស្កូ), [[សហភាពទូរគមនាគមន៍អន្តរជាតិ]], [[សហភាពប្រៃសណីយ៍សកល]], [[អង្គការអាកាសចរស៊ីវិលអន្តរជាតិ]], [[អង្គការឧតុនិយមពិភពលោក]], [[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]] និងបណ្ដាអង្គការជាច្រើនផ្សេងទៀត។<ref>{{cite book |last1=Bühler |first1=Konrad G. |title=State Succession and Membership in International Organizations: Legal Theories versus Political Pragmatism |date=2001 |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |url= |isbn=9789041115539 |pages=75, 82, 83}}</ref> ===ទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក=== [[File:A186254.jpg|thumb|កងកម្លាំងម៉ារីនអាមេរិកកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការលាយនកម្មព្រះខែ]]នៅវៀតណាមខាងត្បូងក្នុងខែធ្នូ​ ឆ្នាំ១៩៦៥]] នៅក្នុងកំឡុងមួយអត្ថិភាពរបស់ខ្លួន វៀតណាមខាងត្បូងគឺមានសម្ព័ន្ធភាពយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ជិតស្និទ្ធជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយអាមេរិកនេះឯងជាកម្លាំងចរករដ៏សំខាន់ជួយទប់ទល់នឹង[[វៀតណាមខាងជើង]]និយមកុម្មុយនីស្ត។ នៅក្នុងសន្និសីទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤ ទាំងរដ្ឋាភិបាលអាមេរិកនិងរដ្ឋវៀតណាមបានសហការគ្នាមិនព្រមចុះហត្ថលេខាលើឯកសារណាដែលមានលក្ខខណ្ឌពុះខណ្ឌចែកប្រទេសវៀតណាម។ គណៈប្រតិភូវៀតណាមមិនមែនកុម្មុយនីស្តបានជំទាស់យ៉ាងមោះមុតចំពោះការបែងចែកប្រទេសវៀតណាមក្នុងគ្រប់រូបភាព ប៉ុន្តែការទទូចរបស់ពួកគេត្រូវបានច្រានចោលក្រោយពេលដែលបារាំងបានយល់ព្រមទទួលយកសំណើរបស់ប្រតិភូវៀតមិញ លោក[[ហ្វាម វ៉ាន់ដុង]]<ref>''The Pentagon Papers'' (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 134.</ref> ដែលបានស្នើពីមធ្យោបាយបង្រួបបង្រួមវៀតណាមតាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយមានការត្រួតពិនិត្យពី "គណៈកម្មការមូលដ្ឋាន ឬក្នុងស្រុក"។<ref>''The Pentagon Papers'' (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 119.</ref> ខ្សែបន្ទាត់បែងចែកវៀតណាមនោះដែរមិនត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាព្រំប្រទល់បណ្ដោះអាសន្ននោះទេ តែជាព្រំដែនខណ្ឌចែកដាច់តែម្តង។<ref>{{Cite web |last=Vũ Khoan |date=13 July 2014 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Hiệp định Giơ-ne-vơ, 60 năm nhìn lại |url=https://www.qdnd.vn/quoc-te/binh-luan/hiep-dinh-gio-ne-vo-60-nam-nhin-lai-447282 |website=Quân đội Nhân dân }}</ref> សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រតិកម្មវិញដោយដាក់ចេញនូវ "ផែនការអាមេរិក" ដោយមានការគាំទ្រពីរដ្ឋវៀតណាម និងចក្រភពអង់គ្លេស។<ref name="The Pentagon Papers 1971 p. 140">''The Pentagon Papers'' (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 140.</ref> នៅក្នុងផែនការនេះ អាមេរិកបានស្នើឱ្យមានរៀបចំការបោះឆ្នោតបង្រួបបង្រួមជាតិវៀតណាមដូចគ្នា តែត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតពិនិត្យឃ្លាំមើលពីអង្គការសហប្រជាជាតិ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្ដី សំណើផែនការនេះត្រូវបានប្រឆាំងបដិសេធដោយគណៈប្រតិភូសូវៀត និងវៀតមិញ។<ref name="The Pentagon Papers 1971 p. 140"/> ប្រធានាធិបតីអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ គឺលោក[[ដ្វាយត៍ ឌី. អាយសិនហោវើ]]បានសរសេរថា "ខ្ញុំមិនដែលនិយាយ ឬឆ្លើយឆ្លងជាមួយអ្នកជំនាញកិច្ចការឥណ្ឌូចិនណាម្នាក់ ដែលមិនយល់ស្របថា ប្រសិនបើការបោះឆ្នោតត្រូវបានធ្វើឡើងកំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នានោះ ប្រជាជនវៀតណាមខ្ទង់ប៉ែតសិបភាគរយអាចនឹងបោះឆ្នោតឱ្យជនកុម្មុយនីស្តហូ ជីមិញជាមេដឹកនាំរបស់ពួកគេជាជាងព្រះប្រមុខរដ្ឋបាវ ដាយ។ ជាការពិតណាស់ កង្វះភាពជាអ្នកដឹកនាំនិងវត្តមានបាវ ដាយជាប្រមុខរដ្ឋគឺជាកត្តាដ៏សំខាន់ដែលស្ថិតនៅក្នុងដួងចិត្តប្រជាជនវៀតណាមនីមួយៗ ដែលបានខ្សឹបប្រាប់គ្នីគ្នាថាវាគ្មានហេតុផលអ្វីត្រូវស៊ូប្រយុទ្ធឱ្យនោះទេ"។<ref>[[ដ្វាយត៍ ឌី. អាយសិនហោវើ|Dwight D. Eisenhower]]. ''Mandate for Change.'' Garden City, New Jersey. Doubleday & Company, 1963, p. 372.</ref> បើយោងតាមឯកសារ ''Pentagon Paper'' បានបង្ហើបឱ្យដឹងថា ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៥៤ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៦ "លោកង៉ូ ឌិញឌៀមពិតជាសម្រេចបានសមិទ្ធផលដ៏មហាស្ចារ្យ" នៅវៀតណាមខាងត្បូងមែន<ref>''The Pentagon Papers'' (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 252.</ref> ដោយ "វាស្ទើរតែប្រាកដណាស់ថា នៅឆ្នាំ១៩៥៦ សមាមាត្រអ្នកដែលអាចបោះឆ្នោតឱ្យលោកហូ (ក្នុងការបោះឆ្នោតសេរី) ប្រឆាំងនឹងលោកឌៀមគឺនឹងប្ដូរមកស្ថិតក្នុងទំហំតូចជាងប៉ែតសិបភាគរយ" វិញ។<ref>''The Pentagon Papers'' (1971), Beacon Press, vol. 3, p. 246.</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ឯករាជ្យមកពីប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ូឡូញ និងកាណាដា ដែលតំណាងឱ្យគណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យអន្តរជាតិ បានបញ្ជាក់រួមគ្នាថា ការបោះឆ្នោតដោយយុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀងគឺមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួចឡើយ ដោយមូលហេតុថា ទាំងវៀតណាមខាងត្បូងនិខាងជើងគឺមិនបានគោរពអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់បានខ្ជាប់ខ្ជួន។<ref>Woodruff, Mark (2005). Unheralded Victory: The Defeat of The Viet Cong and The North Vietnamese. Arlington, Virginia: Presidio Press. ISBN 0-8914-1866-0. P.6: "''The elections were not held. South Vietnam, which had not signed the Geneva Accords, did not believe the Communists in North Vietnam would allow a fair election. In January 1957, the ICC, comprising observers from India, Poland, and Canada, agreed with this perception, reporting that neither South nor North Vietnam had honored the armistice agreement. With the French gone, a return to the traditional power struggle between north and south had begun again.''"</ref> ការបរាជ័យក្នុងការបង្រួបបង្រួមប្រទេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ បានគឺជាកត្តាមួយដែលបានជំរុញឱ្យបង្កើត[[វៀតកុង|រណសិរ្សជាតិដើម្បីរំដោះវៀតណាមខាងត្បូង]]ឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩ (ដែលគេតែងនិយមស្គាល់ថា វៀតកុង ឬយៀកកុងនោះ) ដោយក្រុមនេះមានគោលដៅផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងតាមរយៈធ្វើការបះបោរ និងបញ្ឆេះកុបកម្មឱ្យរាលដាលឡើង។ សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកប្រធានាធិបតីអាយសិនហោវើ ដំបូងឡើយ បានបញ្ជូនត្រឹមតែទីប្រឹក្សាយោធាដើម្បីទៅហ្វឹកហ្វឺនកងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូងប៉ុណ្ណោះទេ។ ពេលចូលមកដល់អាណត្តិប្រធានាធិបតី[[ចន ផ្វ. ខេនណឹឌី]] ទំហំចំនួនកម្លាំងទីប្រឹក្សាយោធាអាមេរិកក៏បានកើនឡើងលើសពីមុនដល់ទៅបួនដង ហើយណាមួយ ពួកគេក៏អាចចូលរួមក្នុងប្រតិបត្តិការប្រយុទ្ធបានដែរ។ [[File:President Johnson, Gen. Westmoreland, Nguyen Van Thieu, Nguyen Cao Ky.jpg|thumb|right|ពីឆ្វេងទៅស្ដាំ៖ លោកប្រធានាធិបតីចនសុន លោកនាយឧត្តមសេនីយ៍វ៉ិសស្មលែន្ត៍ លោកឧត្តមសេនីយ៍ឯកធៀវ និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីកី នៅឯ[[ឆកកាំសាញ]] ឆ្នាំ១៩៦៦]] ថ្វីបើបានសន្យាថានឹងមិនបញ្ជូនទ័ពប្រយុទ្ធបន្ថែមមកវៀតណាមនៅក្នុងកំឡុងយុទ្ធនាការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៦៤ របស់ខ្លួន លោក[[លីនដឹន ប៊ី. ចនសុន]]បានក្បត់នឹងពាក្យសន្យានេះក្រោយជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតី ដោយបានបន្តបញ្ជូនកងទ័ពមកដដែរក្នុងចំនួនធំច្រើនជាងមុនទៅទៀត ដែលនាំឱ្យ[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]ពុះឆេះកញ្ជ្រោលកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ ឆ្លងមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៨ ក្រោយប្រតិបត្តិការវាយលុកតេតបានបញ្ចប់ តួនាទីនិងសកម្មភាពវៀតកុងត្រូវបានកាត់បន្ថយ និងជំនួសវិញដោយអង្គភាពកម្លាំងនិយតនៃវៀតណាមខាងជើង។ បន្ទាប់ពីអាមេរិកបានដកទ័ពចេញពីសង្គ្រាមនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងបានបន្តប្រយុទ្ធនឹងវៀតណាមខាងជើងដោយឯកឯង រហូតដល់ត្រូវបានវៀតណាមខាងជើងព័ទ្ធបិទជិតពីគ្រប់ទិសសមរភូមិ និងទីបំផុតបានសុំចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ជាថ្ងៃដែលទីក្រុងសៃហ្គនបានធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ វៀតណាមខាងជើងបន្ទាប់មកបានគ្រប់គ្រងវៀតណាមខាងត្បូងដោយប្រើកម្លាំងយោធា ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានតម្លើងជារដ្ឋាភិបាលថ្មីនៃវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅទីបំផុត រដ្ឋប្រទេសទាំងពីរក៏បានបង្រួបបង្រួមចូលគ្នាវិញនៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៦ ដោយបង្កើតបានជាសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាមរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ក្រៅពីរឿងសឹកសង្គ្រាម ស្ថានទូតនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមប្រចាំទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនក៏បានបរិច្ចាគខ្សែភាពយន្តផលិតនៅវៀតណាមខាងត្បូងចំនួន ៥២៧ រ៉ូលទៅ[[បណ្ណាល័យសភា]]អាមេរិកផងដែរ នៅពេលដែលស្ថានទូតខ្លួនបានបិទទ្វារក្រោយការដួលរលំនៃទីក្រុងសៃហ្គន ហើយខ្សែភាពយន្តទាំងនោះនៅតែវត្តមាននៅក្នុងបណ្ណាល័យសភាអាមេរិករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។<ref name="IATH">{{Cite web |last=Johnson |first=Victoria E. |title=Vietnam on Film and Television: Documentaries in the Library of Congress |url=http://www2.iath.virginia.edu/sixties/HTML_docs/Resources/Bibliographies/VN_on_TV/VN_on_TV_09.html |access-date=21 July 2026 |publisher=University of Virginia |archive-date=15 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215071425/http://www2.iath.virginia.edu/sixties/HTML_docs/Resources/Bibliographies/VN_on_TV/VN_on_TV_09.html |url-status=live}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូង}} វៀតណាមខាងត្បូងបានរក្សា[[សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ|សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី]]មូលធននិយម ដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទនឹងលោកខាងលិច។ សេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងមួយផ្នែកធំត្រូវបានអាមេរិកជួយសម្រួលជាកញ្ចប់ជំនួយ ក៏ដូចជាវត្តមានជនជាតិអាមេរិកមួយចំនួនធំនៅក្នុងប្រទេសនៅរវាងឆ្នាំ១៩៦១ និងឆ្នាំ១៩៧៣ ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម។ នៅឆ្នាំ១៩៥១ វៀតណាមខាងត្បូងបានបង្កើតក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍[[អ៊ែរវៀតណាម]]ឡើងដើម្បីបម្រើដល់វិស័យអាកាសចរណ៍ជាតិ។<ref>{{Cite web |title=Air Vietnam |url=https://airlinehistory.co.uk/airline/air-vietnam/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260314172843/https://airlinehistory.co.uk/airline/air-vietnam/ |archive-date=2026-03-14 |access-date=2026-07-21 |website=Airline History}}</ref> ផលិតកម្មអគ្គិសនីបានកើនឡើងច្រើនជាងមុនរហូតដប់ទៅបួនដងនៅរវាងឆ្នាំ១៩៥៤ និងឆ្នាំ១៩៧៣ ខណៈពេលដែលទិន្នផលឧស្សាហកម្មវិញបានកើនឡើងជាមធ្យម ៦.៩ ភាគរយជារៀងរាល់ឆ្នាំ។<ref name="Kim">Kim, Youngmin, "[http://www.zum.de/whkmla/sp/0708/ym/ym1.html The South Vietnamese Economy During the Vietnam War, 1954–1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513042801/http://www.zum.de/whkmla/sp/0708/ym/ym1.html |date=13 May 2013 }}"</ref> ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នា ទិន្នផលស្រូវបានកើនឡើងប្រមាណ ២០៣ ភាគរយ ហើយចំនួននិស្សិតនៅសាកលវិទ្យាល័យបានកើនឡើងពី ២,០០០ នាក់រហូតដល់ទៅ ៩០,០០០ នាក់។<ref name="Kim"/> ជំនួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានឈានឡើងដល់ចំណុចកំពូលបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ ដែលមានចំនួនជាថវិកាស្មើនឹង ២.៣ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ប៉ុន្តែវាបានធ្លាក់ចុះវិញមកត្រឹម ១.១ ពាន់លានដុល្លារនៅឆ្នាំបន្ទាប់។<ref name="Wiest">Wiest, Andrew A., ''The Vietnam War, 1956–1975'', p. 80.</ref> អតិផរណាបានកើនឡើងរហូតដល់ ២០០ ភាគរយ នាំឱ្យវៀតណាមខាងត្បូងធ្លាក់លិចលង់ទៅក្នុងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែការថយចុះនៃជំនួយរបស់អាមេរិក ក៏ដូចជាវិបត្តិតម្លៃប្រេងនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣។<ref name="Wiest"/> ក្រោយប្រទេស​វៀតណាមបានបង្រួបបង្រួមឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ រដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនីស្តបានដាក់អនុវត្តនូវសេដ្ឋកិច្ចផែនការកណ្តាលដូចនឹងវៀតណាមខាងជើងពីមុនអញ្ចឹង។ លទ្ធផលសិក្សាមួយនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ដែលមាននៅក្នុងទិនានុប្បវត្តិ ''Diplomatic History'' បានរកឃើញថា អ្នករៀបចំផែនការសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាមខាងត្បូងបានព្យាយាមរៀបចំនិងអនុវត្តផែនការដោយយកគំរូតាមសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រទេសតៃវ៉ាន់ កូរ៉េខាងត្បូង និងជប៉ុន ដោយចាត់ទុកប្រទេសទាំងនេះជាឧទាហរណ៍មួយនៃរបៀបធ្វើទំនើបកម្មសេដ្ឋកិច្ចកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ឱ្យជោគជ័យរីកចម្រើន។<ref>{{Cite journal |last=Toner |first=Simon |date=2017 |title=Imagining Taiwan: The Nixon Administration, the Developmental States, and South Vietnam's Search for Economic Viability, 1969–1975 |journal=Diplomatic History |volume=41 |issue=4 |pages=772–798 |doi=10.1093/dh/dhw057 |url=http://eprints.whiterose.ac.uk/115839/7/Simon%20Toner_Imagining_Taiwan_Accepted%20Manuscript.pdf |access-date=21 July 2026 |archive-date=29 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129001207/https://eprints.whiterose.ac.uk/115839/7/Simon%20Toner_Imagining_Taiwan_Accepted%20Manuscript.pdf |url-status=live }}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== [[File:RVN-Population.png|thumb|ផែនទីដង់ស៊ីតេវៀតណាមខាងត្បូង]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ ចំនួនប្រជាជននៅវៀតណាមខាងត្បូងត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាមានចំនួន ១៦,២៥៩,៣៣៤ នាក់ ដោយក្នុងនោះប្រមាណមួយភាគប្រាំនៃប្រជាជនទាំងអស់បានរស់នៅក្នុងប៉ែកខាងត្បូងបង្អស់នៃប្រទេសវៀតណាម (ពោលគឺតំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ-ដុងណាយ)។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧០ ប្រមាណ ៩០% នៃចំនួនប្រជាជនជា[[ជនជាតិវៀតណាម|ជនជាតិគិញ]] (វៀត) និង ១០% ជា[[ជនជាតិហ័រ]] (ចិនយួន) [[ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម)|ម៉ុងតាញ៉ា]] [[ខ្មែរក្រោម|ខ្មែរ]] [[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]] អឺរ៉ាស៊ី និងជនជាតិដទៃទៀត។ ភាសាវៀតណាមគឺជាភាសាផ្លូវការ ហើយត្រូវបាននិយាយដោយប្រជាជនភាគច្រើននៃប្រទេសនេះ។ ថ្វីបើរបបអាណានិគមបារាំងបានបញ្ចប់ហើយក្ដី ភាសាបារាំងនៅតែមានវត្តមានយ៉ាងរឹងមាំនៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយគេច្រើនប្រើវានៅក្នុងវិស័យរដ្ឋបាល អប់រំ (ជាពិសេសនៅកម្រិតមធ្យមសិក្សា និងកម្រិត​​វិទ្យាល័យមហាវិទ្យាល័យ) ពាណិជ្ជកម្ម និងការទូត។ ឥស្សរជនមានអំណាចធំៗនៅវៀតណាមខាងត្បូងភាគច្រើនក៏ចេះនិយាយភាសាបារាំងដែរ។<ref name=Karnow/>{{rp|២៨០–៤}} ដោយសារ​ការចូលរួម​អន្តរាគមន៍ពីសហរដ្ឋអាមេរិក​ក្នុង​សង្គ្រាម​វៀតណាម ភាសាអង់គ្លេស​ក៏​ត្រូវបាន​ណែនាំបង្រៀនប្រើប្រាស់​នៅក្នុងជួរ​កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ហើយ​បាន​ក្លាយជា​ភាសា​ការទូត​បន្ទាប់បន្សំពីភាសាបារាំង។ ភាសា​ដែល​និយាយ​ដោយ​ក្រុម​ជនជាតិភាគតិច​រួមមាន​ភាសាចិន [[ភាសាខ្មែរ]] [[ភាសាចាម្ប៍|ភាសាចាម]] និង​ភាសា​ដទៃៗទៀត​ដែល​និយាយ​ប្រើប្រាស់ដោយ​ក្រុមជនជាតិ​ម៉ុងតាញ៉ា។<ref>{{Cite conference |last=Thinh |first=Do Huy |date=2006 |title=The Role of English in Vietnam's Foreign Language Policy: A Brief History |url=http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh |conference=19th Annual EA Education Conference 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323194849/http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh |archive-date=2012-03-23 |access-date=2026-07-22 |archivedate=2007-08-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070831165148/http://www.englishaustralia.com.au/index.cgi?E=hcatfuncs&PT=sl&X=getdoc&Lev1=pub_c07_07&Lev2=c06_thinh }}</ref> ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៥៥ រដ្ឋាភិបាលង៉ូ ឌិញឌៀមបានអនុវត្តគោលនយោបាយសមានកម្មចំពោះជនជាតិដើមភាគតិចម៉ុងតាញ៉ានៃតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាល ក៏ដូចជាជនជាតិចាម ដោយហាមប្រាមការប្រើភាសាចាមនៅក្នុងសាលារៀនរដ្ឋ ការរឹបអូសយកដីជនជាតិដើមភាគតិច និងប្រគល់ដីធ្លីទាំងនោះទៅដល់ជនជាតិគិញ។{{sfn|Lafont|2007|p=225}} កត្តានេះបានដាស់តឿនស្មារតីជាតិនិយម និងការគាំទ្រចំពោះឯករាជ្យភាពក្នុងចំណោមជនជាតិចាម និងជនជាតិដើមភាគតិចដទៃទៀត។ ជនជាតិចាមខ្លះបានរត់ទៅចូលរួមជាមួយវៀតកុង ហើយខ្លះទៀតបានចូលរួមជាមួយ[[រណសិរ្សរំដោះចម្ប៉ា]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ សកម្មជនសិទ្ធិពលរដ្ឋនិងអង្គការឯករាជ្យរបស់ពួកក្រុមជនជាតិដើមភាគតិច រួមទាំងអង្គការរបស់ជនជាតិចាមផងដែរនោះ ត្រូវបានច្របាច់បញ្ចូលគ្នាបង្កើតបានទៅជា[[រណសិរ្សសាមគ្គីដើម្បីរំដោះជាតិសាសន៍ក្រោមការគាបសង្កត់]]ដើម្បីតស៊ូប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូង និងក្រោយមក សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាមរហូតដល់ចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។<ref>{{cite book|last=Lafont|first=Pierre-Bernard|year=2007|title=Le Campā: Géographie, population, histoire|publisher=Indes savantes|isbn=978-2-84654-162-6}} pp. 219–220</ref><ref>{{citation |last=McLeod |first=Mark W. |title=Indigenous Peoples and the Vietnamese Revolution, 1930–1975 |journal=Journal of World History |volume=10 |issue=2 |pages=353–389 |year=1999 |jstor=20078784 |publisher=University of Hawaiʻi Press |doi=10.1353/jwh.1999.0017 |s2cid=162242219}}</ref> វៀតណាមខាងត្បូងមានសេរីភាពខាងសាសនាច្រើនឆ្ងាយជាងវៀតណាមខាងជើង។<ref name="Nguyen Quoc">{{cite web |last1=Nguyen Quoc |first1=Tan Trung |title=Rethinking History and News Media in South Vietnam |url=https://usvietnam.uoregon.edu/en/rethinking-history-and-news-media-in-south-vietnam/ |website=US–Vietnam Research Center |publisher=University of Oregon |date=November 20, 2023}}</ref>{{sfn|Nguyen|2018}} [[លទ្ធិខុងជឺ]]គឺជាទស្សនវិជ្ជាក្រមសីលធម៌ដ៏មានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងមួយនៅក្នុងសង្គមវៀតណាមខាងត្បូង។<ref>{{Cite conference |last=Nguyễn Tuấn Cường |date=September 2014 |title=Reestablishment of Human Nature and Social Morality: A Study of the Anniversary of Confucius' Birthday in South Vietnam 1955–1975 |conference=International Conference in Commemorating 2565th Anniversary of Confucius' Birthday}}</ref><ref>{{Cite conference |last=Nguyễn Tuấn Cường |date=November 2014 |title=Nationalism, Decolonization, and Tradition: The Promotion of Confucianism in South Vietnam 1955–1975 and the Role of Nguyễn Đăng Thục |conference=Sixth "Engaging with Vietnam – An Interdisciplinary Dialogue" Conference (Frontiers and Peripheries: Vietnam Deconstructed and Reconnected)}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៦៣ អ្នកកាន់លទ្ធិខុងជឺមានចំនួនប្រមាណ ៤ លាននាក់ ហើយមនុស្សប្រមាណចន្លោះពី ៣ ទៅ ៤ លាននាក់ ឬរហូតដល់ ២៧% នៃចំនួនប្រជាជនសរុបបានប្រកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​វៀតណាម|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] (រាប់ទាំងនិកាយទាំងអស់)។ [[លទ្ធិកាវដៃ]] និង[[លទ្ធិហឿហាវ|ហឿហាវ]]បូករួមគ្នាមានអ្នកកាន់គោរពចន្លោះពី ២.៥ ទៅ ៣ លាននាក់។ ប្រជាជនវៀតណាមខាងត្បូងមួយលានកន្លះ ឬប្រហែល ១០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប ជាអ្នកកាន់[[ព្រះសហគមន៍កាតូលិក|សាសនាកាតូលិក]]។ ប្រជាពលរដ្ឋដទៃៗទៀតមានជំនឿទៅខាង[[វិញ្ញាណនិយម]] លទ្ធិតាវ គ្រិស្តប្រូតេស្តង់ ហិណ្ឌូ ឬឥស្លាម។<ref name="Moyar2006">{{Cite book| title=Triumph Forsaken: The Vietnam War, 1954–1965 | url=https://archive.org/details/triumphforsakenv0000moya_t2u6 |first=Mark |last=Moyar |author-link=Mark Moyar |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=9780511511646}}</ref>{{Rp|២១៥}} ==វប្បធម៌== គ្រួសារជាច្រើននៅវៀតណាមខាងត្បូងមានសមាជិករាប់បីជំនាន់រស់នៅក្រោមដំបូលតែមួយ។ ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ វណ្ណៈកណ្តាលនិងយុវជនវៀតណាមខាងត្បូងបានផ្តោតលើទំនើបកម្មរស់នៅដោយស៊ីវិល័យ ដោយទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌និងសង្គមពីលោកខាងលិច ពិសេសចំពោះរចនាបទម៉ូដសម្លៀកបំពាក់ទំនើបៗ តន្ត្រី និងលក្ខណៈតួយ៉ាងសង្គមទំនើបផ្សេងៗទៀត ដែលច្រើនប្រមូលផ្ដុំនៅតាមបណ្ដាទីប្រជុំជនធំៗដូចជាទីក្រុងសៃហ្គនជាដើម។ វប្បធម៌សង្គមវៀតណាមខាងត្បូងបានដើរទៅមុខដោយរីកចម្រើន ដូចជានៅក្នុងវិញ្ញត្តិសិល្បៈនិងអក្សរសាស្ត្រដ៏សម្បូរបែប។<ref name="VN turn">{{Cite web |last=Nguyen |first=Nathalie Huynh Chau |date=2025 |title=The Vietnamese Turn |url=https://sydneyreviewofbooks.com/interviews/the-vietnamese-turn |website=Sydney Review of Books |publisher=Writing and Society Research Centre, Western Sydney University}}</ref> ===អប់រំ=== ប្រព័ន្ធអប់រំនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមមានភាពចម្រុះច្រើន ដោយមានទាំងស្ថាប័នរដ្ឋនិងឯកជន ក៏ដូចជាសាលារៀនដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយសហគមន៍ជនជាតិភាគតិច និងនិកាយសាសនាផ្សេងៗផងដែរ។<ref name=":0">{{cite book |last1=Dror |first1=Olga |url=https://www.cambridge.org/core/books/making-two-vietnams/BE086D9C1DA355B33EDBABC1C628701A |title=Making Two Vietnams: War and Youth Identities, 1965–1975 |date=2018 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-55616-3 |archive-date=31 December 2021 |access-date=22 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211231001558/https://www.cambridge.org/core/books/making-two-vietnams/BE086D9C1DA355B33EDBABC1C628701A |url-status=live }}</ref>{{rp|៤៩}} សមាជអប់រំក្នុងឆ្នាំ១៩៥៨ បានកំណត់គោលការណ៍សំខាន់ៗចំនួនបីនៅក្នុងវិស័យអប់រំជាតិ៖ [[ការអប់រំមនុស្សនិយម|មនុស្សនិយម]] (nhân bản) [[ជាតិ]] (nân tộc) និង[[ការអប់រំសេរី|សេរីនិយម]] (khai phóng)។<ref name=":0"/>{{rp|៥៥–៥៦}} វប្បធម៌អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តនៅតាមមហាវិទ្យាល័យនានានៅវៀតណាមខាងត្បូង ក៏ដូចជាទិនានុប្បវត្តិ [[សមាគមអក្សរសាស្ត្រ]] និងក្រុមវប្បធម៌ផ្សេងៗគឺមានភាពចម្រុះខុសៗគ្នា។ ខ្លះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងសាសនាដូចជា កាតូលិក ព្រះពុទ្ធ និងហឿហាវ ឯខ្លះមានលក្ខណៈបែបមូលវិវដ្តខាងនយោបាយ ខ្លះទៀតមានលក្ខណៈអភិរក្សនិយម ហើយខ្លះទៀតកម្រនិយាយពិភាក្សាអំពីនយោបាយតែម្ដង។<ref name="Gadkar-Wilcox 2023">{{cite book |last=Gadkar-Wilcox |first=Wynn |chapter=Universities and Intellectual Culture in the Republic of Vietnam |pages=57–75 |editor-last1=Peché |editor-first1=Linda Ho |editor-last2=Vo |editor-first2=Alex-Thai Dinh |editor-last3=Vu |editor-first3=Tuong |title=Toward a Framework for Vietnamese American Studies: History, Community, and Memory |date=2023 |publisher=Temple University Press |url=https://tupress.temple.edu/books/toward-a-framework-for-vietnamese-american-studies |isbn=978-1-4399-2288-0}}</ref>{{rp|៥៧}} លំហវប្បធម៌អ្នកប្រាជ្ញបញ្ញវន្តនេះត្រូវបានកំណត់ដោយលក្ខណៈសំខាន់ៗចំនួនបួន៖ ទីមួយគឺតាមបែបសកល ដែលទាញយកគំនិតនិងឥទ្ធិពលពីជុំវិញពិភពលោក ទីពីរគឺទំនើបនិយម ដែលច្រើនផ្តោតលើទិដ្ឋភាពអភិវឌ្ឍនាថ្ងៃអនាគត ដោយដើមឡើយ វាត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលពីបារាំងហើយក្រោយមកពីអាមេរិក និងចុងក្រោយ ទីបីនិងទីបួនគឺក្រុមមិនមែនកុម្មុយនិស្តនិងសាធារណរដ្ឋនិយម ដែលផ្ដោតលើគំនិតផ្ទុយពីកុម្មុយនីស្ត។<ref name="Gadkar-Wilcox 2023"/>{{rp|៥៨}} ===ឃោសនាផ្សព្វផ្សាយ=== ដូចប្រទេសផ្សេងៗនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២០ ប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូងមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយចម្បងពីរគឺ វិទ្យុ និងទូរទស្សន៍។ [[File:Radio VN Broadcast Hours card.jpg|thumb|ប័ណ្ណបញ្ជាក់ម៉ោងផ្សព្វផ្សាយរបស់វិទ្យុវៀតណាម ដែលបង្ហាញពីពេលវេលា និងរលកសញ្ញាប្រេកង់នៃការផ្សាយតាមវិទ្យុក្នុងឆ្នាំ១៩៦០ និង១៩៦២។]] វៀតណាមខាងត្បូងមានស្ថានីយ៍វិទ្យុ AM ចំនួនបួន និង FM មួយ ដែលទាំងអស់សុទ្ធតែជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រោមមានឈ្មោះថា [[វិទ្យុវៀតណាម]]។ វិទ្យុមួយក្នុងចំណោមវិទ្យុទាំងនោះត្រូវបានគេកំណត់ទុកផ្សព្វផ្សាយបែបស៊ីវិលនៅទូទាំងប្រទេស ខណៈមួយទៀតសម្រាប់ការបម្រើយោធា ហើយស្ថានីយ៍ពីរផ្សេងទៀតរួមមានស្ថានីយ៍ផ្សាយជាភាសាបារាំង និងស្ថានីយ៍ភាសាបរទេសដែលផ្សាយជាភាសាចិន អង់គ្លេស ខ្មែរ និងថៃ។ វិទ្យុវៀតណាមបានចាប់ផ្តើមបើកប្រតិបត្តិការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៥ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីង៉ូ ឌិញឌៀម ហើយបានបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការនៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ ក្រោយបានចេញផ្សាយសេចក្ដីប្រកាសថ្លែងការណ៍សុំចុះចាញ់ដោយសឿង វ៉ាន់មិញ។ ទូរទស្សន៍វិញត្រូវបានដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៦៦ ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធ FCC រូបភាពស-ខ្មៅ។ ការផ្សព្វផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ច្រើនដណ្តប់លើបណ្ដាទីក្រុងធំៗនៅវៀតណាមខាងត្បូង ដោយដំបូងបានចាប់ផ្តើមការផ្សាយរយៈពេលមួយម៉ោងជារៀងរាល់ថ្ងៃ មុនពេលបានកើនឡើងេពេលវេលាផ្សព្វផ្សាយរហូតដល់ប្រាំមួយម៉ោងនៅពេលល្ងាចក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។ វៀតណាមខាងត្បូងមានបុស្តិ៍ទូរទស្សន៍ធំៗចំនួនពីរ។ ទីមួយគឺ [[បណ្ដាញទូរទស្សន៍វៀតណាម]] ឬ THVN-TV (Truyền hình Việt Nam-TV) នៅលើប៉ុស្តិ៍លេខ៩ ដែលមានកម្មវិធីជាភាសាវៀតណាម ព័ត៌មាន និងការប្រកាសពិសេសៗពីទីក្រុងសៃហ្គន។ បុស្តិ៍ទីពីរគឺ AFVN-TV នៅលើប៉ុស្តិ៍លេខ ១១ ដែលស្ថិតក្រោមប្រតិបត្តិការរបស់[[សេវាវិទ្យុ និងទូរទស្សន៍កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ (បច្ចុប្បន្នហៅ [[បណ្តាញកងកម្លាំងអាមេរិក]]) វាផ្តល់ការផ្សព្វផ្សាយផ្សេងៗដល់កងទ័ពអាមេរិកនៅវៀតណាមខាងត្បូង ហើយរាល់ការផ្សាយទាំងអស់ជាភាសាអង់គ្លេស។ បុស្តិ៍ទូរទស្សន៍នេះក៏ផ្សព្វផ្សាយកម្មវិធីកម្សាន្តជាច្រើនផងដែរដូចជា កម្មវិធីជជែកពិភាក្សា ឬកីឡាជាដើម។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ វាក៏បានចេញផ្សាយព័ត៌មាន និងសេចក្ដីប្រកាសពិសេសៗពីរដ្ឋាភិបាល និងមេបញ្ជាការយោធាអាមេរិកផងដែរ។ == មើលផងដែរ == *[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] *[[វៀតណាមខាងជើង]] *[[វៀតកុង]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} ==គន្ថនិទ្ទេសន៍== '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' ===អត្ថបទ និងជំពូកសិក្សា=== {{refbegin|30em}} <!-- តាមលំដាប់លំដោយអក្សរ --> *{{cite book <!-- Deny Citation Bot--> |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The Early South Vietnamese Critique of Communism |pages=17–32 |chapter-url=https://tuannyriver.com/wp-content/uploads/2025/06/2009-chapter-tuan-hoang.pdf |doi=10.1057/9780230101999_2 |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Wongsurawat |editor-first2=Wasana |title=Dynamics of the Cold War in Asia: Ideology, Identity, and Culture |year=2009 |publisher=Palgrave Macmillan |url= |isbn=9780230101999}} *{{cite book |last=Hoang |first=Tuan |chapter=The August Revolution, the Fall of Saigon, and Postwar Reeducation Camps: Understanding Vietnamese Diasporic Anticommunism |pages=76–94 |editor-last1=Peché |editor-first1=Linda Ho |editor-last2=Vo |editor-first2=Alex-Thai Dinh |editor-last3=Vu |editor-first3=Tuong |title=Toward a Framework for Vietnamese American Studies: History, Community, and Memory |date=2023 |publisher=Temple University Press |isbn=978-1-4399-2288-0}} *{{cite journal |last1=Nguyen |first1=Phi-Vân |title=A Secular State for a Religious Nation: The Republic of Vietnam and Religious Nationalism, 1946–1963 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/secular-state-for-a-religious-nation-the-republic-of-vietnam-and-religious-nationalism-19461963/6686A381A12183648E76430BC646BC85 |journal=The Journal of Asian Studies |year=2018 |volume=77 |issue=3 |pages=741–771 |doi=10.1017/S0021911818000505 |s2cid=165729774 |hdl=1993/34017 |hdl-access=free}} *{{cite journal |last1=Tran |first1=Nu-Anh |title=Denouncing the 'Việt Cộng': Tales of revolution and betrayal in the Republic of Vietnam |journal=Journal of Southeast Asian Studies |year=2023 |volume=53 |issue=4 |pages=686–708 |doi=10.1017/S0022463422000790 |s2cid=256739269}} {{Refend}} ===ឯកលេខនា និង​សៀវភៅ​កែសម្រួល=== {{refbegin|30em}} <!-- តាមលំដាប់លំដោយវេលាបោះពុម្ភ --> *{{Cite book |last=Miller |first=Edward |title=Misalliance: Ngo Dinh Diem, the United States, and the Fate of South Vietnam |year=2013 |publisher=Harvard University Press |url=https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674072985 |isbn=978-0-674-07298-5}} *{{Cite book |last=Chapman |first=Jessica M. |title=Cauldron of Resistance: Ngo Dinh Diem, the United States, and 1950s Southern Vietnam |year=2013 |publisher=Cornell University Press |url=https://www.cornellpress.cornell.edu/book/9780801450617/cauldron-of-resistance/ |isbn=978-0-8014-5061-7}} *{{Cite book |editor-last=Taylor |editor-first=K. W. |editor-link=Keith Taylor (historian) |title=Voices from the Second Republic of South Vietnam (1967–1975) |date=2015 |publisher=Cornell University Press |url=https://www.cornellpress.cornell.edu/book/9780877277958/voices-from-the-second-republic-of-south-vietnam-19671975/ |isbn=978-0-87727-795-8}} *{{Cite book |editor-last1=Vu |editor-first1=Tuong |editor-last2=Fear |editor-first2=Sean |title=The Republic of Vietnam, 1955–1975: Vietnamese Perspectives on Nation Building |year=2020 |publisher=Cornell University Press |url=https://www.cornellpress.cornell.edu/book/9781501745126/the-republic-of-vietnam-19551975/ |isbn=978-1-5017-4512-6}} *{{Cite book |last=Stur |first=Heather Marie |title=Saigon at War: South Vietnam and the Global Sixties |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |url=https://www.cambridge.org/core/books/saigon-at-war/EB311133B08D56E148BDDFB86923B6B5 |isbn=978-1-316-67675-2}} *{{Cite book |last=Tran |first=Nu-Anh |title=Disunion: Anticommunist Nationalism and the Making of the Republic of Vietnam |year=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |url=https://uhpress.hawaii.edu/title/disunion-anticommunist-nationalism-and-the-making-of-the-republic-of-vietnam/ |isbn=978-0-8248-8786-5}} *{{Cite book |editor-last1=Tran |editor-first1=Nu-Anh |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Building a Republican Nation in Vietnam, 1920–1963 |year=2022 |publisher=University of Hawaiʻi Press |url=https://uhpress.hawaii.edu/title/building-a-republican-nation-in-vietnam-1920-1963/ |isbn=978-0-8248-9211-1}} *{{Cite book |editor-last1=Luu |editor-first1=Trinh M. |editor-last2=Vu |editor-first2=Tuong |title=Republican Vietnam, 1963–1975: War, Society, Diaspora |year=2023 |publisher=University of Hawaiʻi Press |url=https://uhpress.hawaii.edu/title/republican-vietnam-1963-1975-war-society-diaspora/ |isbn=978-0-8248-9518-1}} *{{Cite book |last=Nguyen-Marshall |first=Van |title=Between War and the State: Civil Society in South Vietnam, 1954–1975 |year=2023 |publisher=Cornell University Press |url=https://www.cornellpress.cornell.edu/book/9781501770579/between-war-and-the-state/ |isbn=9781501770579}} * {{Cite book |last1=Asselin |first1=Pierre |title=Vietnam's American War: A New History |date=2024 |publisher=Cambridge University Press |url=https://www.cambridge.org/highereducation/books/vietnams-american-war/034EEB484F83DC3976982F33AB5B8C51 |isbn=9781009229302}} *{{Cite book |last=Nguyen |first=Phi-Van |title=A Displaced Nation: The 1954 Evacuation and Its Political Impact on the Vietnam Wars |year=2024 |publisher=Cornell University Press |url=https://www.cornellpress.cornell.edu/book/9781501778612/a-displaced-nation/ |isbn=9781501778612}} {{Refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{commons category|South Vietnam|វៀតណាមខាងត្បូង}} * [[:commons:File:UA17-95 001105.pdf This is the Republic of Vietnam.pdf |''This is the Republic of Vietnam'']], ក្រសួងឃោសនាការ និងសង្គ្រាមផ្លូវចិត្ត, ១៩៥៥ * [[:commons:Category:Vietnam Fights and Builds |''Vietnam Fights and Builds'']], ទស្សនាវដ្តីព័ត៌មានដោយសាធារណរដ្ឋវៀតណាម, ១៩៦៤–១៩៦៦ * [[:commons:File:The War in Viet-Nam, Liberation Or Aggression? (White Paper).pdf |''The War in Vietnam: Liberation or Aggression?'']], ក្រសួងការបរទេស, ១៩៦៨ * [https://web.archive.org/web/20090325135755/http://archive.vietnam.ttu.edu/star/images/239/2390309002.pdf រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ឆ្នាំ១៩៥៦] (ជាភាសាអង់គ្លេស)។ [https://archive.org/details/lapquyendan-00035-63670862/page/n30/mode/1up ''Hiến-Pháp Việt-Nam Cộng-Hòa 1956''] (ជាភាសាវៀតណាម) * [https://web.archive.org/web/20151123035738/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADX591.pdf រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាម ឆ្នាំ១៩៦៧] (ជាភាសាអង់គ្លេស)។ [[:commons:File:Constitution_of_ROV_1967_from_Hien_phap_chu_thich.pdf |''Hiến Pháp Việt Nam Cộng Hòa 1967'']] (ជាភាសាវៀតណាម) * [https://usvietnam.uoregon.edu/en/nu-anh-trans-collection-on-the-first-republic-1954-1963/ Nu-Anh Tran’s Collection on the First Republic, 1954-1963] {{s-start}} {{s-bef|before=[[រដ្ឋវៀតណាម]]}} {{s-ttl|title=សាធារណរដ្ឋវៀតណាម|years=១៩៥៥–១៩៧៥}} {{s-aft|after={{nowrap|[[រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋវៀតណាមខាងត្បូង|រដ្ឋាភិបាលបដិវត្តន៍បណ្ដោះអាសន្ន]]}}}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាមខាងត្បូង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមវៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតសាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] r2ho3r0ddv0eh3qxymjgnbnf3rze7yv 0 47845 340080 334547 2026-09-02T15:35:40Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប៊ុលហ្គារី]] ទៅ [[ប៊ុលហ្ការី]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (The country of Bulgaria is written as "ប៊ុលហ្ការី" according to Khmer Lexicon for geographical terms 331436 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋប៊ុលហ្ការី | native_name = {{nobold|Република България}} | common_name = ប៊ុលហ្ការី | image_flag = Flag of Bulgaria.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិប៊ុលហ្ការី|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Bulgaria.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករប៊ុលហ្ការី|វរលញ្ឆករ]] | motto = "Съединението прави силата"<br/>ការរួបរួមជាកម្លាំង | anthem = ''[[មីឡា រ៉ូឌីណូ|Мила Родино]]''<br/>"មាតុភូមិជាទីស្រឡាញ់"<br/><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Mila Rodino instrumental.ogg]]</div> | image_map = Bulgaria in the European Union on the globe (Europe centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសប៊ុលហ្ការី (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[សូហ្វីយ៉ា]] | coordinates = {{Coord|42|41|N|23|19|E|type:city(6,900,000)_region:BG-22|display=it}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាប៊ុលហ្ការី]]<ref>{{cite web |title=Constitution of the Republic of Bulgaria |url=https://www.parliament.bg/en/const |website=National Assembly of the Republic of Bulgaria |access-date=30 August 2020 |archivedate=19 សីហា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190819054232/https://www.parliament.bg/en/const |url-status=dead }}</ref> | languages_type = [[អក្សរផ្លូវការ]] | languages = [[គីរីឡុស (អក្សរ)|គីរីឡុស]] | ethnic_groups = {{unbulleted list|៨៤.៦% [[ប៊ុលហ្ការី (ជនជាតិ)|ប៊ុលហ្ការី]]|៨.៤% [[តួកគីប៊ុលហ្ការី (ជនជាតិ)|តួកគី]]|៤.៤% [[ជនជាតិរ៉ូមនៅប៊ុលហ្ការី|រ៉ូម]]|២.៦% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត{{refn|group=ស|name=one|ចំនួនផ្លូវការនៃប្រជាជនរ៉ូមនៅក្នុងប្រទេសអាចមានទាបជាងចំនួនដែលស្មាន។ សូមមើល [[#ប្រជាសាស្ត្រ|ប្រជាសាស្ត្រ]]។}}}} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = <ref name=2021Census-ethnocultural-characteristics>{{cite web|url=https://nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2021_ethnos.pdf|title=Преброяване 2021: Етнокултурна характеристика на населението|publisher=[[វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ (ប៊ុលហ្ការី)|វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិប៊ុលហ្ការី]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124195716/https://nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Census2021_ethnos.pdf|archive-date=24 វិច្ឆិកា 2022|url-status=live}}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |៦៤.៧% [[គ្រិស្តសាសនា]]<br/>–៦២.៧% [[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់ប៊ុលហ្ការី|អូស្សូដក់ប៊ុលហ្ការី]]<br/>–២% និកាយគ្រិស្តផ្សេងៗទៀត |១៥.៩% គ្មានជំនឿសាសនា |៩.៨% [[ឥស្លាមសាសនានៅប៊ុលហ្ការី|ឥស្លាមសាសនា]] |០.១% [[សាសនានៅប៊ុលហ្ការី|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] |៩.៥% គ្មានចម្លើយ }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref name=2021Census-ethnocultural-characteristics/> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ|សាធារណរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធសភា|និយមសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៊ុលហ្ការី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[រ៉ូស៊ែន ជេល្យាស្កូហ្វ]] | leader_title3 = [[ប្រធានរដ្ឋសភាប៊ុលហ្ការី|ប្រធានរដ្ឋសភា]] | leader_name3 = [[រ៉ាយ៉ា ណាសារីយ៉ាន]] | legislature = [[រដ្ឋសភា (ប៊ុលហ្ការី)|រដ្ឋសភា]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រប៊ុលហ្ការី|និម្មិតកម្ម]] | established_event2 = [[ចក្រភពប៊ុលហ្ការីទីមួយ]] | established_date2 = ៦៨១–១០១៨ | established_event3 = [[ចក្រភពប៊ុលហ្ការីទីពីរ]] | established_date3 = ១១៨៥–១៣៩៦ | established_event4 = [[ក្សត្របុរីប៊ុលហ្ការី]] | established_date4 = ៣ មីនា ១៨៧៨ | established_event5 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៊ុលហ្ការី|ប្រកាសឯករាជ្យ]]ពី[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] | established_date5 = ៥ តុលា ១៩០៨ | established_event6 = របបរាជានិយមត្រូវបានលុបបំបាត់ | established_date6 = ១៥ កញ្ញា ១៩៤៦ | established_event7 = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រប៊ុលហ្ការីពីឆ្នាំ១៩៨៩|ទម្រង់រដ្ឋបច្ចុប្បន្ន]] | established_date7 = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៩០ | established_event8 = ចូលជាសមាជិក[[សហភាពអឺរ៉ុប]] | established_date8 = ១ មករា ២០០៧ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ១១០,៩៩៣ | area_rank = ទី១០៣<!-- ចំណាត់ថ្នាក់ក្រឡាផ្ទៃត្រូវតែស្របនឹង [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --> | area_footnote = <ref name="Penin">{{cite book |last=Penin|first=Rumen |script-title=(ភាសាប៊ុលហ្ការី) Природна география на България|publisher=Bulvest 2000|page=18|isbn=978-954-18-0546-6}}</ref> | percent_water = ២.១៦<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html#bu|title=Field listing: Area|website=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=9 October 2018|archive-date=31 មករា 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html#bu|url-status=dead|archivedate=31 មករា 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html#bu}}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ៦,៤៣៧,៣៦០ | population_estimate_year = ២០២៤<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/en/content/21307/прессъобщение/population-and-demographic-processes-2023 |title=Population and Demographic Processes in 2023 |publisher=[[វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ (ប៊ុលហ្ការី)|វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិប៊ុលហ្ការី]] |website=www.nsi.bg |date=29 April 2024 |access-date=23 December 2025}}</ref> | population_estimate_rank = ទី១០៩ | population_census = {{DecreaseNeutral}} ៦,៥១៩,៧៨៩ | population_census_year = ២០២១ | population_density_km2 = ៥៨ | population_density_rank = ទី១៥៤ | GDP_PPP = {{increase}} ២៦៤.៦៩៩&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMF.ORG">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=918,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Download World Economic Outlook database: October 2024 – Bulgaria |website=imf.org |access-date=2025-12-23}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៥ | GDP_PPP_rank = ទី៧៣ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៤១,៩០១ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.BG">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=918,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Bulgaria) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=23 December 2025}}</ref> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៥៥ | GDP_nominal = {{increase}} ១១៧.០០៧ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.BG"/> | GDP_nominal_year = ២០២៥ | GDP_nominal_rank = ទី៦៨ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ១៨,៥២២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.BG"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៥៩ | Gini = ៣៧.២ | Gini_year = ២០២៣ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=23 December 2025 |archive-date=20 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190320064533/https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1 |url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨៤៥ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 Deeember 2025 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]] }}</ref> | HDI_rank = ទី៥៥ | currency = [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរ៉ូ|€]]) | currency_code = EUR | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបខាងកើត|EET]] | utc_offset = +២ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបខាងកើត|EEST]] | utc_offset_DST = +៣ | date_format = ថ្ងៃ/ខែ/ឆ្នាំ<br/>dd/mm/yyyy | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៊ុលហ្ការី|+៣៥៩]] | iso3166code = BG | cctld = [[.bg]]<br/>[[.бг]] | today = | wikidata = Q219 }} '''ប្រទេសប៊ុលហ្ការី''' ([[ភាសាប៊ុលហ្ការី]]៖ България) ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋប៊ុលហ្ការី''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិយនៅ[[អឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍|អឺរ៉ុបប៉ែកអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសនេះមាន​ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ​នៅ​ជាយ​ខាងកើតនៃតំបន់[[បាល់កង់]] និងមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[រូម៉ានី]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ែប៊ី]]និង[[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]]នៅភាគខាងលិច ប្រទេស[[ក្រិក]]និង[[តួកគី]]នៅភាគខាងត្បូង និង[[សមុទ្រខ្មៅ]]នៅភាគខាងកើត។ ប្រទេសប៊ុលហ្ការីគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ១១០,៩៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ​ និងជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអឺរ៉ុបតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេទី ១៦ នៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]។ ទីក្រុង[[សូហ្វីយ៉ា]]គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស ខណៈដែលទីក្រុងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតមានដូចជា៖ [[ផ្លូហ្វឌីហ្វ]] [[វ៉ារ៍ណា]] និង[[បួរហ្កាស]]ជាដើម។ល។ សង្គមមនុស្សមួយដែលបានផុសឡើងនៅលើទឹកដីប៊ុលហ្ការីដំបូងគឺ [[វប្បធម៌ការ៉ាណូវ៉ូ]]នាសម័យ[[យុគថ្មរំលីង]] ដែលមានអាយុកាល ៦,៥០០ ឆ្នាំមុនគ.ស. មកម៉្លេះ។ នៅរវាងសតវត្សទី ៦ ដល់ទី ៣ មុនគ្រឹស្តសករាជ តំបន់ទឹកដីប៊ុលហ្ការីបានក្លាយជាសមរភូមិសង្គ្រាមរបស់ពួក[[ត្រាស៍]] [[ពែរ្ស (ជនជាតិ)|ពែរ្ស]] [[សេលត៍]] និង[[ម៉ាសេដ្វានបុរាណ|ម៉ាសេដ្វាន]]ជាដើម ហើយទីបំផុត តំបន់មួយនេះក៏ទទួលបាននូវស្ថេរភាពក្រោម[[ចក្រភពរ៉ូម]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៤៥ នៃគ.ស.។ បន្ទាប់ពីរដ្ឋរ៉ូម៉ាំងត្រូវបែកបាក់ ការកាប់សម្លាប់បង្ហូរឈាមនៅក្នុងតំបន់ក៏បានរុលឡើងសារជាថ្មី។ នៅក្នុងសតវត្សទី ៦ ទឹកដីប៊ុលហ្ការីបច្ចុប្បន្ននេះក៏ត្រូវបានជនជាតិ[[ស្លាវបុរាណ]]ចូលមកតាំងទីលំនៅ។ កុលសម្ព័ន្ធ[[ប៊ុលហ្ការ]]ដែលស្ថិតនៅក្រោមការដឹកនាំដោយ[[អាស្ប៉ារុគ]] បានធ្វើការវាយប្រហារចេញពីទឹកដី[[មហាប៊ុលហ្ការីបុរាណ]]ចូលទៅក្នុងតំបន់[[បាល់កង់]]នៅចុងសតវត្សទី៧។ ក្រោយទទួលជ័យជម្នះ ពួកគេក៏បានបង្កើត[[ចក្រភពប៊ុលហ្ការីទីមួយ|ចក្រភពប៊ុលហ្ការី]]ឡើង ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ចក្រភពថ្មីនេះថែមទាំងត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[ចក្រភពរ៉ូមខាងកើត]]ផងដែរនៅក្នុងឆ្នាំ ៦៨១ នៃគ.ស.។ ចក្រភពប៊ុលហ្ការីបានកាន់កាប់តំបន់បាល់កង់មួយភាគធំ ហើយបានជះឥទ្ធិពលជាច្រើនដល់[[វប្បធម៌ស្លាវ]]ដូចជា ការបង្កើត[[អក្សរគីរីឡុស]]ជាដើម។ ចក្រភពប៊ុលហ្ការីទីមួយបានបន្តរីកចម្រើនរហូតដល់ដើមសតវត្សទី ១១ នៅពេលដែលព្រះចៅអធិរាជ[[បាស៊ីលទី២]] នៃ[[ចក្រភពប៊ីហ្សង់តាំង]] បានវាយចូលកាន់កាប់ និងរំលាយចោល។ ការបះបោរដោយជនជាតិប៊ុលហ្ការីក្នុងឆ្នាំ ១១៨៥ បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយរលូន ហើយ[[ចក្រភពប៊ុលហ្ការីទីពីរ]]ក៏បាននិម្មិតឡើងហើយបានឈានដល់ចំណុចកំពូលនៅក្រោមរជ្ជកាលព្រះបាទ[[អ៊ីវ៉ាន អាស៊ែនទី២]] (១២១៨–១២៤១)។ បន្ទាប់ពីសង្រ្គាមរ៉ាំរ៉ៃ និងជម្លោះសក្តិភូមិជាច្រើនមក ចក្រភពប៊ុលហ្ការីក៏បានបែកបាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៩៦ ហើយបានធ្លាក់នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួក[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|អូតូម៉ង់]]អស់ជិតប្រាំសតវត្ស។ [[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី–តួកគីឆ្នាំ១៨៧៧–៧៨]] បានផ្តល់កំណើតឱ្យរដ្ឋប៊ុលហ្ការីទីបី។ ជនជាតិប៊ុលហ្ការីជាច្រើននាក់ត្រូវជាប់ក្រៅព្រំដែននៃប្រទេសថ្មី ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យកើតមានចលនាបំបែករដ្ឋនៅក្នុងប្រទេសជិតខាងរបស់ប៊ុលហ្ការី ហើយវាបានបន្តវិវត្តទៅជាជម្លោះជាមួយបណ្តារដ្ឋក្នុងតំបន់ និងការសម្រេចចងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយអាល្លឺម៉ង់នៅក្នុងសង្គ្រាមលោកទាំងពីរ។ នៅឆ្នាំ ១៩៤៦ ប៊ុលហ្ការីបានធ្លាក់ក្រោមការត្រួតត្រារបស់[[ប្លុកខាងកើត]]ដែលដឹកនាំដោយ[[សហភាពសូវៀត]] ហើយមិនយូរប៉ុន្មានក៏បានក្លាយជា[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប៊ុលហ្ការី|រដ្ឋសង្គមនិយម]]។ [[បក្សកុម្មុយនីស្តប៊ុលហ្ការី|បក្សកុម្មុយនីស្ត]]កាន់អំណាចបានលះបង់ចោលនូវអំណាចផ្តាច់ការរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីផ្ទុះ[[បដិវត្តន៍ឆ្នាំ១៩៨៩]] ហើយបានរៀបចំការបោះឆ្នោតសេរី[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|ពហុបក្ស]]ដើម្បីកំណត់អនាគតប្រជាជាតិខ្លួន។ បន្ទាប់មក ប្រទេសប៊ុលហ្ការីក៏បានផ្លាស់ប្តូរទៅជារដ្ឋប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី។ ចាប់តាំងពីការអនុម័ត[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញប៊ុលហ្ការី|រដ្ឋធម្មនុញ្ញប្រជាធិបតេយ្យ]]នៅឆ្នាំ ១៩៩១ ប៊ុលហ្ការីគឺជាសាធារណរដ្ឋនិយមសភាដែលមានខេត្តចំនួន ២៨ ជាមួយនឹងមជ្ឈការនយោបាយ រដ្ឋបាល និងសេដ្ឋកិច្ចកម្រិតខ្ពស់។ ប៊ុលហ្ការីជា[[ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ]] ដែលមានចំណូលសេដ្ឋកិច្ចមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ៦៨ ក្នុង[[សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]]។ សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារប៊ុលហ្ការីជាផ្នែកមួយនៃ[[ទីផ្សារទោលអឺរ៉ុប]] ហើយភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើសេវាកម្ម និងឧស្សាហកម្មជាបន្ទាប់ (ជាពិសេសការសាងសង់ម៉ាស៊ីន និងការជីកយករ៉ែ) និងវិស័យកសិកម្ម។ អំពើពុករលួយជាបញ្ហាដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចសង្គម ដោយប្រទេសប៊ុលហ្ការីបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រទេសពុករលួយបំផុតនៅក្នុង[[សហភាពអឺរ៉ុប]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{cite web |url=https://www.transparency.org/files/content/pages/2018_CPI_Executive_Summary.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.transparency.org/files/content/pages/2018_CPI_Executive_Summary.pdf |archive-date=9 តុលា 2022 |url-status=dead |title=Corruption Perceptions Index 2018 Executive Summary |page=12 |publisher=Transparency International |access-date=7 មករា 2023 |archivedate=2022-10-09 |archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.transparency.org/files/content/pages/2018_CPI_Executive_Summary.pdf }}</ref> សព្វថ្ងៃ ប្រទេសនេះកំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិប្រជាសាស្រ្ត ដោយចំនួនប្រជាជនរបស់ខ្លួនបានធ្លាក់ចុះបន្តិចម្តងៗ ដោយថយចុះពីប្រាំបួនលាននាក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨ មកនៅត្រឹមប្រហែល ៦.៥ លាននាក់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ប៊ុលហ្ការីគឺជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] និង[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] ហើយ​ជា​សមាជិក​ស្ថាបនិក​នៃ[[អង្គការសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប]] (OSCE) ហើយ​បាន​កាន់កៅអី​នៅ[[​ក្រុមប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​]]ចំនួនបី​ដង។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|voy=Bulgaria}} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៊ុលហ្ការី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្តាប្រទេសបាល់កង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃកិច្ចផ្តួចផ្តើមសមុទ្របី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបអាគ្នេយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 36fm3kwp9mismvsps0ity67ysuaxwz5 0 52030 340083 333442 2026-09-02T18:47:42Z Kj1595 52768 340083 wikitext text/x-wiki {{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox officeholder | name = អេនវើរ ហុកហា | honorific_prefix = [[សមមិត្ត#ជាភាសាផ្សេង|សមមិត្ត]] | image = Enver Hoxha (portret).jpg | caption = រូបភាពផ្លូវការរបស់ហុកហា, {{circa}} 1985 | office = [[លេខាទីមួយនៃគណបក្សការងារនៃប្រទេសអាល់បានី]] | termstart = ថ្ងៃទី ៨ ខែវិច្ឆិកាឆ្នាំ ១៩៤១ | termend = ១១ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៨៥ | predecessor = 'តំណែងត្រូវបានបង្កើតឡើង' | successor = [[Ramiz Alia]] | office1 = ទី 22 [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអាល់បានី]] | termstart1 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩៤៤ | termend1 = ថ្ងៃទី ១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៤ | president1 = [[Omer Nishani]]<br />[[Haxhi Lleshi]] | deputy1 = [[Myslim Peza]]<br />[[Koçi Xoxe]]<br />[[Mehmet Shehu]] | predecessor1 = [[Ibrahim Biçakçiu]] | successor1 = [[Mehmet Shehu]] | office2 = [[ក្រសួងអឺរ៉ុប និងក្រសួងការបរទេស (អាល់បានី)|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស]] | termstart2 = ថ្ងៃទី ២២ ខែមីនាឆ្នាំ ១៩៤៦ | termend2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៣ | primeminister2 = ខ្លួនគាត់ | predecessor2 = Omer Nishani | successor2 = [[Behar Shtylla]] | term_end6 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៤៤ | birth_date = {{birth date|1908|10|16|df=yes}} | birth_name = អេនវើរ ហាលីល ហុកហា | birth_place = [[Gjirokastër]], [[Janina Vilayet]], [[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] (ទំនើប [[អាល់បានី]]) | death_date = {{death date and age|1985|4|11|1908|10|16|df=yes}} | death_place = [[ទីរ៉ាណា]], [[PSR Albania|PSR អាល់បានី]] | resting_place = ទីបញ្ចុះសពប្រជាជន, ទីរ៉ាណា, អាល់បានី | party = [[គណបក្សការងារនៃប្រទេសអាល់បានី]] | nickname = "កណ្តាប់ដៃដែកនៃប្រទេសអាល់បានី"<ref>{{Cite news |last=Steele |first=Jonathan |date=2016-04-30 |title=Enver Hoxha: The Iron Fist of Albania by Blendi Fevziu review – the People's Republic tyrant |url=https://www.theguardian.com/books/2016/apr/30/enver-hoxha-iron-fist-of-albania-blendi-fevziu-review |access-date=2024-08-10 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> | spouse = {{marriage|[[Nexhmije Hoxha|Nexhmije Xhuglini]]|1945}} | children = {{hlist|[[Ilir Hoxha|Ilir]]|Sokol|Pranvera}} | alma_mater = [[សាកលវិទ្យាល័យ Montpellier]]<br />[[Free University of Brussels (1834–1969)|Free University of Brussels]] | awards = [[វីរៈបុរសរបស់ប្រជាជន]]<br />[[លំដាប់នៃលេនីន]]<br />[[លំដាប់នៃ Skanderbeg]]<br />[[លំដាប់នៃវីរបុរសរបស់ប្រជាជន]]<br />[[លំដាប់នៃ Suvorov]]<br />[[វីរៈបុរសនៃការងារសង្គមនិយម (អាល់បានី)|វីរៈបុរសនៃការងារសង្គមនិយម]]<br /><nowiki>[[លំដាប់នៃផ្កាយ Partisan]]</nowiki><br />[[លំដាប់ទង់]]<br /> | signature = Enver Hoxha (signature).svg <!--Military service-->| allegiance = [[National Liberation Movement (Albania)|LANÇ]] (១៩៤១-១៩៤៥)<br />[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតអាល់បានី]] (១៩៤៤–១៩៨៥) | branch = [[National Liberation Movement (Albania)|LANÇ]] (១៩៤១-១៩៤៥)<br />[[កងទ័ពប្រជាជនអាល់បានី]] (១៩៤៤–១៩៨៥) | serviceyears = ១៩៤១–១៩៤៤ | rank = [[ឧត្តមសេនីយ៍កងទ័ព]] | commands = [[ចលនារំដោះជាតិ (អាល់បានី)|LANÇ]]<br />[[កងទ័ពប្រជាជនអាល់បានី]] <small>(មេបញ្ជាការកំពូល)</small> | battles = {{tree list}} *[[សង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ]] **[[សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 នៅអាល់បានី]] ***[[ការរំដោះទីរ៉ាណា]] ***[[ប្រតិបត្តិការកូសូវ៉ូ (១៩៤៤)]] *[[Operation Valuable]] {{tree list/end}} | parents = ហាលីល ហុកហា (ឪពុក), Gjylihan/Gjylo Hoxha née Çuçi (ម្តាយ) | relations = [[Hysen Hoxha]] (ពូ), Beqir Hoxha (ជីតា), Fahrije Hoxha (បងស្រី), Haxhire Hoxha (បងស្រី), Sanije Hoxha (បងស្រី), Besmir Hoxha (ចៅប្រុស), Ermal Hoxha (ចៅប្រុស), Shkelzen Hoxha (ចៅប្រុស) | nationality = អាល់បានី | residence = [[Blloku]], [[ទីរ៉ាណា]] | resting_place_coordinates = {{Coord|41.307361|19.761892|type:landmark|display=inline}} }} '''អេនវើរ ហាលីល ហុកហា''' ([[អាល់បានី]]​៖ Enver Halil Hoxha;<ref>{{Cite web |title=Definition of Hoxha |url=https://www.dictionary.com/browse/hoxha |access-date=23 January 2025 |website=www.dictionary.com |language=en}}</ref> ថ្ងៃទី ១៦ ខែតុលាឆ្នាំ ១៩០៨ – ១១ មេសា ១៩៨៥) គឺជាបដិវត្តកុម្មុយនិស្តអាល់បានី និងអ្នកនយោបាយដែលជាមេដឹកនាំនៃ ប្រទេសអាល់បានី ពីឆ្នាំ ១៩៤៤ រហូតដល់គាត់បានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ ១៩៨៥។ គាត់គឺជា លេខាទីមួយ នៃ គណបក្សការងារនៃប្រទេសអាល់បានី ពីឆ្នាំ ១៩៤១ រហូតដល់គាត់បានទទួលមរណភាព ជាសមាជិកនៃ ការិយាល័យនយោបាយ របស់ខ្លួន ប្រធាន រណសិរ្សប្រជាធិបតេយ្យអាល់បានី និងជាអគ្គមេបញ្ជាការនៃ កងទ័ពប្រជាជនអាល់បានី។ គាត់គឺជា នាយករដ្ឋមន្ត្រីទី 22 នៃប្រទេសអាល់បានី ពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយនៅពេលផ្សេងៗគឺជា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និង ជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ របស់ប្រទេស។ == រង្វាន់ == ; អាល់បានី {| |[[ឯកសារ:Titulli_"Hero_i_Popullit".png|64x64ភីកសែល]] | វីរបុរសនៃប្រជាជន, ពីរដង (ដកហូតឆ្នាំ ១៩៩៥) <ref name="encyclopedia.com">{{Cite web |title=Hoxha, Enver 1908-1985 |url=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/hoxha-enver-1908-1985 |publisher=}}</ref> |- |[[ឯកសារ:ALB_National_Flag_Order.png|70x70ភីកសែល]] | វីរៈបុរសនៃការងារសង្គមនិយម |- |[[ឯកសារ:AL_Order_Skanderbeg_1kl_BAR.png|70x70ភីកសែល]] | លំដាប់នៃ Skanderbeg, ថ្នាក់ទី 1 |- |} ; ពានរង្វាន់បរទេស {| |[[ឯកសារ:BulgarianWarTimeMeritRibbon.jpg|70x70ភីកសែល]] | លំដាប់ "សម្រាប់ភាពក្លាហាន" ថ្នាក់ទី 1 ([[ប៊ុលហ្ការី|ប៊ុលហ្គារី]]) (៩ កញ្ញា ១៩៤៤) |- |[[ឯកសារ:Order_of_the_National_Hero_-_ribbon.svg|70x70ភីកសែល]] | លំដាប់នៃវីរបុរសប្រជាជន ([[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធសង្គមនិយមយូហ្គោស្លាវី|យូហ្គោស្លាវី]] ) (១៩៤៦) |- |[[ឯកសារ:SU Order of Suvorov 1st class ribbon.svg|70x70ភីកសែល]] | លំដាប់នៃ Suvorov, ថ្នាក់ទី 1 ([[សហភាពសូវៀត]]) (១៩៤៨) <ref name="dirreslajm.al">{{Cite web |title=Foto/ Nga Enveri te Jozefina, kështu Moska dekoron të besuarit e saj |url=https://durreslajm.al/politike/foto-nga-enveri-te-jozefina-k%C3%ABshtu-moska-dekoron-t%C3%AB-besuarit-e-saj |publisher=}}{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot}}</ref> |- |[[ឯកសារ:Order_of_Lenin_Ribbon_Bar.svg|70x70ភីកសែល]] | លំដាប់នៃលេនីន ([[សហភាពសូវៀត]]) |- |} == ឯកសារយោង == 9ddyzf7krwb71m78pqa8xu1h87z15p5 0 53236 340075 340006 2026-09-02T14:46:37Z TheRandomGoober 27248 /* កញ្ញា */ 340075 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្សរ៍]]''' |[[សតវត្សរ៍ទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] • [[ឆ្នាំ ២០២៦|គ.ស. ២០២៦]] • [[ឆ្នាំ​ ២០២៧|២០២៧]] • [[ឆ្នាំ ២០២៨|២០២៨]] • [[ឆ្នាំ ២០២៩|២០២៩]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៧០ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២៦ ''MMXXVI'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧៥ ԹՎ ՌՆՀԵ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧៦ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៨២–១៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៧–១៩៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤៣៣ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧៦ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៤ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] – ៥ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង]]''' |៧៥៣៤–៧៥៣៥ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |甲辰年 <small>([[រោង]] ធាតុឈើ)</small> ៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦   ''— ដល់ —'' 乙巳年 <small>([[មមី]] ធាតុភ្លើង)</small> ៤៧២៤ ឬ ៤៥១៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៤២–១៧៤៣ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៩២ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៨–២០១៩ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨៦–៥៧៨៧ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៨២–២០៨៣ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៧–១៩៤៨ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២៦–៥១២៧ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២៦–១០២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០៤–១៤០៥ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៧–១៤៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៨]] <small>(令和８年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៩–១៩៦០ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |គ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១៥ <small>民國115年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៨ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៩ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ <small>([[រោង]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩    ''— ដល់ —'' མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་ <small>([[មមី]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥៣ ឬ ១៧៧២ ឬ ១០០០ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៧៦៧២២៥៦០០ – ១៧៩៨៧៦១៤៩៩ |} '''គ.ស. ២០២៦''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៧០ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៦ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[មមី]] អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ ១៣៨៨ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃឡើងស័ក)។ * ឆ្នាំទី ៧ ក្នុង[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២៦ ក្នុង[[សតវត្សរ៍ទី២១]] និងឆ្នាំទី ២៥ ក្នុង[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]]។ នៅក្នុងឆ្នាំនេះ គេសង្កេតឃើញមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធថ្មីៗផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទ្វីបអាមេរិក និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅដើមខែមករា សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម[[អន្តរគមន៍សហរដ្ឋអាមេរិកនៅវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការយោធា]]នៅក្នុងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា និងជាលទ្ធផល​បានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាច លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]]។ អន្តរាគមន៍នេះបានបង្កឱ្យមានការបិទផ្លូវនាំចេញប្រេងរបស់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ដែលបន្តរុញច្រានឱ្យកើតមាន[[វិបត្តិគុយបាឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិប្រេង]]នៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ ចូលមកដល់ខែកុម្ភៈ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសចូលក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះបើកចំហរ]]វាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបង្ក្រាបរបស់អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់លើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ចលនាបាតុកម្មមហាជន]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានរួមគ្នាផ្តើម[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ជាមួយនឹង[[ឃាតកម្មលើអាលី ហាមេនៃ|ការធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]][[អាលី ហាមេនៃ]] ហើយជាលទ្ធផលនៃជម្លោះនេះ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកត្រូវទទួលរងនូវសោកនាដកម្មធ្ងន់ធ្ងរ ក្រោយអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ប្រហារសងសឹកលើប្រទេសក្នុងតំបន់ជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក ក៏ដូចជាការបិទ[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]។ នៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាវិញ បេសកកម្មហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទ [[អារតេមីស ២]] របស់[[អង្គការណាសា|ណាសា]]បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ពេញនិយមមួយ ដោយវាត្រូវជាបេសកកម្មដែលពាំនាំមនុស្សចេញពីគន្លងផែនដីទាបដំបូងគេចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលពីឆ្នាំ១៩៧២ មក។ [[បញ្ញាសិប្បនិម្មិត]]បានបន្តអភិវឌ្ឍទៅមុខ ដោយមានការផ្តោតច្រើនឡើងៗលើមាត្រដ្ឋានម៉ូឌែល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្មវិធីពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ។ ខណៈពេលដែលគម្រោងប្រជាប្រិយមួយចំនួនដូចជា [[សូរ៉ា]] របស់[[អូផិនអេអាយ]]ត្រូវបានបញ្ឈប់ដំណើរការពិតមែនក្ដី យ៉ាងណា[[បញ្ញាសិប្បនិម្មិតជំនាន់ថ្មី]] រួមទាំងគំរូវាយអក្សរបង្កើតជាវីដេអូ នៅតែបន្តវិវត្តទៅមុខដដែរ។ ==មេដឹកនាំកម្ពុជា== {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំរដ្ឋប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១}} {| class="wikitable" !ព្រះ​ឆាយា​ល័ក្ខណ៍/រូបថត !តំណែង !នាម |- |[[File:Ceremonial Reception of the King of Cambodia, Norodom Sihamoni on May 30, 2023 (3x4 cropped).jpg|115x115px]] |[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]]''' |- |[[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|124x124ភីកសែល]] |[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[ហ៊ុន ម៉ាណែត|សម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត]]''' |} ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== ===មករា=== * ១ មករា ** ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]​បាន​ចាប់អនុម័ត​ប្រើ[[អឺរ៉ូ|ប្រាក់​អឺរ៉ូ]] ដោយ​ក្លាយ​ខ្លួនជា​រដ្ឋ​សមាជិក​ទី ២១ នៃ​[[ហ្សូន​អឺរ៉ូ]]។<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=July 8, 2025 |publisher=Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> ** ប្រទេស[[ស៊ីប]]បានចាប់ផ្តើមតួនាទីក្នុងនាមជា[[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Cyprus promises 'new approach' during EU Council presidency |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |access-date=2026-01-01 |website=www.ukrinform.net |archivedate=2025-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251231165054/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |url-status=dead }}</ref> ** មនុស្សចំនួន ៤១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១១៦ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[គ្រោះអគ្គិភ័យបារនីយដ្ឋាននៅក្រង់ម៉ុងតាណាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះអគ្គិភ័យឆាបឆេះបារនីយដ្ឋាន]]មួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[ក្រង់-ម៉ុងតាណា]]នៃប្រទេស[[ស្វីស]]។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |work=The Guardian|accessdate=3 January 2026|date=1 January 2026}}</ref> * ៣ មករា ** [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានបើក[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៥|ការវាយប្រហារតាមអាកាស]]ជាច្រើនសារទៅលើទីតាំងយ៉ាងច្រើនកន្លែងនៅទូទាំងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]] ហើយបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]] រួមជាមួយនឹងភរិយាគឺលោកស្រី[[ស៊ីលីយ៉ា ហ្វ្លរ៉េស]]។<ref>{{cite web|title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|access-date=2026-01-03|publisher=Reuters}}</ref> ** ប្រទេស[[គីនេអេក្វាទ័រ]]បានផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធានីពី[[ម៉ាឡាបូ]]ទៅ[[ស៊ីយូដាដដេឡាប៉ាស]]។<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|date=January 4, 2026|via=Le Monde}}</ref> * ៥ មករា – លោកស្រី[[ឌែលស៊ី រ៉ូឌ្រីហ្គែស]]បានស្បថឡើងកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតីស្តីទី]]ផ្លូវការនៃប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ក្រោយពីការចាប់ខ្លួនលោកនីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ។<ref>{{Cite news |date=5 January 2026 |title=Delcy Rodriguez formally sworn in as Venezuela's interim presiden |url=https://www.reuters.com/world/americas/delcy-rodriguez-formally-sworn-venezuelas-interim-president-2026-01-05/ |work=Reuters}}</ref> * ៦ មករា – [[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងនៃរដ្ឋាភិបាលស៊ីរី និងក្រុមប្រដាប់អាវុធឃឺដគឺ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]។<ref>{{cite web | title=SYRIA Displacement resulting from conflict escalation in Aleppo | url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20260115_ACAPS_Syria_-_escalation_of_conflict.pdf | access-date=2026-02-12}}</ref> * ៧ មករា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្ទាក់ចាប់និងរឹបអូសនាវាដឹកប្រេង[[នាវាស្រមោល|ស្រមោល]]ចំនួនពីរគ្រឿង ដោយក្នុងនោះរួមមាននាវារុស្ស៊ីមួយគ្រឿង នៅកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការលំពែងខាងត្បូង]] ដែលជាដំណើរការបិទផ្លូវរត់ពាណិជ្ជកម្មប្រេងចេញចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដោយអាមេរិក។<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |access-date=12 January 2026 |publisher=The New York Times}}</ref> * ៨ មករា – លោក[[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងម្តងទៀតជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃ[[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវលើកទី១២|គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី១២]]។<ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2026/01/lao-communist-party-chief-reappointed-for-second-term-at-national-congress/|title=Lao Communist Party Chief Reappointed For Second Term at National Congress|date=9 January 2026|access-date=12 February 2026|last1=Strangio|first1=Sebastian|publisher=The Diplomat}}</ref> * ៨–៩ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់]]បានពង្រាយកងកម្លាំងសន្តិសុខដើម្បីបង្ក្រាប[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|បាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាម]] ដោយមានមនុស្សប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត បើរាប់គិតត្រឹមតែថ្ងៃទី៨ និងទី៩ ហើយមានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនឃុំឃាំង។<ref>{{Cite news |date=12 January 2026 |title=Deaths from Iran protests reach more than 500, rights group says |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/confronting-protests-iran-vows-strike-back-if-us-attacks-2026-01-11/ |access-date=12 January 2026 |work=Reuters}}</ref> * ៩ មករា – [[យុទ្ធនាការ​​យេម៉ែនខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥–២០២៦]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សា​អន្តរកាលខាងត្បូង]]បានប្រកាស​រំលាយខ្លួន បន្ទាប់ពីបានបាត់បង់​ទឹកដី រួមទាំង​រដ្ឋធានី[[អាតាក]]​របស់ខ្លួន​។<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |access-date=17 January 2026 |publisher=Al Jazeera |date=9 January 2026}}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref name="ElectionObservation">{{Cite web |title=Election Observation Benin – BRIDGE |url=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |access-date=2026-01-12 }}</ref> * ១៤ មករា – [[ប្រតិបត្តិការអំណត់អាកទិក]] ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងដោយប្រទេស[[ដាណឺម៉ាក]] ដោយមានការចូលរួមពីបណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនក្នុងការការពារកោះ[[ក្រូអិនឡង់]] ពីការគំរាមកំហែងឈ្លានពាន ឬការកាត់មហាកោះមួយនេះដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំ។<ref>{{Cite web |title=The Danish Armed Forces expand their presence and continue exercises in Greenland in close cooperation with allies |url=https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-01-26 |website=Ministry of Defence |archivedate=2026-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |url-status=dead }}</ref> * ១៥–១៦ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដា]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោក[[យ៉ូវែរី មូសេវេនី]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់អំណាច ខណៈ[[បាតុកម្មអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|បាតុកម្ម]]ចោទប្រកាន់អំពីការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតបានផ្ទុះឡើង នាំឱ្យបាតុករស្លាប់រាប់សិបនាក់ រីឯបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងលោក[[បូប៊ី វ៉ែញ]]វិញវិះនឹងត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ជំរិតទៅហើយ។<ref>{{Cite web |date=2026-01-17 |title=Uganda: Opposition Leader Bobi Wine Forcibly Taken By Army Helicopter After Contentious Election Loss To Yoweri Museveni |url=https://www.timesnownews.com/world/uganda-opposition-leader-bobi-wine-arrested-forcibly-taken-by-army-helicopter-after-contentious-election-loss-to-yoweri-museveni-article-153461219 |access-date=2026-01-17 |website=Times Now }}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda election descends into deadly violence as President Yoweri Museveni looks to cling to power |url=https://news.sky.com/story/uganda-election-descends-into-deadly-violence-as-president-yoweri-museveni-looks-to-cling-to-power-13495081 |access-date=2026-01-25 |website=Sky News }}</ref> * ១៨ មករា​ – មនុស្សចំនួន ៤៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ២៩១ នាក់ទៀតបានរងរបួស បន្ទាប់ពីរថភ្លើងពីរគ្រឿងបានធ្លាក់ចេញពីផ្លូវរត់នៅក្បែរក្រុង[[អាដាមូស]]នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។<ref>[https://www.nbcnews.com/world/spain/least-20-dead-dozens-injured-high-speed-trains-collide-spain-rcna254725 At least 39 dead, dozens injured after high-speed trains collide in Spain]</ref> * ១៩–២៣ មករា – [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]]លើកទី ៥៦ បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ដាវ៉ូស]] ប្រទេសស្វីស។<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/|title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow|website=World Economic Forum}}</ref> * ២០ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ីរី]]បានវាយដណ្តើមកាន់កាប់[[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើង និងកើត|ទឹកដីមួយភាគធំ]]ដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម[[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]] បន្ទាប់ពី[[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|យុទ្ធនាការវាយលុក]]បានប្រព្រឹត្តិទៅអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ មុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន។<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=Al Jazeera |date=20 January 2026}}</ref> * ២២ មករា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]។<ref>{{cite web | title=United States Completes WHO Withdrawal | website=HHS.gov | date=2026-01-23 | url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html | access-date=2026-01-26}}</ref> * ២៣ មករា ** [[មហាសន្និបាតជាតិលើកទី១៤ នៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|មហាសន្និបាតជាតិ]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោក[[តូ ឡឹម]]ឱ្យបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម]]។<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/vietnam-congress-communist-to-5bdceb29f3e95bf612b04f35fc329e8f|title=Vietnam’s ruling Communist Party re-elects To Lam as general secretary|date=23 January 2026|access-date=26 January 2026|last1=Ghosal|first1=Aniruddha|publisher=AP News}}</ref> ** លោកស្រី[[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[ប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី|ប្រធានាធិបតី]]ស្ត្រីនៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]ដំបូងគេ បន្ទាប់ពីអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{cite web |date=2026-01-23 |last1=Nenov |first1=Stoyan |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |website=Reuters |access-date=26 January 2026}}</ref> * ២៥ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ា]]៖ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសេរីនិងយុត្តិធម៌ [[គណបក្សសាមគ្គីភាព និងអភិវឌ្ឍន៍សហភាព]] ដែលគាំទ្រដោយក្រុមយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា បានដណ្ដើមអាសនៈភាគច្រើនលើសលប់ទាំងនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (មីយ៉ាន់ម៉ា)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និង[[រដ្ឋសភា (មីយ៉ាន់ម៉ា)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{cite web |date=2026-01-11 |title=Myanmar’s military holds second phase of elections amid civil war |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/11/myanmars-military-holds-second-phase-of-elections-amid-civil-war |access-date=26 January 2026 |publisher=Al-Jazeera}}</ref> * ២៧ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីឥណ្ឌា–សហភាពអឺរ៉ុប]] ត្រូវបានចុះជាធរមានបន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការចរចាអស់រយៈពេលជិតពីរទសវត្សរ៍ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានលុបបំបាត់ពន្ធនាំចូលនាំចេញចំពោះផលិតផល និងសេវាកម្មជាច្រើនប្រភេទរវាងភាគីទាំងសងខាង។<ref>{{cite web | title=India and EU announce 'mother of all trade deals' | website=BBC News | date=27 January 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crrnee01r9jo | access-date=2 February 2026}}</ref> * ២៨ មករា – ការបាក់រលំ[[អណ្តូងរ៉ែរូបាយ៉ា|អណ្តូងរ៉ែកូលតង់រូបាយ៉ា]] នៅភាគខាងកើតនៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៤០០ នាក់។<ref>{{cite web | title=More than 200 killed in mine collapse in eastern DR Congo | website=Al Jazeera | date=2026-01-31 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/31/more-than-200-killed-in-mine-collapse-in-eastern-dr-congo-report | access-date=2026-02-02}}</ref> * ២៩ មករា ** [[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី]]៖ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[តំបន់ធីក្រេ]]នៃប្រទេស[[អេត្យូពី]]រវាង[[កងកម្លាំងការពារធីក្រេ|ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធធីក្រេ]] និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិអេត្យូពី]]។<ref>{{Cite web|title=Clashes between government troops and Tigrayan forces erupt in Ethiopia|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/29/clashes-between-government-troops-and-tigrayan-forces-erupt-in-ethiopia|website=Al Jazeera|access-date=5 February 2026|first=|last=|date=29 January 2026}}</ref> ** [[កុបកម្មនៅបាឡូឈីស្ថាន]]៖ ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារវាង[[កងទ័ពរំដោះបាឡូឈីស្ថាន]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៉ាគីស្ថាន]]នៅក្នុងស្រុកមួយចំនួននៃ[[ខេត្តបាឡូឈីស្ថាន]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន បានបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់យ៉ាងតិច ២២៥ នាក់។<ref name="dawn">{{cite web |last=Zehri Shahid|first=Abdullah|title=Security forces kill 22 more terrorists in Balochistan, taking 48-hour total tally to 177|url=https://www.dawn.com/news/1970602/balochistan-residents-face-difficulties-as-mobile-internet-services-remain-suspended-for-3rd-day|website=Dawn|access-date=5 February 2026|date=2 February 2026}}</ref> * ៣០ មករា – ឯកសារ[[សំណុំរឿងអែបស្ទីន]]ប្រមាណជាងបីលានទំព័រត្រូវបាន[[ក្រសួងយុត្តិធម៌ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រសួងយុត្តិធម៌អាមេរិក]]បញ្ចេញផ្សាយជាសាធារណៈ ដោយក្នុងនោះមានលេច[[បញ្ជីរាយនាមបុគ្គលមាននៅក្នុងសំណុំរឿងអែបស្ទីន|ឈ្មោះឥស្សរជនល្បីៗជាច្រើន]]នៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cevnmxyy4wjo |access-date=2026-02-12 |website=BBC News }}</ref> ===កុម្ភៈ=== * ១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកា]]៖ លោកស្រី[[លៅរ៉ា ហ៊្វែរណាន់ដេសឌែលហ្កាដូ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីកូស្តារីកា|ប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសកូស្តារីកា]] ហើយ[[គណបក្សអធិបតេយ្យប្រជាជន (កូស្តារីកា)|គណបក្ស]]របស់លោកស្រីផងដែរបានបន្តយកឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភានីតិបញ្ញត្តិកូស្តារីកា|សភានីតិបញ្ញត្តិ]]។<ref>{{Cite web |last=Mora |first=Carlos |date=2024-11-28 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) TSE fija cronograma para elecciones nacionales de 2026 |url=https://crhoy.com/tse-fija-cronograma-para-elecciones-nacionales-de-2026/ |access-date=2025-02-02 |website=CR Hoy }}</ref> * ៣ កុម្ភៈ – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនិយមឥស្លាមហៅ [[បូកូហារ៉ាម]] បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើភូមិចំនួនពីរនៅក្នុងរដ្ឋ[[ក្វារ៉ា]]នៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៦២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Islamic militants kill at least 162 people in attacks on 2 villages in Nigeria, lawmaker says |url=https://apnews.com/article/nigeria-attack-katsina-security-north-057f3997877d7e2cf9e79dfcd596f868 |access-date=2026-02-09 |website=AP News }}</ref> * ៥ កុម្ភៈ – សន្ធិសញ្ញា[[ស្តាតថ្មី]] (''New START'') កំណត់ចំនួន[[អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីបានផុតសុពលភាព។<ref name="n935">{{Cite web |date=February 4, 2024 |title=New START to Expire in Two Years as Russia Refuses Talks |url=https://www.armscontrol.org/blog/2024-02/nuclear-disarmament-monitor |access-date=2026-02-04 |publisher=Arms Control Association}}</ref> * ៦ កុម្ភៈ – មនុស្សប្រមាណ ៣១ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍បំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតមួយនៅឯព្រះវិហារឥស្លាមខាឌីចាទូលគូប្រានៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=More than 20 killed in blast at Pakistan mosque, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg7y7gz2835o |access-date=2026-02-09 |website=www.bbc.com }}</ref> * ៦–២២ កុម្ភៈ – [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[មីឡាន]] និង[[កូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]។<ref>{{Cite web |last=Dreier |first=Frederick |date=2026-02-05 |title=We’re Watching the 2026 Winter Olympics for These Thrilling Events |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/snow-sports/cortina-winter-olympics-events/ |access-date=2026-02-09 |website=Outside }}</ref> * ៨ កុម្ភៈ ** [[ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុន]]៖ លោកស្រី[[សាណាអិ តាកាអ៊ិឈិ]]ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់អំណាច បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងបានកាន់កាប់អាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ជប៉ុន)|សភាតំណាងរាស្ត្រជប៉ុន]]។<ref>{{cite news |first1=Tamiyuki |last1=Kihara |first2=Yoshifumi |last2=Takemoto |first3=John |last3=Geddie |date=14 January 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-pm-takaichi-mulls-feb-8-snap-election-yomiuri-reports-2026-01-13/ |title=Japan PM readies snap election, February 8 ballot eyed |publisher=Reuters |location=Tokyo |access-date=9 February 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលថៃឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ខណៈប្រជាមតិដើម្បីចាប់ផ្តើមព្រាង[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីត្រូវបានអនុម័ត។<ref>{{Cite news |last=Tanakasempipat |first=Patpicha |date=2025-12-11 |title=Thailand Heads for Election as PM Set to Dissolve Parliament |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-12-11/thai-pm-plans-to-dissolve-parliament-to-pave-way-for-early-vote?taid=693ae483812a0300017aa4a0 |access-date=2026-02-09 |work=Bloomberg }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]៖ បេក្ខជន[[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយហ្កាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]] លោក[[អាន់តូនីញ៉ូ​ ចូសេសេគូរូ]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]ថ្មីនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ ដោយបានផ្តួលមេដឹកនាំគណបក្សស្ដាំនិយម[[ឆ្កេហ្កា]]គឺ លោក[[អានដ្រេ វេនធូរ៉ា]]។<ref>{{Cite news |last1=Khalip |first1=Andrei |last2=Goncalves |first2=Sergio |date=2026-02-08 |title=Portugal elects Socialist as president by landslide |url=https://www.reuters.com/world/portugal-votes-presidential-runoff-with-socialist-poised-victory-2026-02-08/ |access-date=2026-02-09 |work=Reuters }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កាន់អំណាច លោកស្រី[[មីយ៉ា មត្លីយ៍]] និង[[គណបក្សពលករបាបាដ]]របស់លោកស្រីបានដណ្ដើមយកឈ្នះ​អាសនៈ​ទាំងអស់នៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (បាបាដ)|រដ្ឋ​សភា​ជាតិ]]។<ref>{{Cite news |last1=Duncan |first1=Natricia |last2=Mounsey |first2=Calville |date=2026-02-11 |title=Mia Amor Mottley on course for third term, as Barbados heads to the polls |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/11/mia-amor-mottley-on-course-for-third-term-as-barbados-heads-to-the-polls |access-date=2026-02-13 |work=The Guardian }}</ref> * ១២ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែស]]៖ [[គណបក្សជាតិនិយមបង់ក្លាដែស]]ដឹកនាំដោយលោក[[តារីគ រ៉ះម៉ាន់]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាជាតិ (បង់ក្លាដែស)|សភាជាតិ]] ខណៈប្រជាមតិ​លើ​[[ធម្មនុញ្ញ​ខែកក្កដា]]​ត្រូវបាន​អនុម័ត។<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Julhas |last2=Saaliq |first2=Sheikh |last3=español |first3=SHONAL GANGULY Leer en |date=2026-02-12 |title=Bangladesh votes in its first election since the 2024 Gen Z uprising that ousted Hasina |url=https://apnews.com/article/bangladesh-election-hasina-bnp-3662258dc5c44535c839e7bcc4baed43 |access-date=2026-02-17 |website=AP News }}</ref> * ១៣–១៥ កុម្ភៈ – [[សន្និសីទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចលើកទី៦២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web|url=https://securityconference.org/en/|title=Munich Security Conference|website=securityconference.org}}</ref> * ១៧ កុម្ភៈ – [[ប្រធានាធិបតីប៉េរូ]] លោក[[ហូសេ ហេរី]]ត្រូវបាន[[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជជាតិ]]បោះឆ្នោតដកសិទ្ធិអំណាចជាប្រធានាធិបតី ខណៈលោក[[ហូសេ ម៉ារីយ៉ា បាល់កាហ្សារ]]ត្រូវបានសមាជបោះឆ្នោតតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Peru’s leader José Jerí ousted over ‘Chifa-gate’ scandal, as presidential ‘curse’ strikes again |url=https://www.cnn.com/2026/02/17/americas/peru-president-jose-jeri-ousted-intl-latam |access-date=2026-02-18 |website=CNN }}</ref><ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Lucinda |last2=Siniawski |first2=Natalia |title=Peru installs Jose Balcazar as interim president after Jeri ousted in political upheaval |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-congress-elects-jose-balcazar-new-interim-president-2026-02-19/ |access-date=19 February 2026 |work=Reuters |date=19 February 2026}}</ref> * ២២ កុម្ភៈ ** [[គីម ជុងអ៊ុន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងបន្តជា[[អគ្គលេខាធិការនៃគណបក្សពលករកូរ៉េ]] នៅក្នុង[[សមាជនៃគណបក្សពលករកូរ៉េលើកទី៩|សមាជជាតិលើកទី៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg18588mdko|title=Kim Jong Un re-appointed leader of North Korea's ruling party|date=23 February 2026|access-date=24 February 2026|last1=Koh|first1=Ewe|publisher=BBC News}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាឡាវឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាឡាវ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=Lao PDR Sets February 22, 2026, for National and Provincial Elections |url=https://kpl.gov.la/detail.aspx?id=95854 |access-date=2026-02-23 |website=KPL }}</ref> ** [[ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូ]]៖ ប្រតិបត្តិការយោធាដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្រុង[[តាប៉ាល់បា]] រដ្ឋ[[ហាលីស្កូ]] ប្រទេស[[ម៉ិកស៊ិក]] បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតមេដឹកនាំក្រុម[[ការតែលហាលីស្កូជំនាន់ថ្មី]]ឈ្មោះ [[ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា ស៊ែរវ៉ាន់តេស|ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា "អែលមេនឆូ" ស៊ែរវ៉ាន់តេស]]។<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Fidel Gutierrez, Mitchell |date=2026-02-22 |title=Mexico's most-wanted drug leader 'El Mencho' killed in military operation as violent clashes erupt across country |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/americas/mexico-kill-drug-mencho-latam-intl |access-date=2026-02-23 |website=CNN }}</ref> * ២៣ កុម្ភៈ –​ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់[[និម្មិតកម្មគណៈរដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ដំណើរការនិម្មិតកម្មរដ្ឋមន្ត្រី]]តាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៥ មក ទីបំផុត លោក[[រ៉ូប យ៉ែធិន]]ក៏បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]នៃប្រទេស[[ហុល្លង់]] ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលភាគតិចក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |last=Corder |first=Mike |date=2026-02-23 |title=Netherlands' coalition government takes office led by youngest-ever premier Rob Jetten |url=https://apnews.com/article/netherlands-new-government-hague-jetten-524182c2237409d249e263248cd57d35 |access-date=2026-02-24 |website=Associated Press }}</ref> * ២៦ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]បានប្រកាសសង្គ្រាម "បើកចំហ" ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល[[តាលីបង់]]នៃប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ក្រោយជាប់ដៃគ្នាក្នុងជម្លោះតាមព្រំដែនអស់ជាច្រើនខែ។<ref>{{cite web | title=Pakistan bombs Kabul, declares ‘open war’ with Afghanistan after months of border clashes | website=France 24 | date=2026-02-26 | url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks | access-date=2026-02-27}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានសហការគ្នាបើកការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូប ក្នុងនោះរួមមាន មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=1 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស|ឈូងសមុទ្រ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=March}}</ref> ===មីនា=== * ២​ មីនា ** មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦៩ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ៥០ នាក់ទៀតបានរងរបួស នៅពេលដែលក្រុមយុវជនប្រដាប់អាវុធមកពី[[រដ្ឋរួបរួម]] បានធ្វើការវាយប្រហារលើ[[ស្រុកអាប៊ីអឹមណូម]] ក្នុងប្រទេស[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]។<ref>{{cite web | title=Nearly 170 killed, 50 injured in armed youth attack on South Sudan county | website=Anadolu Ajansı | date=2026-03-02 | url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nearly-170-killed-50-injured-in-armed-youth-attack-on-south-sudan-county/3846437 | access-date=2026-03-03}}</ref> ** [[ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែល]]៖ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ហេសបុលឡា]]នៃប្រទេស[[លីបង់]] បានចាប់ផ្តើមបើកវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីសងសឹកចំពោះ[[ឃាតកម្មអាលី ហាមេនៃ|ឃាតកម្ម]]មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់[[អាលី ហាមេនៃ]]។<ref name=":0">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=11 March 2026 |agency=Bernama}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=11 March 2026 |agency=Agence France-Presse|publisher=France 24}}</ref> * ៤ មីនា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើនាវាមុជទឺកបាញ់ពន្លិចនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងឈ្មោះ ''ដេណា'' នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ កងនាវានៃប្រទេសស្រីលង្កាបានរាយការណ៍ថា នាវា ''ដេណា'' បានលិចទៅបាតសមុទ្រ ដោយមាននាវិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានបាត់ខ្លួនជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c62gg44d53xt?post=asset%3A607bbc27-c19c-441c-9f02-522ce39f2c6b#post|title=US sinks Iranian warship with torpedo in Indian Ocean - Hegseth|date=4 March 2026 |publisher=BBC News|access-date=5 March 2026}}</ref> * ៥ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់]]៖ [[គណបក្សរាស្ត្រិយស្វតានត្រា]]ដឹកនាំដោយលោក[[បាឡិន​ ឆាហ៍]] បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=EC begins preliminary preparations for March elections |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |access-date=2026-03-05 |website=The Himalayan Times }}</ref> * ៦–១៥ មីនា – [[កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងមីឡាន និងកូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ ប្រទេសអ៊ីតាលី។<ref>{{cite web |last=Faulkner |first=Ruth |title=Milano Cortina 2026 Paralympic Winter Games open with stunning ceremony |url=https://www.paralympic.org/news/milano-cortina-2026-opening-ceremony |publisher=International Paralympic Committee |access-date=11 March 2026 |date=6 March 2026}}</ref> * ៨ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]៖ កូនប្រុស[[អាលី ហាមេនៃ]] គឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]ត្រូវបានជ្រើសរើសជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]។<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ី]]​៖ គណបក្សរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ហ្គូស្តាវ៉ូ​ ប៉េត្រូ]]គឺ [[កតិកាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ]] បានដណ្ដើមឈ្នះ​អាសនៈ​មួយភាគធំ​នៅ​ក្នុង​[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (កូឡុំប៊ី)|សភា​តំណាងរាស្ត្រ]] និង[[ព្រឹទ្ធសភា (កូឡុំប៊ី)|​ព្រឹទ្ធសភាកូឡុំប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Así quedó el calendario para las elecciones del 2026: fechas clave |url=https://www.eluniversal.com.co/colombia/2025/03/06/asi-quedo-el-calendario-para-las-elecciones-del-2026-fechas-clave/ |access-date=2026-03-11 |website=El Universal }}</ref> * ១៥ មីនា ** [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ ប្រជាជនកាហ្សាក់ស្ថានប្រមាណ​ ៩០% បានបោះឆ្នោតទទួលយក[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=11 September 2025 |title=President of Kazakhstan calls for drastic parliamentary reform including abolition of Senate |url=https://www.commonspace.eu/news/president-kazakhstan-calls-drastic-parliamentary-reform-including-abolition-senate |access-date=18 March 2026 |website=commonspace.eu }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើង]]៖ [[គណបក្សពលករកូរ៉េ]]កំពុងកាន់អំណាចបានបន្តឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាប្រជាជនកំពូល]]។<ref>{{Cite web |last=Park |first=Boram |date=4 March 2026 |title=N. Korea to elect representatives to Supreme People's Assembly this month following key party congress |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20260304000851315?section=nk/nk |website=Yonhap News Agency|access-date=18 March 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាម]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/1718049/na-approves-shortened-term-sets-2026-election-date.html|title=NA approves shortened term, sets 2026 election date|website=Viet Nam News|date=21 May 2025}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ដេនីស សាស៊្សូ អ៊ិនហ្គេស្សូ]]បានឈ្នះសំឡេងគាំទ្រភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite news |date=31 December 2025 |title=Congo president Sassou Nguesso to seek re-election in March 2026 |publisher=France 2 |url=https://www.france24.com/en/africa/20251230-congo-president-sassou-nguesso-seeks-re-election-2026}}</ref> * ១៧ មីនា – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ៤០០​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានី[[កាប៊ុល]]នៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន បន្ទាប់ពីមន្ទីរពេទ្យនោះបានរងគ្រាប់បាញ់ប្រហារពីប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite news |date=17 March 2026 |title=From sponsor to enemy: What's behind Pakistan's attack on Afghan Taliban? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sponsor-enemy-whats-behind-pakistans-attack-afghan-taliban-2026-03-17/ |access-date=18 March 2026 |work=Reuters}}</ref> * ២២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនី]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត ហ្កូឡូប]] និងគណបក្ស[[ចលនាសេរីភាព (ស្លូវេនី)|ចលនាសេរីភាព]]របស់លោកបានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ស្លូវេនី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite news |title=Slovenia’s liberals and populists neck and neck, preliminary results show |url=https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 |date=22 March 2026 |access-date=26 March 2026 |work=AP |last=Zerdin |first=Ali |url-status=live |archive-date=22 មីនា 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260322210319/https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 }}</ref> * ២៤ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាក]]៖ សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]បានបាត់បង់អាសនៈភាគច្រើនរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[ហ្វុលកេទីង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=(ជាភាសាដាណឺម៉ាក) Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg |url=https://nyheder.tv2.dk/politik/2026-02-26-mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg |access-date=2026-02-26 |website=nyheder.tv2.dk }}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់]]បានថ្លែងនៅក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ថា នាវាដឹកជញ្ជូនដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែល អាចឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រអ័រមូស]]បាន។<ref>{{Cite news |last=Eavis |first=Peter |date=2026-03-25 |title=Iran Says 'Non-Hostile' Ships Can Sail Through the Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/03/24/world/middleeast/iran-strait-of-hormuz-ships.html |access-date=2026-03-26 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ===មេសា=== * ១ មេសា – [[អង្គការណាសា]]បានចាប់ផ្តើមបេសកកម្ម[[អារតេមីស ២]] ដែលជាដំណើរពាំនាំមនុស្សហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលក្នុងឆ្នាំ១៩៧២។<ref>{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=2026-04-01 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=2026-04-08 |website=NASA}}</ref> * ៦ មេសា – ក្រុមអវកាសយានិកនៃបេសកកម្មអារតេមីស ២ បានបំបែកឯតទគ្គកម្មសម្រាប់ការនៅឃ្លាតឆ្ងាយបំផុតរបស់មនុស្សពីភពផែនដី ពោលដោយស្ថិតក្នុងចម្ងាយអតិបរមា ៤០៦,៧៧៣ គីឡូម៉ែត្រ ខណៈពួកគេបានធ្វើដំណើរជុំវិញដល់ផ្នែកខាងក្រោយនៃព្រះច័ន្ទ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before - watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |access-date=2026-04-08 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ទីបំផុតពួកគេធ្វើបានសម្រេចហើយ! គោចរកៀកព្រះចន្ទ និងឆ្ងាយពីផែនដីបំផុត (វីដេអូ) |url=https://cambospace-world.com/?p=26499 |access-date=2026-04-08 |website=Cambo Space}}</ref> * ៧ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាម]]៖ [[រដ្ឋសភាជាតិវៀតណាម|រដ្ឋសភាវៀតណាម]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[តូ ឡឹម]]ជា[[ប្រធានាធិបតីវៀតណាម|ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីជំនួសលោក[[លឿង កឿង]]។<ref>{{cite web | url=https://english.news.cn/20260407/ed18537e45de4a1dabae914f80d5a145/c.html | title=Vietnamese party chief elected state president | publisher=Xinhua | work=english.news.cn | date=7 April 2026 | accessdate=8 April 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមព្រៀងគ្នាទទួល[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ (២០២៦)|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]]។<ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=Trump agrees to two-week ceasefire if Iran opens Strait of Hormuz - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/c5yw4g3z7qgt |access-date=2026-04-08 |website=BBC News }}</ref> * ១០ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទី]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អ៊ីស្មាអែល អូមារ ហ្គីឡេហ៍]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តជា[[ប្រធានាធិបតីជីប៊ូទី|ប្រធានាធិបតី]]ក្នុងអាណត្តិទីប្រាំមួយរបស់លោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Djibouti Installs Electoral Commission Paving Way for April Presidential Vote |url=https://dawan.africa/news/djibouti-installs-electoral-commission-paving-way-for-april-presidential-vote |access-date=2026-04-20 |website=Dawan Africa }}</ref> * ១១ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់]]៖ សភាអ៊ីរ៉ាក់បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[នីហ្សារ អាមីឌី]]ពីគណបក្ស[[សហភាពស្នេហាជាតិឃឺឌីស្ថាន]]ជាប្រធានាធិបតីថ្មី។<ref>{{cite news |title=PUK's Nizar Amedi elected Iraqi president in session boycotted by KDP |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/110420261 |work=Rudaw |date=11 April 2026 |access-date=20 April 2026}}</ref> * ១២ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រី]]៖ ក្រោយកាន់អំណាចអស់រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំ​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[វិចទ័រ អ័របាន]]ត្រូវបានផ្តួលដោយលោក[[ពីទ័រ ម៉ាកឌ្យ៉ា]]នៃ[[គណបក្សទីសហ្សា]]។<ref>{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=20 April 2026 |website=AP News }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំង]]៖ បេក្ខជនឯករាជ្យ លោក[[រ៉ូមូអាល់ដ៍ វ៉ាដាញី]]បានឈ្នះឆ្នោតដោយទទួលសំឡេងគាំទ្រលើសលប់សរុប ៩៤%។<ref>{{Cite web |date=2025-08-12 |title=Benin – CENA releases 2026 general election timetable |url=https://wadr.org/benin-cena-releases-2026-general-election-timetable/ |access-date=2026-04-20 |website=WADR }}</ref> * ១៣ មេសា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមបិទផ្លូវទឹកចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ដោយលោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានព្រមានថា នាវាអ៊ីរ៉ង់មួយណាដែលព្យាយាមបំពានចូលតំបន់ហាមឃាត់នឹងត្រូវ "កម្ចាត់ចោលភ្លាមៗ"។ អាជ្ញាធរដែនសមុទ្របានណែនាំគ្រប់នាវានៅក្នុងតំបន់ឱ្យមានភាពប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ពីកំណើនសកម្មភាពយោធា និងនីតិវិធីស្ទាក់ចាប់ដែលអាចកើតមានពីសំណាក់ភាគីជម្លោះ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=US blockade of Iranian ports takes effect as Trump threatens to destroy 'attack ships' |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cp9vm5ezxz4t |access-date=2026-04-20 |website=BBC News}}</ref> * ១៩ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការី]]៖ គណបក្ស[[វឌ្ឍនភាពប៊ុលហ្ការី]] ដែលដឹកនាំដោយអតីតប្រធានាធិបតី[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]] បានឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ប៊ុលហ្ការី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite web|url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|title=Кабинетът „Желязков“ подаде оставка (ВИДЕО)|date=December 11, 2025|website=dariknews.bg|accessdate=April 20, 2026|archive-date=January 21, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121125547/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|url-status=live}}</ref> * ២១ មេសា​ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសពន្យារការអនុវត្តបទឈប់បាញ់បន្តបន្ថែមទៀត រហូតដល់សំណើរបស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានដាក់ជូន ហើយរាល់ការសន្ទនាត្រូវបានបញ្ចប់ទៅតាមសំណើស្នើសុំដោយប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=2026-04-27 |website=Al Jazeera}}</ref> * ២៥ មេសា – [[ការវាយប្រហារនៅម៉ាលីឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅម៉ាលី]]៖ ក្រុម[[រណសិរ្សរំដោះអាហ្សាវ៉ាដ]] និង[[ក្រុមគាំទ្រឥស្លាម និងមូស្លីម]] បានបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំជាច្រើនលើកទៅលើទីក្រុងធំៗសំខាន់ៗនៅទូទាំងប្រទេសម៉ាលី ដោយក្នុងនោះ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុង[[គីដាល់]] និងមួយផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុង[[ហ្គៅ]] [[មុបធី]] និង[[សេវ៉ារ៉េ]]។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/4/25/armed-groups-stage-simultaneous-attacks-across-mali |title=Armed groups stage simultaneous attacks across Mali |publisher=Al Jazeera |date=25 April 2026 }}</ref> ===ឧសភា=== * ១ ឧសភា – [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]​បានដើរចេញ​ពី[[អង្គការនៃបណ្តាប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត]] ដោយ​បិទបញ្ចប់ជំពូកក្នុងនាមជា​សមាជិក​រយៈពេល​ប្រាំមួយ​ទសវត្សរ៍ ដោយអង្គការនេះត្រូវបាត់បង់​ប្រទេសសមាជិក​ផលិត​ប្រេង​ធំ​បំផុត​មួយ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title= OPEC just lost one of its biggest players — here's the inside story of the UAE's exit and what the Saudi-UAE split really means for OPEC's market power |url=https://m.economictimes.com/news/international/us/opec-just-lost-one-of-its-biggest-players-heres-the-inside-story-of-the-uaes-exit-and-what-the-saudi-uae-split-really-means-for-opecs-market-power/amp_articleshow/130634333.cms |access-date=2026-05-02 |website=The Economic Times }}</ref> * ៤​ ឧសភា –​ រោងចក្រផលិតកាំជ្រួចមួយកន្លែងបានផ្ទុះឆេះនៅក្នុងទីក្រុង[[លីវយ៉ាង]] ខេត្ត[[ហ៊ូណាន]] ប្រទេសចិន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៣៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៥១ នាក់បន្ថែម។<ref name="China fireworks:0">{{Cite web |last=Lee |first=Liz |last2=Bu |first2=Shi |date=8 May 2026 |editor-last=Coghill |editor-first=Kim |title=Death toll rises to 37 in China fireworks factory blast |url=https://www.reuters.com/world/china/death-toll-rises-37-china-fireworks-factory-blast-2026-05-08/ |access-date=19 May 2026 |website=Reuters}}</ref> * ១២ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ា]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[ហ្វីលីព ដាវីស]]បានឈ្នះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោក។<ref>{{Cite news |title=Bahamas prime minister re-elected in early election victory |url=https://www.reuters.com/world/americas/bahamas-prime-minister-re-elected-early-election-victory-2026-05-13/ |date=13 May 2026 |access-date=19 May 2026 |work=Reuters }}</ref> * ១២–១៦ ឧសភា – [[កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២៥|កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិន]] ត្រូវបាន​ប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[វីយែន]] ប្រទេសអូទ្រីស។<ref>{{cite web|last=Schumacher|first=Elizabeth|title=Eurovision: Vienna to host European Song Contest 2026|url=https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|publisher=Deutsche Welle|access-date=19 May 2026 |archive-date=August 22, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250822033113/https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|url-status=live}}</ref> បេក្ខជនមកពីប្រទេសប៊ុលហ្ការីឈ្មោះ [[ដារ៉ា]] បានឈ្នះកម្មវិធីឆ្នាំនេះជាមួយនឹងបទចម្រៀងចំណងជើងថា "[[:en:Bangaranga|Bangaranga]]"។<ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Bulgaria wins Eurovision Song Contest, Israel comes second again |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/eurovision-song-contest-final-takes-stage-amid-gaza-boycott-2026-05-16/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> * ១៦ ឧសភា – [[ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរីឆ្នាំ២០២៦|ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរី]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសពីការផ្ទុះឡើងនៃ[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]]ដែលបង្កដោយប្រភេទ[[វីរុសអេបូឡាប៊ុនឌីប៊ូហ្គីយូ]]នៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] និងប្រទេស[[អ៊ូហ្កង់ដា]] ហើយបានប្រកាសវាជាភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |date=17 May 2026 |title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern |url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern |access-date=17 May 2026 |website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 May 2026 |title=សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ស្តីពីការការពារខ្លួនពីការឆ្លងជំងឺអេបូឡា (Ebola) |url=https://moh.gov.kh/kh/notice/detail/526 |access-date=19 May 2026 |website=[[ក្រសួងសុខាភិបាល|ក្រសួងសុខាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]}}</ref> * ១៧​ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2026-02-12 |title=The electoral calendar for the 2026 legislative elections is now available. (ចំណងជើងប្រែជាភាសាអង់គ្លេស) |url=https://cne.cv/sala_de_imprensa_/calendario-eleitoral-das-eleicoes-legislativas-2026-ja-disponivel/ |access-date=2026-05-19 |website=Comissão Nacional de Eleições (CNE) }}</ref> * ២២​ ឧសភា – [[ការផ្ទុះឧស្ម័ននៅអណ្តូងរ៉ែធ្យូងថ្មលីវសិនយូ]]ក្នុង[[ខេត្តសានស៊ី]] ប្រទេសចិន បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-05-23 |title=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0ve18qlko |access-date=2026-06-02 |website=BBC News }}</ref> * ២៤ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីបឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីប]]៖ គណបក្ស[[កម្លាំងរួបរួមប្រជាធិបតេយ្យ]]ដឹកនាំដោយលោកស្រី[[អានីតា ឌីមីទ្រីយ៉ូ]]បានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Parliamentary elections set for May 24 next year |url=https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |access-date=2025-06-02 |website=cyprus-mail.com |language=en |archive-date=January 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116185359/https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |url-status=live }}</ref> * ៣០ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តា]]៖ [[គណបក្សពលករ (ម៉ាល់តា)|គណបក្សពលករ]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត អាបេឡា]] បានឈ្នះការបោះឆ្នោតបួនអាណត្តិជាប់ៗគ្នា។<ref>{{Cite news |last=Borg |first=Neville |date=2026-04-27 |title=Robert Abela announces snap election for May 30 |url=https://timesofmalta.com/article/abela-announces-election-date.1126985 |access-date=2026-06-02 |work=Times of Malta }}</ref> * ៣១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាគីនេឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាគីនេ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite news |work=Le360Afrique |date=22 February 2026 |title=(ជាភាសាបារាំង) Guinée: les élections législatives et communales prévues le 24 mai |url=https://afrique.le360.ma/politique/guinee-les-elections-legislatives-et-communales-prevues-le-24-mai_LPQ3R2EQ3NHY7G26CB5CPJB5CU/|access-date=2 June 2026|}}</ref> ===មិថុនា=== * ១​ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពី]]៖ [[គណបក្សវិបុលភាព]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អាប៊ីយ៍ អះម៉េដ]]បានឈ្នះឆ្នោតមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news|title=National Election Board Says Most Constituencies Declared Election Results|url=https://www.ena.et/web/eng/w/eng_8993217|access-date=July 1, 2026|agency= Ethiopian News Agency}}</ref> * ៧ មិថុនា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនី]]៖ ​គណបក្ស[[កិច្ចសន្យាពលរដ្ឋ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[នីកុល​ ប៉ាស្ហ៊ីនយ៉ាន]]បានឈ្នះឆ្នោតកាន់អំណាចមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=Next Parliamentary elections will be held on June 7, 2026: Alen Simonyan |url=https://www.1lurer.am/en/2025/06/07/Next-Parliamentary-elections-will-be-held-on-June-7-2026-Alen-Simonyan/1326754 |access-date=2025-06-09 |website=First News Channel}} </ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូ]]៖ ថ្វីបើនយោបាយជាតិកំពុងជាប់គាំង គណបក្ស[[វ៉េតេវិនដូស្យេ]]របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាល់ប៊ីន គួរធី]]បានដណ្ដើមកាន់កាប់អាសនៈបានមួយភាគធំ។<ref>{{cite news |date=28 April 2026 |title=Kosovo heads to elections after failure to elect president |url=https://www.koha.net/en/arberi/kosova-shkon-ne-zgjedhje-pas-deshtimit-per-president |access-date=9 June 2026 |work=Koha }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូ]]៖ ប្រធានគណបក្ស[[កម្លាំងប្រជាជន]] លោកស្រី[[កីកូ ហ្វូជីម៉ូរី]]បានទទួលជ័យជម្នះយ៉ាងប្រផិតប្រផើយទល់នឹងប្រធានគណបក្ស[[ទាំងអស់គ្នាដើម្បីប៉េរូ]] លោក[[រ៉ូប៊ឺតូ សាន់ឆេស]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ។ គណបក្សឆ្វេងនិយមបានកើបសំឡេងបានភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ប៉េរូ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ប៉ុន្តែបានទទួលសំឡេងស្មើនឹងក្រុមស្ដាំនិយមនៅក្នុង[[ព្រឹទ្ធសភា (ប៉េរូ)|ព្រឹទ្ធសភា]]ដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី។<ref>{{Cite web |last1=Aquino |first1=Marco |last2=Villegas |first2=Alexander |date=30 June 2026 |title=Keiko Fujimori leads Peru's presidential race after official count concludes |url=https://www.reuters.com/world/americas/keiko-fujimori-leads-perus-presidential-race-after-official-count-concludes-2026-06-29/ |access-date=1 July 2026 |website=Reuters }}</ref> * ៨​ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីមីនដាណាវឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៨ រ៉ិចទ័រ]] បានវាយអង្រួនប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយវាត្រូវជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងសាហាវបំផុតមួយចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីលូហ្សុនឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកាលពីឆ្នាំ១៩៩០]]។<ref>{{Cite web |last=Magramo |first=Kathleen |date=2026-06-08 |title=7.8 magnitude earthquake hits southern Philippines |url=https://www.cnn.com/2026/06/07/asia/southern-philippines-mindanao-earthquake-intl-hnk |access-date=2026-06-09 |website=CNN }}</ref> * ១១​ មិថុនា – ១៩ កក្កដា – ព្រឹត្តិការណ៍[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[កាណាដា]] [[ម៉ិកស៊ិក]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដោយ[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]]បាន[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ វគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រ|យកឈ្នះ]][[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អាហ្សង់ទីន]]នៅវគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រក្លាយខ្លួនជាម្ចាស់ជើងឯក។<ref>{{Cite web |date=2026-07-19 |title=Spain wins 2026 FIFA World Cup with grueling 1-0 win over Argentina - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/2026-fifa-world-cup-final-spain-argentina-sunday/ |access-date=2026-07-20 |website=www.cbsnews.com }}</ref> * ១៤​ មិថុនា – [[គ្រោះឧទ្ធម្ភាគចក្របុកគ្នានៅ|ឧទ្ធម្ភាគចក្រពីរគ្រឿងបានហោះបុកគ្នា]]នៅលើអាកាសក្នុងទីក្រុង[[រីយ៉ូដឺហ្សាណេរ៉ូ]] ប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនប្រាំមួយនាក់ ក្នុងនោះរួមមានអ្នកចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកដ៏ល្បីម្នាក់ឈ្មោះ[[អូលីវើ ធ្រី]] អ្នកផលិតមាតិកាលើយូធូបជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[ហ្កាស្ពី]] និងអ្នកដឹកនាំនិពន្ធរឿងជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[លូកាស អា.​ វិញ៉ាល់ឡេ]]។<ref>{{Cite web |date=2026-06-14 |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Cantor Oliver Tree é um dos mortos em acidente aéreo no Rio; veja vítimas |url=https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |access-date=2026-06-16 |website=CNN Brasil |archive-date=June 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614183128/https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |url-status=live }}</ref> * ១​៥–១៧​ មិថុនា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីរ៉ង់]]បានរួមគ្នាប្រកាសនិងចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]] ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្ដោះអាសន្នមាន ១៤ ចំណុច ដើម្បីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាបើកនាវាចរណ៍កាត់[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ឡើងវិញ បើកផ្លូវទឹកចេញចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ដែលធ្លាប់បានបិទដោយអាមេរិក និងចាប់ផ្តើមកិច្ចចរចារយៈពេល ៦០ ថ្ងៃជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ ចំពោះអ៊ីស្រាអែលវិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងមិនដកទ័ពចេញពីទឹកដីដែលសាមីខ្លួនបានកាន់កាប់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស[[លីបង់]]ឡើយ។<ref>{{cite news |last1=Hafezi |first1=Parisa |last2=Stewart |first2=Phil |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US, Iran reach preliminary agreement to end war, signing set for Friday |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-reach-peace-deal-signing-set-friday-pakistan-says-2026-06-14/ |work=Reuters |date=15 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holland |first1=Steve |last2=Hafezi |first2=Parisa |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US and Iran presidents sign ceasefire agreement, but Trump says he could still resume attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/g7-leaders-demand-ceasefire-lebanon-welcome-iran-deal-2026-06-17/ |work=Reuters |date=18 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref> * ២១ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី]]៖ បេក្ខភាពស្ដាំនិយម លោក[[អាប៊ែឡាដូដេឡា អេស្ព្រីអេយ៉ា]]បានផ្ដួលបេក្ខភាពឆ្វេងនិយម លោក[[អ៊ីវ៉ាន់ សេប៉េដា]] នៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតដើម្បីឈ្នះឆ្នោតជាប់ឈ្មោះជា[[ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី|ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wells|first=Ione |date=2026-05-31 |title=Colombia presidential runoff pits leftist senator against pro-Trump rival |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1w2xvwq8g9o |access-date=2026-06-22 |website=BBC }}</ref> * ២២ មិថុនា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស]] លោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]បានប្រកាសពីការលាលែងពីតំណែងនាពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចត្រៀមរៀបចំ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សពលករឆ្នាំ២០២៦ (ស.រ.)|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wheeler |first=Richard |date=2026-06-22 |title=Keir Starmer announces resignation as prime minister and Labour Party leader |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxd00lg599o |access-date=2026-06-22 |website=BBC}}</ref> * * ២៤ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡា]]៖ គ្រោះរញ្ជួយដីរលកដំបូងកម្រិត ៧.២ វិចទ័រ បានបោកអង្រួនប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]ប៉ែកខាងលិច មុនពេលត្រូវរងការវាយប្រហារដោយរលករញ្ជួយដីចម្បងមួយទៀតកម្រិត ៧.៥ វិចទ័រ ដោយបង្កឱ្យកើតការខូចខាតអស់យ៉ាងច្រើនរាប់មិនអស់នៅទូទាំងផ្ទៃប្រទេស។<ref name="BBC Live">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Powerful back-to-back earthquakes strike Venezuela, collapsing buildings in Caracas |url=https://www.bbc.com/news/live/c621z18wznet |access-date=25 June 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ===កក្កដា=== * ២ កក្កដា – [[ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://poliglobe.com/election/1287|title=Algerian Legislative Election, 2026|website=PoliGlobe|access-date=5 July 2026|archive-date=March 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324143116/https://poliglobe.com/election/1287|url-status=live}}</ref> * ៦ កក្កដា – ហាម៉ាស់បានប្រកាសរំលាយ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលស៊ីវិល]]របស់ខ្លួនក្រោម[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-07-06/ty-article-live/israeli-civilians-tried-to-cross-into-syria-idf-says-amid-settlement-reports/0000019f-342c-d746-adff-ff6d69240000?liveBlogItemId=920670504#920670504|title= Hamas says group-backed Gaza government resigns to hand power to Palestinian technocrats|website=Haaretz|date=6 July 2026}}</ref> * ៧–៨ កក្កដា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[អង់ការ៉ា]] ប្រទេស[[តួកគី]]។<ref>{{cite web |title=NATO Summit 2026 |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/events/event-programmes/2026/07/nato-summit-2026 |website=NATO |date=7 July 2026 |access-date=8 July 2026}}</ref> * ៨ កក្កដា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានដួលរលំ ដោយនាំឱ្យសង្គ្រាមរវាងប្រទេសទាំងពីរឆេះពុះកញ្ជ្រោលឡើងវិញ។<ref>{{cite news |title=US says it has completed a new round of strikes on Iran |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-says-it-has-completed-a-new-round-strikes-iran-2026-07-08/ |work=Reuters |date=8 July 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref> * ២០ កក្កដា ** លោក[[អានឌី ប៊ឺនហាម]]ត្រូវបានតែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស]]បន្តតំណែងពីលោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]។<ref>{{cite news |title=Andy Burnham pledges cost of living help in first speech as prime minister |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cgrkv8e8l9qt |work=BBC News |date=20 July 2026 |access-date=20 July 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានប្រកាសបិទច្រក[[បាបអែលម៉ង់ដិប]]នៅ[[សមុទ្រក្រហម]]ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។<ref>{{cite news |title=Yemen's Houthis declare naval blockade against Saudi Arabia |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-declare-naval-blockade-against-saudi-arabia-statement-2026-07-20/ |access-date=4 August 2026 |work=Reuters |date=July 20, 2026}}</ref> ** [[សហប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា]] លោក[[ដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា]]បានប្រកាសបិទដំណើរការបោះឆ្នោតជាតិ។<ref>{{Cite news |date=21 July 2026 |title=Nicaragua's Ortega says 'never again' for elections after two decades in power {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2026/07/20/americas/nicaragua-ortega-no-elections-intl-hnk |access-date=4 Augusr 2026 |work=CNN }}</ref> * ២២–៣០ កក្កដា – [[រលកកម្ដៅអឺរ៉ុបឆ្នាំ២០២៦|រលកកម្ដៅអឺរ៉ុប]]៖ អគ្គិភ័យឆាបឆេះព្រៃនៅក្នុងប្រទេស[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅបារាំងឆ្នាំ២០២៦|បារាំង]] [[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ព័រទុយហ្កាល់]] និង[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅអេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|អេស្ប៉ាញ]]បានបង្ខំឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ជំម្លៀសខ្លួនចេញពីគេហដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ មន្ត្រីបារាំងបានសម្ដៅលើវាថាជាគ្រោះអាសន្នឆេះព្រៃដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ខណៈដែលមន្ត្រីនៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដបាននិយាយថាវាជាគ្រោះអគ្គិភ័យដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងតំបន់ដែលខ្លួនបានត្រូវប្រឈម។<ref>{{cite news |title=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get? |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get |access-date=4 August 2026 |work=EuroNews |date=28 Jul 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Devastating European wildfires in maps - and how they're being tackled |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj638jx0l53o |access-date=4 August 2026 |work=www.bbc.com |date=29 July 2026}}</ref> * ២៨ កក្កដា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅគូម៉ាម៉ូតុឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជូយដី]]មួយកម្រិត ៦.៨ វិចទ័រចេញពីជម្រៅ ១០ គម ក្រោមដីបានអង្រួន[[ខេត្តគូម៉ាម៉ូតុ]]នៅក្នុងប្រទេស[[ជប៉ុន]]ភាគខាងត្បូង ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ៣០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជាង ៦០ នាក់ទៀត។<ref>{{cite web |title=Three mall workers dead after Japanese earthquake, with at least 13 killed across country |url= https://www.bbc.com/news/live/c9q2481v855t |work=BBC News |access-date=4 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blair |first1=Gavin |title=Death toll in Japan earthquake rises to 30 as aftershock and heat hamper rescue efforts |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/30/japan-earthquake-death-toll-rises |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |date=30 July 2026}}</ref> * ៣០ កក្កដា ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានប្រកាសបង្កើត[[សម្ព័ន្ធភាពការពារដែនសមុទ្រពហុជាតិ|សម្ព័ន្ធភាពយោធា ១៤ ប្រទេស]]ឡើងដើម្បីស្ដារនិងការពារសេរីភាពនាវាចរណ៍នៅសមុទ្រក្រហម ចំពេលដែលសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់កំពុងពុះកញ្ជ្រោល និងក៏ដូចជា[[វិបត្តិសមុទ្រក្រហម|វិបត្តិនៃសមុទ្រ]]នេះដែលបង្កឡើងដោយក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូទី។<ref>[https://www.spa.gov.sa/en/N2644911 Founding States Issue Joint Declaration on Establishing Multinational Maritime Defense Alliance - Saudi Press Agency]</ref> ** [[វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញ]]៖ មនុស្សប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់បានផ្ដុំគ្នាឆ្លងព្រំដែនដោយខុសច្បាប់ពីប្រទេស[[ម៉ារ៉ុក]]ចូលទៅក្នុងប្រទេស[[អេស្ប៉ាញ]]តាមរយៈ[[សេអ៊ូតា|ទីក្រុងស្វយ័តសេអ៊ូតា]] ខណៈមនុស្សមួយចំនួនតូចទៀតបានព្យាយាមឆ្លងដែនចូលទៅក្នុងទីក្រុង[[មេលីយ៉ា]]។<ref name="the-guardian-ceuta-europe-live">{{Cite web |last=Krupa |first=Jakub |date=2026-07-31 |title=Spain's Sánchez blames trafficking gangs as estimated 60,000 migrants reach Ceuta – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jul/31/cueta-spain-morocco-italy-migration-schengen-europe-latest-news-updates#top-of-blog |access-date=2026-08-04 |website=The Guardian }}</ref> ===សីហា=== * ៧ សីហា – ប្រទេស[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[ប៉ាគីស្ថាន]] និង[[តួកគី]]បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងការពារជាតិរួមទីក្រុងមេក្កា]] ដែលជាកតិកាសញ្ញាការពារជាតិជនុបត្ថម្ភ ខណៈ[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]បានកំពុងពុះកញ្ជ្រោល។<ref>{{cite web |title=Mideast live: Saudi Arabia, Pakistan, Turkey sign defence pact stating attack on one is attack on all |work=France 24 |date=7 August 2026 |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |access-date=9 August 2026 |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000849/https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |url-status=live }}</ref> * ១០ សីហា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៤ វិចទ័រ]] បានរង្គោះរង្គើប្រទេសកូឡុំប៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២៤០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សជាង ១,២៤៨ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite web |last=AizprúaSeguir |first=Por Julio César |date=2026-08-10 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia |url=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |access-date=2026-08-12 |website=infobae }}</ref> * ១១ សីហា ** [[ការចោទប្រកាន់ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ តុលាការមួយនៅទីក្រុង[[ដាម៉ាស់]]បានកាត់ទោសប្រហារជីវិតអតីតមន្ត្រីស៊ីរីចំនួនប្រាំបួនរូប ដោយក្នុងនោះរួមមានអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[បាស្ហា អាល់-អាសាដ]] ព្រមទាំងប្អូនប្រុសរបស់លោកឈ្មោះ[[ម៉ាហៀរ អាល់-អាសាដ|ម៉ាហៀរ]] អតីត[[ក្រសួងការពារជាតិ (ស៊ីរី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ]]លោក[[ហ្វាដ ចាស៊េម អាល់-ហ្វារីជ]] អតីតប្រធាននាយកដ្ឋានសន្តិសុខនយោបាយប្រចាំក្រុង[[ដារ៉ាអា]] និងត្រូវជាបងជីដូនមួយរបស់អាសាដ គឺលោក[[អាធីហ្វ ណាជីប]] ពីបទឃាតកម្មគិតទុកជាមុន [[ទារុណកម្ម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]។ ក្រៅពីលោកណាជីប ឧក្រិដ្ឋជនប្រាំបីនាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានកាត់ទោសដោយកំបាំងមុខ។<ref name=bbc>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce34dkpnyg7o|title=Ousted Syrian dictator Bashar al-Assad sentenced to death in absentia|date=11 August 2026|website=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web | title=MSN | url=https://www.msn.com/en-us/news/world/syria-s-bashar-al-assad-8-other-officials-sentenced-to-death/ar-AA29R4I0?ocid=winp2fptaskbarhover&cvid=6edb56efff814e40e7271b346ccd88dc&ei=24 | access-date=2026-08-17 | website=www.msn.com}}</ref> ** សាឡាងដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងបានក្រឡាប់លិចនៅក្នុង[[បឹងការីបា]] ប្រទេស[[ស៊ីមបាវ៉េ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៩៧ នាក់ ដោយនាំឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះឧប្បត្តិហេតុលិចនាវាដ៏សាហាវបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសនេះ។<ref>{{Cite web |title=Kariba boat tragedy death toll rises to 97 as two more bodies are recovered |author= |work=The Herald |date=20 August 2026 |access-date=27 August 2026 |url= https://www.heraldonline.co.zw/kariba-boat-tragedy-death-toll-rises-to-97-as-two-more-bodies-are-recovered/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lake Kariba disaster: Death toll from Zimbabwe ferry accident rises to 93 |first=Khanyisile |last=Ngcobo |publisher=BBC News |date=18 August 2026 |access-date=27 August 2026 |url= https://www.bbc.co.uk/news/articles/cjwx58n1153o}}</ref> * ១២ សីហា – [[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦|សូរ្យគ្រាសពេញលេញ]]បានកើតលេចឡើងនៅតំបន់ផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលនេះជាបាតុភូតសូរ្យគ្រាសពេញលេញដំបូងបង្អស់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ ចាប់តាំង[[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៩|បាតុភូចុងក្រោយ]]ដែលបានកើតឡើងកាលឆ្នាំ១៩៩៩។<ref>{{Cite web |last=Korosec |first=Marko |date=August 11, 2026 |title=Total Solar Eclipse Targets Europe: First Path of Totality in 27 Years Arrives August 12 |url=https://www.severe-weather.eu/global-weather/total-solar-eclipse-spain-iceland-europe-august-12th-2026-mk/ |access-date=August 17, 2026 |website=Severe Weather Europe}}</ref> * ១៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ី]]៖ លោក[[ហាកាំងដេ ហ៊ីឈ៉ៃលេម៉ា]]បានទទួលជ័យជម្នះបន្តកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីបន្ថែមមួយអាណត្តិទៀត ខណៈដែល[[គណបក្សរួបរួមដើម្បីជាតិអភិវឌ្ឍន៍]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (សំប៊ី)|រដ្ឋសភាជាតិ]]។<ref>{{Cite web|title=Zambia invites EU as observer to 2026 general elections|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|website=aa.com.tr|access-date=2026-08-17|date=2025-05-21|archive-date=May 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518221837/https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|url-status=live}}</ref> * ១៤ សីហា – មនុស្សយ៉ាងតិច ៨៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១,៣០០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍[[គ្រោះរញ្ជួយដីហ្វ្លរ៉េសឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៧ វិចទ័រ]]នៅកោះ[[ហ្វ្លរ៉េស]]នៃប្រទេស[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2026-08-15 |title=Powerful 7.7-magnitude earthquake kills at least 38 in Indonesia|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0zz63gero |access-date=2026-08-25 |website=BBC News}}</ref> * ១៨ សីហា – មនុស្សប្រមាណជាង ១០០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងគ្រោះរអិលបាក់ដីនាអណ្ដូងជីកយករ៉ែមាសសិប្បកម្មមួយកន្លែងនៅហ្សាំប័រ ខេត្ត[[ណាណាមំបេរ៉េ]] [[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] ក្បែរព្រំដែនជាមួយប្រទេស[[កាមេរូន]]។<ref>{{Cite news |last=Njie |first=Paul |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly9dwe5pzeo |title=Gold mine hit by deadly landslide in CAR near border with Cameroon |work=BBC News |date=19 August 2026 |access-date=25 August 2026}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/africa/landslide-gold-mining-site-central-african-republic-kills-over-100-mining-group-2026-08-19/ |title=Central African Republic artisanal gold mine collapses, killing more than 100 |work=Reuters |date=19 August 2026 |access-date=25 August 2026}}</ref> * ២០ សីហា – [[បដិវត្តន៍រ៉ូហាវ៉ា]]៖ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]បានប្រកាសធ្វើសមាហរណកម្មកងកម្លាំងខ្លួនចូលទៅក្នុង[[កងទ័ពស៊ីរី]] ហើយជាលទ្ធផល [[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើងនិងកើត]]ត្រូវបានរំលាយ ហើយទឹកដីរបស់វាបានបញ្ចូលទៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពប្រទេសស៊ីរីវិញ។<ref>{{Cite web |last=Morris-Gray |first=Eve |date=2026-08-25 |title=SDF Dissolves as Kurdish Leaders move into Syrian State |url=https://theamargi.com/posts/sdf-dissolves-as-kurdish-leaders-move-into-syrian-state |access-date=2026-08-27 |website=The Amargi }}</ref> * ២៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ [[គណបក្សអាឌីឡេត]]និយម[[កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ|តូកាយអេវ]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំលើសលប់នៅក្នុងសភា[[គូរូលតៃ]]ដែលទើបបង្កើតថ្មី។<ref name="Reut2">{{cite web |date=1 July 2026 |title=Kazakhstan to hold snap parliamentary election on August 23 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakhstan-hold-snap-parliamentary-election-august-23-2026-07-01/ |access-date=25 August 2026 |website=Reuters}}</ref> * ២៤ សីហា – [[ជម្លោះក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកប្រទេសស៊ីរី និងក្រុម[[ហាយ៉ាតតះរៀរអាល់ឆាម]]ចេញពីបញ្ជី[[រដ្ឋឧបត្ថម្ភអំពើភេរវកម្ម]] ដោយបន្ធូរបន្ថយកម្រិតលក្ខខណ្ឌនៃការវិនិយោគបរទេសនៅក្នុងស៊ីរី និងអនុញ្ញាតឱ្យសេវាកម្មដូចជា[[វីសា]]បើកប្រតិបត្តិការនៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាតួកគី) Syrian president makes landmark Visa card payment |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/syrian-president-makes-landmark-visa-card-payment/4038705 |access-date=27 August 2026 |work=Anadolu Agency |date=27 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=US removes Syria from terrorism sponsor list, lifting major investment obstacle |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-removes-syrias-designation-state-sponsor-terrorism-2026-08-24/ |access-date=27 August 2026 |work=Reuters |date=August 25, 2026}}</ref> * ២៦ សីហា – [[គ្រោះទឹកជំនន់នេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះទឹកជំនន់នេប៉ាល់]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ៦៨២ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជិត ២,៥០០ នាក់ទៀតត្រូវបានបាត់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ស្វយ័តទីបេ បន្ទាប់ពីទឹកជំនន់ភ្លាមៗបានវាយប្រហារតំបន់រវាង[[ទីបេ]] និង[[នេប៉ាល់]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c6y8mjmnpxv0t |title=Hundreds missing, including 291 foreign tourists, after deadly flash flood on Nepal-Tibet border |work=BBC News |date=26 August 2026 |access-date=26 August 2026}}</ref> * ២៨ សីហា – [[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស|រាជាធិបតេយ្យន័រវែស]]៖ ព្រះបាទ[[ហារ៉ាល់ទី ៥ នៃន័រវែស|ហារ៉ាល់ទី៥]] បានសោយព្រះទិវង្គត ដោយព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាម[[ហូកុនទី៨]] បានឡើងស្នងរាជ្យបន្តជា[[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស]]។<ref>{{Cite news |last=Doherty |first=Caitlin |last2=Yeung |first2=Tinshui |date=2026-08-28 |title=King Haakon VIII takes the throne in Norway following death of Harald V - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cm36lpzwglrwt |access-date=2026-08-28 |work=BBC News​}}</ref> * ២៩ សីហា – [[ប្រជាមតិចរចាសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុបរបស់អ៊ីស្លង់ឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិចរចាសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុបរបស់អ៊ីស្លង់]]៖ ប្រជាមតិដើម្បីកំណត់ការបន្តចរចាចូលជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]]របស់[[អ៊ីស្លង់]]ត្រូវបានប្រជាជនអ៊ីស្លង់ភាគច្រើនបដិសេដមិនគាំទ្រ។<ref>{{Cite web |last=Euractiv |date=2026-03-06 |title=Iceland locks in on date for EU referendum |url=https://www.euractiv.com/news/iceland-locks-in-on-date-for-eu-referendum/ |access-date=2026-08-31 |website=Euractiv }}</ref> * ៣០ សីហា – [[អង្គការណាសា]]បានពាំនាំ[[តេឡេស្កុបអវកាសណានស៊ី ហ្ក្រេស រ៉ូមែន]]តាមរយៈរ៉ុក្កែត[[ហ្វាល់ខនហ៊ែវី]]របស់ក្រុមហ៊ុន[[ស្ពេសអ៊ិច]]ទៅទីអវកាស។ តេឡេស្កុបនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីឆ្លុះមើលសិក្សាអំពី[[ថាមពលងងឹត]] [[សារធាតុងងឹត]] និង[[ភពក្រៅប្រព័ន្ធ]]។ តេឡេស្កុបនេះផងដែរមានសមត្ថភាពអាចឆ្លុះមើលទិដ្ឋភាព​បានធំ​ជាង​[[តេឡេស្កុប​អវកាសហាប់ប៊ល]]យ៉ាងតិច ១០០ ដង។<ref>{{cite news |title=NASA launches powerful new Roman Space Telescope from Florida |url=https://www.reuters.com/science/nasa-launches-powerful-new-roman-space-telescope-florida-2026-08-30/ |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]] |date=30 August 2026 |access-date=31 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Why the Roman Space Telescope? |url=https://science.nasa.gov/mission/roman-space-telescope/why-the-roman-space-telescope/ |publisher=[[អង្គការណាសា|NASA]] |access-date=31 August 2026}}</ref> ===កញ្ញា=== * ២ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអេស្តូនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអេស្តូនី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Riigikogu presidential election votes set for early September |url=https://news.err.ee/1609937210/riigikogu-presidential-election-votes-set-for-early-september |access-date=2026-09-02 |website=ERR |archive-date=April 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430024818/https://news.err.ee/1609937210/riigikogu-presidential-election-votes-set-for-early-september |url-status=live}}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Main|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៦}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២៦]] ip38j95baa0uwvxqeafmsfo31f27omr 2 53455 340104 339045 2026-09-03T04:20:06Z TheRandomGoober 27248 Removed countries-related categories from this user page 340104 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} {{pp-move-indef}} {{Infobox country |native_name = |conventional_long_name = ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា |image_flag = Flag of Cambodia.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកម្ពុជា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Royal Arms of Cambodia.svg |symbol_type = [[ព្រះរាជសង្ហារកម្ពុជា|ព្រះសង្ហារ]] |image_map = Cambodia on the globe (Cambodia centered).svg |map_caption = ទីតាំងប្រទេសកម្ពុជា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |national_motto = <br>[[File:CambodiaMotto.svg|160px]] <br> |national_anthem = <center>''[[នគររាជ]]'' </center> <center>[[File:梯田 𥡉恩.ogg]]</center> |languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និង ភាសាជាតិ}} |languages = [[ភាសាខ្មែរ]] |languages2_type = [[w: Official script|អក្សរផ្លូវការ]] |languages2 = [[អក្សរខ្មែរ]] |usual_languages = [[ភាសាខ្មែរ]] និង[[ភាសាបារាំង]] |national_flower = [[រំដួល]] |ethnic_groups = {{unbulleted list | ៩៥.៦% [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] | ២.៤% [[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម្ប៍]] | ១.៥% [[ជនជាតិចិន|ចិន]] | ០.២% [[ជនជាតិខ្មែរវៀតណាម|វៀតណាម]] | ០.៣% [[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ]]<ref name="CSES2019">{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|title=ការស្ទង់មតិសេដ្ឋកិច្ចសង្គមកម្ពុជាឆ្នាំ២០១៩–២០២០ (ភាសាអង់គ្លេស)|work=ក្រសួងផែនការ,|publisher=វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ,|date=November 2018|accessdate=8 តុលា 2022|archivedate=2022-10-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221016033813/http://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202019-20_EN.pdf|url-status=dead}}</ref> }} |ethnic_groups_year = ២០១៩ |religion = {{unbulleted list | ៩៧.១% [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ([[សាសនារដ្ឋ]]) | ២.០% [[ជនជាតិខ្មែរអ៊ីស្លាម|ឥស្លាមសាសនា]] | ០.៣% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅប្រទេសកម្ពុជា|គ្រិស្តសាសនា]] | ០.៥% [[សាសនានៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាផ្សេងៗ]]<ref name="Census 2019">{{Cite report |url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ជំរឿនប្រជាជនទូទៅនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ២០១៩ – របាយការណ៍ជាតិស្តីពីលទ្ធផលជំរឿនចុងក្រោយ |last=[[ក្រសួងផែនការ|ក្រសួងផែនការ]], វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |date=2020 |publisher=ក្រសួងផែនការ, វិទ្យាស្ថានស្ថិតិជាតិ |access-date=8 តុលា 2022 |archivedate=2022-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf |deadurl=yes }}</ref> }} |religion_year = ២០១៩ |capital_type = រាជធានី |capital = [[ភ្នំពេញ]] |coordinates = {{Coord|11|33|N|104|55|E|type:city|display=inline,title}} |largest_city = capital |government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រព័ន្ធអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]][[រដ្ឋឯកភូត|ឯកភូត]] |leader_title1 = [[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1 = [[នរោត្តម សីហមុនី]] |leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2 = [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] |leader_title3 = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[ហ៊ុន សែន]] |leader_title4 = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[ឃួន សុដារី]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|និម្មិតកម្ម]] |established_event2 = [[នគរភ្នំ]] |established_date2 = ៦៨–៥៥០ |established_event3 = [[នគរចេនឡា]] |established_date3 = ៥៥០–៨០២ |established_event4 = [[អាណាចក្រខ្មែរ]] |established_date4 = ៨០២–១៤៣១ |established_event5 = [[អាណានិគមបារាំង|អាណានិគមកិច្ចបារាំង]] |established_date5 = ១១ សីហា ១៨៦៣ |established_event6 = [[ពិធីបុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ប្រកាសឯករាជ្យ]] |established_date6 = ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ |established_event7 = [[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស]] |established_date7 = ២៣ តុលា ១៩៩១ |established_event8 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] |established_date8 = ២៤ កញ្ញា ១៩៩៣ |area_rank = ទី៨៨ |area_magnitude = |area_km2 = ១៨១,០៣៥ |area_size = 1 E7 |percent_water = ២.៥ |population_estimate = {{IncreaseNeutral}}១៦,៧១៣,០១៥<ref>{{CIA World Factbook link|country=Cambodia|access-date=8 តុលា 2022|year=2022}}</ref> |population_estimate_year = ២០២២ |population_estimate_rank = ទី៧២ |population_density_km2 = ៨៧ |population_density_sq_mi = ២១១.៨ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = |GDP_PPP_year = ២០២២ |GDP_PPP = {{IncreaseNeutral}} ៨៧.៨៦៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=522,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=(ភាសាអង់គ្លេស) ទិន្នន័យមូលដ្ឋាននៃទស្សនវិស័យលើសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក៖ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២២ – កម្ពុជា|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៩៣ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal = {{IncreaseNeutral}}២៨.០២០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = ២០២២ |GDP_nominal_per_capita = {{IncreaseNeutral}}១,៧៥២ ដុល្លារ<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = ៣៦.០ |Gini_ref = <ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/content/income-gini-coefficient |title=សប្បសិទ្ធិប្រាក់ចំណូលជីនី |publisher=ធនាគារពិភពលោក |website=hdr.undp.org, |accessdate=27 November 2020}}</ref> |Gini_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |Gini_year = ២០១៣ |HDI_year = ២០២១ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI = ០.៦០០ |HDI_ref = <ref>{{cite web|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |title=របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ ២០២១/២០២២|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|date=8 September 2022|accessdate=៨ តុលា 2022}}</ref> |HDI_rank = ទី១៤៦ |HDI_category = <span style="color:#fc0;">មធ្យម</span> |currency = [[រៀល]] (៛) |currency_code = KHR |time_zone = [[ម៉ោងឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]] (ICT) |utc_offset = +០៧:០០ |drives_on = ស្ដាំ |cctld = [[.kh]] |iso3166code = KH |calling_code = [[លេខទូរសព្ទនៅកម្ពុជា|+៨៥៥]] |footnote1 = លុយ[[ដុល្លារ​អាមេរិក]]ត្រូវបានចាយជាញឹកញាប់ |wikidata = Q424 }} '''ប្រទេសកម្ពុជា''' ({{IPA-km|kɑmˈpuˈciə|IPA}}, {{IPA-km|កាំ'ពុ'ជា|Khmer}}) ដោយមានឈ្មោះ​ជាផ្លូវ​ការថា '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅផ្នែកខាងត្បូងនៃ[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] ក្នុងតំបន់[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រទេសកម្ពុជាមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៨១,០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដោយមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[ថៃ]]នៅភាគខាងលិចនិងពាយ័ព្យ ប្រទេស[[ឡាវ]]នៅភាគឦសាន្ត ប្រទេស[[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]​នៅភាគនិរតី។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតក្នុងប្រទេសគឺ [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]។ ដោយមានប្រជាជន​ជាង ១៦ លាននាក់ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងលំដាប់[[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ទី៧២]]​ក្នុង​​លោក [[បញ្ជីរាយនាម ប្រទេសនៅអាស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ទី២៧]]ក្នុង[[ទ្វីបអាស៊ី]] និងទី៧ក្នុង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។ ប្រជាជនជិតពាក់កណ្តាលប្រមូលផ្តុំកុះករនៅតំបន់វាលរាប ទំហំប្រហែល ១៤% នៃផ្ទៃសរុប។ សាសនាជាផ្លូវការ គឺ [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]] ដែលកាន់ដោយប្រជាជនប្រហែល ៩០%។ ជន​ជាតិ​ភាគ​តិច​ក្នុង​ប្រទេស​នេះ រួមមាន: ជនជាតិ[[ជនជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] [[ជនជាតិចិន|ចិន]] [[ជនជាតិចាម|ចាម]] និង​[[ខ្មែរលើ|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ៣០ ជនជាតិផ្សេងៗ​ទៀត។  រាជធានី​ និង ទីក្រុង​ធំ​បំផុតគឺ ​[[ភ្នំពេញ]] ដែលជា​មជ្ឈមណ្ឌល​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង ​វប្បធម៌​នៃ​កម្ពុជា។ កម្ពុជាជា[[រដ្ឋឯកភាព]] ក្រោមរបប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]​ និង[[របបរដ្ឋសភា]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]] ដែលមានព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] ជ្រើសតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ]] ជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]​ និងជា[[ប្រមុខរដ្ឋ|ព្រះប្រមុខរដ្ឋ]]។ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល មាន[[ហ៊ុន សែន]] ជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ជាមេដឹកនាំដែលកាន់តំណែងយូរបំផុតនៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ ដែលបានដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាអស់រយៈពេលជាង ​៣០ ឆ្នាំមក​ហើយ។ ឯមេដឹកនាំចលនាប្រឆាំងនិងដែលមានប្រជាប្រិយបំផុតក្នុងសង្គមខ្មែរគឺ [[សម-រង្សុី]] ដែលធ្លាប់បានជាប់ជាតំណាងរាស្រ្តនៃនីតិកាលទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣ មក។ ឈ្មោះបុរាណរបស់កម្ពុជាគឺ "កម្ពុជៈ" ([[ភាសាសំស្ក្រឹត|សំស្ក្រឹត]]: कंबुज)។<ref name="CHANDLER">David P. Chandler (1992) ''History of Cambodia''. Boulder, CO: Westview Press, ISBN 0813335116.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​ ៨០២ ​នៃ ​គ.ស. ព្រះ​បាទ​[[ជយវម៌្មទី២]]​បាន​ប្រកាស​ព្រះ​អង្គ​ឯង​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ ដែលយើងអាចសម្គាល់ឃើញនូវ​ការ​ចាប់កំណើត​នៃ​[[អាណាចក្រខ្មែរ|មហារាជាណាចក្រ​ខ្មែរ]]ដ៏រុងរឿង​អស់​រយៈពេល​ជាង​ ៦០០​ ប្លាយឆ្នាំ ហើយ​ព្រះ​មហាក្សត្រ​សោយ​រាជ្យ​បន្ត​បន្ទាប់ពីទ្រង់នោះ បានបន្ត​ត្រួតត្រាមួយ​ភាគធំ​នៃ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ និង​​ប្រមូលផ្ដុំ​អំណាច ព្រម​ទាំង​ភោគ​ទ្រព្យ​​ច្រើន​លើស​លប់ជាងគេ។ ព្រះ​[[រាជាណាចក្រឥណ្ឌូបនីយកម្ម]]​មួយនេះ​បាន​កសាង​ប្រាសាទ​បូជនីយដ្ឋាន​នានា ដូចជា​[[អង្គរវត្ត]] និង​បាន​សម្រួល​ដល់​ការ​ផ្សព្វផ្សាយ​[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រហ្មញ្ញ​]] ហើយនិង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]​នៅ​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​មួយភាគធំ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​ធ្លាក់សម័យ​[[អង្គរ]]​ទៅកណ្ដាប់ដៃនៃ[[នគរអយុធ្យា|អយុធ្យា]]​នៅ​សតវត្ស​ទី​១៥មក កម្ពុជា​បាន​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ចំណុះ​មួយ​នៅ​ចន្លោះ​ប្រទេស​ជិត​ខាង​របស់​ខ្លួន​រហូត​ដល់​ប្រទេស​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​អាណានិគមកិច្ច​ដោយ​ពួក​បារាំង​នៅ​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​១៩។ កម្ពុជា​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​បារាំង​មក​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៣។ [[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បាន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​កម្ពុជា ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​មាន​ការ​ងើប​ឡើង​របស់​ពួក​[[ខ្មែរក្រហម]] ដែល​ពួកនោះបាន​ដណ្ដើម​កាន់កាប់បាន​ទីក្រុងភ្នំពេញ​នៅ​ឆ្នាំ ​១៩៧៥ ហើយ​បាន​បន្ដ​[[ការប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ]] ចាប់​ពីឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៩ និង​ក្រោយ​មក​បាន​វាយ​ប្រយុទ្ធ​នឹង​ពួក​យួន​ដែល​នៅ​ពី​ក្រោយ​ខ្នង​របប​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​កំឡុង​សម័យ[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] (១៩៧៩-១៩៩១)។ បន្ត​បន្ទាប់​ពី[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស១៩៩១]] កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​អភិបាលកិច្ច​មួយរយៈពេល​ខ្លី​ដោយក្រុម​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|បេសកកម្មសហប្រជាជាតិ]] (១៩៩២-១៩៩៣) ក្រោយ​ពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទៅ គេ​​ឃើញមានអ្នក​បោះ​ឆ្នោតប្រហែល ៩០%​ ​បាន​បោះ​ឆ្នោត​ ហើយអង្គការសហប្រជាជាតិ ក៏​បាន​ដកថយ​ចេញពីកម្ពុជាទៅវិញ។ [[ការប៉ះទង្គិចគ្នា១៩៩៧នៅកម្ពុជា|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៧]] បាន​ធ្វើឱ្យលោក[[ហ៊ុន សែន]] និង [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]]របស់លោក ស្ថិតនៅក្នុងអំណាចរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៧ សព្វថ្ងៃនេះ។ កម្ពុជា​បាន​ងើប​មុខ​ឡើង​វិញ​ប៉ុន្មានឆ្នាំ​ក្រោយ​មក​ក្នុង​មណ្ឌល​នៃ​ឥទ្ធិពល​[[សង្គមនិយម]] ជា​[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]]​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣។ បន្ទាប់​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​នៃ​គម្លាត​ឆ្ងាយ ប្រជាជាតិ​ដែល​ត្រូវ​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ដោយ​សារ​សង្គ្រាមមួយនេះ បាន​បង្រួប​បង្រួម​គ្នាឡើង​វិញ​ក្រោម​របប​រាជាធិបតេយ្យ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៣ និង​បាន​ស្គាល់នូវ​ការ​រីក​ចម្រើន​យ៉ាង​លឿន​ក្នុង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច និង​[[ធនធានមនុស្ស]] ដែល​ពេល​នោះកំពុង​តែ​រស់រានឡើង​វិញក្រោយ​ពី​ប៉ុន្មាន​ទសវត្ស​នៃ​[[ខ្មែរក្រហម|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]​មក។ កម្ពុជា​ធ្លាប់​មាន​កំណត់ត្រា​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​កំណត់ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​ល្អ​បំផុត​នៅ​អាស៊ី ជាមួយ​នឹង​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​មធ្យម ៦,០% ក្នុងរយៈ​ពេល​ ១០ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ។ វិស័យ​វាយនភណ្ឌ កសិកម្ម សំណង់ សម្លៀកបំពាក់ និង ​ទេសចរណ៍​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​បាន​នាំ​ឱ្យ​មាន​ការ​បណ្ដាក់​ទុន​បរទេស និង​ការ​ដោះដូរ​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ។<ref>[http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html Cambodia to outgrow LDC status by 2020 | Business | The Phnom Penh Post – Cambodia's Newspaper of Record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521094658/http://www.phnompenhpost.com/index.php/2011051849188/Business/cambodia-to-outgrow-ldc-status-by-2020.html |date=2011-05-21 }}. The Phnom Penh Post (May 18, 2011). Retrieved on June 20, 2011.</ref> នៅ​ឆ្នាំ​២០០៥ ស្រទាប់​រ៉ែប្រេង និង​ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ​ត្រូវ​បាន​រក​ឃើញ​ខាង​ក្រោម​ទឹក​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា និង​គ្រានោះដែរ​និស្សារណកម្ម​ពាណិជ្ជកម្មនឹង​ចាប់ផ្ដើម​ក្នុង​ឆ្នាំ ​២០១៣ ចំណូល​ប្រេង​ទាំងមូល​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​កម្ពុជា​យ៉ាង​ខ្លាំង។<ref>{{cite news|title=ចំណូលប្រេងមិនដូចគ្នារហូត២០១៣: ក្រសួង|author=ឯក-ម៉ាដ្រា|date=១៩មករា ២០០៧|agency=រ៉យតឺរ|url=http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|accessdate=ថ្ងៃ ១៩ធ្នូ ២០១១|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118093421/http://cambotoday.blogspot.com/2009/06/oil-revenue-not-likely-until-2013.html|archivedate=2012-01-18|url-status=live}}</ref> ទោះបីមានការរីកចម្រើនខាងសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងណាក្ដី ពេលតែមួយក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នោះដែរ [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (លអម) ចាត់ថ្នាក់កម្ពុជាក្នុងចំណាត់ថ្នាក់[[បញ្ជីប្រទេសតាមលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ទី១៣៨]] (រួមជាមួយ [[លាវ]]) ក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃការអភិវឌ្ឍមនុស្សចង្អុលបង្ហាញថាកម្ពុជាមានការរីកចម្រើនពីមធ្យមមកទាបមកទល់​សព្វថ្ងៃនេះ។<ref name="UNDP">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/reports/global/hdr2013/|title= The 2013 Human Development Report – "The Rise of the South: Human Progress in a Diverse World"|publisher=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]]|pages=144–147|accessdate=2 March 2013}}</ref> ==ឈ្មោះ==<!--linked--> '''{{main|ឈ្មោះនៃកម្ពុជា}}''' ឈ្មោះផ្លូវការនៃប្រទេសនេះជាភាសាខ្មែរគឺ '''ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា''' ជារឿយៗត្រូវបានគេកាត់ខ្លីថា'''កម្ពុជា'''។ តាមគ្រាមភាសា ខ្មែរភាគច្រើនតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា '''ស្រុកខ្មែរ''' ដែលមានន័យថា ''ដែនដីនៃពួកខ្មែរ'' រឺ តាមការប្រើប្រាស់ទម្រង់មិនសូវផ្លូវការមួយទៀត ''ប្រទេសកម្ពុជា'' ។ បើតាមវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃរាជ[[ជួន ណាត|ជួន-ណាត]]បានពិពណ៌នាថា ពាក្យ​នេះ​ជា​ឈ្មោះ​នៃ ប្រទេស​ខ្មែរ​យើង យើង​ហៅ​ប្រទេស​របស់​យើង​ថា កម្ពុជ​រដ្ឋ ក៏​បាន ថា កម្ពុជ​ប្រទេស ក៏​បាន, ថា ប្រទេស​កម្ពុជា ក៏​បាន ថា ប្រទេស[[​ខ្មែរ]] ក៏​បាន ថា ខេមរ​ប្រទេស ក៏​បាន ថា [[ខេមរៈ|ខេមរ]]​រដ្ឋ ក៏​បាន កាល​ណា​បើ​កវី​ជាតិ​យើង​ត្រូវ​ការ​ប្រើ​ក្នុង​[[កាព្យ]] ឬ​ក្នុង​ការ​តែង​សេចក្ដី​ជា​ពាក្យ​រាយ​ខ្លះ យើង​អាច​ហៅ​ប្រទេស​យើង​បាន​តាម​ត្រូវ​ការ ប៉ុន្តែ​ពាក្យ​ប្រើ​ក្នុង​ផ្លូវ​ការ យើង​សរសេរ យើង​ហៅ កម្ពុជ​រដ្ឋ ឬ ប្រទេស​កម្ពុជា; ឯ​ជន​បរទេស គេ​ហៅ​តាម​យើង​ដែរ​ក៏​មាន គេ​ហៅ​តាម​ការ​សន្មតិ​របស់​គេ​ក៏​មាន ដូច​ជា​បារាំងសែស គេ​ហៅ​ប្រទេស​យើង​ថា​ ''Cambodge'', អង្គ្លេស ហៅ​ថា ''Cambodia'', អ្នក​បរទេស​ខ្លះ​ទៀត​ហៅ​ថា ''Cambodja'', ខ្លះ​ហៅ ''Kambuja'' ។ល។ ពាក្យនេះទំនងយកពីឈ្មោះរបស់រដ្ឋមួយដែលនៅឥណ្ឌាទ្វីប គឺរដ្ឋ[[កម្ពោជ]]កាលនៅជំនាន់ពុទ្ធកាលដូចប្រទេស[[ថៃ|សៀម]]កាលពីមុនក៏ធ្លាប់មានឈ្មោះថា[[អយុធ្យា]]ដែរ បើតាមពាក្យកម្ពោជនេះក្នុងវចនានុក្រមសម្ដេចសង្ឃដដែលមានន័យដូចតទៅ៖ ឈ្មោះ​រដ្ឋ​មួយ​ក្នុង​ជម្ពូទ្វីប (ឥណ្ឌា សម័យ​បច្ចុប្បន្ន) ជា​រដ្ឋ​រាប់​ឈ្មោះ​ចូល​ក្នុង​ចំនួន​ឈ្មោះ​រដ្ឋ​ទាំង ២១ គឺ ''[[កុរុ]], [[សក្កៈ]], [[កោសល]], [[មគធៈ]], [[អង្គៈ]], [[សិវិ]], [[កលិង្គៈ]], [[អវន្តិ]], [[បញ្ចាលៈ]], [[វជី]], [[គន្ធារៈ]], [[ចេតិយៈ]], [[វង្គៈ]], [[វិទេហៈ]], [[កម្ពោជ]], [[មទ្ទៈ]] ឬ [[មទ្រៈ]], [[ភគ្គៈ]], [[សីហឡៈ]], [[កស្មិរ]], [[កាសី]], [[បណ្ឌវៈ]]''។ រដ្ឋ​ទាំង ២១ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​យ៉ាង​នេះ ចំពោះ​តែ​ក្នុង​បុរាណ​សម័យ​នា [[ជម្ពូ​ទ្វីប]] ([[ឥណ្ឌា]]), លុះ​ចំណេរ​កាល​ត​ៗ​មក​ដរាប​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន ក៏​ក្លាយ​ជា​ឈ្មោះ​ផ្សេង​ៗ ទៅ​វិញ​ដោយ​ច្រើន, រដ្ឋ​ខ្លះ​ក៏​ជា​ឈ្មោះ​ដើម​ដដែល ដូច​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​ព្រេង​នាយ និង ក្នុង​សម័យ​នៃ​ព្រះ​សក្យមុនី​គោតម​សម្មាសម្ពុទ្ធ សឹង​មាន​ឈ្មោះ​ប្រាកដ​ក្នុង​គម្គីរ​[[ពុទ្ធសាសនា|ព្រះពុទ្ធសាសនា​]]រាល់​តែ​គម្ពីរ​សាស្រ្តា​របស់​ខ្មែរ​យើង ។ កម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា "Cambodia" ជាភាសាអង់គ្លេស និង "Cambodge"/"Kamboj" ជាភាសាបារាំង។ កម្ពុជា កាន់តែត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងកើត និង Cambodia ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយដោយពួកលោកខាងលិច។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == '''{{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' ===បុរេប្រវត្តិ=== '''{{Main|បុព្វប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ}}''' [[File:Ewer from Cambodia, Angkorian era, 12th century, glazed stoneware, HAA.JPG|thumb|left|200px|គ្រឿងថ្មរលោងដែលចុះកាល​បរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅសតវត្សទី១២។]] [[File:Bayon Angkor Relief1.jpg|thumb|200px|កងទ័ព[[អាណាចក្រខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅខាងឆ្វេងកំពុង​ធ្វើដំណើរទៅធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹង[[ចាម្ប៉ា|ចាម]] ពីចម្លាក់លៀនលើប្រាសាទ[[បាយ័ន]]។]] [[បុរេប្រវតិ្តសាស្រ្ត]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]មានរយៈពេលប្រហែល ១០០០ ០០០ ឆ្នាំហើយ។ មនុស្សនៅពេលនោះធ្លាប់ជាពួកអ្នកប្រមាញ់ និង[[បរកជន]]។ [[បុរាណវត្ថុវិទ្យា]] គិតថាមនុស្សមុនគេបំផុតគឺជាពួកម៉ាឡេ តែឥណ្ឌូចិនបានទទួលមនុស្សដែលមកពីខាងជើង និងជាជាតិពន្ធុ[[ខែ្មរ]]។ មានភស្តុតាងស្ដួចស្ដើងចំពោះការកាន់កាប់របស់មនុស្សជំនាន់[[អតិកញ្ញៈ]] (Pleistocene) នៃកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន ដែលរួមមានឧបករណ៍ក្រួស[[ហនុមានខៀវ]] (quartz)និង[[ក្វាតហ៊្សីត]] ដែលបានរកឃើញក្នុងស្រែថ្នាក់ៗជាច្រើនតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ ក្នុង[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] និង[[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] និងក្នុង[[ខេត្តកំពត]] ទោះបីជាយ៉ាងណាការចុះកាលបរិច្ឆេទរបស់ទាំងនោះមិនអាចយកជាការបានទេ។ <ref name=stark2004>{{Cite book|author=មៀរៀម-ស្តាខ|editor1-first=អៀន|editor1-last=ហ្គ្លឹវ៉ឺរ|editor2-first=ភិតថឺរ-អ៊ែស|editor2-last=បិលវូដ|title=អាស៊ីអាគ្នេយ៍: ចាប់ពីបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រ|year=២០០៥|publisher=រ៉ោតឡឺច|isbn=978-0-415-39117-7|chapter=កម្ពុជាសម័យបុរេអង្គរនិងអង្គរ|chapter-url=http://www.anthropology.hawaii.edu/People/Faculty/Stark/pdfs/2004_PreAngkorian.pdf}}</ref> ភស្តុតាងបុរាណវិទ្យាតិចតួចខ្លះបង្ហាញឱ្យឃើញសហគមន៍នៃពួកអ្នកប្រមាញ់-អ្នកបេះផ្លែឈើ​បានតាំងលំនៅនៅកម្ពុជាកំឡុងជំនាន់​[[សវ៌កញ្ញៈ]] (Holocene): ស្ថានីយបុរាណវត្ថុវិទ្យាកម្ពុជាដ៏ចំណាស់បំផុតត្រូវគេគិតទុកថាជារូងភ្នំ''[[ល្អាងស្ពាន]]'' នៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ដែលត្រូវនឹងសម័យ[[ហ្វាប៊ីញ]]។ កំណាយក្នុងស្រទាប់ក្រោមដីបានផលិតនូវតំណបន្តនៃ[[វិទ្យុកាបូន]]មួយដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថានៅឆ្នាំ ៦០០០ ម.គ.។<ref name=stark2004 /><ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|title=កំណាយបុរាណវិទ្យាបុរេប្រវត្តិលើកទីពីរនៅល្អាងស្ពាន (២០០៩)|first=មិឆឹល|last=ធ្រែនណឹត|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101174655/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=841%3Athe-second-prehistoric-archaeological-excavation-in-laang-spean-2009&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> ស្រទាប់ខាងលើនៅក្នុងស្ថានីយ៍ដដែលបានផ្ដល់នូវភស្តុតាងនៃអន្តរកាលរហូតដល់យុគ[[ថ្មរំលីង]] ដែលមានកុលាលភាជន៍ជាច្រើនដែលធ្វើពីដីដែលចុះកាលបរិច្ឆេទដំបូងគេបង្អស់នៅកម្ពុជា។<ref>{{cite web|url=http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|title=កុលាលភាជន៍ចាស់បំផុតនៅល្អាងស្ពានកម្ពុជា (១៩៦៦-៦៨)|date=២០តុលា ២០០៩|accessdate=១៧វិច្ឆិកា ២០០៩|archivedate=2011-01-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101163727/http://www.smartcambodia.com/index.php?option=com_content&view=article&id=840%3Athe-oldest-ceramic-in-cambodias-laang-spean-1966-68&catid=80&lang=en|url-status=dead}}</ref> កំណត់ត្រាបុរាណវិទ្យាសម្រាប់សម័យនេះរវាងសវ៌កញ្ញៈ និង[[យុគដែក]]នៅមានកំណត់ដូចគ្នា។ ស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិដទៃៗទៀតដែលមានកាលបរិច្ឆេទមិនច្បាស់លាស់មិនសូវច្រើនគឺ ''[[សំរោងសែន]]'' (មិនឆ្ងាយពីរាជធានី[[ឧដុង្គ]]បុរាណប៉ុន្មានទេ) ដែលការស៊ើបអង្កេតទីមួយបានចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៨៧៧<ref name=higham1989>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=បុរាណវិទ្យានៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|year=១៩៨៩|publisher=សារព័ត៌មានសាកលវិទ្យាល័យខាំប៊្រិជ|isbn=978-0-521-27525-5}}, ទំ.១២០</ref> និង''[[ភូមិស្នាយ]]'' នៅ[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ភាគខាងជើង។<ref>{{Cite journal|author=ដោហ្គហ៊្គាំលដ៏ជែ.ដាប់បលយូ.-អូរ៉ាយលី, អេនចឺឡឺ វ៉ន់ ដេន ឌ្រីស្ឆ៍, វឿន-វុទ្ធី |year=២០០៦|title=បុរាណវិទ្យា និង បុរាណសត្វវិទ្យានៃភូមិស្នាយ:ទីបញ្ចុះសពចុងបុរេប្រវត្តិនៅកម្ពុជាភាគពាយព្យ|volume=៤៦|issue=2|issn=0066-8435}}</ref> វត្ថុបុរាណបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនានាត្រូវបានរកឃើញជាញឹកញាប់កំឡុងសកម្មភាពជីកយករ៉ែនៅ[[រតនគីរី]]។<ref name=stark2004 /> ភស្តុតាងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដែលគួរឱ្យចង់ដឹងចង់ឃើញបំផុតនៅកម្ពុជា យ៉ាងណានោះគឺ''[[បន្ទាយគូ (បុរាណវិទ្យា)|បន្ទាយគូ]]រាងមូល''ដោយឡែកៗត្រូវបានគេរុករកឃើញនៅទីដែលមាន[[ដីក្រហម]]ក្បែរ[[មេមត់]] និងនៅតំបន់ក្បែរខាងជិតវៀតណាមនៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០។ មុខងារនិងអាយុកាលរបស់បន្ទាយគូទាំងនេះនៅតែត្រូវគេលើកយកមកពិភាក្សាដដែល ផ្ទុយទៅវិញបន្ទាយគូទាំងនោះមួយចំនួនប្រហែលជាមានអាយុកាលយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចាប់តាំងពី​សហវត្សទី២ម.គ. ដែរ។<ref>{{cite web|url=http://memotcentre.org/Earthwork.html|title=ប្រវត្តិស្រាវជ្រាវ|publisher=មជ្ឈមណ្ឌលបុរាណវិទ្យាមេមត់|accessdate=៦កុម្ភៈ ២០០៩}}</ref><ref>{{Cite journal|author=ហ៊្គើដ-អាល់ប្រិឆ|year=២០០០|title=ដីលើករង្វង់មូលក្រែក៥២/៦២ ការស្រាវជ្រាវថ្មីលើបុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|journal=នេត្រាទស្សន៍អាស៊ី|volume=៣៩|issue=១–២|issn=0066-8435|url=http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|accessdate=១៥វិច្ឆិកា ២០០៩|author-separator=,|display-authors=1|author2=<Please add first missing authors to populate metadata.>|archive-date=2020-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf|dead-url=yes}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ស្នូលក្នុងបុរេប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាគឺធ្លាប់មានការហូរចូលមកយឺតៗនៃពួកអ្នក​ដាំដុះស្រូវលើកទីមួយចាប់ពីភាគខាងជើង ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅចុងសហវត្សទី៣ម.គ.។<ref name=higham2001pre>{{Cite book|author=ឆាលឡឹស-ហាយអ៊ាំម|title=អរិយធម៌អង្គរ|year=២០០១|publisher=ភ្វីនិច្ស|isbn=978-1-84212-584-7|url=http://books.google.com/?id=_oZ52cuX8s4C|date=2002-01}}, ទំព.១៣–២២</ref> ដែកត្រូវបានគេយកមកប្រើការនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥០០ ម.គ. ដែលមានភស្តុតាងគាំទ្រមកពី[[ខ្ពង់រាបគោរាជ]] (កូរ៉ាត) នៅប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ នៅកម្ពុជា ការតាំងលំនៅរស់នៅនៃយុគដែកមួយចំនួនត្រូវបានគេរកឃើញនៅខាងក្រោមប្រាសាទ[[បក្សីចាំក្រុង]] និងប្រាសាទសម័យអង្គរដទៃទៀត កាលណោះដែរ បន្ទាយគូមួយចំនួន ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅខាងក្រោម''ល្វា'' (Lovea) ពីរបីសហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) ខាងជើងឆៀងខាងលិចនៃអង្គរ។ ការបញ្ចុះសព ដែលសម្បូរច្រើនជាងអ្វីដែលគេបានរកឃើញ ផ្ដល់ជាសក្ខីភាពអំពីការរីកចម្រើននៃការប្រើប្រាស់ចំណីអាហារ និងការជួញដូរ (ទោះបីជានៅចម្ងាយដ៏ឆ្ងាយ: នៅសតវត្សទី៤ម.គ. ទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មជាមួយឥណ្ឌាត្រូវបានដំណើរការរួចទៅហើយ) និងអត្ថិភាពនៃរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម និងអង្គការចាត់តាំងការងារ។<ref name=higham2001pre /> ===សម័យបុរេអង្គរ និង សម័យអង្គរ=== '''{{Main|នគរភ្នំ|នគរចេនឡា|អាណាចក្រខ្មែរ}}''' {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 210 | image1 = Angkor Wat.jpg | caption1 = <center> [[អង្គរវត្ត]] </center> | image2 = Bayon Angkor frontal.jpg | caption2 = <center> ព្រះភក្ត្រនៃ[[ព្រះពោធិសត្វ]][[អវលោកេស្វរៈ]]​នៅ[[ប្រាសាទបាយ័ន]] </center> | image3 = | caption3 = }} [[ឯកសារ:Map-of-southeast-asia 900 CE km.PNG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|200px| '''ក្រហម''': អធិ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]]] សតវត្សទី១​នៃ[[គ.ស.]]មានមនុស្សជាច្រើនមកពី[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]ដែលបានមកតាំងលំនៅ។ ពួកគេបាននាំមកនូវសាសនា វប្បធម៌ ភាសា។ល។ [[អរិយធម៌]]របស់ប្រទេសកម្ពុជាបានកកើតឡើង តាំងពីសតវត្សទីមួយ ក្នុងសម័យ[[ជាតិខេមរា]] មកម្ល៉េះ។ កំឡុងសតវត្សទី៣ ទី៤ និងទី៥ [[មហាឥណ្ឌា|ពួករដ្ឋឥណ្ឌានីយកម្ម]]នៃ[[នគរភ្នំ|នគរវ្នំ]] និងរដ្ឋបន្តពីនគរវ្នំ [[ចេនឡា]] ដែលគឺជារដ្ឋមួយមានទឹកដីនៅកម្ពុជាសម័យបច្ចុប្បន្ន និងវៀតណាមភាគនិរតីសព្វថ្ងៃនេះ។ អស់រយៈពេលជាង ២០០០ ឆ្នាំ កម្ពុជាបានស្រូបយកឥទ្ធិពលពី[[ឥណ្ឌា]] ហើយបានបន្តជះឥទ្ធិពលនេះទៅក្នុងអរិយធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែលបច្ចុប្បន្ននេះរួមមានប្រទេសថៃ និង លាវ។<ref name="BRIT">Britannica.com. [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia History of Cambodia.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> តិចតួចណាស់ ត្រូវបានគេស្គាល់អំពីអង្គនយោបាយមួយចំនួន យ៉ាងណាមិញ ពង្សាវតារចិន និងកំណត់ត្រាសួយសារអាករបានវែកញែកអំពីអង្គនយោបាយទាំងនោះ។ អង្គនយោបាយទាំងប៉ុន្មាននោះត្រូវបានគេគិតថាជាទឹកដីនៃនគរវ្នំដែលបានកាន់កាប់កំពង់ផែមួយ ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈអ្នកភូមិសាស្ត្រអេឡិចសង់ទ្រី លោក[[ខ្លោឌ្យូស អាពូទលេមី|ខ្លោឌ្យូស-អាពូទលេមី]]ថា ''[[អូរកែវ|កត្តិគរៈ]]''។ពង្សាវតារទាំងនេះរ៉ាយរ៉ាប់ថាបន្ទាប់ពីព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី១]]ចូលទិវង្គតនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦៩០ ចលាចលបានកើតឡើងដែលបង្កឱ្យមានការបែងចែកនគរទៅជាចេនឡាគោក និងចេនឡាទឹក ត្រូវបានគ្រប់គ្រងយ៉ាងសេរីដោយពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលមានអំណាចទន់ខ្សោយក្រោមវិជិតរាជ្យរបស់[[ជ្វា]]។ [[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]]បានធំធាត់ឡើងចេញពីការបន្សល់ទុកទាំងប៉ុន្មានពីចេនឡា ហើយបានប្រែកាន់តែរឹងមាំឡើងនៅឆ្នាំ ៨០២ នៅពេលដែលព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី២]] (បានសោយរាជ្យ ប.៧៩០-៨៥០) បានប្រកាសឯករាជ្យពី[[ជ្វា]]និងប្រកាសព្រះអង្គឯងជា[[ទេវរាជ]]។ ព្រះអង្គនិងពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គបានបង្កើតលទ្ធិ[[ទេវរាជ]] និងបានចាប់ផ្ដើមការសញ្ជ័យជាបន្តបន្ទាប់ ហើយបានបង្កើតនូវអធិរាជាណាចក្រមួយដែលធ្លាប់រុងរឿងក្នុងតំបន់ចាប់ពីសតវត្សទី៩ដល់ទី១៥។<ref>{{cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/seasia/ppenh/khmer01.html |title=ផែនទីចក្រភពខ្មែរ |publisher=សិល្បៈ-និង-បុរាណវិទ្យា.ខម |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ក្បែរៗសតវត្សទី១៣ ពួកព្រះសង្ឃមកពី[[ស្រីលង្កា]]បាននាំ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]មកកាន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។<ref>{{cite web |url=http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |title=បង្អួចមើលអាស៊ី |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521010839/http://asia.msu.edu/seasia/Cambodia/religion.html |archivedate=2007-05-21 |access-date=2012-09-02 |url-status=dead }}</ref> សាសនានេះបានរីកសាយភាយនិងនៅទីបំផុតបានជំនួសកន្លែងព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាមហាយានជាសាសនាមានប្រជាប្រិយនៅសម័យអង្គរ។ {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | image1 = JayavarmanVII.JPG | caption1 = <center> [[ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៧ត]] </center> | image2 = Apsara relief.jpg | caption2 = <center> រូបភាពតូច </center> | image3 = | caption3 = }} អធិរាជាណាចក្រខ្មែរគឺជាអធិរាជាណាចក្រដ៏ធំបំផុតរបស់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំឡុងសតវត្សទី១២។ មជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចរបស់អធិរាជាណាចក្រនេះគឺ[[អង្គរ]] ជាទីដែលរាជធានីបន្តបន្ទាប់ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងសម័យកាលដែលចក្រភពនេះឈានដល់​ចំណុចកំពូល។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ ក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវអន្តរជាតិមួយប្រើរូបថតផ្កាយរណបនិងបច្ចេកទេសទំនើបផ្សេងៗបានសន្និដ្ឋានថា​អង្គរធ្លាប់ជាទីក្រុងបុរេឧស្សាហកម្ម​ធំបំផុតក្នុងលោកដែលមានផ្ទៃក្រឡាក្រុងលាត​សន្ធឹង ១៨៥០,៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ)។<ref>{{cite web|url=http://www.pnas.org/content/104/36/14277.full |title=ការប្រព្រឹត្តទៅនៃបណ្ឌិតសភាវិទ្យាសាស្ត្រជាតិនៃសហរដ្ឋអាមរិក: ផែនទីបុរាណវិទ្យាទូលំទូលាយនៃសំណង់តាំងនៅនៃបុរេឧស្សាហកម្មដ៏ធំបំផុតរបស់ពិភពលោកនៅអង្គរ កម្ពុជា |publisher=Pnas.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ទីក្រុងនេះ អាចទ្រទ្រង់បាននូវអត្រាប្រជាជនរហូតដល់ចំនួនមួយលាននាក់<ref>[https://web.archive.org/web/20080923054500/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/metropolis-angkor-the-worlds-first-megacity-461623.html Metropolis: Angkor, the world's first mega-city], The Independent, August 15, 2007</ref> ហើយ[[អង្គរវត្ត]] ជាប្រាសាទបែបសាសនាមួយដ៏ល្បីល្បាញ និងគង់វង្សយូរល្អបំផុតនៅក្នុងស្ថានីយ៍នោះ នៅតែប្រើជាវត្ថុរំលឹកដល់អតីតកាលរបស់កម្ពុជាជាមហាអំណាចតំបន់ដ៏សំខាន់មួយ។ ទោះបីជា [[អាណាចក្រ]]ខ្មែរបាន ចុះអន់ថយឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏[[អង្គរវត្ត]]គឺជានិមិត្តរូបមួយសំខាន់ បំផុតដើម្បីជាសាក្សី នៃសាវតារបស់ប្រទេស លើផ្ទៃតំបន់។ ក្រោយពីការវាយលុកដណ្តើមទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ [[សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរ]] ហើយអង្គរបានត្រូវគេបោះបង់ចោលនៅឆ្នាំ ១៤៣២។ ចក្រភពនេះ ទោះបីជាមានឱនភាពក៏ដោយ ក៏នៅតែជាកម្លាំងសំខាន់ក្នុងតំបន់រហូតដល់ការធ្លាក់ចុះរបស់ខ្លួននៅសតវត្សទី១៥។ ===សម័យក្រោយអង្គរ=== '''{{Main|យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា}}''' បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយនគរជិតខាង[[នគរអយុធ្យា]] នៅឆ្នាំ១៤៣២ ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរបានធ្វើការផ្លាស់ប្តូររាជធានីចាកឆ្ងាយពីអង្គរ គឺដោយសារតែការថមថយខាងបរិស្ថាន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធត្រូវបានខូចខាតនៅតំបន់អង្គរ។<ref name="Chan">[[ឌែវិដផ. ឈែនដ្លឺរ|ឈែនដ្លឺរ ដាវិដផ.]] "ស្រុកនិងប្រជាជនកម្ពុជា"។ ១៩៩១។ ហបផឺខាលលិនស៍។ ញូវយ៉ក ញូវយ៉ក។ ទំ.៧៧</ref><ref>[http://www.signonsandiego.com/news/world/20040613-0915-fallenangkor.html Scientists dig and fly over Angkor in search of answers to golden city's fall], The Associated Press, June 13, 2004</ref> ប្រទេសកម្ពុជាបានឈានចូលយុគសម័យក្រោយអង្គរ ឬ អ្នកប្រវត្តិវិទូហៅថា '''សម័យកណ្តាល'''។ នៅឆ្នាំ១៥២៥ រាជវាំងត្រូវបានរើទៅ[[លង្វែក]] នគរនេះបានស្វះស្វែងឱ្យមានភាពរុងរឿងឡើងវិញតាមរយៈការជួញដូរតាមសមុទ្រ។ ពួកអ្នកដំណើរ[[ព័រទុយហ្គាល់]] និងអេស្ប៉ាញបានពិពណ៌នាទីក្រុងនេះថាជាទីកន្លែងមួយនៃភោគទ្រព្យសម្បូរបែបនិង[[ការជួញដូរបរទេស]]។ ការខិតខំធ្វើឱ្យដូចដើមវិញក្នុងមួយរយៈពេលខ្លី យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏សង្គ្រាមជាច្រើនបានបន្តជាមួយអយុធ្យានិងពួកយួន ជាហេតុធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបន្ថែមទៀត ហើយលង្វែកក៏ត្រូវបានសញ្ជ័យនិងកម្ទេចដោយព្រះបាទ[[នរេសូរ]]មហាវីរក្សត្រនៃអយុធ្យាក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤។ រាជធានីខ្មែរថ្មីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅ[[ឧដុង្គ]]ខាងត្បូងលង្វែកនៅឆ្នាំ ១៦១៨ ក៏ប៉ុន្តែពួកក្សត្រនៃរាជធានីនេះអាចរស់រានបានលុះត្រាតែស្ថិតក្នុងទំនាក់ទំនងជា[[ប្រទេសចំណុះ]]ម្ដងជាមួយ​ពួកសៀមនិងម្ដងជាមួយយួនអស់រយៈពេលបីសតវត្ស ក្រោយមកទៀតមាន សម័យស្ដារឡើងវិញមួយរយៈកាលខ្លី ដែលមានឯករាជភាពតិចតួចនិងមិនស្ថិតស្ថេរ។ ក្នុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន ការដណ្ដើមគ្នាសាជាថ្មីរវាងសៀម និងយួនដើម្បីគ្រប់គ្រងកម្ពុជាជាហេតុនាំឱ្យមានសម័យកាលមួយ ដែលពេលនោះពួកមន្ត្រីរាជការយួនបានប៉ុនប៉ងបង្ខំឱ្យ[[ខ្មែរ]]កាន់ទំនៀមទម្លាប់របស់យួន។ហេតុនេះបាននាំឱ្យមានការបះបោរជាច្រើនប្រឆាំងនឹងពួកយួន និងអំពាវនាវរកជំនួយពីសៀម។ [[សង្គ្រាមសៀម-យួន (១៨៤១-១៨៤៥)]] ([[សមរភូមិដើមពោធិ៍បីដើម]]) បានបញ្ចប់ជាមួយកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលដាក់ប្រទេសនេះក្រោម[[អធិរាជភាព]]រួមគ្នា។ រឿងនេះបន្ទាប់មកទៀតបាននាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយឱ្យមាន[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|​ការការពាររបស់បារាំងនៅកម្ពុជា]]ដោយព្រះបាទ[[នរោត្តម]]។ ===អាណានិគមកិច្ចបារាំង=== [[ឯកសារ:King Norodom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] [[ឯកសារ:Prince Sisawat.jpg|right|ឆ្វេង|រូបភាពតូច|200px]] [[File:Indochine française (1913).jpg|thumb|right|180px|ផែនទីសហភាពឥណ្ឌូចិន]] [[ឯកសារ:Shrine outside Wat Phnom.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] កម្ពុជា ស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាព្យាបាល]] [[បារាំង]] ជិតមួយរយឆ្នាំ គឺពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ឆ្នាំ ១៩៥៣ ដែលបានគ្រប់គ្រងជាផ្នែកមួយនៃ [[អាណានិគម]][[បារាំង]]នៅ[[ឥណ្ឌូចិន]]។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៣ ព្រះបាទ[[នរោត្តម]] ដែលត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យដោយសៀម<ref name="CHANDLER">{{Cite book| last = ឈែនដ្លឺរ | first = ដ.ផ. | author-link = ឌែវិដភី. ឈែនដ្លឺរ | title = ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា (រ.ទី២) | publisher=វ៉ិសវ្យូប៉្រិស | year = ១៩៩៣ | location = បោលដឺរ, ខូឡូរ៉ាដូ }}</ref> បានស្វះស្វែងការការពារពីបារាំងក្រៅពីសៀម និងយួនបន្ទាប់ពីភាពតានតឹងបានរីកធំឡើងរវាងអ្នកជិតខាងទាំងពីរ។ នៅឆ្នាំ ១៨៦៧ ស្ដេចសៀមបានចុះហត្ថលេខាសន្ធិសញ្ញាមួយជាមួយបារាំង បានលះបង់[[អធិរាជភាព]]លើកម្ពុជាដើម្បីទទួលបានការត្រួតត្រា[[ចង្វាតព្រះដំបង|ខេត្តបាត់ដំបង]] និង[[ចង្វាតសៀមរដ្ឋ|សៀមរាប]] ហើយជាផ្លូវការក៏បានក្លាយជាប៉ែកនៃប្រទេសសៀម។ ខេត្តទាំងប៉ុន្មាននេះត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឱ្យកម្ពុជាវិញដោយសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនមួយរវាងបារាំង និងថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩០៦។ កម្ពុជាបានបន្តស្ថិតក្រោម[[កម្ពុជាសម័យអាណានិគមបារាំង|អាណាព្យបាលបារាំង]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ ១៩៥៣ ដោយបានត្រួតត្រារដ្ឋបាលជាប៉ែកនៃអាណានិគម[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ [[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|ក៏ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយចក្រពត្តិជប៉ុន]]ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៥ ផងដែរ។<ref name="Kamm" /> រវាងឆ្នាំ ១៨៧៤ និង ១៩៦២ អត្រាប្រជាជនសរុបបានកើនឡើងចាប់ពីប្រហែល ៩៤៦០០០ ដល់ ៥,៧&nbsp; លាននាក់។<ref name="Population">"[http://countrystudies.us/cambodia/40.htm ប្រជាជន-កម្ពុជា]"។ [[បណ្ដាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទនរោត្តមនៅឆ្នាំ ១៩០៤ បារាំងបានរៀបចំការជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រ ហើយព្រះស៊ីសុវត្ថិ ព្រះភាតារបស់ព្រះនរោត្តម ត្រូវបានជំនួសរាជបល្ល័ង្ក។ រាជបល្ល័ង្កនេះបានទំនេរនៅឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយការសោយទិវង្គតនៃព្រះមុនីវង្ស រាជបុត្ររបស់ព្រះស៊ីសុវត្ថិ ហើយបារាំងបានមើលរំលងព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|មុនីវង្ស]] គឺព្រះ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុន្នីរ៉េត|មុន្នីរ៉េត]] ដោយដឹងថាទ្រង់មានព្រះទ័យឯករាជ្យពីបារាំងពេក។ ជំនួសមកវិញ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] គឺព្រះនត្តាខាងមាតានៃព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យបន្ត។ ពួកបារាំងបានគិតថាព្រះសីហនុវ័យក្មេងអាចនឹងងាយស្រួលគ្រប់គ្រង។<ref name="Kamm">{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = កម្ពុជា: របាយការណ៍ពីដែនដីមានជំងឺ | url = http://books.google.com/?id=wtBkD5CoIMkC&printsec=frontcover&dq=Cambodia+Report+from+a+Stricken+Land#v=onepage&q= | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លីឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៧ | isbn = 1-55970-433-0}}</ref> ពួកគេបានយល់ខុសហើយ យ៉ាងណាមិញ នៅក្រោមរជ្ជកាលនៃព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ ក្រោយពីការកាន់កាប់របស់[[ជប៉ុន]] ក្នុងរយៈកាលសង្គ្រាម ១៩៤១- ១៩៤៥ កម្ពុជាបានទទួលបានឯករាជ្យពីបារាំងនៅថ្ងៃ ៩ វិច្ឆិកា ១៩៥៣ ហើយកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យ]]អាស្រ័យ[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដឹកនាំ ដោយ[[នរោត្តម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ]]។<ref name="Kamm" /> ===ឯករាជ្យ និង សង្គ្រាមវៀតណាម=== កម្ពុជាធ្លាប់កាន់របបរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម-សីហនុ។ នៅពេលនោះ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]ត្រូវបានគេប្រគល់ឯករាជ្យឱ្យ កម្ពុជាខកចិត្តក្នុងការទទួលបានមកវិញនូវការគ្រប់គ្រងលើ[[ដីសណ្ដមេគង្គ]]ដែលវាត្រូវបានសម្រេចប្រគល់ឱ្យទៅ[[វៀតណាម]]។ ជាអតីតប៉ែកនៃអធិរាជាណាចក្រខ្មែរ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយពួកយួនតាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]]បានអនុញ្ញាតឱ្យយួនតាំងទីលំនៅក្នុងតំបន់នោះរាប់ទសវត្សមុន​យូរមកហើយ។<ref name=autogenerated1>{{Cite book| last = ឃែម | first = ហឹនរី | author-link = ហឹនរី ឃែម | title = របាយណ៍កម្ពុជាពីដែនដីមានជំងឺ | publisher=អាខេដផាប់ប៊្លិសឝ៊ិង | year = ១៩៩៨ | location = ញូវយ៉ក | page = ២៣| isbn = 1-55970-507-8 }}</ref> រឿងនេះបន្សល់ទុកនៅចំណុចជាប់គាំងខាងការទូតដែលមានជនជាតិខ្មែរជាងមួយលាននាក់ ([[ខ្មែរក្រោម]]) នៅតែរស់នៅក្នុងតំបន់នេះ។ ខ្មែរក្រហមបានប៉ុនប៉ងលុកលុយជាច្រើនលើកដើម្បីយកទឹកដីនេះត្រឡប់មកវិញដែលក្នុងនោះ ដោយឡែក បាននាំឱ្យមានការលុកលុយឈ្លានពានរបស់វៀតណាមមកលើកម្ពុជា និងការដណ្ដើមអំណាចពីខ្មែរក្រហមមកវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥៥ ព្រះសីហនុបានដាក់រាជ្យឱ្យទៅព្រះបិតារបស់ទ្រង់ដើម្បីចូលរួមក្នុងឆាក[[នយោបាយ]] ហើយត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។ នៅថ្ងៃសោយទិង្គតរបស់បិតាទ្រង់នៅឆ្នាំ ១៩៦០ ព្រះសីហនុក៏បានក្លាយជាប្រមុខរដ្ឋម្ដងទៀត ដែលយកគោរម្យងារជា '''សម្ដេច'''។ ពេលដែល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]បានរីករាលដាលឡើង ព្រះសីហនុបានអនុវត្តគោលនយោបាយ[[ប្រទេសអព្យាក្រឹត្យ|អព្យាក្រឹត្យភាព]]ជា ផ្លូវការនៅក្នុង[[សង្គ្រាមត្រជាក់]] ទោះបីយ៉ាងណា ក៏ទ្រង់ត្រូវបានគេគិតជាសាមញ្ញថាមានព្រះទ័យប្រណីដល់បុព្វហេតុកុម្មុយនិស្ត។ ព្រះសីហនុបានអនុញ្ញាតឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមប្រើប្រាស់ទឹកដីកម្ពុជា ជាទីលាក់ខ្លួននិងច្រកផ្គត់ផ្គង់សម្រាប់កងទ័ពរបស់ពួកគេ និងជំនួយផ្សេងៗដល់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ពួកគេប្រយុទ្ធប្រឆាំងនៅវៀតណាមខាងត្បូង។ គោលនយោបាយនេះត្រូវបានគេយល់ថាជាការធ្វើឱ្យអាក់អន់ចិត្តដល់ប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន។ នៅខែ ធ្នូ ១៩៦៧ អ្នកសារព័ត៌មានវ៉ាឝ៊ិងតោនប៉ុស្ត៍ ស្ទែនលី-កាណូវត្រូវបាននិយាយប្រាប់ដោយព្រះសីហនុថា បើសិនជាស.រ.ចង់ទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីលាក់ខ្លួនកុម្មុយនិស្តយួន ទ្រង់នឹងមិនបដិសេធទេ លុះត្រាតែមានប្រជាជនខ្មែរស្លាប់ទើបទ្រង់មិនយល់ព្រម។ <ref>Washington Post, December 29, 1967</ref> សារដដែលត្រូវបាននាំទៅដល់អ្នកនាំការរបស់ប្រធានាធិបតីស.រ.ចនសុន លោកឆិសស្តឺរ-ប៊លនៅខែ មករា ១៩៦៨។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia.". (Stanford University Press. 1999). p. 44</ref> ដូច្នេះស.រ.មិនមានចិត្តពិតប្រាកដដើម្បីផ្ដួលរំលំព្រះសីហនុទេ។ យ៉ាងណាមិញពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ព ដែលបានអាក់អន់ចិត្តនឹងរបៀបដឹកនាំរបស់ព្រះសីហនុ ក៏ដូចជាការងាកចេញរបស់ទ្រង់ឆ្ងាយពីសហរដ្ឋ បានធ្វើឱ្យមានការជម្រុញចិត្តដើម្បីផ្ដួលរំលំទ្រង់ដដែល។ ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅប៉ីជិងក្នុងឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​លោកឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]]និង​ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ គ្មានភស្តុតាងនៃតួនាទីស.រ.ណាមួយក្នុងរដ្ឋប្រហារនេះទេ។ យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមនោះ រដ្ឋប្រហារនេះត្រូវបានសម្រេចរួចរាល់ហើយនូវរបបថ្មីនេះ ដែលភ្លាមៗបានទាមទារឱ្យពួកកម្មុយនិស្តយួនចាកចេញពីកម្ពុជា ការនេះទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយដោយសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងនិងវៀតកុង អស់សង្ឃឹមនឹងការគ្មានកន្លែងលាក់ខ្លួននិងខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង រំពេចនោះ ក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធជាច្រើនលើកលើរដ្ឋាភិបាលថ្មី។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញឱ្យពួកអ្នកដង្ហែតាមព្រះអង្គឱ្យជួយដើម្បីផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដោយបង្កឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]<ref name="SIHNK">{{Cite book| last = សីហនុ | first = នរោត្តម | authorlink = នរោត្តម សីហនុ | title = សង្គ្រាមរបស់ខ្ញុំជាមួយសេអ៊ីអា កំណត់ប្រវត្តិសម្ដេចនរោត្តម-សីហនុពេលដែលបានទាក់ទងនឹងវាលផ្វ្រេដ-បឺចចឹត | publisher=សៀវភៅភែនទិអន | year = ១៩៧៣| isbn = 0-394-48543-2}}</ref> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាមិញចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចរបស់កម្ពុជាគឺជាការប៉ះទង្គិចធំរវាងរដ្ឋាភិបាល និងកងទ័ពកម្ពុជា និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះពួកគេបានដណ្ដើមបានការកាន់កាប់លើទឹកដីកម្ពុជា ហើយពួកកុម្មុយនិស្តយួនបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតត្រូវបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ឥឡូវ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia. (Stanford University Press. 1999). pp. 48–51</ref> ដូច្នេះ ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការលើកស្ទួយខ្មែរក្រហម។ [[File:Mao Sihanouk.jpg|thumb|240px|right|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] និង[[ម៉ៅ សេទុង|ម៉ៅ-សេទុង]]នៅឆ្នាំ ១៩៥៦]] ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងកងកម្លាំងស.រ.[[ការទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]និង[[យុទ្ធនាការកម្ពុជា|បានលុកលុយកម្ពុជាមួយរយៈ]]ក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងមួយដើម្បីរំខានដល់[[វៀតកុង]] និងខ្មែរក្រហម។<ref name="SIDESHOW">{{Cite book |last = ឝខ្រស |first = វិល្លៀម |authorlink = វិល្លៀម ឝខ្រស |title = បញ្ហាតូចតាច: ឃិស្ស៊ិងហ្គឺរ, និច្សុន និងវិនាសកម្មកម្ពុជា |publisher=ថាច់ស្តូន |year = ១៩៨៧ |location = សហរដ្ឋ |isbn = 0-7012-0944-5}}</ref> ខ្មែរពីរលាននាក់ ភាគខ្លះបានក្លាយជា[[ជនភៀសខ្លួន]]ដោយសង្គ្រាមនិងដោយនគរបាលភេរវនិយមនៃពួកខ្មែរក្រហម និងបានរត់ភៀសខ្លួនទៅកាន់ភ្នំពេញ។ មានការប៉ាន់ស្មានថា ខ្មែរមួយចំនួនបានស្លាប់កំឡុងយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែកទ្រង់ទ្រាយធំ ស្របពេលនោះ គេបានមើលឃើញនូវផលប៉ះពាល់នៃការទម្លាក់គ្រាប់បែក។ កងទ័ពអាកាសទីប្រាំពីរស.រ.បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានទប់ស្កាត់ការធ្លាក់នៃភ្នំពេញនៅឆ្នាំ ១៩៧៣ ដោយសម្លាប់ ១៦០០០​ នាក់ក្នុងចំណោម​យុទ្ធជនខ្មែរក្រហម ២៥៥០០ នាក់ដែលកំពុងតែឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋធានី។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' p. 298.</ref> យ៉ាងណាមិញ អ្នកសារព័ត៌មាន[[វិល្លៀម ឝខ្រស|វិល្លៀម-ឝខ្រស]]និងពួកអ្នកឯកទេសអំពីកម្ពុជា លោក[[មិលថឹន អសស្ប៊ាន់|មិលថឹន-អសស្ប៊ាន់]] [[ឌែវីដភី ឈែនដ្លឺរ|ឌែវីដភី-ឈែនដ្លឺរ]] និង[[បិន ខៀរណឹន|បិន-ខៀរណឹន]]បានលើកឡើងថាការទម្លាក់គ្រាប់បែកបានរុញច្រានឱ្យពួកកសិករចូលរួមនឹងខ្មែរក្រហម​ទៅវិញទេ។<ref>e.g. Chandler, David P. ''Pacific Affairs'', vol. 56, no. 2, Summer 1983, p. 295.</ref> អ្នកឯកទេសកម្ពុជាលោកខ្រេខ-អិឆឆឹសឹនបានលើកឡើងថាខ្មែរក្រហម''នឹងឈ្នះយ៉ាងណាក្ដី'' បើទោះបីជាគ្មានអន្តរាគមន៍ស.រ. ក៏មានការជម្រុញឱ្យមានការកេណ្ឌកងទ័ពដដែល។<ref>Etcheson, Craig, ''The Rise and Demise of Democratic Kampuchea'', Westview Press, 1984, p. 97</ref>អ្នកការទូត[[សហរដ្ឋ|អាមេរិក]] លោក[[ធិម៉ឹទី ម៉ៃកល ខានី|ធិម៉ឹទីម.-ខានី]]បានលើកឡើងថាហេតុផលប្រាំយ៉ាងដែលជាហេតុអោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]]បានឈ្នះសង្គ្រាមគឺ: ការគាំទ្រពីព្រះ[[សីហនុ]] ការផ្គត់ផ្គង់ដ៏ច្រើនសន្ធឹកនៃជំនួយយោធាពីវៀតណាមខាងជើង អំពើពុករលួយរបស់រដ្ឋាភិបាល ការផ្ដាច់ជំនួយអាកាសរបស់ស.រ.បន្ទាប់ពីវាត់ថឺរហ្គេត និងការប្ដេជ្ញាចិត្តនៃពួកកុម្មុយនិស្តខ្មែរ។ គ្មានមួយណាចំណោមគំនិតរបស់លោក ដែលថាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ស.រ.ធ្វើឱ្យរបបនេះដួលរលំឡើយ។<ref>http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/461/8/09_chapter3.pdf</ref> ===សាធារណរដ្ឋខ្មែរ (១៩៧០-១៩៧៥)=== '''{{Main|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា}}''' [[File:Norodom Sihanouk (c. 1952, colourized).jpg|right|thumb|200px|[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ជាតួអង្គលេចត្រដែតក្នុងឆាកនយោបាយ​កម្ពុជាអស់រយៈពេលកន្លះសតវត្ស​មកហើយ។]] ពេលដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ចនៅឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះសីហនុត្រូវ[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៧០|បានបណ្ដេញចេញពីតំណែងដោយរដ្ឋប្រហារយោធា]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ឧត្តមសេនីយ៍[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] និង ព្រះអង្គម្ចាស់[[ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ-សិរិមតៈ]]។ ស.រ.គាំទ្រដល់រដ្ឋប្រហារនេះនៅតែគ្មានភស្តុតាងបញ្ជាក់។<ref>Clymer, K. J., ''The United States and Cambodia'', Routledge, 2004, p.22</ref> យ៉ាងណាមិញ ភ្លាមៗរដ្ឋប្រហារនេះបានបញ្ចប់រួចស្រេច របបថ្មីនេះបានទាមទារមួយរំពេចថាឱ្យពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមចាកចេញពីកម្ពុជា ដែលទទួលបានការគាំទ្រខាងនយោបាយពីសហរដ្ឋ។ កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និង វៀតកុងអស់ផ្លូវថានឹងមានកន្លែងលាក់ខ្លួន និង ខ្សែបណ្ដាញផ្គត់ផ្គង់ពីវៀតណាមខាងជើង ភ្លាមនោះដែរក៏បានផ្ដើមការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធទៅលើរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ។ ព្រះមហាក្សត្របានជម្រុញអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ឱ្យជួយក្នុងការផ្ដួលរំលំរដ្ឋាភិបាលថ្មីនេះ ដែលបង្ខំឱ្យមានការផ្ដើមនៃ[[សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីកម្ពុជា|សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណី]]។<ref name="SIHNK"/> ភ្លាមៗ ពួកបះបោរ[[ខ្មែរក្រហម]]បានចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ព្រះអង្គដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧០ រហូតដល់ដើមឆ្នាំ ១៩៧២ ការប៉ះទង្គិចគ្នារបស់កម្ពុជាគឺជារឿងធំមួយរវាងរដ្ឋាភិបាល កងទ័ពកម្ពុជា និង កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាមខាងជើង។ ពេលនោះ ពួកគេទទួលបានការត្រួតត្រាលើទឹកដីកម្ពុជា ពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាមបានដាក់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយថ្មីមួយ ដែលនៅទីបំផុតបានត្រួតត្រាដោយពួកកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា ដែលឥឡូវនេះ យើងហៅថាខ្មែរក្រហម។<ref>Stephen J. Morris (1999) ''Why Vietnam Invaded Cambodia'', Stanford University Press, pp. 48–51, ISBN 0804730490.</ref> រវាងឆ្នាំ ១៩៦៩ និង ១៩៧៣ កងកម្លាំង[[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] និងស.រ. [[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី|បានទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើប្រទេសកម្ពុជាក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងរារាំងទប់ស្កាត់ពួក[[វៀតកុង]] និង ពួកខ្មែរក្រហម។ ឯកសារមួយចំនួនដែលធ្លាយចេញពីបណ្ណសារដ្ឋានសូវៀតក្រោយឆ្នាំ ១៩៩១ បានឱ្យដឹងថាវៀតណាមខាងជើងប៉ុនប៉ងលុកលុយកម្ពុជានៅឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលត្រូវបានផ្ដើមចេញដោយសំណើយ៉ាងច្បាស់នៃ​ពួកខ្មែរក្រហម និងត្រូវបានចរចាដោយមនុស្សថ្នាក់ទីពីរក្រោមបង្គាប់ (បងធំទីពីរ) របស់[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] គឺ [[នួន ជា|នួន-ជា]]។<ref>Dmitry Mosyakov (2004) [http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc "The Khmer Rouge and the Vietnamese Communists: A History of Their Relations as Told in the Soviet Archives,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309074636/http://www.yale.edu/gsp/publications/Mosyakov.doc |date=2013-03-09 }} in Susan E. Cook, ed., ''Genocide in Cambodia and Rwanda'', Yale Genocide Studies Program Monograph Series No. 1, pp. 54 ff.: "In April–May 1970, many North Vietnamese forces entered Cambodia in response to the call for help addressed to Vietnam not by Pol Pot, but by his deputy Nuon Chea. Nguyen Co Thach recalls: "Nuon Chea has asked for help and we have liberated five provinces of Cambodia in ten days.""</ref> កងក.វ.ជ.បានរាតត្បាតទីតាំងកងទ័ពកម្ពុជាពេលដែល[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា]] (ប.ក.ក.) បានពង្រីកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយតូចរបស់ខ្លួនលើខ្សែបណ្ដាញគមនាគមន៍។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើង ប្រធានាធិបតីស.រ.[[រីឆាដ និច្សុន|រីឆាដ-និច្សុន]]បានប្រកាសឱ្យកងកម្លាំងស.រ. និង វៀតណាមខាងត្បូងចូលកម្ពុជាក្នុងយុទ្ធនាការមួយបំណងវាយកម្ទេចតំបន់មូលដ្ឋានក.វ.ជ.នៅកម្ពុជា (សូមមើល[[ការឈ្លានពានកម្ពុជា]])។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 204, ISBN 0805080066.</ref> ទោះបីជាចំនួនគ្រឿងបរិក្ខាដ៏ច្រើនសន្ធឹកត្រូវបានរឹបអូស រឺបំផ្លាញដោយកងកម្លាំងស.រ.និងវៀតណាមខាងត្បូងក៏ដោយ ក៏ទីដែលមានកងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើងបានបង្វែរទៅកន្លែងផ្សេងរួចអស់ទៅហើយ។ [[File:B-5222.jpg|thumb|យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកB-៥២​ស្ថិតលើ​ប្រទេសកម្ពុជាកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការបញ្ជី]]។]] ពួកមេដឹកនាំសាធារណរដ្ឋខ្មែរត្រូវបានរង្គោះរង្គើដោយការបែកបាក់គ្នាចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗបី: លន់-ណុល ព្រះភាតាអយ្យកោមួយរបស់ព្រះសីហនុ ទ្រង់[[សិរិមតៈ]] និងអ្នកដឹកនាំសភាជាតិ[[អ៊ិន តាំង|អ៊ិន-តាំ]]។ លន់-ណុលបានស្ថិតនៅក្នុងអំណាចមួយចំនួនដោយសារតែគ្មាននរណាម្នាក់ចំណោមអ្នកផ្សេងត្រូវ​បានដាក់ឱ្យជំនួសកន្លែងលោក។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ រដ្ឋធម្មនុញ្ញត្រូវបានអនុម័តឡើង សភាតំណាងរាស្ត្រក៏បានបោះឆ្នោត ហើយលន់-ណុលបានក្លាយជាប្រធានាធិបតី។ ប៉ុន្តែការបែកបាក់ បញ្ហាការផ្លាស់ប្ដូងកងទ័ពមួយចំនួន ៣០ ០០០ នាក់ទៅជាកងកម្លាំងប្រយុទ្ធជាតិក្នុងចំណោមមនុស្សច្រើនជាង ២០០០០០ នាក់ និង ការរីករាលដាលអំពើពុករលួយបានធ្វើឱ្យចុះខ្សោយរដ្ឋបាលសាធារណៈ និងកងទ័ព។ កុបកម្មកុម្មុយនិស្តនៅខាងក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបានបន្តធំឡើង ដែលកុបកម្មនេះត្រូវបានជួយដោយគ្រឿងផ្គត់ផ្គង់ និងយោធាពីវៀតណាមខាងជើង។ ប៉ុល-ពត និង [[អៀង សារី|អៀង-សារី]] បានអះអាងភាពលើសលុបនៃពួកកុម្មុយនិស្តដែលបានបំពាក់បំប៉នដោយយួន ភាគច្រើននៃអ្នកទាំងនោះត្រូវបានគេធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម។ នៅក្នុងពេលដដែល កងកម្លាំង[[បក្សកម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]កាន់តែខ្លាំងឡើងៗនិងកាន់តែមានភាពឯករាជ្យពីមេយួនរបស់ខ្លួន។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ [[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]បានប្រយុទ្ធគ្នាក្នុងសមរភូមិប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលដែលមានជំនួយកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងតិចតួច រឺ គ្មានទាល់តែសោះ ហើយពួកគេបានគ្រប់គ្រងស្ទើរតែ ៦០% នៃទឹកដីកម្ពុជា និង ប្រជាជន ២៥%។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការប៉ុនប៉ងមិនបានសម្រេចបីលើកដើម្បីចូលទៅកាន់ការចរចាជាមួយពួកកុបករ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៧៤ ពួកប.ក.ក.កំពុងតែបានប្រតិបត្តិការយ៉ាងទូលំទូលាយជាកងពលធំជាច្រើនកង និងកងកម្លាំងប្រយុទ្ធក.វ.ជ.ខ្លះបានរំកិលចូលទៅក្នុងវៀតណាមខាងត្បូងរួចហើយ។ ការត្រួតត្រារបស់លន់-ណុលត្រូវបានកាត់បន្ថយទៅជាបរិពន្ធភូមិតូចៗជុំវិញទីក្រុងនានានិង​ផ្លូវដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗ។ ជនភៀសសឹកច្រើនជាង ២ លាននាក់បានរស់នៅក្នុងទីក្រុង[[ភ្នំពេញ]] និង បណ្ដាទីក្រុងដទៃៗទៀត។ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី១៩៧៥ កងទ័ពកុម្មុយនិស្តបានចាប់ផ្ដើមការវាយលុកដែលក្នុងនោះមានរយៈពេល ១១៧ ថ្ងៃនៃការប្រយុទ្ធក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងស្វិតស្វាញបំផុត ផ្ដួលរំលំរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ។ ការវាយប្រហារដំណាលៗគ្នាជុំវិញបរិមាត្រភ្នំពេញបានធ្វើឱ្យកងកម្លាំងសាធារណរដ្ឋយល់បានថា ពេលនោះកង[[បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជា|ប.ក.ក.]]ដទៃទៀតបានលុកលុយរាតត្បាតមូលដ្ឋានតាំងបន្ទាយដែលត្រួតត្រាផ្លូវផ្គត់ផ្គង់ទៅវិញទៅមកនៅតាម​ទន្លេមេគង្គក្រោមដ៏សំខាន់អស់ហើយ។ ការដឹកជញ្ជូនអាវុធយុទ្ធភណ្ឌនិងស្រូវអង្ករតាមអាកាសដែលផ្ដល់ដោយស.រ. បានបញ្ចប់នៅពេលសមាជច្រានចោលនូវជំនួយបន្ថែមដល់កម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលលន់-ណុលនៅភ្នំពេញបានចុះចាញ់នៅថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ត្រឹមតែប៉ុន្មាន(៥)ថ្ងៃ បន្ទាប់ពីបេសកកម្មស.រ.បានដកថយចេញពីកម្ពុជា។<ref>Philip Short (2004) ''Pol Pot: Anatomy of a Nightmare'', Henry Holt & Co.: New York, p. 4, ISBN 0805080066.</ref> ===របបខ្មែរក្រហម=== '''{{Main|កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|ខ្មែរក្រហម}}''' ពេលដែលសង្គ្រាមវៀតណាមបានបញ្ចប់ របាយការណ៍[[យូសេដ]]ដែលព្រាងទុកមួយបានកត់សម្គាល់ថាប្រទេសនេះបានប្រឈមនឹងការអត់ឃ្លាននៅឆ្នាំ ១៩៧៥ រួមជាមួយនោះ ៧៥% នៃសត្វសម្រាប់អូសទាញរបស់ប្រទេសបានបំផ្លិចបំផ្លាញ និងថាការដាំដុះស្រូវសម្រាប់ការប្រមូលផលលើកក្រោយនឹងត្រូវបានធ្វើដោយ''ពលកម្មយ៉ាង​លំបាកលំបិនដោយប្រជាជន ហើយនិងទទួលអាហារមិនគ្រប់គ្រាន់''។ របាយការណ៍នេះបានព្យាករថា <blockquote>''"ដោយគ្មានអាហារមកពីខាងក្រៅបានច្រើន និងជំនួយគ្រឿងបរិក្ខា នឹងធ្វើឱ្យមានការអត់ឃ្លានរីករាលដាលចន្លោះពីឥឡូវនិងខែ កុម្ភៈក្រោយ&nbsp;... ពលកម្មទាសករ និងអត្រានៃការអត់ឃ្លានរបស់ប្រជាជននៃប្រទេសជាតិពាក់កណ្ដាល (ប្រហែលធ្ងន់ធ្ងរបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះដែលបានគាំទ្ររបបសាធារណរដ្ឋនេះ) នឹងក្លាយជាការចៀសមិនរួចដ៏អាក្រក់សម្រាប់ឆ្នាំនេះ ហើយការអត់អាហារ និងរងទុក្ខវេទនា ជាទូទៅនឹងអូសបន្លាយជាងពីរ រឺ បីឆ្នាំបន្ទាប់ មុនពេលកម្ពុជាអាចទទួលបានផលស្រូវគ្រប់គ្រាន់ដោយខ្លួនឯង"''។<ref>Shawcross, ''Sideshow'' pp. 374–375.</ref></blockquote> [[File:Flag of Democratic Kampuchea.svg|thumb|200px|left|ទង់[[ខ្មែរក្រហម]]និង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]]] ក្រោយការឡើងកាន់អំណាច ដោយរដ្ឋាភិបាល[[លន់ ណុល|លន់-ណុល]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] បានទម្លាក់គ្រាប់បែក មកលើប្រទេសកម្ពុជាតាមកន្លែងដែលសង្ស័យថាជាកន្លែងលាក់ខ្លួនរបស់ពួក [[វៀតកុង]]។ ខ្មែរក្រហមបានឈានជើងមកដល់ភ្នំពេញ និងដណ្ដើមបានអំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៧៥។ របបនេះ បានដឹកនាំដោយ[[ប៉ុល ពត|ប៉ុល-ពត]] បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះជាផ្លូវការនៃប្រទេសទៅជា[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]។ របបនេះបានយកគំរូខ្លួនតាមចិនម៉ៅនិយមសម័យមហាលោតផ្លោះ។ របបនេះភ្លាមបានជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុង និងបានបញ្ជូនប្រជាជនទាំងស្រុងតាមរយៈការធ្វើដំណើរដោយបង្ខំទៅតាមគម្រោងការធ្វើការនៅជនបទ។ ពួកគេបានព្យាយាមកសាងកសិកម្មប្រទេសនេះឡើងវិញលើគំរូនៃសតវត្សទី១១ ដោយបានបដិសេធចោលវេជ្ជសាស្ត្រលោកខាងលិច និងបានបំផ្លិចបំផ្លាញវត្តអារាម បណ្ណាល័យ និងអ្វីៗដែលបានចាត់ទុកថាជារបស់លោកខាងលិច។ យ៉ាងហោចណាស់ខ្មែរមួយលាននាក់ ក្រៅពីប្រជាជនសរុប ៨ លាននាក់ បានស្លាប់ដោយសារការប្រហារជីវិត ការធ្វើការហួសកំណត់ ការអត់ឃ្លាន និងជំងឺ។<ref name="kaplan"/> ការប៉ាន់ស្មានថាតើប្រជាជនប៉ុន្មានត្រូវបានសម្លាប់ដោយរបបខ្មែរក្រហមចាប់ពីចន្លោះប្រហែលពីមួយ​ទៅបីលាននាក់ តួលេខដែលបានអះអាងជាទូទៅបំផុតគឺពីរលាននាក់ (ប្រហែលមួយភាគបីនៃប្រជាជន)។<ref>Shawcross, William, ''The Quality of Mercy: Cambodia, Holocaust and Modern Conscience'', Touchstone, 1985, pp. 115–116.</ref><ref>Vickery, Michael, Correspondence, ''Bulletin of Concerned Asian Scholars'', vol. 20, no. 1, January–March 1988, p. 73.</ref> សម័យនេះបានផ្តល់ឱ្យមានការលើកឡើងពាក្យ [[វាលពិឃាត]] និងគុក[[ទួលស្លែង]]បានក្លាយជាកន្លែងគេដឹងលឺគ្រប់គ្នាដោយសារប្រវត្តិនៃការសម្លាប់ដ៏ច្រើនក្នុងរបបនេះ។ រាប់រយពាន់នាក់បានរត់គេចខ្លួនឆ្លងកាត់ព្រំដែនចូលទៅកាន់ថៃជិតខាង។ របបនេះបានកំណត់គោលដៅតម្រង់ដោយគ្មានសមមាត្រ[[ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិភាគតិច]]។ ពួកឥស្លាម[[ចាម]]បានរងទុក្ខដោយសារបន្សុទ្ធកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដែលមានចំនួនច្រើនស្មើនឹងពាក់កណ្ដាលនៃ​អត្រាប្រជាជនរបស់ខ្លួនត្រូវបានប្រល័យជីវិត។<ref>[https://web.archive.org/web/20081011031122/http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/stantoncambodianlaw.htm The Cambodian Genocide and International Law], By Dr. Gregory H. Stanton, Presented February 22, 1992 at Yale Law School</ref> នៅចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៦០ ជនជាតិ[[ចិនឯនាយសមុទ្រ|ចិន]]ប្រមាណ ៤២៥០០០ នាក់ បានរស់នៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៨៤ ដោយសារតែការសម្លាប់របស់ខ្មែរក្រហម និងដោយសារតែនិរប្រវេសន្ត មានត្រឹមតែជនជាតិចិន ៦១៤០០ នាក់ទេ ដែលនៅសេសសល់ក្នុងប្រទេសនេះ។<ref>[http://countrystudies.us/cambodia/45.htm កម្ពុជា ពួកចិន]។ [[បណ្ណាល័យសិក្សាការប្រទេសសមាជ]]។</ref> បិតុភូមិនិវត្តន៍ដោយបង្ខំនៅឆ្នាំ ១៩៧០ និងមរណភាពកំឡុងសម័យខ្មែរក្រហមប្រជាជន[[យួនកម្ពុជា|យួន]]នៅកម្ពុជាចាប់ពីចន្លោះ ២៥០០០០ និង ៣០០០០០ នាក់នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ នៅសល់ត្រឹម ៥៦០០០ នាក់ តាមរយៈការរាយការណ៍​នៅឆ្នាំ ១៩៨៤។<ref name="Population" /> យ៉ាងណាក៏ដោយភាគច្រើនបំផុតនៃជនរងគ្រោះដោយរបបខ្មែរក្រហមគឺមិនមែនពួកជនជាតិភាគតិចទេ ក៏ប៉ុន្តែជាជនជាតិខ្មែរផ្ទាល់តែម្ដង។ ពួកអ្នកមានមុខវិជ្ជាជីវៈ ដូចជាពួកវេជ្ជបណ្ឌិត មេធាវី និង គ្រូបង្រៀន ក៏ត្រូវបានគេកំណត់គោលដៅដែរ។ តាមរយៈលោក[[រ៉បឺត ឌែវិដ ខាបភ្លែន|រ៉បឺតឌ.-ខាបភ្លែន]] ''ពួកអ្នកពាក់វ៉ែនតាក៏ស្មើនឹងស្លាប់ដូច[[បំណះលឿង|ផ្កាយលឿង]]''ដែរ ពួកគេមើលទៅដូចជាមានសញ្ញានៃបញ្ញវន្តនិយម។<ref name="kaplan">Kaplan, Robert D., ''The Ends of the Earth'', Vintage, 1996, p. 406.</ref> ===ការកាន់កាប់របស់វៀតណាម និង សម័យអន្តរកាល=== '''{{Main|កម្ពុជាសម័យទំនើប}}''' [[File:Choeungek1.jpg|thumb|right|200px|[[ជើងឯក]]]] នៅ ខែ វិច្ឆិកា ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាម[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|បានលុកលុយកម្ពុជា]]ជាការឆ្លើយតបនឹងការវាយឆ្មក់តាមព្រំដែនដោយពួកខ្មែរក្រហម ហើយបន្តកាន់កាប់ប្រទេសកម្ពុជារហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៩។<ref name="CGG">CambodianGenocide.org.[https://web.archive.org/web/20060723024823/http://www.cambodiangenocide.org/genocide.htm ''A Brief History of the Cambodian Genocide''.]. Retrieved July 25, 2006.</ref> [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (ស.ប.ក.) ជារដ្ឋ[[ប្លុកខាងកើត|អាយ៉ងសូវៀត]]ដែលបានដឹកនាំដោយបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា គណបក្សមួយដែលបានបង្កើតដោយពួកវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ ១៩៥១ និងបានដឹកនាំដោយក្រុមខ្មែរក្រហមដែលពួកគេបានរត់ចេញពីកម្ពុជាដើម្បីចៀសវាងការធ្វើបន្សុទ្ធកម្ម​ដោយប៉ុល-ពត និង តាម៉ុក។<ref>Stephen J. Morris "Why Vietnam Invaded Cambodia." (Stanford University Press. 1999). p. 220</ref> រដ្ឋនេះត្រូវបានសង្កេតមើលទាំងស្រុងដោយកងទ័ពវៀតណាមកំពុងកាន់កាប់ និងក្រោមការដឹកនាំដោយឯកអគ្គរដ្ឋទូតវៀតណាមនៅភ្នំពេញ។ សព្វាវុធរបស់រដ្ឋបានមកពីវៀតណាម និង សហភាពសូវៀត។ ជាការផ្ទុយទៅវិញនឹងរដ្ឋដែលបង្កើតថ្មីនេះ រដ្ឋាភិបាលមួយកំពុងនិរទេសដែលសំដៅលើ[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (រ.ច.ក.ប.) បង្កើតនៅឆ្នាំ ១៩៨១ ចេញពីភាគីបី។ រដ្ឋាភិបាលនេះបានផ្សំឡើងដោយពួកខ្មែរក្រហម ក្រុមរាជានិយមដឹកនាំដោយព្រះសីហនុ និង[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ]] ដែលដឹកនាំដោយសម្ដេចសឺន-សាន។ សារតាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អ្នកតំណាងខ្មែរក្រហមនៅស.ប. ជួន-ប្រសិទ្ធិត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ ប៉ុន្តែលោកត្រូវបានគេឱ្យធ្វើការក្នុងការពិគ្រោះយោបល់ជាមួយពួកអ្នកតំណាងភាគីខ្មែរមិនមែន​កុម្មុយនិស្ត។<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html |title=សាកលវិទ្យាល័យយ៉េល, '&#39;http://www.yale.edu/cgp/thiounn.html'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |publisher=Yale.edu |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf |title=សហប្រជាជាតិ, '&#39;http://disarmament.un.org/Library.nsf/d7ae8ea134b27b838525755c00537cf2/f5b3eb8b58ae67c7852575a100632a27/$FILE/A-40-PV69.pdf'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៧មេសា ២០១០ |format=ទ.ឯ.ខ. |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ រ.ច.ក.ប. បានផ្គត់ផ្គង់ដោយចិន ថៃ សហរដ្ឋ<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |title=វញ្ចនោបាយខ្មែរ។ (ជំនួយស.រ.ដល់ខ្មែរក្រហម) |publisher=Encyclopedia.com |date=១៣សីហា ១៩៩០ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2012-09-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901163258/http://www.highbeam.com/doc/1G1-9267713.html |url-status=dead }}</ref> និងសហរាជាណាចក្រ<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/tvnz_smartphone_story_skin/123740 |title=TVNZ Interview with ex SAS operative |publisher=Tvnz.co.nz |date=១៣សីហា ២០០២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html |title=ជំនួយស.រ.ដល់ពួកអ្នកបះបោរប្រឆាំងកុម្មុយនិស្ត: ''លទ្ធិរីហ៊្គែន'' និង គ្រោះថ្នាក់របស់វា|publisher=Cato.org |date=២៤មិថុនា ១៩៨៦ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> ដែលបានគ្រប់គ្រងប៉ែកខ្លះនៃប្រទេស បានវាយយកទឹកដីខ្លះដែលមិននៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន។ ការបដិសេធដកទ័ពថយពីកម្ពុជារបស់វៀតណាមបាននាំឱ្យមានការដាក់[[ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច]]<ref>{{cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1584/is_n3_v3/ai_11875348/ |title=ការលើកការហ៊ុំព័ទ្ធសេដ្ឋកិច្ចស.រ.ប្រឆាំងកម្ពុជា |publisher=Findarticles.com |date=២០មករា ១៩៩២ |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០|archiveurl=http://archive.is/B7wO|archivedate=2012-05-26}}</ref> ដោយស.រ. និងសម្ព័ន្ធមិត្ត ធ្វើឱ្យការស្ដារឡើងវិញពិតជាមិនអាចធ្វើទៅរួចឡើយ និងទុកឱ្យប្រទេសនេះលិចលង់យ៉ាងខ្លាំង។ [[File:King Norodom Sihanouk's funeral procession 01.jpg|thumb|200px|ការដង្ហែព្រះសពព្រះមហាវីរក្សត្រ​[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]។]] [[កម្ពុជាសម័យទំនើប#កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាពនិងការបោះឆ្នោតសេរី|កិច្ចប្រឹងប្រែងសន្តិភាព]]បានចាប់ផ្ដើមនៅប៉ារីសនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ ក្រោមរបប[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា#អន្តរកាល: រដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩-១៩៩៣)|រដ្ឋកម្ពុជា]] ដោយបានសម្រេចរួចរាល់ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយមក នៅខែ តុលា ១៩៩១ ក្នុងកិច្ចផ្សះផ្សាសន្តិភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស.ប.ត្រូវបានគេផ្ដល់អំណាចដើម្បីអនុវត្តឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងដោះស្រាយជាមួយពួកជនភៀសខ្លួននិងការដកហូតអាវុធដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា​[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា]] (អ៊ុនតាក់)។<ref name="USDOS3">US Department of State. [http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2732.htm Country Profile of Cambodia.]. Retrieved July 26, 2006.</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ត្រូវបានសោយរាជ្យជា[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែអំណាចទាំងអស់ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃនៃរដ្ឋាភិបាលដែលបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោត​ដែលបានជួយដោយអ៊ុនតាក់។ ស្ថេរភាពបានកើតឡើងបន្តបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នាបានកក្រើកឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយរដ្ឋប្រហារដឹកនាំដោយសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីលោកហ៊ុន-សែនប្រឆាំងនឹងភាគីមិនមែនកុម្មុយនិស្ត​ក្នុងរដ្ឋាភិបាល។<ref name="97COUP">ក.ស.ខ.ស.ម.ស.ប. កម្ពុជា {{PDFlink|[http://web.archive.org/web/20070627054853/http://cambodia.ohchr.org/Documents/Statements%20and%20Speeches/English/40.pdf]|១០,៣&nbsp;គ.ប.}}</ref> ភាគច្រើននៃពួកអ្នកនយោបាយមិនមែនកុម្មុយនិស្តត្រូវបានសម្លាប់ដោយកងកម្លាំងរបស់ហ៊ុន-សែន។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ កិច្ចប្រឹងប្រែងការស្ដារឡើងវិញបានកាន់តែប្រសើរឡើង និងនាំទៅដល់ស្ថេរភាពនយោបាយភាគខ្លះ តាមរយៈការទប់ស្កាត់ដោយរបបប្រជាធិបតេយ្យ​[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|សេរីពហុបក្ស]]ក្រោមរបប​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។<ref name="CIA2009">CIA – The World Factbook. [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html ''Cambodia''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 13, 2009.</ref> នៅខែ កក្កដា ២០១០ [[ឌុច|កាំង-ហ្គេកអ៊ាវ]]ជាសមាជិកពួកខ្មែរក្រហមទីមួយដែលបានរកឃើញថាមានកំហុសក្នុង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ក្នុងតួនាទីរបស់គាត់ជាអតីតអ្នកបញ្ជាការនៃជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ស-២១។ គាត់ត្រូវបានគេកាត់ទោសដាក់គុកអស់មួយជីវិត។<ref name="BBC">BBC News. [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10757320 ''Khmer Rouge prison chief Duch found guilty''.]. Retrieved October 11, 2010.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2012/02/03/world/asia/cambodia-duch-appeal/index.html|title= Leader of Khmer Rouge torture prison gets life sentence|work=CNN|date=February 3, 2012}}</ref> យ៉ាងណាមិញ លោកហ៊ុន-សែនបានប្រឆាំងនឹងការជំនុំជម្រះបើកទូលាយរហូតដល់អតីតឃាតកខ្មែរក្រហម​ជាច្រើនណាម្នាក់ទៀតឡើយ។<ref>[http://www.voanews.com/english/news/Cambodian-Premier-says-No-More-Khmer-Rouge-Trials-105873293.html Cambodian Premier says No More Khmer Rouge Trials | News | English<!-- Bot generated title -->]</ref> លោកនិយាយថានេះគឺដោយសារតែលោកចង់ជៀសវាងអស្ថេរភាពនយោបាយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ វាប្រហែលទំនងណាស់ដោយសារតែជាទូទៅនៃអតីតខ្មែរក្រហមបានកាន់តំណែងថ្នាក់កំពូលបំផុតក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋាភិបាលថ្នាក់ជាតិនិង​ដែនដីរបស់កម្ពុជា។{{Citation needed|date=កុម្ភៈ ២០១២}} === ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ១៩៩៣-បច្ចុប្បន្ន === [[ឯកសារ:US Navy 101025-N-6770T-204 U.S. Navy Cmdr. Joseph Keenan, right, commanding officer of the guided-missile frigate USS Crommelin (FFG 37).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|200px]] ក្រោយពីការមិនចុះសម្រុងរវាងពីរ [[ទស្សវត្ស]] និងការបំផ្លិចបំផ្លាញ [[វប្បធម៌]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[សង្គម]] និង [[នយោបាយ]]នៅកម្ពុជាមក ការស្តារ[[ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ ស្របពេលជាមួយនឹងលំនឹង[[នយោបាយ]] បានវិលត្រឡប់ជាបណ្តើរៗ។ [[លិទ្ធិ]][[ប្រជាធិបតេយ្យ]]បានរង្គោះរង្គើនៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយសារការវិវាទក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ == នយោបាយ == '''{{Main|នយោបាយនៅកម្ពុជា|បញ្ជីគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា}}'''{{Multiple image|align=right|caption_align=center|image1=King Norodom Sihamoni (2019).jpg|width1=138|caption1=ព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ [[នរោត្តម សីហមុនី]] ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន|image2=Hun Manet (2022).jpg|width2=138|caption2=សម្ដេចមហាបវរធិបតី [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន}} តាមរយៈរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាឆ្នាំ ១៩៩៣ ប្រទេសកម្ពុជាប្រកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យ រាជានិយម សេរីពហុបក្ស អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ រួមមាន អំណាចធំៗបួន ៖ [[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] [[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]] [[អំណាចតុលាការ]] និង [[អំណាចសារព័ត៌មាន]]។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ជាអំណាចអនុវត្តច្បាប់, អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ជាអំណាចអនុម័ត/រៀបចំច្បាប់, អំណាចតុលាការ ជាអំណាចវិនិច្ឆ័យបុគ្គលតាមច្បាប់, អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចបញ្ចេញមតិ។ អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមាននាយករដ្ឋមន្ត្រីមួយរូប ជាអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល សេរីពហុបក្ស។​ រដ្ឋាភិបាលរួមមានរដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង និងឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ច្រើនរូប។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ដោយមានការផ្តល់យោបល់/ឯកភាពពីរដ្ឋសភា។ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង គ្រប់មន្ត្រីក្រសួងក្រោមឱវាទ មានតួនាទីអនុវត្តច្បាប់ (នីតិប្រតិបត្តិ) ដោយចេញជាក្រឹត្យ អនុក្រឹត្យផ្សេងៗ ដើម្បីឲ្យបុគ្គលគ្រប់រូបអនុវត្តតាម។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ ស្ថិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់រដ្ឋសភា​ និង ព្រឹទ្ធសភា។ ស្ថាប័នទាំងពីរនេះ មានតួនាទីពិនិត្យ និងសម្រេចអនុម័តច្បាប់ និង តាមដានរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ។ រដ្ឋសភា មានសិទ្ធិកោះហៅ នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង រដ្ឋមន្ត្រីគ្រប់ក្រសួង មកបង្ហាញមុខនៅរដ្ឋសភា ដើម្បីឆ្លើយសំណួររបស់តំណាងរាស្រ្ត ជាសមាជិករបស់រដ្ឋសភា។ អំណាចតុលាការ ឋិតនៅក្រោមការអនុវត្ត របស់អង្គចៅក្រម។ អង្គចៅក្រម តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ។ អង្គចៅក្រម មានតួនាទីកាត់ក្តីគ្រប់បុគ្គលតាមច្បាប់ ក្នុងនោះកាត់ក្តីទាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រីទៀតផង។ អំណាចសារព័ត៌មាន​ ជាអំណាចរបស់មហាជន ឋិតនៅក្រោមស្ថាប័នបណ្តាញព័ត៌មាន ក្នុងនោះមាន វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ កាសែត ទស្សនាវដ្តី ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាន ...។ ស្ថាប័ននេះមានភារកិច្ចតាមឃ្លាំមើល គ្រប់សកម្មភាពរបស់អំណាចទាំងបីខាងលើ ដើម្បីជាទុនកែតម្រង់ឲ្យដើរតាមគន្លងច្បាប់ដែលបានចែង។ [[ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់]] ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]] ត្រូវបានជ្រើសតាំងឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០០៤ ដោយសមាជិក៩រូបនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្គ]]ក្រោយពីការដាក់រាជ្យយ៉ាងទាន់ហន់របស់អតីត ព្រះមហាក្សត្រព្រះបាទ [[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] មួយសប្ដាហ៍មុន។ [[ព្រះបាទនរោត្តមសីហមុនី]]ត្រូវបានសម្រេច ឱ្យឡើងគ្រងរាជ្យ នៅទីក្រុង [[ភ្នំពេញ]] ថ្ងែទី ២៩ តុលា។ មហាក្សត្រជានិមិត្តរូបជាតិ និង ឯកភាពជាតិ ហើយទ្រង់នឹងមិនចូលរួម ក្នុងឆាកនយោបាយឡើយ។ ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តមសីហមុនី]] បានហ្វឹកហាត់ [[របាំបុរាណខ្មែរ]] និង នៅលីវ។ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) បានរាយការណ៍ថាអំពើពុករលួយនៅតែបន្តក្នុងឆាកនយោបាយកម្ពុជាពីជំនួយ អន្តរជាតិ ដោយផ្ទេរបញ្ជូនដោយខុសច្បាប់ចូលក្នុងគណនីឯកជន។ អំពើពុករលួយក៏បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាង ខ្លាំងក្លាទៅលើការបាត់បង់ចំណូលរបស់ប្រជាជនផងដែរ។ ===រដ្ឋាភិបាល=== [[File:Cambodge - Roi et mère.JPG|200px|thumb|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]​ជាមួយនិង[[ព្រះវររាជមាតា]]​[[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម-មុនីនាថ]]]] [[File:Sam Rainsy (cropped).jpg|thumb|right|200px|[[សម រង្ស៊ី|សម-រង្ស៊ី]] មេដឹកនាំ[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|បក្សប្រឆាំង]]ដែលមាន​ទំនោរប្រជាធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងជាគូប្រជែងនយោបាយ​នឹងហ៊ុន-សែន។]]<!-- Deleted image removed: [[File:Sam-Rainsy-CNRP-leader.png|thumb|right|200px|[[Sam Rainsy]], leader of Cambodia's pro-democratic [[Cambodian National Rescue Party|opposition]] and Hun Sen's political rival.]] --> រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្លាប់ត្រូវបានបរិយាយដោយនាយកសាខានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍របស់អង្គការ​ឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស លោកដេវីដ-រ៉ូបឺត្ស៍ថា ជា''រដ្ឋទីផ្សារសេរីបែបកុម្មុយនិស្តយ៉ាងស្រពិចស្រពិលដែលមានរដ្ឋាភិបាលចម្រុះតាមបែបផ្ដាច់​ការពាក់ព័ន្ធគ្នាកំពុងតែគ្រប់គ្រងពីលើរបបប្រជាធិបតេយ្យ​ស្ទើរភ្លើង''។<ref>Political Transition in Cambodia 1991-1999, by David W. Roberts, Curzon Publishers, 2001</ref> ហ៊ុន-សែនបានសច្ចាថានឹងកាន់អំណាចរហូតដល់លោកអាយុ ៧៤ ឆ្នាំ។ លោកគឺជាអតីតសមាជិកខ្មែរក្រហមដែលបានរត់ចោលជួរ។ រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ជាញឹកញាប់ដោយការមិនអើពើពីសិទ្ធិមនុស្ស និងការគាបសង្កត់លើ​និន្នាការនយោបាយខុសគ្នា។ បន្ទាប់ពីលទ្ធផលបោះឆ្នោត២០១៣ ចេញមក មានការប្រកែកដោយបក្សប្រឆាំង ពួកបាតុករបានរងរបួសនិងត្រូវស្លាប់ក្នុងការតវ៉ាប្រឆាំងជាច្រើននៅក្នុងរាជធានី ពួកបាតុករ ២០០០០ នាក់ ដែលបានរាយការណ៍ថាបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាខ្លះជាមួយនគរបាលបង្ក្រាបបាតុកម្ម។ <ref>{{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |title=Retrieved September-16-2013 |access-date=2013-10-29 |archivedate=2013-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130926161920/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/cambodia-protest-clashes/814406.html |url-status=dead }}</ref> មកពីសាវតារអ្នកស្រែចម្ការខ្សត់ខ្សោយ ហ៊ុន-សែនទើបតែអាយុ ៣៣ ឆ្នាំទេ នៅពេលលោកបានកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៨៥ ហើយឥឡូវស្ថិតនៅក្នុងក្រុមពួក[[ជនផ្ដាច់ការ]]មិនគួរឱ្យចង់រាប់រកដូចជា [[រ៉ូបឺត មូហ្គាបេ|រ៉ូបឺត-មូហ្គាបេ]]របស់ស៊ីមបាវ៉េ និង[[នុរស៊ុលតន ណសហ្សរបយីវ|នុរស៊ុលតន-ណសហ្សរបយីវ]]នៃ[[កាហ្សាក់ស្ថាន]]'។<ref>[http://www.reuters.com/article/2013/09/18/us-cambodia-hunsen-analysis-idUSBRE98H04K20130918 Retrieved September-19-2013]</ref> [[File:Norodom king of Cambodia.jpg|thumb|right|200px|ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]]] នយោបាយថ្នាក់ជាតិនៅកម្ពុជាប្រព្រឹត្តទៅក្នុងក្របខណ្ឌរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ជាតិនៅឆ្នាំ ១៩៩៣។ រដ្ឋាភិបាលនេះកាន់របប[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ដែលបានដំណើរការជា​[[ប្រជាធិបតេយ្យអ្នកតំណាង]][[ប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យសភា|អាស្រ័យសភា]]។ [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]] គឺជាតំណែងមួយដែលបានកាន់ដោយ[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៨៥ គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល]] ដែល[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] (ថ្មីៗ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]) គឺជា[[ប្រមុខរដ្ឋ]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ តាមការប្រឹក្សានិងរួមជាមួយការយល់ស្របដោយ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនិងអ្នកដែលត្រូវគេតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីអនុវត្ត[[អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ]] គ្រានោះដែល[[អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ]]ត្រូវបានចែករំលែកដោយនីតិប្រតិបត្តិ និងសភាតំណាងរាស្ត្រកម្ពុជា[[ទ្វីសភា]] ដែលក្នុងនោះមានវិមានជាន់ទាប ''រដ្ឋសភា'' និង វិមានជាន់ខ្ពស់ ''ព្រឹទ្ធសភា''។ សមាជិកនៃ[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]មាន ១២៣ អាសនៈត្រូវបានជ្រើសតាំងតាមរយៈប្រព័ន្ធ[[តំណាងសមាមាត្រ|បោះឆ្នោតសមាមាត្រ]] និងដំណើរការរយៈពេលអតិបរមាប្រាំៗឆ្នាំម្ដង។ ព្រឹទ្ធសភាមាន ៦១ អាសនៈ ពីរក្នុងចំណោមអាសនៈនោះត្រូវបានតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និងពីរទៀតដោយរដ្ឋសភា និងនៅសល់បានជ្រើសតាំងដោយសមាជិក[[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់]]ពី ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានីកម្ពុជា]]។ ព្រឹទ្ធសមាជិកបម្រើការរយៈកាលប្រាំមួយឆ្នាំម្ដង។ នៅថ្ងៃ ១៤ តុលា ២០០៤ ព្រះមហាក្សត្រ[[នរោត្តម សីហមុនី|នរោត្តម-សីហមុនី]]ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្កដែលមានសមាជិកពិសេស​ប្រាំបួនរូប បែបបទនៃដំណើរការជ្រើសរើសត្រូវបានប្រារព្ធធ្វើឡើងភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជ្យនៃព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]បានមួយសប្ដាហ៍។ ការជ្រើសរើសព្រះសីហមុនីត្រូវបានយល់ស្របដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]]និងអ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋសភាព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]] (ព្រះភាតារួមបិតា និងជាឧត្តមក្រុមប្រឹក្សារបស់ព្រះមហាក្សត្រ) គឺជាសមាជិកពីររូបនៃក្រុមប្រឹក្សារាជបល្ល័ង្ក។ ព្រះអង្គត្រូវបានលើកឱ្យឡើងសោយរាជ្យនៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២៩ តុលា ២០០៤។ [[គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គ.ប.ក.) គឺជាគណបក្សដឹកនាំដ៏សំខាន់នៅកម្ពុជា។ គ.ប.ក.កាន់កាប់សភាជាន់ទាប និងជាន់ខ្ពស់នៃសភាតំណាងរាស្ត្រ ដែលមាន ៧៣ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ៤៣ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[គណបក្សសមរង្ស៊ី|គណបក្សប្រឆាំងសមរង្ស៊ី]]គឺជាគណបក្សធំទីពីរនៅកម្ពុជាមាន ២៦ អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភា និង ២ អាសនៈក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ តែនៅពេលនេះបក្សប្រឆាំងនេះបានរួបរួមជាមួយ[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]]ហើយក្លាយជា[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] (គ.ស.ជ.) ដែលមានកៅអី ២៩ ក្នុងរដ្ឋសភា និង ១១ ក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ [[File:Hue Sen 1 (cropped).jpg|thumb|right|200px|អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន|ហ៊ុន-សែន]] បច្ចុប្បន្នលោកមានតួនាទីជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ។]] លោកហ៊ុន-សែន និងរដ្ឋាភិបាលរបស់លោកបានជួបប្រទះភាពចម្រូងចម្រាស់ជាច្រើន។ លោកហ៊ុន-សែនធ្លាប់ជាអតីតមេបញ្ជាការខ្មែរក្រហមដែលដើមឡើយត្រូវបានប្រគល់តំណែង​ដោយពួកវៀតណាម និង បន្ទាប់មកពួកវៀតណាមបានចាកចេញពីប្រទេសនេះ ដោយស្ថិតក្នុងតំណែង[[បុរសខ្លាំង (នយោបាយ)|បុរសខ្លាំង]]របស់លោកតាមរយៈអំពើហិង្សា និងការសង្កត់សង្កិននៅពេលណាចាំបាច់។<ref name=HRWAdams>[http://www.hrw.org/news/2012/05/31/10000-days-hun-sen Adams, Brad, ''10,000 Days of Hun Sen'', International Herald Tribune, reprinted by Human Rights Watch.org]</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ដោយការខ្លាចអំណាចនៃសហនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោក ព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|នរោត្តម-រណឫទ្ធិ]]កើនឡើង លោកហ៊ុនបានផ្ដើម[[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជា១៩៩៧|រដ្ឋប្រហារ]]មួយ តាមរយៈការប្រើប្រាស់កងទ័ពដើម្បីកម្ចាត់ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិ និង ពួកអ្នកដង្ហែតាមទ្រង់ចេញ។ ព្រះអង្គម្ចាស់រណឫទ្ធិត្រូវបានបណ្ដេញចេញពីតំណែង និងបានភៀសព្រះកាយទៅប៉ារីស គ្រានោះពួកអ្នកប្រឆាំងហ៊ុន-សែនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ធ្វើទារុណកម្ម និងអ្នកខ្លះទៀតត្រូវបានសម្លាប់ចោលភ្លាមៗមួយរំពេច។<ref name=HRWAdams/><ref>[http://www.hartford-hwp.com/archives/54/060.html An open letter from Amnesty International]</ref> ដោយសារគំនាបខាងនយោបាយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានគេចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយក្នុងការលក់ដូរដីធ្លីក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំទៅអោយ​វិនិយោគិនបរទេសដែលបណ្ដាលឱ្យមាន​ការបណ្ដេញចេញពួកអ្នកភូមិរាប់ពាន់នាក់<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2008/apr/26/cambodia Adrian Levy and Cathy Scott-Clark, ''Country for Sale'', The Guardian, 25 April 2008]</ref> ដូចគ្នាដែរក៏មានការទទួលសំណូកសូកប៉ាន់ចំពោះការដោះដូរដើម្បីផ្ដល់សិទ្ធិធ្វើអាជីវកម្មលើ​ភោគទ្រព្យប្រេងកាត និងធនធានរ៉ែរបស់កម្ពុជាផងដែរ។<ref>{{Cite web |url=http://www.globalwitness.org/library/country-sale |title=Global Witness.org |access-date=2012-09-04 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306234201/http://www.globalwitness.org/library/country-sale |url-status=dead }}</ref> កម្ពុជាតែងតែត្រូវគេចុះបញ្ជីជារដ្ឋាភិបាលមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋាភិបាលពុករលួយបំផុតក្នុងលោក។<ref>[http://www.asianewsnet.net/home/news.php?sec=1&id=24490 Coverage of Transparency International's Corruption Report by ''Rasmei Kampuchea Daily'' carried on Asia News Network, 2 December 2011]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |title=Perrin, C.J., ''International Business Times'', 30 March 2011 |access-date=4 កញ្ញា 2012 |archivedate=3 មេសា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110403225719/http://www.ibtimes.com/articles/128461/20110330/corruption-australia-signapore-china-cambodia-philippines-hong-kong-based-political-economic-risk-co.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.transparency.org/country#KHM |title=Transparency International's latest index |access-date=2012-09-04 |archivedate=2020-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512190640/https://www.transparency.org/country#KHM |url-status=dead }}</ref> អង្គការ[[លើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ថ្មីៗនេះបានទទួលស្គាល់[[អ្នកទោសមនសិកា]]ម្នាក់នៅក្នុងប្រទេសនេះ: គឺសកម្មជនទាមទារសិទ្ធិដីធ្លីអាយុ ២៩ ឆ្នាំ [[យ៉ោម បុប្ផា|យ៉ោម-បុប្ផា]]។<ref name=yorm>{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |title=ការផ្ដន្ទាទោសពួកសកម្មជននៅកម្ពុជាបង្ហាញនូវស្ថានភាពយុត្តិធម៌គួរឱ្យភ័យខ្លាច |date=២៧ ធ្នូ ២០១២ |publisher=លើកលែងទោសអន្តរជាតិ |accessdate=២ មករា ២០១៣ |archivedate=2013-09-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130911070531/http://www.amnesty.org/en/news/convictions-activists-cambodia-demonstrates-dire-state-justice-2012-12-27 |deadurl=no |url-status=dead }}</ref> ពួកអ្នកយកព័ត៌មានកំពុងផ្ដោតលើការតវ៉ាលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតដែលមិនចុះសម្រុងគ្នានៅភ្នំពេញនៅថ្ងៃ ២២ កញ្ញា ២០១៣ បាននិយាយថាពួកគេត្រូវវាយប្រហារដោយចេតនាដោយនគរបាលនិងមនុស្សដែលស្លៀកពាក់ធម្មតា ជាមួយចំពាម និងកាំភ្លើងគ្រាប់ឃ្លី។ ការវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងប្រធានក្លិបប៉្រិសអូវ៉ឺស៊ីនៅកម្ពុជា រិក-វ៉ាឡិនហ៊្សូអេឡា ត្រូវបានគេថតបានជាវីដេអូ។ អំពើហិង្សាចូលមកចំពេលមានភាពតានតឹងនយោបាយដោយបក្សប្រឆាំងធ្វើពហិការមិនចូល​ប្រជុំ[[សភា]]ដោយសារមិនសុខចិត្តចំពោះ​ការបន្លំសន្លឹកឆ្នោត។ អ្នករាយការណ៍ប្រាំពីរនាក់បានរងរបួសតិចតួចដែលកាលណោះពួកបាតុករខ្មែរពីរនាក់ត្រូវបានបាញ់ដោយ​គ្រាប់ចំពាម និងត្រូវបានបញ្ជូនចូលមន្ទីរពេទ្យ។ <ref>[http://www.abc.net.au/news/2013-09-24/an-cambodia-attacks-reax/4978738 Retrieved September-25-2013]</ref> === រចនាសម័្ពន្ធអំណាច === រចនាសម្ព័ន្ធនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មាន៖ * [[ព្រះមហាក្សត្រ]] ជានិមិត្តរូបតំណាងប្រទេស * [[រដ្ឋសភា]] និង [[ព្រឹទ្ធសភា]] ទទួល អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ (មានតួនាទីអនុម័ត[[ច្បាប់]]) * [[រដ្ឋាភិបាល]] ទទួល អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ​ (ព្រាងច្បាប់ និងអនុវត្តច្បាប់ ដែលបានសម្រេចយល់ព្រម ដោយរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា) * [[តុលាការ]] ទទួល [[អំណាចតុលាការ]] (ផ្អែកតាមច្បាប់ និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីកាត់សេចក្តី។ តុលាការមាន អំណាចឯករាជ្យ) ===យោធា=== '''{{Main|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ}}''' [[File:US_Navy_110227-N-9950J-210_Royal_Cambodian_Navy_officers_observe_flight_quarters_during_a_ship_tour_aboard_the_forward-deployed_amphibious_assault.jpg|thumb|left|200px|នាយទាហានកងទ័ពជើងទឹក​កម្ពុជាអង្កេតបញ្ជាការដ្ឋានជើង​ហោះហើរកំឡុង[[សមយុទ្ធយោធា|សមយុទ្ធដែន​សមុទ្រកម្ពុជា-ស.រ.២០១១]]។]] [[កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា]] [[កងទ័ពអាកាសកម្ពុជា]] និង[[កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជា|កងរាជអាវុធហត្ថ]] រួមគ្នាបង្កើតបានជា[[យោធាកម្ពុជា|កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ក្រោមបញ្ជាការនៃ[[ក្រសួងការពារជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការពារជាតិ]] ដែលមាន[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា]]ជាអធិបតី។ ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចនរោត្តម-សីហមុនីជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ (ក.យ.ខ.ភ.) និងឯកឧត្តម​ឧត្តមសេនីយ៍​ ប៉ុល-សារឿន​កាន់​តំណែង​ជា​[[អគ្គមេបញ្ជាការ]]។ ការដាក់បញ្ចូលរចនាសម្ព័ន្ធបញ្ជាការសាឡើងវិញនៅដើមឆ្នាំ ២០០០គឺជាការចាប់ផ្ដើមដ៏សំខាន់ដើម្បីរៀបចំកងទ័ពកម្ពុជាសាជាថ្មី។ ដូចនេះយើង បានឃើញថាក្រសួងការពារជាតិបានបង្កើតឱ្យមានអគ្គនាយកដ្ឋានចំណុះបីដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះ ការដឹកនាំភស្តុភារ និង ​ហិរញ្ញវត្ថុ, សេវាកម្មសម្ភារៈ និង បច្ចេកទេស, និង សេវាកម្មការពារជាតិមួយចំនួនឱ្យស្ថិតក្រោមទីបញ្ជាការដ្ឋានជាន់ខ្ពស់ (ប.ជ.)។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិគឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]បានបម្រើការជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧៩។ រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិគឺ​[[ចាយ សាំងយុន|ចាយ-សាំងយុន]] និង [[ប៉ោ ប៊ុនស៊្រឺ|ប៉ោ-ប៊ុនស៊្រឺ]]។ អគ្គមេបញ្ជាការថ្មីនៃក.យ.ខ.ភ. ត្រូវបានជំនួសដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍[[ប៉ុល សារឿន|ប៉ុល-សារឿន]] ដែលជាអ្នកស្មោះត្រង់នឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន-សែនជាយូរមកហើយ។ [[មេបញ្ជាការ|មេបញ្ជាការកងទ័ព]]គឺលោកឧត្តមសេនីយ៍[[មាស សុភា|មាស-សុភា]] និង [[នាយអគ្គសេនាធិការកងទ័ព (កម្ពុជា)|នាយ]]សេនាធិការ​ចម្រុះ គឺលោក ជា-សារ៉ាន់។ នៅឆ្នាំ ២០១០ កងយោធពលខេមរភូមិន្ទមាននាយទាហានប្រហែល ២១០០០០ នាក់។ ចំណាយលើកងទ័ពរបស់កម្ពុជាសរុបតាងឱ្យ ៣% នៃផ.ស.ស.ជាតិ។ កងរាជអាវុធហត្ថកម្ពុជាសរុបច្រើនជាង ៧០០០ នាក់។ កិច្ចការរដ្ឋប្បវេណីរបស់ខ្លួនរួមមានការផ្ដល់សន្តិសុខ និង សុវត្ថិភាពសាធារណៈ ដើម្បីស៊ើបអង្កេត និង ទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋដែលបានរៀបចំឡើងដោយ ភេរវកម្ម និងក្រុមហិង្សាផ្សេងៗ ដើម្បីការពារកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ និង សាធារណៈ ដើម្បីជួយ និងសង្គ្រោះពួកអសេនិកជន និងជាកម្លាំងសង្គ្រោះបន្ទាន់ផ្សេងៗក្នុងករណី គ្រោះធម្មជាតិ ចលាចលក្នុងស្រុក និងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ ===ទំនាក់ទំនងការបរទេស=== '''{{Main|ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជា}}''' [[File:Dmitry Medvedev with ambassadors 18 October 2010-2.jpeg|thumb|right|ឯកអគ្គរាជទូតថៃ-វណ្ណាបង្ហាញសារតាំង​របស់លោកដល់លោកប្រធានាធិបតី​[[ឌ្មីតទ្រី អាណាតូលីវិច មីដឌ្វីឌិវ|ឌ្មីតទ្រី-មីដឌ្វីឌិវ]]នៅ ថ្ងៃ ១៨ តុលា ២០១០។]] [[File:Hillary Clinton and Hor Namhong.jpg|thumb|right|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស​[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]ជួប​ជាមួយរដ្ឋលេខាធិការស.រ.ហឹលឡឺរី ឃ្លិនថឹននៅ[[បុរីញូវយ៉ក]]នៅឆ្នាំ ២០០៩។]] [[File:Secretary of Defense Leon E. Panetta, left, meets with Cambodian Minister of National Defence Gen. Tea Banh, right, during the Association of Southeast Asian Nations defense ministers meeting in Siem Reap, Camb 121116-D-BW835-026.jpg|thumb|200px|right|រដ្ឋលេខាធិការការពារជាតិស.រ.[[លីអន ផឹនឹត្តា|លីអន-ផឹនឹត្តា]] និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[ទៀ បាញ់|ទៀ-បាញ់]]នៅ​ក្នុងជំនួប​រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ[[អាស៊ាន]]។]] ទំនាក់ទំនងការបរទេសកម្ពុជាត្រូវបានទទួលបន្ទុកដោយ[[ក្រសួងការបរទេសនិងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ (កម្ពុជា)|ក្រសួងការបរទេស]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ ឯ.ឧ.[[ហោ ណាំហុង|ហោ-ណាំហុង]]។ កម្ពុជាជាសមាជិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]តាំង​ពី ​ថ្ងៃ​ទី ១៤ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥៥​ មក​ម្ល៉េះ ហើយក៏ជាសមាជិកនៃ[[ធនាគារពិភពលោក]] និង[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]ដែរ។ ជាសមាជិកមួយនៃ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] (ធ.អ.អ.) ហើយក៏​ជា​សមាជិក​អាស៊ាន​នៅ​ ថ្ងៃទី ៣០ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩ ផងដែរ និងបានចូលរួម[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក|អ.ព.ព.]]នៅថ្ងៃ ១៣ តុលា ២០០៤។ នៅឆ្នាំ ២០០៥ កម្ពុជាបានចូលរួម[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ីខាងកើត]]ដែលសម្ភោធនៅម៉ាឡេស៊ី។ ថ្ងៃ ២៣ វិច្ឆិកា ២០០៩ កម្ពុជាបានដាក់បញ្ចូលសមាជិកភាពរបស់ខ្លួនវិញទៅក្នុង[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ]] (ភ.ថ.ប.អ.)។<ref>{{cite web|author= |url=http://www.iaea.org |title=ទីភ្នាក់ងារថាមពលបរមាណូអន្តរជាតិ |publisher=ភ.ថ.ប.អ. |date= |accessdate=២០១២-០៦-០៧}}</ref> កម្ពុជាដំបូងបានក្លាយជាសមាជិកនៃភ.ថ.ប.អ.នៅ ថ្ងៃ ៦ កុម្ភៈ ១៩៥៨ ក៏ប៉ុន្តែបានដកខ្លួនចេញពីសមាជិកភាពវិញនៅ ថ្ងៃ ២៦ មីនា ២០០៣។<ref>[http://ola.iaea.org/FactSheets/CountryDetails.asp?country=KH Cambodia and IAEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070612062249/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=KH |date=2007-06-12 }}. Ola.iaea.org. Retrieved on June 20, 2011.</ref> កម្ពុជាបានបង្កើត[[ទំនាក់ទំនងការទូត]]ជាមួយប្រទេសជាច្រើន រដ្ឋាភិបាលបានរាយការណ៍ថាមានស្ថានទូតម្ភៃនៅក្នុងប្រទេស<ref>រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |title=ស្ថានទូតបរទេស |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070212040416/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/country.foreign_embassy.html |archivedate=2007-02-12 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}</ref> រួមមានប្រទេសជិតខាងនៅអាស៊ី ហើយប្រទេសទាំងនោះជាប្រទេសក្នុងចំណោមប្រទេសដើរតួសំខាន់កំឡុងកិច្ចចរចាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស រួមមាន ស.រ. អូស្ត្រាលី កាណាដា ចិន សហភាពអឺរ៉ុប (ស.អ.) ជប៉ុន និងរុស្ស៊ី<ref>ខាត់ថារីន អ៊ី ដាលពីណូ និងដាវិដ ជី ធិមបឺរមែន។ "{{cite web |url=http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |title=អនាគតនយោបាយរបស់កម្ពុជា: វិបត្តិគោលនយោបាយស.រ. |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028015243/http://www.asiasociety.org/publications/cambodia_policy.html |archivedate=2005-10-28 |access-date=2012-09-04 |url-status=dead }}", ''សង្គមអាស៊ី,'' ២៦មីនា ១៩៩៨។</ref> ព្រមទាំងស្ថានទូតនៃប្រទេសជិតខាង២០ទៀតនៅអាស៊ី ​រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលាវ សាធារណរដ្ឋកូរ៉េខាងត្បូង សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកូរ៉េខាងជើង និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ។ ជាលទ្ធផលនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន អង្គការសប្បុរសធម៌ផ្សេងៗបានជួយបំពេញតម្រូវការកង្វះខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ សង្គម សេដ្ឋកិច្ច និង [[វិស្វកម្មអសេនិក|អសេនិក]]។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីរវាងសហរដ្ឋ និង កម្ពុជាត្រូវបានពង្រឹង។ ស.រ.ជួយដល់កិច្ចប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាដើម្បីប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស លើកស្ទួយការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ដើម្បីបំពេញទំនួលខុសត្រូវតាមលទ្ធភាពយ៉ាងពេញដៃពេញជើងបំផុតរបស់អាមេរិកដែលខ្លួនបាន​ខកខានចាប់ពីសម័យ[[សង្គ្រាមវៀតណាម]] និងនាំមកនូវយុត្តិធម៌ចំពោះបញ្ហាទាំងប៉ុន្មានដើម្បីឆ្លើយតបភាគច្រើនចំពោះការរំលោភបំពាន​ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិដែលបានប្រព្រឹត្តទៅ​ក្រោមរបប[[ខ្មែរក្រហម]]។ ចំណាប់អារម្មណ៍ភូមិសាស្ត្រនយោបាយចិននៅកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្ដូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់ស្របពេលនឹង​ការបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់។ ប្រទេសចិនបានជះឥទ្ធិពលជាច្រើន រួមមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទជាមួយអតីតព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]] ពួកសមាជិករដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជើងចាស់ និងសហគមន៍ជនជាតិចិននៅកម្ពុជា។ មានការដោះដូរថ្នាក់កំពូលជានិច្ចរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជប៉ុនជាអ្នកបរិច្ចាគដ៏សំខាន់មួយចំពោះការធ្វើឱ្យប្រសើរ និងការកសាងឡើងវិញដោយមូលហេតុបេសកកម្ម[[អាជ្ញាធរអន្តរកាលសហប្រជាជាតិនៅកម្ពុជា|អាជ្ញាធរអន្តរកាលស.ប. (អ៊ុនតាក់)]] និង ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ ១៩៩៣ ដែលលេចធ្លោខ្លាំងជាងគេ។ ជប៉ុនបានផ្ដល់ ១,២១ កោដិ$ស.រ. នៅក្នុងជំនួយអភិវឌ្ឍន៍ឯនាយសមុទ្រ (ជ.អ.ន.) កំឡុងពេលនោះចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ និងនៅតែជាប្រទេសម្ចាស់ជំនួយកំពូលរបស់កម្ពុជាដដែល។ គ្រានោះដែរ ការបែកបាក់ជាតិប្រកបដោយហិង្សានៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ និង ៨០ បានកន្លងផុតទៅ [[ជម្លោះព្រំដែន]]ជាច្រើនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងរបស់ខ្លួននៅតែមានដដែល។ គ្មានកិច្ចព្រមព្រៀងចំពោះកោះឆ្ងាយៗពីច្រាំង និងប៉ែកនានានៃព្រំដែនជាប់វៀតណាម និងមិនបានកំណត់[[ព្រំដែនសមុទ្រ]] និង តំបន់ព្រំដែននានាជាប់ថៃឡើយ។ ទាំងកងទ័ពកម្ពុជា និង ថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនដីគោកជាយថាហេតុនៅក្បែរ[[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ដែលនាំទៅដល់ការខូចទំនាក់ទំនងគ្នា។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]នៅឆ្នាំ ១៩៦២ បានប្រគល់ប្រាសាទនេះទៅឱ្យកម្ពុជា ប៉ុន្តែនៅតែមិនច្បាស់ចំពោះការកំណត់ទឹកដីនៅតំបន់ជុំវិញប្រាសាទនោះ។ ប្រទេសទាំងពីរបានបន្ទោសគ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការចាប់ផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុនគេ និង បដិសេធការឈ្លានពានចូលទឹកដីគ្នារៀងៗខ្លួន។ === ជម្លោះ​អន្តរជាតិ === ទន្ទឹមនឹងពេលដែលសង្គ្រាមស៊ីវិលជាងពីរទសវត្សបានកន្លងផុតទៅ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និង ប្រទេសជិតខាងនៅតែបន្ត ដូចជាការបាត់បង់កោះមួយចំនួន និង​ព្រំប្រទល់ខ្លះទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម និង ព្រំប្រទល់ដែនសមុទ្រមិនច្បាស់លាស់ និងតំបន់ព្រំដែនខាងប្រទេសថៃ។ ខែ មករា ២០០៣ [[កុប្បកម្មក្រុងភ្នំពេញ|កុប្បកម្មក្នុងក្រុងភ្នំពេញ]] បានកើតឡើងក្រោយពីមានពាក្យចចាមអារាមស្តីពីយោបល់ របស់តារាស្រីថៃ[[ស៊ុវណាន់ ខុងយិង|ស៊ុវណាន់-ខុងយិង]] លើ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]បានផ្សព្វផ្សាយលើ កាសែតក្នុងស្រុកឈ្មោះ [[រស្មីអង្គរ]] និងការលើកឡើងបន្ថែមទៀតដោយ[[ហ៊ុន សែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុនសែន]]។ រដ្ឋាភិបាល[[ថៃ]] បានបញ្ជូន យន្តហោះ យោធាដើម្បីជម្លៀសជនជាតិថៃពីកម្ពុជា​ និងបិទច្រកព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ នៅពេលដែលមាន [[បាតុកម្ម]] នៅក្រៅស្ថានទូតកម្ពុជាឯទីក្រុង[[បាងកក]]។​ ព្រំដែនត្រូវបានបើកឱ្យ ដំណើរការឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ២១ ខែ មីនា ក្រោយពីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបាន​ចំណាយ ៦ លានដុល្លារ អាមេរិក ដើម្បីជាសំណងការខូចខាតស្ថានទូតថៃ និងយល់ព្រមសងការខូចខាតលើ[[អាជីវកម្ម]][[ឯកជន]]ថៃ។ === ចំណាត់ថ្នាក់អន្តរជាតិ === {| class="wikitable" |- ! អង្គការ !! ការស្ទាបស្ទង់ !! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិន្ទុ |- | [[ធនាគារពិភពលោក]]|| [[លិបិក្រមការសម្រួលការធ្វើធុរកិច្ច]] (២០១២)|| ១៣៨ ក្នុង​ចំណោម ១៨៣ || ៧៥,៤% |- | [[តម្លាភាពអន្តរជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការដឹងថាមានអំពើពុករលួយ]] (២០១២)|| ១៦៤ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៨៩,១៣% |- | [[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]] (២០១២)|| ១៣៩ ក្នុង​ចំណោម ១៨៤|| ៧៥,៥% |- | [[ក្រុមប្រឹក្សាមាសពិភពលោក]]|| [[ការបម្រុងមាស]] (២០១០)|| ៦៥ ក្នុង​ចំណោម ១១០|| ៦០% |- | [[អ្នករាយការណ៍គ្មានព្រំដែន]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសារព័ត៌មានទូទាំងពិភពលោក]] (២០១២)|| ១១៧ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៦៥,៣% |- | [[មូលនិធិកេរ្តិ៍មរតក]]|| [[លិបិក្រមសេរីភាពសេដ្ឋកិច្ច]] (២០១២)|| ១០២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៥៧% |- | [[របាយការណ៍ការប្រកួតប្រជែងសកល]]|| [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]] (២០១២)|| ៩៧ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[លិបិក្រមសន្តិភាពសកល]]|| [[វិទ្យាស្ថានសេដ្ឋកិច្ចវិទ្យានិងសន្តិភាព]] (២០១២)|| ១០៨ ក្នុង​ចំណោម ១៤២|| ៦៨,៣% |- | [[អង្គការសហប្រជាជាតិ|សហប្រជាជាតិ]]|| [[លិបិក្រមការអប់រំ]](២០១២)|| ១៣២ ក្នុង​ចំណោម ១៧៩|| ៧៣,៧% |} == ភូមិសាស្ត្រ == '''{{Main|ភូមិសាស្ត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Dongrakfrommawidaeng1.jpg|thumb|300px|left|[[ជួរភ្នំដងរែក|ភ្នំដងរែក]]នៅភាគខាងជើងកម្ពុជា]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|thumb|right|ទឹកធ្លាក់នៅ[[ភ្នំគូលែន]]]] ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទីតាំងស្ថិតនៅភូមិភាគ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ខាងត្បូង[[ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]]។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាប្រទេសទី៨ បើគិតពីផ្ទៃដី ១៨១០៣៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១០​។ ទីតាំងភូមិសាស្ដ្រនេះ បានផ្តល់នូវទំនាក់ទំនង យ៉ាងងាយស្រួល ក្នុងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍ ជាមួយប្រទេសជិតខាងនិង លើពិភពលោក។ កម្ពុជាមានក្រឡាផ្ទៃ ១៨១០៣៥ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) (៦៩៨៩៨&nbsp;ម៉ាយ&nbsp;ការ៉េ) និងសណ្ដូកទាំងមូលចូលក្នុងតំបន់និវត្តន៍ រវាងរយៈទទឹង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១០|ជ១០°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|១៥°]] និងរយៈបណ្ដោយ[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០២|ក១០២°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១០៨|១០៨°]]។ [[កូអរដោនេ]][[ភូមិសាស្ដ្រ]]នេះ បញ្ជាក់ឲ្យឃើញច្បាស់ថា ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិច គឺ ក្តៅហើយសើម ម្យ៉ាងទៀត ស្ថិតនៅក្នុង តំបន់[[អាស៊ីមូសុង]]គឺ សម្បូរភ្លៀង ដែលជាតំបន់មាន លក្ខណៈល្អប្រសើរ ដល់ការលូតលាស់នៃរុក្ខជាតិ និងដំណាំគ្រប់ប្រភេទ។ ដោយយោងទៅលើលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះហើយ បានធ្វើឲ្យប្រទេសយើង មានលក្ខណៈល្អក្នុងការអភិវឌ្ឍលើ វិស័យទេសចរណ៍ជាតិ ព្រោះជាតំបន់ទទួលឥទ្ធិពលក្តៅស្ទើរពេញមួយឆ្នាំ។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនទល់នឹងថៃនៅភាគខាងជើងនិងខាងលិច ៨០០ គ.ម និងលាវនៅភាគខាងកើតឆៀងខាងជើង ៥៤១ គ.ម និង [[វៀតណាម]]នៅភាគខាងកើត និងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង ១២២៨ គ.ម។ វាមានខ្សែច្រាំងសមុទ្រ ៤៤៣ សហាតិមាត្រ (គីឡូម៉ែត្រ) (២៧៥&nbsp;ម៉ាយ) តាមបណ្ដោយ[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ # '''ព្រំប្រទល់ប្រទេស៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ប្រវែង ២៦០០ គ.ម គឺព្រំប្រទល់ដីគោក ៥ភាគ៦ និង [[ឆ្នេរសមុទ្រ]]មាន ១ភាគ៦។ ## '''ព្រំប្រទល់ដីគោក៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានព្រំប្រទល់ ខាងជើងជាប់[[លាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតលាវ]] ខាងកើតនិងភាគខាងត្បូងជាប់ជាមួយ សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម និង ខាងលិចជាមួយព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលសុទ្ធជាប្រទេស បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង ធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការខាង នយោបាយ និងអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ។ ## '''ព្រំប្រទល់សមុទ្រ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទីតាំងជាប់សមុទ្រ ដោយមានឆ្នេរ ៤៤០ គីឡូម៉ែត្រ ជាយទ្វីបទូលាយ និង សមុទ្រត្រូពិច ជម្រៅមធ្យមសម្បូរជលផល គ្រប់បែបយ៉ាង ងាយស្រួលដល់ការធ្វីអាជីវកម្មនេសាទសមុទ្រ ចិញ្ចឹមសត្វសមុទ្រ និង ជាកន្លែងទេសចរណ៍ដ៏ល្អប្រណិត លាយឡំជាមួយខ្សាច់ពណ៌ស ប្រកបដោយ ខ្យល់អាកាសបរិសុទ្ធ។ # '''ទ្រង់ទ្រាយ និង​ទំហំ៖''' ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានទំហំ ១៨១០៣៥ គ.ម^២ មានរាងចតុពហុកោណស្ទើរជ្រុង ដែលមានចំណុចកណ្តាលនៅ [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ដោយមានប្រវែងពី ជើងទៅត្បូង ​៤៤០ គ.ម ពីលិចទៅកើត ៥៦០ គ.ម ។ ទំហំទ្រង់ទ្រាយនេះពុំបង្កើតឲ្យមានការលំបាក ដល់ការអភិវឌ្ឍ លើវិស័យទេសចរណ៍ទេ ជាពិសេសគឺមាន ភាពងាយស្រួលក្នុងការធ្វើដំណើររបស់ភ្ញៀវទេសចរណ៍។ ក្រៅពីនេះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពុំដែលបានទទួលនូវ[[គ្រោះធម្មជាតិ]]ធំៗ ណាមួយទេ ដូចជា [[បន្ទុះភ្នំភ្លើង]] ការ[[រញ្ជួយដី]]។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រទេសយើង ស្ថិតនៅក្រៅ[[មណ្ឌលខ្យល់ព្យុះ]]ទៀតផង។ ទេសភាពកម្ពុជាត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈដោយវាលទំនាបកណ្ដាលដែលព័ទ្ធជុំវិញដោយដីខ្ពស់ និងភ្នំទាបៗនិងរួមមាន[[បឹងទន្លេសាប]] និងការលាតសន្ធឹងនៃ[[ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]ខ្ពស់ៗ។ ការលាតសន្ធឹងទៅខាងក្រៅចាប់ពីតំបន់កណ្ដាលនេះគឺជាវាលទំនាបចន្លោះៗ ដែលមានព្រៃឈើស្ដើង និងកើនកម្ពស់ឡើងចាប់ពីប្រហែល ២០០ មាត្រ លើកម្រិតទឹកសមុទ្រ។ ទៅខាងជើងវាលទំនាបកម្ពុជាទល់នឹងចំណោតថ្មភក់ ដែលបង្កើតនូវចំណោតថ្មទល់មុខគ្នាទៅភាគខាងត្បូងដែលសន្ធឹងច្រើនជាង ៣២០ សហាតិមាត្រ ( គីឡូម៉ែត្រ) ចាប់ពីខាងលិចទៅខាងកើត និងងើបឡើងទល់ទៅលើវាលទំនាបដល់កម្ពស់ពី ១៨០ ទៅ ៥៥០ មាត្រ (ម៉ែត្រ)។ ចំណោតនេះកំណត់នូវព្រំដែនខាងត្បូងនៃ[[ជួរភ្នំដងរែក]]។ លំហូរទៅខាងត្បូងឆ្លងកាត់តំបន់ខាងកើតប្រទេសនេះគឺទន្លេមេគង្គ ដែលមានប្រភពមកពី[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] ជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់ហូរកាត់ [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តកណ្តាល]] និង [[ខេត្តព្រៃវែង]] មកបំពេញឱ្យ [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]] ដែលជាប្រភព [[មច្ឆា]]ជាតិមិនចេះរីងស្ងួតរបស់កម្ពុជាដែលប្រជាជនកម្ពុជាពឹងផ្អែកសម្រាប់ទទួលទាននឹងប្រកបរបរ​អាជីវកម្មដើម្បីជួយផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ។ ភាគខាងកើតនៃមេគង្គ វាលទំនាបចន្លោះៗផុសឡើងបន្តិចម្ដងៗជាមួយដែនដីខ្ពស់ភាគខាងកើត ជាតំបន់ដែលសម្បូរដោយព្រៃភ្នំនិងខ្ពង់រាបខ្ពស់ៗដែលលាតចូលទៅក្នុងប្រទេសលាវ និងវៀតណាម។ ៧៥% នៃផ្ទៃដីស្ថិត នៅរយៈកំពស់តិចជាង ១០០ ម លើនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ​ លើកលែងតែប្រជុំភ្នំក្រវាញ (រយៈកំពស់ខ្ពស់ជាងគេ ១៨១៣ ម) និងប្រជុំភ្នំដំរី (៥០០- ១០០ ម) ក៏ដូចជាតំបន់ខ្ពង់រាបខាងជើងនៃ ជួរភ្នំដងរែក (ជាមធ្យម ៥០០ ម) តាមបណ្តោយពំ្រដែនជាប់តំបន់ឦសានប្រទេសថៃ។ នៅភាគខាងលិចឆៀងខាងត្បូង បណ្ដុំដែនដីលើពីរផ្សេងគ្នានៃកម្ពុជា គឺ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] និង[[ភ្នំដំរី|ជួរភ្នំដំរី]] បង្កើតតំបន់ដែនដីខ្ពស់មួយផ្សេងទៀតដែលគ្របដណ្ដប់ភាគច្រើននៃតំបន់ដែនដីរវាងបឹងទន្លេសាប និង[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ ក្នុងតំបន់ដាច់ស្រយាលនិងគ្មានមនុស្សនៅដ៏ធំនេះ [[ភ្នំឱរ៉ាល់]] គឺជាកំពូលភ្នំខ្ពស់បំផុតរបស់កម្ពុជា ងើបឡើងដល់កម្ពស់ ១៨១៣ មាត្រ រឺ ម៉ែត្រ។ តំបន់ច្រាំងសមុទ្រភាគខាងត្បូងដែលជាប់នឹងឈូងសមុទ្រថៃគឺជាចម្រៀកដែនដីខ្ពស់ចង្អៀតមួយ ដែលបានគ្របដណ្ដប់ដោយព្រៃឈើដ៏ច្រើននិងមានមនុស្សរស់នៅរាយប៉ាយ ដែលនៅឃ្លាតឆ្ងាយពីវាលទំនាបកណ្ដាលតាមដែនដីខ្ពស់ៗនៅខាងលិចឆៀងខាងត្បូង។ ភូមិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជាមានរាងជាបាតខ្ទះ លក្ខណៈពិសេសភូមិសាស្ត្រប្លែកបំផុតគឺជំនន់នៃបឹងទន្លេសាប ដែលវាស់ទៅប្រហែល ២៥៩០ សហាតិមាត្រការ៉េ (គីឡូម៉ែត្រការ៉េ) កំឡុងរដូវប្រាំង និងរីកឡើងប្រហែល ២៤៦០៥ សហាតិមាត្រការ៉េ រឺ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ កំឡុងរដូវវស្សា។ នេះបាននាំឱ្យមានមនុស្សរស់នៅដ៏ច្រើននៅវាលទំនាប ដែលត្រូវទុកសម្រាប់ការដាំដុះស្រូវឡើងទឹក ជាដែនដីបេះដូងនៃកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃតំបន់នេះត្រូវបានគេកំណត់ជាតំបន់អភិរក្ស[[កម្មវិធីមនុស្សនិងជីវមណ្ឌល|ជីវមណ្ឌល]]។ 3. ''' សណ្ឋានដី៖''' ដោយយោងទៅតាមលក្ខណៈទូទៅនៃ [[សណ្ឋានដី]]នៃ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា មានផ្ទៃផតកណ្តាល ជា[[ទំនាប]] ហើយព័ទ្ធជុំវិញដោយភ្នំ និង[[ខ្ពង់រាប]] និង ទិសនិរតីជាតំបន់[[ឈូងសមុទ្រ]]។ ម៉្យាងទៀត ដោយយោងទៅតាម គោលការអភិវឌ្ឍន៍ តំបន់ទេសចរណ៍ គេបានចែកប្រទេសកម្ពុជា ជា៤ ផ្នែកធំៗ គឺ៖ ## '''តំបន់វាលរាប៖''' [[តំបន់វាលរាប]] មានក្រលាផ្ទៃ ២៥០៦៩ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៥៨៩៨៣០៥ នាក់ និង​ ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជនក្នុងតំបន់នេះគឺ ២៣៥ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមាន[[ស្រុក]]-[[ក្រុង]]-[[ខណ្ឌ]] ចំនួន៦៣ [[ឃុំ]]-[[សង្កាត់]] ចំនួន ៧០០ និងភូមិចំនួន ៦៤១៤។ តំបន់នេះ រួមមាន រាជធានី[[ភ្នំពេញ]] [[ខេត្តកណ្តាល]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[ខេត្តស្វាយរៀង]] [[ខេត្តព្រៃវែង]] និង [[ខេត្តតាកែវ]] ។ តំបន់វាលរាប ជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅចម្រុះ ច្រើន[[ជាតិសាសន៍]] ក្រៅពីខ្មែរ មានជនជាតិ[[ចិន]] [[វៀតណាម]] [[ចាម]] [[ថៃ]] [[ឡាវ]] និង​ ក្រុម[[ជនជាតិស្បែកស]]ដែលមានតិចតួច។ ចំនែក[[ជនជាតិភាគតិច]] មានរស់នៅក្នុងស្រុក ពញាក្រែក មេមត់ ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម ជនជាតិទាំងនោះ​ រួមមានជនជាតិ[[កួយ]] និង [[ស្ទៀង]]។ ## '''តំបន់បឹងទន្លេសាប៖''' [[តំបន់បឹងទន្លេសាប]] មាន[[ក្រលាផ្ទៃ]] ៦៧៦៦៨ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅសរុប ៣៥០៥៤៤៨ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ៥៧ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ៦០ ឃុំ-សង្កាត់ ៤៨៨ [[ភូមិ]]ចំនួន ៤០៤១ ។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]] [[ខេត្តប៉ៃលិន]] [[ខេត្តពោធិសាត់]] និង​ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ។ នៅតំបន់បឹងទន្លេសាប ក្រៅពីជនជាតិភាគតិច ដែលរស់នៅតាមតំបន់ភ្នំ ដូចជា [[ស្អួច]] [[ស្ទៀង]] និង​ សំរែ ជាដើម។ ## '''តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ៖''' តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រមានក្រលាផ្ទៃ ១៧២៣៧ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ៨៤៤៨៦១ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន ៤៩ នាក់ ក្នុង ១ គ.ម^២(ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌ ចំនួន ២១ ឃុំ-សង្កាត់ ចំនួន ១៥២ និងភូមិចំនួន ៧០៥។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្តកំពត]] [[ខេត្តកោះកុង]] [[ខេត្តកែប]]។ ខេត្តទាំង ៤ នេះ មានទីតាំងជាប់នឹងសមុទ្រកម្ពុជា ដែលមានប្រវែង ៤៤០ គ.ម។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា គឺត្រូវបានកំណត់យក [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] ជាចំនុចកណ្តាល ដែលមានចំងាចម្ងាយ ២៣២ គ.ម ពីរាជធានី[[ភ្នំពេញ]]។ នៅតំបន់នេះគេសង្កេតឃើញ មានជនជាតិខ្មែរចំនួន ៨០% ក្រៅពីនេះ មានជនជាតិ ឥស្លាម វៀតណាម ចិន ថៃ និង ជនជាតិភាគតិចដូចជា ជនជាតិស្អួច។ ប្រជាជនភាគច្រើន មានជីវភាពធូធារក្នុងការប្រកបរបរ [[កសិកម្ម]] និង [[នេសាទ]]។ នៅតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ សណ្ឋានដីមានលក្ខណៈ ជាខ្ពង់រាប​ វាលរាប និង ឆ្នេរសមុទ្រ និង ឈូងសមុទ្រ។ ដីតំបន់នេះមានលក្ខណៈជាដីខ្សាច់ច្រើន។ តំបន់នេះអាចប្រកបរបរដាំ ដំណាំដូងប្រេង កៅស៊ូ ដូង ម្រេច ទុរេន។ល។ ជាពិសេស តំបន់នេះសម្បូរ ទៅដោយ ដើម[[កោងកាង]]ជាច្រើនប្រភេទ។ ក្រៅពីលក្ខណៈ ទាំងអស់នេះ គេសង្កេតឃើញមាន[[កោះ]]ចំនួន ៦០។ ក្នុងនោះ នៅ [[ខេត្តកោះកុង]] មាន ២៣ [[ខេត្តកំពត]] មាន២ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] មាន២២ និង[[ខេត្តកែប]]មាន ១៣។ ក្នុងចំណោម ប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រសរុប ៤៤០ គ.ម ខេត្តកោះកុង មានប្រវែង ២៣៧ គ.ម ខេត្តកំពត មានប្រវែង ៦៧គ.ម ក្រុងព្រះសីហនុ មានប្រវែង ១១០គ.ម និង ក្រុងកែប មានប្រវែង ២៦ គ.ម ។ ឈូងសមុទ្រកម្ពុជាមាន ជម្រៅពុំសូវជ្រៅប៉ុន្មានទេ ហើយមានបាតរាវស្មើ។ ជម្រៅទឹកជាមធ្យម ៥០ ម៉ែត្រ ជម្រៅគិតជា អតិបរមាមិនលើស​ពី ៨១ ម៉ែត្រ ទេ។ ឈូងសមុទ្រនេះ ខណ្ឌប្រទេសកម្ពុជា ជាពីរ[[ឧបទ្វីបម៉ាឡាកា]] ។ [[តំបន់ឆ្នេរ]] មានផ្ទៃដី ១៧២៣៧ គ.ម^២ ខេត្តកែបមាន ៣៣៦ គ.ម^២ ខេត្តកំពតមាន ៤៨៧៣ គ.ម^២ និង ខេត្តកោះកុង មាន ១១១៦០ គ.ម^២ ។ ## '''[[តំបន់ភ្នំ]] និង ខ្ពង់រាប៖''' តំបន់ភ្នំ និង ខ្ពង់រាបមានក្រលាផ្ទៃ ៦៨០៦១ គ.ម^២ មានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១១៨៩០៤២ នាក់ និង ដង់ស៊ីតេប្រជាជន ១៧ គ.ម^២ (ជំរឿនឆ្នាំ ១៩៩៨) ដែលក្នុងនោះមានស្រុក-ក្រុង-ខណ្ឌចំនួន ៣៩ ឃុំ-សង្កាត់ចំនួន ២៨៣ និងភូមិចំនួន ២២៤៦។ តំបន់នេះរួមមាន [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] [[ខេត្តក្រចេះ]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] [[ខេត្តរតនគិរី]] និង[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]]។ ប្រជាជនដែលមាននៅក្នុងតំបន់ខ្ពង់រាប និង​ភ្នំ ក្រៅពីជនជាតិខ្មែរ លាវ ចិន ថៃ វៀតណាម នៅមាន ជនជាតិភាគតិចមានចំនួន ១៨ក្រុមទៀតៈ ជនជាតិ [[ព្នង]] [[ស្ទៀង]] [[ក្រោល]] [[រអួង]] [[ទំពូន]] [[ថ្មូន]] [[ប្រ៊ូវ]] [[ស្មិល]] [[គួយ]] [[អានោង]] [[ចារាយ]] [[គ្រឹង]] [[រដែរ]] [[ខា]] [[ស្អួច]] [[កាចក់]] [[កាវ៉ែត]] និង [[លុន]]។ ក្នុងចំណោម ជនជាតិទាំងអស់នោះ ជនជាតិព្នងមានចំនួន ច្រើនជាងគេ គឺ ៤៥% នៃជនជាតិទាំងអស់។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់ទីតាំងភូមិសាស្រ្ត និង លក្ខណៈទូទៅ ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> === អាកាសធាតុ === '''{{Main|អាកាសធាតុកម្ពុជា}}''' [[File:Malaysian Sun Bear.jpg|thumb|200px|right|ខ្លាឃ្មុំព្រះអាទិត្យ]] អាកាសធាតុកម្ពុជា ក៏ដូចជានៅទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែរ ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយខ្យល់[[មូសុង]] ដែលគេស្គាល់ថាក្ដៅហើយសើមនៅតំបន់និវត្តន៍ ពីព្រោះតែភាពដោយឡែកគ្នានៃរដូវកាលដែលបានកត់សម្គាល់ខុសគ្នា។ កម្ពុជាមានសីតុណ្ហភាពរវាងពី {{convert|21|to|35|°C|°F|1}} និងមានលំអានជាមូសុងនិវត្តន៍។ មូសុងនិរតីបក់ចូលទៅដីគោកដែលនាំមកនូវខ្យល់ផ្ទុកដោយសំណើមពី[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]និង​[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]ចាប់ពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា។ មូសុងឦសាននាំមកនូវរដូវប្រាំង ដែលបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មីនា។ ប្រទេសនេះឆ្លងកាត់ការធ្លាក់ភ្លៀងយ៉ាងច្រើនបំផុតចាប់ពីខែ កញ្ញា ដល់ខែ តុលា ជាមួយកំឡុងរដូវប្រាំងដែលផ្ដើមឡើងចាប់ពីខែ មករា ដល់​ខែ កុម្ភៈ។ សីតុណ្ហភាពមធ្យមអតិបរមា គឺចន្លោះពី ២៥,៥ អង្សាសេ ទៅ ២៩,៥ អង្សាសេ(ក្តៅជាងគេ គឺ[[ខែមេសា]]) និងសីតុណ្ហភាពមធ្យមអប្បបរមា គឺនៅចន្លោះ ពី ២៤ អង្សាសេ ទៅ ២៦,៥ អង្សាសេ (ត្រជាក់ជាងគេនៅ[[ខែធ្នូ]])។ សីតុណ្ហភាពនេះ មានការប្រែប្រួលខ្លះ ទៅតាមតំបន់ ដូចជា នៅតំបន់ភ្នំ និងខ្ពង់រាប (ភ្នំបូកគោ សីតុណ្ហភាពមធ្យមគឺ ២០ អង្សាសេ)។ កម្ពុជាមានរដូវពីរផ្សេងគ្នា។ រដូវវស្សា ដែលចាប់ផ្ដើមពីខែ ឧសភា ដល់ខែ តុលា អាចឃើញថាសីតុណ្ហភាពធ្លាក់ចុះដល់{{convert|22|°C|1}}និងត្រូវបាននាំមកជាទូទៅជាមួយភាពសើមខ្ពស់។ រដូវប្រាំងបន្តចាប់ពីខែ វិច្ឆិកា ដល់ខែ មេសា នៅពេលនោះសីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងរហូតដល់{{convert|40|°C}}ក្បែរខែ មេសា។ ទឹកជំនន់ដ៏មហន្តរាយបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ ២០០១ និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ ២០០២ ដែលកម្រិតទឹកជំនន់ខ្លះស្ទើរតែរាល់ឆ្នាំ។ យោងតាមប្រភពពី គេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com អាកាសធាតុ ប្រទេសកម្ពុជា នៅទី[[ក្រុង ភ្នំពេញ]] បង្ហាញដូចតារាង ខាងក្រោម]</ref>អាកាសធាតុនៅទី[[រាជធានីភ្នំពេញ]] តាមប្រភពពីគេហទំព័រ <ref>[http://www.weather.com] </ref>៖ {{អាកាសធាតុប្រទេសកម្ពុជា}} ===បរិស្ថានវិទ្យា=== '''{{Main|ជីវិតសត្វព្រៃកម្ពុជា}}''' [[File:Macaques dans le parc dAngkor Vat (6931909635).jpg|thumb|[[ស្វា]]នៅ[[អង្គរ]]]] កម្ពុជាមានរុក្ខជាតិនិងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទប្លែកៗ។ មាន[[ថនិកសត្វ]] ២១២ ប្រភេទ បក្សី ៥៣៦ ប្រភេទ [[ល្មូន]] ២៤០ ប្រភេទ និងត្រីទឹកសាប ៣៥០ ប្រភេទ (បរិវេណបឹងទន្លេសាប) និងត្រីសមុទ្រ ៤៣៥ ប្រភេទ។ ភាគច្រើននៃជីវៈចម្រុះមាននៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប់និងជីវមណ្ឌលជុំវិញ។<ref>[https://web.archive.org/web/20110728131701/http://www.tsbr-ed.org/english/online_catalogue/textual_detail.asp?ref=141 Tonle Sap Biosphere Reserve: perspective 2000], Mekong River Commission (MRC), 1 March 2003.</ref> [[ទីបម្រុងជីវៈចម្រុះបឹងទន្លេសាប]]គឺជាបាតុភូតបរិស្ថានវិទ្យាតែមួយនៅជុំវិញបឹងទន្លេសាប។ វាព័ទ្ធជុំវិញបឹងនិងខេត្តទាំងប្រាំបួន: [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] [[ប៉ៃលិន]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] និង[[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]]។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ បឹងត្រូវបានដាក់ចូលដោយជោគជ័យជាទីបម្រុង[[ជីវមណ្ឌល]][[យូណេស្កូ]]។<ref>[http://www.unesco.org/mab/doc/brs/BRlist2008.pdf Complete list of biosphere reserves]. Publication Date: 3 November 2008, retrieved from UNESCO website, 29 December 2008.</ref> ទីជម្រកសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមានព្រៃប្រាំងនៃ[[ខេត្តមណ្ឌលគីរី]] និង [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] និងបរិស្ថានប្រព័ន្ធ[[ជួរភ្នំក្រវាញ]] ដែលរួមមាន[[ឧទ្យានជាតិមុនីវង្យបូកគោ|ឧទ្យានជាតិបូកគោ]] [[ឧទ្យានជាតិបុទុមសាគរ|ឧទ្យានជាតិបទុមសាគរ]] និង ភ្នំឱរ៉ាល់ និងដែនជម្រកសត្វព្រៃភ្នំសំកុស។ [[មូលនិធិទូទាំងពិភពលោកដើម្បីធម្មជាតិ]]ទទួលស្គាល់[[បរិស្ថានតំបន់លើគោក]]ផ្សេងប្រាំមួយនៅកម្ពុជា – [[ព្រៃទឹកភ្លៀងជួរភ្នំក្រវាញ]] [[ព្រៃប្រាំងឥណ្ឌូចិនភាគកណ្ដាល]] [[ព្រៃប្រាំងខៀវស្រងាត់ឥណ្ឌូចិនភាគអាគ្នេយ៍]] [[ព្រៃទឹកភ្លៀងភ្នំអណ្ណាមខាងត្បូង]] [[ព្រៃរនាមបឹងទន្លេសាប]] និង[[ព្រៃរនាមវាលភក់បឹងទន្លេសាប-មេគង្គ]]។<ref>Eric Wikramanayake, Eric Dinerstein, Colby J. Loucks ''et al.'' (2002). Terrestrial Ecoregions of the Indo-Pacific: a Conservation Assessment. Island Press; Washington, DC, ISBN 1559639237.</ref> អត្រានៃ[[ការកាប់ព្រៃឈើនៅកម្ពុជា]]គឺអត្រាមួយខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងពិភពលោក។ ព្រៃកាលពីមុនរបស់កម្ពុជាគ្របដណ្ដប់ចាប់ពីជាង ៧០% ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩ បានធ្លាក់មកត្រឹមតែ ៣,១% នៅឆ្នាំ ២០០៧។ ជាសរុប កម្ពុជាបានបាត់បង់ {{convert|25000|km2|sqmi|-2}} នៃព្រៃរវាងឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០៥—{{convert|3340|km2|sqmi|0|abbr=on}} ដែលក្នុងនោះធ្លាប់ជាព្រៃកាលពីមុន។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៧ ព្រៃឈើតិចជាង {{convert|3220|km2|sqmi|0|abbr=on}} នៃព្រៃកាលពីមុនៗនៅសល់រួមជាមួយផលវិបាកនេះ [[ភាពគង់វង្ស]]នៃដែនជម្រកព្រៃឈើអនាគតនៅកម្ពុជាគឺស្ថិតនៅក្រោមការគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយពួកអ្នកកាប់ព្រៃខុសច្បាប់កំពុងតែរកចំណូលបាន។<ref>{{cite web |url=http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |title=ការកាប់ឈើគំរាមកំហែងឱ្យមានសោកនាដកម្មនៅកម្ពុជា – ស.ប. |publisher=Planet Ark |date=៦ មីនា ២០០៣ |accessdate=២៧ មិថុនា ២០១០ |archivedate=2013-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014012856/http://www.planetark.org/dailynewsstory.cfm/newsid/20049/story.htm |url-status=dead }}</ref> [[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|thumb|200px|right|[[ក្រៀលស្រៈ]]]] ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== '''{{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជា}}''' '''''រាជធានី''''' និង'''''ខេត្ត''''' នៃកម្ពុជាគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលថ្នាក់ដំបូង។ កម្ពុជាត្រូវបានបែងចែកទៅជា ២៥ [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត-រាជធានី]]។ ស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលកម្ពុជាថ្នាក់ទីពីរ។ តាមច្បាប់​ស្ដីពី​ការ​គ្រប់គ្រង​រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ ដែល​​រដ្ឋសភា​បាន​អនុម័ត ហើយព្រះមហាក្សត្របានទ្រង់ចេញព្រះរាជក្រម​ប្រកាស​ឱ្យ​ប្រើ កាលពី​ពេល​ថ្មី​ៗ ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បាន​ចែក​ជា​រាជធានី និង​ខេត្ត​។ រាជធានី​ចែក​ចេញ​ជា​ខណ្ឌ ខណ្ឌ​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ខេត្ត​ចែក​ចេញ​ជា ស្រុក និង​ក្រុង ដែល​ស្រុក​ចែក​ជា​ឃុំ និងសង្កាត់ ហើយ​ក្រុង​ចែក​ជា​សង្កាត់​។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ច្បាប់​នេះ មាន​ដូចជា ៖ # ផ្លាស់ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ក្រុង​ចំនួន​ ៣ មក​ជា​ខេត្ត​រួម​មាន ៖ [[ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ខេត្ត​កែប]] និង​[[ខេត្តប៉ៃលិន]]​។ # បង្កើត​ក្រុង​ថ្នាក់​ស្មើ​ស្រុក​ចំនួន ​៣ គឺ ៖ [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]​នៃ​[[ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ]] [[ក្រុងសួង]]​នៃ​[[ខេត្ត​កំពង់ចាម]] [[ក្រុងបាវិត]]​នៃ​[[ខេត្តស្វាយរៀង]]​។ # ធ្វើការ​ផ្លាស់ប្ដូរ​ទីរួមខេត្ត​មក​ជា​ក្រុង និង​បង្កើត​ស្រុក ខណ្ឌ​ថ្មី ព្រមទាំង​បង្កើត​ក្រុង​ដែល​បំបែក​ពី​ស្រុក ទីប្រជុំជន ខេត្ត​ចំនួន ​៥ ក្នុង​នោះ​មាន ៖ [[ស្រុករុក្ខគិរី]]​នៃ​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] ដែល​បំបែក​ពី​[[ស្រុកមោងឫស្សី]], [[ខណ្ឌសែនសុខ]]​នៃ​[[រាជធានី​ភ្នំពេញ]] ដែល​បំបែក​ចេញពី​[[ខណ្ឌឫស្សីកែវ]], [[ក្រុង​ព្រៃវែង]] បំបែក​ចេញ​ពី​[[ស្រុកកំពង់លាវ]]​នៃ​[[ខេត្តព្រៃវែង]] និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ព្រៃវែង ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ស្វាយអន្ទរ]]​នៃ​ខេត្ត​ព្រៃវែង​វិញ, [[ក្រុង​ក្រចេះ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ក្រចេះ និង​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ស្រុក​ក្រចេះ ទៅ​ជា[[​ស្រុកចិត្របុរី​]]នៃ​ខេត្ត​ក្រចេះ​វិញ, [[ក្រុង​ព្រះវិហារ]] បំបែក​ពី​ស្រុក​ត្បែងមានជ័យ​នៃ​[[ខេត្តព្រះវិហារ]] និង​[[ក្រុង​កំពត]] បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​មក​ពី​ស្រុក​កំពង់បាយ​នៃ​[[ខេត្ត​កំពត]] ហើយ​ស្រុក​កំពត​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា​[[ស្រុក​ទឹកឈូ]]​វិញ​។ បច្ចុប្បន្ននេះដូចជាមានថែមស្រុកថ្មីមួយទៀតនៅខេត្តព្រៃវែង គឺ[[ស្រុកពោធិរៀង]]។ #'''ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ''' ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​យោង​តាម​ព្រះ​រាជ​ក្រឹត្យ នស/រកត/១២០៣/១៤៤៥ ដែល​ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ​៣១ ខែ ​ធ្នូ ឆ្នាំ​ ២០១៣ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ចេញ​ប្រកាស​នៅ​ដើម​ខែ​ មករា ឆ្នាំ​ ២០១៤ ។ ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​កាត់​យក​ក្រុង​ចំនួន ១ និង​ស្រុក​ចំនួន ៦ ពី​ខេត្ត​[[កំពង់ចាម]]គឺ ក្រុង[[ក្រុងសួង|សួង]] ស្រុក​[[ស្រុកត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] ស្រុក[[ស្រុកអូររាំងឪ|​អូររាំងឪ]] ស្រុក[[ស្រុកក្រូចឆ្មារ|​ក្រូចឆ្មារ]] ស្រុក​[[ស្រុកតំបែរ|តំបែរ]] ស្រុក​[[ស្រុកពញាក្រែក|ពញាក្រែក]] និង​ស្រុក​[[ស្រុកមេមត់|មេមត់]] ។ <ref>ព្រះ​រាជក្រឹត្យ​លេខ នស/រកត/០២០៣/១៤៤៥, http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305041121/http://www.sithi.org/admin/upload/law/2014_01_09_RDE_New_Province_TbongKhmom.pdf |date=2016-03-05 }}</ref> ខេត្តត្រូវបានបែងចែកជាបន្តបន្ទាប់ទៅជា ១៥៩ ស្រុក ២៦ ក្រុង ៩ ខណ្ឌ ១៤១៧ ឃុំ និងសង្កាត់ ២០៤។ [[ស្រុក]] [[ក្រុង]] និង[[ខណ្ឌ]]ជាត្រឡប់ត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៅជា '''''ឃុំ''''' និង '''''សង្កាត់''''' ក្រៅពីស្រុកទៅ ក្រុង និងខណ្ឌបែងចែកជាបន្តមានតែសង្កាត់ទេគ្មាន[[ឃុំ]]ទេ បន្ទាប់មកឃុំនិង[[សង្កាត់]]បែងចែកទៀតជាភូមិ ហើយភូមិត្រូវបែងចែកជា[[ក្រុម]]ប៉ុន្តែមិនផ្លូវការទេ។ [[ឯកសារ:ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី.svg|alt=ផែនទីអតីត ២៤ ខេត្ត-រាជធានី|ស្តាំ|468x468ភីកសែល|ផែនទីប្រទេសកម្ពុជា ២៥ ខេត្ត-រាជធានី]] **** {| style="background:none;" cellspacing="2px" | {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:90%;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:20px;"| លេខ !! style="width:90px;"| ខេត្ត-រាជធានី !! style="width:90px;"| ធានី-ទីរួមខេត្ត !! style="width:85px;"| ផ្ទៃក្រឡា (គម^២)!! style="width:85px;"| ប្រជាជន |- | ១ || [[ខេត្តកណ្ដាល|កណ្ដាល]] || [[ក្រុងតាខ្មៅ|តាខ្មៅ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៨|| style="text-align:right"|១,២៦៥,៨០៥ |- | ២ || [[ខេត្តកែប|កែប]] || [[ក្រុងកែប|កែប]] || style="text-align:right"|៣៣៦|| style="text-align:right"|៤០,២០៨ |- | ៣ || [[ខេត្តកំពង់ចាម|កំពង់ចាម]] || [[ក្រុង​កំពង់ចាម|កំពង់ចាម]]|| style="text-align:right" |៩,៧៩៩|| style="text-align:right"|១,៦៨០,៦៩៤ |- | ៤ || [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || [[ក្រុងកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] || style="text-align:right"|៥,៥២១|| style="text-align:right"|៤៧២,៦១៦ |- | ៥ || [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] || [[ក្រុងកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]] ||style="text-align:right"|១៣,៨១៤|| style="text-align:right"|៧០៨,៣៩៨ |- | ៦ || [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ|កំពង់ស្ពឺ]] || [[ក្រុងច្បារមន|ច្បារមន]] || style="text-align:right"|៧០១៧|| style="text-align:right"|៧១៦,៥១៧ |- | ៧ || [[ខេត្តកំពត|កំពត]] || [[ក្រុងកំពត|កំពត]] || style="text-align:right"|៤៨៧៣|| style="text-align:right"|៥៨៥,១១០ |- | ៨ || [[ខេត្តកោះកុង|កោះកុង]] || [[ខេមរភូមិន្ទ (ក្រុង)|ខេមរភូមិន្ទ]]|| style="text-align:right" |១១,១៦០|| style="text-align:right"|១៣៩,៧២២ |- | ៩ || [[ខេត្តក្រចេះ|ក្រចេះ]] || [[ក្រចេះ (ក្រុង)|ក្រចេះ]]|| style="text-align:right" |១១,០៩៤|| style="text-align:right"|៣១៨,៥២៣ |- | ១០ || [[ខេត្តតាកែវ|តាកែវ]] || [[ក្រុងដូនកែវ|ដូនកែវ]] || style="text-align:right"|៣,៥៦៣|| style="text-align:right"|៨៤៣,៩៣១ |- | ១១ || [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ|បន្ទាយមានជ័យ]] || [[សិរីសោភ័ណ]] || style="text-align:right"|៦,៦៧៩|| style="text-align:right"|៦៧៨,០៣៣ |- | ១២ || [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] || [[បាត់ដំបង]] || style="text-align:right"|១១,៧០២|| style="text-align:right"|១,០៣៦,៥២៣ |- | ១៣ || [[ខេត្តប៉ៃលិន|ប៉ៃលិន]] || [[ប៉ៃលិន]] || style="text-align:right"|៨០៣|| style="text-align:right"|៧០,៤៨២ |- | ១៤ || [[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || [[ក្រុងពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] || style="text-align:right"|១២,៦៩២|| style="text-align:right"|៣៩៧,១០៧ |- | ១៥ || [[ខេត្តព្រៃវែង|ព្រៃវែង]] || [[ព្រៃវែង (ក្រុង)|ព្រៃវែង]]|| style="text-align:right" |៤,៨៨៣|| style="text-align:right"|៩៤៧,៣៥៧ |- | ១៦ || [[ខេត្តព្រះវិហារ|ព្រះវិហារ]] || [[ត្បែងមានជ័យ]]|| style="text-align:right" |១៣,៧៨៨|| style="text-align:right"|១៧០,៨៥២ |- | ១៧ || [[ខេត្តព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || [[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]] || style="text-align:right"|៨៦៨|| style="text-align:right"|១៩៩,៩០២ |- | ១៨ || [[ភ្នំពេញ]] || [[ភ្នំពេញ]] || style="text-align:right"|៧៥៨|| style="text-align:right"|២,២៣៤,៥៦៦ |- | ១៩ || [[ខេត្តមណ្ឌលគីរី|មណ្ឌលគីរី]] || [[ក្រុងសែនមនោរម្យ|សែនមនោរម្យ]] || style="text-align:right"|១៤,២៨៨|| style="text-align:right"|៦០,៨១១ |- | ២០ || [[ខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] || [[ក្រុងបានលុង|បានលុង]] || style="text-align:right"|១០,៧៨២|| style="text-align:right"|១៤៩,៩៩៧ |- | ២១ || [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] || [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] || style="text-align:right"|១០,២២៩|| style="text-align:right"|៨៩៦,៣០៩ |- | ២២ || [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || [[ក្រុងស្ទឹងត្រែង|ស្ទឹងត្រែង]] || style="text-align:right"|១១,០៩២|| style="text-align:right"|១១១,៧៣៤ |- | ២៣ || [[ខេត្តស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || [[ក្រុងស្វាយរៀង|ស្វាយរៀង]] || style="text-align:right"|២,៩៦៦|| style="text-align:right"|៤៨២,៧៨៥ |- | ២៤ || [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ|ឧត្តរមានជ័យ]] || [[ក្រុងសំរោង|សំរោង]] || style="text-align:right"|៦,១៥៨|| style="text-align:right"|១៨៥,៤៤៣ |- | ២៥ || [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]] || [[ក្រុងត្បូងឃ្មុំ|ត្បូងឃ្មុំ]]|| style="text-align:right"||| style="text-align:right"| |} |} == សេដ្ឋកិច្ច == '''{{Main|សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា|ផ្សារមូលបត្រកម្ពុជា}}''' [[File:Cambodia, Trends in the Human Development Index 1970-2010.png|thumb|left|កម្ពុជា ទំនោរក្នុងលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស១៩៧០-២០១០]] {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 320 | image1 = 1000 Cambodian Riels - 2016.jpg | image2 = | image3 = 50000 riel reverse.jpg | image4 = 20000 riel 2008 reverse.jpg | image5 = | footer = ក្រដាសប្រាក់ ''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាប្រើប្រាស់ប្រាក់ '''[[រៀល|រៀលកម្ពុជា]]''' ជារូបិយប័ណ្ណជាតិរបស់ខ្លួន។ ទោះបីជាមានការរីកចម្រើនថ្មីៗនេះក៏ដោយ ក៏សេដ្ឋកិច្ច​ប្រទេសកម្ពុជានៅតែរងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិល ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងអំពើពុករលួយ។ ចំណូលបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស តែនៅមានកម្រិត ទាបនៅឡើយបើប្រៀបធៀបជាមួយប្រទេសជិតខាងក្នុងតំបន់។ ​ដៃគូសេដ្ឋកិច្ចសំខាន់ៗ សម្រាប់ការនាំចេញរួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិច សិង្ហបុរី ជប៉ុន ថៃ ចិន ឥណ្ឌូណេស៊ី និង ម៉ាឡេស៊ី។ [[ឯកសារ:Skyline of Phnom Penh.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|ជើងមេឃនៃ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ជាមួយនឹងទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃ[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]] និង [[សារមន្ទីរជាតិ]] ។]] កម្ពុជាជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រជាជាតិដែលក្រីក្របំផុតលើ[[ពិភពលោក]]។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩​ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប របស់កម្ពុជា គឺ ៣១០០ លានដុល្លារ ដែលគិតក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ ២៧០ ដុល្លារ ពោលគឺស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមាន អត្រាទាបបំផុតក្នុងលោក។ មុនពេលធ្លាក់ចូលកុ្នងជម្លោះស៊ីវិលនាឆ្នាំ១៩៧០ កម្ពុជាខ្វះខាតនូវការរីកចម្រើនខាងឧស្សាហកម្ម ដោយសារកម្លាំងពលកម្មភាគច្រើនស្ថិតក្នុងវិស័យកសិកម្ម។ តែកម្ពុជាអាចទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងនូវស្បៀង[[អាហារ]] និងបាននាំចេញនូវផលិតផលស្រូវលើស ទៀតផង ទោះជា[[ទិន្នផល]]ទាប និងការប្រមូលផលបានតែមួយដងក្នុងមួយឆ្នាំក៏ដោយ ក៏កម្ពុជាបាននាំចេញជារៀងរាល់ឆ្នាំនូវ[[អង្ករ]]រាប់រយពាន់[[តោន]]ដែរ។ [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង|សង្រ្គាមស៊ីវិល]]ពីឆ្នាំ ១៩៧០- ១៩៧៥ របបខែ្មរក្រហមពីឆ្នាំ ១៩៧៥ - ១៩៧៩ និង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម]]ពីឆ្នាំ ១៩៧៨- ១៩៧៩ បានបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៧៤ កាលពីសម័យសង្រ្គាម អង្ករត្រូវបាននាំចូលពីខាងក្រៅ ផលិតផល[[ធញ្ញជាតិ]]របស់កម្ពុជា ពីមុនមានអំណោយផលដល់ការនាំចេញ ផលិតផល[[កៅស៊ូ]]ក៏បានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុក។ ភាពវឹកវរផៃ្ទក្នុងបាន ធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ [[ឧស្សាហកម្មកែច្នៃ]]របស់កម្ពុជា ដែលនៅកេ្មងខ្ចីនៅឡើយ និងបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធ[[ផ្លូវគោក]] និង[[ផ្លូវដែក]] ។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៥ របបថ្មី[[ខ្មែរក្រហម]]បានធ្វើ[[ជាតូបនីយកម្ម]] នូវរាល់មធ្យោបាយផលិតក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ លុយនិងកម្មសិទ្ធិឯកជនត្រូវបានលុបបំបាត់ ហើយកសិកម្មក៏ត្រូវធ្វើ[[សហករូបនីយកម្ម]] កម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ត្រូវបានបំលែងជារបស់មនុស្សមួយ ក្រុមដែលតំណាងអោយរដ្ឋ។ ផែនការ៤ឆ្នាំរបស់ខែ្មរក្រហម ដែលជាឯកសារមហាលោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ ដែលបានព្រាងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីការ ធ្វើស្រូវច្រើនរដូវ និងការពង្រីកអាយបានធំទូលាយនូវ[[ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត]]។ គម្រោងផែនការនេះ មានបំណងបង្កើនចំណូល ដែលបានមកពីការនាំចេញអង្ករនិងផលិតផលផេ្សងទៀត និងដើម្បីប្រើប្រាស់ចំណូល នេះក្នុងការទិញគឿ្រងចក្រ ដែលប្រើប្រាស់សម្រាប់បម្រើ ដល់វិស័យ[[ឧស្សាហូបនីយកម្ម]]នៅក្នុងប្រទេស។ គម្រោងផែនការ៤ឆ្នាំនេះ ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយពុំបានពិចារណាអោយបានស៊ីជម្រៅ និងត្រូវបានបង្ខំអោយអនុវត្តយ៉ាងឃោរឃៅ និងពុំទទួលបានជោគជ័យឡើយ។ ផលិតផលស្រូវកើនឡើងតិចតួច តែមានមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់បានស្លាប់រវាង ឆ្នាំ១៩៧៦-១៩៧៨ដោយកង្វះខាតចំណីអាហារ ធ្វើការហួសកម្លាំង និងជំងឺដង្កាត់​ដែលពុំបានយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលនិងពិនិត្យរោគវិនិច្ឆ័យខុស ពួកខែ្មរក្រហម បានប្រហារជីវិតមនុស្សរាប់រយពាន់នាក់ ដោយចោទពួកគេថាជា[[សត្រូវ]]របស់អង្គការ​។ អំពើឃោរឃៅ របស់របបខែ្មរ ក្រហមបានសម្លាប់ រង្គាលកម្លាំងពលកម្ម កម្ពុជាយ៉ាងច្រើន។ បន្ទាប់ពីរបបខែ្មរក្រហមត្រូវដួលរលំក្នុងដើមឆ្នាំ១៩៧៩មក រដ្ឋាភិបាលបានបើកទូលាយលើវិស័យកសិកម្ម ប្រជាជនកម្ពុជារាប់លាននាក់ បានប្រកបរបរការងារជាកសិករបែបគ្រួសារ។ ក្នុងអំឡុងពាក់កណា្តលទសវត្ស៩០​ទើបកម្ពុជាអាចមានផលិតផលអង្ករគ្រប់គ្រាន់ សម្រាប់ទ្រទ្រង់ខ្លួនឯងផងនិងចាប់ផ្តើមនាំចេញខ្លះផង​។ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រទេសបានកែលំអបន្តិចម្តងៗក្នុងឆ្នាំ៩០ ដោយមួយភាគធំផែ្អកលើជំនួយបរទេស។ តែវិស័យផេ្សងៗទៀតរបស់សេដ្ឋកិច្ចមិនទាន់បានរីកចម្រើននៅឡើយទេ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៥ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសទាំងមូលមានកម្រិតត្រឹមពី៤០-៥០ ភាគរយប៉ុណ្ណោះ បើបៀ្របធៀបទៅនឹងមុនឆ្នាំ១៩៧០ សម្រាប់អ្នកមកទស្សនានៅប្រទេសកម្ពុជា ភាពក្រីក្រត្រូវបានបិទបាំងដោយសារភាពរីកចម្រើនដែលគេមើលឃើញនៅ[[ភ្នំពេញ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖សេដ្ឋកិច្ច |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061620/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.economy.html |url-status=dead }}</ref> [[ឯកសារ:Phnom Penh train station.jpg|រូបភាពតូច|[[ធនាគារកាណាឌីយ៉ា|ប៉មOCIC]]​ ទីស្នាក់ការផ្សារមូលបត្រកម្ពុជាបណ្ដោះអាសន្ន ជាមួយ[[អគារវឌ្ឍនៈ កាពីតាល|អគារវឌ្ឍន]]ដែលធ្លាប់ជាអគារខ្ពស់បំផុតនៅ[[ភ្នំពេញ]] មើលពីស្ថានីយ៍រថភ្លើង ។]] នៅឆ្នាំ២០១១ ប្រាក់ចំណូលម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាក្នុងយុគភាពអំណាចការទិញគឺ២៤៧០$ និង១០៤០$ជាមធ្យមក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ។ ប្រាក់ចំណូលក្នុងម្នាក់ៗរបស់កម្ពុជាកំពុងកើនឡើងយ៉ាងលឿនប៉ុន្តែ[[ភាពក្រីក្រនិងអ.ក.រ.នៅកម្ពុជា|នៅទាប]]នៅឡើយ បើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃទៀតក្នុងតំបន់។ ក្រុមគ្រួសារជនបទភាគច្រើនបំផុតពឹងផ្អែកលើកសិកម្មនិងអនុវិស័យដែលទាក់ទងនឹងវិស័យនេះ។ ស្រូវអង្ករ ត្រី ឈើ កាត់ដេរ និងកៅស៊ូគឺជាទំនិញនាំចេញសំខាន់របស់កម្ពុជា។ [[វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ]] (វ.ស.ស.អ. រឺ IRRI) បានដាក់បញ្ចូលឡើងវិញច្រើនជាងវិវិធភាពស្រូវតាមបែបប្រពៃណី៧៥០ទៅក្នុងកម្ពុជាតាមរយៈធនាគារស្រូវរបស់ខ្លួននៅ[[ហ្វីលីពីន|ភ្វីលីពីន]]។<ref>Jahn 2006,[https://web.archive.org/web/20080819194125/http://www.irri.org/publications/today/pdfs/6-2/RiceToday%206-2.pdf 2007]</ref> វិវិធភាពទាំងនេះត្រូវបានប្រមូលនៅទសវត្ស១៩៦០។ [[ឯកសារ:SKYLINE.OF.PHNOM.PENH.OLYMPIC.jpg|រូបភាពតូច|220x220ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពការសាងសង់អគារថ្មីៗនៅរាជធានីភ្នំពេញ និងទីស្នាក់ការធនាគារមេគង្គ(ខាងឆ្វេង)។]] ផ្អែកលើអ្នកសេដ្ឋវិទូ ម.រ.អ.: [[កំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ]]សម្រាប់សម័យកាល២០០១-២០១០គឺមាន៧,៧%ធ្វើឱ្យប្រទេសនេះក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសកំពូលទាំងដប់របស់ពិភពលោកដែលមានកំណើនផសសជាមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ​ខ្ពស់បំផុត។ ទេសចរណ៍ធ្លាប់ជាឧស្សាហកម្មដែលមានកំណើនលឿនបំផុតរបស់កម្ពុជា ជាមួយនិងដំណល់ដែលកើនឡើងពី២១៩០០០ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ទៅជាង២លាននៅឆ្នាំ២០០៧។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ អតិផរណាធ្លាប់មាន១,៧%និងការនាំចេញ១,៦&nbsp;រយកោដិ$ស.រ.។ ចិនគឺជាប្រភពនៃ[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ចិនបានធ្វើផែនការចំណាយ៨&nbsp;រយកោដិ$ ក្នុងគម្រោងការ៣៦០ក្នុងប្រាំពីរខែដំបូងនៃឆ្នាំ២០១១។ ចិនក៏ជាប្រភពជំនួយបរទេសដ៏ធំបំផុតដែរ ដែលផ្ដល់ជំនួយប្រហែល៦០០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៧ និង២៦០&nbsp;លាន$នៅឆ្នាំ២០០៨។ ធនាគារជាតិកម្ពុជាគឺជាធនាគារកណ្ដាលនៃព្រះរាជាណាចក្រនេះហើយផ្ដល់ការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មលើវិស័យធនាគាររបស់ប្រទេស​និងទទួលខុសត្រូវតាមផ្នែកសម្រាប់ការបង្កើន[[វិនិយោគទុនផ្ទាល់បរទេស]]នៅក្នុងប្រទេស។ រវាងឆ្នាំ២០១០ និង ២០១២ ចំនួននៃធនាគារដែលបានធ្វើនិយ័តកម្មនិងស្ថាប័នចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុដែលបានកើនឡើងចាប់តាំងពី៣១អង្គភាពគ្របដណ្ដប់លើស្ថាប័ន៧០​ដោយឡែកៗគ្នាក្រោមបន្ទាត់កំណើនក្នុងវិស័យធនាគារនិងហិរញ្ញវត្ថុកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១២ ការិយាល័យឥណទានកម្ពុជាត្រូវបានបង្កើតឡើងជាមួយការត្រួតពិនិត្យនិយ័តកម្មដោយផ្ទាល់ដោយធនគារជាតិកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |url=http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |title=CBC's Mission |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613093221/http://www.creditbureaucambodia.com/about-us/credit-bureau-cambodiacom.html |url-status=dead }}</ref> ការិយាល័យឥណទានបង្កើនឡើងនូវតម្លាភាពនិងស្ថេរភាពនៅក្នុងវិស័យធនាគារកម្ពុជា ពេលនោះដែរ ធនាគារទាំងអស់និងក្រុមហ៊ុនចុល្ល-ហិរញ្ញវត្ថុបច្ចុប្បន្នតម្រូវតាមច្បាប់ឱ្យរាយការណ៍ភាពជាក់ស្ដែងនិងតួលេខទៀងទាត់ទាក់ទងនឹង​ការប្រព្រឹត្តទៅនូវកម្ចីក្នុងប្រទេស។ មួយក្នុងចំណោមការប្រឈមធំបំផុតរបស់កម្ពុជាជាក់ស្ដែងគឺប្រជាជនដែលមានវ័យចាស់ៗជាធម្មតាខ្វះការអប់រំ ជាពិសេសនៅទីជនបទ ដែលរងទុក្ខវេទនាពីកង្វះហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគោល។ ការភ័យខ្លាចអំពីស្ថេរភាពនយោបាយនិងអំពើពុករលួយក្នុងរដ្ឋាភិបាលបានបន្តុចបង្អាក់វិនិយោគទុនបរទេសនិងពន្យារជំនួយបរទេស ទោះបីមានជំនួយសំខាន់ៗពីពួកម្ចាស់អំណោយទ្វេភាគីនិងពហុភាគីក៏ដោយ។ ម្ចាស់អំណោយបានសន្យាផ្ដល់៥០៤&nbsp;លាន$ ដល់ប្រទេសនេះនៅឆ្នាំ២០០៤<ref name="CIACB">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html CIA FactBook.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |date=2010-12-29 }}. Retrieved September 9, 2006.</ref> កាលណោះ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]]តែឯងបានផ្ដល់៨៥០&nbsp;លាន$ជាកម្ចី ផ្ដល់ និងជំនួយបច្ចេកទេស។ <ref name=ADB>[http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp A Fact Sheet: Cambodia and ADB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404015954/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/CAM.asp |date=2007-04-04 }}, Asian Development Bank. Retrieved September 9, 2006.</ref> ===ទេសចរណ៍=== [[File:Baray rice paddies.jpg|thumb|200px|right|វាលស្រែនៅ[[ស្រុកបារាយណ៍|បារាយណ៍]] [[ខេត្តកំពង់ធំ|កំពង់ធំ]]]] [[File:Battambang Provinz 01.jpg|thumb|កសិករកំពុងច្រូតស្រូវនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]]] ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍គឺជាប្រភពធំបំផុតទីពីរនៃ[[រូបិយវត្ថុរឹង]]របស់ប្រទេសនេះបន្ទាប់ពីឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌ។<ref name="USDOS3"/> រវាងខែមករា និង ធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ ការមកដល់ពួកអ្នកទេសចរ២,០&nbsp;លាននាក់ ដែលមានកំណើន១៨,៥%លើសកាលពីពេលដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ២០០៦។ ភាគច្រើនបំផុត (៥១%) បានឆ្លងកាត់ខេត្ត[[សៀមរាប]] ក្រៅពីនោះ (៤៩%) ឆ្លងកាត់ភ្នំពេញនិងគោលដៅផ្សេងៗទៀត។<ref name="CAGOV">Ministry of Tourism. . Retrieved December 29, 2008.</ref> គោលដៅទេសចរណ៍ផ្សេងៗទៀត​រួមមាន[[ក្រុងព្រះសីហនុ]]នៅខាងកើតឆៀងខាងត្បូងដែលមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរជាទីពេញនិយមជាច្រើននិងតំបន់នេះស្ថិតនៅក្បែរ[[ក្រុងកំពត|កំពត]]និង[[កែប]]​រួមមាន​[[ស្ថានីយភ្នំបូកគោ]]។ ទេសចរបានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រាល់ឆ្នាំក្នុងពេលមានស្ថេរភាព បើប្រៀបធៀបចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោត[[អ៊ុនតាក់]]១៩៩៣ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ធ្លាប់មានទេសចរអន្តរជាតិ ១១៨ ១៨៣នាក់ និងនៅឆ្នាំ២០០៩មានទេសចរអន្តរជាតិចំនួន ២ ១៦១​ ៥៧៧នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2012-09-06 |archivedate=2011-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110304011512/http://www.cambodia-tourism.org/download/Cambodia_Touris_Statistics_2010.pdf |url-status=dead }}</ref> ភាគច្រើនបំផុតនៃពួកអ្នកទេសចរគឺជនជាតិ ជប៉ុន ចិន ភ្វីលីពីន អាមេរិក កូរ៉េខាងត្បូង និង បារាំង របាយការណ៍បាននិយាយ បន្ថែមថាឧស្សាហកម្មនេះបានរកប្រាក់ចំណូល ១៤០០&nbsp;លានដុល្លារស.រ.មួយភាគក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដោយគិតទៅស្ទើរតែដប់ភាគរយនៃផលិតផលជាតិសរុបរបស់ព្រះរាជាណាចក្រនេះ។<ref>[http://www.sokhahotels.com/ Sokha Hotels & Resorts | Official Site | Cambodia Hotels]. Sokhahotels.com. Retrieved on June 20, 2011.</ref> សារព័ត៌មានភាសាចិនជៀនហួប្រចាំថ្ងៃបានវាយតម្លៃជាផ្លូវការថាកម្ពុជានឹងមានដំណល់ទេសចរបរទេសបីលាននាក់នៅ​ឆ្នាំ២០១០និង​ប្រាំលាននាក់នៅឆ្នាំ២០១៥។ ទេសចរណ៍គឺជាឧស្សាហកម្មមួយក្នុងចំណោមឧស្សាហកម្មគោលដែលកើនឡើងបីដងរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រ អង្គរវត្ត នៅខេត្ត[[សៀមរាប]] ឆ្នេរសមុទ្រ នៅព្រះសីហនុ និងទីក្រុងរាជធានីភ្នំពេញគឺជាទីទាក់ទាញសំខាន់សម្រាប់ពួកទេសចរបរទេស។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2008-01/07/content_7377419.htm Foreign tourist arrivals in Cambodia to increase by 20% on annual basis _English_Xinhua]. News.xinhuanet.com (January 7, 2008). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ឧស្សាហកម្មវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍របស់កម្ពុជាប្រើមនុស្សភាគច្រើនដែលរស់នៅក្បែរទីកន្លែងចំណាប់អារម្មណ៍សំខាន់ៗ។ ជាក់ស្ដែង ចំនួនវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ដែលផលិតឡើងមិនគ្រប់គ្រាន់ទៅនឹងចំនួនទេសចរកើនឡើងឡើយ ហើយផលិតផលភាគច្រើនដែលលក់ទៅឱ្យពួកអ្នកទេសចរ នៅតាមទីផ្សារនានាត្រូវបានគេនាំចូលពី ចិន ថៃ និង វៀតណាម។<ref>{{cite web|url=http://www.aha-kh.com/ |title=សមាគមជនពិការអង្គស.ព.អ. &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Aha-kh.com |date= |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣}}</ref> វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍មួយចំនួនដែលផលិតក្នុងស្រុករួមមាន: * [[ក្រមា]] * ស្នាដៃដីដុត * សាប៊ូដុំ ទៀន គ្រឿងទេស <ref>{{cite web |url=http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |title=Senteur d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Senteursdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-05-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130504161246/http://www.senteursdangkor.com/html/en/our_products.php/ |url-status=dead }}</ref> * ចម្លាក់ឈើ គ្រឿងម្រ័ក្សណ៍ខ្មុក គ្រឿងលាបពណ៌ប្រាក់ <ref>{{cite web |url=http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |title=Artisan d'Angkor &#124; ស្ថានីយ៍ផ្លូវការ |publisher=Artisansdangkor.com |accessdate=១៥ មីនា ២០១៣ |archivedate=2013-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130301230616/http://www.artisansdangkor.com/shop/en/ |url-status=dead }}</ref> * ដបលាបថ្នាំមានច្រកស្រា-ស ===វប្បកម្ម=== {| class="wikitable" |- ! ការពិពណ៌នា !! ការស្ទាបស្ទង់!! ចំណាត់ថ្នាក់ !! ពិភពលោក |- | អ្នកផលិត[[ល្មុត]]កំពូលទាំង១០ (២០០៧) || [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ១០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) || ១,១៦០ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយពាន់) |- | អ្នកផលិត[[ស្រូវ]]កំពូលទាំង១២ (២០១០)|| [[អង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម]]|| ៨,២ (តោនរង្វាស់រង្វាល់មួយលាន)|| |- |} {{wide image|Buddhist monks in front of the Angkor Wat.jpg|600px|<center> ទិដ្ឋភាព[[អង្គរវត្ត]]នៅ[[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]]។ អង្គរវត្តសព្វថ្ងៃនេះគឺជាចំណាប់អារម្មណ៍ទេសចរដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជានិងក៏ត្រូវបានទៅលេងទស្សនាដោយពួក​អ្នកទេសចរជាច្រើនមកពីជុំវិញពិភពលោក។ </center>}} ==ប្រជាសាស្ត្រ== '''{{Main|ប្រជាសាស្ត្រកម្ពុជា|ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា|សាសនានៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Cambodia couple (10678542994).jpg|រូបភាពតូច|ប្ដីប្រពន្ធមួយគូនៅខេត្តកោះកុង]] ប្រជាពលរដ្ឋ ៨៥% ជាអ្នកធ្វើស្រែចម្ការ។ បើគិតមកដល់់ឆ្នាំ ២០០៧ ចំនួនប្រជាជនកម្ពុជា មានប្រហែល១៤ លាននាក់​(ភេទប្រុស ៦ ៣៤៨ ១១២ និងភេទស្រី ៦ ៧៥១ ៣៦០​)​ តាមរយៈជំរឿនប្រជារាស្រ្តនៅឆ្នាំ២០០០។ * ៩៥%គឺជាជាតិពន្ធុខ្មែរ។ * ​៥%គឺជាជាតិពន្ធុដទៃទៀតដូចជា ចិន យួន ចាម ...។ តាមការប៉ាន់ស្មានប្រជាជនប្រមាណ ៨៥% ទៅ៩០% រស់នៅទីជនបទ។ ដូចជានៅឆ្នាំ២០១០ កម្ពុជាមានប្រជាជន ១៤ ៨០៥ ៣៥៨នាក់តាមការប៉ាន់ស្មាន។ កៅសិបភាគរយនៃប្រជាជនកម្ពុជាមានដើមកំណើត[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]និងនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសនេះ។ ប្រជាជនរបស់កម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាតិចតួច។ ជនជាតិភាគតិចរបស់ប្រទេសនេះមានចំនួន៥% រួមមាន[[យួន]] (២ ២០០ ០០០នាក់) [[ចិនកម្ពុជា|ចិន]] (១ ១៨០ ០០០នាក់) [[ចាម]] (៣១៧ ០០០នាក់) ភូមា និង[[ខ្មែរលើ]] (៥៥០ ០០០នាក់)។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |title=ភ.ស.ក. – សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2010-12-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101229001224/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cb.html |url-status=dead }}</ref> {{failed verification|date=មិថុនា ២០១២}} អត្រាកំណើតរបស់ប្រទេសនេះគឺ២៥,៤ក្នុងចំណោម១០០០នាក់។ អត្រា[[កំណើនប្រជាជន]]របស់ប្រទេសគឺ១,៧០% គួរឱ្យកត់សំគាល់ខ្ពស់ជាងអត្រាប្រជាជននៅថៃ កូរ៉េខាងត្បូង និងឥណ្ឌា។<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |title=CIA – The World Factbook<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2018-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181013004443/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2054rank.html?countryName=Cambodia&countryCode=cb&regionCode=eas&rank=57#cb |url-status=dead }}</ref> សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងផលវិបាករបស់សង្គ្រាមនេះបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់គួរឱ្យកត់សំគាល់ដល់ប្រជាជនកម្ពុជា ប្រជាជន៥០%ទាំងនោះគឺជាក្មេងអាយុជាង២២ឆ្នាំ។ អត្រាស្ត្រីភេទមាន១,០៤ទល់នឹងបុរសភេទ កម្ពុជាមានអត្រាភេទល្អៀងទៅខាងស្ត្រីភេទដែលជាអត្រាច្រើនបំផុតក្នុងមហាអនុតំបន់មេគង្គ។<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html |title=ភ.ស.ក. សៀវភៅការពិតពិភពលោក |publisher=Cia.gov |accessdate=២១ធ្នូ ២០១០ |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016065003/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/fields/2018.html |url-status=dead }}</ref> ក្នុងអត្រាប្រជាជនកម្ពុជាជាង៦៥ អត្រាស្ត្រីភេទទល់នឹងបុរសភេទគឺ១,៦:១។<ref name="CIACB"/> ប្រជាជនកម្ពុជាបង្អាញនូវលក្ខណៈពិសេសសំខាន់ៗជាច្រើន។ ទី១ដោយសារការកើនឡើងពួកក្មេងៗយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ ចំនួនប្រជាជនវ័យកេ្មងមានយ៉ាងហោចណាស់ ពាក់កណ្តាលមានអាយុក្រោម១៨ឆ្នាំនៃអាយុសព្វថៃ្ងនេះ។ ទី២ សមាមាត្រចំនួននារីជាមួយប្រជាជនពេញវ័យគឺខ្ពស់ រហូតដល់ទៅ៥០%នៃប្រជាជន ដែលមានអាយុ១៨ឆ្នាំ ឬក៏ភាគច្រើនជាស្រ្តី។ ជាលទ្ធផលនៃសង្រ្គាមចំនួនសមាមាត្រ ខ្ពស់គួរសមនៃស្រ្តីនៅផ្ទះយ៉ាងហោចណាស់២៥% យោងទៅតាមយូនីសេហ្វ។ ប្រជាជនកម្ពុជា និង[[ឡាវ]] ត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានចំនួនតិច ប្រៀបទៅនឹងចំនួនប្រជាជនវៀតណាម និងថៃ និងតាមរយៈ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសតិចជាងគេ គឺតិចជាងខ្លាំងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ តំបន់ប្រជាជនរស់នៅយ៉ាងច្រើននៅក្នុង ប្រទេសកម្ពុជាមិនមានច្រើនដូចជាការប្រមូលផ្តុំនៃប្រជាជនដែលគេបានរក ឃើញនៅតាមដងទនេ្លក្រហម និងទនេ្លមេគង្គក្នុងប្រទេសវៀតណាមទេ។ ប្រជាជនកម្ពុជាមានចំនួន ១២ ៤៩១ ៥០១នាក់(ការប៉ាន់ស្មានក្នុងឆ្នាំ២០០១)។ ប្រជាជនកើនឡើងប្រហែលចំនួន២,៣% ក្នុងមួយឆ្នាំ ជាប្រទេសមួយ ដែលមាន អត្រាកំណើនខ្ពស់។ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនគឺ ៦៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅតាមតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ តំបន់ភ្នំនៃប្រទេស មានជំងឺគ្រុនចាញ់ដែលធ្វើអោយ ប្រជាជនរស់នៅតំបន់នោះមាន ចំនួនតិចហើយមិនមានទឹកគ្រប់គ្រាន់ នៅខេត្តភាគខាងជើង អំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ក្រោម របបឃោរឃៅខែ្មរក្រហម ទីក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាទាំងអស់គ្មានប្រជាជនរស់នៅ ហើយលំនៅដ្ឋានទាំងឡាយត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។<ref>{{Cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |title=រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖ប្រជាជនកម្ពុជា |access-date=2008-02-25 |archivedate=2008-02-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080217061630/http://www.cambodia.gov.kh/unisql2/egov/khmer/country.population.html |url-status=dead }}</ref> {{ទីក្រុងធំៗបំផុតកម្ពុជា}} ===ភាសា=== '''{{Main|ភាសាខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Khmer script in school.jpg | image2 = Lolei (5).JPG | image3 = Khmer inscription within the Angkor Wat.jpg | image4 = | image5 = | footer = ភាសាខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ផ្ទាំងរូបភាពសរសេរព្យញ្ជនៈអក្សរខ្មែរទាំង ៣៣ តួ នៅសាលាមួយក្នុងខេត្តបាត់ដំបង ។, សិលាចារឹកអក្សរខ្មែរ នៅ[[ប្រាសាទលលៃ]], សិលាចារឹកខ្មែរក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ភាសាខ្មែរគឺជាសមាជិកមួយនៃអំបូររង[[ខ្មែរ-មន]]នៃក្រុម[[ភាសាទក្សិណអាស៊ី]]។ បារាំង កាលពីមុនគឺជាភាសារបស់រដ្ឋាភិបាលនៅ[[ឥណ្ឌូចិន]] នៅតែត្រូវនិយាយដោយប្រជាជនខ្មែរដែលមានវ័យចំណាស់ភាគច្រើន។ ភាសាខែ្មរមានអ្នកប្រើចំនួនជាង ៩៥%ក្នុងចំណោមប្រជាជន។ រីឯភាសាបារាំងជាភាសាទី២ ក៏ត្រូវបានគេនិយាយផងដែរ តែភាគច្រើនចាស់ៗជាអ្នកប្រើប្រាស់។ បារាំងជាភាសាស្ពានមួយដើម្បីសិក្សានៅសាលានិងសាកលវិទ្យាល័យមួយចំនួនដែលត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិដោយរដ្ឋាភិបាលបារាំង។ [[បារាំងបែបខ្មែរ (ភាសាវិទ្យា)|បារាំងបែបខ្មែរ]] ជាភាសាដែលសេសសល់កាលពីអតីតអាណានិគមរបស់ប្រទេសនេះ ហើយក៏ជាគ្រាមភាសាមួយដែលត្រូវបានគេជួបប្រទះនៅកម្ពុជានិងជួនកាលបានប្រើប្រាស់នៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសនៅក្នុងតុលាការ។<ref>[http://news.xinhuanet.com/english2010/culture/2010-06/30/c_13377375.htm U.S. helps English program for poor Cambodian students]. News.xinhuanet.com (June 30, 2010). Retrieved on June 20, 2011.</ref> ក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សថ្មីៗនេះ ជនកម្ពុជាវ័យក្មេងៗភាគច្រើន ដែលពួកគេទាំងនោះនៅក្នុងថ្នាក់់ធុរកិច្ចពេញចិត្តការរៀនជាភាសាអង់គ្លេស។ ក្នុងទីក្រុងសំខាន់ៗនិងមជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍នានា អង់គ្លេសគឺត្រូវបាននិយាយយ៉ាងទូលំទូលាយនិងបានបង្រៀននៅក្នុងសាលាមួយចំនួនភាគច្រើនពីព្រោះដោយសារតែចំនួនដ៏ច្រើន​លើសលប់នៃពួកអ្នកទេសចរ​មកពីប្រទេសនានានិយាយភាសាអង់គ្លេស។ ទោះបីជាស្ថិតនៅឯជនបទយ៉ាងណាក៏ពិតមែនក្ដី ក៏ប្រជាជនវ័យក្មេងៗភាគច្រើនបំផុតយ៉ាងហោចណាស់ក៏ចេះនិយាយអង់គ្លេសតិចតួចដែរ ទំនងត្រូវបានបង្រៀនជាញឹកញយដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]នៅក្នុង[[វត្ត]]អារាមក្នុងតំបន់ ដែលជាកន្លែងក្មេងជាច្រើនត្រូវបានអប់រំបណ្ដុះបណ្ដាល។ ===សាសនា=== [[File:Monks at Angkor.jpg|250px|left|thumb|[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា។]] [[ឯកសារ:Cambodia 11th C - Buddha sheltered by naga IMG 9608 Museum of Asian Civilisation.jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|[[ព្រះពុទ្ធ]]កំពុងសមាធិប្រក់នាគនាសតវត្សទី១១។]] [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]]គឺជាសាសនាផ្លូវការរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានកាន់ដោយប្រជាជន៩៥%។ ប្រពៃណីពុទ្ធសាសនាថេរវាទរីកសាយភាយនិងរឹងមាំគ្រប់បណ្ដាខេត្តទាំងអស់ ដែលមានវត្តអារាមចំនួន៤៣៩២តាមការប៉ាន់ស្មានទូទាំងប្រទេសនេះ។<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148861.htm Cambodia<!-- Bot generated title -->]</ref> ជនជាតិខ្មែរមួយភាគធំគឺជាពុទ្ធសាសនិក និងមានសមាគមស្និទនឹងព្រះពុទ្ធសាសនា ប្រពៃណីវប្បធម៌ និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃជាច្រើន។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់ចំពោះព្រះពុទ្ធសាសនាជាទូទៅត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជនជាតិនិងវប្បធម៌របស់ប្រទេសនេះ។ សាសនានៅកម្ពុជា រួមមាន ព្រះពុទ្ធសាសនា ត្រូវបានគាបសង្កត់ដោយពួកខ្មែរក្រហមកំឡុងចុងទសវត្ស១៩៧០ ក៏ប៉ុន្តែក៏ចាប់មានវិញតាមរយៈការស្ដារឱ្យដូចដើមវិញដែរ។ ឥស្លាមគឺជាសាសនានៃពួក[[ចាម]]ភាគច្រើននិងពួក[[ពួកម៉ាឡេ (ក្រុមជនជាតិ)|ម៉ាឡេ]]ភាគតិចនៅកម្ពុជា។ ភាគច្រើននៃពួកមូស៊្លីមគឺជាពួក[[ឥស្លាមសូនី|សូនី]]នៃសាលា[[ឝាផ្វែយ]]និងត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងនៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]។ ថ្មីៗនេះ មានពួកមូស៊្លីមជាង ៣០០ ០០០នាក់នៅក្នុងប្រទេស។ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយភាគរយត្រូវបានគេកត់សំគាល់អត្តសញ្ញាណថាជាគ្រិស្តសាសនិក ខាងកាតូលិកដែលបង្កើតឡើងនូវក្រុមភាគច្រើនបំផុតបន្តបន្ទាប់មកគឺពួកប្រូតេស្តង់។ ថ្មីៗនេះមានពួកកាតូលិក២០០០នាក់នៅកម្ពុជាដែលតំណាងឱ្យ០,១៥%នៃប្រជាជនសរុប។ និកាយផ្សេងៗទៀតរួមមាន [[ពួកបាបទិស្ត៍]] [[សម្ព័ន្ធភាពគ្រិស្តសាសនិកនិងសាសនទូត]] [[ពួកពិធីនិយម]] [[ពួកសាក្សីព្រះយ៉េហូវ៉ា]] [[ពួកបញ្ញាសាសាវ័ក រឺ រួបរួម]] និង[[ព្រះវិហារយេស៊ូគ្រិស្តនៃពួកសន្តៈថ្ងៃចុងក្រោយ]]។ <ref name="USDOS">Bureau of Democracy, Human Rights, and Labour of the US Department of State. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51507.htm ''International Religious Freedom Report 2005''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> [[ពុទ្ធសាសនាមហាយាន]]គឺជាសាសនាចិននិងយួនភាគច្រើនដែលរស់នៅកម្ពុជា។ ធាតុសំខាន់នៃការប្រតិបត្តិសាសនាផ្សេងៗដូចជា [[សាសនាប្រជាប្រិយចិន|វីរបុរស]]និងបុព្វការីជនអ្នកស្រុក [[ខុងជឺនិយម|សាសនាខុងជឺ]] និង[[សាសនាតាវ]]លាយឡំជាមួយពុទ្ធសាសនាចិនក៏ត្រូវបានគេបដិបត្តិដែរ។ {{bar box |title= សាសនានៅកម្ពុជា |titlebar=#ddd |left1=សាសនា |right1=ភាគរយ |float=right |bars= {{bar percent|ព្រះពុទ្ធ|orange|៩៦,៤}} {{bar percent|ឥស្លាម|green|២,១}} {{bar percent|គ្រិស្ត|blue|១,៣}} {{bar percent|ផ្សេងៗ|pink|០​,៣}} }} ===ការអប់រំ=== '''{{Main|ការអប់រំនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:School kids jumping in Cambodia (13578591625).jpg|រូបភាពតូច|200x200ភីកសែល|សិស្សានុសិស្សនៃសាលាបឋមសិក្សានៅ[[ខេត្តកំពត]]]] [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា (កម្ពុជា)|ក្រសួងអប់រំ យុវជន និង កីឡា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការបង្កើតគោលនយោបាយជាតិនិងគោលមគ្គុទេសន៍សម្រាប់ការអប់រំនៅកម្ពុជា។ ប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជាគឺត្រូវបានធ្វើវិមជ្ឈការយ៉ាងខ្លាំង ជាមួយរដ្ឋាភិបាលទាំងបីកម្រិត ថ្នាក់កណ្ដាល ខេត្ត និងស្រុកដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាប្រកាសថាការអប់រំខានមិនបានដោយឥតគិតថ្លៃរយៈពេលប្រាំបួនឆ្នាំ ដែលធានាសិទ្ធិជាសកលដល់គុណភាពការអប់រំជាមូលដ្ឋានគ្រឹះ។ ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ការអប់រំត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជន៧៣,៦%ចេះអាននិងសរសេរ (បុរស៨៤,៧% និងស្ត្រី៦៤,១%)។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html Central Intelligence Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161124171442/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2103.html |date=2016-11-24 }}. Cia.gov. Retrieved on June 20, 2011.</ref> អាយុយុវជនប្រុស (១៥-២៤ឆ្នាំ)មានអត្រាអក្ខរភាព៨៩%ប្រៀបធៀបនឹង៨៦%ចំពោះស្រីៗ។<ref>{{Cite web |url=http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |title=UNICEF – Cambodia – Statistics<!-- Bot generated title --> |access-date=2012-09-06 |archivedate=2013-04-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130402220546/http://www.unicef.org/infobycountry/cambodia_statistics.html |url-status=dead }}</ref> ប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជាបន្តប្រឈមនឹងការប្រឈមជាច្រើន ប៉ុន្តែកំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំមុននេះ មានការរីកចម្រើនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសស្ថានភាពនៃការចុះឈ្មោះជាទៀងទាត់ ការណែនាំចាត់ចែងផ្អែកទៅលើកម្មវិធី និងកិច្ចអភិវឌ្ឍតាមក្របខណ្ឌគោលនយោបាយជួយដល់កុមារដែលមានវិបត្តិឱ្យទទួលបានលទ្ធភាពចូលទៅក្នុងការអប់រំ។<ref>[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/EASTASIAPACIFICEXT/CAMBODIAEXTN/0,,contentMDK: 21016209~menuPK:293886~pagePK:1497618 ~piPK:217854~theSitePK:293856,00.html]{{dead link|date=មិថុនា ២០១១}}</ref> សាកលវិទ្យាល័យដែលបានអះអាងរបស់កម្ពុជាភាគច្រើន មួយចំនួនមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ។ ជាប្រពៃណី ការអប់រំនៅកម្ពុជាត្រូវបានផ្ដល់ដោយវត្តអារាម ដូច្នេះការអប់រំដែលផ្ដល់ឱ្យភាគច្រើនមានតែសម្រាប់មនុស្សប្រុស<ref>.http://www.culturalprofiles.net/cambodia/Directories/Cambodia_Cultural_Profile/-36.html</ref> អំឡុងរបប[[ខ្មែរក្រហម]] ការអប់រំបានរងនូវការដើរថយក្រោយគួរឱ្យកត់សំគាល់។ ជាមួយការជាប់ទាក់ទងចំពោះដំណើរការសិក្សាចំណោមសិស្សសាលាបឋមសិក្សាកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថាអាកប្បកិរិយានិងជំនឿរបស់ម៉ែឪបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់។<ref>Eng, S. (2013). Cambodian Early Adolescents’ Academic Achievement The Role of Social Capital. The Journal of Early Adolescence, 33(3), 378-403.</ref> ជាក់ស្ដែង ការសិក្សាបានរកឃើញថាសមិទ្ធិផលការសិក្សាកាន់តែខ្សោយរបស់កូនៗមានការជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយការប្រកាន់ជំនឿ​លើព្រេងវាសនាដ៏មុតមាំរបស់ឪពុកម្ដាយខ្លាំងពេក (ឧ. កម្លាំងមនុស្សមិនអាចផ្លាស់ប្ដូរព្រេងវាសនាបានទេ)។ ការសិក្សាបានរកឃើញបន្ថែមទៀតថា ''ចម្ងាយនៃការស្នាក់នៅ'' នៃឪពុកម្ដាយនៅក្នុងសហគមន៍ដែលក្នុងនោះ ពួកគាត់បានប្រមើលមើលសមិទ្ធិផលសិក្សាកូនៗរបស់ពួកគាត់កាន់តែល្អប្រសើរ។ សរុបទៅ ការសិក្សានេះបានចង្អុលបញ្ហាញចំពោះតួនាទីនៃមូលធនសង្គមក្នុងការស្ដែងចេញនិងការចូលទៅក្នុងការអប់រំ ក្នុងសង្គមខ្មែរដែលក្នុងនោះលក្ខណៈនិងជំនឿរបស់គ្រួសារគឺជាចំណុចកណ្ដាលចំពោះការស្វែងយល់។ ===សុខភាព=== '''{{Main|សុខភាពនៅកម្ពុជា}}''' [[ឯកសារ:Midwife was diagnosing for malaria a pregnant woman when visiting ANC at Promoy health center, Pursat province, 2014. Photo by Kharn Lina CAP-Malaria Cambodia (22759072679).jpg|រូបភាពតូច|ឆ្មបកម្ពុជាកំពុងធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យរកជំងឺគ្រុនចាញ់ស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដោយយកចិត្តទុកដាក់នៅមណ្ឌលសុខភាពមួយក្នុងខេត្តពោធិសាត់]] គុណភាពសុខភាពនៅកម្ពុជាកំពុងតែលើកកម្ពស់។ ដូចគ្នាដែរក្នុងឆ្នាំ២០១០ [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]គឺ៦០ឆ្នាំសម្រាប់បុរសនិង៦៥ឆ្នាំសម្រាប់ស្ត្រី ការចម្រើនដ៏សំខាន់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៩ នៅពេលនោះភាពរំពឹងអាយុជាមធ្យមគឺ៤៩,៨ និង៤៦,៨រៀងគ្នា។<ref>[http://www.embassyofcambodia.org.nz/cambodia.htm Cambodia]. Embassyofcambodia.org.nz. Retrieved on June 20, 2011.</ref> តំហែទាំសុខភាពត្រូវបានផ្ដល់ដោយគ្រូពេទ្យជំនាញសាធារណៈនិងឯកជន ហើយការស្រាវជ្រាវបានរកឃើញថាជំនឿទុកចិត្តក្នុងការផ្ដល់សុខភាពគឺជាកត្តាគន្លឹះមួយក្នុងការបង្កើននូវការយល់ដឹងអំពីសេវាតំហែទាំ​សុខភាពនៅកម្ពុជា​តាមស្រុកស្រែជនបទ។<ref>{{cite journal|last=អូហ្សាវ៉ា|first=សាជិកុ|coauthors=ដាមៀន-វ៉ខខឺរ|title=ការប្រៀបធៀបទំនុកចិត្តជាសាធារណៈទល់នឹងពួកអ្នកផ្ដល់តំហែទាំសុខភាពនៅកម្ពុជាស្រុកស្រែចម្ការ|journal=ផែនការគោលនយោបាយសុខភាព|year=២០១១|volume=២៦|issue=ផ្គត់ផ្គ.១|pages=i២០ - i២៩|url=http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|accessdate=២៦ឧសភា ២០១២|archive-date=2012-11-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111133748/http://www.futurehealthsystems.org/publications/comparison-of-trust-in-public-vs-private-health-care-provide.html|dead-url=yes}}</ref> រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាធ្វើផែនការដើម្បីបង្កើនគុណភាពនៃតំហែទាំសុខភាពក្នុងប្រទេសដោយការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ហ៊ីវ]]/[[អេដស៍]] [[គ្រុនចាញ់]]និងជំងឺផ្សេងៗដទៃទៀត។ ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលើតំហែទាំសុខភាពត្រូវនឹង៥,៨%នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបរបស់កម្ពុជា (ផសស)។ [[អត្រាមរណភាពទារក]]របស់កម្ពុជាបានថយចុះចាប់ពី១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់នៅឆ្នាំ១៩៩៣ដល់៥៤​នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងរយៈកាលដដែល អត្រាមរណភាពក្រោមប្រាំឆ្នាំបានថយចុះចាប់ពី១៨១ដល់១១៥ក្នុងចំណោមកំណើតរស់១០០០នាក់។<ref name="cambodiawho">{{cite web|url=http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccs_khm_en.pdf|title=យុទ្ធសាស្ត្រសហប្រតិបត្តិការប្រទេសអ.ស.ព.|format=ទ.ឯ.ខ.|publisher=អង្គការសុខភាពពិភពលោក|date=មេសា ២០០១|accessdate=២២មិថុនា ២០០៩}}</ref> ខេត្តដែលមានសុចនាករសុខភាពអាក្រក់បំផុត គឺ[[សុខភាពនៅខេត្តរតនគីរី|រតនគីរី]] កុមារ២២,៩%ស្លាប់មុនអាយុប្រាំឆ្នាំ។<ref>[http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e "ផែនទីមរណភាពកុមារនិងកង្វះអាហារូបត្ថម្ភជាតិ (លទ្ធផលអសន្តិសុខស្បៀងអាហារ)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010190629/http://www.methodfinder.com/wfpatlas/index.php?page=03&lang=e |date=2017-10-10 }}។ [[កម្មវិធីស្បៀងអាហារពិភពលោក]]ស.ប.។ បានមកថ្ងៃ៤ឧសភា ២០០៨។</ref> [[មូលនិធិសង្គ្រោះកុមារអន្តរជាតិសហប្រជាជាតិ|យូនីសេផ្វ]]បានកត់សំគាល់កម្ពុជា ជាប្រទេសដែលមាន[[មីនដី]]ច្រើនបំផុតទីបីក្នុងពិភពលោក<ref name="UNICEF">UNICEF. [http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm "The Legacy of Landmines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203025217/http://www.unicef.org/sowc96/9ldmines.htm |date=2014-12-03 }}. Retrieved July 25, 2006.</ref> ដែលកំណត់មរណភាពអសេនិកជនជាង៦០០០០នាក់និងរាប់ពាន់នាក់ទៀតបានពិការ រឺ របួសចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧០ដោយសារតែមីនដីដែលមិនទាន់ផ្ទុះបានបន្សល់ទុកក្នុងដីនៅឯតំបន់ជនបទ។<ref name="PBSORG">PBS.org (July 25, 2003). [http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/week647/cover.html ''Cambodia Land Mines''.]. Retrieved July 24, 2006.</ref> ជនរងគ្រោះភាគច្រើនគឺជាកុមារដែលឃ្វាលសត្វ រឺ លេងក្នុងវាលស្រែ។<ref name="UNICEF"/> មនុស្សពេញវ័យដែលរស់រានពីមីនដីជានិច្ចជាកាលតម្រូវឱ្យមាន[[ការកាត់អវយវៈ]]ដៃជើងមួយចំនួននិងត្រូវពឹងអាស្រ័យដោយ​ការសុំទានដើម្បីរស់។<ref name="PBSORG"/> យ៉ាងណាក្ដី ក៏ចំនួនស្លាប់ រឺរបួសដោយមីនដីបានថយចុះយ៉ាងខ្លាំង ចាប់ពី៨០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៥ រហូតមកដល់តិចជាង៤០០នាក់នៅឆ្នាំ២០០៦ និង២០៨នាក់នៅឆ្នាំ២០០៧ (៣៨នាក់បានស្លាប់និង១៧០នាក់រងរបួស)។<ref>{{cite web |url=http://lm.icbl.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |title=កម្ពុជា របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យមីនដី២០០៧ |publisher=Lm.icbl.org |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2023-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230428194152/http://archives.the-monitor.org/index.php/publications/display?url=lm/2007/cambodia.html |url-status=dead }}</ref> មានសហេតុភាពមីនក្នុងដី និង [[គ្រាប់មិនទាន់ផ្ទុះ]]ចំនួន២៧១ករណី បានកត់ត្រាដោយប្រព័ន្ធព័ត៌មានជនរងគ្រោះមីន/គ.ម.ផ.នៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០០៨ ២៤៣នៅឆ្នាំ២០០៩ និង២៨៦នៅឆ្នាំ២០១០។ ការកើនឡើងនេះគឺដោយសារគ្រោះថ្នាក់ដោយមីនប្រឆាំងរថក្រោះពីរធំៗនៅឆ្នាំ២០១០–នៅខេត្តប៉ៃលិននៅខែឧសភា និងនៅខេត្តបាត់ដំបងនៅខែវិច្ឆិកា– ដែលក្នុងរវាងឧប្បត្តិហេតុទាំងនោះបានធ្វើឱ្យស្លាប់ រឺ រងរបួសមនុស្សចំនួន៣០នាក់។ មានសហេតុភាពសរុបចំនួន២១១ករណី នៅឆ្នាំ២០១១ ហើយស្ថិតិសម្រាប់ខែមករា–មិថុនា ២០១២ មានចំនួន១០៤ករណី។ ម្ភៃប្រាំពីរភាគរយនៃសហេតុភាពនៅឆ្នាំ២០១១–១២បានកើតឡើងនៅបាត់ដំបង។<ref>{{cite web |url=http://www.maginternational.org/cambodia |title=ក.ប.ម. កម្ពុជា |publisher=maginternational.org |accessdate=២២ តុលា ២០១២ |archivedate=2016-02-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160201110926/http://www.maginternational.org/cambodia/ |url-status=dead }}</ref> ==វប្បធម៌== '''{{Main|វប្បធម៌កម្ពុជា|កីឡានៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 3 | total_width = 500 | image1 = Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | image2 = បុណ្យអុំទូក.jpg | image3 = Water festival in Phnom Penh 24.jpg | image4 = | image5 = | footer = វប្បធម៌ខ្មែរ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: រូបពិពណ៌នានៅសតវត្សទី១៩ រឿង[[អក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ|វរវង្ស និងសូរវង្ស]]។, ការប្រណាំងទូកក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក នៅរាជធានីភ្នំពេញ, ព្រះរាជពិធីបុណ្យបណ្ដែតប្រទីបនៅមុខព្រះបរមរាជវាំង | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} [[ឯកសារ:Art and culture.JPG|thumb|righf|កូនកំលោះកាន់[[ដា (ដាវ)|ដាវ]] ចំណែកកូនក្រមុំស្លៀក[[ស្បៃ]] តាមទំនៀមអាពាហ៍ពិពាហ៍ខ្មែរដែលកាន់ [[រឿងព្រះថោងតោងស្បៃនាងនាគ]]]] [[ឯកសារ:sampeah.jpg|thumb|ការ[[សំពះ]] (ស្វាគមន៍ខ្មែរ)]] កត្តាផ្សេងៗដែលចូលរួមវិភាគទានដល់វប្បធម៌កម្ពុជារួមមាន[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[វប្បធម៌បារាំង|អាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[សកលភាវូបនីយកម្ម|សកលភាវូបនីយកម្មទំនើប]]។ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈ (កម្ពុជា)|ក្រសួងវប្បធម៌ និង វិចិត្រសិល្បៈកម្ពុជា]]ទទួលខុសត្រូវចំពោះការជម្រុញនិងការអភិវឌ្ឍវប្បធម៌កម្ពុជា។ វប្បធម៌កម្ពុជាមិនត្រឹមតែរួមបញ្ចូលតែវប្បធម៌[[ខ្មែរក្រោម|ជនជាតិភាគតិចដែនដីក្រោម]]តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏រួមបញ្ចូលវប្បធម៌កុលសម្ព័ន្ធភ្នំផ្សេងៗទៀតដែលមានវប្បធម៌ចំនួន២០ ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ខ្មែរលើ]] ពាក្យមួយនេះត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះ[[នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម-សីហនុ]]ដើម្បីជម្រុញឱ្យមានសាមគ្គីភាពរវាងពួកអ្នកដែនដីខ្ពស់ និងពួកអ្នកដែនដីទំនាប។ ប្រជាជនខ្មែរតាមជនបទស្លៀកពាក់[[ក្រមា]]ដែលជាទិដ្ឋភាពតែមួយគត់នៃ[[ការស្លៀកពាក់ខ្មែរ]]។ [[សំពះ]]គឺជាការគំនាប់តាមប្រពៃណីខ្មែរ រឺក៏ វិធីមួយដើម្បីបង្ហាញការគោរពដល់អ្នកដទៃ។ វប្បធម៌ខ្មែរ ដូចគ្នាដែរ បានរីកចម្រើននិងរីកសាយភាយដោយ[[អាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ]] រួមមានរចនាបថរបាំ ស្ថាបត្យកម្មនិងចម្លាក់ផ្សេងៗ ត្រូវបានដោះដូរគ្នាជាមួយលាវ និងថៃជិតខាងតាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ។ [[អង្គរវត្ត]]គឺជាឧទាហរណ៍គង់វង្សល្អបំផុតនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរចាប់ពីសម័យអង្គររួមជាមួយប្រាសាទផ្សេងៗដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងនិងជុំវិញតំបន់នោះ។ តាមប្រពៃណី ប្រជាជនខ្មែរមានវិធីតែមួយគត់ដើម្បីកត់ត្រាព័ត៌មានគឺ[[ស្លឹករឹត]]។ សៀវភៅស្លឹករឹតកត់ត្រាវីរកថានៃប្រជាជនខ្មែរ រាមាយណៈ កំណើតនៃពុទ្ធសាសនា និងខ្សែសៀវភៅធម៌ផ្សេងៗទៀត។ ស្លឹកទាំងនឹងត្រូវបានថែរក្សាយ៉ាងល្អ និងបានរុំក្នុងសំពត់ ដើម្បីការពារពីសំណើមនិងអាកាសធាតុ។<ref>{{cite web |author=វៀតណាមណេត, ហាណូយ, វៀតណាម |url=http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |title=វៀតណាមណេត '&#39;http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/'&#39;; បានចូលនៅថ្ងៃ ៣១មករា ២០០៩ |publisher=អង់គ្លេស.វៀតណាមណេត.vn |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០ |archivedate=2008-09-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080924135657/http://english.vietnamnet.vn/travel/2008/09/805123/ |url-status=dead }}</ref> [[បុណ្យអុំទូក]] ជាការប្រកួតអុំទូកប្រចាំឆ្នាំ ដែលជាបុណ្យជាតិដែលប្រជាជនកម្ពុជាបានចូលរួមច្រើនបំផុត។ បានប្រារព្ធនៅចុងរដូវវស្សា នៅពេលដែលទន្លេមេគង្គចាប់ផ្ដើមស្រកត្រឡប់ទៅកម្រិតធម្មតាវិញដែលអនុញ្ញាតឱ្យ[[បឹងទន្លេសាប]]ហូរបញ្ច្រាស ប្រហែល១០%នៃប្រជាជនកម្ពុជាចូលរួមព្រឹត្តិការណ៍នេះរាល់ឆ្នាំដើម្បីលេងកីឡា ថ្លែងអំណរគុណដល់លោកខែ មើលកាំជ្រួច ហូបអាហារល្ងាច និងចូលរួមការប្រណាំងទូកក្នុងបរិយាកាសបែបកីឡា។<ref name="KMGOV">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7C1%7C1 |title=ស្ថានបណ្ដាញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា, ''បុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែ''; បានចូលនៅថ្ងៃ ២៤កក្កដា ២០០៦ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011210454/http://cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/news.view.html?doc_oid=@140%7c1%7c1 |archivedate=2007-10-11 |access-date=2012-09-06 |url-status=dead }}</ref> ល្បែងប្រជាប្រិយរួមមាន[[ការជល់មាន់]] ការលេងនិងទាត់[[សី]] ដែលស្រដៀងនឹង[[បាល់ថង់]]។ ដោយផ្អែកលើប្រតិទិនសុរិយគតិឥណ្ឌាបុរាណ និងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ [[ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ|ចូលឆ្នាំថ្មីខ្មែរ]]គឺជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏សំខាន់មួយដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែមេសា។ តួអង្គសិល្បៈសម័យថ្មីរួមមានអ្នកចម្រៀង លោក[[ស៊ីន ស៊ីសាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]] និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]] (និងក្រោយមកទៀត[[ម៉េង កែវពេជ្រចិន្តា|ម៉េង-កែវពេជ្រចិន្ដា]]) ដែលបានបញ្ចូលស្ទីលតន្ត្រីថ្មីដល់ប្រទេសនេះ។ ===ក្បួនធ្វើម្ហូប=== '''{{Main|អាហារខ្មែរ|ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 220 | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = Num Banh Chok.jpg | image5 = 2016 Phnom Penh, Amok trey (01).jpg | footer = ម្ហូបខ្មែរល្បីៗ ពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម: [[ការី]] (''សម្លការី''), (''[[ប្រហុក]]''), ''[[នំបញ្ចុក]]'', ''[[សម្លម្ជូរ]]'' និង ''[[អាម៉ុកត្រី]]'' | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} ស្រូវអង្ករគឺជាធញ្ញជាតិសំខាន់បំផុត ដូចជានៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ត្រីបានមកពីទន្លេមេគង្គនិងបឹងទន្លេសាបជាផ្នែកមួយសំខាន់នៃរបបអាហារ។ ការផ្គត់ផ្គង់ត្រីនិងផលិតផលត្រីសម្រាប់អាហារនិងការជួញដូរនៅឆ្នាំ២០០០គឺ២០គីឡូក្រាមក្នុងម្នាក់ រឺ ២&nbsp;[[អ៊ែវ៉ឹរដឹផយហ្ស៍|អោន]]ក្នុងមួយថ្ងៃក្នុងមនុស្សម្នាក់។<ref name="EARTH">{{PDFlink|[http://earthtrends.wri.org/pdf_library/country_profiles/Coa_cou_116.pdf Earthtrends.org Cambodia Country Profile]}}</ref> ត្រីខ្លះអាចយកធ្វើជា[[ប្រហុក]]ដើម្បីទុកឱ្យបានយូរ។ [[ក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែរ]]រួមមានផ្លែឈើនិវត្តន៍ សម្ល និងប្រភេទនំបញ្ចុក។ គ្រឿងផ្សំសំខាន់ៗគឺ [[ក្រូចសើច]] [[ស្លឹកគ្រៃ]] [[ខ្ទឹមស]] [[ទឹកត្រី]] [[ទឹកស៊ីអ៊ីវ]] [[ការី]] [[អម្ពិល]] [[ខ្ញី]] [[ប្រេងខ្យង]] [[ខ្ទិះដូង]] និង [[ម្រេច]]។ អាហារដ៏ឆ្ងាញ់ពិសាមួយចំនួនដូចជា [[នំបញ្ចុក]] [[អាម៉ុក]] [[អាពីង]]។ ឥទ្ធិពលបារាំងលើក្បួនធ្វើម្ហូបខ្មែររួមមានការីក្រហមខ្មែរជាមួយនំប៉័ង[[បាហ្គឺត]]អាំង។ ចំណែកបាហ្គឺតដែលបានអាំងត្រូវបានគេជ្រលក់ក្នុងការីហើយញ៉ាំ។ ការីក្រហមខ្មែរក៏ត្រូវបានញ៉ាំជាមួយបាយនិង[[នំបញ្ចុកអង្ករ]]ដែរ។ ម្ហូបញ៉ាំពេលល្ងាចនៅខាងក្រៅដែលទំនងជាពេញនិយមបំផុត គឺ[[គុយទាវ]] ជាទឹករំងាស់សាច់ជ្រូក [[សម្លមី|សម្ល]][[មីអង្ករ]]ជាមួយនិង[[ខ្ទឹមលីង]] [[ស្លឹកខ្ទឹម]] ដែលដាក់ពីលើនូវ [[ប្រហិតសាច់គោ]] [[បង្គា]] [[ថ្លើមជ្រូក]] រឺ សាឡាត់។ ក្បួនធ្វើម្ហូបនេះមិនត្រូវបានគេដឹងច្បាស់លាស់ទេ បើប្រៀបធៀបនៅលើពិភពលោកផ្ទឹមនឹងប្រទេសជិតខាង ថៃ និង វៀតណាម។ ===កីឡា=== '''{{main|ពហុកីឡាដ្ឋានជាតិមរតកតេជោ}}''' [[សមាគមបាត់ទាត់|បាល់ទាត់]]គឺជាកីឡាមួយក្នុងចំណោមកីឡាដែលមានប្រជាប្រិយជាងគេ ទោះបីជាយ៉ាងណាវិជ្ជាជីវករខាងកីឡាបានរៀបចំកីឡាជាច្រើនអសកលនៅកម្ពុជាមិនដូចជានៅបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចឡើយ ពីព្រោះដោយសារលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច។ បាល់ទាត់ត្រូវបាននាំមកកម្ពុជាដោយពួកបារាំងនិងពេញនិយមដោយអ្នកនៅក្នុងស្រុក។<ref>[https://web.archive.org/web/20080626194544/http://www.aseanfootball.org/affiliates_02.asp ''AFF- The official site of the ASEAN Football Federation'']. Retrieved February 20, 2009.</ref> [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិកម្ពុជា]]បានត្រៀមគ្រប់គ្រង[[ពានអាស៊ី១៩៧២|ពានរង្វាន់អាស៊ី១៩៧២]]លើកទីបួន ក៏ប៉ុន្តែការរីកចម្រើនបានធ្លាក់ចុះចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីមកម៉្លេះ។ កីឡាលោកខាងលិចដូចជាបាល់ទះ កាយវប្បកម្ម វាយកូនគោលវាល [[សហភាពបាល់អោប]] [[វាយគោលចូលឡូ]] និងបាល់បោះកំពុងទទួលបានប្រជាប្រិយភាព។ កីឡាក្នុងស្រុករួមមាន[[ទូកនាគ|ការប្រណាំងទូកប្រពៃណី]] [[ប្រណាំងក្របី]] [[ប្រដាល់សេរី]] [[ចំបាប់បុរាណខ្មែរ]] និង[[ល្បុក្កតោ]]។ កម្ពុជាដំបូងបានចូលរួមក្នុង[[កីឡាអូឡាំពិក]]កំឡុង[[កម្ពុជាក្នុងកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦|ល្បែងអូឡាំពិករដូវក្ដៅ១៩៥៦]]ដែលបញ្ជូន[[អ្នកជិះសេះនៅកីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅ|ពួកអ្នកជិះសេះ]]។ កម្ពុជាក៏បានអញ្ជើញជាកិត្តិយសក្នុងល្បែង[[ល្បែងកម្លាំងបំផុសថ្មី|ល.ក.ប.ថ. រឺ GANEFO]] ឆ្លាស់គ្នានឹងល្បែងអូឡាំពិក នៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០។ ===របាំ=== '''{{Main|របាំខ្មែរ|របាំនៅកម្ពុជា}}''' {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 300 | image1 = Angkor Wat - 050 Apsaras (8580603733).jpg | image2 = Danseuses kmer (2).JPG | image3 = Lakhon Khol Art painting.jpg | image4 = Cambodian dance Reamker.png | image5 = | footer = ទ្រនិចនាឡិកាពីឆ្វេងទៅស្តាំ ពីលើចុះក្រោម៖: រូបភាពឆ្លាក់របស់[[អប្សរា]]នៅ[[អង្គរវត្ត]], [[របាំអប្សរា]], [[រាមកេរ្តិ៍]], [[ល្ខោនខោល]], ល្ខោនខោលក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទនរោត្តម]] | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} {{multiple image | perrow = 3 Vorvong-Sorvong-tale-Pavie9.jpg | total_width = 300 | image1 = Kmer Dance..JPG | image2 = Blessing Dance 7.jpg | image3 = | image4 = | image5 = | footer = ពីឆ្វេងទៅស្តាំ: ស្រីរបាំខ្មែរ។, របាំជូនពរ | align = | direction = | alt1 = | caption1 = | caption2 = }} របាំខ្មែរត្រូវបានបែងចែកទៅជាចំណាត់ថ្នាក់បីធំៗ: [[របាំបុរាណខ្មែរ]] [[របាំប្រជាប្រិយ]] និង[[របាំសង្គម]]។ ដើមកំណើតពិតប្រាកដនៃរបាំបុរាណខ្មែរត្រូវបានគេជជែកវែកញែក។ ពួកអ្នកប្រាជ្ញខ្មែរក្នុងស្រុកភាគច្រើនបំផុតទាញទម្រង់របាំសម័យត្រឡប់ទៅសម័យ[[អង្គរ]]វិញ ដែលមើលទៅមានភាពស្រដៀងៗគ្នាក្នុងចម្លាក់ប្រាសាទសម័យនោះ ពេលនោះដែរ អ្នកដទៃទៀតបានប្រកាន់ថាក្បាច់របាំខ្មែរសម័យទំនើបត្រូវបានរៀន (រឺ រៀនឡើងវិញ) ពីពួកអ្នករបាំរាជវាំងសៀមនៅក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៨០០។ របាំបុរាណខ្មែរគឺជាទម្រង់នៃសិល្បៈសំដែងដែលមានរបៀបត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងរាជវាំងកម្ពុជា សំដែងឡើងសម្រាប់ការកំសាន្តនិងគោលបំណង​ប្រារព្ធពិធីផ្សេងៗ។<ref name=UnescoDance>[http://www.unesco.org/culture/ich/index.php?RL=00060 UNESCO Culture Sector - Intangible Heritage - 2003 Convention :<!-- Bot generated title -->]</ref> របាំទាំងនេះត្រូវបានសំដែងដោយបុរស និងស្ត្រីដែលបានហ្វឹកហាត់ខ្ពស់ប្រកបដោយសម្លៀកបំពាក់សាំញ៉ាំក្នុងទីសាធារណៈដើម្បីវិភាគទានដល់ការបន់ស្រន់ រឺ ដើម្បីសំដែងនូវរឿងរ៉ាវប្រពៃណី និងកំណាព្យវីរកថា ដូចជា[[រាមកេរ្តិ៍]] កំណែរឿង[[រាមាយណៈ]]របស់ខ្មែរ។ <ref name=Cravath1968>Cravath, Paul (1968). ''[http://www.jstor.org/pss/1124400 The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia]'', Asian Theatre Journal, Vol. 3, No. 2 (Autumn, 1986), pp.&nbsp;179–203</ref> ត្រូវបានគេស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] របាំនេះត្រូវប្រគំឡើងដោយតន្ត្រីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលបន្ទរដោយអ្នកច្រៀងបន្ទរជាច្រើន។ របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ ជានិច្ចជាកាលបានសំដែងដោយតន្ត្រី[[មហោរី]] ប្រារព្ធឡើងដោយក្រុមជនជាតិនិងវប្បធម៌ផ្សេងៗនៃកម្ពុជា។ របាំប្រជាប្រិយមានដើមកំណើតក្នុងភូមិស្រុកនានានិងបានសំដែងភាគច្រើនដោយពួកអ្នកស្រុកឱ្យពួកអ្នកស្រុកដូចគ្នាមើល។<ref name="FolkDance">[[សំ សំអាង|សំ-សំអាង]] & សំ-ចាន់ម៉ូលី; ១៩៨៧; [http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf របាំប្រជាប្រិយខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090920064320/http://www.reninc.org/BOOKSHELF/Khmer_Folk_Dance_Sam.pdf|date=2009-09-20}}; វិទ្យាស្ថានខេមរសិក្សា; ញូវីងតុន, ស៊ីធី; ISBN 0941785025</ref> ការសំដែងទាំងនេះត្រូវបានកែច្នៃតិចតួចនិងស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ ដែលពួក អ្នករបាំតែងតួជាពួកកុលសម្ព័ន្ធភ្នំ ពួក[[ចាម]] រឺពួកកសិករ។ ជាធម្មតា របាំនេះមានល្បឿនលឿនជាងរបាំបុរាណ របាំប្រជាប្រិយសំដែងនូវសាច់រឿង''មនុស្សសាមញ្ញ'' ដូចជាស្នេហា កំប្លែង រឺ ការទប់ស្កាត់ព្រលឹងបិសាច។<ref name=FolkDance/> ការរាំរែកក្នុងសង្គមត្រូវបានរាំដោយពួកភ្ញៀវនៅក្នុងពិធីលៀងសោយភោជ ពិធីជប់លៀង រឺ ការប្រជុំគ្នាក្នុងសង្គមក្រៅផ្លូវការផ្សេងៗ។ ការរាំរែកក្នុងសង្គមតាមប្រពៃណីខ្មែរគឺស្រដៀងៗនឹងអ្វីដែលមានក្នុងប្រទេសជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដទៃទៀតដែរ។ ឧទាហរណ៍រួមមាន[[រាំវង់]] និង[[រាំក្បាច់]]ក៏ដូចជា''[[សារ៉ាវ៉ាន់]] និង[[ឡាំលាវ]]'' (រាំលាវ)។ ការរាំរែកដែលមានប្រជាប្រិយបែបលោកខាងលិចសម័យទំនើបរួមមាន[[ឆាត់ៗឆា]] [[បូឡេរ៉ូ]] និង[[ម៉ាឌីសុន]]ក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ការរាំរែកក្នុងសង្គមខ្មែរដែរ។ ===តន្ត្រី=== '''{{Main|តន្ត្រីខ្មែរ}}''' តន្ត្រីខ្មែរបុរាណចុះកាលបរិច្ឆេទត្រឡប់ទៅក្នុងរង្វង់នៃសម័យ[[ចក្រភពខ្មែរ]]។<ref name=umbc>http://www.umbc.edu/eol/cambodia/histcmus.htm Sam-ang Sam</ref> ព្រះរាជរបាំដូចជា របាំ[[អប្សរា]]គឺជានិមិត្តរូបនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ក៏ដូចជាវង់ភ្លេងមហោរីដែលជាវង់ភ្លេងអមទៅនឹងរបាំអស់ទាំងនោះ។ ទម្រង់តន្ត្រីស្រុកស្រែបន្ថែមពីនោះរួមមាន''[[ចាប៉ី]]'' និង''[[អាយ៉ៃ]]''។ កាលពីសម័យមុនសិល្បៈតន្ត្រីបែបនេះគឺមានការពេញនិយមនៅជំនាន់ចាស់ៗនិងជាញឹកញយសិល្បៈតន្ត្រីនេះសម្ដែងតែឯងដោយ​បុរសម្នាក់កេះ''ចាប៉ី'' (ហ៊្គីតាខ្មែរ) ចន្លោះកំណាព្យកាព្យឃ្លោងដែល[[ច្រៀងគ្មានភ្លេង]]។ ទំនុកច្រៀងរាល់ដងមានសាច់រឿងសីលធម៌ រឺសាសនា។ ''អាយ៉ៃ''ត្រូវបានសំដែងតែឯង រឺ ដោយបុរសម្នាក់ និងស្ត្រីម្នាក់ហើយជាធម្មតាសព្វដងមានរឿងកំប្លែងផង។ វាគឺជាទម្រង់នៃបទនិពន្ធទំនុកច្រៀង ដែលពោរពេញដោយឃ្លាមានន័យពីរយ៉ាងជាធម្មតា ត្រូវបានគេបង្កើតជានាដកថា រឺ កាព្យឥតព្រាងទុកភ្លាមៗទាំងស្រុង និងជា[[ការសប្បាយរបស់នរណាម្នាក់|មួយការបញ្ចេញបញ្ចូលពាក្យសម្ដី]]។ នៅពេលបានច្រៀងជាគូ ប្រុស រឺ ស្រីម្ដងម្នាក់ ដោយមាន''ការឆ្លើយឆ្លង''កាព្យ រឺពាក្យប្រដៅដែលចេញដោយភាគីម្ខាងទៀតដើម្បីឱ្យអ្នកម្ខាងទៀតដោះស្រាយ រួមជាមួយការបន្ទរដោយការលេងឧបករណ៍ភ្លេងខ្លីៗនៅចន្លោះកាព្យទាំងនោះ។ ''ភ្លេងការ''គឺជាឈុតនៃតន្ត្រីនិងចម្រៀងប្រពៃណីដែលបានលេងដើម្បីការកំសាន្ត និងជាការបន្ទរតាមសម្រាប់ផ្នែកនៃពិធីការផ្សេងៗជាច្រើនក្នុងពិធីមង្គលការខ្មែរដែលមានរយៈពេញមួយថ្ងៃតាមប្រពៃណី។ តន្ត្រីខ្មែរពេញនិយមត្រូវបានសំដែងឡើងជាមួយឧបករណ៍របែបលោកខាងលិច រឺក៏លាយឡំដោយឧបករណ៍បុរាណនិងលោកខាងលិច។ តន្ត្រីរាំរែកត្រូវបានតែងឡើងជាលក្ខណៈពិសេសសម្រាប់ការរាំរែកក្នុងសង្គម។ តន្ត្រីនៃអ្នកចម្រៀងបំពេរអារម្មណ៍លោក[[ស៊ីន សាមុត|ស៊ីន-ស៊ីសាមុត]]និងអ្នកស្រី[[រស់ សេរីសុទ្ធា|រស់-សេរីសុទ្ធា]]ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ១៩៦០ដល់ទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០​ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតន្ត្រីពេញនិយមតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)របស់កម្ពុជា។ កំឡុងបដិវត្តន៍[[ខ្មែរក្រហម]]ពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក)និងមានប្រជាប្រិយជាច្រើននៅទសវត្ស៦០និង៧០បានស្លាប់ដោយការប្រហារជីវិត ការអត់ឃ្លាន រឺ ការធ្វើការហួសកម្លាំង{{Citation needed|date=កញ្ញា ២០១០}} និងខ្សែអាត់ស្នាដៃដើមជាច្រើនពីសម័យនោះត្រូវបានបាត់បង់ រឺ បំផ្លាញ។ នៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ [[កែវ សារ៉ាត់|កែវ-សារ៉ាត់]] (ជនភៀសខ្លួនម្នាក់ដែលតាំងលំនៅនៅសហរដ្ឋ) និងពួកអ្នកដទៃទៀតបានបន្តកេរ្តិ៍ដំណែលនៃពួកអ្នកចម្រៀងតន្តី (ខ្លាស់ស៊ិក) ម្ដងម្កាលបានបង្កើតឡើងវិញនូវចម្រៀងពេញនិយមរបស់ពួកអ្នកចម្រៀងសម័យពីដើម។ ទសវត្ស៨០និង៩០ក៏បានឃើញការងើបឡើងនូវប្រជាប្រិយភាពនៃ''[[កន្ត្រឹម]]'' បែបបទតន្ត្រីនៃទម្រង់[[ខ្មែរភាគខាងជើង|ខ្មែរសូរិន្ទ]]ដោយប្រើប្រាស់ឧបករណ៍តន្ត្រីសម័យ។<ref>[http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/cambodia_527 Andrew McGraw, National Geographic]</ref> ===អន្តរជាល (អ៊ិនថឺរនែត)=== [[File:Khmer Painting at Wat Phnom.JPG|thumb|right|230px|គំនូរ''ព្រះវេស្សន្តរ''និងព្រះវង្សរបស់ទ្រង់​ដែលត្រូវបានបំបោះបង់ចោលក្នុងព្រៃ។]] ពេលដូចគ្នា កម្ពុជាបន្តរីកលូតលាស់ ធ្វើឱ្យមានការតភ្ជាប់ខ្លួនទៅនឹងពិភពលោក។ មានកន្លែងជាច្រើនមានការចូលដល់របស់អន្តរជាលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ ដូចជាហាងកាផ្វេ រង្គសាល ភេសជ្ជដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និងស្ថានីយសាំង។ [[និយតានិយតូបករណ៍|ម៉ូដឹម]][[ឈ្នាប់តំណសកល|យូអេសប៊ី]] និងសមត្ថភាពអន្តរជាលលើទូរសព្ទដៃឥឡូវអនុញ្ញាតឱ្យជនកម្ពុជាជាច្រើនភ្ជាប់ជាមួយពិភពខាងក្រៅ។ សេវាអន្តរជាលនៅតំបន់ទីក្រុងមេថោកជាងនៅតំបន់ជនបទ។ សេវាជាមូលដ្ឋានជាមួយល្បឿន៣មបៃ/វ ថ្លៃ១២$ក្នុងមួយខែបូកតម្លៃម៉ូដឹមជួល។<ref>[http://digi.com.kh/digi/net/home/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120811085631/http://digi.com.kh/digi/net/home/|date=2012-08-11}}. Digi. Retrieved on Jul 30, 2012.</ref> ការតម្លើងនិងឈ្នួលដឹកជញ្ជូននៅតំបន់ជនបទអាចលើសតម្លៃនេះ។ ការរីកចម្រើនថ្មីចំពោះបច្ចេកវិទ្យាការភ្ជាប់អន្តរជាលបានហុចជាលទ្ធផលឱ្យសេវានេះមានតម្លៃថោក។ ការចូលអន្តរជាលបានកើនឡើង បានធ្វើឱ្យមានតម្រូវការស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាបន្ថែមទៀត។ ដោយសារអត្រានៃអក្ខរភាពនៅកម្ពុជា ការងើបឡើងបញ្ហាចោទ ថាតើស្ថានបណ្ដាញផ្ដោតលើកម្ពុជាទាំងនេះត្រូវតែសរសេរជាភាសាអង់គ្លេស រឺ ខ្មែរ។ អង់គ្លេសគឺជាភាសាគ្របដណ្ដប់មុនគេក្នុងអន្តរជាលនិងភាគច្រើននៃអ្នកប្រើប្រាស់អន្តរជាលនៅកម្ពុជាអាចយល់អង់គ្លេសបាន ប៉ុន្តែជាមួយការប្រើប្រាស់[[យូនីក្រម|យូនីកូដ]]ខ្មែរ ទីស្ថានទាំងនោះមានសមត្ថភាពដើម្បីផ្ដល់នូវកំណែប្រែជាភាសាខ្មែរ។ == ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ == [[ឯកសារ:MapCambodiaByFussi.png|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ផែនទីបណ្ដាញផ្លូវគមនាគមន៍កម្ពុជា]] [[ឯកសារ:Major Road Phnom Pehn Cambodia.jpg|រូបភាពតូច|290x290ភីកសែល|ទិដ្ឋភាពចរាចរណ៍លើដងវីថីក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។]] {{spaces|5}}ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងក្នុងប្រទេសនិង​ក្រៅប្រទេសតាម ផ្លូវដី [[ផ្លូវទឹក]] [[ផ្លូវដែក]]និង[[ផ្លូវអាកាស]] ។ ផ្លូវ[[គមនាគមន៍]]ដែលសំខាន់ជាងគេគឺផ្លូវគោក (ផ្លូវថ្នល់) សំខាន់ទាំងសកម្មភាពនិងប្រវែង ។ {{spaces|5}}'''១''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវថ្នល់''' ៖ យោងតាមស្ថិតិមុនឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានបណ្តាញផ្លូវគោកសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ១]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ក្រុងបាវិត|បាវិត]]កាត់តាម[[អ្នកលឿង]]និង[[ខេត្តស្វាយរៀង]] មានប្រវែង១៦៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ២]]: ចេញពី[[ភ្នំពេញ]]ទៅ[[ភ្នំដិន]]កាត់តាម[[ក្រុងតាខ្មៅ]]និង[[ខេត្តតាកែវ]]មានប្រវែង១៣៧ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៣]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[ខេត្តព្រះសីហនុ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពត]]មានប្រវែង២៦០ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៤]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅខេត្តព្រះសីហនុកាត់តាមខេត្តកំពង់ស្ពឺមានប្រវែង២៣២ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៥]]: ចេញពីភ្នំពេញទៅ[[អូរជ្រៅ]]កាត់តាម[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ខេត្ត[[ខេត្តពោធិ៍សាត់|ពោធិ៍សាត់]] [[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]មានប្រវែង៤០៨ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៦]]: ចេញពី[[ព្រែកក្តាម]]ទៅខេត្ត[[បន្ទាយមានជ័យ]]កាត់តាមខេត្ត[[កំពង់ធំ]]និងខេត្តសៀមរាបមានប្រវែង ៣៨៦ គ.ម ។ :* [[ផ្លូវជាតិលេខ៧]]: ចេញពី[[ស្គន់]]ទៅ[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]]កាត់តាម[[ស្នួល]]មានប្រវែង ៥៤៣ គ.ម ។ [[ផ្លូវខេត្ត]]មានប្រវែង៣៦៧៥ គ.មដែលតភ្ជាប់ពីទីរួមខេត្តទៅទីប្រជុំជនស្រុកនានាក្នុងខេត្ត ។ ផ្លូវខេត្តកសាងឡើងនិងជួសជុលដោយថវិកា​ខេត្តផ្ទាល់ ។ ស្ពានគ្រប់ប្រភេទនៅតាម [[ផ្លូវជាតិ]]មានចំនួន៤០២៧កន្លែង ។ {{spaces|5}}'''២''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវដែក''' ៖ មុនឆ្នាំ១៩៧០ ការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែកមានឈ្មោះថា [[រាជាយស្ម័យយានកម្ពុជា]] ។ ប្រវែងផ្លូវដែកមានប្រវែងសរុប៦៤៩ គ.មនិងទទឹង១ម៉ែត្រនិងមានស្ពានគ្រប់ប្រភេទប្រវែង ៩៩០គ.ម ។ ប្រព័ន្ធផ្លូវដែកមាន៖ ::* [[ភ្នំពេញ]] - [[ក្រុងប៉ោយប៉ែត|ប៉ោយប៉ែត]]ប្រវែង៣៨៦ គ.ម កសាងឆ្នាំ១៩២៧ ។ ::* ភ្នំពេញ - ក្រុង[[ក្រុងព្រះសីហនុ|ព្រះសីហនុ]]ប្រវែង២៦៤ គ.ម កសាងនៅឆ្នាំ១៩៥៨ ។ {{spaces|5}}'''៣''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវអាកាស''' ៖ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានអាកាសយានអន្តរជាតិពីរគឺ​[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]ដែលអាចទទួល​[[យន្តហោះ]]គ្រប់ប្រភេទឲ្យចុះចតបាន និង[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ]]ដែលមានសកម្មភាពខ្លាំងក្លា ក្នុងការដឹកជញ្ជូនភ្ញៀវទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនា​[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរ]]និងប្រាសាទផ្សេងៗទៀតក្នុងខេត្តសៀមរាប ។ [[អាកាសយានដ្ឋាន]]ត្រូវបានរៀបចំនិងកែលំអដោយក្រុមហ៊ុនវិនិយោគបរទេសមក​ពីប្រទេស[[បារាំង]]។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសយើងមានអាកាសយានដ្ឋានក្នុងស្រុកចំនួន៦កន្លែងទៀតគឺនៅក្នុង ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្ត[[កោះកុង]] ខេត្ត[[បាត់ដំបង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ខេត្តមណ្ឌលគិរី|មណ្ឌលគិរី]] និងខេត្ត[[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]]។ {{spaces|5}}'''៤''' '''ប្រព័ន្ធផ្លូវទឹក''' ៖ ដោយស្ថានភាពភូមិសាស្រ្តមានរាងបាតខ្ទះ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាសម្បូរទៅដោយផ្លូវទឹកណាស់ ។ គេបែងចែកផ្លូវទឹកនេះជាបីប្រព័ន្ធគឺ :# '''ប្រព័ន្ធ[[ទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ប្រព័ន្ធទន្លេមេគង្គ រួមមាន[[ទន្លេមេគង្គលើ]] និង[[ទន្លេមេគង្គក្រោម]] (ពី[[ល្បាក់ខោន]]ដល់[[ក្អមសំណរ]]) និង ទន្លេ[[បាសាក់]]មានប្រវែង ១០០គ.មនិង[[ដៃទន្លេ]]ទាំងអស់របស់ទន្លេមេគង្គ។ ទន្លេមេគង្គមានប្រភពនៅ ខ្ពង់រាបទីបេ លើរយៈកំពស់ ៥០០០ម៉ែត្រ មានប្រវែងសរុប ៤២០០ គ.ម មានអាងទន្លេ ៨០០ ០០០គ.ម^២ ហូរកាត់ប្រទេស [[ឡាវ]] [[ភូមា]] [[ថៃ]] កម្ពុជា និង [[វៀតណាម]]។ ទន្លេមេគង្គកម្ពុជាមានប្រវែង ៥០០​គ.ម ចាប់ពី ល្បាក់ខោន (ព្រំប្រទល់ឡាវ កម្ពុជា) ដល់ព្រំដែន វៀតណាម កាត់តាមខេត្ត[[ស្ទឹងត្រែង]] ខេត្ត[[ក្រចេះ]] ខេត្តកំពង់ចាម ខេត្តកណ្តាល និងខេត្តព្រៃវែង។ :## '''[[របបទឹក]]''' ៖ របបទឹកទាក់ទាញនឹងអាកាសធាតុមូសុង។ [[រដូវទឹក ឡើង]]ចាប់ពីខែមិថុនា ទៅ ខែតុលា។ [[ធារទឹក]] [[រដូវវស្សា]] ៣៤ ០០០ ម^៣ ហើយក្នុងមួយ[[វិនាទី]] ស្មើ ២០ ដង នៃធារទឹក នៅ[[រដូវទឹកប្រាំង]]។ នៅ[[រដូវទឹកស្រក]] ចាប់ពីខែ[[វិច្ឆិកា]] ទៅ ខែ[[ឧសភា]] ស្របទៅនឹងតំបន់ ឈប់រលាយ និង[[មូសុងវស្សា]]ឈប់បក់។ :## '''[[ដៃទន្លេមេគង្គ]]''' ៖ដៃខាងស្តាំគឺ [[ទន្លេរពៅ]]ស្ថិតនៅខាងស្តាំដៃតាមព្រំដែនឡាវ។ ដៃទន្លេមេគង្គខាងធ្វេងមាន [[ទន្លេសាន]] [[ទន្លេស្រែគង្គ|ទន្លេសេកុង]] [[ទន្លេស្រែពក]] [[ព្រែកគ្រៀង]] [[ព្រែកកាំពី]] [[ព្រែកឆ្លូង]] និង [[ទន្លេតូច]] (១០០គ.ម)។ :# '''ប្រព័ន្ធទន្លេសាប''' ៖ ប្រព័ន្ធទន្លេសាបរួមមាន [[ទន្លេសាប]] និង [[បឹងទន្លេសាប]]។ ទន្លេសាប គិតចាប់ ពី ភ្នំពេញទៅ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|កំពង់ឆ្នាំង]] មានប្រវែង ១០០ គ.ម និង បឹងទន្លេសាប មានបណ្តោយ ១៥០ គ.ម ទទឹង ៣២ គ.ម ហើយចែកចេញជាបីផ្នែកគឺ:[[បឹងធំ]](មានបណ្តោយ ៧៥គ.ម ទទឹង ៣២គ.ម) [[បឹងតូច]](មានបណ្តោយ ៣៥គ.ម ទទឹង ២៨គ.ម) និង[[វាលភក់]](ចាប់ពីឆ្នុកទ្រូទៅ កំពង់ឆ្នាំង ផ្នែកនេះសម្បូរ[[កូនកោះ]]ណាស់) ។ :## '''របបទឹក''' ៖ នៅរដូវវទឹកឡើងចាប់ពីខែ[[មិថុនា]]ទៅ [[តុលា]]ទឹក ហូរចូលបឹងទន្លេសាបតាមទិសភ្នំពេញទៅកំពង់ឆ្នាំង ។ កំពស់ទឹកជ្រៅបំផុត គឺ១៤ម៉ែត្រ ចំណែកផ្ទៃទឹករីកដល់ ១០ ០០០គ.ម^២។ នៅរដូវទឹកសម្រក ចាប់ពីខែវិច្ឆិកាទៅ ខែឧសភាជម្រៅទឹកបឹងទន្លេសាប ជាអប្បបរមាពី ០,៨ ទៅ ២ម៉ែត្រ ទឹកហូរចេញពី បឹងទន្លេសាប តាមទិសកំពង់ឆ្នាំង-ភ្នំពេញ។ ទឹកមានផ្ទៃក្រលា ៣០០០គ^២។ បាតុភូតចំលែកនេះ គឺហូរចេញហូរចូល បណ្តាលមកពីទឹកជំនន់នៃទន្លេមេគង្គ មាននីវ៉ូខ្ពស់ជាង ទឹកទន្លេសាប ម្យ៉ាងទៀតទឹកបឹងទន្លេសាបមាន រយៈកំពស់ទាបជាងដងទន្លេមេគង្គ។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃបឹងទន្លេសាប''' ៖ នៅផ្នែកត្រើយខាងកើតមាន [[ស្ទឹងត្រែង]] [[ស្ទឹងសៀមរាប]] [[ស្ទឹងជីក្រែង]] [[ស្ទឹងស្ទោង]] [[ស្ទឹងសែន]]។ នៅផ្នែកត្រើយខាងលិចមាន[[ស្ទឹងសិរីសោភ័ណ]] [[ស្ទឹងមង្គលបុរី]] [[ស្ទឹងសង្កែ]] [[ស្ទឹងមោង]] ([[ដូនទ្រី]]) [[ស្ទឹងស្វាយដូនកែវ]] [[ស្ទឹងពោធិ៍សាត់]] និង[[ស្ទឹងបរិបូរណ៍]]។ :## '''ដៃសំខាន់ៗនៃទន្លេសាប''' ៖ នៅត្រើយខាងកើតមាន[[ស្ទឹងខ្យា]] [[ស្ទឹងជីនិត]] [[ស្ទឹងតាំងក្រសាំង]] និង[[ស្ទឹងស្លាប]]។ នៅត្រើយខាងលិចមាន [[ស្ទឹងជ្រៃបាក់]] [[ស្ទឹងគ្រៀវ]](ឧត្តុង្គ)។ :# '''ប្រព័ន្ធនៅតាមឈូងសមុទ្រ''' ៖ ផ្លូវទឹកនៅតាមសមុទ្រច្រើនជាផ្លូវទឹកខ្លីៗ ដែលហូរពី[[ភ្នំក្រវាញ]] ចាក់ទៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលមានរបបទឹក ដូចទឹកជ្រោះគឺ ហូរយ៉ាងខ្លាំង និង បង្កើតឲ្យមានទឹកជំនន់ ក្នុងរយៈពេលខ្លីនៅ រដូវវស្សា។ របបទឹកមានទំនាក់ទំនង ទៅនឹងរបប[[ខ្យល់មូសុង]] ។ ដោយហេតុនេះមានស្ទឹងខ្លះរីងស្ងួតនៅ [[រដូវប្រាំង]]។ ផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ នៅតំបន់ឆ្នេរ រួមមាន [[ស្ទឹងមេទឹក]] [[ស្ទឹងជាយអារែក]] [[ព្រែកតាគី]] [[ព្រែកជីផាត]] [[ព្រែកកំពង់តាសោម]] [[ស្ទឹងកំពត]] និង [[ស្ទឹងទូកមាស]]។ :* '''[[កំពងផែ]]'''៖ កំពង់ផែធំៗ នៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាមានពីរគឺ [[កំពង់ផែក្រុងភ្នំពេញ]] និង​ [[កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ]] ដែលជា ប្រភេទ[[កំពង់ផែអន្តរជាតិ]] ដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុត សម្រាប់ចរាចរណ៍ទំនិញ និងអ្នកទេសចរ។ កំពង់ផែភ្នំពេញ រួមមាន[[ផែថ្ម]] មានប្រវែង ១៨៤ម៉ែត្រ និង[[ផែបណ្តែតទឹក]]មាន ប្រវែង ១៩៦ម៉ែត្រ។ ជម្រៅទឹកនៅរដូវវស្សា ៥,៨ម៉ែត្រ និងរដូវប្រាំង ៤,២ម៉ែត្រ។ កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ស្ថិតនៅចម្ងាយ ២២៦ គ.មពីភ្នំពេញ តាមផ្លូវជាតិលេខ ៤ និង ២៦៣គ.ម ពីភ្នំពេញតាមផ្លូវរថភ្លើង។ កំពង់ផែនេះសាងសង់នៅឆ្នាំ ១៩៥៤ ហើយបើកឲ្យប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំ ១៩៦០។ កំពង់ផែនេះមានបណ្តោយ ៣៥០ម៉ែត្រ និងទទឹង ២៨ម៉ែត្រ។<ref>ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ តំបន់ទេសចរណ៍នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រង់[[ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ជាតិ]] ដោយលោក [[កែវ ភួង]]</ref> ==ដំណឹកជញ្ជូន== '''{{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅកម្ពុជា}}''' [[File:Road 4 to Sihanouk.JPG|thumb|220px|left|ផ្លូវជាតិលេខ៤]] [[File:Siem reap airport.JPG|thumb|220px|right|[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិសៀមរាប]]]] សង្គ្រាមរដ្ឋប្បវេណីនិងការមិនខ្វល់ខ្វាយបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងនូវប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូនរបស់កម្ពុជា ក៏ប៉ុន្តែជាមួយជំនួយនិងគ្រឿងបរិក្ខាមកពីប្រទេសនានា កម្ពុជាកំពុងតែដំឡើងផ្លូវធំសំខាន់ៗជាច្រើនដល់កម្រិតមាត្រដ្ឋានអន្តរជាតិនិងភាគច្រើនត្រូវបានពង្រីកឱ្យធំចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៦។ ផ្លូវសំខាន់ៗសព្វថ្ងៃភាគច្រើនត្រូវបានគេក្រាលរួចហើយ។ កម្ពុជាមានផ្លូវដែកពីរខ្សែ សរុបទៅប្រហែល ៦១២គីឡូម៉ែត្រ(សហាតិមាត្រ) (៣៨០&nbsp;ម៉ាយ)នៃផ្លូវខ្នាតទទឹងមួយ&nbsp;ម៉ែត្រ&nbsp;តែមួយគត់។<ref name=CamRail>{{cite news | title=ផ្លូវដែកកម្ពុជាត្រូវបានធ្វើអោយមានកម្លាំងវិញនៅឆ្នាំ២០១៣ | url=http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | work=[[រ៉េលវ៉េយហ្គាហ្សេតអ៊ីនថឺណាស់ស្យឹនណល]] | date=២០០៩-១២-១៦ | accessdate=៩មិថុនា ២០១២ | archive-date=2011-04-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110401003014/http://www.railwaygazette.com/nc/news/single-view/view/cambodian-railway-to-be-revived-by-2013.html | url-status=dead }}</ref> ខ្សែនេះរត់ពីរាជធានីទៅកាន់ព្រះសីហនុលើច្រាំងសមុទ្រខាងត្បូង និងពីភ្នំពេញទៅ[[សិរីសោភ័ណ]] (ទោះបីយ៉ាងណាជារឿយៗរថភ្លើងរត់ឆ្ងាយត្រឹមតែ[[បាត់ដំបង]]ប៉ុណ្ណោះ)។ ដូចគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ រទេះភ្លើងមានអ្នកដំណើរតែម្នាក់គត់ក្នុងមួយអាទិត្យបានដំណើរការចន្លោះរវាងភ្នំពេញនិងបាត់ដំបង ក៏ប៉ុន្តែគម្រោង១៤១លាន$មួយត្រូវបានផ្ដល់មូលនិធិភាគច្រើនបំផុតដោយ[[ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី]] ត្រូវចាប់ផ្ដើមឡើងដើម្បីធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធផ្លូវដែកដែលអស់កម្លាំងមានកម្លាំងឡើងវិញដែលនឹង''(ប្រជាប់)កម្ពុជាជាមួយមជ្ឈមណ្ឌលឧស្សាហកម្មនិង​ដឹកជញ្ជូនសំខាន់ៗនៅឯបាងកក និងទីក្រុងហូជីមិញ''។<ref name=CamRail/> ម្យ៉ាងទៀត សរសៃឈាមចរាចរណ៍អន្តរខេត្តសំខាន់ៗភ្ជាប់ភ្នំពេញជាមួយព្រះសីហនុ ដោយការចាក់បំពេញផ្ទៃផ្លូវខូចកាលពីមុនជាមួយបេតុង/ក្រាលកៅស៊ូសាជាថ្មីវិញ ហើយការដាក់ឱ្យដំណើរការឆ្លងកាត់ទន្លេសំខាន់ទាំង៥តាមមធ្យោបាយស្ពានបានតភ្ជាប់ភ្នំពេញជាអចិន្ត្រៃយ៍ជាមួយ[[ក្រុងកោះកុង|កោះកុង]] ដោយហេតុនេះហើយទើបគ្មានផ្លូវកាត់ផ្ដាច់ចូលទៅកាន់ថៃជិតខាងនិងប្រព័ន្ធផ្លូវធំទូលាយរបស់ប្រទេសឡើយ។ អត្រាគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍របស់កម្ពុជាគឺជាអត្រាខ្ពស់បើតាមមាត្រដ្ឋានពិភពលោក។ នៅឆ្នាំ២០០៤ ចំននួននៃមរណភាពតាមដងផ្លូវក្នុងយានយន្ត ១០ ០០០គ្រឿងនៅកម្ពុជាមានអត្រាខ្ពស់ជាងក្នុងពិភពលោកអភិវឌ្ឍន៍ដប់ដង និងចំនួនមរណភាពតាមដងផ្លូវបានកើនឡើងទ្វេដងក្នុងរយៈកាលប៉ុន្មានបីឆ្នាំមុននេះ។<ref>[http://www.who.int/violence_injury_prevention/road_traffic/5year_strategy/en/travis_annualreport_execsum.pdf Cambodia Road Traffic Accident and Victim Information System]. (PDF) . Retrieved on June 20, 2011.</ref> [[File:Cambodia Angkor Air Airbus A321 Simon.jpg|thumb|220px|right|យន្តហោះក្រុងA៣២១របស់[[កម្ពុជាអង្គរអ៊ែរ]]។]] ផ្លូវទឹកខាងក្នុងដីគោកដ៏ធំទូលាយរបស់ប្រទេសនេះមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រខាងវិស័យពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ ទន្លេ[[មេគង្គ]]និងទន្លេ[[សាប]] ដៃរបស់វាជាច្រើន និងទន្លេសាបបានផ្ដល់នូវផ្លូវជាច្រើនដែលមានប្រវែងលាតសន្ធឹង រួមមាន ៣ ៧០០សហាតិមាត្រ(គីឡូម៉ែត្រ) (២៣០០&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំដោយការបើកកាណូត ០,៦មាត្រ (២&nbsp;ft) និង ២៨២សហាតិមាត្រ ផ្សេងទៀត (១៧៥&nbsp;ម៉ាយ) អាចធ្វើនាវាចរណ៍ដោយការបើកកាណូត១,៨មាត្រ (៦&nbsp;ft)។<ref name="CNTRYDTA">{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-2187.html |title=CountryData.com |publisher=CountryData.com |accessdate=២៧មិថុនា ២០១០}}</ref> កម្ពុជាមានកំពង់ផែសំខាន់ពីរគឺ ភ្នំពេញ និងព្រះសីហនុ និងកំពង់ផែនីមួយៗមានកំពង់ផែតូចៗប្រាំទៀត។ ភ្នំពេញ ស្ថិតនៅចំណុចប្រសព្វនៃ[[ទន្លេបាសាក់]] មេគង្គ និងទន្លេសាប គឺជា[[កំពង់ផែទន្លេ]]តែមួយគត់ដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការទទួលនាវា៨០០០តោនកំឡុងរដូវវស្សា និងនាវា៥០០០តោនកំឡុងរដូវប្រាំង។ ជាមួយនិងសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចដែលកំពុងកើនឡើងធ្វើឱ្យឈានដល់កំណើនឡើងនៃការប្រើប្រាស់ឡាននិងម៉ូតូ ទោះបីជាយ៉ាងណាកង់នៅតែមានចំនួនលើសលប់ដដែល។<ref>"Picking Up Speed: As Cambodia's Traffic Levels Increase, So Too Does the Road ''Death Toll''", ''The Cambodia Daily'', Saturday, March 9–10, 2002."</ref> "ស៊ីក្លូ" (ជារបស់ដែលបន្សល់ពីបារាំង) រឺ [[ស៊ីក្លូធាក់]] ជាមធ្យោបាយបន្ថែមមួយទៀតជាធម្មតាត្រូវបានជិះដោយអ្នកទេសចរ។ ប្រភេទស៊ីក្លូនេះមានតែមួយគត់នៅកម្ពុជាក្នុងនោះអ្នកធាក់គឺស្ថិតនៅពីក្រោយកន្លែងអង្គុយអ្នកជិះ ដែលផ្ទុយគ្នានឹងស៊ីក្លូធាក់នៅក្នុងប្រទេសជិតខាងដែលអ្នកធាក់នៅពីមុខនិង''អូសទាញ''រទេះ។ ប្រទេសនេះមានព្រលានយន្តហោះពាណិជ្ជកម្មបួន។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ (ពោធិ៍ចិនតុង)]]នៅភ្នំពេញជាអាកាសយានដ្ឋានធំបំផុតទីពីរនៅកម្ពុជា។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិអង្គរ|ព្រលានយន្តហោះអន្តរជាតិអង្គរសៀមរាប]]គឺជាព្រលានយន្តហោះធំជាងគេបំផុតនិងដំណើរការជើងហោះហើរអន្តរជាតិច្រើនបំផុតចេញ​និងចូលប្រទេសកម្ពុជា។ ព្រលានយន្តហោះដទៃៗផ្សេងទៀតស្ថិតនៅ[[កំពង់សោម|ព្រះសីហនុ]]និង[[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]]។ {{clear}} == មើលបន្ថែម == {{Commons&cat|Cambodia|Cambodia}} * [[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនឥណ្ឌូចិន]] * [[បញ្ជីរាយនាមប្រទេស]] * [[ប្រទេស]] {{portal|ភូមិសាស្ត្រ|<!--Eurasia-->|អាស៊ី|អាស៊ីអាគ្នេយ៍|<!--ASEAN-->|កម្ពុជា}} * [[ចំណុចត្រួសៗកម្ពុជា]] * [[លិបិក្រមអត្ថបទទាក់ទងកម្ពុជា]] * <!-- [[Bibliography of Cambodia]] --> * {{Books-inline|កម្ពុជា}} *[[មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា]] * {{wikipedia books link|កម្ពុជា}} {{clear}} == ឯកសារយោង == {{reflist|1}} * ​​​ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដើមសតវត្ស៍ទី២១ ​ចេញផ្សាយលើកទី១។cks។២០០៥ ដោយ​លោកដេវីឌ-ឈែនដ្លឺរ។ * Cambodia in the Early 21st Century, Published and Printed by MBNi nd Promo-Khmer under the Ausplices of the Royal Government of Cambodia. * [http://www.gosiemreap.com​ GoSiemReap.Com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807141201/http://gosiemreap.com/ |date=2018-08-07 }} - ស្ថានបណ្ដាញស្តីអំពីព័ត៌មានទេសចរណ៍នៃប្រទេសកម្ពុជាមិនគិតកម្រៃ ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links}} ;រដ្ឋាភិបាល * [http://www.norodomsihanouk.info/ ព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ព្រះនរោត្តម-សីហនុ] ស្ថានបណ្ដាញផ្លូវការនៃអតីតព្រះមហាក្សត្រនរោត្តម-សីហនុ{{Fr}} * {{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.frame.html |title=Cambodia.gov.kh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061005044434/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/home.view.html |archivedate=2006-10-05 |access-date=2012-09-20 |url-status=dead }} ស្ថានបណ្ដាញរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាផ្លូវការ (កំណែអង់គ្លេស) * [http://www.mfaic.gov.kh/ Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation] * [http://www.mot.gov.kh/ Ministry of Tourism] * [http://evisa.mfaic.gov.kh/ Cambodia e-Visa, Applying Travel Visa Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728202347/http://evisa.mfaic.gov.kh/ |date=2014-07-28 }} * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514220128/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-c/cambodia.html |date=2011-05-14 }} '''សង្គមអសេនិក''' * [http://adhoc-cambodia.org/ Cambodian Human Rights and Development Association (ADHOC)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230020740/http://www.adhoc-cambodia.org/ |date=2010-12-30 }} * [http://www.cchrcambodia.org/ Cambodian Center for Human Rights (CCHR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210322174010/http://www.cchrcambodia.org/ |date=2021-03-22 }} * [http://www.licadho-cambodia.org/ Cambodian League for the Promotion and Defense of Human Rights (LICADHO)] * [http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008 Global Integrity Report: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503024545/http://report.globalintegrity.org/Cambodia/2008/ |date=2009-05-03 }} Cambodia Integrity Scorecard and Country Report * [http://www.actioniec.org/ Action IEC Working For Cambodian Community Education Through Media and Culture] *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 Freedom in the World 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111023143655/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=22&year=2011&country=8009 |date=2011-10-23 }} *[http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 Freedom of the Press 2011: Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107104436/http://www.freedomhouse.org/template.cfm?page=251&year=2011&country=8009 |date=2012-01-07 }} ; ព័ត៌មានទូទៅ * {{CIA World Factbook link|cb|កម្ពុជា}} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703234535/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/cambodia.htm |date=2008-07-03 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' * {{dmoz|Regional/Asia/Cambodia}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-13006539 បុព្វេកសារកម្ពុជា]ពី [[ព័ត៌មានសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយប៊្រីតថេន|ព័ត៌មានស.ផ.ប.]] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/90520/Cambodia កម្ពុជា]នៅក្នុង''[[ប្រជុំវិជ្ជាប៊្រីតថេន]]'' * {{Wikiatlas|កម្ពុជា}} * {{Wikivoyage|Cambodia}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=KH ទំនាយការអភិវឌ្ឍជាគន្លឹះរបស់កម្ពុជា]ពី[[អនាគតអន្តរជាតិ]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == {{កម្ពុជា}} {{Navboxes |title = អត្ថបទទាក់ទងនឹងកម្ពុជា |list = {{Navboxes |title = [[File:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}កន្លែងភូមិសាស្ត្រ |list = {{Countries of Asia}} {{ប្រទេសនិងទឹកដីនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍}} }} {{Navboxes |title = សមាជិកភាពនិងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ |list = {{ចំណងទាក់ទងកម្ពុជា}} {{ASEAN}} {{ជំនួបកំពូលអាស៊ីខាងកើត}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Monarchies|state=collapsed}} }} {{តួអង្គជាតិ}} }} {{Portal bar|កម្ពុជា}} itzk9fuaqcbkq9z957ek9espxet4vaf 0 53630 340098 339728 2026-09-03T03:52:43Z TheRandomGoober 27248 កំណែអក្ខរាវិរុទ្ធ 340098 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគី | native_name = {{nobold|Slovenská republika ([[ភាសាស្លូវ៉ាគ|ស្លូវ៉ាគ]])}} | common_name = ស្លូវ៉ាគី | image_flag = Flag of Slovakia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិស្លូវ៉ាគី|ទង់ជាតិ]] | image_coat = [[File:Coat of arms of Slovakia.svg|70px]] | symbol_type = [[វរលញ្ឆករស្លូវ៉ាគី|វរលញ្ឆករ]] | other_symbol = <div style="padding:0.3em;"> [[File:Seal of the Slovak Republic.png|85px|]]</div> | other_symbol_type = [[ត្រាជាតិស្លូវ៉ាគី|ត្រាជាតិ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ផ្លេកបន្ទោរលើតាត្រាស៍|Nad Tatrou sa blýska]]'' <br/>("ផ្លេកបន្ទោរលើតាត្រាស៍")<div style="padding-top:0.5em;">{{center|[[File:Nad Tatrou sa blýska.ogg|center]]}}</div> | image_map = Slovakia in European Union.svg | map_caption = ទីតាំងប្រទេសស្លូវ៉ាគី (ក្រហម) នៅទ្វីបអឺរ៉ុប | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] | membership_type = [[រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប|រដ្ឋសមាជិក]] | membership = [[សហភាពអឺរ៉ុប]] | coordinates = {{Coord|48|9|9|N|17|6|34|E|type:city}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាស្លូវ៉ាគ|ស្លូវ៉ាគ]] | languages2_type = ភាសាតំបន់ និងភាគតិច<ref>{{cite news |url=https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/cabinet-approves-russian-and-serbian-as-minority-languages |title=Cabinet approves Russian and Serbian as minority languages |work=The Slovak Spectator |date=18 November 2015 |access-date=19 August 2026 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002020359/https://spectator.sme.sk/politics-and-society/c/cabinet-approves-russian-and-serbian-as-minority-languages |url-status=live }}</ref> | languages2 = [[ភាសាប៊ុលហ្ការី|ប៊ុលហ្ការី]] [[ភាសាឆែក|ឆែក]] [[ភាសាក្រូអាត|ក្រូអាត]] [[ភាសាហុងគ្រី|ហុងគ្រី]] [[ភាសាអាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[ភាសាប៉ូឡូញ|ប៉ូឡូញ]] [[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]] [[ភាសារុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[ភាសារូទែន|រូទែន]] [[ភាសាស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]] [[ភាសាអ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | ethnic_groups = {{unbulleted list |៨៨.៦% [[ជនជាតិស្លូវ៉ាគ|ស្លូវ៉ាគ]] |៨.២% [[ជនជាតិហុងគ្រីនៅស្លូវ៉ាគី|ហុងគ្រី]] |១.៣% [[ជនជាតិរ៉ូម៉ានីនៅស្លូវ៉ាគី|រ៉ូម៉ានី]] |១.៩% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត }} | ethnic_groups_year = ២០២១ | ethnic_groups_ref = {{refn|group=ស|ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជនជាតិដែលគ្មានបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណច្បាស់លាស់ចំនួន ២៩៥,៥៥៨ នាក់ ឬស្មើនឹង ៥.៤% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប}}<ref>{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/en/population/basic-results/structure-of-population-by-ethnicity/SR/SK0/SR |title=SODB2021 – Population – Basic results |access-date=19 August 2026 |archive-date=4 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104160329/https://www.scitanie.sk/en/population/basic-results/structure-of-population-by-ethnicity/SR/SK0/SR |url-status=live }}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | {{Tree list}} * ៦៨.៨% [[គ្រិស្តសាសនា]] ** ៥៩.៨% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅស្លូវ៉ាគី|កាតូលិក]] ** ៧.៦% [[ប្រូតេស្តង់]] ** ១.៤% [[បញ្ជីរាយនិកាយគ្រិស្តសាសនា|និកាយគ្រិស្ត]]ផ្សេងៗទៀត {{Tree list/end}} |២៣.៨% គ្មានជំនឿសាសនា |០.៩% សាសនាផ្សេងៗទៀត |៦.៥% មិនបញ្ជាក់ }} | religion_year = ២០២១ | religion_ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.scitanie.sk/k-rimskokatolickemu-vyznaniu-sa-prihlasilo-56-obyvateov |title=SODB2021 – K rímskokatolíckemu vyznaniu sa prihlásilo 56 % obyvateľov |access-date=19 August 2026 |archive-date=20 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520014037/https://www.scitanie.sk/k-rimskokatolickemu-vyznaniu-sa-prihlasilo-56-obyvateov |archivedate=20 ឧសភា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220520014037/https://www.scitanie.sk/k-rimskokatolickemu-vyznaniu-sa-prihlasilo-56-obyvateov |url-status=dead }}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋសភានិយម]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីស្លូវ៉ាគី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ពីធ័រ ប៉េល្លេគ្រីនី]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្លូវ៉ាគី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[រ៉ូប៊ឺត ហ្វីកូ]] | leader_title3 = [[បញ្ជីរាយនាមប្រធានសភាស្លូវ៉ាគី|ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]] | leader_name3 = [[រីឆាដ រ៉ាស៊ី]] | legislature = [[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ (ស្លូវ៉ាគី)|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]] |upper_house = |lower_house = | sovereignty_type = [[្ប្រវត្តិសាស្ត្រស្លូវ៉ាគី|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពឆេកូស្លូវ៉ាគី|ឯករាជ្យភាព]]ពី[[ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី|អូទ្រីស-ហុងគ្រី]]<br/>([[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីមួយ]]) | established_date2 = ២៨ តុលា ១៩១៨ | established_event3 = [[សន្ធិសញ្ញាទ្រីយ៉ាណុង]] | established_date3 = ៤ មិថុនា ១៩២០ | established_event4 = [[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីពីរ]] | established_date4 = ៣០ កញ្ញា ១៩៣៨ | established_event5 = [[សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគ (១៩៣៩–១៩៤៥)|សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគទីមួយ]] | established_date5 = ១៤ មីនា ១៩៣៩ | established_event6 = [[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីបី]] | established_date6 = ២៤ តុលា ១៩៤៥ | established_event7 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគី|សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីបួន]] | established_date7 = ២៥ កុម្ភៈ ១៩៤៨ | established_event8 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគី]] | established_date8 = ១១ កក្កដា​ ១៩៦០ | established_event9 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវ៉ាគី]] (ក្នុងសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគីក្រោយប្ដូរជារដ្ឋសហព័ន្ធ) | established_date9 = ១ មករា ១៩៦៩ | established_event10 = [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមស្លូវ៉ាគី|សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគ]] (ប្ដូរឈ្មោះ ស្ថិតក្នុង[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធឆែក និងស្លូវ៉ាគ]]) | established_date10 = ១ មីនា ១៩៩០ | established_event11 = [[ការរំលាយឆេកូស្លូវ៉ាគី|រំលាយ]][[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធឆែក និងស្លូវ៉ាគ|ឆេកូស្លូវ៉ាគី]] | established_date11 = ១ មករា​ ១៩៩៣ | area_km2 = ៤៩,០៣៥ | area_size = 1 E7 | area_footnote = | area_rank = ទី១២៧ | percent_water = ០.‌៧២<ref>{{cite web |title=Surface water and surface water change |access-date=19 August 2026 |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER |archive-date=24 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210324133453/https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER |url-status=live }}</ref> | population_census_year = ២០២១ | population_census = {{IncreaseNeutral}} ៥,៤៤៩,២៧០<ref>{{cite web |url=https://www.scitanie.sk/en |title=2021 Population and Housing Census |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=scitanie.sk |date=20 December 2021 |access-date=19 August 2026 |archive-date=7 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207060108/https://www.scitanie.sk/en |url-status=live }}</ref> | population_estimate = {{DecreaseNeutral}} ៥,៤០៥,៣៦៨<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVJNc5swEP0tPfgotEgCRG84UwO2x1Pwty4dWRU2tS0IptD01xfSXDxtSHPoXqSdeW_3vd3FAu-wMLLJj7LOCyMveIpFfrharbpaYAFQRnzuU8ZdcF3Hpx1-H5gD5UcsKp3pSlfW9-qCd6e6Lm8fRzCCtm2tY1EcL9pSxXUEf6OciluNd_fIvrVwvyRezMdjOwAYzynE09lyET1MSLh2-kL5t8dHEWChClPrH12N4nCTJ6QNyk2G5LkeQfcpqmvnpzEa3cpKNk8jaG66PncvAHFc6knEKTkgRjIX-RQIAiYV0RlT4Hl4j_fCe1WI7eElFliUKv-K9462M1tzhSRxADFfUSQVOF2aSa2lL23m422T6xavTa_rgpfa9FaGvW6fAUGSJMv5ZgPhhkwgpnYIi_W6g7tvzWp734Av0k8Qr4LPYTplNjDnns_HGwKxt0jtWZKEM5u98B_CIGLeHIDPQwfiIFqnfkIpBPSZPyDvNx9eiQD-jT8g8H38PwckhuVt-hUrU5f1Ce__x5G984J6_IDjlfsCGNrYW54jwOV1y2v-RH-usuh0mfQxbRbonPLgwy83kfew/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=The total population decrease deepened, the birth rate continued to decline |website=slovak.statistics.sk |date=29 May 2026 |access-date=19 August 2026 }}</ref> | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី១២០ | population_density_km2 = ​​១១០ | population_density_rank = ទី១០៣ | GDP_PPP = {{increase}} ២៦៦.៩៣២ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=936,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Slovakia) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=22 October 2024 |access-date=19 August 2026 |archive-date=30 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130174506/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=936,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៧៥ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៤៩,៣៧៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៤៧ | GDP_nominal = {{increase}} ១៦៧.៧៣០&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK" /> | GDP_nominal_rank = ទី៥៨ | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣១,០២៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.SK" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៤៤ | Gini = ២១.២ | Gini_year = ២០២២ | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey |publisher=Eurostat |website=ec.europa.eu |access-date=19 August 2026 |archive-date=9 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009091832/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tessi190/default/table?lang=en |url-status=live }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៨៨០ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady/--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=19 August 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី៤៤ | currency = [[អឺរ៉ូ]] ([[និមិត្តសញ្ញាអឺរ៉ូ|€]]) | currency_code = EUR | country_code = | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CET]] | utc_offset = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្ដៅអឺរ៉ុបកណ្ដាល|CEST]] | utc_offset_DST = +២ | date_format = | drives_on = | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅស្លូវ៉ាគី|+៤២១]] | iso3166code = SK | cctld = [[.sk]] | today = | wikidata = Q214 }} '''ប្រទេសស្លូវ៉ាគី'''{{refn|group=ស|[[ភាសាស្លូវ៉ាគ|ស្លូវ៉ាគ]]៖ Slovensko, ប្រកបថា៖ ស្លូ-វិន-ស្កូ, "{{audio|Sk-Slovensko.ogg|ស្តាប់}}"}} ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការ​ថា '''សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគី'''{{refn|group=ស|[[ភាសាស្លូវ៉ាគ|ស្លូវ៉ាគ]]៖ Slovenská republika,​ "{{audio|Sk-Slovenská republika.ogg|ស្ដាប់}}"}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អឺរ៉ុបកណ្តាល]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ប៉ូឡូញ]]នៅភាគខាងជើង [[អ៊ុយក្រែន]]នៅភាគខាងកើត [[ហុងគ្រី]]នៅភាគខាងត្បូង [[អូទ្រីស]]នៅភាគខាងលិច ហើយនិង[[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]]នៅភាគពាយព្យ។ ប្រទេសស្លូវ៉ាគីមានសណ្ឋានដីភាគច្រើនជាតំបន់ភ្នំ ដែលលាតសន្ធឹងលើក្រឡាផ្ទៃដីសរុប ៤៩,០០០ គីឡូមែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅសរុបជាង ៥.៤ លាននាក់។ រដ្ឋធានី និង[[បញ្ជីរាយនាមទីក្រុង និងទីប្រជុំជននៅស្លូវ៉ាគី|ទីក្រុងធំបំផុត]]នៃប្រទេសនេះគឺមានឈ្មោះថា [[ប្រាទីស្លាវ៉ា]] ខណៈដែលទីក្រុងធំបំផុតបន្ទាប់គឺ ទីក្រុង[[កូឈិសេ]]។ ក្រុម[[ជនជាតិស្លាវ]]បានចូលមករស់នៅលើទឹកដីនៃប្រទេសស្លូវ៉ាគីសព្វថ្ងៃនៅក្នុងកំឡុងសតវត្សរ៍ទី៥ និងទី៦។ ចាប់ពីចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ទឹកដីផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសស្លូវ៉ាគីបច្ចុប្បន្នត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុង[[ខាហ្កានចក្រអវ៉ារ]]។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ ក្រុមជនជាតិស្លាវបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបង្កើត[[សាម៉ូ#អាណាចក្រ|រដ្ឋចក្រភព]]របស់ព្រះរាជា[[សាម៉ូ]]ឡើង។ នៅពេលដែលខាហ្កានចក្រអវ៉ារបានរំលាយនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៩ ពួកស្លាវក៏បានបង្កើត[[ក្សត្របុរីនីត្រា]]ថ្មីឡើងមុនពេលរដ្ឋនគរដ៏តូចមួយនេះត្រូវបានកាត់បញ្ចូលជាទឹកដីនៃ[[មហាម៉ូរ៉ាវី|ក្សត្របុរីម៉ូរ៉ាវី]] រួចបានបន្តវិវត្តក្លាយជា[[មហាម៉ូរ៉ាវី]]។ នៅកំឡុងពេលដែលមហាម៉ូរ៉ាវីបានដួលរលំក្នុងសតវត្សរ៍ទី១០ ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់បញ្ចូលម្តងទៀតទៅក្នុង[[ក្សត្របុរីហុងគ្រី]]នៅចុងសតវត្សរ៍ទី៩ មុនពេលវិវត្តកើតជា[[ព្រះរាជាណាចក្រហុងគ្រី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១០០០។<ref>{{cite book |title=Encyclopedia of Russian & Slavic myth and legend |last=Dixon-Kennedy |first=Mike |year=1998 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-130-4 |page=375 |url=https://books.google.com/books?id=eD5AkdM83iIC&pg=PA57 |access-date=21 August 2026 }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១២៤១ និងឆ្នាំ១២៤២ បន្ទាប់ពីពួក[[ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលនៅអឺរ៉ុប|ម៉ុងហ្គោលបានចូលឈ្លានពានអឺរ៉ុប]] ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស្ទើរទាំងប៉ុន្មានក្នុងទឹកដីស្លូវ៉ាគីត្រូវរងការខូចខាតបំផ្លិចបំផ្លាញ យ៉ាងណាព្រះចៅហុងគ្រី​ ព្រះបាទ[[បេឡាទី៤]] បានវាយទឹកដីនេះយកមកគ្រប់គ្រងវិញ។ រំលងមកដល់កំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ និងទី១៧ ផ្នែកភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសស្លូវ៉ាគីសព្វថ្ងៃត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅក្នុងទឹកដីនៃ[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]]។<ref name="Pirický-2023">{{Citation |last=Pirický |first=Gabriel |chapter=The Legacy of the Ottoman (Turkish) Age in Slovakia in the 21st Century |date=3 March 2023 |title=Europe's Islamic Legacy: 1900 to the Present |pages=29–47 |chapter-url=https://brill.com/display/book/9789004510722/BP000010.xml |access-date=21 August 2026 |publisher=Brill |doi=10.1163/9789004510722_004 |isbn=978-90-04-51072-2 |doi-access=free |archive-date=3 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203035254/https://brill.com/display/book/9789004510722/BP000010.xml |url-status=live }}</ref> តំបន់​ដែល​ស្ថិតនៅក្រោមអូតូម៉ង់​ត្រូវ​បាន​ប្រគល់​ទៅ​​ឱ្យរាជវង្សហាបស្បួកកាន់កាប់នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី១៨។ នៅពេលដែល​ហុងគ្រីបានប្រកាសឯករាជ្យភាពក្នុង​ឆ្នាំ១៨៤៨ [[យុទ្ធនាការស្ម័គ្រចិត្តស្លូវ៉ាគ|ការបះបោរស្លូវ៉ាគ]]ក៏បានផ្ទុះឡើងតាមក្រោយក្រោមការផ្ដួចផ្ដើមដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិស្លូវ៉ាគី#ក្រុមប្រឹក្សាដំបូង (១៨៤៨–៤៩)|ក្រុមប្រឹក្សា​ជាតិ​ស្លូវ៉ាគី]]។<ref>{{cite web |url=https://blogs.bl.uk/european/2015/10/a-life-for-a-language.html |title=A life for a language: Ľudovít Štúr (1815–54) and the Slovak nation |date=28 October 2015 |website=British Library |access-date=21 August 2026 |archive-date=15 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515012839/https://blogs.bl.uk/european/2015/10/a-life-for-a-language.html |url-status=dead |archivedate=15 ឧសភា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250515012839/https://blogs.bl.uk/european/2015/10/a-life-for-a-language.html }}</ref> ថ្វីបើការបះបោរមិនបានសម្រេចជោគជ័យមែន ប៉ុន្តែក្រុមប្រឹក្សាមួយនេះបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងអត្តសញ្ញាណជាតិស្លូវ៉ាគ។ សង្គ្រាមឯករាជ្យភាពហុងគ្រីចេញពីហាបស្បួកនៅទីបំផុតក៏បាននាំឱ្យមានការសម្របសម្រួលរហូតដល់បានបង្កើត[[ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី]]ឡើង។<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/place/Austria-Hungary |title=Austria-Hungary, HISTORICAL EMPIRE, EUROPE |date=6 June 2017 |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=21 August 2026 |archive-date=15 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215002019/https://www.britannica.com/place/Austria-Hungary |url-status=live }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] [[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិឆេកូស្លូវ៉ាគី]]បានច្បាំងឈ្នះដណ្ដើមឯករាជ្យភាពដោយជោគជ័យចំពេលដែលចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រីកំពុងដួលរលំ ហើយរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីក៏បានប្រកាសឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨។ ព្រំដែននៃរដ្ឋថ្មីថ្មោងនេះត្រូវបានកំណត់ដោយ[[សន្ធិសញ្ញាសាំងជែម៉ាំងអង់ឡេយ៍|សន្ធិសញ្ញាសាំងជែម៉ាំង]]នៃឆ្នាំ១៩១៩ ហើយ[[សន្ធិសញ្ញាទ្រីយ៉ាណុង]]ឆ្នាំ១៩២០ បានរាប់បញ្ចូលទឹកដីស្លូវ៉ាគីសព្វថ្ងៃចូលជាទឹកដីឆេកូស្លូវ៉ាគីជាផ្លូវការ។ មុនចូលដល់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] គណបក្សហ្វាស៊ីសនិយមក្នុងស្រុកមួយចំនួនបានឡើងក្ដោបក្ដាប់អំណាចបន្តិចម្តងៗនៅក្នុងទឹកដីស្លូវ៉ាគី ហើយជាលទ្ធផល [[សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគី (១៩៣៩–១៩៤៥)|សាធារណរដ្ឋស្លូវ៉ាគីទីមួយ]]ដំបូងក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៣៩ ក្នុងនាមជារដ្ឋហ្វាស៊ីសចំណុះក្រោម[[អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី]]។ នៅឆ្នាំ១៩៤០ របបស្លូវ៉ាគីនោះបានចូលរួមជាសមាជិកនៃ[[អំណាចអ័ក្ស]]ក្រោយពីបានចុះហត្ថលេខាលើ[[កតិកាសញ្ញាត្រីភាគី]]។ ប្រទេស[[សាធារណរដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគីទីបី|ឆេកូស្លូវ៉ាគី]]ត្រូវបានស្ដារឡើងវិញបន្ទាប់ពីសម្ព័ន្ធមិត្តបានរំដោះវាចេញពីនឹមណាស៊ីនៅបំណាច់នៃមហាសង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥។ បន្ទាប់ពីកើតមាន[[រដ្ឋប្រហារឆេកូស្លូវ៉ាគីឆ្នាំ១៩៤៨|រដ្ឋប្រហារគាំទ្រដោយសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសឆេកូស្លូវ៉ាគីក៏បានក្លាយជា[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមឆេកូស្លូវ៉ាគី|រដ្ឋកុម្មុយនីស្ត]]នៃ[[ប្លុកខាងលិច]] ពោលជារដ្ឋរណបរបស់[[សហភាពសូវៀត]]នៅក្រោយ[[វាំងននដែក]] និងជារដ្ឋសមាជិកមួយនៃ[[កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី]]។ កិច្ចប្រឹងប្រែងព្យាយាមរំដោះខ្លួនចេញពីរបបកុម្មុយនីស្តដែលច្រើនគេនិយមហៅថា[[វស្សានរដូវប្រាក]]នោះត្រូវបានគាបសង្កត់បង្ក្រាបទៅវិញក្រោម[[ការឈ្លានពានរបស់កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីលើឆេកូស្លូវ៉ាគី|ការឈ្លានពាន]]ពីសំណាក់សមាជិកនៃកតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរីចូលឆេកូស្លូវ៉ាគីនៅក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ [[បដិវត្តន៍កម្ញី]]បានបិទបញ្ចប់របបគ្រប់គ្រងកុម្មុយនីស្តនៅឆេកូស្លូវ៉ាគីដោយសន្តិភាព។ ស្លូវ៉ាគីបានលេចខ្លួនឡើងជារដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យឯករាជ្យមួយនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីអតីត[[សាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធឆែក និងស្លូវ៉ាគី|រដ្ឋឆេកូស្លូវ៉ាគី]]ត្រូវបានរំលាយទៅដោយសន្តិភាព ដែលអ្នកខ្លះនិយមហៅវាថា [[ការរំលាយឆេកូស្លូវ៉ាគី|ព្រឹត្តិការណ៍លែងលះកម្ញី]]។ ស្លូវ៉ាគីគឺជា[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍]]ជាមួយនឹងសេដ្ឋកិច្ចចំណូលខ្ពស់ជឿនលឿន។ ប្រទេសមួយនេះបានរក្សានូវការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ[[សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ]]ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធសន្តិសុខសង្គមដ៏ទូលំទូលាយ ដោយផ្តល់ជូនប្រជាពលរដ្ឋខ្លួននូវប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសកល ការអប់រំដោយឥតគិតថ្លៃ ហើយនិងមានអាយុចូលនិវត្តន៍ទាបបំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុប ក៏ដូចជាប្រទេសដែលមានការកំណត់រយៈពេលលំហែមាតុបិតុភាពដោយទទួលបានប្រាក់ខែយូរជាងគេបំផុតមួយនៅក្នុង[[អង្គការ​សម្រាប់​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]]ទៀតផង។<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2016/10/daily-chart-10 |title=Which countries are most generous to new parents? |newspaper=The Economist |access-date=25 August 2026 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104040649/https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2016/10/daily-chart-10 |url-status=live }}</ref> សព្វថ្ងៃ ប្រទេសស្លូវ៉ាគីគឺជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] [[ហ្សូនអឺរ៉ូ]] [[តំបន់ស្សិនគែន]] [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]​ [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|ណាតូ]] [[អង្គការអឺរ៉ុបសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនុយក្លេអ៊ែរ]] អង្គការ​សម្រាប់​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[វីសេក្រាដគ្រុប]] និង[[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប]]។ល។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រស្លូវ៉ាគី}} {{ផ្នែកទទេ}} == ភូមិសាស្រ្ត == {{Main|ភូមិសាស្ត្រស្លូវ៉ាគី}} ប្រទេសស្លូវ៉ាគីមានទីតាំងភូមិសាស្រ្តស្ថិតនៅខ្សែររយៈទទឹងខាងជើង ចន្លោះ ៤៧° និង ៥០° និងខ្សែររយៈបណ្តោយខាងកើត ចន្លោះ ១៦° និង ២៣° ។ ទេសភាពស្លូវ៉ាគីត្រូវបានកត់សម្គាល់ជាចម្បងនូវធម្មជាតិភ្នំរបស់វា ដោយភ្នំកាប៉ាធៀនលាតសន្ធឹងពាសពេញពាក់កណ្តាលភាគខាងជើងនៃប្រទេស។ ក្នុងចំណោមជួរភ្នំទាំងនេះ មានកំពូលភ្នំខ្ពស់ៗនៃតំបន់ហ្វាត្រា-តាត្រា (រួមមានភ្នំតាត្រា ហ្វាត្រាធំ និងហ្វាត្រាតូច) ភ្នំរ៉ែស្លូវ៉ាគី ភ្នំកណ្តាលស្លូវ៉ាគី ឬបេស្គីដ។ ដីទំនាបធំជាងគេគឺតំបន់ដីទំនាបដានុបៀនដែលមានជីជាតិនៅភាគនិរតី ព្រមទាំងតំប់ដីទំនាបស្លូវ៉ាគីខាងកើតនៅភាគអាគ្នេយ៍។ តំបន់ព្រៃឈើគ្របដណ្តប់ ៤១% នៃផ្ទៃដីប្រទេស។ === អាកាសធាតុ === ប្រទេសស្លូវ៉ាគីមានអាកាសធាតុ ស្ថិតនៅចន្លោះតំបន់អាកាសធាតុក្តៅ និងតំបន់អាកាសធាតុទ្វីប ដែលមានរដូវក្តៅក្តៅល្មម និងរដូវរងាត្រជាក់ មានពពក និងសំនើម។ សីតុណ្ហភាពគឺចន្លោះពី អប្បបរិមា -៤១ ដល់ អតិបរមា ៤០.៣ អង្សាសេ (-៤១.៨ និង ១០៤.៥ អង្សាហ្វារិនហៃ) ទោះបីជាសីតុណ្ហភាពក្រោម -៣០ អង្សាសេ (-២២ អង្សាហ្វារិនហៃ) គឺកម្រកើតមានក៏ដោយ។ អាកាសធាតុមានលក្ខណះខុសគ្នារវាងតំបន់ភ្នំភាគខាងជើង និង តំបន់វាលទំនាបនៅភាគខាងត្បូង។ នៅប្រទេសស្លូវ៉ាគី មានរដូវចំនួនបួន ដែលរដូវនីមួយៗ (រដូវផ្ការីក រដូវក្តៅ រដូវស្លឹកឈើជ្រុះ និងរដូវរងា) មានរយៈពេលបីខែ។ ខ្យល់ទ្វីបស្ងួតនាំមកនូវកំដៅនារដូវក្តៅ និងព្រឹលទឹកកកនារដូវរងា។ ផ្ទុយទៅវិញ ខ្យល់មហាសមុទ្រនាំមកនូវភ្លៀងធ្លាក់ និងកាត់បន្ថយសីតុណ្ហភាពរដូវក្តៅ។ នៅតំបន់ទំនាប និងជ្រលងភ្នំ ជារឿយៗមានអ័ព្ទ ជាពិសេសនៅរដូវរងា។ == រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ == {{Main|នយោបាយនៅស្លូវ៉ាគី}} ប្រទេសស្លូវ៉ាគីគឺជាសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យសភាដែលមានប្រព័ន្ធពហុបក្ស។ ការបោះឆ្នោតសភាចុងក្រោយត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 30 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2023 ហើយការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីពីរជុំបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី 23 ខែមីនា និងថ្ងៃទី 6 ខែមេសា ឆ្នាំ 2024។ ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{បណ្តាប្រទេសនៅ​ទ្វីបអឺរ៉ុប}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្លូវ៉ាគី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃកិច្ចផ្ដួចផ្ដើមសមុទ្របី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] js24yy24vcpfarat9b0t7dmjrpylpia 0 54021 340105 338792 2026-09-03T08:21:34Z Changliegama 52373 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340105 wikitext text/x-wiki [[File:昌列寺全景.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃវត្តចាងលេ]] '''វត្តចាងលេ''' (Changlei Monastery) ស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំចាងលេ ក្នុងទីក្រុងម៉ាអឺកាង នៃខេត្តស៊ីឈួន សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ វាជាវត្តព្រះពុទ្ធសាសនា[[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ]] និកាយញីងម៉ា។<ref>{{Cite web |title=探访四川一座有电梯的高山寺庙——昌列寺|url=https://www.chinanews.com.cn/tp/hd2011/2014/01-09/288522.shtml|website=中新网|date=2014-01-09|language=zh-cn|author=张越|url-status=live|access-date=2025-11-24}}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅសតវត្សទី៨ ព្រះសង្ឃវៃរោចនា (Vairotsana) និងយូហ្សា នីងប៉ូ (Yudra Nyingpo) ត្រូវបានគេនិយាយថា បានមកស្នាក់នៅទីនេះ និងផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌។<ref>{{Cite web |title=昌列寺 |url=https://www.facebook.com/watch/?v=301971912121362 |website=智者妙音臉書 |date=2022-07-28 |language=zh-tw |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងសតវត្សទី១២ តាមប្រពៃណីពុទ្ធសាសនា ព្រះអង្គសិហ្វរ៉េចាងសិន (希熱將參) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការចាប់កំណើតបន្តរបស់យូហ្សា នីងប៉ូ បានសាងសង់កន្លែងធ្វើសមាធិនៅភ្នំអ៊ីងប៉ូឡូ។ កន្លែងនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាចំណុចដើមនៃការកើតឡើងរបស់វត្តចាងលេ។<ref>{{Cite news |title=昌列寺 |url=https://www.hkcd.com/newsTopic_content.php?id=905436 |author=蔣璐 |work=香港商報網 |date=2015-01-26 |language=zh-tw |access-date=2025-11-24 |url-status=live}}</ref> ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1966–1976 វត្តចាងលេត្រូវបានបំផ្លាញក្នុងអំឡុង[[បដិវត្តន៍វប្បធម៌]] ហើយនៅសល់តែសំណល់អគារបាក់បែក។<ref>{{Cite news |title=【民大故事】薪火照嘉绒：红色基因在血脉中赓续 |url=https://www.xzmu.edu.cn/news/getcontent?id=101896&url=show |author=赵鑫 |work=西藏民族大學新聞網 |date=2025-08-15 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24 |url-status=live}}</ref> បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 1980 ក្រោមការដឹកនាំរបស់祖古顏班·希熱將參 ([[កាម៉ា រីនប៉ូឆេ]]) និងអ្នកដទៃ វត្តត្រូវបានស្តារឡើងវិញជាបន្តបន្ទាប់ និងចាប់ផ្តើមសកម្មភាពសាសនាឡើងវិញ។<ref>{{cite web |title=昌列寺官方網站 |url=http://www.changleisi.com/ |language=zh-cn |accessdate=2025-11-19 |publisher=昌列寺}}</ref><ref>{{Cite web |title=昌列寺建卧佛殿时菩萨送来佛眼石 |url=https://zhuanlan.zhihu.com/p/51502758 |website=知乎 |date=2018-12-04 |language=zh-cn |author=湖心亭看雪客 |url-status=live }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ភូមិសាស្ត្រ == === រដ្ឋបាល === វត្តចាងលេ ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ទីក្រុងម៉ាអឺកាង<ref>{{Cite web |title=昌列寺 |url=https://crgis.rchss.sinica.edu.tw/religion/bgis/15034 |website=文化資源地理資訊系統 |language=zh-tw |access-date=2025-11-24 |archivedate=2024-08-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240816114159/https://crgis.rchss.sinica.edu.tw/religion/bgis/15034 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=探访四川一座有电梯的高山寺庙——昌列寺 |url=https://www.chinanews.com.cn/tp/hd2011/2014/01-09/288522.shtml |website=中新网 |date=2014-01-09 |language=zh-cn |author=张越 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref> និងស្ថិតនៅក្នុងតំបន់កណ្ដាលនៃខេត្តអាប៉ា លើខ្ពង់រាបភាគខាងលិចនៃស៊ីឈួន។<ref>{{Cite web |title=一个美国人“炒火”的寺庙 |url=https://www.sohu.com/a/230725671_455732 |website=搜狐 |date=2018-05-08 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24}}</ref> === ភូមិសាស្ត្រធម្មជាតិ === វត្តនេះស្ថិតនៅលើភ្នំចាងលេ ដែលមានកម្ពស់ប្រហែល 3500 ម៉ែត្រពីនីវ៉ូសមុទ្រ ជិតទីប្រជុំជនម៉ាអឺកាង និងជ្រលងទន្លេសួម៉ូ។ តំបន់នេះស្ថិតនៅគែមខាងកើតនៃខ្ពង់រាបឈីងហៃ–ទីបេ មានអាកាសធាតុត្រជាក់ និងសើម ហើយជាតំបន់ល្បីសម្រាប់ទស្សនាស្លឹកឈើក្រហមនៅរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ === ការធ្វើដំណើរ === វត្តចាងលេមានចម្ងាយប្រហែល 480 គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុងឆេងទូ។ អ្នកទេសចរអាចធ្វើដំណើរតាមផ្លូវល្បឿនលឿនតាមរយៈវិនឈួន ទៅកាន់ម៉ាអឺកាង។ វត្តស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល 16 គីឡូម៉ែត្រពីទីប្រជុំជនម៉ាអឺកាង ហើយចំណាយពេលប្រហែលកន្លះម៉ោងដោយរថយន្ត។ ម៉ាអឺកាងជាចំណុចដឹកជញ្ជូនសំខាន់ ដែលភ្ជាប់ទៅភាគខាងជើងទៅកាន់វាលស្មៅហុងយួន និងរូអឺកៃ ហើយទៅភាគខាងកើតភ្ជាប់ទៅលីសៀន និងវិនឈួន។ == ស្ថាបត្យកម្ម == ក្រុមអគាររបស់វត្តចាងលេត្រូវបានសាងសង់តាមបណ្តោយជម្រាលភ្នំ ដោយសម្របសម្រួលជាមួយទម្រង់ភូមិសាស្ត្រធម្មជាតិជុំវិញ។<ref>{{Cite web |title=昌列寺：川西高原上的璀璨明珠 |url=https://travel.sina.cn/domestic/pages/2014-08-04/detail-ifyixcaw3533271.d.html |website=新浪旅遊 |date=2014-08-04 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=昌列寺旅遊攻略 |url=https://www.wingontravel.com/discovery/scenic-changlie-temple-13703312 |website=永安旅遊 |language=zh-cn |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref> អគារសំខាន់ៗរួមមាន វត្តចាស់ សាលាព្រះអវលោកិតេស្វរៈ (觀音殿) សាលាព្រះសាក្យមុនី (釋迦殿) វិទ្យាស្ថានព្រះពុទ្ធសាសនា មជ្ឈមណ្ឌលសមាធិ បណ្ណាល័យ និងសារមន្ទីរចាងលេ។ == ព្រះសង្ឃ == បច្ចុប្បន្ន វត្តចាងលេមានព្រះសង្ឃ និងអ្នកបួសប្រមាណ 500 នាក់រស់នៅជាប្រចាំ។ មេដឹកនាំ និងគ្រូបង្រៀនសំខាន់ៗរបស់វត្ត រួមមាន [[កាម៉ា រីនប៉ូឆេ]] (顏班·希熱將參)<ref>{{cite web |title=嘎瑪仁波切介紹 |url=http://www.changleisi.com/index/Article/detail_article/id/18689.html |language=zh-cn |accessdate=2025-11-19 |publisher=昌列寺}}</ref><ref>{{Cite web |title=尊貴嘎瑪仁波切 |url=https://www.lama.com.tw/content/people/index2.aspx?id=539 |website=喇嘛網 |date=2008-02-25 |language=zh-tw |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=嘎瑪仁波切 |url=https://baike.baidu.com/item/%E5%98%8E%E7%91%AA%E4%BB%81%E6%B3%A2%E5%88%87/10147436 |website=百度百科 |language=zh-cn |url-status=dead |access-date=2025-11-24 |archivedate=2026-02-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260203082056/https://baike.baidu.com/item/%E5%98%8E%E7%91%AA%E4%BB%81%E6%B3%A2%E5%88%87/10147436 }}</ref> រួមជាមួយនឹងគ្រូបង្រៀនព្រះពុទ្ធសាសនា 根桑活佛 និង 阿根大堪布។ == ការបង្រៀនព្រះធម៌ == វត្តចាងលេរៀបចំជាប្រចាំនូវការបង្រៀនព្រះធម៌ វគ្គសមាធិ កម្មវិធីសំណួរ–ចម្លើយ និងពិធីបុណ្យសាសនាប្រចាំឆ្នាំ។ តាមរយៈគេហទំព័រផ្លូវការ និងវេទិកាវីដេអូ វត្តផ្សព្វផ្សាយមាតិកាពាក់ព័ន្ធជាច្រើន រួមមាន៖ ការអនុវត្តការស្គាល់ចិត្តខ្លួនឯង ការពន្យល់អំពីការអនុវត្តបឋមនៃដាហ្សុកឆេន (Dzogchen) ការអនុវត្តព្រះធម៌ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងការផ្សាយបន្តផ្ទាល់ពិធីបុណ្យសាសនា។ វត្តក៏បានរៀបចំសៀវភៅ និងការថតសំឡេងបង្រៀនរបស់គ្រូព្រះធម៌ជាច្រើន ដើម្បីឲ្យសាធារណជនអាចសិក្សា និងអានបាន។<ref>{{cite web |title=上師著作與講錄 |url=http://www.changleisi.com/index/Book/read_party |language=zh-cn |accessdate=2025-11-19 |publisher=昌列寺}}</ref> វេទិកាព័ត៌មានព្រះពុទ្ធសាសនា និងសាសនាជាច្រើន ក៏បានប្រមូលផ្តុំ និងផ្សព្វផ្សាយការសន្ទនា ការបង្រៀន និងបទសម្ភាសន៍ពាក់ព័ន្ធនឹងវត្តចាងលេផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=10月21日嘎玛仁波切新浪微访谈全录(上) |url=http://fo.sina.com.cn/o/2013-10-25/154213825.shtml |website=新浪佛學 |date=2013-10-25 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=嘎玛仁波切：前世修行过，今生再续殊胜法缘的征兆 |url=https://www.sohu.com/a/www.sohu.com/a/542878439_123465 |website=搜狐 |date=2022-05-01 |language=zh-cn |author=福禄寿喜 |url-status=live |access-date=2025-11-24 }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=上師開示搜尋列表 |url=http://www.xuefo.net/czbt.asp?cz=%B8%C2%AC%94%C8%CA%B2%A8%C7%D0&B1=%B5%E3%B4%CB%CB%F1%CB%F7 |website=華人學佛網 |language=zh-cn |author=嘎瑪仁波切 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=嘎瑪仁波切：生活中處處都是修行對境 |url=http://www.buddhism.org.hk/study/Article.aspx?id=2188 |website=香港佛教文化協會 |date=2016-12-09 |language=zh-cn |author=昌列寺 |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=他們，從權貴富豪到偉大的佛教徒 |url=https://www.lama.com.tw/content/meet/act.aspx?id=8910 |website=喇嘛網 |language=zh-tw |author=嘎瑪仁波切 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref> == សកម្មភាពព្រះធម៌ == ពិធីបុណ្យព្រះធម៌សំខាន់ៗដែលរៀបចំដោយវត្តចាងលេ រួមមាន៖ * ក្នុងអំឡុងពេលបុណ្យចូលឆ្នាំចិន មានការអនុវត្តរួមនៃផូវ៉ា (Phowa)។ * នៅខែមករា មានពិធីបុណ្យថ្វាយបង្គំចំពោះគ្រូរីនប៉ូឆេ ផ្កាឈូក (Padmasambhava) ក្នុងទម្រង់ខឹងសម្បារ។ * នៅខែឧសភា មានពិធីរំលឹកដល់ 土登曲吉扎巴។ * នៅខែមិថុនា មានពិធីបុណ្យរំលឹកថ្ងៃកំណើតរបស់គ្រូប៉ទ្មសម្ភវៈ (Padmasambhava)។ * នៅខែវិច្ឆិកា មានពិធីបុណ្យវជ្រសត្វៈ (Vajrasattva)។ <ref>{{Cite web |title=四川省阿坝州昌列寺举行纪念莲花生大师法会 |url=http://www.china777.org/html/fwzt/201504098610.html |website=丰财园在线佛教网 |date=2015-04-09 |language=zh-cn |author=AdminLijin |access-date=2025-11-24}}</ref> == សាធារណប្រយោជន៍ និងការបន្តមរតក == វត្តចាងលេបានចូលរួមក្នុងការអភិរក្ស និងបន្តមរតកវប្បធម៌[[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ]]។<ref>{{Cite news |title=西藏民族大学与昌列寺共建研究基地推动藏文化古籍保护与传承 |url=https://www.xhby.net/content/s689efe05e4b03d7946206a13.html |author=杨琰玲 |work=新華報業網 |date=2025-08-15 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24 }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=四川阿坝昌列寺嘉绒闻思讲修院举行期末大考 |url=http://www.emsfj.com/news/a/7538f67660c65136b43c8765fac4e23b2dfc.html |website=峨眉山佛教网 |date=2013-01-25 |language=zh-cn |author=佛教在线 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref> វត្តក៏បានចូលរួមក្នុងសកម្មភាពសាធារណប្រយោជន៍ជាច្រើន ដូចជា ការផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះបន្ទាន់បន្ទាប់ពីគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ និងការបរិច្ចាគសម្ភារៈជួយជនរងគ្រោះ។<ref>{{Cite news |title=昌列寺捐赠68万元物资抗震救灾 |url=https://www.tibetcul.com/news/cs/20215.html |author=深情的布么 |work=藏人文化網 |date=2008-07-28 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24}}</ref> == រូបភាព == <gallery> File:昌列寺鳥瞰01.jpg|ទិដ្ឋភាពពីលើអាកាសនៃវត្តចាងលេ File:昌列寺佛學院局部01.jpg|ផ្នែកមួយនៃវិទ្យាស្ថានព្រះពុទ្ធសាសនាវត្តចាងលេ File:昌列寺800年老廟局部01.jpg|ផ្នែកមួយនៃវត្តចាស់អាយុកាល 800 ឆ្នាំ File:昌列寺釋迦牟尼雕像平視.jpg|រូបសំណាកព្រះសាក្យមុនីនៅវត្តចាងលេ File:昌列寺觀世音菩薩殿像仰望.jpg|ទិដ្ឋភាពមើលឡើងទៅកាន់សាលាព្រះអវលោកិតេស្វរៈ File:昌列寺大殿外觀03.jpg|ទិដ្ឋភាពខាងក្រៅនៃសាលាធំ File:昌列寺全世界最大蓮師聖像施工中01.jpg|ការសាងសង់រូបសំណាកគ្រូប៉ទ្មសម្ភវៈធំបំផុតក្នុងពិភពលោក </gallery> == មើលផងដែរ == * [[កាម៉ា រីនប៉ូឆេ]] * [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ]] == ឯកសារយោង == {{Reflist|30em}} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [http://www.changleisi.com/ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់វត្តចាងលេ] mourf43o5w0gmnhs31fcvaqw1vkcadx 0 54023 340084 338768 2026-09-02T19:22:30Z InternetArchiveBot 32568 Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260902)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 340084 wikitext text/x-wiki [[File:嘎瑪仁波切.jpg|thumb|កាម៉ា រីនប៉ូឆេ]] '''កាម៉ា រីនប៉ូឆេ''' (藏語：ཀརྨ་རིན་པོ་ཆེ་，Karma Rinpoche；ឈ្មោះចិនក៏សរសេរ 顏班·希熱將參 嘎瑪) គឺជាគ្រូបង្រៀនសំខាន់មួយរូបនៃនិកាយញីងម៉ា ក្នុង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ]]។ លោកកើតនៅឆ្នាំ 1968 នៅខេត្តស៊ីឈួន តំបន់អាប៉ា ទីក្រុងម៉ាអឺកាង ហើយបច្ចុប្បន្នជាព្រះអាចារ្យធិការនៃ[[វត្តចាងលេ]]។ តាំងពីកុមារភាព លោកបានចាប់ផ្តើមសិក្សាព្រះធម៌ក្រោមការណែនាំរបស់ពូរបស់លោក។ បន្ទាប់មក លោកបានសិក្សាក្រោមការដឹកនាំរបស់មហាខេនបូ 土登曲吉扎巴仁波切 និងទទួលបានគោរមងារខេនបូ។ កាម៉ា រីនប៉ូឆេ មិនត្រឹមតែបានចូលរួមបង្កើតវិទ្យាស្ថានសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនាដំបូងគេនៅតំបន់嘉絨 ដែលរួមបញ្ចូលទាំងការសិក្សាព្រះធម៌បែបសូត្រ និងតន្ត្រ ហើយធ្វើជាប្រធានវិទ្យាស្ថាននោះទេ ប៉ុន្តែលោកក៏ត្រូវបានទទួលស្គាល់នៅឆ្នាំ 1999 ជាអ្នកដឹកនាំជំនាន់ទី 85 នៃខ្សែបន្តប្រពៃណីកាតុក។ លោកបានខិតខំផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌ ដោយបង្រៀននៅក្នុងវត្ត និងតែងតែត្រូវបានអញ្ជើញទៅធ្វើការបង្រៀន និងកម្មវិធីសាសនានៅតំបន់ដែលប្រើភាសាចិន។ លោកក៏បាននិពន្ធសៀវភៅជាច្រើន ដូចជា 《與心對話》 និង 《用好你的富緣》។<ref>{{Cite web |title=10月21日嘎玛仁波切新浪微访谈全录(上) |url=http://fo.sina.com.cn/o/2013-10-25/154213825.shtml |website=新浪佛學 |date=2013-10-25 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=嘎玛仁波切：前世修行过，今生再续殊胜法缘的征兆 |url=https://www.sohu.com/a/542878439_123465?scm=10001.325_13-325_13.0.0.5_32&spm=smpc.channel_248.block3_308_NDdFbm_1_fd.1.1764221444336MrqgXny_324 |website=搜狐 |date=2022-05-01 |language=zh-cn |author=福禄寿喜 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=上師開示搜尋列表 |url=http://www.xuefo.net/czbt.asp?cz=%B8%C2%AC%94%C8%CA%B2%A8%C7%D0&B1=%B5%E3%B4%CB%CB%F1%CB%F7 |website=華人學佛網 |language=zh-cn |author=嘎瑪仁波切 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=嘎瑪仁波切：生活中處處都是修行對境 |url=http://www.buddhism.org.hk/study/Article.aspx?id=2188 |website=香港佛教文化協會 |date=2016-12-09 |language=zh-cn |author=昌列寺 |access-date=2025-11-24}}</ref><ref>{{Cite web |title=他們，從權貴富豪到偉大的佛教徒 |url=https://www.lama.com.tw/content/meet/act.aspx?id=8910 |website=喇嘛網 |language=zh-tw |author=嘎瑪仁波切 |url-status=live |access-date=2025-11-24}}</ref> == ការបន្តជំនាន់ (轉世傳承) == ប្រវត្តិនៃខ្សែបន្តការចាប់កំណើតឡើងវិញរបស់កាម៉ា រីនប៉ូឆេ អាចតាមដានត្រឡប់ទៅសម័យស្តេចទ្រីសុង ដេតសែន (Trisong Detsen) នៃទីបេបុរាណ។ តាមប្រពៃណី នាយកដ្ឋានសាសនាបានចាត់ទុកថា 曾萬勒週 ក្រោយមកបានកើតឡើងវិញជាយូហ្សា នីងប៉ូ (Yudra Nyingpo) ដែលជាសិស្សម្នាក់ក្នុងចំណោមសិស្សសំខាន់ 25 នាក់របស់គ្រូប៉ទ្មសម្ភវៈ (Padmasambhava)។ បន្ទាប់មក យូហ្សា នីងប៉ូ ត្រូវបានចាត់ទុកថាបានកើតឡើងវិញជាសមាជិកម្នាក់នៃ «មិត្តបីនៃការសិក្សា និងស្តាប់嘉絨» (嘉絨聞勝三友) គឺ 希熱將參 ក្នុងសម័យបុព្វបុរសកាតុក 旦巴德協 នៃវត្តកាតុក។ កាម៉ា រីនប៉ូឆេ បច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាការកើតឡើងវិញរបស់希熱將參។<ref>{{cite web |title=嘎瑪仁波切介紹 |url=http://www.changleisi.com/index/Article/detail_article/id/18689.html |website=昌列寺 |language=zh-cn |accessdate=2025-11-19 |publisher=昌列寺}}</ref><ref>{{cite web |title=尊貴嘎瑪仁波切簡介 |url=https://www.lama.com.tw/content/people/index2.aspx?id=539 |website=喇嘛網 |date=2008-02-25 |language=zh-cn |url-status=live |accessdate=2025-11-19 |publisher=}}</ref> == ជីវប្រវត្តិ == ឆ្នាំ 1968 លោកបានកើតនៅតំបន់嘉絨 ម៉ាអឺកាង។ នៅអាយុ 9 ឆ្នាំ លោកបានចាប់ផ្តើមសិក្សាគោលការណ៍ព្រះពុទ្ធសាសនា និងពិធីកម្មក្រោមការដឹកនាំរបស់ពូរបស់លោក 丹沛喇嘛។ នៅអាយុ 15 ឆ្នាំ លោកបានទទួលសីលបំបែករំដោះ (Pratimoksha) នៅមុខមហាខេនបូ 土登曲吉扎巴 នៃខ្សែបន្តហ្សុកឆេន។ លោកបានសិក្សាទ្រឹស្តីព្រះពុទ្ធសាសនាទាំងផ្នែកសូត្រ និងតន្ត្រ ហើយទទួលបានការផ្តល់អំណាចដហ្សុកឆេន (Dzogchen) និងការបន្តការបង្រៀនមាត់ពីបេះដូង។ នៅអាយុ 16 ឆ្នាំ លោកត្រូវបានព្រះអង្គម្ចាស់មាសនៃកាតុក 莫札法王 ទទួលស្គាល់ថាជាការកើតឡើងវិញរបស់ 希熱將參 ដែលជាសមាជិកមួយនៃ «មិត្តបីនៃការស្តាប់ និងការយល់ដឹង» ហើយត្រូវបានផ្តល់ឈ្មោះធម៌ថា 祖古顏班·希熱將參។ នៅអាយុជាង 20 ឆ្នាំ លោកបានគាំទ្រវិទ្យាស្ថានព្រះពុទ្ធសាសនា塔公 និង嘉絨 ព្រមទាំងថែទាំព្រះសង្ឃដែលកំពុងសិក្សា និងធ្វើសមាធិនៅក្រៅប្រទេស។ នៅឆ្នាំ 2003 លោកបានសាងសង់ឡើងវិញនូវវិទ្យាស្ថានសិក្សា និងអនុវត្តព្រះធម៌嘉絨 នៅជិត[[វត្តចាងលេ]]។ <ref>{{cite web |title=嘎瑪仁波切 |url=https://baike.baidu.hk/item/%E5%98%8E%E7%91%AA%E4%BB%81%E6%B3%A2%E5%88%87/10147436 |website=百度百科 |language=zh-cn |url-status=live |accessdate=2025-11-19 |publisher= }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ការផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌ និងសកម្មភាព == ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ កាម៉ា រីនប៉ូឆេ បានរៀបចំវគ្គសិក្សាសាធារណៈ ការបង្រៀនព្រះធម៌ និងការណែនាំការធ្វើសមាធិនៅតំបន់ដែលប្រើភាសាចិនជាច្រើន។ លោកក៏បានគាំទ្រការបង្កើតសមាគមសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា និងក្រុមអនុវត្តព្រះធម៌ផ្សេងៗ។ ព័ត៌មានអំពីសកម្មភាពទាំងនេះជាញឹកញាប់ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈសេចក្តីប្រកាសរបស់ស្ថាប័នព្រះពុទ្ធសាសនា គេហទំព័រវត្ត និងទំព័រវគ្គសិក្សា។<ref>{{cite web |title=佛教團體課程介紹 |url=https://kagyu.org.tw/course.php?aid=21&con_id=14 |website=台灣噶舉佛學院 |language=zh-tw |url-status=live |accessdate=2025-11-19 |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=10月21日嘎玛仁波切新浪微访谈全录(上) |url=http://fo.sina.com.cn/o/2013-10-25/154213825.shtml |website=新浪佛學 |date=2013-10-25 |language=zh-cn |access-date=2025-11-24}}</ref> [[វត្តចាងលេ]] រៀបចំជារៀងរាល់ឆ្នាំនូវពិធីបុណ្យព្រះធម៌ធំៗ ដូចជា ពិធីសុំសេចក្តីសុខជាមួយព្រះម៉ഞ്ജុស្រី (Manjushri) ដែលធ្លាប់ត្រូវបានរាយការណ៍ដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |title=四川省阿坝州昌列寺举行纪念莲花生大师法会 |url=http://www.china777.org/html/fwzt/201504098610.html |website=丰财园在线佛教网 |date=2015-04-09 |language=zh-cn |author=AdminLijin |access-date=2025-11-24}}</ref> == គោលគំនិតអប់រំ == === ចំពោះព្រះសង្ឃ៖ ការរំពឹងលើការអប់រំបែបឥស្សរជន === មុនពេលចូលរៀន សិស្សត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្អែកលើសមត្ថភាព និងគុណភាពល្អជាងគេ បន្ទាប់មកទទួលការអប់រំជាប្រព័ន្ធ និងតឹងរឹង។ === ចំពោះពុទ្ធបរិស័ទទូទៅ៖ បញ្ចូលព្រះធម៌ទៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ === លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ការសិក្សាព្រះធម៌ ត្រូវចាប់ផ្តើមពីការស្តាប់ ការគិតពិចារណា ដើម្បីយល់ពីមូលហេតុ វិធីសាស្ត្រ និងគោលបំណងត្រឹមត្រូវនៃការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា។ លោកលើកទឹកចិត្តឲ្យសិស្ស និងអ្នកអនុវត្តព្រះធម៌ បញ្ចូលការអនុវត្តព្រះធម៌ទៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងចូលរួមចំណែកក្នុងភាពសុខដុមរមនារបស់គ្រួសារ និងសង្គម តាមរយៈសកម្មភាពជាក់ស្តែង ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌។ == ការងារសប្បុរសធម៌ == ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1995 បន្ទាប់ពីត្រឡប់មកពីការផ្សព្វផ្សាយព្រះធម៌នៅក្រៅប្រទេស កាម៉ា រីនប៉ូឆេ បានបន្តផ្តល់ជំនួយដល់សិស្សក្រីក្រដែលមានលទ្ធផលសិក្សាល្អ សាងសង់មណ្ឌលថែទាំមនុស្សចាស់ និងចូលរួមការងារសង្គ្រោះនៅពេលមានគ្រោះមហន្តរាយធំៗ។ ក្នុងនោះរួមមាន៖ * គ្រោះរញ្ជួយដី និងរលកយក្សស៊ូណាមិនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ឆ្នាំ 2004។ * គ្រោះរញ្ជួយដី 921 នៅតៃវ៉ាន់។ * គ្រោះរញ្ជួយដី 512 នៅវិនឈួន។ * គ្រោះរញ្ជួយដីយ៉ាអាន ឆ្នាំ 2013។ * គ្រោះរញ្ជួយដីនេប៉ាល់ ថ្ងៃទី 25 ខែមេសា ឆ្នាំ 2015។ ក្នុងពេលមានគ្រោះមហន្តរាយ លោកបានផ្តល់ជំនួយទាំងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងកម្លាំងការងារ ហើយបានអនុវត្តពិធីសាសនាសម្រាប់ឧទ្ទិសកុសលដល់អ្នកដែលបានបាត់បង់ជីវិត។ == ស្នាដៃនិពន្ធ == ស្នាដៃរបស់កាម៉ា រីនប៉ូឆេ មានប្រធានបទជាច្រើន រួមមានការអនុវត្តស្គាល់ចិត្តខ្លួនឯង បញ្ញាជីវិតប្រចាំថ្ងៃ និងការអនុវត្តបឋមនៃដហ្សុកឆេន (Dzogchen)។ ក្រៅពីការប្រមូលផ្តុំការបង្រៀន និងសៀវភៅសំឡេងនៅលើគេហទំព័រផ្លូវការរបស់វត្ត ក៏មានសៀវភៅជាច្រើនត្រូវបានបោះពុម្ពជាផ្លូវការតាមរយៈហាងលក់សៀវភៅ និងអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយផងដែរ។ === ស្នាដៃដែលរៀបចំដោយគេហទំព័រផ្លូវការ ([[វត្តចាងលេ]]) === ទំព័រ «ស្នាដៃរបស់គ្រូបង្រៀនព្រះធម៌» របស់[[វត្តចាងលេ]] បានចុះបញ្ជីអត្ថបទ ការបង្រៀន និងសំណួរ–ចម្លើយជាច្រើនរបស់កាម៉ា រីនប៉ូឆេ រួមមាន៖ * 《師說心語》 * 《生活智慧》 * 《解惑之智》 * 《師說錄》 * 《系列សៀវភៅសំឡេង》 <ref>{{cite web |title=上師著作 |url=http://www.changleisi.com/index/Book/read_party |website=昌列寺 |language=zh-cn |url-status=live |accessdate=2025-11-19 |publisher=昌列寺}}</ref> === សៀវភៅដែលបានបោះពុម្ពជាផ្លូវការ === * 《ការអនុវត្តបឋមនៃដហ្សុកឆេន (Dzogchen)》（ភាគទី១／ទី២／ទី៣）។<ref>{{Cite book|title=《大圓滿前行》（上／中／下冊）|author=嘎瑪仁波切|publisher=新星出版社|year=2015|isbn=978-7-51-331881-5|location=中國}}</ref> * 《與心對話》（ការសន្ទនាជាមួយចិត្ត）។<ref>{{Cite book|title=《與心對話》|url=https://archive.org/details/yuxinduihuaconve0000gama|author=嘎瑪仁波切|publisher=江蘇文藝出版社|year=2017|isbn=978-7-53-998956-3|location=中國}}</ref> * 《用好你的富緣：活佛的人生財富課》（ប្រើប្រាស់បុណ្យវាសនារបស់អ្នកឲ្យបានល្អ៖ មេរៀនទ្រព្យសម្បត្តិជីវិតពីព្រះរស់）។<ref>{{Cite book|title=《用好你的富緣：活佛的人生財富課》|author=嘎瑪仁波切|publisher=江蘇文藝出版社|year=2010|isbn=978-7-53-994066-3|location=中國}}</ref> * 《快樂之源》（ប្រភពនៃសេចក្តីសុខ）។<ref>{{Cite book|title=《快樂之源》|url=https://archive.org/details/kuailezhiyuan0000unse|author=嘎瑪仁波切|publisher=東方出版社|year=2013|isbn=978-7-50-606623-5|location=中國}}</ref> * 《了凡脫俗》（ការរួចផុតពីភាពធម្មតា）។<ref>{{Cite book|title=《了凡脫俗》|url=https://archive.org/details/isbn_9787513308908|author=嘎瑪仁波切|publisher=新星出版社|year=2012|isbn=978-7-51-330890-8|location=中國}}</ref> * 《生命的覺醒》（ការភ្ញាក់ដឹងនៃជីវិត）។<ref>{{Cite book|title=《生命的覺醒》|author=嘎瑪仁波切|publisher=新星出版社|year=2012|isbn=978-7-51-330512-9|location=中國}}</ref> == មើលផងដែរ == * [[វត្តចាងលេ]] * [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ]] == ឯកសារយោង == {{Reflist}} qitnqv1xutyk31q9kwjgydfdc5m6nz6 0 54754 340061 2026-09-02T12:01:54Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1369866610|Western Sydney Wanderers FC]]" 340061 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ Western Sydney Wanderers''' (ហៅកាត់ថា '''Western Sydney''', '''Wanderers''' ឬសាមញ្ញថា '''WSW''' ) គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអូស្ត្រាលីដែលមានមូលដ្ឋាននៅតំបន់ Western Sydney នៃ [[ស៊ីដនីយ៏|ទីក្រុងស៊ីដនី]] រដ្ឋ New South Wales។ វាប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួតកំពូលរបស់ប្រទេស គឺ A-League ក្រោម អាជ្ញាប័ណ្ណ ពី Australian Professional Leagues (APL)។ ពីមុនស្ថិតនៅក្រោមអាជ្ញាប័ណ្ណដោយ សហព័ន្ធបាល់ទាត់អូស្ត្រាលី (FFA)។ <ref name="A-League Licence">{{Cite news|date=28 October 2013|title=A-League owners to be offered far longer licences by Football Federation Australia|work=adelaidenow.com.au|url=http://www.adelaidenow.com.au/sport/football/a-league-owners-to-be-offered-far-longer-licences-by-football-federation-australia/story-fnii0fc4-1226748487816|access-date=2 April 2014}}</ref> បង្កើតឡើងក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១២ ដោយ FFA ក្រុម Wanderers ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយផ្តោតលើសហគមន៍យ៉ាងខ្លាំង។ វេទិកាសហគមន៍ជាបន្តបន្ទាប់នៅទូទាំង វ៉េសស្ទើន សុីដនី បានជួយជ្រើសរើសឈ្មោះ និងពណ៌របស់ក្លឹប ក៏ដូចជាវប្បធម៌ និងរចនាប័ទ្មលេងរបស់វា។ រដូវកាលបើកឆាក ដែលបំបែកកំណត់ត្រារបស់ក្លឹបបានជួយពួកគេឱ្យឈ្នះពានរង្វាន់លីគកំពូល A-League និងបានឃើញក្លឹបឈានដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ A-League ឆ្នាំ ២០១៣។ ក្លឹបនេះបានបន្តដោយការប្រកួត វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ A-League ឆ្នាំ ២០១៥និងទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរក្នុង រដូវកាលទី ២ នៃលីគ។ ក្លឹបនេះក៏ត្រូវបានគ្រងមកុដជាជើងឯកអាស៊ីក្នុង រដូវកាលបង្ហាញខ្លួនលើកដំបូងរបស់ពួកគេនៅ Champions League ផងដែរ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានដំណើរការពីកន្លែងមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Blacktown ហើយបច្ចុប្បន្នកំពុងលេងការប្រកួតនៅ កីឡដ្ឋាន Western Sydney ។ កីឡដ្ឋាន Parramatta ដែលជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេត្រូវបានបិទ និងរុះរើនៅឆ្នាំ ២០១៧ ដែលជាផ្នែកមួយនៃដំណើរការសាងសង់កីឡដ្ឋានថ្មី។ ក្រុមយុវជន ​សាលា​មួយ​ប្រកួតប្រជែង​ក្នុង ​លីគ​យុវជន​ជាតិ និង ​លីគ​កំពូល​ជាតិ NSW ។ ក្រុមនារី មួយប្រកួតប្រជែងក្នុង លីគ A-League Women ។ ការប្រកួតយុវជន និងនារីត្រូវបានលេងនៅទីតាំងផ្សេងៗគ្នានៅទូទាំងទីក្រុងស៊ីដនីខាងលិច រួមទាំង កីឡដ្ឋាន Marconi កីឡដ្ឋាន Campbelltown និង ឧទ្យាន Cook ។ ក្លឹបនេះក៏មានក្រុមបាល់ទាត់ Powerchair ដែលប្រកួតប្រជែងក្នុងលីគបាល់ទាត់ Powerchair ថ្នាក់ខាងលិចរបស់ NSW ដោយការប្រកួតនឹងធ្វើឡើងនៅទីស្នាក់ការកណ្តាល Football NSW ។ h8jq2n7yh9tfpz3i372w9cmnkmitx3s 0 54755 340062 2026-09-02T12:23:48Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372810308|Charlton Athletic F.C.]]" 340062 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ឆាលតុន អាត្លេទិក''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់|បាល់ទាត់សមាគម]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Charlton ភាគអាគ្នេយ៍ទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្រុមនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ កីឡដ្ឋាន​របស់​ពួកគេ​គឺ The Valley ជា​កន្លែង​ដែល​ក្លឹប​នេះ​បាន​លេង​តាំង​ពី​ឆ្នាំ 1919។ ពួកគេបានលេងនៅ The Mount ក្នុង ទីក្រុង Catford ក្នុងរដូវកាល ១៩២៣–២៤។ ពួកគេក៏បានលេងរួមគ្នារយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំផងដែរ ដែលបែងចែកទីមួយនៅ Selhurst Park និងទីពីរនៅអតីត Upton Park (ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Boleyn Ground ) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៥ និង ១៩៩២ ដោយសារតែបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុរបស់ពួកគេ និងការព្រួយបារម្ភអំពីសុវត្ថិភាពរបស់ក្រុមប្រឹក្សាមូលដ្ឋាន។ ឯកសណ្ឋាន ប្រពៃណីរបស់ក្លឹបមានអាវពណ៌ក្រហម ខោខ្លីពណ៌ស និងស្រោមជើងពណ៌ក្រហម។ ឈ្មោះហៅក្រៅដែលប្រើជាទូទៅបំផុតរបស់ពួកគេគឺ ''The Addicks'' ។ ឆាលតុន មាន ​ក្រុម​ប្រជែង​ក្នុង​ស្រុក ​ជាមួយ​ក្លឹប ​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ទីក្រុង​ឡុងដ៍​គឺ Crystal Palace និង Millwall ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩០៥ ហើយបានក្លាយជាក្លឹបអាជីពនៅឆ្នាំ ១៩២០។ ពួកគេបានចំណាយពេលមួយរដូវកាលនៅក្នុង លីគ Kent និងមួយរដូវកាលនៅក្នុង លីគ Southern មុនពេលត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យចូលរួមជាមួយ Football League Third Division South ដែលទើបបង្កើតថ្មីក្នុងឆ្នាំ ១៩២១។ ពួកគេបានឈ្នះពានលីគក្នុងរដូវកាល ១៩២៨–២៩ និងម្តងទៀតក្នុងរដូវកាល ១៩៣៤–៣៥ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចេញពីលីគក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣។ ឆាលតុន ត្រូវបានដំឡើងឋានៈចេញពីក្របខ័ណ្ឌ Second Division ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៥-៣៦ ហើយបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរនៅក្នុង ក្របខ័ណ្ឌ First Division នៅរដូវកាលបន្ទាប់។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានផ្តួលដោយក្រុមឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រក្នុង ឆ្នាំ 1946 ពួកគេបានលើកពាន FA Cup នៅ ឆ្នាំបន្ទាប់ ជាមួយនឹងជ័យជម្នះ ១-០ លើ ក្រុម Burnley ។ ការចាកចេញរបស់លោក Jimmy Seed ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៦ ដែលជាអ្នកចាត់ការទូទៅអស់រយៈពេល ២៣ ឆ្នាំ បានធ្វើឱ្យក្លឹបនេះត្រូវធ្លាក់ចេញពីលីគកំពូលនៅឆ្នាំបន្ទាប់។ ត្រូវបានកាត់ចោលម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៩៧២ ឆាលតុន ត្រូវបានដំឡើងឋានៈពី លីគទីបី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤-៧៥ និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ ១៩៨០-៨១ បន្ទាប់ពីការកាត់ចោលក្នុងរដូវកាលមុន។ ឆាលតុន បានងើបឡើងវិញពី ការគ្រប់គ្រង ដើម្បីធានាបាននូវការឡើងមកលីគលំដាប់ទីមួយវិញក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥-៨៦ ហើយបានបន្តចាញ់ក្នុងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ ឆ្នាំ 1987 នៃ ពានរង្វាន់ Full Members' Cup ទោះបីជាពួកគេបានឈ្នះ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ play-off ឆ្នាំ 1987 ដើម្បីរក្សាឋានៈលីគកំពូលរបស់ពួកគេក៏ដោយ។ បន្ទាប់​ពី​ត្រូវ​បាន​កាត់​ចោល​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩០ ឆាលតុន បាន​ឈ្នះ ​វគ្គ​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ​នៃ​ការ​ប្រកួត​ Play-off ឆ្នាំ 1998 ដើម្បី​បង្ហាញ​ខ្លួន​ជា​លើក​ដំបូង​របស់​ពួកគេ​នៅ​ក្នុង Premier League ។ ទោះបីជាពួកគេត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំបន្ទាប់ក៏ដោយ អ្នកចាត់ការទូទៅ Alan Curbishley បាននាំពួកគេមកវិញក្នុងនាមជាជើងឯកក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩–២០០០។ ឆាលតុន បានចំណាយពេលប្រាំពីរឆ្នាំជាប់ៗគ្នានៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ Premier League មុនពេលរងការកាត់ចោលពីរដងក្នុងរយៈពេលបីឆ្នាំ។ ពួកគេបានឈរនៅកំពូលតារាង League One ដោយមាន ១០១ ពិន្ទុក្នុងឆ្នាំ ២០១១-១២ ប៉ុន្តែត្រូវបានកាត់ចេញពី Championship ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។ ពួកគេត្រូវបានឡើងមកលីគម្តងទៀតបន្ទាប់ពីឈ្នះ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ EFL League One play-off ឆ្នាំ 2019 ប៉ុន្តែត្រូវបានកាត់ចោលមួយ ឆ្នាំក្រោយមក បន្ទាប់ពីបញ្ចប់នៅលេខ ២២។ នៅទីបំផុតក្លឹបនេះបានវិលត្រឡប់ទៅ Championship វិញនៅឆ្នាំ ២០២៥ តាមរយៈការប្រកួត វគ្គ Play-off ។ f7jidge33gsmev7va337mgqefs3xmfk 0 54756 340063 2026-09-02T12:42:33Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372810855|Wolverhampton Wanderers F.C.]]" 340063 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ វុលវើហាមតុន វ៉ាន់ដឺរុឺស''' ( {{IPAc-en|ˌ|w|ʊ|l|v|ər|ˈ|h|æ|m|p|t|ən|audio=en-uk-Wolverhampton.ogg}} {{Respell|WUUL|vər|HAMP|tən}} ) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''វុលវើ''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Wolverhampton ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ក្លឹបនេះបានលេងនៅ កីឡដ្ឋាន Molineux ចាប់តាំងពីផ្លាស់ពី Dudley Road ក្នុងឆ្នាំ 1889។ ឈុត​ប្រពៃណី​របស់​ក្លឹប​មាន​អាវ ​ពណ៌​មាស​ចាស់ៗ និង​ស្រោមជើង​ខ្លី​ពណ៌​ខ្មៅ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1979 មក ឈុតនេះក៏មានឡូហ្គោ "ក្បាលចចក" របស់ក្លឹបផងដែរ។ ការប្រជែងគ្នាយូរអង្វែងមានជាមួយក្លឹបដទៃទៀតមកពី West Midlands រួមទាំង Aston Villa, Stoke City និង Birmingham City ប៉ុន្តែការប្រកួតដ៏សំខាន់បំផុតគឺការប្រកួត Black Country derby ដែលប្រកួតជាមួយ West Bromwich Albion ។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៦ ក្លឹបនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហ៊ុន Fosun International ដែលជាក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ចិន។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជា '''St. Luke's FC''' ក្នុងឆ្នាំ 1877 ហើយពីរឆ្នាំក្រោយមកបានប្តូរឈ្មោះទៅជា វុលវើហាមតុន '''វ៉ាន់ដឺរុឺស''' ហើយបានក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកមួយនៃ Football League ក្នុង ឆ្នាំ 1888 ។ ពួកគេបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ FA Cup ជាលើកដំបូងក្នុង ឆ្នាំ 1893 និងម្តងទៀតក្នុងនាមជាក្រុមលីគ លំដាប់ទីពីរ ក្នុង ឆ្នាំ 1908 បន្ទាប់ពីការកាត់ចោលរបស់ក្លឹបកាលពីពីរឆ្នាំមុន។ ពួកគេបានធ្លាក់ទៅលីគទីបីក្នុងឆ្នាំ 1923 ប៉ុន្តែបានបន្តឈ្នះ លីគទីបីភាគខាងជើង ក្នុងឆ្នាំ 1923-24 និងលីគទីពីរក្នុង ឆ្នាំ 1931-32 ។ ក្រុមនេះត្រូវបានគ្រងមកុដជា ជើងឯកលីគអង់គ្លេស ចំនួនបីដង - ក្នុង ឆ្នាំ 1953–54, 1957–58 និង 1958–59 - ទាំងអស់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ Stan Cullis ។ ក្រុម វុលវើ ក៏បានឈ្នះវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ពីរលើកទៀតផងដែរ គឺនៅ ឆ្នាំ 1949 និង 1960 ។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំ 1965 បន្ទាប់ពី 26 រដូវកាលជាប់ៗគ្នានៅក្នុងលីគកំពូល ពួកគេបានទទួលការដំឡើងឋានៈត្រឡប់ទៅ First Division វិញនៅ ឆ្នាំ 1966-67 ។ ក្រុម វុលវើ បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ League Cup ក្នុង ឆ្នាំ 1974 និង 1980 ហើយបានឈ្នះពានរង្វាន់ Second Division ម្តងទៀតក្នុង ឆ្នាំ 1976-77 ។ ក្លឹប វុលវើ បានជួបប្រទះវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុក្នុងអំឡុង វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1980 ដែលនាំឱ្យក្លឹបនេះស្ទើរតែ ក្ស័យធន នៅឆ្នាំ 1982។ ក្នុងរយៈពេលប្រាំរដូវកាលរវាង ឆ្នាំ 1981-82 និង 1985-86 ក្រុម វុលវើ ត្រូវបានកាត់ចោលចំនួនបួនដង (ទោះបីជាមានការឡើងឋានៈមួយក្នុង ឆ្នាំ 1982-83 ក៏ដោយ) មានន័យថាក្លឹបបានបញ្ចប់នៅក្នុងអ្វីដែលពេលនោះគឺជា Football League Fourth Division (ឥឡូវ EFL League Two ) ជាលើកដំបូង (និងតែមួយគត់រហូតមកដល់ពេលនេះ) ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្លឹប។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្លឹបនេះបានចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងឆាប់រហ័សភ្លាមៗ ហើយបន្ទាប់ពីត្រូវបានចាញ់ក្នុងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រនៃលីគបាល់ទាត់លើកដំបូងក្នុង ឆ្នាំ 1987 ក្រុម វុលវើ បានឈ្នះពានរង្វាន់ លីគទីបួន និងពានរង្វាន់ លីគបាល់ទាត់ ក្នុង ឆ្នាំ 1987–88 បន្ទាប់មកគឺពានរង្វាន់ លីគទីបី ក្នុង ឆ្នាំ 1988–89 ។ បន្ទាប់ពីលេងបានដប់បួនរដូវកាលក្នុងលីគលំដាប់ទីពីររវាងឆ្នាំ 1989 និង 2003 ក្រុម វុលវើ បានឡើងដល់ [[ព្រីមៀរលីគ]] ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1992 ជាលើកដំបូងជាមួយនឹងជ័យជម្នះក្នុងវគ្គ Play-off ឆ្នាំ 2003 ទោះបីជាពួកគេត្រូវបានកាត់ចោលបន្ទាប់ពីរដូវកាលតែមួយនៅក្នុងលីគកំពូលក្នុងឱកាសនេះក៏ដោយ។ ក្រុម វុលវើ បានឈ្នះ ជើងឯក Championship ក្នុងឆ្នាំ 2008–09 ដើម្បីវិលត្រឡប់ទៅកាន់ [[ព្រីមៀរលីគ]] វិញ ប៉ុន្តែបានស៊ូទ្រាំនឹងការកាត់ចោលនៅ ឆ្នាំ 2011–12 បន្ទាប់មកត្រូវបានកាត់ចោលម្តងទៀត (ទៅ EFL League One ) ក្នុង ឆ្នាំ 2012–13 ។ បន្ទាប់មកក្លឹបនេះបានវិលត្រឡប់ទៅកាន់ Premier League វិញបន្ទាប់ពីឈ្នះពានរង្វាន់ League One ជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 2013-14 បន្ទាប់មកគឺពានរង្វាន់ Championship មួយផ្សេងទៀតក្នុងឆ្នាំ 2017-18។ បន្ទាប់ពីក្លាយជាក្លឹបអង់គ្លេសដំបូងគេមួយដែលបានដំឡើង ភ្លើងបំភ្លឺ នៅកីឡដ្ឋានរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ 1953 ក្រុម វុលវើ បានរៀបចំការប្រកួតមិត្តភាពដែលមានភ្លើងបំភ្លឺតាមទូរទស្សន៍ប្រឆាំងនឹងក្រុមក្លឹបឈានមុខគេនៅក្រៅប្រទេសរវាងឆ្នាំ 1953 និង 1956 ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតគឺការប្រកួតដ៏ល្បីល្បាញរបស់ Honved ដែលមានសារៈសំខាន់ក្នុងការចាប់ផ្តើម ពានរង្វាន់ European Cup (ឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា UEFA Champions League) ក្នុង ឆ្នាំ 1955 ។ ក្រុម វុលវើ បានឈានដល់វគ្គ ៨ ក្រុមចុងក្រោយនៃការប្រកួតនេះក្នុង រដូវកាល 1959–60 ក៏ដូចជាវគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រនៃពានរង្វាន់ European Cup Winners' Cup ឆ្នាំ 1960–61 និង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ UEFA Cup លើកដំបូង ក្នុងឆ្នាំ 1972។ បន្ទាប់ពីអវត្តមានរយៈពេល 39 ឆ្នាំពីការប្រកួត UEFA ពួកគេបានឡើងដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ UEFA Europa League ក្នុងឆ្នាំ 2020 ។ tu73fsv6c2xq3b7wt7fonwei5890j43 0 54757 340064 2026-09-02T12:56:15Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372715028|Bristol City F.C.]]" 340064 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ប្រីស្តូល សុីធី''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] បុរសអាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង Bristol ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្រុមនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង {{English football updater|BristolC}} ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ ប្រព័ន្ធលីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1894 បានចូលរួមប្រកួតក្នុង Southern League និង Western League ដោយត្រូវបានគ្រងមកុដជាជើងឯក Western League ក្នុងឆ្នាំ 1897-98។ ពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលទៅក្នុង លីគបាល់ទាត់ ក្នុងឆ្នាំ 1901 ហើយបានឈ្នះ លីគលំដាប់ទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ 1905-06។ ពួកគេបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរនៅក្នុង លីគលំដាប់ទីមួយ នៅរដូវកាលបន្ទាប់ ដោយមានបីពិន្ទុនៅពីក្រោយក្រុមជើងឯក Newcastle United ហើយបានបន្តចាញ់ក្រុម [[ម៉េនឆេស្ទ័រ យូណាយធីត]] ក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 1909 ។ ត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំ 1911 ពួកគេបានធ្លាក់ទៅលីគទីបីនៅឆ្នាំ 1922 ទោះបីជាបានឈ្នះពានរង្វាន់ Third Division South ក្នុងឆ្នាំ 1922-23 និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ 1926-27 ក៏ដោយ។ ពួកគេត្រូវបានត្រឡប់ទៅលីគទីបីវិញនៅឆ្នាំ 1932 ដោយស្នាក់នៅទីនោះរហូតដល់ពួកគេបានឈ្នះលីគទីបីខាងត្បូងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ 1954-55។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំ 1960 ក្រុម ប្រីស្តូល សុីធី បានឈ្នះការឡើងមកលីគលំដាប់ទីបីក្នុងឆ្នាំ 1964-65 ហើយបន្ទាប់មកពីលីគលំដាប់ទីពីរក្នុងឆ្នាំ 1975-76។ ពួកគេបានលេងបួនរដូវកាលនៅក្នុងលីគកំពូល មុនពេលត្រូវបានកាត់ចោលបីរដូវកាលជាប់ៗគ្នានៅឆ្នាំ 1982។ ក្រុម ប្រីស្តូល សុីធី បានចំណាយពេលត្រឹមតែពីររដូវកាលប៉ុណ្ណោះនៅក្នុង លីគលំដាប់ទីបួន ហើយបានបន្តឈ្នះ ពានរង្វាន់ Associate Members' Cup (ពានរង្វាន់លីគបាល់ទាត់) ក្នុង ឆ្នាំ 1986 ។ ក្លឹបនេះ​ត្រូវ​បាន​ដំឡើង​ឋានៈ​ចេញពី​លីគ​លំដាប់​ទី​បី​ក្នុង​រដូវ​កាល​ឆ្នាំ 1989-90 ហើយ​ត្រូវ​បាន​កាត់​ចេញ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1995 និង​ម្តងទៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ 1999 បន្ទាប់​ពី​ការ​ឡើង​ឋានៈ​មួយ​ផ្សេង​ទៀត​ក្នុង​ឆ្នាំ 1997-98។ ក្រុម ប្រីស្តូល សុីធី បានឈ្នះពានរង្វាន់ Football League Trophy ម្តងទៀតក្នុង ឆ្នាំ 2003 ហើយត្រូវបានឡើងមកពី League One ក្នុងឆ្នាំ 2006-07។ បន្ទាប់ពីត្រូវបានកាត់ចោលបន្ទាប់ពីប្រាំមួយរដូវកាលនៅក្នុង Championship ពួកគេបានឈ្នះពានរង្វាន់ Football League Trophy ជាលើកទីបីក្នុង ឆ្នាំ 2015 ក្នុងដំណើរឆ្ពោះទៅរកពានរង្វាន់ League One ឆ្នាំ 2014–15 ហើយនៅតែស្ថិតនៅក្នុង Championship ចាប់តាំងពីការឡើងមកលីគវិញ។ ពួកគេបានលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ Ashton Gate ចាប់តាំងពីផ្លាស់ពី St John's Lane ក្នុងឆ្នាំ 1904។ ពណ៌​ក្នុង​ទឹកដី​របស់​ក្លឹប​គឺ​ក្រហម និង​ស ហើយ​ឈ្មោះ​ហៅក្រៅ​របស់​ពួកគេ​គឺ The Robins— សត្វ​រ៉ូប៊ីន ​មួយ​ក្បាល​ដែល​មាន​នៅ​លើ​និមិត្តសញ្ញា​របស់​ក្លឹប​ចាប់ពី​ឆ្នាំ 1976 ដល់​ឆ្នាំ 1994 និង​ចាប់ពី​ឆ្នាំ 2019 តទៅ។ គូប្រជែងសំខាន់ៗរបស់ពួកគេគឺ Bristol Rovers ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត Bristol derby និង Cardiff City ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុង ការប្រកួត Severnside ឆ្លងដែន។ gbbcoilx16c62107u8lzknchj9ieti1 0 54758 340065 2026-09-02T13:08:46Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372807160|Millwall F.C.]]" 340065 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ មីលវ៉ល''' {{IPAc-en|ˈ|m|ɪ|l|w|ɔː|l}} <ref name="forvo">{{Cite web |title=Millwall pronunciation in English |url=http://forvo.com/word/millwall/#en |access-date=9 May 2016 |website=Forvo}}</ref> ក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយនៅ Bermondsey ភាគអាគ្នេយ៍ទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស។ ពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៥ ក្រោមឈ្មោះថា មីលវ៉ល រូវើស ក្លឹបនេះនៅតែរក្សាឈ្មោះរបស់ខ្លួន ទោះបីជាបានលេងចុងក្រោយនៅក្នុងតំបន់ [[មីលវ៉ល]] នៃ កោះ Isle of Dogs ក្នុងឆ្នាំ ១៩១០ ក៏ដោយ។ ចាប់ពីពេលនោះរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៣ ក្លឹបនេះបានលេងនៅឯកីឡដ្ឋានដែលឥឡូវហៅថា The Old Den ក្នុង New Cross មុនពេលផ្លាស់ទៅកីឡដ្ឋានបច្ចុប្បន្នរបស់ខ្លួននៅក្បែរនោះ ដែលមានឈ្មោះថា The Den ។ និមិត្តសញ្ញាក្លឹបប្រពៃណីគឺជា [[តោ|រូបសត្វតោដែល]] ហើរយ៉ាងលឿន ដែលត្រូវបានគេសំដៅក្នុងឈ្មោះហៅក្រៅរបស់ក្រុម ''ថា The Lions'' ។ ឯកសណ្ឋាន ប្រពៃណីរបស់ មីលវ៉ល មានអាវពណ៌ខៀវចាស់ ខោខ្លីពណ៌ស និងស្រោមជើងពណ៌ខៀវ។ មីលវ៉ល គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកម្នាក់នៃ Southern League ក្នុងឆ្នាំ 1894។ ពួកគេបានប្រកួតប្រជែងក្នុងនោះរយៈពេល 22 រដូវកាលរហូតដល់ឆ្នាំ 1920 ដោយទទួលបានតំណែងជើងឯកពីរដងគឺនៅ ឆ្នាំ 1895 និង 1896 ។ ចាប់តាំងពីចូលរួមក្នុង លីគបាល់ទាត់ ក្នុង រដូវកាល ១៩២០-២១ ក្លឹបនេះត្រូវបានតម្លើងឋានៈចំនួន ១១ ដង (ជើងឯកប្រាំដងក្នុង ឆ្នាំ ១៩២៨, ១៩៣៨, ១៩៦២, ១៩៨៨ និង ២០០១ ) និងត្រូវបានកាត់ចោលចំនួនប្រាំបួនដង។ ពួកគេបានចំណាយពេល ៩៣ រដូវកាលក្នុងចំណោម ១០០ រដូវកាលរបស់ពួកគេ នៅក្នុងលីគបាល់ទាត់ ដោយលេង ក្នុងលីគលំដាប់ទីពីរ និងទីបី។ ក្លឹបនេះធ្លាប់លេងក្នុងលីគកំពូលមួយរយៈពេលខ្លីរវាងឆ្នាំ 1988 និង 1990 ដែលក្នុងនោះពួកគេសម្រេចបានចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានក្នុងលីគ ដោយឈរនៅ ចំណាត់ថ្នាក់ទីដប់ ក្នុង លីគកំពូលបាល់ទាត់ ក្នុង ឆ្នាំ 1988-89 ។ មីលវ៉ល បានឡើងដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 2004 ហើយបានឡើងទៅលេងក្នុង ពានរង្វាន់ UEFA ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេ ដោយបានលេងក្នុង ពានរង្វាន់ UEFA Cup ។ ក្លឹបនេះបានឡើងដល់ វគ្គ Play-off នៃលីគបាល់ទាត់ ចំនួនប្រាំបួនដង ដោយឈ្នះវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ Play-off នៃលីគមួយ ក្នុង ឆ្នាំ ២០១០ និង ២០១៧ ។ មីលវ៉ល ក៏បានឈ្នះពានរង្វាន់ Football League Group Cup ក្នុង ឆ្នាំ 1983 និងជាក្រុមឡើងទៅវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រនៃ ពានរង្វាន់ Football League Trophy ក្នុង ឆ្នាំ 1999 ។ អ្នកគាំទ្រ មីលវ៉ល ជារឿយៗត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹង អំពើហឹង្សា ដោយ ខ្សែភាពយន្តជាច្រើន ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាការប្រឌិតឡើងដើម្បីបង្ហាញពីភាពល្បីល្បាញរបស់ពួកគេ។ អ្នកគាំទ្រ​ទាំងនេះ​ល្បីឈ្មោះ​ដោយសារ ​ការ​ច្រៀង ​លើ​រានហាល​ថា " គ្មាន​អ្នកណា​ចូលចិត្ត​យើង​ទេ យើង​មិន​ខ្វល់​ទេ "។ មីលវ៉ល មាន ការប្រកួតប្រជែងយូរអង្វែង ជាមួយក្រុម West Ham United ដែលជាក្រុមក្នុង លីគ EFL Championship ។ ការប្រកួត​ក្នុងស្រុក ​រវាង​ក្រុម​ទាំងពីរ​ត្រូវបាន​ប្រកួតប្រជែង​ជិត 100 ដង​ចាប់តាំងពី​ឆ្នាំ 1899។ មីលវ៉ល ក៏ មានការប្រកួតប្រជែង ជាមួយ [[ក្លឹបបាល់ទាត់លីដស៍ យូណាយធីត|Leeds United]] ផងដែរ ហើយប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត South London derby ដែលជួនកាលអាចត្រូវបានគេហៅថា South East London derby សម្រាប់ហេតុផលភូមិសាស្ត្រជាមួយគូប្រជែងក្នុងស្រុកនៅក្នុងស្រុក Crystal Palace និង [[ឆាលតុន អាត្លេទិក|Charlton Athletic]] ។ 5hjj3gtuxihbn1rw3azo5w4bnvj101z 0 54759 340066 2026-09-02T13:23:32Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372674364|Birmingham City F.C.]]" 340066 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ប៊ឺមីងហាំ សុីធី សុីធី''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Bordesley ទីក្រុង Birmingham ប្រទេសអង់គ្លេស។ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៥ ជា Small Heath Alliance វាត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា Small Heath ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៨ ប៊ឺមីងហាំ ក្នុងឆ្នាំ ១៩០៥ និងប៊ឺមីងហាំ ស៊ីធី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៣។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ក្នុងនាមជាក្រុម Small Heath ពួកគេបានលេងនៅក្នុង Football Alliance មុនពេលក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិក និងជាជើងឯកដំបូងនៃ Football League Second Division ។ រយៈពេលជោគជ័យបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេគឺនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០។ ពួកគេសម្រេចបានចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតរបស់ពួកគេគឺលេខប្រាំមួយនៅក្នុង លីគលំដាប់ទីមួយ ក្នុង រដូវកាល 1955-56 និងបានឡើងដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 1956 ។ ក្រុម ប៊ឺមីងហាំ បានលេងក្នុងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ Inter-Cities Fairs Cup ចំនួនពីរលើក គឺនៅ ឆ្នាំ 1960 ក្នុងនាមជាក្រុមក្លឹបអង់គ្លេសដំបូងគេដែលបានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រដ៏សំខាន់មួយនៅអឺរ៉ុប និងម្តងទៀតនៅ ឆ្នាំបន្ទាប់ ។ ពួកគេបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ League Cup ក្នុង ឆ្នាំ 1963 និងម្តងទៀតក្នុង ឆ្នាំ 2011 ។ ក្រុម ប៊ឺមីងហាំ បានលេងនៅក្នុងលីគកំពូលនៃបាល់ទាត់អង់គ្លេសអស់រយៈពេលប្រហែលពាក់កណ្តាលនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេ៖ <ref name="footballsite">{{Cite web |title=Birmingham City |url=http://www.footballsite.co.uk/Statistics/ClubbyClub/ClubHistories/Birmingham.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107023446/http://www.footballsite.co.uk/Statistics/ClubbyClub/ClubHistories/Birmingham.htm |archive-date=7 January 2008 |access-date=5 February 2017 |publisher=Football Facts and Figures}}</ref> រយៈពេលវែងបំផុតដែលបានចំណាយនៅខាងក្រៅលីគកំពូល ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៦ និង ២០០២ រួមមានរយៈពេលខ្លីពីរនៅក្នុងលីគទីបីនៃបាល់ទាត់អង់គ្លេស ក្នុងអំឡុងពេលនោះពួកគេបានឈ្នះពានរង្វាន់ Football League Trophy ពីរដង។ កីឡដ្ឋាន St Andrew's ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា St. Andrew's @ Knighthead Park តាំងពីឆ្នាំ ២០២៤ ដោយសារហេតុផលឧបត្ថម្ភ គឺជាកីឡដ្ឋានរបស់ពួកគេតាំងពីឆ្នាំ ១៩០៦។ ពួកគេមានការប្រកួតប្រជែងដ៏យូរអង្វែង និងខ្លាំងក្លាជាមួយ Aston Villa ដែលជាក្រុមជិតខាងបំផុតរបស់ពួកគេ ដែលពួកគេលេងក្នុងការប្រកួត Second City derby ជាមួយ។ ឈ្មោះហៅក្រៅរបស់ក្លឹបគឺ Blues តាមពណ៌នៃ ឯកសណ្ឋាន របស់ពួកគេ ហើយអ្នកគាំទ្រត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Bluenoses។ 5rhyoulne9f2dvsyocq1q5sljbypzbo 0 54760 340067 2026-09-02T13:38:12Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372818040|Sheffield United F.C.]]" 340067 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ សុីហហ្វៀល យូណាយធីត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Sheffield, South Yorkshire ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងនៅលីគលំដាប់ទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ដោយមានរហស្សនាមថា "the Blades" ដោយសារតែប្រវត្តិនៃការផលិតកាំបិតរបស់ សុីហហ្វៀល ក្រុមនេះបានលេងហ្គេមក្នុងផ្ទះនៅ Bramall Lane ចាប់តាំងពីការបង្កើតរបស់ <ref name="Sheffield City Council Page">{{Cite web |title=Sheffield United Football Club |url=https://www.sheffield.gov.uk/libraries/archives-and-local-studies/research-guides/sheffield-united-fc.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030035628/https://www.sheffield.gov.uk/libraries/archives-and-local-studies/research-guides/sheffield-united-fc.html |archive-date=30 October 2013 |access-date=12 October 2011 |publisher=sheffield.gov.uk}}</ref> សម្រាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រភាគច្រើនរបស់ក្លឹប សុីហហ្វៀល យូណាយធីត បានលេងដោយពាក់អាវឆ្នូតពណ៌ក្រហម និងស ជាមួយនឹងខោខ្លីពណ៌ខ្មៅ។ គូប្រជែង​សំខាន់ៗ​របស់​ពួកគេ​គឺ Sheffield Wednesday ដែល​ពួកគេ​ប្រកួត​ជាមួយ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត Steel City derby ។ ក្លឹប សុីហហ្វៀល យូណាយធីត ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាសាខាមួយនៃ ក្លឹបកីឡាគ្រីឃីត Sheffield United ក្នុងឆ្នាំ 1889។ បន្ទាប់ពីការសម្តែងដ៏រឹងមាំនៅក្នុង Midland League និង Northern League ពួកគេត្រូវបានអញ្ជើញឱ្យក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ Football League Second Division ក្នុងឆ្នាំ 1892។ ពួកគេបានឈ្នះ ការឡើងមកលេង នៅលី គលំដាប់ទីមួយ នៅចុងបញ្ចប់នៃរដូវកាល ១៨៩២-៩៣ ដែលជាក្រុមដំបូងគេដែលធ្វើដូច្នេះ ហើយបានបន្តគ្រងតំណែងជា ជើងឯកបាល់ទាត់អង់គ្លេស ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៧-៩៨។ ក្រុម United បានបន្តឈ្នះពានរង្វាន់ FA Cup ចំនួនបួនលើក៖ ឆ្នាំ 1899, 1902, 1915 និង 1925 ; ហើយត្រូវបានផ្តួលដោយឡើងទៅវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រនៅ ឆ្នាំ 1901 ។ ពួកគេបានចំណាយពេល ៤១ ឆ្នាំនៅក្នុងលីគកំពូល មុនពេលត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំ ១៩៣៤។ ក្រុម United បានបញ្ចប់ក្នុងនាមជាក្រុមជើងឯករង FA Cup ក្នុង ឆ្នាំ 1936 ហើយត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាក្រុមជើងឯករងនៃលីគលំដាប់ទីពីរក្នុងឆ្នាំ 1938-39។ យូណាយធីតបានឈ្នះពានរង្វាន់លីគលំដាប់ទីពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៥២-៥៣ បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចេញពីលីគនៅឆ្នាំ ១៩៤៩។ ពួកគេបានចំណាយពេលបីទសវត្សរ៍បន្ទាប់រវាងលីគលំដាប់ទីមួយ និងទីពីរ ដោយឈ្នះការឡើងឋានៈក្នុងឆ្នាំ 1960-61 និង 1970-71 បន្ទាប់ពីការកាត់ចោលក្នុងឆ្នាំ 1956 និង 1968។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការធ្លាក់ចុះយឺតៗបានធ្វើឱ្យក្លឹបធ្លាក់ចុះដល់លីគទីបួននៅឆ្នាំ 1981 ទោះបីជាពួកគេនឹងឈ្នះការឡើងឋានៈភ្លាមៗក្នុងនាមជាជើងឯក លីគទីបួន ក្នុងឆ្នាំ 1981–82 ក៏ដោយ។ សមិទ្ធផលនេះមានន័យថា សុីហហ្វៀល យូណាយធីត គឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមទាំងប្រាំដែលបានឈ្នះ លីគអាជីពទាំងបួននៃបាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ពួកគេបានឡើងឋានៈនៅឆ្នាំ 1983–84 ហើយបានងើបឡើងវិញពីការកាត់ចោលនៅឆ្នាំ 1988 ដើម្បីឈ្នះការឡើងឋានៈជាប់ៗគ្នាទៅកាន់លីគកំពូលនៅចុងបញ្ចប់នៃយុទ្ធនាការ 1989–90។ ក្រុម សុីហហ្វៀល យូណាយធីត គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃក្របខ័ណ្ឌ Premier League ក្នុង រដូវកាល 1992-93 ក្នុងអំឡុងពេលនោះពួកគេបានស៊ុតបញ្ចូលទីគ្រាប់បាល់ដំបូងនៃការប្រកួត។ ពួកគេត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំ 1994 ហើយបន្ទាប់ពីចាញ់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ play-off ក្នុង ឆ្នាំ 1997 និង 2003 ក្លឹបនេះបានទទួលបានឋានៈ Premier League របស់ពួកគេឡើងវិញនៅចុងបញ្ចប់នៃយុទ្ធនាការ 2005-06 ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកចាត់ការទូទៅ Neil Warnock ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុម United ត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ហើយបានធ្លាក់ទៅ League One ក្នុងឆ្នាំ 2011។ ពួកគេបានចំណាយពេលប្រាំមួយរដូវកាលនៅក្នុងលីគលំដាប់ទីបី ដោយចាញ់ក្នុងយុទ្ធនាការប្រកួតវគ្គ Play-off ចំនួនបី មុនពេលអ្នកចាត់ការទូទៅ Chris Wilder ដឹកនាំក្លឹបឡើងមកលីគកំពូលក្នុងនាមជាជើងឯកក្នុងឆ្នាំ 2016-17។ ការឡើង​មក​លីគ​កំពូល​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​រដូវ​កាល 2018–19 ទោះបីជា​ពួកគេ​បាន​វិល​ត្រឡប់​ទៅ ​លីគ​លំដាប់​ទី​ពីរ ​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2021 ក៏ដោយ។ ក្លឹបនេះបានលេងនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ Premier League បន្ទាប់ពីការឡើងមកលេងពី EFL Championship ក្នុង រដូវកាល 2022–23 ប៉ុន្តែត្រូវបានកាត់ចោលនៅ រដូវកាលបន្ទាប់ ។ hvioq0wqmc02x2ql3thyydryfb6g434 0 54761 340068 2026-09-02T13:46:11Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372756513|West Ham United F.C.]]" 340068 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ វេសហាំ យូណាយធីត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Stratford ភាគខាងកើតទីក្រុងឡុងដ៍ ប្រទេសអង់គ្លេស។ បច្ចុប្បន្នក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង ពានរង្វាន់ EFL Championship ក្នុង រដូវកាល 2026–27 បន្ទាប់ពីត្រូវបានកាត់ចេញពី Premier League ។ ក្លឹបនេះលេងនៅ ពហុកីឡដ្ឋាន London ដោយបានផ្លាស់ប្តូរពីអតីតកីឡដ្ឋានរបស់ពួកគេគឺ Boleyn Ground ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦។ ក្លឹប វេសហាំ យូណាយធីត ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1895 ក្រោមឈ្មោះ Thames Ironworks ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជា វេសហាំ យូណាយធីត វិញនៅឆ្នាំ 1900។ វាបានផ្លាស់ទៅ Boleyn Ground ដែលនៅតែជាទីលានកំណើតរបស់វាអស់រយៈពេលជាងមួយសតវត្សមកហើយ ក្នុងឆ្នាំ 1904។ ដំបូងឡើយ ក្រុមនេះធ្លាប់បានប្រកួតប្រជែងក្នុង លីគភាគខាងត្បូង និង លីគខាងលិច មុនពេលចូលរួមជាមួយ លីគបាល់ទាត់ ក្នុងឆ្នាំ ១៩១៩។ វាត្រូវបានដំឡើងឋានៈទៅលីគកំពូលនៅឆ្នាំ 1923 នៅពេលដែលវាក៏ចាញ់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup លើកដំបូងដែលបានធ្វើឡើងនៅ Wembley ។ នៅឆ្នាំ 1940 ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ Football League War Cup លើកដំបូង។ វេសហាំ យូណាយធីត បានឈ្នះពានរង្វាន់ធំៗចំនួនប្រាំក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ខ្លួន។ នៅក្នុងស្រុក ក្រុមនេះបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ FA Cup ចំនួនបីដង (ឆ្នាំ 1964, 1975 និង 1980) និងជើងឯករងពីរដង (ឆ្នាំ 1923 និង 2006)។ នៅក្នុងការប្រកួតអឺរ៉ុប ក្លឹបនេះបានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រអឺរ៉ុបធំៗចំនួនបី ដោយឈ្នះពានរង្វាន់ European Cup Winners' Cup ក្នុង ឆ្នាំ 1965 បានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរក្នុងការប្រកួតដូចគ្នាក្នុង ឆ្នាំ 1976 និងឈ្នះពានរង្វាន់ Conference League លើកទីពីរក្នុង ឆ្នាំ 2023 ។ ក្លឹបនេះក៏បានឈ្នះពានរង្វាន់អឺរ៉ុបតូចមួយផងដែរ ដោយឈ្នះ ពានរង្វាន់ Intertoto Cup ក្នុងឆ្នាំ 1999។ វេសហាំ យូណាយធីត គឺជាក្លឹបមួយក្នុងចំណោមក្លឹបចំនួនប្រាំបីដែលមិនដែលធ្លាក់ចេញពីលីគលំដាប់ទីពីរនៃបាល់ទាត់អង់គ្លេស ដោយចំណាយពេល 68 រដូវកាលក្នុងចំណោម 100 រដូវកាលក្នុងលីគកំពូល រហូតដល់រដូវកាល 2025–26 រួមទាំង រដូវកាល 2025–26 ផងដែរ។ តំណែងលីគខ្ពស់បំផុតរបស់ក្លឹបរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្នបានកើតឡើងនៅ ឆ្នាំ 1985-86 នៅពេលដែលវាទទួលបានចំណាត់ថ្នាក់លេខបីនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ First Division នៅពេលនោះ។ កីឡាករ វេសហាំ បីនាក់គឺជាសមាជិកនៃក្រុម អង់គ្លេស ដែលឈ្នះពានរង្វាន់ World Cup ឆ្នាំ 1966 ៖ ប្រធានក្រុម Bobby Moore និងកីឡាកររកគ្រាប់បាល់ Geoff Hurst និង Martin Peters ។ ក្លឹបនេះមាន ការប្រកួតប្រជែងយូរអង្វែង ជាមួយ [[មីលវ៉ល|Millwall]] ហើយក្លឹបនេះទទួលបានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញដោយសារឧប្បត្តិហេតុនៃ ការរើសអើងបាល់ទាត់ ជាញឹកញាប់។ វេសហាំ បានប្រើប្រាស់ ពណ៌ស្វាយ ខៀវផ្ទៃមេឃ និងស របស់ពួកគេនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1900 ដោយអាវស្វាយ និងដៃអាវពណ៌ខៀវផ្ទៃមេឃដែលមានលក្ខណៈទូទៅបំផុតបានលេចចេញជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ 1904។ <ref>{{Cite web |title=West Ham United - Historical Football Kits |url=http://historicalkits.co.uk/West_Ham_United/West_Ham_United.htm |access-date=11 July 2020 |publisher=Historicalkits}}</ref> dm1efdegv8nrg9nygt2rkq119kbbom2 0 54762 340069 2026-09-02T13:56:35Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372809680|Watford F.C.]]" 340069 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ វ៉ាត់ហ្វត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Watford, Hertfordshire ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ក្រុមនេះបានលេងនៅទីលានជាច្រើនក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងរបស់ពួកគេ រួមទាំងអ្វីដែលឥឡូវជា West Herts Sports Club <ref>{{Cite web |title=History – Club History |url=https://www.watfordfc.com/history/club |access-date=2021-04-06 |website=watfordfc.com |language=en}}</ref> មុនពេលផ្លាស់ទៅ Vicarage Road ក្នុងឆ្នាំ ១៩២២។ ពួកគេមាន ការប្រកួតប្រជែងយូរអង្វែង ជាមួយក្លឹប Luton Town ដែលនៅក្បែរនោះ។ ក្នុងអំឡុងពេលដែល លោក Graham Taylor កាន់តំណែងជាអ្នកចាត់ការក្លឹបចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៧ និង ១៩៨៧ ក្រុម '''វ៉ាត់ហ្វត''' បានឡើងពីលីគទីបួនទៅលីគទីមួយ។ ក្រុមនេះបានបញ្ចប់ក្នុង ចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរនៅក្នុងលីគលំដាប់ទីមួយ ក្នុង ឆ្នាំ 1982–83 បានប្រកួតប្រជែងក្នុង ពានរង្វាន់ UEFA Cup ក្នុង ឆ្នាំ 1983–84 និងបានឡើងដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រពានរង្វាន់ FA Cup ឆ្នាំ 1984 ។ '''វ៉ាត់ហ្វត''' បានធ្លាក់ចុះចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៧ និង ១៩៩៧ មុនពេលដែល Taylor វិលត្រឡប់មកវិញជាអ្នកចាត់ការទូទៅ ដោយដឹកនាំក្រុមទៅកាន់ ការឡើងឋានៈ ជាបន្តបន្ទាប់ពី លីគលំដាប់ទីពីរ {{Efn|The [[Football League Third Division|Third Division]] was renamed the Second Division upon the inception of the [[Premier League]] in 1992–93.<ref name=arsenal/>|name=d3|group=lower-alpha}} ទៅកាន់ Premier League សម្រាប់មួយរដូវកាលក្នុង ឆ្នាំ 1999-2000 ។ ក្លឹបនេះបានលេងម្តងទៀតក្នុងលីគខ្ពស់បំផុតក្នុង ឆ្នាំ ២០០៦-០ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ Aidy Boothroyd ហើយបន្ទាប់មកម្តងទៀតពីឆ្នាំ ២០១៥ ដល់ ២០២០ ដោយឈានដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ ២០១៩ ដែលជាវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup លើកទីពីររបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែចាញ់ក្នុងលទ្ធផលស្មើ ៦-០។ នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ '''វ៉ាត់ហ្វត''' ត្រូវបានដំឡើងឋានៈត្រឡប់ទៅ Premier League វិញ បន្ទាប់ពីចំណាយពេលតែមួយរដូវកាលនៅក្នុង Championship ប៉ុន្តែត្រូវបានកាត់ចោលទៅ Championship វិញនៅខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២។ hadwkdjc5qx4v90vqlh22mqdovivkcs 0 54763 340070 2026-09-02T14:08:56Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372739127|Bolton Wanderers F.C.]]" 340070 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ប៊ូលតុន វ៉ាន់ដឺរុឺស''' ( {{IPAc-en|ˈ|b|oʊ|l|t|ən|audio=en-uk-Bolton.ogg}} {{Respell|BOHL|tən}} ដែល​មាន​អក្សរកាត់​ថា '''BWFC''' ) គឺជា​ក្លឹប [[បាល់ទាត់|​បាល់ទាត់​សមាគម]] ​អាជីព​មួយ​ដែល​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​តំបន់ Horwich នៃ ​ទីក្រុង Bolton ខេត្ត Greater Manchester ប្រទេស​អង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះនឹងប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាលីគលំដាប់ទីពីរនៃ លីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស ក្នុង រដូវកាល 2026–27 បន្ទាប់ពីការឡើងមក លីគ EFL League One តាមរយៈការប្រកួត វគ្គ Play-off ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ 2026។ ក្លឹបនេះបានចាប់ផ្តើមជា Christ Church FC ក្នុងឆ្នាំ 1874 ហើយបានក្លាយជា ប៊ូលតុន វ៉ាន់ដឺរុឺស បីឆ្នាំក្រោយមកក្នុងឆ្នាំ 1877។ វា​ស្ថិត​ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​ស្ថាបនិក​ទាំង 12 នៃ ​លីគ​បាល់ទាត់ ​ក្នុង​ឆ្នាំ 1888។ ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់លីគលំដាប់ទីពីរក្នុងរដូវកាល 1908-09 និងបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ FA Cup ចំនួនបួនលើក ដោយឈ្នះនៅ ឆ្នាំ 1923, 1926, 1929 និង 1958 ។ ជ័យជម្នះ​ឆ្នាំ 1923 របស់​ពួកគេ​បាន​កើតឡើង​ក្នុង​វគ្គ​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup លើក​ដំបូង​ដែល​បាន​ប្រារព្ធ​ឡើង​នៅ ​កីឡដ្ឋាន Wembley ដែល​ក្រោយមក​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា " វគ្គ​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ​សេះ​ស "។ ក្រុម ប៊ូលតុន ត្រូវបានកាត់ចេញពីលីគកំពូលក្នុងឆ្នាំ 1964 និងម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ 1971 ប៉ុន្តែបានវិលត្រឡប់មកវិញបន្ទាប់ពីឈ្នះពានរង្វាន់ Third Division ក្នុងឆ្នាំ 1972-73 និងពានរង្វាន់ Second Division ក្នុងឆ្នាំ 1977-78។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការធ្លាក់ចេញពីលីគជាបន្តបន្ទាប់បានធ្វើឱ្យក្លឹបធ្លាក់ទៅ លីគលំដាប់ទីបួន នៅឆ្នាំ 1987។ ពួកគេ​បាន​ឡើង​មក​លីគ​លំដាប់​ទី​បួន​ក្នុង​រដូវ​កាល 1987–88 ហើយ​បាន​ឈ្នះ​ពាន ​រង្វាន់ Football League Trophy ក្នុង ​ឆ្នាំ 1989 ដោយ​ធ្លាប់​បាន​បញ្ចប់​ក្នុង​នាម​ជា​ក្រុម​លេខ​ពីរ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត​នេះ​ក្នុង ​ឆ្នាំ 1986 ។ ការឡើង​ឋានៈ​ក្នុងរដូវកាល 1992–93 និង 1994–95 បានធ្វើឱ្យ ប៊ូលតុន វ៉ាន់ដឺរុឺស ឡើងដល់ Premier League ជាលើកដំបូង។ ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ First Division ក្នុងឆ្នាំ 1996–97 ទោះបីជាពួកគេមិនអាចរក្សាឋានៈលីគកំពូលរបស់ពួកគេបានលើសពីមួយរដូវកាលរហូតដល់ទទួលបានការឡើងឋានៈក្រោមការដឹកនាំរបស់ Sam Allardyce តាមរយៈជ័យជម្នះក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ play-off ឆ្នាំ 2001 ក៏ដោយ។ ក្រោយមក ប៊ូលតុន បានចំណាយពេល ១១ រដូវកាលជាប់ៗគ្នានៅក្នុង Premier League ហើយបានឡើងដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ League Cup ឆ្នាំ ២០០៤ ក៏ដូចជាវគ្គជម្រុះនៃ UEFA Cup ចំនួនពីរលើក។ ការធ្លាក់ចេញពីលីគពីរលើកក្នុងរយៈពេលប្រាំរដូវកាលបានធ្វើឱ្យក្លឹបវិលត្រឡប់ទៅ League One វិញនៅឆ្នាំ 2016។ ក្រុម ប៊ូលតុន បានសម្រេចបានការឡើងឋានៈក្នុង រដូវកាល 2016–17 ប៉ុន្តែការលំបាកផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុធ្ងន់ធ្ងរបាននាំឱ្យក្លឹបចូលគ្រប់គ្រងនៅឆ្នាំ 2019 បន្ទាប់ពីការកាត់ចោលត្រឡប់ទៅលីគទីបីវិញត្រូវបានបញ្ជាក់។ ក្នុងចំណោមលទ្ធភាពនៃការត្រូវបានបណ្តេញចេញពីលីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស ក្លឹបនេះត្រូវបានទិញយកដោយម្ចាស់ថ្មី។ <ref name="BWFC-28Aug2019">{{Cite web |title=David Rubin & Partners, Administrators For Bolton Wanderers |url=https://www.bwfc.co.uk/news/2019/august/statement-on-behalf-of-david-rubin--partners-administrators-for-bolton-wanderers3/ |access-date=28 August 2019 |website=Bolton Wanderers FC |publisher=BWFC}}</ref> បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ទៅ លីគទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ ២០២០ ក្រុម ប៊ូលតុន វ៉ាន់ដឺរុឺស បានធានាបាននូវការដំឡើងឋានៈក្នុង រដូវកាល ២០២០-២១ និងបានឈ្នះពានរង្វាន់ EFL Trophy ជាលើកទីពីរក្នុង យុទ្ធនាការ ២០២២-២៣ ។ ក្រុម ប៊ូលតុន បានឡើង​មក​លីគ​វិញ​ក្នុង ​រដូវ​កាល 2025-26 តាមរយៈ​ការ ​ប្រកួត​វគ្គ​ Play-off ។ ចាប់ពីឆ្នាំ 1895 ដល់ឆ្នាំ 1997 ក្រុម ប៊ូលតុន វ៉ាន់ដឺរុឺស បានលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ Burnden Park បន្ទាប់ពីផ្លាស់ប្តូរទីតាំងពីទីលានដើមរបស់ពួកគេនៅ Pike's Lane ។ នៅឆ្នាំ 1997 ក្លឹបនេះបានផ្លាស់ទៅ កីឡដ្ឋាន Reebok ដែលចាប់តាំងពីពេលនោះមកបានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះជាច្រើន ហើយបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាកីឡដ្ឋាន Toughsheet Community Stadium។ ក្រុម ប៊ូលតុន បានចំណាយពេល 73 រដូវកាលនៅក្នុងលីគកំពូលនៃបាល់ទាត់អង់គ្លេសដោយមិនបានឈ្នះពានរង្វាន់លីគទេ ដែលជាចំនួនខ្ពស់បំផុតនៃក្លឹបណាមួយ។ <ref>{{Cite web |title=All Time English Top Flight Table |url=http://www.the-english-football-archive.com/records/1st_level_table.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129141541/http://www.the-english-football-archive.com/records/1st_level_table.htm |archive-date=29 January 2008 |access-date=22 February 2008 |website=The English Football Archive}}</ref> b2rpy9vbq6qj2gb0y2c3dzrd4y52es2 0 54764 340071 2026-09-02T14:17:47Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372755516|Derby County F.C.]]" 340071 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ដាប៊ី ខោនធី''' {{IPAc-en|ˈ|d|ɑr|b|i}} គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់|បាល់ទាត់សមាគម]] អាជីពមួយនៅក្នុង ទីក្រុង Derby ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ជា​ក្លឹប​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ក្លឹប​ស្ថាបនិក​ទាំង ១២ នៃ ​លីគ​បាល់ទាត់ ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៨៨៨ ក្លឹប ដាប៊ី ខោនធី គឺជា​ក្លឹប​មួយ​ក្នុង​ចំណោម​ក្លឹប​តែ​ប្រាំបួន​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​បាន​ចូលរួម​ប្រកួត​ក្នុង​គ្រប់​រដូវ​កាល​នៃ​ប្រព័ន្ធ​លីគ​បាល់ទាត់​អង់គ្លេស (១២៦ រដូវ​កាល​រហូត​ដល់​ចុង​រដូវ​កាល ២០២៤–២៥) ដោយ​ក្នុង​ចំណោម​ក្លឹប​ទាំង​នោះ​ លើកលែងតែ​ប្រាំមួយ​ប៉ុណ្ណោះ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​លីគ​កំពូល​ពីរ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៤ ដោយលោក William Morley ជាសាខាមួយនៃក្លឹបកីឡាគ្រីឃីត Derbyshire County។ កម្រិត​កំពូល​នៃ​ការប្រកួតប្រជែង​របស់​ខ្លួន​បាន​កើតឡើង​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៧០ នៅពេលដែល​ក្រុម​នេះ​បាន​ឈ្នះ​ពានរង្វាន់​លីគ​កំពូល​ពីរ​ដង និង​បាន​ចូលរួម​ប្រកួត​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​ធំៗ​របស់​អឺរ៉ុប​ចំនួន​បួន​លើក ដោយ​បាន​ឡើង​ដល់​វគ្គ​ពាក់កណ្តាល​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ​ពានរង្វាន់ European Cup ក៏ដូចជា​ឈ្នះ​ពានរង្វាន់​តូចៗ​ជាច្រើន​ផងដែរ។ លើសពីនេះ ក្លឹបនេះគឺជាកម្លាំងដ៏រឹងមាំមួយនៅក្នុងចន្លោះឆ្នាំសង្គ្រាម - បានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរក្នុងលីគពីរដងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៣០ - និងឈ្នះពានរង្វាន់ FA Cup ក្រោយសង្គ្រាមលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។ ពណ៌​ក្នុង​ទឹកដី​របស់​ក្លឹប​គឺ​ខ្មៅ និង​ស​តាំងពី​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៨៩០។ ឈ្មោះហៅក្រៅរបស់ក្រុមគឺ The Rams ដើម្បីជាកិត្តិយសដល់ទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនជាមួយកងវរសេនាធំទីមួយនៃ Derby Militia ដោយរូបសញ្ញារបស់វាគឺចៀមឈ្មោល និង បទចម្រៀងកងវរសេនាធំ របស់វា <ref name="The Derby Ram">{{Cite news|date=28 June 2004|title=The Derby Ram, 1867|publisher=Folkplay|url=http://www.folkplay.info/Texts/86sk--lj.htm|url-status=dead|access-date=12 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080605193920/http://www.folkplay.info/Texts/86sk--lj.htm|archive-date=5 June 2008}}</ref> ដែលជាការគោរពដល់ប្រពៃណីរបស់ខោនធី។ ពួកគេមានការប្រកួតប្រជែងយូរអង្វែងជាមួយ [[ក្លឹបបាល់ទាត់ ណតទីងហាំហ្វ័ររេស|Nottingham Forest]] ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត East Midlands derby ។ pmt4m2ety0p91p7ebiypzi7krxmuzgw 0 54765 340072 2026-09-02T14:30:20Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372699481|Lincoln City F.C.]]" 340072 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ លីនខុន ស៊ីធី''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់|បាល់ទាត់សមាគម]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុង Lincoln ខេត្ត Lincolnshire ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាលីគទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស បន្ទាប់ពីបានឡើងមកលីគថ្មីពី EFL League One ។ ដោយមានរហស្សនាមថា "Imps" តាមឈ្មោះរឿងព្រេងរបស់ Lincoln Imp ពួកគេបានលេងនៅ Sincil Bank ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកអ្នកទស្សនា ១១,៤០០ នាក់ចាប់តាំងពីការផ្លាស់ប្តូររបស់ពួកគេពី John O'Gaunts ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៥។ ជាប្រពៃណី ពួកគេលេងដោយស្លៀកអាវឆ្នូតពណ៌ក្រហម និងស ជាមួយនឹងខោខ្លីពណ៌ខ្មៅ និងស្រោមជើងពណ៌ក្រហម និងស។ ពួកគេ​មាន ​ការ​ប្រជែង​ជាមួយ​ក្លឹប Lincolnshire ផ្សេង​ទៀត ជា​ពិសេស Scunthorpe United និង Grimsby Town ។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៤ លីនខុនបានឈ្នះ Midland League ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៩–៩០ ដែលជារដូវកាលពេញលេញដំបូងរបស់ពួកគេក្នុងការលេងបាល់ទាត់លីក។ ពួកគេបានផ្លាស់ប្តូរពី Football Alliance ដើម្បីក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ Football League Second Division ក្នុងឆ្នាំ ១៨៩២ ដោយស្នាក់នៅទីនោះរហូតដល់ពួកគេបរាជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតឡើងវិញនៅឆ្នាំ ១៩០៨។ ពួកគេបានឈ្នះការបោះឆ្នោតឡើងវិញភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីឈ្នះ Midland League នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ហើយនឹងធ្វើម្តងទៀតនូវសមិទ្ធផលនេះ បន្ទាប់ពីបរាជ័យក្នុងការបោះឆ្នោតឡើងវិញម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៩១១ និង ១៩២០។ ក្នុងនាម​ជា​សមាជិក​ស្ថាបនិក​នៃ ​លីគ​បាល់ទាត់​លំដាប់​ទី​បី​ភាគ​ខាងជើង ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩២១ ពួកគេ​បាន​ឈ្នះ​ការ​ឡើង​មក​លីគ​ជា​ជើងឯក​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៣១–៣២ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​បាន​កាត់​ចេញ​ពីរ​រដូវ​កាល​ក្រោយ​មក។ បានគ្រងតំណែងជើងឯកលីគទីបីភាគខាងជើងម្តងទៀតក្នុងរដូវកាល ១៩៤៧-៤៨ ពួកគេត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ប៉ុន្តែនៅតែស្ថិតក្នុងលីគទីពីររយៈពេលប្រាំបួនរដូវកាលបន្ទាប់ពីឈ្នះពានរង្វាន់លីគទីបីភាគខាងជើងម្តងទៀតក្នុងរដូវកាល ១៩៥១-៥២។ ការធ្លាក់ចេញពីលីគពីរលើកជាប់ៗគ្នាបានធ្វើឱ្យពួកគេស្ថិតនៅក្នុង លីគលំដាប់ទីបួន នៅឆ្នាំ ១៩៦២ ជាកន្លែងដែលពួកគេនឹងស្នាក់នៅរហូតដល់យុទ្ធនាការឈ្នះពានរង្វាន់របស់ លោក Graham Taylor ក្នុងរដូវកាល ១៩៧៥-៧៦។ សារមន្ទីរភាពយន្ត នៅទីក្រុងឡុងដ៍ រក្សាទុកវីដេអូស្ម័គ្រចិត្តនៃការប្រកួតមួយក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២ ជាមួយក្រុម Bury។ <ref>{{Cite web |title=80195 |url=https://docs.google.com/document/d/15V8lRvedDZMYi0ikm2i6OtouXfy22YZl_fEQRwfKLww/edit?tab=t.0&usp=embed_facebook |access-date=2026-07-02 |website=Google Docs |language=en}}</ref> ដោយត្រូវបានកាត់ចោលនៅឆ្នាំ ១៩៧៨-៧៩ ពួកគេទទួលបានការឡើងឋានៈម្តងទៀតពីរឆ្នាំក្រោយមកគឺនៅរដូវកាល ១៩៨០-៨១ ប៉ុន្តែបានរងការកាត់ចោលពីរដងដើម្បីស្វែងរកខ្លួនឯងនៅក្នុង Conference នៅឆ្នាំ ១៩៨៧។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លីនខុនបានជាសះស្បើយភ្លាមៗ ដោយទទួលបានឋានៈជាលីកបាល់ទាត់របស់ពួកគេឡើងវិញជាមួយនឹងពានរង្វាន់ Conference ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៧–៨៨។ ពួកគេត្រូវបានឡើងឋានៈម្តងទៀតនៅឆ្នាំ ១៩៩៧–៩៨ ប៉ុន្តែត្រូវបានកាត់ចោលនៅរដូវកាលបន្ទាប់។ ពួកគេបានឡើងដល់វគ្គ Play-off ប្រាំរដូវកាលជាប់ៗគ្នា ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០២ ដល់ឆ្នាំ ២០០៧ ដោយចាញ់នៅវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រពីរដង (២០០២–០៣ និង ២០០៤–០៥) និងវគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្របីដង ដែលជាកំណត់ត្រានៃការប្រកួត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ពួកគេបានចាកចេញពីលីគនៅចុងម្ខាងទៀត នៅពេលដែលពួកគេត្រូវបានវិលត្រឡប់ទៅកាន់ Conference វិញ បន្ទាប់ពីការកាត់ចោលនៅចុងបញ្ចប់នៃយុទ្ធនាការ ២០១០-១១។ ការស្នាក់នៅរយៈពេលប្រាំមួយរដូវកាលនៅក្នុងលីគក្រៅលីគត្រូវបានបញ្ចប់នៅពេលដែលបងប្អូនប្រុស Danny និង Nick Cowley បានដឹកនាំក្លឹបទៅកាន់ពានរង្វាន់លីគជាតិក្នុងឆ្នាំ ២០១៦–១៧ ក៏ដូចជាការរត់ទៅវគ្គ ៨ ក្រុមចុងក្រោយនៃ ពានរង្វាន់ FA Cup ដែលនេះបានធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាក្រុមក្រៅលីគដំបូងគេដែលឈានដល់ដំណាក់កាលនោះក្នុងរយៈពេល 103 ឆ្នាំ។ ពួកគេបានឈ្នះពានរង្វាន់ EFL Trophy ក្នុង ឆ្នាំ ២០១៨ ពានរង្វាន់ League Two ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨-១៩ និងពានរង្វាន់ League One ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥-២៦។ gz76lx7pfdjmgunyvlqj9yjqiai2ooq 0 54766 340073 2026-09-02T14:37:34Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372807766|Cardiff City F.C.]]" 340073 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ខាឌីហ្វ ស៊ីធី''' ( {{langx|cy|Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd}} <ref>{{Cite web |date=22 January 2025 |title=CPD Dinas Caerdydd yn diswyddo eu rheolwr Erol Bulut |url=https://newyddion.s4c.cymru/article/23953 |website=newyddion.s4c.cymru |language=cy}}</ref> ) គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់|បាល់ទាត់សមាគម]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង Cardiff ប្រទេសវែល។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង ពានរង្វាន់ EFL Championship ក្នុង រដូវកាល 2026–27 បន្ទាប់ពីការឡើងមកលីគ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1899 ក្រោមឈ្មោះ Riverside AFC ហើយបានប្តូរឈ្មោះទៅជា ខាឌីហ្វ ស៊ីធី ក្នុងឆ្នាំ 1908 ហើយបានចូលរួមក្នុង Southern Football League ក្នុងឆ្នាំ 1910 មុនពេលចូលរួមជាមួយ English Football League ក្នុងឆ្នាំ 1920។ ក្រុមនេះបានចំណាយពេល ១៧ រដូវកាលនៅក្នុងលីគកំពូលនៃបាល់ទាត់អង់គ្លេស ដែលរយៈពេលវែងបំផុតគឺចន្លោះឆ្នាំ ១៩២១ និង ១៩២៩។ រដូវកាលថ្មីបំផុតរបស់ពួកគេនៅក្នុងលីគកំពូលគឺ រដូវកាល Premier League ឆ្នាំ ២០១៨-១៩ ។ ក្រុម ខាឌីហ្វ ស៊ីធី គឺជាក្រុមតែមួយគត់មកពីខាងក្រៅប្រទេសអង់គ្លេសដែលបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ FA Cup ដោយធ្វើដូច្នេះនៅ ឆ្នាំ 1927 ។ ពួកគេក៏បានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រពានរង្វាន់ចំនួនបីផ្សេងទៀតនៅក្នុងការប្រកួតអង់គ្លេសផងដែរ គឺ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 1925 ទល់នឹង [[សុីហហ្វៀល យូណាយធីត|Sheffield United]] វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 2008 ទល់នឹង Portsmouth និង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ Football League Cup ឆ្នាំ 2012 ទល់នឹង [[ក្លឹបបាល់ទាត់ហង្សក្រហមលីវ៉ឺភូល|Liverpool]] ដោយចាញ់ទាំងពីរលើក។ ពួកគេបានប្រកួតប្រជែងក្នុង ក្របខ័ណ្ឌ Premier League រយៈពេលពីររដូវកាល (២០១៣-១៤ និង ២០១៨-១៩) ហើយមិនដែលចូលលេងក្នុងក្របខ័ណ្ឌ UEFA Champions League ឡើយ។ ពួកគេបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ Welsh Cup ចំនួន 22 លើក ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាក្រុមដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតទីពីរក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃការប្រកួតបន្ទាប់ពី Wrexham ។ លើកលែងតែរយៈពេលខ្លីមួយនៅសតវត្សរ៍នេះ ក្រុមនេះបានលេងក្នុងពណ៌ផ្ទៃមេឃ និងសចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1908 ដែលជាប្រភពនៃឈ្មោះហៅក្រៅរបស់ពួកគេថា "The Bluebirds"។ ទីលានអចិន្ត្រៃយ៍ដំបូងរបស់ក្លឹប ខាឌីហ្វ ស៊ីធី គឺ Ninian Park ដែលបានបើកនៅឆ្នាំ 1910 ហើយវានៅតែប្រើប្រាស់អស់រយៈពេល 99 ឆ្នាំរហូតដល់ក្លឹបបានផ្លាស់ប្តូរទៅ កីឡដ្ឋាន Cardiff City ក្នុងឆ្នាំ 2009។ ក្រុម ខាឌីហ្វ ស៊ីធី មានការប្រកួតប្រជែងយូរអង្វែងជាមួយក្លឹបជិតខាង Swansea City ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត South Wales derby និង [[ប្រីស្តូល សុីធី|Bristol City]] ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត Severnside derby ។ អ្នកកាន់កំណត់ត្រាបង្ហាញខ្លួនរបស់ក្លឹបគឺ Billy Hardy ដែលបានបង្ហាញខ្លួនចំនួន 590 លើកក្នុងរយៈពេល 20 ឆ្នាំជាមួយ ខាឌីហ្វ ស៊ីធី ហើយអ្នករកគ្រាប់បាល់បានច្រើនជាងគេរបស់ពួកគេគឺ Len Davies ដោយរកបាន 179 គ្រាប់។ lnpkvri2tielbh7r9x9w1urmydep288 0 54767 340074 2026-09-02T14:45:53Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372774547|Norwich City F.C.]]" 340074 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ន័រវុិច សុីធី''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Norwich, Norfolk ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ បាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ក្រុម ន័រវុិច សុីធី ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1902 ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1935 មក ក្រុម ន័រវុិច បានលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ Carrow Road និងមានការប្រកួតប្រជែងយូរអង្វែងជាមួយគូប្រជែង East Anglian [[ក្លឹបបាល់ទាត់អុីបស្វីចថោន|គឺ Ipswich Town]] ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត East Anglian derby ។ ក្រុម ន័រវុិច សុីធី ធ្លាប់ឈ្នះ ពានរង្វាន់ League Cup ចំនួនពីរដង គឺនៅ ឆ្នាំ 1962 និង 1985 ។ ការបញ្ចប់ក្នុងលីគខ្ពស់បំផុតរបស់ក្លឹបបានកើតឡើងនៅក្នុង រដូវកាល 1992–93 នៅពេលដែលពួកគេបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខបីនៅក្នុង ក្របខ័ណ្ឌ Premier League ។ ក្រុម ន័រវុិច សុីធី ធ្លាប់បានបង្ហាញខ្លួនក្នុង ពានរង្វាន់ UEFA Cup ម្តង ក្នុង រដូវកាល 1993-94 ដែលពួកគេត្រូវបានចាញ់ក្នុងជុំទីបី ប៉ុន្តែនៅតាមផ្លូវពួកគេបានក្លាយជាក្លឹបអង់គ្លេសតែមួយគត់ដែលបាន យកឈ្នះ ក្រុមអាល្លឺម៉ង់ Bayern Munich នៅឯ កីឡដ្ឋាន Olympiastadion ក្នុងទីក្រុង Munich។ ក្លឹបនេះត្រូវបានគេដាក់រហស្សនាមថា ''The Canaries'' តាមប្រវត្តិនៃការបង្កាត់ពូជសត្វស្លាបនៅក្នុងតំបន់នោះ ដែលត្រូវបានតំណាងដោយ សត្វកាណារី នៅក្នុងនិមិត្តសញ្ញាក្រុម និងជាប្រពៃណីមានពណ៌លឿង និងបៃតង សម្រាប់អាវក្នុងទឹកដី ។ បទចម្រៀងរបស់អ្នកគាំទ្រ " On The Ball, City " គឺជាបទចម្រៀងបាល់ទាត់ចំណាស់ជាងគេបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក ដែលសរសេរឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1890 ហើយនៅតែច្រៀងរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ {{TOC limit|2}} ca23bpehut0b8loejvf9wyjpxi0o8s6 0 54768 340076 2026-09-02T14:55:30Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372761849|Portsmouth F.C.]]" 340076 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ផតស្មុត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Portsmouth រដ្ឋ Hampshire ប្រទេសអង់គ្លេស។ ក្រុមនេះបច្ចុប្បន្នកំពុងប្រកួតប្រជែងក្នុង EFL Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ ប្រព័ន្ធលីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ទីលានបាល់ទាត់របស់ក្លឹបគឺ Fratton Park ដែលមានទីតាំងនៅតំបន់ Milton នៃទីក្រុង និងមានសមត្ថភាពផ្ទុកអ្នកគាំទ្របានចំនួន 20,867 នាក់។ ទីក្រុង ផតស្មុត មានឈ្មោះហៅក្រៅថា '''Pompey''' ដែលជាឈ្មោះហៅក្រៅក្នុងស្រុកដែលប្រើប្រាស់ដោយ មូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹករបស់ព្រះមហាក្សត្រ Portsmouth និងទីក្រុង Portsmouth។ ក្លឹបនេះបានប្រើប្រាស់អាវពណ៌ខៀវនៅឆ្នាំ 1912 ហើយភាគច្រើនបានប្រើខោខ្លីពណ៌ស និងស្រោមជើងពណ៌ក្រហមរួមគ្នាចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1946។ <ref>{{Cite web |title=Portsmouth - Historical Football Kits |url=http://historicalkits.co.uk/Portsmouth/Portsmouth.htm |access-date=15 May 2024 |publisher=Historical Football Kits}}</ref> ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៥ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៨៩៨ ក្រុម ផតស្មុត បានចាប់ផ្តើម ប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូង របស់ពួកគេនៅក្នុងលីគ ភាគខាងត្បូង និង ខាងលិច មុនពេលត្រូវបានជ្រើសរើសចូលទៅក្នុង លីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស និង លីគទីបី ដែលទើបបង្កើតថ្មីក្នុងឆ្នាំ 1920។ ក្រុម ផតស្មុត បានឈ្នះការឡើងមកលីគពីរលើកក្នុងឆ្នាំ 1924 និង 1927 ដើម្បីឡើងដល់ លីគលំដាប់ទីមួយ ដោយក្លាយជាក្លឹបបាល់ទាត់ដំបូងគេនៅភាគខាងត្បូងទីក្រុងឡុងដ៍ដែលធ្វើដូច្នេះ។ បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរក្នុងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ចំនួនពីរលើកក្នុង ឆ្នាំ 1929 និង 1934 ក្រុម ផតស្មុត បានឈ្នះជាលើកដំបូងក្នុង ឆ្នាំ 1939 ។ បាល់ទាត់អាជីពធម្មតានៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសត្រូវបានផ្អាកនៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ 1939 ដោយសារតែការផ្ទុះឡើងនៃ សង្គ្រាមលោកលើកទី 2 មានន័យថា ផតស្មុត បានរក្សា ពានរង្វាន់ FA Cup រយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំជាប់ៗគ្នា (កំណត់ត្រា <ref>{{Cite web |date=3 May 2020 |title=Which football team held the English Football Association (FA) Cup the longest? |url=https://quizzclub.com/trivia/which-football-team-held-the-english-football-association-fa-cup-the-longest/answer/1315691/}}</ref> ) រហូតដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 1946 ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី 2 ក្រុម ផតស្មុត បានក្លាយជា ជើងឯកលីគអង់គ្លេស ពីររដូវកាលជាប់ៗគ្នា គឺរដូវកាល 1948-49 និង 1949-50 ក្នុងលីគលំដាប់ទីមួយ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការលេងរយៈពេល 32 ឆ្នាំជាប់ៗគ្នារបស់ក្រុម ផតស្មុត នៅក្នុងលីគលំដាប់ទីមួយ បានបញ្ចប់ដោយការធ្លាក់ទៅលីគលំដាប់ទីពីរ ក្នុងឆ្នាំ 1959 ហើយត្រូវបានបន្តដោយការធ្លាក់ទៅលីគលំដាប់ទីបី ក្នុងឆ្នាំ 1961។ នៅឆ្នាំ 1978 ក្រុម ផតស្មុត ត្រូវបានទម្លាក់ទៅលីគទីបួន (បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1958) ជាលើកដំបូង មុនពេលទទួលបានការឡើងឋានៈចំនួនបីលើក គឺនៅឆ្នាំ 1980, 1983 និង 1987។ បន្ទាប់ពីរដូវកាលខ្លីមួយនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ First Division ឆ្នាំ 1987-88 ក្រុម ផតស្មុត នៅតែស្ថិតក្នុងក្របខ័ណ្ឌលំដាប់ទីពីររយៈពេល 15 ឆ្នាំជាប់ៗគ្នារហូតដល់ឆ្នាំ 2003។ ក្រុម ផតស្មុត បានក្លាយជាជើងឯកនៃ លីគបាល់ទាត់លំដាប់ទីមួយឆ្នាំ ២០០២-០៣ (ត្រូវបានរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញជាលីគទីពីរក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២) ហើយត្រូវបានតម្លើងឋានៈទៅលីគទីមួយ ដែលឥឡូវត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា Premier League ។ ក្រុម ផតស្មុត បានឈ្នះពានរង្វាន់ FA Cup ជាលើកទីពីរក្នុង វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ ២០០៨ ។ ការស្នាក់នៅរយៈពេលប្រាំពីរឆ្នាំរបស់ក្រុម ផតស្មុត នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ Premier League បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 2009-10 ជាមួយនឹងការកាត់ចោល ដែលជាសញ្ញានៃការចាប់ផ្តើមនៃរយៈពេលដ៏លំបាកមួយ ក្នុងអំឡុងពេលដែលក្លឹបបានចូលគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុពីរដង និងត្រូវបានកាត់ចោលបីដង គឺនៅឆ្នាំ 2010, 2012 និង 2013។ បន្ទាប់ពីក្លឹបនេះត្រូវបានទិញដោយ Pompey Supporters Trust ក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ Pompey បានចាប់ផ្ដើមងើបឡើងវិញផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ហើយបានឈ្នះពានរង្វាន់ League Two ក្នុងឆ្នាំ ២០១៦-១៧ និងពានរង្វាន់ League One ក្នុងឆ្នាំ ២០២៣-២៤។ ផតស្មុត គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់អង់គ្លេសមួយក្នុងចំណោមក្លឹបបាល់ទាត់អង់គ្លេសចំនួនប្រាំដែលធ្លាប់ជាជើងឯកនៃ កម្រិតទាំងបួននៃពីរ៉ាមីតបាល់ទាត់អាជីពអង់គ្លេស ។ គូប្រជែង​សំខាន់​របស់ ផតស្មុត គឺ Southampton ដែលជា​ការប្រកួតប្រជែង​ដែល​ផ្អែក​មួយផ្នែក​លើ​ភាព​ជិត​គ្នា​ខាង​ភូមិសាស្ត្រ និង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ផ្លូវសមុទ្រ​របស់​ទីក្រុង​ទាំងពីរ។ ក្លឹប ផតស្មុត ក៏ជាក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពតែមួយគត់នៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេសដែលមិនមានទីតាំងនៅលើដីគោក នៃចក្រភពអង់គ្លេស ផងដែរ ដោយសារទីក្រុង Portsmouth និងទីលានបាល់ទាត់ Fratton Park របស់ពួកគេមានទីតាំងនៅលើ កោះ Portsea ។ 47yta1pffurznph2vqtztbmnz7brcf1 0 54769 340077 2026-09-02T15:11:25Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372704746|Wrexham A.F.C.]]" 340077 wikitext text/x-wiki បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៤ វាគឺជា ក្លឹបចំណាស់ជាងគេនៅក្នុងប្រទេសវែល និង ជាក្រុមបាល់ទាត់អាជីពចំណាស់ជាងគេទីបីនៅលើពិភពលោក ។ <ref name="Wrexham History 20121205">{{Cite web |last=Jones |first=Peter |title=Wrexham AFC History |url=http://www.wrexhamafc.co.uk/club/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121215212034/http://www.wrexhamafc.co.uk/club/history/ |archive-date=15 December 2012 |access-date=13 July 2025}}</ref> <ref name="Wrexham History 20220615">{{Cite news|title=The oldest professional Football Club in Wales|publisher=Wrexham A.F.C.|url=https://www.wrexhamafc.co.uk/club/history/|url-status=dead|access-date=9 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20220615022901/https://www.wrexhamafc.co.uk/club/history/|archive-date=15 June 2022}}</ref> [5] <ref name="History and Honours">{{Cite web |title=History and Honours |url=https://www.wrexhamafc.co.uk/the-club/history-and-honours |access-date=13 July 2025 |website=wrexhamafc.co.uk |publisher=Wrexham AFC}}</ref> ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង {{English football updater|Wrexham}} ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ ប្រព័ន្ធលីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ នៅក្នុងស្រុក ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ Welsh Cup ចំនួនម្ភៃបីដង ពានរង្វាន់ FAW Premier Cup ដែលមានរយៈពេលខ្លីចំនួនប្រាំដង ពានរង្វាន់ Football League Trophy ក្នុង ឆ្នាំ 2005 និង ពានរង្វាន់ FA Trophy ក្នុង ឆ្នាំ 2013 ។ ថ្មីៗនេះ បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការប្រកួតវគ្គ Playoff ចំនួនប្រាំលើកដែលមិនជោគជ័យនៅក្នុង លីគជាតិ រ៉ិចសឹម បានសម្រេចបានការឡើងមកលីគបីលើកក្នុងរយៈពេលបីរដូវកាល ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ ដល់ឆ្នាំ ២០២៥ តាមរយៈការឈ្នះ ពានរង្វាន់លីគជាតិឆ្នាំ 2022–23 បានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខពីរនៅក្នុង EFL League Two ឆ្នាំ 2023–24 និងក៏នៅក្នុង EFL League One ឆ្នាំ 2024–25 ផងដែរ។ <ref name=":1">{{Cite news|last=Ogden|first=Mark|date=26 April 2025|title=Wrexham promoted to Championship as historic rise continues|work=[[ESPN]]|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44851435/wrexham-promotion-championship-league-one-ryan-reynolds|access-date=26 April 2025}}</ref> ដូច្នេះ រ៉ិចសឹម ទទួលបានកន្លែងមួយនៅក្នុង EFL Championship ហើយបានក្លាយជាក្លឹបដំបូងគេនៅទូទាំងលីគកំពូលទាំងប្រាំនៃបាល់ទាត់អង់គ្លេសដែលសម្រេចបានការឡើងឋានៈបីលើកជាប់ៗគ្នា។ <ref name=":1" /> នៅលើឆាកអន្តរជាតិ រ៉ិចសឹម បានចូលរួមប្រកួតក្នុងពានរង្វាន់ European Cup Winners' Cup / UEFA Cup Winners' Cup ជាច្រើនលើកច្រើនសារ តាមរយៈភាពជោគជ័យក្នុងពានរង្វាន់ Welsh Cup ដោយបានឈានដល់វគ្គ ៨ ក្រុមចុងក្រោយម្តងក្នុង ឆ្នាំ ១៩៧៦ ក៏ដូចជាបានយកឈ្នះ FC Porto និងស្មើជាមួយក្រុមដូចជា Real Zaragoza និង Anderlecht ក្នុងអំឡុងពេលដែលពួកគេចូលរួមក្នុងការប្រកួត។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរដែលបានធ្វើឡើងចំពោះការប្រកួត Welsh Cup ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៥ ក្លឹបវែលស៍ដែលលេងក្នុងប្រព័ន្ធបាល់ទាត់អង់គ្លេស (ដូចជា រ៉ិចសឹម) លែងត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួមទៀតហើយ ដូច្នេះហើយ ត្រូវតែមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការប្រកួតអឺរ៉ុបផ្តាច់មុខតាមរយៈប្រព័ន្ធអង់គ្លេស។ <ref name="History and Honours">{{Cite web |title=History and Honours |url=https://www.wrexhamafc.co.uk/the-club/history-and-honours |access-date=13 July 2025 |website=wrexhamafc.co.uk |publisher=Wrexham AFC}}</ref> នៅឆ្នាំ ២០១២ UEFA បានបញ្ជាក់ជាថ្មីថា ក្លឹបវែលស៍ដែលលេងក្នុង ប្រព័ន្ធលីកបាល់ទាត់អង់គ្លេស មិនអាចមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការប្រកួតអឺរ៉ុបតាមរយៈ Welsh Cup បានទេ បន្ទាប់ពី Wrexham (រួមជាមួយ Merthyr Town និង Newport County ) បានចូលរួមជាមួយក្រុមវិញសម្រាប់មួយរដូវកាលក្នុង ឆ្នាំ ២០១១-១២ ។ <ref>{{Cite news|date=2012-06-20|title=Welsh Cup snub for Wrexham and Newport County|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/18520092|access-date=2025-07-15}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2012-03-21|title=Uefa give Swansea and Cardiff European assurance|language=en-GB|work=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/17459332|access-date=2025-07-15}}</ref> រ៉ិចសឹម បានទទួលការវិនិយោគហិរញ្ញវត្ថុដ៏សំខាន់មួយ បន្ទាប់ពីការទិញយកនៅឆ្នាំ ២០២០ ដោយតារាសម្តែងជនជាតិអាមេរិក Rob McElhenney និងតារាសម្តែងជនជាតិកាណាដា និងអាមេរិក [[រ៉ាយអាន់ រៃណូលស៍|Ryan Reynolds]] តាមរយៈ Wrexham Holdings LLC <ref name=":0">{{Cite news|last=Weatherspoon|first=Chris|date=2025-05-07|title=The BookKeeper – Exploring Wrexham's finances and how Ryan Reynolds and Rob McElhenney run a club like no other|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/athletic/6319873/2025/05/07/the-bookkeeper-wrexham-reynolds-mcelhenney-finances/|access-date=2025-07-15|issn=0362-4331}}</ref> ដែលចាប់ផ្តើមយុគសម័យថ្មីនៃភាពជោគជ័យ។ ការទិញយកនេះ រួមជាមួយនឹងការផ្សព្វផ្សាយជាសកលនៃស៊េរីឯកសារ ''Welcome to Wrexham'' មានឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់ទៅលើភាពមើលឃើញរបស់ក្លឹប ដែលនាំឱ្យមានមូលដ្ឋានអ្នកគាំទ្រអន្តរជាតិថ្មីដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកសម្រាប់ក្រុមដែលស្ថិតនៅក្នុងលីគទីប្រាំ (នៅពេលនោះ)។ <ref name="auto2">{{Cite web |last=Scudder |first=Jake |date=26 September 2022 |title=Wrexham AFC: The fastest growing club in the world |url=https://www.soccerscene.com.au/wrexham-afc-the-fastest-growing-club-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120215111/https://www.soccerscene.com.au/wrexham-afc-the-fastest-growing-club-in-the-world/ |archive-date=20 November 2022 |access-date=23 April 2023 |website=Soccer Scene.com}}</ref> ពហុកីឡដ្ឋាន​ក្នុង​ស្រុក​របស់​ក្លឹប គឺ ​ទីលាន​ប្រណាំង​សេះ (Racecourse Ground ) គឺជា​ពហុកីឡដ្ឋាន​អន្តរជាតិ​ចំណាស់​ជាងគេ​បំផុត​របស់​ពិភពលោក ដែល​នៅ​តែ​បន្ត​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់ផ្ទះ​ការ​ប្រកួត​អន្តរជាតិ។ <ref name=":7">{{Cite web |last=Bagnall |first=Steve |date=17 June 2008 |title=Guinness cheers Racecourse with official record |url=http://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/guinness-cheers-racecourse-official-record-2830321 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705093829/http://www.dailypost.co.uk/news/north-wales-news/guinness-cheers-racecourse-official-record-2830321 |archive-date=5 July 2015 |access-date=18 June 2008 |website=Daily Post Wales}}</ref> ចំនួនអ្នកទស្សនាច្រើនបំផុតនៅទីលាននេះ ត្រូវបានកំណត់នៅឆ្នាំ ១៩៥៧ នៅពេលដែលក្លឹបបានធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្នុងការប្រកួតជាមួយ [[ម៉េនឆេស្ទ័រ យូណាយធីត|ក្រុម ម៉េនឆេស្ទ័រ យូណាយធីត]] នៅចំពោះមុខអ្នកទស្សនាចំនួន ៣៤,៤៤៥ នាក់។ <ref>{{Cite web |title=Wrexham v Manchester United, 26 January 1957 |url=http://www.11v11.com/matches/wrexham-v-manchester-united-26-january-1957-210986/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044907/http://www.11v11.com/matches/wrexham-v-manchester-united-26-january-1957-210986/ |archive-date=29 November 2014 |access-date=10 April 2014 |website=11v11.com}}</ref> ការប្រកួតប្រជែងសំខាន់ៗរបស់ក្លឹបគឺជាមួយក្លឹបអង់គ្លេស Chester, Shrewsbury Town និង Tranmere Rovers ដោយការប្រកួតជាមួយ Chester ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ការប្រកួតឆ្លងដែន ។ <ref>{{Cite web |last=Lewis |first=Thomas |date=2022-01-05 |title=We asked Wrexham fans who the club's main rivals were – here's what you said |url=https://www.dailypost.co.uk/sport/asked-wrexham-afc-fans-who-22643375 |access-date=2023-11-28 |website=North Wales Live |language=en}}</ref> លើសពីនេះ រ៉ិចសឹម ត្រូវបានគេហៅថាជា "ឃាតករយក្ស" ដោយសារតែភាពជោគជ័យដែលមិននឹកស្មានដល់ប្រឆាំងនឹងគូប្រជែងក្នុងលីគកំពូល ដូចជា ការផ្តួលក្រុមជើងឯកលីគកំពូល Arsenal ក្នុងពានរង្វាន់ FA Cup ឆ្នាំ ១៩៩២។ oc7xodyltkcr9hf50wcrwe0uyezmk9r 0 54770 340079 2026-09-02T15:19:58Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372709156|Preston North End F.C.]]" 340079 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ប្រេសស្តុនណតអុីន''' ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''Preston''', '''North End''' ឬ '''PNE''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់|បាល់ទាត់សមាគម]] អាជីពមួយនៅ Preston, Lancashire ប្រទេសអង់គ្លេស។ បច្ចុប្បន្នពួកគេលេងនៅក្នុង EFL Championship ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ ប្រព័ន្ធលីគបាល់ទាត់អង់គ្លេស ។ ដើមឡើយជាក្លឹប កីឡាគ្រីឃីត ប្រេសស្តុនណតអុីន មានមូលដ្ឋាននៅ Deepdale តាំងពីឆ្នាំ 1875។ ក្លឹបនេះបានចាប់ផ្តើមលេងបាល់ទាត់ជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1878 ជាសកម្មភាពហាត់ប្រាណរដូវរងា ហើយបានសម្រេចចិត្តផ្តោតលើវានៅក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ 1880 នៅពេលដែលក្លឹបបាល់ទាត់ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការ។ ឥឡូវនេះ Deepdale គឺជាទីលានបាល់ទាត់ចំណាស់ជាងគេបំផុត ទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ជាបន្តបន្ទាប់ដោយក្លឹបលីក។ ប្រេសស្តុនណតអុីន គឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ Football League ក្នុងឆ្នាំ 1888។ នៅក្នុង រដូវកាល 1888–89 ក្រុមនេះបានឈ្នះទាំង ជើងឯកលីគលើកដំបូង និង ពានរង្វាន់ FA Cup ដែលពានរង្វាន់ចុងក្រោយដោយមិនរបូតគ្រាប់បាល់ឡើយ។ ពួកគេគឺជាក្រុមដំបូងគេដែលសម្រេចបាននូវ " ពានរង្វាន់ទ្វេ " នៅក្នុងបាល់ទាត់អង់គ្លេស ហើយដោយសារតែពួកគេមិនចាញ់ក្នុងការប្រកួតទាំងអស់ ពួកគេត្រូវបានគេចងចាំថាជា " ក្រុមដែលមិនចាញ់ "។ ក្រុម ប្រេសស្តុនណតអុីន បានឈ្នះជើងឯកលីគម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ 1889–90 ប៉ុន្តែភាពជោគជ័យដ៏សំខាន់តែមួយគត់របស់ពួកគេចាប់តាំងពីពេលនោះមកគឺជ័យជម្នះ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ FA Cup ឆ្នាំ 1938 របស់ពួកគេលើ ក្រុម Huddersfield Town ។ កីឡាករល្បីៗបំផុតរបស់ក្លឹបគឺ លោក Sir Tom Finney, លោក Alan Kelly Sr. និង លោក Bill Shankly ដែលសុទ្ធតែត្រូវបានរំលឹកនៅ Deepdale ដោយស្តង់ដែលដាក់ឈ្មោះតាមពួកគេ។ រហូតដល់ឆ្នាំ 1961 ក្រុម ប្រេសស្តុនណតអុីន ជាធម្មតាជាសមាជិកនៃក្របខ័ណ្ឌ First Division ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីត្រូវបានកាត់ចោលបន្ទាប់ពី រដូវកាល 1960-61 ពួកគេមិនទាន់បានវិលត្រឡប់ទៅក្របខ័ណ្ឌកំពូលវិញនៅឡើយទេ។ ពួកគេត្រូវបានកាត់ចោលទៅ លីគទីបី ជាលើកដំបូងបន្ទាប់ពី រដូវកាល 1969-70 ហើយបានចំណាយពេល 28 ក្នុងចំណោម 49 រដូវកាលចាប់តាំងពីឆ្នាំ 1970 នៅក្នុងលីគកំពូលពីរនៃលីគបាល់ទាត់ រួមទាំងរយៈពេល 19 រដូវកាលចាប់ពីឆ្នាំ 1981-1982 ដល់ឆ្នាំ 1999-2000។ ទីក្រុង ប្រេសស្តុន បានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុធ្ងន់ធ្ងរ ហើយធ្លាប់ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់នៃការបិទទ្វារពីរដង។ ក្លឹបនេះ​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​អ្នកជំនួញ Trevor Hemmings រហូតដល់​មរណភាព​របស់​គាត់​នៅ​ក្នុង​ខែតុលា ឆ្នាំ 2021 ហើយ​បាន​ស្ថិត​ក្នុង​ក្របខ័ណ្ឌ EFL Championship ចាប់តាំងពី​ឡើង​មក​វិញ​ក្នុង​ឆ្នាំ 2015 ដោយ​មាន​ចំណាត់ថ្នាក់​ខ្ពស់​បំផុត​ចាប់តាំងពី​ពេលនោះ​មក​គឺ​លេខ 7 ( 2017–18 )។ 1g3pycal1txsa6vlof08alkutm3ynba 0 54771 340081 2026-09-02T15:35:40Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប៊ុលហ្គារី]] ទៅ [[ប៊ុលហ្ការី]] តាមរយៈការបញ្ជូនបន្ត: Revert (The country of Bulgaria is written as "ប៊ុលហ្ការី" according to Khmer Lexicon for geographical terms 340081 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ប៊ុលហ្ការី]] r7cj8w6pjam2qvwtp1udva77r5n6fek 0 54772 340091 2026-09-02T21:57:57Z Phyblas 24328 Phyblas បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សិលចារឹកទូលវត្តគំនូរ]] ទៅ [[សិលចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] 340091 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សិលចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] 1kd1kri8s15n18wtebiebhz94awxwq4 0 54773 340094 2026-09-03T01:16:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 សុត្តន្ត សិរីហ្វុង បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ្ឌ]] ទៅ [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ]] 340094 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ]] 88qg67ocazpxlzccr0o982eg3ztpcyx 0 54774 340102 2026-09-03T04:00:00Z TheRandomGoober 27248 TheRandomGoober បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ម៉ាសេដូនៀខាងជើង]] ទៅ [[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]]: More accurate name (North Macedonia is written as "ម៉ាសេដ្វានខាងជើង" according to Khmer Lexicon for geographical terms) 340102 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ម៉ាសេដ្វានខាងជើង]] sr43spwa6yi1h4mzwx5w73ly1rn3kf2 0 54775 340106 2026-09-03T10:17:07Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372732312|Granada CF]]" 340106 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ហ្គ្រែនណាដា ស៊ីអេហ្វ''' ( ) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងសាមញ្ញថា '''Granada''' ឬ ''"Graná"'' គឺជា ក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពអេស្ប៉ាញ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុង Granada ក្នុងសហគមន៍ស្វយ័ត Andalusia ដែលបច្ចុប្បន្នលេងនៅ Segunda División ។ ភាគទុនិកសំខាន់របស់ខ្លួនគឺក្រុមហ៊ុន [[ចិន]] Desport និងប្រធានរបស់ខ្លួនគឺ លោក Jiang Lizhang ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1931 ដោយមានឈ្មោះថា ''Club Recreativo Granada'' ហើយលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួននៅ Nuevo Estadio de Los Cármenes ។ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២០ ក្លឹបនេះស្ថិតនៅចំណាត់ថ្នាក់លេខ ២២ នៃចំណាត់ថ្នាក់ពិន្ទុប្រវត្តិសាស្ត្រនៃលីគលំដាប់ទីមួយ និងលេខ ២០ នៃចំណាត់ថ្នាក់រដូវកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនៃលីគលំដាប់ទីមួយ ដែលវាបានចូលរួមក្នុង ២៥ រដូវកាល និងបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខ ៦ ចំនួនពីរដង។ ហ្គ្រែនណាដា ស៊ីអេហ្វ គឺជាក្រុមជើងឯករង Copa del Rey ក្នុង ឆ្នាំ 1959 (ការប្រកួតនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''Copa del Generalísimo'' )។ ក្លឹបនេះបានបញ្ចប់រដូវកាល 2019–20 ដោយឈរនៅលេខរៀងទី 7 ដោយមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការបង្ហាញខ្លួនលើកដំបូងរបស់ពួកគេនៅអឺរ៉ុប ក្នុង UEFA Europa League <ref>{{Cite news|date=7 July 2020|title=Atlético finish third, Real Sociedad and Granada qualify for the Europa League|work=AS.com|url=https://en.as.com/en/2020/07/20/football/1595196613_466163.html|url-status=dead|access-date=2 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517215403/https://en.as.com/en/2020/07/20/football/1595196613_466163.html|archive-date=17 May 2021}}</ref> ជាកន្លែងដែលពួកគេឡើងដល់វគ្គ 8 ក្រុមចុងក្រោយ។ p0pu45lbow9a27zneiitc4q3v5qatvi 0 54776 340107 2026-09-03T10:23:47Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372680850|CD Castellón]]" 340107 wikitext text/x-wiki '''Club Deportivo Castellón, SAD''' គឺជា ក្រុមបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Castellón de la Plana ក្នុង សហគមន៍ Valencian ។ បង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩២២ បច្ចុប្បន្នវាលេងនៅក្នុង {{Spanish football updater|Castellón}} ដោយរៀបចំការប្រកួតនៅផ្ទះនៅ ''Nou Estadi Castàlia'' ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកមនុស្សបាន ១៥,៥០០ នាក់។ bw6yslvldrnqlhzy3cujioj9quvcxlv 0 54777 340108 2026-09-03T10:30:28Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372820533|CD Leganés]]" 340108 wikitext text/x-wiki '''Club Deportivo Leganés, SAD''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Leganés, Community of Madrid ។ បច្ចុប្បន្នពួកគេប្រកួតប្រជែងនៅ {{Spanish football updater|Leganés}} ។ ស៊ីឌី លីកាណេស ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩២៨ ហើយបានលេងរដូវកាលដំបូងរបស់ពួកគេនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌទី ៦ នៃបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ។ ពហុកីឡដ្ឋានរបស់ក្លឹប គឺ Estadio Municipal Butarque ត្រូវបានសាងសង់ឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ បន្ទាប់ពីបានផ្លាស់ប្តូរពី Luis Rodríguez de Miguel ដែលជាពហុកីឡដ្ឋានដែលពួកគេបានលេងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦៦។ ស៊ីឌី លីកាណេស រៀបចំការប្រកួតនៅផ្ទះនៅ Estadio Municipal de Butarque ដែលមានអ្នកទស្សនា ១៤,៥០០ ។ tlzfajrmpwfx0fpr2p69rrwp7v9nep7 0 54778 340109 2026-09-03T10:37:07Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372675594|Sporting de Gijón]]" 340109 wikitext text/x-wiki '''Real Sporting de Gijón, SAD''' ( <span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">ការបញ្ចេញសំឡេងភាសាអេស្ប៉ាញ៖</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="es-Latn-fonipa">&#x5B; រៀល<span class="wrap"> </span>អេសប៉ូទីន<span class="wrap"> </span>ដឺ<span class="wrap"> </span>ស៊ីសុន &#x5D;</span> [[Category:Pages with Spanish IPA]] ត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''Real Sporting''', '''Sporting Gijón''' ឬ '''Sporting''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអេស្ប៉ាញមួយមកពី Gijón នៃខេត្ត Asturias ។ បង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩០៥ វាលេងនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌ Segunda Division ។ ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ''Los Rojiblancos'' ដោយសារតែអាវយឺតឆ្នូតពណ៌ក្រហម និងសរបស់ពួកគេ កីឡដ្ឋានរបស់ពួកគេគឺកីឡដ្ឋាន El Molinón ដែលជាកីឡដ្ឋានបាល់ទាត់អាជីពចំណាស់ជាងគេនៅក្នុង [[អេស្ប៉ាញ|ប្រទេសអេស្ប៉ាញ]] ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងហោចណាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩០៨។ តាមប្រពៃណី អាវពណ៌ក្រហម និងសរបស់ពួកគេត្រូវបានអមដោយខោខ្លីពណ៌ខៀវ ហើយស្រោមជើងក៏មានពណ៌ខៀវដែរ។ ឈ្មោះ Asturian គឺ ''Real Sporting de Xixón'' ។ ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ​បំផុត​របស់​ក្លឹប​នេះ​គឺ​នៅ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០ ដែល​នៅ​ពេល​ដែល​វា​បាន​បញ្ចប់​ក្នុង​នាម​ជា​ក្រុម​ជើង​ឯក​រង​នៃ​ក្របខ័ណ្ឌ La Liga ឆ្នាំ 1978–79 និង​បាន​លេង​វគ្គ​ផ្តាច់ព្រ័ត្រ​ពីរ​លើក​នៃ ​ពានរង្វាន់ Copa del Rey ក្នុង ​ឆ្នាំ 1981 និង 1982 ។ ក្រុម Real Sporting ក៏ជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមអេស្ប៉ាញចំនួនប្រាំបួនដែលមិនធ្លាប់លេងក្រោមលីគទីពីរ។ គូប្រជែងក្នុងស្រុករបស់វាគឺ Real Oviedo មកពីទីក្រុងជិតខាងដែលនៅឆ្ងាយបន្តិចពីដីគោក ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងក្នុង ការប្រកួតរវាងក្រុម Asturian និងក្រុម Albanian ។ qo05sh5e1tzd6xu5szrn46e7no5rqx3 0 54779 340110 2026-09-03T10:43:19Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372897134|RCD Mallorca]]" 340110 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹប Real Club Deportivo Mallorca, SAD''' ( <span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">ភាសាអេស្ប៉ាញ៖</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="es-Latn-fonipa">&#x5B; រៀល<span class="wrap"> </span>ˈkluβ<span class="wrap"> </span>ðepoɾˈtiβo<span class="wrap"> </span>ម៉ាអូ &#x5D;</span> [[Category:Pages with Spanish IPA]] , {{langx|ca|Reial Club Deportiu Mallorca}} <span data-ve-ignore="">:</span> ''Reial Club Deportiu Mallorca'' [[Category:Articles containing Catalan-language text]] {{IPA|ca|rəˈjal ˈklub dəpuɾˈtiw məˈʎɔɾkə|}}, ''Royal Sporting Club Mallorca'' ) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''Real Mallorca''' ឬ '''RCD Mallorca''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់អេស្ប៉ាញដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Palma នៅលើ កោះ Mallorca ក្នុង កោះ Balearic ។ បង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩១៦ ពួកគេបច្ចុប្បន្នប្រកួតប្រជែងក្នុង {{Spanish football updater|Mallorca}} ដោយរៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅ Estadi Mallorca Son Moix ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកអ្នកទស្សនា ២៥,៧៣៦ នាក់។ [[File:Panor_mica_de_Son_Moix_(569234728).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|310x310ភីកសែល|ទេសភាពនៃកីឡដ្ឋាន Estadi Mallorca Son Moix ។]] ក្លឹបនេះមានកម្រិតកំពូលនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ដោយឈានដល់ចំណាត់ថ្នាក់លេខបីដ៏ល្អបំផុតនៅ La Liga ក្នុង ឆ្នាំ 1999 និង 2001 និងឈ្នះពានរង្វាន់ Copa del Rey ក្នុង ឆ្នាំ 2003 បន្ទាប់ពីចាញ់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រក្នុង ឆ្នាំ 1991, 1998 និង 2024 ។ ក្រុម ម៉ាឡូកា ក៏បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ Supercopa de España ឆ្នាំ 1998 <ref>{{Cite web |date=22 August 2017 |title=22 August 1998 {{!}} Supercopa de España {{!}} Barcelona - Mallorca 0-1 |url=http://www.footballmemories.net/2017/08/22/22-august-1998-supercopa-de-espana-barcelona-mallorca-0-1/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811081225/http://www.footballmemories.net/2017/08/22/22-august-1998-supercopa-de-espana-barcelona-mallorca-0-1/ |archive-date=11 August 2021 |access-date=19 February 2021 |website=Football Memories {{!}} Football History and Actuality |language=it}}</ref> និងបានឡើងដល់ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ UEFA Cup Winners' Cup ឆ្នាំ 1999 ។ ជាប្រពៃណី ម៉ាឡូកា លេងក្នុងអាវពណ៌ក្រហម ខោខ្លីពណ៌ខ្មៅ និងស្រោមជើង។ izovapqj9yafwcuui6bpcahoz4ikgny 0 54780 340111 2026-09-03T10:49:47Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372977328|CD Tenerife]]" 340111 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹប Deportivo Tenerife, SAD''' គឺជា ក្លឹបបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Santa Cruz de Tenerife, Tenerife ក្នុង កោះ Canary ។ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩២២ ក្លឹបលេងនៅ {{Spanish football updater|Tenerife}} ដោយរៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅឯ Estadio Heliodoro Rodríguez López ដែលមានទំហំកៅអី ២២,៨២៤ ។ ពណ៌​ប្រពៃណី​សម្រាប់​គេហដ្ឋាន​គឺ​អាវ​ពណ៌​ស និង​ខោ​ពណ៌​ខៀវ។ តេណេរីហ្វ មានប្រវត្តិលេងនៅលីគកំពូល La Liga ។ ពួកគេត្រូវបានតម្លើងឋានៈទៅលីគកំពូលចំនួនបួនលើក រួមទាំងរយៈពេល ១០ ឆ្នាំពី ឆ្នាំ 1989 ដល់ ឆ្នាំ 1999 ។ ក្លឹបនេះបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខប្រាំក្នុងតារាងលីគចំនួនពីរលើកក្នុងអំឡុងពេលនោះ ដែលជួយពួកគេឱ្យមានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ជុំទីមួយនៃ ពានរង្វាន់ UEFA Cup ។ ពួកគេទើបតែលេងនៅ La Liga ថ្មីៗនេះក្នុងរដូវកាល 2009-10 ។ ដោយមានមូលដ្ឋាននៅប្រជុំកោះកាណារី នៅឯឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិកនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក ខណៈពេលដែលកំពុងលេងការប្រកួតក្រៅដីរបស់ខ្លួននៅលើដីគោកអេស្ប៉ាញ ទាំងក្លឹប និងគូប្រជែង Las Palmas មកពី Gran Canaria គឺជាក្លឹបអាជីពពីរដែលមានភូមិសាស្ត្រឯកោបំផុត។ ក្រុម តេណេរីហ្វ និង Las Palmas ប្រកួតគ្នាក្នុង ការប្រកួតរវាងក្រុម Canary Islands ។ jgmjnu2xzb1b3hp83hsu7ubpm8bo0px 0 54781 340113 2026-09-03T10:54:49Z Phyblas 24328 Phyblas បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សិលចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] ទៅ [[សិលាចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] 340113 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[សិលាចារឹកទួលវត្តគំនូរ]] a7lgd086qffmzaztk4d6i0z379azj77 0 54782 340114 2026-09-03T10:57:06Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372977849|UD Las Palmas]]" 340114 wikitext text/x-wiki '''Unión Deportiva Las Palmas, SAD''' <ref>[http://www.udlaspalmas.es/club-historia-identidad Historia&nbsp;– Nombre del club (History&nbsp;– Club name)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118082542/http://www.udlaspalmas.es/club-historia-identidad|date=18 November 2012}}; Las Palmas' official website {{In lang|es}}</ref> គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Las Palmas de Gran Canaria កោះ Canary ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ បច្ចុប្បន្នក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង លីគ Segunda División ដែលជាលីគលំដាប់ទី ២ នៃ ប្រព័ន្ធលីគបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ បន្ទាប់ពីការកាត់ចោលពី La Liga ក្នុង រដូវកាល 2024-25 ។ ក្លឹបនេះមានរហស្សនាមថា ''Los Amarillos'' ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ដែលជាលទ្ធផលនៃការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងក្លឹបចំនួនប្រាំនៅក្នុងតំបន់ Canary។ ដំបូងឡើយ ក្លឹបនេះលេងនៅកីឡដ្ឋាន Estadio Insular មុនពេលចាប់ផ្តើមធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ កីឡដ្ឋាន Estadio Gran Canaria ក្នុងឆ្នាំ ២០០៣។ ឡាស ផាលម៉ាស ធ្លាប់ជាជើងឯក Segunda División បួនដង គឺនៅ ឆ្នាំ 1953-54, 1963-64, 1984-85 និង 1999-2000 ហើយបានឈ្នះ Segunda División B ពីរដងក្នុង ឆ្នាំ 1992-93 និង 1995-96 ។ ពួកគេធ្លាប់ជាជើងឯករងនៅ La Liga ម្តង ក្នុង រដូវកាល 1968-69 និងជើងឯករងក្នុង Copa del Rey ក្នុង ឆ្នាំ 1977-78 ។ ឡាស ផាលម៉ាស គឺជាក្រុមតែមួយគត់នៅក្នុងបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញដែលសម្រេចបានការឡើងមក La Liga ពីររដូវកាលជាប់ៗគ្នាក្នុងរយៈពេលពីររដូវកាលដំបូងរបស់ពួកគេ។ ពួកគេមានរយៈពេល ១៩ ឆ្នាំជាប់ៗគ្នានៅក្នុងការប្រកួតនេះ ដោយបញ្ចប់នៅ ឆ្នាំ 1982–83 ហើយត្រូវបានដំឡើងឋានៈទៅ La Liga ចំនួនបួនលើកបន្ថែមទៀតចាប់តាំងពីពេលនោះមក ដោយសម្រេចបានវាថ្មីៗនេះនៅ ឆ្នាំ 2022–23 ។ ចាប់តាំងពីបង្កើតឡើងមក ក្លឹបនេះបានប្រើប្រាស់ពណ៌លឿង និងខៀវជាពណ៌ចម្បង និងពណ៌បន្ទាប់បន្សំរបស់ពួកគេ។ ពួកគេមានការប្រកួតប្រជែងយ៉ាងស្វិតស្វាញជាមួយ កោះជិតខាង [[ស៊ីឌី តេណេរីហ្វ|Tenerife]] ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែង ក្នុងការប្រកួតរវាងកោះ Canary Islands ។ ក្លឹបទាំងពីរនេះ ស្ថិតក្នុងចំណោមក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពដែលឯកោបំផុតនៅអឺរ៉ុប ចាប់តាំងពីពួកគេលេងការប្រកួតក្រៅដីរបស់ពួកគេនៅលើដីគោកអេស្ប៉ាញដ៏ឆ្ងាយ។ ejg1nt45n15xn7f8421dkovkf5zhxet 0 54783 340115 2026-09-03T11:06:14Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372437614|SD Eibar]]" 340115 wikitext text/x-wiki [[File:Ipurua_2016.jpg|រូបភាពតូច|236x236ភីកសែល|ពហុកីឡដ្ឋាន Ipurúa]] [[File:Eibar_Valencia_02.jpg|រូបភាពតូច|236x236ភីកសែល|អេសឌី អេបា ទល់នឹង [[ក្លឹបបាល់ទាត់ វ៉ាលេនសៀ|Valencia CF]]]] '''Sociedad Deportiva Eibar, SAD''' (នៅ {{langx|eu|Eibar Kirol Elkartea}} <span data-ve-ignore="">:</span> ''Eibar Kirol Elkartea'' [[Category:Articles containing Basque-language text]] ) គឺជា ក្លឹបបាល់ទាត់អាជីពអេស្ប៉ាញ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Eibar, Gipuzkoa ក្នុងតំបន់ស្វយ័ត Basque Country ។ បង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤០ ក្រុមបុរសនេះបច្ចុប្បន្នលេងនៅក្នុង Segunda División ដែលជាក្របខ័ណ្ឌទីពីរនៃបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ បន្ទាប់ពីត្រូវបានកាត់ចេញពី La Liga នៅចុងបញ្ចប់នៃរដូវកាល 2020-21 ។ ក្លឹបនេះបានលេងក្នុងលីគកំពូលនៃបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញរយៈពេលប្រាំពីររដូវកាលជាប់ៗគ្នាចាប់ពីឆ្នាំ ២០១៤ ដល់ ២០២១ ហើយបានចូលរួមក្នុងរដូវកាល Segunda División ចំនួន ២៦ រដូវកាល (មួយរដូវកាលនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ និងភាគច្រើននៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០០) ដោយចំណាយពេលដែលនៅសល់នៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេប្រកួតប្រជែងនៅកម្រិតទាប។ ក្រុមនេះលេងក្នុងអាវពណ៌ខៀវចាស់ និងពណ៌ខៀវ ជាមួយនឹងខោខ្លីពណ៌ខៀវ (ដែលមានប្រភពមកពីឯកសណ្ឋានរបស់ [[ក្លឹបបាល់ទាត់បារសេឡូណា|ក្រុម FC Barcelona]] ) <ref>{{Cite news|date=17 February 2018|title=La conexión histórica entre el Barça y el Eibar|language=es|trans-title=The historical connection between Barça and Eibar|work=Mundo Deportivo|url=http://www.mundodeportivo.com/futbol/fc-barcelona/20180217/44853180708/barca-eibar-conexion-historia-colores-azulgrana.html|access-date=28 February 2018}}</ref> ហើយរៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅឯ កីឡដ្ឋាន Ipurua Municipal Stadium ។ អេសឌី អេបា គឺជាក្លឹបដែលគ្រប់គ្រងដោយអ្នកគាំទ្រ ដែលមានភាគទុនិកប្រហែល ៨,០០០ នាក់មកពី ៤៨ ប្រទេស។ <ref name="uneasy">{{Cite web |last=Raphael Minder |date=23 July 2014 |title=A Tiny Club's Uneasy Rise |url=https://www.nytimes.com/2014/07/24/sports/soccer/eibar-a-rare-debt-free-team-in-la-liga-faces-stiff-challenges.html |access-date=9 January 2019 |website=[[New York Times]]}}</ref> រហូតដល់ SD Huesca មានលក្ខណៈសម្បត្តិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់លីគកំពូលក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ក្លឹបនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្លឹបតូចបំផុតដែលបានលេងនៅក្នុងលីគកំពូលអេស្ប៉ាញ <ref>{{Cite web |date=18 October 2014 |title=Meet the smallest team ever to play in elite European soccer |url=https://qz.com/283391/meet-the-smallest-team-ever-to-play-in-elite-european-soccer/}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 January 2017 |title=Eibar: La Liga's smallest club still punching above their weight |url=https://www.skysports.com/football/news/11096/10733923/eibar-la-ligas-smallest-club-still-punching-above-their-weight |access-date=28 February 2018 |publisher=Sky Sports}}</ref> ហើយពហុកីឡដ្ឋានរបស់ខ្លួនមានសមត្ថភាពផ្ទុកអ្នកទស្សនាទាបបំផុតក្នុងចំណោមក្រុម La Liga ណាមួយ។ <ref>{{Cite news|date=26 November 2016|title=Eibar make la Liga's smallest stadium their fortress|work=The Indian Express|url=http://indianexpress.com/article/sports/football/eibar-vs-real-betis-la-liga-stadium-fortress-4395835/|access-date=28 February 2018}}</ref> ទោះបីជា អេសឌី អេបា គឺជាក្លឹបអាជីពតែមួយគត់នៅក្នុងក្រុងរបស់ខ្លួនក៏ដោយ ក៏វាប្រកួតប្រជែងជាមួយក្លឹប Basque derbies ជាច្រើនជាមួយក្លឹបដទៃទៀតមកពីតំបន់នេះ។ <ref name="female">{{Cite web |last=Matt Davis |date=29 November 2018 |title=Eibar: The female president & football philosophy behind Real Madrid conquerors |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46369361 |access-date=30 November 2018 |website=[[BBC Sport]]}}</ref> អេសឌី អេបា គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់តែមួយគត់ដែលមានវិញ្ញាបនបត្រគុណភាព UNE-EN-ISO 9001។ <ref>[https://www.diariovasco.com/20080522/bajo-deba/sistema-calidad-eibar-auditado-20080522.html El sistema de calidad de la S.D. Eibar va a ser auditado este fin de semana (S.D. Eibar's quality system will be audited this weekend)]; Diario Vasco, 22 May 2008 {{In lang|es}}</ref> 1vr8hxxur2uvwzyv4k4n7xuqvwekwi7 0 54784 340116 2026-09-03T11:16:18Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372827348|CE Sabadell FC]]" 340116 wikitext text/x-wiki '''Center d'Esports Sabadell Futbol Club, SAD''' ( <span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">ការបញ្ចេញសំឡេងកាតាឡាន៖</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="ca-Latn-fonipa">&#x5B; ˈsentɾə<span class="wrap"> </span>ðəsˈpɔɾ(ts)<span class="wrap"> </span>səβəˈðeʎ<span class="wrap"> </span>ហ្វូបល<span class="wrap"> </span>ˈklup &#x5D;</span> [[Category:Pages with Catalan IPA]] ) គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់មួយក្នុងចំណោមក្លឹបបាល់ទាត់ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្របំផុតរបស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ មានមូលដ្ឋាននៅ Sabadell (ជិត ទីក្រុងបាសេឡូណា ) និងត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ ក្រុមបុរសដំបូងរបស់ខ្លួនលេងនៅក្នុង {{Spanish football updater|Sabadell}} (កម្រិតទី ២ របស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ)។ ក្រុមនារី ដំបូងរបស់ខ្លួនកំពុងសកម្មនៅក្នុង Preferent Catalana កម្រិតទីប្រាំ ហើយក្រុមបុរសអាយុក្រោម ១៩ ឆ្នាំដំបូងរបស់ខ្លួនចូលរួមក្នុង Division de Honor ដែលជាលីគកំពូលរបស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ក្លឹបនេះមានក្រុមជាង ៥០ នៅក្នុងសាលាយុវជនដ៏មានកិត្យានុភាពរបស់ខ្លួន។ <ref>{{Cite web |title=Sabadell F.C., C.E. |url=https://www.fcf.cat/club/2223/sabadell-fc-ce |access-date=24 June 2024 |website=Federació Catalana de Futbol}}</ref> ក្លឹបនេះរៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅ Estadi de la Nova Creu Alta ដែលធ្លាប់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រកួតបាល់ទាត់នៅ អូឡាំពិកទីក្រុងបាសេឡូណា ។ <ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.5821/ebook-9788498808070|title=Urbanitat i natura : el Centre d'Esports de La Pobla de Claramunt|date=December 2019|isbn=978-84-9880-807-0}}</ref> ក្រុមនេះបានប្រកួតប្រជែងក្នុងលីគជាតិចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩២៨ ដោយទទួលបានការឡើងមកលេងលើកដំបូងទៅកាន់លី គ Segunda División ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ La Liga ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៤។ រយៈពេលវែងបំផុតរបស់ សាបាឌែល នៅក្នុងលីគកំពូលគឺពីឆ្នាំ ១៩៦៥ ដល់ ១៩៧២ និងចុងក្រោយបំផុតរបស់ពួកគេពីឆ្នាំ ១៩៨៦ ដល់ ១៩៨៨។ សរុបមក សាបាឌែល បានលេង ១៤ រដូវកាលនៅក្នុង Primera División ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាក្លឹបកាតាឡានទីបីដែលមានរដូវកាល និងពិន្ទុច្រើនជាងគេនៅក្នុងការប្រកួតបន្ទាប់ពី [[ក្លឹបបាល់ទាត់បារសេឡូណា|FC Barcelona]] និង RCD Espanyol ។ លើសពីនេះទៅទៀត ក្លឹបនេះធ្លាប់បានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ Copa del Rey មួយលើក ដែលពួកគេបានចាញ់ [[ក្លឹបបាល់ទាត់សេវីយ៉ា|Sevilla FC]] ៣-០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៥។ វាក៏បានលេងក្នុងការប្រកួតអឺរ៉ុបផងដែរ ដោយបានចូលរួមក្នុង ពានរង្វាន់ Inter-Cities Fairs Cup ឆ្នាំ 1969-70 បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខបួនក្នុង ក្របខ័ណ្ឌ La Liga ឆ្នាំ 1968-69 ។ សាបាឌែល តែងតែមានការប្រជែងគ្នាខ្លាំងជាមួយ Terrassa FC ព្រោះថាក្លឹបទាំងពីរគឺជាក្រុមខ្លាំងបំផុតនៅក្នុង ''ក្រុម Comarca'' Vallès Occidental ។ ការប្រកួត​រវាង​ក្រុម Vallès ត្រូវបាន​ជំរុញ​ដោយ​ការប្រជែង​គ្នា​រវាង​ទីក្រុង Sabadell និង Terrassa ហើយ​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ការប្រកួត​មួយ​ក្នុងចំណោម ​ការប្រកួត​រវាង​ក្រុម ​ដែលមាន​ការប្រកួតប្រជែង​ខ្លាំង​បំផុត​នៅក្នុង ​តំបន់ Catalonia ។ bsyina409ersehyypxk932e3r3l2jao 0 54785 340117 2026-09-03T11:24:49Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372903451|Girona FC]]" 340117 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ជីរ៉ូណា សហរដ្ឋអាមេរិក''' ( {{Respell|zhi|RO|nuh}} ) គឺជា ក្លឹបបាល់ទាត់ អាជីពអេស្ប៉ាញដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Girona តំបន់ Catalonia [[អេស្ប៉ាញ|ប្រទេសអេស្ប៉ាញ]] ។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៣០ ក្រុមនេះលេងក្នុងលី គ Segunda División បន្ទាប់ពីការធ្លាក់ចេញពីរដូវកាល La Liga ឆ្នាំ 2025–26 ។ <ref name="baja26">{{Cite web |date=23 May 2026 |title=El Girona baja a Segunda tras ser incapaz de derrotar al Elche |trans-title=Girona relegated to the second division after failing to beat Elche |url=https://www.elperiodico.com/es/deportes/20260523/girona-baja-segunda-incapaz-derrotar-130582885 |access-date=28 August 2026 |website=El Periódico |language=es}}</ref> ជីរ៉ូណា រៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួននៅកីឡដ្ឋាន Estadi Montilivi ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកអ្នកទស្សនាចំនួន ១៤,៦២៤ នាក់។ វាជាផ្នែកមួយនៃ ក្រុមហ៊ុន City Football Group Limited ។ ក្លឹបនេះក៏មានក្រុមយុវជន និងក្រុមនារីស្ម័គ្រចិត្តសម្រាប់ការប្រកួតផងដែរ។ [[File:Estadio_montilivi_02-12-2018.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|កីឡដ្ឋាន ជីរ៉ូណា ផ្ទះ Estadi Montilivi ។]] 1z3bfmk3qel0zbrplllh3sx0d13r7uf 0 54786 340118 2026-09-03T11:34:09Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372709476|Burgos CF]]" 340118 wikitext text/x-wiki '''Burgos Club de Fútbol, SAD''' គឺជា ក្រុមបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Burgos ក្នុងសហគមន៍ស្វយ័ត Castile និង León ។ ក្លឹប Burgos CF ដើមត្រូវបានរំលាយនៅឆ្នាំ ១៩៨៣ បន្ទាប់ពី ក្ស័យធន ដោយសារតែការធ្លាក់ចេញពី លីគកំពូល ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨០។ ក្លឹប ប៊ូហ្គោស សុីអេហ្វ បច្ចុប្បន្នត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៥ ក្រោមឈ្មោះថា Club Deportivo Burgos Club de Fútbol ទោះបីជាពួកគេមិនបានចាប់ផ្តើមប្រកួតប្រជែងរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៤ ក៏ដោយ។ ប៊ូហ្គោស សុីអេហ្វ បច្ចុប្បន្នកំពុងប្រកួតប្រជែងនៅក្នុង Segunda División ដោយរៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅឯ ''Estadio El Plantío'' ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុក ១២,៦៤៦។ <ref>{{Cite web |title=Campo de futbol Plantío. Burgos |url=https://www.grupoherce.com/es/obras-en-curso/plantio |access-date=22 January 2020 |website=Grupo Herce}}</ref> ec2z6c16x8hf13bhixy2tgjahznocg6 0 54787 340119 2026-09-03T11:44:18Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372615819|Real Sociedad B]]" 340119 wikitext text/x-wiki '''Real Sociedad de Fútbol "B"''' (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថា '''Sanse''' ) គឺជា ក្រុមបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ San Sebastián ក្នុងសហគមន៍ស្វយ័តនៃ ប្រទេស Basque ។ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៥ វាគឺជា ក្រុមបម្រុង របស់ Real Sociedad ហើយលេងនៅ {{Spanish football updater|Real Sociedad B}} ដោយរៀបចំការប្រកួតនៅផ្ទះនៅ ''Campo José Luis Orbegozo'' ដែលមានអ្នកទស្សនា ២,៥០០ <ref>{{Cite web |title=Spain - Real Sociedad de Fútbol - Results, fixtures, squad, statistics, photos, videos and news |url=https://uk.women.soccerway.com/teams/spain/real-sociedad-de-futbol/7269/venue/ |access-date=2020-01-24 |website=Soccerway}}</ref> នៃ Zubieta Facilities ។ មិនដូចនៅក្នុងប្រទេសដូចជា អង់គ្លេសទេ ក្រុមបម្រុងនៅ អេស្ប៉ាញ លេងក្នុងទម្រង់ពីរ៉ាមីតបាល់ទាត់ដូចគ្នានឹងក្រុមធំរបស់ពួកគេ ជាជាងលីគដាច់ដោយឡែកមួយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមបម្រុងមិនអាចលេងក្នុងលីគដូចគ្នានឹងក្រុមជាន់ខ្ពស់របស់ពួកគេបានទេ។ ដូច្នេះ ក្រុមនេះមិនមានសិទ្ធិឡើងទៅកាន់ [[ឡាលីហ្កា]] ទេ ដែលជាលីគដែលក្រុមធំលេង។ ក្រុមបម្រុងក៏មិនត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលរួមក្នុង ពានរង្វាន់ Copa del Rey ទៀតទេ។ 7fy2xdh7pq68vf4yftxnkyp2e3y6kc4 0 54788 340120 2026-09-03T11:51:08Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372897551|Real Oviedo]]" 340120 wikitext text/x-wiki '''រៀល អូវីដូ''' ( <span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">ភាសាអេស្ប៉ាញ៖</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="es-Latn-fonipa">&#x5B; រៀល<span class="wrap"> </span>អូˈβjeðo &#x5D;</span> [[Category:Pages with Spanish IPA]] <nowiki/>; {{langx|ast|'''Real Uviéu'''|i=no}} <span data-ve-ignore="">៖</span> <span data-ve-ignore="" lang="ast" style="font-style: normal;">'''រៀល អ៊ូវីយូ'''</span> [[Category:Articles containing Asturian-language text]] {{IPA|ast|reˈal uˈβjew|}} ) គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអេស្ប៉ាញដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Oviedo, Asturias។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៦ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩២៦ ដោយលេងក្នុងលី គ Segunda División ដែលជាកម្រិតទីពីរនៃ ប្រព័ន្ធលីគបាល់ទាត់អេស្ប៉ាញ ។ ក្លឹបនេះលេងនៅ Estadio Carlos Tartiere <ref>{{Cite web |title=Real Oviedo {{!}} Liga Española 2ª División 2019-20-RTVE.es |url=https://www.rtve.es/deportes/futbol/segunda/equipos/real-oviedo/rd |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709134034/https://www.rtve.es/deportes/futbol/segunda/equipos/real-oviedo/rd |archive-date=9 July 2022 |access-date=18 January 2020 |website=www.rtve.es}}</ref> ដែលបានបើកសម្ពោធនៅថ្ងៃទី ៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០០ ហើយវាគឺជាពហុកីឡដ្ឋានកីឡាធំជាងគេនៅ Asturias។ នៅក្នុង តារាងលីគគ្រប់ពេលវេលារបស់ La Liga ក្រុម រៀល អូវីដូ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៩ ដោយបានលេង ៣៩ រដូវកាលនៅក្នុងលីគកំពូល។ គូប្រជែងក្នុងស្រុករបស់ក្លឹបគឺ [[ស្ពតធីង ហ្គីចុន|Sporting de Gijón]] ដែលស្ថិតនៅលើឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងជើងរបស់ខ្លួន ដែលក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងជាមួយក្រុម Asturian derby ។ [[File:Carlos_Tartiere.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|កីឡដ្ឋាន រៀល អូវីដូ កីឡដ្ឋាន Estadio Carlos Tartiere ។]] 665z4irtm91wp0e6yadijzwugp0zxwl 0 54789 340121 2026-09-03T11:56:49Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372807534|FC Andorra]]" 340121 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ អង់ដូរ៉ា''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Andorra la Vella [[អង់ដូរ៉ា|ប្រទេស អង់ដូរ៉ា]] ដែលបច្ចុប្បន្នប្រកួតប្រជែងក្នុង {{Spanish football updater|Andorra}} ក្នុង ប្រព័ន្ធលីគអេស្ប៉ាញ ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤២ <ref name="iusport" /> ហើយបច្ចុប្បន្នលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួននៅ Estadi de la FAF ក្នុង ទីក្រុង Encamp ។ ទោះបីជាមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងរដ្ឋតូចមួយនៃ [[អង់ដូរ៉ា|ប្រទេសអង់ដូរ៉ា]] ក៏ដោយ ក្លឹបដែលមានសម្ព័ន្ធភាពស្ម័គ្រចិត្តជាមួយ សហព័ន្ធបាល់ទាត់កាតាឡាន <ref name="iusport">{{Cite web |last=Gómez de la Vega Jiménez |first=Álvaro |date=27 December 2019 |title=Andorra y fiscalidad |url=https://iusport.com/art/98855/posibles-escenarios-de-tener-un-exparaiso-fiscal-en-el-futbol-profesional-espanol |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920225842/https://iusport.com/art/98855/posibles-escenarios-de-tener-un-exparaiso-fiscal-en-el-futbol-profesional-espanol |archive-date=20 September 2022 |access-date=6 June 2022 |website=Iusport}}</ref> ត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យប្រកួតប្រជែងក្នុងលីគអេស្ប៉ាញចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៤៨។ <ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=Andorra, el país de los Pirineos... ¡y el fútbol! |url=https://www.fifa.com/es/news/andorra-el-pais-de-los-pirineos-y-el-futbol |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606225958/https://www.fifa.com/es/news/andorra-el-pais-de-los-pirineos-y-el-futbol |archive-date=6 June 2022 |access-date=6 June 2022 |website=[[fifa.com]]}}</ref> atvljq48as9qzt4dolvundyy499izqz