វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 340290 340097 2026-09-10T03:39:11Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ឈ្មោះនៃខេត្ត */ 340290 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុង[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅក្នុង​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== 2pbsk37zn4oirfzy710w2l9ehy21r43 340301 340290 2026-09-10T05:49:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ឈ្មោះនៃខេត្ត */ 340301 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== or6j5hb8efp2tk6ejgrrux1mewmbnh1 340302 340301 2026-09-10T05:52:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យមុនអង្គរ */ 340302 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដូចជា[[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] [[ខេត្តសុរិន្ទ្រ]] [[ខេត្តសង្គឹត]] [[ខេត្តគោកខ័ណ្ឌ]] [[ខេត្តស៊ីសាកេត|ខេត្តសិរីសាកេត]] [[ខេត្តសុវណ៌ភូមិ ឬ សុវណ្ណភូមិ|ខេត្តសុវណ្ណភូមិ]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]] [[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] [[ខេត្តត្រាច]] [[ខេត្តស្រះកែវ]] [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តរយ៉ង]] [[ខេត្តបស្ចឹមបុរី]] [[ខេត្តនាងរង]]ជាដើមដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== k0qyizlt6qlnkegoacc7ycj6ed2dhzc 0 17839 340280 338041 2026-09-10T00:30:52Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340280 wikitext text/x-wiki {{Notkhmer|ភាសាអង់គ្លេស}} {{Philosophy-sidebar}} [[ឯកសារ:David - The Death of Socrates.jpg|thumb|''[[មរណភាពនៃសូក្រាត]]'' ដោយលោក [[ចាឃ្វិស-លូអ៊ិស ដាវីដ]] (១៧៨៧)។ គំនូរនេះពិពណ៌នាអំពីទស្សនវិទូ គឺ​លោកសូក្រាត ហៀប​នឹង​ផឹក​ថ្នាំ​ពុល​ ខូនៀម (Conium) ចម្រាញ់​ពី​ដើម ហែមឡុក (Hemlock)]] [[ឯកសារ:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|thumb|[[ប្លាតុង]] (''ឆ្វេង'') និងand [[អារីស្តូត]] (''ស្ដាំ''): លំអិតអំពីdetail from ''[[សាលានៃអាតែន]]'' ដោយby លោក[[រ៉ាផ្វេលឡូ សាន់ហ៊្សីអូ]], ១៥០៩]] '''ទស្សនវិជ្ជា'''​ជាកាសិក្សាពីបញ្ហាគ្រឹះទូទៅ ដូចជាបញ្ហាទាំងនោះបានភ្ជាប់ជាមួយនិងជីវភាពរស់នៅ​ ចំណេះដឹង រង្វាយតម្លៃ ហេតុផល ចិត្ត ហើយនិងភាសា ។ <ref>Jenny Teichmann and Katherine C. Evans, ''Philosophy: A Beginner's Guide'' (Blackwell Publishing, 1999), p. 1:ទស្សនវិជ្ជាជាកាសិក្សាពីបញ្ហាទីបំផុតណាមួយ "Philosophy is a study of problems which are ultimate, អរូបីនិងបញ្ហាដ៏សាមញ្ញទាំងនេះដែលជាប់ទាក់ទងជាមួយកាបង្កឡើងនៃធម្មជាតិ ចំនេះដឹង សីលធម៌ និងគោលបំណងមនុស្ស ។abstract and very general. These problems are concerned with the nature of existence, knowledge, morality, reason and human purpose."</ref><ref>[[A.C. Grayling]], ''Philosophy 1: A Guide through the Subject'' (Oxford University Press, 1998), p. 1: "The aim of philosophical inquiry is to gain insight into questions about knowledge, truth, reason, reality, meaning, mind, and value."</ref> វាត្រូវបានគេកត់សំគាល់ចាប់ពីមធ្យោបាយផ្សេងៗនៃការថ្លាថ្លែងដូចជាបញ្ហាតាមការចូលទៅដល់ប្រព័ន្ធទូទៅម៉ត់ចត់របស់វា និង ការពឹងផ្អែករបស់វាលើ[[វិចារណញ្ញាណ|ទឡ្ហីករណ៍សនិទាន]]។<ref>Anthony Quinton, in T. Honderich (ed.), ''The Oxford Companion to Philosophy'' (Oxford University Press, 1995), p. 666: "Philosophy is rationally critical thinking, of a more or less systematic kind about the general nature of the world (metaphysics or theory of existence), the justification of belief (epistemology or theory of knowledge), and the conduct of life (ethics or theory of value). Each of the three elements in this list has a non-philosophical counterpart, from which it is distinguished by its explicitly rational and critical way of proceeding and by its systematic nature. Everyone has some general conception of the nature of the world in which they live and of their place in it. Metaphysics replaces the unargued assumptions embodied in such a conception with a rational and organized body of beliefs about the world as a whole. Everyone has occasion to doubt and question beliefs, their own or those of others, with more or less success and without any theory of what they are doing. Epistemology seeks by argument to make explicit the rules of correct belief formation. Everyone governs their conduct by directing it to desired or valued ends. Ethics, or moral philosophy, in its most inclusive sense, seeks to articulate, in rationally systematic form, the rules or principles involved."</ref> The word "philosophy" comes from the Greek φιλοσοφία (''philosophia''), which literally means "love of wisdom".<ref>{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%23111487 |title=Philosophia, Henry George Liddell, Robert Scott, '&#39;A Greek-English Lexicon'&#39;, at Perseus |publisher=Perseus.tufts.edu |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=philosophy&searchmode=none |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>The definition of philosophy is: "1.orig., love of, or the search for, wisdom or knowledge 2.theory or logical analysis of the principles underlying conduct, thought, knowledge, and the nature of the universe".{{cite book |title=Webster's New World Dictionary |edition=Second College}}</ref> == សាខានៃទស្សនវិជ្ជា == The following branches are the main areas of study: * '''[[បរមត្ថវិជ្ជាMetaphysics]]''' is the study of the nature of reality, including the relationship between mind and body, substance and accident, events and causation. Traditional branches are [[cosmology]] and [[ontology]]. * '''[[Epistemology]]''' is concerned with the nature and scope of knowledge, and whether knowledge is possible. Among its central concerns has been the challenge posed by [[skepticism]] and the relationships between [[truth]], [[belief]], and [[Theory of justification|justification]]. * '''[[Ethics]]''', or "moral philosophy", is concerned primarily with the question of the best way to live, and secondarily, concerning the question of whether this question can be answered. The main branches of ethics are [[meta-ethics]], [[normative ethics]], and [[applied ethics]]. Meta-ethics concerns the nature of ethical thought, such as the origins of the words good and bad, and origins of other comparative words of various ethical systems, whether there are absolute ethical truths, and how such truths could be known. Normative ethics are more concerned with the questions of how one ought to act, and what the right course of action is. This is where most ethical theories are generated.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Normative_ethics</ref> Lastly, applied ethics go beyond theory and step into real world ethical practice, such as questions of whether or not abortion is correct.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Applied_ethics</ref> Ethics is also associated with the idea of [[morality]], and the two are often interchangeable. * '''[[ទស្សនវិជ្ជានយោបាយPolitical philosophy]]''' is the study of [[government]] and the relationship of individuals (or families and clans) to communities including the [[State (polity)|state]]. It includes questions about justice, law, property, and the rights and obligations of the citizen. Politics and ethics are traditionally inter-linked subjects, as both discuss the question of what is good and how people should live. * '''[[សោភណវិទ្យាAesthetics]]''' deals with beauty, art, enjoyment, sensory-emotional values, perception, and matters of taste and sentiment. * '''[[តក្កវិជ្ជាLogic]]''' is the study of valid argument forms. Beginning in the late 19th century, [[mathematician]]s such as [[Gottlob Frege]] focused on a mathematical treatment of logic, and today the subject of logic has two broad divisions: [[mathematical logic]] (formal symbolic logic) and what is now called [[philosophical logic]]. Philosophy has expanded to include specialized branches of thought: * '''[[ទស្សនវិជ្ជាភាសាPhilosophy of language]]''' explores the nature, the origins, and the use of language. * '''ទស្សនវិជ្ជាច្បាប់Philosophy of law''' (more commonly called '''[[Jurisprudence]]''') explores the varying theories explaining the nature and the interpretations of the law in society. * '''[[ទស្សនវិជ្ជាPhilosophy of mind]]''' explores the nature of the mind, and its relationship to the body, and is typified by disputes between [[Dualism (philosophy of mind)|dualism]] and [[materialism]]. In recent years there has been increasing similarity between this branch of philosophy and [[cognitive science]]. * '''[[ទស្សនវិជ្ជាសាសនាPhilosophy of religion]]''' * '''[[ទស្សនវិជ្ជាសាសនាPhilosophy of science]]''' Many academic disciplines also have philosophical foundations. These include [[Philosophy of History|history]], [[philosophy of logic|logic]], [[Jurisprudence|law]], and [[philosophy of mathematics|mathematics]]. In addition, a range of disciplines have emerged to address areas that historically were the subjects of philosophy. These include [[anthropology]],[[psychology]], and [[physics]]. == ប្រវត្តិ == '''''{{Main|ប្រវត្តិទស្សនវិជ្ជា}}''''' {{see also|ទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិច|ទស្សនវិជ្ជាលោកខាងកើត|ប្រវត្តិទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិច}} សង្គមមួយចំនួន បានចាត់ទុកថាសំនួរតាមបែបទស្សនវិជ្ជា និងប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ខាងទស្សនវិជ្ជា ដែលបានសាងឡើងបានពឹកផ្អែកលើការងាររបស់គ្នាទៅវិញទៅមក ។ [[ទស្សនវិជ្ជាលោកខាងកើត]]ត្រូវបានរៀបចំដោយសម័យកាលវិទ្យានៃតំបន់នីមួយៗ ។ ពួកប្រវត្តិវិទូនៃទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចជាធម្មតាចែកមុខវិជ្ជានេះ​ទៅជាបីសម័យរឺក៏លើសពីនេះ ជាការសំខាន់បំផុតគឺ[[ទស្សនវិជ្ជាបុរាណ]] [[ទស្សនវិជ្ជាមជ្ឈិមសម័យ]] និង[[ទស្សនវិជ្ជាទំនើប]] ។ <ref>For example, the multi-author Oxford History of Western Philosophy breaks the subject into eight volumes: ancient, medieval, Renaissance, two volumes covering the period 1600–1750, two volumes covering 1750–1945, and one volume on analytic philosophy since 1945. Anthony Kenny's ''New History of Western Philosophy'' is divided in four volumes: ancient, medieval, early modern (1500–1830), and later modern (1830 to the present). The more technical Cambridge History of Philosophy divides the topic into nine periods: Greek philosophy to Aristotle, Hellenistic philosophy, later Greek and early medieval, later medieval, Renaissance, three volumes for the 17th–19th centuries, and a final volume on 1870–1945.</ref> === ទស្សនវិជ្ជាបុរាណ === '''''{{Main|ទស្សនវិជ្ជាបុរាណ}}''''' ==== បាប៊ីឡូននៀន ==== {{further|[[Babylonian literature#Philosophy|Babylonian literature: Philosophy]]}} The origins of [[Babylonia]]n philosophy can be traced back to the wisdom of early [[Mesopotamia]], which embodied certain philosophies of life, particularly [[ethics]], in the forms of [[dialectic]], [[dialogue]]s, [[epic poetry]], [[folklore]], [[hymn]]s, [[lyrics]], [[prose]], and [[proverb]]s. The [[reasoning]] and [[rationality]] of the Babylonians developed beyond [[empiricism|empirical]] observation.<ref>Giorgio Buccellati (1981), "Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia", ''Journal of the American Oriental Society'' '''101''' (1), p. 35-47.</ref> The Babylonian text ''Dialog of Pessimism'' contains similarities to the [[agnostic]] thought of the [[sophists]], the [[Heraclitus|Heraclitean]] doctrine of contrasts, and the dialogues of [[Plato]], as well as a precursor to the [[Maieutics|maieutic]] [[Socratic method]] of [[Socrates]] and Plato.<ref>Giorgio Buccellati (1981), "Wisdom and Not: The Case of Mesopotamia", ''Journal of the American Oriental Society'' '''101''' (1), p. 35-47 [43].</ref> The [[Milesians (Greek)|Milesian]] philosopher [[Thales]] is also traditionally said to have studied philosophy in Mesopotamia. ==== ចិនបុរាណ ==== [[ឯកសារ:Confucius - Project Gutenberg eText 15250.jpg|100px|thumb|[[Confucius]], illustrated in ''Myths & Legends of China'', 1922, by E.T.C. Werner.]] {{Main|Chinese philosophy}} Philosophy has had a tremendous effect on [[Chinese civilization]], and [[East Asia]] as a whole. Many of the great philosophical schools were formulated during the [[Spring and Autumn Period]] and [[Warring States Period]], and came to be known as the [[Hundred Schools of Thought]], which consisted of [[Confucianism]], [[Taoism]], [[Mohism]], [[Legalism (Chinese philosophy)|Legalism]], [[School of Agrarianism|Agrarianism]], [[School of Naturalists]], and the [[School of Names|Logicians]]. Similarly to [[Western philosophy]], [[Chinese philosophy]] also covers a broad and complex range of thought, possessing a multitude of schools that address every branch and subject area of philosophy. {{Dablink|See also: [[Yin-Yang]], [[Qi]], [[Tao]], [[Li (Confucian)|Li]], [[I Ching]].}} {{Dablink|Related Topics: [[Korean philosophy]], [[Bushido]], [[Zen]], [[The Art of War]], [[Asian Values]].}} ==== រ៉ូម-ក្រិកបុរាណ ==== {{main|Hellenistic philosophy|Ancient Greek philosophy}} [[ឯកសារ:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|100px|thumb|[[Aristotle]]]] Ancient Graeco-Roman philosophy is a period of Western philosophy, starting in the 6th century [c. 585] BC to the 6th century AD. It is usually divided into three periods: the [[pre-Socratic philosophy|pre-Socratic period]], the period of [[Plato]] and [[Aristotle]], and the post-Aristotelian (or [[Hellenistic period|Hellenistic]]) period. A fourth period that is sometimes added includes the [[Neoplatonic]] and [[Christian]] philosophers of [[Late Antiquity]]. The most important of the ancient philosophers (in terms of subsequent influence) are Plato and Aristotle.<ref name="Oxford Companion to Philosophy">''Oxford Companion to Philosophy''</ref> The main subjects of ancient philosophy are: understanding the fundamental causes and principles of the [[universe]]; explaining it in an economical way; the epistemological problem of reconciling the diversity and change of the natural universe, with the possibility of obtaining fixed and certain knowledge about it; questions about things that cannot be perceived by the senses, such as [[number]]s, [[classical element|elements]], [[universals]], and [[gods]]. Socrates is said to have been the initiator of more focused study upon the human things including the analysis of patterns of [[reasoning]] and argument and the nature of [[the good life]] and the importance of understanding and knowledge in order to pursue it; the explication of the concept of [[justice]], and its relation to various [[political systems]].<ref name="Oxford Companion to Philosophy"/> In this period the crucial features of the [[philosophical method]] were established: a critical approach to received or established views, and the appeal to reason and argumentation. {{clr}} ==== ឥណ្ឌាបុរាណ ==== {{Main|Indian philosophy}} {{See|Hindu philosophy|Buddhist philosophy|Jain philosophy|Upanishads}} The term '''Indian philosophy''' (Sanskrit: ''Darshanas''), may refer to any of several traditions of [[Eastern philosophy|philosophical thought]] that originated in the [[Indian subcontinent]], including [[Hindu philosophy]], [[Buddhist philosophy]], and [[Jain philosophy]]. Having the same or rather intertwined origins, all of these philosophies have a common underlying theme of [[Dharma]], and similarly attempt to explain the attainment of emancipation. They have been formalized and promulgated chiefly between 1000 BC to a few centuries AD, with residual commentaries and reformations continuing up to as late as the 20th century by [[Aurobindo]] and [[ISKCON]] among others, who provided stylized interpretations. In the history of the [[Indian subcontinent]], following the establishment of a [[Vedic period|Vedic]] culture, the development of philosophical and religious thought over a period of two millennia gave rise to what came to be called the six schools of ''[[Nastika|astika]]'', or orthodox, Indian or Hindu philosophy. These schools have come to be synonymous with the greater religion of [[Hinduism]], which was a development of the early [[Historical Vedic religion|Vedic religion]]. Hindu philosophy constitutes an integral part of the culture of [[South Asia]], and is the first of the [[Dharmic religions|Dharmic]] philosophies that were influential throughout the [[Far East]]. The great diversity in thought and practice of Hinduism is nurtured by its liberal [[universalism]] ==== ពែរ្សបុរាណ (ផឺសៀរ) ==== {{Main|Iranian philosophy}} Persian philosophy can be traced back as far as Old Iranian philosophical traditions and thoughts, with their ancient [[Indo-Iranians|Indo-Iranian]] roots. These were considerably influenced by [[Zarathustra]]'s teachings. Throughout Iranian history and due to remarkable political and social influences such as the [[Alexander the Great|Macedonian]], the [[Islamic conquest of Persia|Arab]], and the [[Mongol invasion of Central Asia|Mongol invasions]] of Persia, a wide spectrum of schools of thought arose. These espoused a variety of views on philosophical questions, extending from Old Iranian and mainly [[Zoroastrianism]]-influenced traditions to schools appearing in the late pre-Islamic era, such as [[Manicheism]] and [[Mazdakism]], as well as various post-Islamic schools. Iranian philosophy after Arab invasion of [[Persia]] is characterized by different interactions with the [[Ancient philosophy|Old Iranian philosophy]], the [[Greek philosophy]] and with the development of [[Islamic philosophy]]. The [[Illuminationist philosophy|Illumination school]] and the [[Transcendent theosophy]] are regarded as two of the main philosophical traditions of that era in Persia. Zoroastrianism has been identified as one of the key early events in the development of philosophy.<ref name="Blackburn">{{cite book |title=The Oxford Dictionary of Philosophy |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000blac_a1d8 |author=Blackburn, Simon |year=1994 |location=Oxford |publisher=Oxford University Press}}</ref> === សតវត្សទី៥-ទី១៦ === ==== អឺរ៉ុប ==== ===== មជ្ឈិម ===== {{Main|Medieval philosophy}} [[ឯកសារ:St-thomas-aquinas.jpg|thumb|St. [[Thomas Aquinas]]]] Medieval philosophy is the philosophy of [[Western Europe]] and the [[Middle East]] during the [[Middle Ages]], roughly extending from the Christianization of the [[Roman Empire]] until the Renaissance.<ref>Frederick Copleston, ''A History of Philosophy, Volume II: From Augustine to Scotus'' (Burns & Oates, 1950), p. 1, dates medieval philosophy proper from the Carolingian Renaissance in the eighth century to the end of the fourteenth century, though he includes [[Augustine]] and the Patristic fathers as precursors. Desmond Henry, in Paul Edwards (ed.), ''The Encyclopedia of Philosophy'' (Macmillan, 1967), vol. 5, pp. 252–257, starts with Augustine and ends with [[Nicole Oresme|Nicholas of Oresme]] in the late fourteenth century. David Luscombe, ''Medieval Thought'' (Oxford University Press, 1997), dates medieval philosophy from the conversion of [[Constantine I|Constantine]] in 312 to the [[Protestant Reformation]] in the 1520s. Christopher Hughes, in A.C. Grayling (ed.), ''Philosophy 2: Further through the Subject'' (Oxford University Press, 1998), covers philosophers from Augustine to Ockham. Jorge J.E. Gracia, in Nicholas Bunnin and E.P. Tsui-James (eds.), ''The Blackwell Companion to Philosophy'', 2nd ed. (Blackwell, 2003), p. 620, identifies medieval philosophy as running from Augustine to [[John of St. Thomas]] in the seventeenth century. Anthony Kenny, ''A New History of Western Philosophy, Volume II: Medieval Philosophy'' (Oxford University Press, 2005), begins with Augustine and ends with the Lateran Council of 1512.</ref> Medieval philosophy is defined partly by the rediscovery and further development of classical [[Greek philosophy|Greek]] and [[Hellenistic philosophy]], and partly by the need to address theological problems and to integrate the then widespread sacred doctrines of [[Abrahamic religion]] ([[Islam]], [[Judaism]], and [[Christianity]]) with [[secularism|secular]] learning. The history of western European medieval philosophy is traditionally divided into two main periods: the period in the [[Latin West]] following the [[Early Middle Ages]] until the 12th century, when the works of [[Aristotle]] and [[Plato]] were preserved and cultivated; and the "golden age"{{Citation needed|date=July 2011}} of the 12th, 13th and 14th centuries in the Latin West, which witnessed the culmination of the recovery of ancient philosophy, and significant developments in the field of [[philosophy of religion]], [[logic]] and [[metaphysics]]. The medieval era was disparagingly treated by the Renaissance humanists, who saw it as a barbaric "middle" period between the classical age of Greek and Roman culture, and the "rebirth" or ''renaissance'' of classical culture. Yet this period of nearly a thousand years was the longest period of philosophical development in Europe, and possibly the richest. [[Jorge Gracia]] has argued that "in intensity, sophistication, and achievement, the philosophical flowering in the thirteenth century could be rightly said to rival the golden age of Greek philosophy in the fourth century B.C."<ref>Gracia, p. 1</ref> Some problems discussed throughout this period are the relation of [[faith]] to [[reason]], the existence and unity of [[God]], the object of [[theology]] and [[metaphysics]], the problems of knowledge, of universals, and of individuation. Philosophers from the Middle Ages include the Christian philosophers [[Augustine of Hippo]], [[Boethius]], [[Anselm of Canterbury|Anselm]], [[Gilbert of Poitiers]], [[Peter Abelard]], [[Roger Bacon]], [[Bonaventure]], [[Thomas Aquinas]], [[Duns Scotus]], [[William of Ockham]] and [[Jean Buridan]]; the Jewish philosophers [[Maimonides]] and [[Gersonides]]; and the [[Muslim]] philosophers [[Al-Kindi|Alkindus]], [[Al-Farabi|Alfarabi]], [[Ibn al-Haytham|Alhazen]], [[Avicenna]], [[Al-Ghazali|Algazel]], [[Ibn Bajjah|Avempace]], [[Ibn Tufail|Abubacer]] and [[Averroes]]. The medieval tradition of [[Scholasticism]] continued to flourish as late as the 17th century, in figures such as [[Francisco Suarez]] and [[John of St. Thomas]]. Aquinas, father of [[Thomism]], was immensely influential in Catholic Europe, placed a great emphasis on reason and argumentation, and was one of the first to use the new translation of Aristotle's metaphysical and epistemological writing. His work was a significant departure from the [[Neoplatonic]] and Augustinian thinking that had dominated much of early Scholasticism. ===== សម័យបុនភព ===== {{Main|Renaissance philosophy}} [[ឯកសារ:Giordano Bruno Campo dei Fiori.jpg|thumb|[[Giordano Bruno]]]] The Renaissance ("rebirth") was a period of transition between the Middle Ages and modern thought,<ref>Charles Schmitt and Quentin Skinner (eds.), ''The Cambridge History of Renaissance Philosophy'' (Cambridge University Press, 1988), p. 5, loosely define the period as extending "from the age of Ockham to the revisionary work of Bacon, Descartes and their contemporaries."</ref> in which the recovery of classical texts helped shift philosophical interests away from technical studies in logic, metaphysics, and theology towards eclectic inquiries into morality, philology, and mysticism.<ref>Frederick Copleston, ''A History of Philosophy, Volume III: From Ockham to Suarez'' (The Newman Press, 1953) p. 18: "When one looks at Renaissance philosophy ... one is faced at first sight with a rather bewildering assortment of philosophies."</ref><ref>Brian Copenhaver and Charles Schmitt, ''Renaissance Philosophy'' (Oxford University Press, 1992), p. 4: "one may identify the hallmark of Renaissance philosophy as an accelerated and enlarged interest, stimulated by newly available texts, in primary sources of Greek and Roman thought that were previously unknown or partially known or little read."</ref> The study of the classics and the humane arts generally, such as history and literature, enjoyed a scholarly interest hitherto unknown in Christendom, a tendency referred to as [[humanism]].<ref>Jorge J.E. Gracia in Nicholas Bunnin and E.P. Tsui-James (eds.), ''The Blackwell Companion to Philosophy'', 2nd ed. (Blackwell, 2002), p. 621: "the humanists ... restored man to the centre of attention and channeled their efforts to the recovery and transmission of classical learning, particularly in the philosophy of Plato."</ref><ref>Copleston, ''ibid.'': "The bulk of Renaissance thinkers, scholars and scientists were, of course, Christians ... but none the less the classical revival ... helped to bring to the fore a conception of autonomous man or an idea of the development of the human personality, which, though generally Christian, was more 'naturalistic' and less ascetic than the mediaeval conception."</ref> Displacing the medieval interest in metaphysics and logic, the humanists followed [[Petrarch]] in making man and his virtues the focus of philosophy.<ref>Charles B. Schmitt and Quentin Skinner (eds.), ''The Cambridge History of Renaissance Philosophy'', pp. 61 and 63: "From Petrarch the early humanists learnt their conviction that the revival of ''humanae literae'' was only the first step in a greater intellectual renewal" [...] "the very conception of philosophy was changing because its chief object was now man—man was at centre of every inquiry".</ref><ref name="The Renaissance Philosophy of Man">{{Cite book|editor1-last=Cassirer|editor2-last=Kristeller|editor3-last=Randall|title=The Renaissance Philosophy of Man|url=https://archive.org/details/renaissancephilo00cass|year=1948|publisher=University of Chicago Press|chapter=Introduction|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref> The study of classical philosophy also developed in two new ways. On the one hand, the study of Aristotle was changed through the influence of [[Averroism]]. The disagreements between these Averroist Aristotelians, and more orthodox catholic Aristotelians such as [[Albertus Magnus]] and [[Thomas Aquinas]] eventually contributed to the development of a "humanist Aristotelianism" developed in the Renaissance, as exemplified in the thought of [[Pietro Pomponazzi]] and [[Giacomo Zabarella]]. Secondly, as an alternative to Aristotle, the study of [[Plato]] and the [[Neoplatonists]] became common. This was assisted by the rediscovery of works which had not been well known previously in Western Europe. Notable Renaissance Platonists include [[Nicholas of Cusa]], and later [[Marsilio Ficino]] and [[Giovanni Pico della Mirandola]].<ref name="The Renaissance Philosophy of Man"/> The Renaissance also renewed interest in anti-Aristotelian theories of nature considered as an organic, living whole comprehensible independently of theology, as in the work of [[Nicholas of Cusa]], [[Nicholas Copernicus]], [[Giordano Bruno]], [[Telesius]], and [[Tommaso Campanella]].<ref>Copenhaver and Schmitt, ''Renaissance Philosophy'', pp. 285–328.</ref> Such movements in natural philosophy dovetailed with a revival of interest in occultism, magic, [[hermeticism]], and [[astrology]], which were thought to yield hidden ways of knowing and mastering nature (e.g., in Marsilio Ficino and Giovanni Pico della Mirandola).<ref>Pico Della Mirandola, Conclusiones philosophicae, cabalisticae et theologicae; Giordano Bruno, De Magia</ref> These new movements in philosophy developed contemporaneously with larger religious and political transformations in Europe: the [[Protestant Reformation|Reformation]] and the decline of [[feudalism]]. Though the theologians of the Protestant Reformation showed little direct interest in philosophy, their destruction of the traditional foundations of theological and intellectual authority harmonized with a revival of [[fideism]] and skepticism in thinkers such as [[Erasmus]], [[Montaigne]], and [[Francisco Sanches]].<ref>Richard Popkin, ''The History of Scepticism from Savonarola to Bayle'' (Oxford University Press, 2003).</ref><ref>Copleston, pp. 228–229.</ref><ref>Kenny, ''A New History of Western Philosophy'', vol. 3 (Oxford University Press, 2006), p. 8: "The Lutheran Reformation [...] gave new impetus to the sceptical trend."</ref> Meanwhile, the gradual centralization of political power in nation-states was echoed by the emergence of secular political philosophies, as in the works of [[Niccolò Machiavelli]] (often described as the first modern political thinker, or a key turning point towards modern political thinking<ref>"Machiavelli appears as the first modern political thinker" {{Cite book|title=Internet Encyclopedia of Philosophy|chapter=Hobbes: Moral and Political Philosophy|first=Garrath|last=Williams|url=http://www.iep.utm.edu/hobmoral/|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}. "Machiavelli ought not really to be classified as either purely an "ancient" or a "modern," but instead deserves to be located in the interstices between the two." {{Cite book|chapter=Niccolò Machiavelli|title=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=http://plato.stanford.edu/entries/machiavelli/|first=Cary |last=Nederman|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}</ref>), [[Thomas More]], [[Erasmus]], [[Justus Lipsius]], [[Jean Bodin]], and [[Hugo Grotius]].<ref>Copenhaver and Schmitt, ''Renaissance Philosophy'', pp. 274–284.</ref><ref>Schmitt and Skinner, ''The Cambridge History of Renaissance Philosophy'', pp. 430–452.</ref> ==== អាស៊ីខាងកើត ==== ===== ចិនមជ្ឈិមាធិរាជ ===== {{Main|លទ្ធិខុងជឺថ្មី}} [[Mid-Imperial China|Mid-Imperial Chinese]] philosophy is primarily defined by the development of [[Neo-confucianism]]. During the [[Tang Dynasty]], [[Buddhism]] from [[Buddhism in Nepal|Nepal]] also became a prominent philosophical and religious discipline. (It should be noted that philosophy and religion were clearly distinguished in the West, whilst these concepts were more continuous in the East due to, for example, the philosophical concepts of Buddhism.) ===== ជប៉ុន ===== {{Main|Japanese philosophy}} ===== កូរ៉េ ===== {{Main|Korean philosophy}} ==== ដើមបូព៌ា ==== ===== ឥស្លាម ===== {{Main|Islamic philosophy}} === សតវត្សទី១៧-ទី២១ === ==== អឺរ៉ុប ==== ===== ទស្សនវិជ្ជាដើមសម័យទំនើប ===== [[ឯកសារ:JohnLocke.png|thumb|[[John Locke]]]] {{Main|Modern philosophy}} ===== ទស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី១៩ ===== {{Main|19th-century philosophy}} Later modern philosophy is usually considered to begin after the philosophy of [[Immanuel Kant]] at the beginning of the 19th century.<ref name=Shand>Shand, John (ed.) ''Central Works of Philosophy, Vol.3 The Nineteenth Century'' (McGill-Queens, 2005)</ref> German philosophy exercised broad influence in this century, owing in part to the dominance of the German university system.<ref>Thomas Baldwin (ed.), ''The Cambridge History of Philosophy 1870–1945'' (Cambridge University Press, 2003), p. 4: "by the 1870s Germany contained much of the best universities in the world. [...] There were certainly more professors of philosophy in Germany in 1870 than anywhere else in the world, and perhaps more even than everywhere else put together."</ref> [[German idealist]]s, such as [[Johann Gottlieb Fichte]], [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], and [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]], transformed the work of Kant by maintaining that the world is constituted by a rational or mind-like process, and as such is entirely knowable.<ref>Beiser, Frederick C. ''The Cambridge Companion to Hegel'', (Cambridge, 1993).</ref> [[Arthur Schopenhauer]]'s identification of this world-constituting process as an irrational [[will to live]] influenced later 19th- and early 20th-century thinking, such as the work of [[Friedrich Nietzsche|Friedrich Nietzs]]<nowiki/>cipline, as increasing mathematical precision opened entire fields of inference to formalization in the work of [[George Boole]] and [[Gottlob Frege]].<ref>Baldwin (ed.), ''The Cambridge History of Philosophy 1870–1945'', p. 119: "within a hundred years of the first stirrings in the early nineteenth century [logic] had undergone the most fundamental transformation and substantial advance in its history."</ref> Other philosophers who initiated lines of thought that would continue to shape philosophy into the 20th century include * [[Gottlob Frege]] and [[Henry Sidgwick]], whose work in logic and ethics, respectively, provided the tools for early [[analytic philosophy]]. * [[Charles Sanders Peirce]] and [[William James]], who founded [[pragmatism]]. * [[Søren Kierkegaard]] and [[Friedrich Nietzsche]], who laid the groundwork for [[existentialism]] and [[post-structuralism]] [[Friedrich Nietzsche|che]] and [[Sigmund Freud]]. After Hegel's death in 1831, 19th-century philosophy largely turned against idealism in favor of varieties of philosophical [[naturalism (philosophy)|naturalism]], such as the [[positivism]] of [[Auguste Comte]], the empiricism of [[John Stuart Mill]], and the materialism of [[Karl Marx]]. Logic began a period of its most significant advances since the inception of the dis * . ===== ទស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី២០ ===== {{Main|ទស្សនវិជ្ជាសហសម័យ}} Within the last century, philosophy has increasingly become a professional discipline practiced within universities, like other academic disciplines. Accordingly, it has become less general and more specialized. In the view of one prominent recent historian: "Philosophy has become a highly organized discipline, done by specialists primarily for other specialists. The number of philosophers has exploded, the volume of publication has swelled, and the subfields of serious philosophical investigation have multiplied. Not only is the broad field of philosophy today far too vast to be embraced by one mind, something similar is true even of many highly specialized subfields."<ref>[[Scott Soames]], ''Philosophical Analysis in the Twentieth Century'', vol. 2, p. 463.</ref> In the English-speaking world, [[analytic philosophy]] became the dominant school for much of the 20th century. In the first half of the century, it was a cohesive school, shaped strongly by [[logical positivism]], united by the notion that philosophical problems could and should be solved by attention to [[logic]] and [[language]]. The pioneering work of [[Bertrand Russell]] was a model for the early development of analytic philosophy, moving from a rejection of the idealism dominant in late 19th century British philosophy to an neo-Humean empiricism, strengthened by the conceptual resources of modern mathematical logic.<ref name="stanford">Stanford Encyclopedia of Philosophy, [http://plato.stanford.edu/entries/russell/ "Bertrand Russell"], 1 May 2003: "Russell is generally recognized as one of the founders of modern analytic philosophy. [...] he is regularly credited with being one of the most important logicians of the twentieth century."</ref><ref>Paul Edwards (ed.), ''Encyclopedia of Philosophy'', vol. 7 (Macmillan, 1967), p. 239: "Russell has exercised an influence on the course of Anglo-American philosophy in the twentieth century second to that of no other individual."</ref><ref>Thomas Baldwin (ed.), ''The Cambridge History of Philosophy 1870–1945'' (Cambridge University Press, 2003), p. 376: "[...] the three greatest European philosophers of the twentieth century—Heidegger, Russell, and Wittgenstein."</ref> In the latter half of the 20th century, [[analytic philosophy]] diffused into a wide variety of disparate philosophical views, only loosely united by historical lines of influence and a self-identified commitment to clarity and rigor. The post-war transformation of the analytic program led in two broad directions: on one hand, an interest in ordinary language as a way of avoiding or redescribing traditional philosophical problems, and on the other, a more thoroughgoing [[naturalized epistemology|naturalism]] that sought to dissolve the puzzles of modern philosophy via the results of the natural sciences (such as cognitive psychology and evolutionary biology). The shift in the work of [[Ludwig Wittgenstein]], from a view congruent with logical positivism to a therapeutic dissolution of traditional philosophy as a linguistic misunderstanding of normal forms of life, was the most influential version of the first direction in analytic philosophy.<ref>Avrum Stroll, ''Twentieth-Century Analytic Philosophy'' (Columbia University Press, 2000), p. 252: "More than any other analytic philosopher, [Wittgenstein] has changed the thinking of a whole generation."</ref><ref>[http://www.iep.utm.edu/wittgens/ "Wittgenstein, Ludwig"] in the Internet Encyclopedia of Philosophy: "Ludwig Wittgenstein is one of the most influential philosophers of the twentieth century, and regarded by some as the most important since Immanuel Kant."</ref> The later work of Russell and the philosophy of [[W.V.O. Quine]] are influential exemplars of the naturalist approach dominant in the second half of the 20th century.<ref>Thomas Baldwin, ''Contemporary Philosophy'' (Oxford University Press, 2001), p. 90: "[Quine] has been, without question, the most influential American philosopher of the second half of the twentieth century."</ref><ref>Peter Hylton, "Quine", in the Stanford Encyclopedia of Philosophy: "Quine's work has been extremely influential and has done much to shape the course of philosophy in the second-half of the twentieth century and into the twenty-first."</ref><ref>Andrew Bailey, ''First Philosophy: Knowledge and Reality'' (Broadview Press, 2004), p. 274: "Willard Van Orman Quine (1908–2000) was uncontroversially one of the most important philosophers of the twentieth century."</ref><ref>Anthony Kenny, ''Philosophy in the Modern World'' (Oxford University Press, 2007), p. 64: "After Wittgenstein's death many people regarded W.V.O. Quine (1908–2000) as the doyen of Anglophone philosophy."</ref> But the diversity of analytic philosophy from the 1970s onward defies easy generalization: the naturalism of Quine and his epigoni was in some precincts superseded by a "new metaphysics" of [[possible worlds]], as in the influential work of [[David Kellogg Lewis|David Lewis]].<ref>Stanford Encyclopedia of Philosophy [http://plato.stanford.edu/entries/david-lewis/]: "David Lewis (1941–2001) was one of the most important philosophers of the 20th Century. He made significant contributions to philosophy of language, philosophy of mathematics, philosophy of science, decision theory, epistemology, meta-ethics and aesthetics. In most of these fields he is essential reading; in many of them he is among the most important figures of recent decades. And this list leaves out his two most significant contributions."</ref><ref>[[John Perry (philosopher)|John Perry]], [[Michael Bratman]], [[John Martin Fischer]] (eds.), ''Introduction to Philosophy: Classical and Contemporary Readings'', 4th ed. (Oxford University Press, 2006), p. 302: "David Lewis (1941–2001) was one of the most important philosophers of the twentieth century."</ref> Recently, the [[experimental philosophy]] movement has sought to reappraise philosophical problems through social science research techniques. On continental Europe, no single school or temperament enjoyed dominance. The flight of the logical positivists from central Europe during the 1930s and 1940s, however, diminished philosophical interest in natural science, and an emphasis on the humanities, broadly construed, figures prominently in what is usually called "[[continental philosophy]]". 20th century movements such as [[phenomenology (philosophy)|phenomenology]], [[existentialism]], modern [[hermeneutics]], [[critical theory]], [[structuralism]], and [[poststructuralism]] are included within this loose category. The founder of phenomenology, [[Edmund Husserl]], sought to study consciousness as experienced from a first-person perspective,<ref>[http://plato.stanford.edu/entries/husserl/ "Edmund Husserl"], in ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'': "Edmund Husserl was the principal founder of phenomenology—and thus one of the most influential philosophers of the 20th century."</ref><ref>[http://www.iep.utm.edu/husserl/ "Husserl, Edmund"], in the Internet Encyclopedia of Philosophy: "he is arguably one of the most important and influential philosophers of the twentieth century."</ref> while [[Martin Heidegger]] drew on the ideas of Kierkegaard, Nietzsche, and Husserl to propose an unconventional [[existential]] approach to [[ontology]].<ref>Raymond Geuss, in Thomas Baldwin (ed.), ''The Cambridge History of Philosophy 1870–1945'' (Cambridge University Press, 2003), p. 497: "Heidegger is by a wide margin the single most influential philosopher of the twentieth century."</ref><ref>[http://www.iep.utm.edu/heidegge/ "Heidegger, Martin"], in the Internet Encyclopedia of Philosophy: "Martin Heidegger is widely acknowledged to be one of the most original and important philosophers of the 20th century".</ref> == និរុត្តិវិទ្យា == The introduction of the terms "philosopher" and "philosophy" has been ascribed to the Greek thinker [[Pythagoras]].<ref>See [[Diogenes Laertius]]: "Lives of Eminent Philosophers", [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D8%3Achapter%3D1 I, 12]; [[Cicero]]: "Tusculanae disputationes", V, 8–9</ref> The ascription is said to be based on a passage in a lost work of Herakleides Pontikos, a disciple of [[Aristotle]]. It is considered to be part of the widespread body of legends of Pythagoras of this time. "Philosopher" was understood as a word which contrasted with "[[sophist]]" (from ''sophoi''). Traveling sophists or "wise men" were important in [[Classical Greece]], often earning money as teachers, whereas philosophers are "lovers of wisdom" and not professionals. == ទ្រឹស្ដីសំខាន់ៗ == === Realism and nominalism === {{Main|Philosophical realism|Nominalism}} ''[[Philosophical realism|Realism]]'' sometimes means the position opposed to the 18th-century [[idealism]], namely that some things have real existence outside the mind. Its standard meaning is the doctrine that abstract entities corresponding to universal terms like "man" or "table" or "red" actually exist (e.g. for Plato in a separate realm of ideas). It is opposed to [[nominalism]], the view that abstract or universal terms are words only, or denote mental states such as ideas, beliefs, or intentions. The latter position, developed by [[Peter Abelard]] and famously held by [[William of Ockham]], is called [[conceptualism]]. === សនិទាននិយម និង ពិសោធន៍និយ[[ម]] === {{Main|Rationalism|Empiricism}} [[ឯកសារ:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|thumb|[[René Descartes]]]] ''Rationalism'' is any view emphasizing the role or importance of human reason. Extreme rationalism tries to base all knowledge on reason alone. Rationalism typically starts from premises that cannot coherently be denied, then attempts by logical steps to deduce every possible object of knowledge. The first rationalist, in this broad sense, is often held to be [[Parmenides]] (fl. 500 BC), who argued that it is impossible to doubt that thinking actually occurs. But thinking must have an object, therefore something ''beyond'' thinking really exists. Parmenides deduced that what really exists must have certain properties—for example, that it cannot come into existence or cease to exist, that it is a coherent whole, that it remains the same eternally (in fact, exists altogether outside time). This is known as the [[third man argument]]. [[Zeno of Elea]] (born c. 495 BC) was a disciple of Parmenides, and argued that motion is impossible, since the assertion that it exists implies a contradiction (see [[Zeno's arrow]]). [[Plato]] (427–347 BC) was also influenced by Parmenides, but combined rationalism with a form of [[philosophical realism|realism]]. The philosopher's work is to consider being, and the essence ([[ousia]]) of things. But the characteristic of essences is that they are universal. The nature of a man, a triangle, a tree, applies to all men, all triangles, all trees. Plato argued that these essences are mind-independent "[[theory of forms|forms]]", that humans (but particularly philosophers) can come to know by reason, and by ignoring the distractions of sense-perception. Modern rationalism begins with [[Descartes]]. Reflection on the nature of perceptual experience, as well as scientific discoveries in physiology and optics, led Descartes (and also [[John Locke|Locke]]) to the view that we are directly aware of ideas, rather than objects. This view gave rise to three questions: # Is an idea a true copy of the real thing that it represents? Sensation is not a direct interaction between bodily objects and our sense, but is a physiological process involving representation (for example, an image on the retina). Locke thought that a "secondary quality" such as a sensation of green could in no way resemble the arrangement of particles in matter that go to produce this sensation, although he thought that "primary qualities" such as shape, size, number, were really in objects. # How can physical objects such as chairs and tables, or even physiological processes in the brain, give rise to mental items such as ideas? This is part of what became known as the [[mind-body problem]]. # If all the contents of awareness are ideas, how can we know that anything exists apart from ideas? Descartes tried to address the last problem by reason. He began, echoing Parmenides, with a principle that he thought could not coherently be denied: I ''think'', therefore I ''am'' (often given in his original Latin: ''[[Cogito ergo sum]]''). From this principle, Descartes went on to construct a complete system of knowledge (which involves proving the existence of God, using, among other means, a version of the [[ontological argument]]). His view that reason alone could yield substantial truths about reality strongly influenced those philosophers usually considered modern rationalists (such as [[Baruch Spinoza]], [[Gottfried Leibniz]], and [[Christian Wolff (philosopher)|Christian Wolff]]), while provoking criticism from other philosophers who have retrospectively come to be grouped together as empiricists. [[Empiricism]], in contrast to rationalism, downplays or dismisses the ability of reason alone to yield knowledge of the world, preferring to base any knowledge we have on our senses. This dates back to the concept of ''[[tabula rasa]]'' (unscribed tablet) implicit in [[Aristotle]]'s ''[[On the Soul]]'', described more explicitly in [[Avicenna]]'s ''[[The Book of Healing]]'',<ref name=Rizvi>Sajjad H. Rizvi (2006), [http://www.iep.utm.edu/a/avicenna.htm Avicenna/Ibn Sina (CA. 980–1037)], ''[[Internet Encyclopedia of Philosophy]]''</ref> and demonstrated in [[Ibn Tufail]]'s ''[[Hayy ibn Yaqdhan]]'' as a [[thought experiment]].<ref name="Russell">G. A. Russell (1994), ''The 'Arabick' Interest of the Natural Philosophers in Seventeenth-Century England'', pp. 224–62, [[Brill Publishers]], ISBN 90-04-09459-8</ref> Modern empiricism was notably expounded by [[Francis Bacon]], [[John Locke]] in ''[[An Essay Concerning Human Understanding]]'' in 1689, and [[David Hume]]. During this era, religious ideas played a mixed role in the struggles that preoccupied secular philosophy. [[George Berkeley|Bishop Berkeley]]'s famous [[idealist]] refutation of key tenets of [[Isaac Newton]] is a case of an Enlightenment philosopher who drew substantially from religious ideas. Other influential religious thinkers of the time include [[Blaise Pascal]], [[Joseph Butler]], [[Thomas Reid]], and [[Jonathan Edwards (theologian)|Jonathan Edwards]]. Other major writers, such as [[Jean-Jacques Rousseau]] and [[Edmund Burke]], took a rather different path.{{clarify|date=January 2011}} === សង្ស័យនិយម === {{Main|Skepticism}} ''Skepticism'' is a philosophical attitude that, in its most extreme form, questions the possibility of obtaining ''any'' sort of knowledge. It was first articulated by [[Pyrrho]], who believed that everything could be doubted except ''appearances''. [[Sextus Empiricus]] (2nd century AD), skepticism's most prominent advocate, describes it as an <blockquote>"ability to place in antithesis, in any manner whatever, appearances and judgments, and thus&nbsp;... to come first of all to a suspension of judgment and then to mental tranquility."<ref>Sextus Empiricus, ''PH'' (= ''Outlines of Pyrrhonism'') I.8</ref></blockquote> Skepticism so conceived is not merely the use of doubt, but is the use of doubt for a particular end: a calmness of the soul, or ''[[ataraxia]]''. Skepticism poses itself as a challenge to [[dogmatism]], whose adherents think they have found the truth.<ref>Sextus Empiricus, ''PH'' (= ''Outlines of Pyrrhonism'') I.19–20</ref> Sextus noted that the reliability of perception may always be questioned, because it is idiosyncratic to the perceiver. The appearance of individual things changes depending on whether they are in a group: for example, the shavings of a goat's horn are white when taken alone, yet the intact horn is black. A pencil, when viewed lengthwise, looks like a stick; but when examined at the tip, it looks merely like a circle. Skepticism was revived in the early modern period by [[Michel de Montaigne]] and [[Blaise Pascal]]. Its most extreme exponent, however, was [[David Hume]]. Hume argued that there are only two kinds of reasoning: what he called ''probable'' and ''demonstrative'' (cf. [[Hume's fork]]). Neither of these two forms of reasoning can lead us to a reasonable belief in the continued existence of an external world. Demonstrative reasoning cannot do this, because demonstration (that is, [[deductive reasoning]] from well-founded premises) alone cannot establish the uniformity of nature (as captured by scientific laws and principles, for example). Such reason alone cannot establish that the future will resemble the past. We have certain beliefs about the world (that the sun will rise tomorrow, for example), but these beliefs are the product of habit and custom, and do not depend on any sort of logical inferences from what is already given ''certain''. But ''probable'' reasoning ([[inductive reasoning]]), which aims to take us from the observed to the unobserved, cannot do this either: it ''also'' depends on the uniformity of nature, and this supposed uniformity cannot be proved, without circularity, by any appeal to uniformity. The best that either sort of reasoning can accomplish is conditional truth: ''if'' certain assumptions are true, ''then'' certain conclusions follow. So nothing about the world can be established with certainty. Hume concludes that there is no solution to the skeptical argument—except, in effect, to ignore it.<ref>"And though a Pyrrhonian [i.e. a skeptic] may throw himself or others into a momentary amazement and confusion by his profound reasonings; the first and most trivial event in life will put to flight all his doubts and scruples, and leave him the same, in every point of action and speculation, with the philosophers of every other sect, or with those who never concerned themselves in any philosophical researches. When he awakes from his dream, he will be the first to join in the laugh against himself, and to confess, that all his objections are mere amusement." (''An Enquiry Concerning Human Understanding'', 1777, XII, Part 2, p. 128)</ref> Even if these matters were resolved in every case, we would have in turn to justify our standard of justification, leading to an [[infinite regress]] (hence the term ''regress skepticism'').<ref>{{cite book |title=What the Tortoise Said to Achilles |author=Lewis Carroll |year=1895}}</ref><ref>{{cite book |title=Knowledge Puzzles |url=https://archive.org/details/knowledgepuzzles0000heth |author=Stephen Cade Hetherington |year=1996}}</ref> Many philosophers have questioned the value of such skeptical arguments. The question of whether we can achieve knowledge of the external world is based on how high a standard we set for the justification of such knowledge. If our standard is absolute certainty, then we cannot progress beyond the existence of mental sensations. We cannot even deduce the existence of a coherent or continuing "I" that experiences these sensations, much less the existence of an external world. On the other hand, if our standard is too low, then we admit follies and illusions into our body of knowledge. This argument against absolute skepticism asserts that the practical philosopher must move beyond [[solipsism]], and accept a standard for knowledge that is high but not absolute. === ឩត្តមគតិនិយម === {{Main|Idealism}} [[ឯកសារ:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumb|[[Immanuel Kant]]]] Idealism is the epistemological doctrine that nothing can be directly known outside of the minds of thinking beings. Or in an alternative stronger form, it is the metaphysical doctrine that nothing exists apart from minds and the "contents" of minds. In modern Western philosophy, the epistemological doctrine begins as a core tenet of Descartes—that what is in the mind is known more reliably than what is known through the senses. The first prominent modern Western idealist in the metaphysical sense was [[George Berkeley]]. Berkeley argued<ref>First Dialogue</ref> that there is no deep distinction between mental states, such as feeling pain, and the ideas about so-called "external" things, that appear to us through the senses. There is no real distinction, in this view, between certain sensations of heat and light that we experience, which lead us to believe in the external existence of a fire, and the fire itself. Those sensations are all there is to fire. Berkeley expressed this with the Latin formula ''esse est percipi'': "to be is to be perceived". In this view the opinion, "strangely prevailing upon men", that houses, mountains, and rivers have an existence independent of their perception by a thinking being is false. Forms of idealism were prevalent in philosophy from the 18th century to the early 20th century. Transcendental idealism, advocated by [[Immanuel Kant]], is the view that there are limits on what can be understood, since there is much that cannot be brought under the conditions of objective judgment. Kant wrote his ''[[Critique of Pure Reason]]'' (1781–1787) in an attempt to reconcile the conflicting approaches of rationalism and empiricism, and to establish a new groundwork for studying metaphysics. Kant's intention with this work was to look at what we know and then consider what must be true about it, as a logical consequence of the ''way'' we know it. One major theme was that there are fundamental features of reality that escape our direct knowledge because of the natural limits of the human faculties.<ref>{{cite book |author=Kant, Immanuel |title=Critique of Pure Reason |url=https://archive.org/details/critiqueofpurere0000kant_v5l5 |publisher= Prometheus Books |year=1990 |isbn= 0-87975-596-2}}</ref> Although Kant held that objective knowledge of the world required the mind to impose a [[conceptual framework|conceptual]] or [[categorical framework]] on the stream of pure sensory data—a framework including space and time themselves—he maintained that ''things-in-themselves'' existed independently of our perceptions and judgments; he was therefore not an idealist in any simple sense. Indeed, Kant's account of ''things-in-themselves'' is both controversial and highly complex. Continuing his work, [[Johann Gottlieb Fichte]] and [[Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling|Friedrich Schelling]] dispensed with belief in the independent existence of the world, and created a thoroughgoing idealist philosophy. The most notable work of this [[German idealism]] was [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|G. W. F. Hegel]]'s ''[[Phenomenology of Spirit]]'', of 1807. Hegel admitted his ideas were not new, but that all the previous philosophies had been incomplete. His goal was to correctly finish their job. Hegel asserts that the twin aims of philosophy are to account for the contradictions apparent in human experience (which arise, for instance, out of the supposed contradictions between "being" and "not being"), and also simultaneously to resolve and preserve these contradictions by showing their compatibility at a higher level of examination ("being" and "not being" are resolved with "becoming"). This program of acceptance and reconciliation of contradictions is known as the "Hegelian [[dialectic]]". Philosophers in the Hegelian tradition include [[Ludwig Andreas Feuerbach]], who coined the term projection as pertaining to our inability to recognize anything in the external world without projecting qualities of ourselves upon those things; [[Karl Marx]]; [[Friedrich Engels]]; and the [[British idealism|British idealists]], notably [[T. H. Green]], [[J. M. E. McTaggart]] and [[F. H. Bradley]]. Few 20th century philosophers have embraced idealism. However, quite a few have embraced Hegelian dialectic. Immanuel Kant's "Copernican Turn" also remains an important philosophical concept today. === មនោនិយម​និងប្រតិបត្តិនិយម === {{Main|Pragmatism|Instrumentalism}}ប្រតិបត្តិនិយម និង ឧករណ៍និយម Pragmatism and Instrumentalism[[ឯកសារ:Wm james.jpg|thumb|[[William James]]]] [[Pragmatism]] was founded in the spirit of finding a scientific concept of truth that does not depend on personal insight (revelation) or reference to some metaphysical realm. The truth of a statement should be judged by the effect it has on our actions, and truth should be seen as what the whole of scientific enquiry ultimately agrees on.<ref name="Murphy">{{cite book |title=Pragmatism – from Peirce to Davidson |url=https://archive.org/details/pragmatismfrompe0000murp |author=Murphy, John P. |year=1990 |location=Boulder |publisher=Westview Press}}</ref> This should probably be seen as a guiding principle more than a definition of what it means for something to be true, though the details of how this principle should be interpreted have been subject to discussion since Charles S. Peirce first conceived it. Peirce's [[Pragmatic maxim|maxim of pragmatism]] is as follows: "Consider what effects, which might conceivably have practical bearings, we conceive the object of our conception to have. Then, our conception of these effects is the whole of our conceptions of the object."<ref>Peirce on p. 293 of "How to Make Our Ideas Clear", Popular Science Monthly, v. 12, pp. 286–302. Reprinted widely, including Collected Papers of Charles Sanders Peirce (CP) v. 5, paragraphs 388–410.</ref> Like [[postmodern]] neo-pragmatist [[Richard Rorty]], many are convinced that pragmatism asserts that the truth of beliefs does not consist in their correspondence with reality, but in their usefulness and efficacy.<ref name="Rorty">{{cite book |title=The Consequences of Pragmatism |url=https://archive.org/details/consequ_ror_1982_00_4657 |author=Rorty, Richard |year=1982 |location=Minnesota |publisher=Minnesota University Press |page=xvi}}</ref> The late 19th-century [[American philosophy|American philosophers]] [[Charles Sanders Peirce]] and [[William James]] were its co-founders, and it was later developed by [[John Dewey]] as [[instrumentalism]]. Since the usefulness of any belief at any time might be contingent on circumstance, Peirce and James conceptualised final truth as something only established by the future, final settlement of all opinion.<ref name="Putnam">{{cite book |title=Pragmatism: An Open Question |url=https://archive.org/details/pragmatismopenqu0000putn |author=Putnam, Hilary |year=1995 |location= Oxford |publisher=Blackwell |pages=[https://archive.org/details/pragmatismopenqu0000putn/page/8 8]–12}}</ref> Critics have accused pragmatism of falling victim to a simple fallacy: because something that is true proves useful, that usefulness is the basis for its truth.<ref name="Pratt">{{cite book |title=What is Pragmatism? |url=https://archive.org/details/whatispragmatis00pratgoog |author=Pratt, J. B. |year=1909 |location=New York |publisher=Macmillan |page=[https://archive.org/details/whatispragmatis00pratgoog/page/n109 89]}}</ref> Thinkers in the pragmatist tradition have included John Dewey, [[George Santayana]], [[W. V. O. Quine]] and [[C. I. Lewis]]. Pragmatism has more recently been taken in new directions by Richard Rorty, [[John Lachs]], [[Donald Davidson (philosopher)|Donald Davidson]], [[Susan Haack]], and [[Hilary Putnam]]. === បាតុភូតវិទ្យា === {{Main|Phenomenology (philosophy)}} [[Edmund Husserl]]'s [[phenomenology (philosophy)|phenomenology]] was an ambitious attempt to lay the foundations for an account of the structure of conscious experience in general.<ref name="Ref-1">{{cite book |author=Woodruff Smith, David |title=Husserl |publisher=Routledge |year=2007}}</ref> An important part of Husserl's phenomenological project was to show that all conscious acts are directed at or about objective content, a feature that Husserl called ''[[intentionality]]''.<ref name=Dreyfus>{{cite book |author=Dreyfus, Hubert |title=A Companion to Phenomenology and Existentialism |publisher=Blackwell |year=2006}}</ref> In the first part of his two-volume work, the ''Logical Investigations'' (1901), he launched an extended attack on [[psychologism]]. In the second part, he began to develop the technique of ''descriptive phenomenology'', with the aim of showing how objective judgments are indeed grounded in conscious experience—not, however, in the first-person experience of particular individuals, but in the properties essential to any experiences of the kind in question.<ref name="Ref-1"/> He also attempted to identify the essential properties of any act of meaning. He developed the method further in ''Ideas'' (1913) as ''transcendental phenomenology'', proposing to ground actual experience, and thus all fields of human knowledge, in the structure of consciousness of an ideal, or [[transcendence (philosophy)|transcendental]], ego. Later, he attempted to reconcile his transcendental standpoint with an acknowledgement of the intersubjective [[life-world]] in which real individual subjects interact. Husserl published only a few works in his lifetime, which treat phenomenology mainly in abstract methodological terms; but he left an enormous quantity of unpublished concrete analyses. Husserl's work was immediately influential in Germany, with the foundation of phenomenological schools in Munich and Göttingen. Phenomenology later achieved international fame through the work of such philosophers as [[Martin Heidegger]] (formerly Husserl's research assistant), [[Maurice Merleau-Ponty]], and [[Jean-Paul Sartre]]. Indeed, through the work of Heidegger and Sartre, Husserl's focus on subjective experience influenced aspects of [[existentialism]]. === អត្ថិភាពនិយម === {{Main|Existentialism}} [[ឯកសារ:Kierkegaard.jpg|thumb|[[Søren Kierkegaard]]]] Existentialism is a term applied to the work of a number of late 19th- and 20th-century philosophers who, despite profound doctrinal differences,<ref>John Macquarrie, ''Existentialism'', New York (1972), pages 18–21.</ref><ref>''Oxford Companion to Philosophy'', ed. Ted Honderich, New York (1995), page 259.</ref> shared the belief that philosophical thinking begins with the human subject—not merely the thinking subject, but the acting, feeling, living human individual.<ref>John Macquarrie, ''Existentialism'', New York (1972), pages 14–15.</ref> In existentialism, the individual's starting point is characterized by what has been called "the existential attitude", or a sense of disorientation and confusion in the face of an apparently meaningless or absurd world.<ref>Robert C. Solomon, ''Existentialism'' (McGraw-Hill, 1974, pages 1–2)</ref> Many existentialists have also regarded traditional systematic or academic philosophy, in both style and content, as too abstract and remote from concrete human experience.<ref>Ernst Breisach, ''Introduction to Modern Existentialism'', New York (1962), page 5</ref><ref>Walter Kaufmann, ''Existentialism: From Dostoevesky to Sartre'', New York (1956) page 12</ref> Although they did not use the term, the 19th-century philosophers [[Søren Kierkegaard]] and [[Friedrich Nietzsche]] are widely regarded as the fathers of existentialism. Their influence, however, has extended beyond existentialist thought.<ref>{{cite book |author=Matustik, Martin J. |title=Kierkegaard in Post/Modernity |url=https://archive.org/details/kierkegaardinpos0000unse |publisher=Indiana University Press |year=1995 |isbn=0-253-20967-6}}</ref><ref name=Bob>{{cite book |author=Solomon, Robert |title=What Nietzsche Really Said |year=2001 |isbn= 0-8052-1094-6 |publisher=Schocken}}</ref><ref>Religious thinkers were among those influenced by Kierkegaard. Christian existentialists include [[Gabriel Marcel]], [[Nicholas Berdyaev]], [[Miguel de Unamuno]], and [[Karl Jaspers]] (although he preferred to speak of his "philosophical faith"). The Jewish philosophers [[Martin Buber]] and [[Lev Shestov]] have also been associated with existentialism.</ref> The main target of Kierkegaard's writings was the idealist philosophical system of [[Hegel]] which, he thought, ignored or excluded the inner subjective life of living human beings. Kierkegaard, conversely, held that "truth is subjectivity", arguing that what is most important to an actual human being are questions dealing with an individual's inner relationship to existence. In particular, Kierkegaard, a Christian, believed that the truth of religious faith was a subjective question, and one to be wrestled with passionately.<ref>{{cite book |author=Kierkegaard, Søren |title=Fear and Trembling |url=https://archive.org/details/liang.feartremblingdia0001kier |publisher=Penguin Classics |year=1986 |isbn=0-14-044449-1}}</ref><ref>{{cite book |author=Kierkegaard, Søren |title=Concluding Unscientific Postscript |url=https://archive.org/details/concludingunscie0000kier |publisher=Princeton University Press |year=1992 |isbn=0-691-02081-7}}</ref> Although Kierkegaard and Nietzsche were among his influences, the extent to which the German philosopher [[Martin Heidegger]] should be considered an existentialist is debatable. In ''[[Being and Time]]'' he presented a method of rooting philosophical explanations in human existence (''Dasein'') to be analysed in terms of existential categories (''existentiale''); and this has led many commentators to treat him as an important figure in the existentialist movement. However, in ''The Letter on Humanism'', Heidegger explicitly rejected the existentialism of [[Jean-Paul Sartre]]. Sartre became the best-known proponent of existentialism, exploring it not only in theoretical works such as ''[[Being and Nothingness]]'', but also in plays and novels. Sartre, along with [[Simone de Beauvoir]], represented an avowedly atheistic branch of existentialism, which is now more closely associated with their ideas of nausea, contingency, bad faith, and the absurd than with Kierkegaard's spiritual angst. Nevertheless, the focus on the individual human being, responsible before the universe for the authenticity of his or her existence, is common to all these thinkers. === រចនាសម្ព័ន្ធនិយម និង ក្រោយរចនាសម្ព័ន្ធនិយម === {{Main|Structuralism|Post-structuralism}} [[ឯកសារ:Ferdinand de Saussure.jpg|thumb|[[Ferdinand de Saussure]]]] Inaugurated by the linguist [[Ferdinand de Saussure]], structuralism sought to clarify systems of signs through analyzing the [[discourse]]s they both limit and make possible. Saussure conceived of the sign as being delimited by all the other signs in the system, and ideas as being incapable of existence prior to linguistic structure, which articulates thought. This led continental thought away from humanism, and toward what was termed the decentering of man: language is no longer spoken by man to express a true inner self, but language speaks man. Structuralism sought the province of a hard science, but its positivism soon came under fire by poststructuralism, a wide field of thinkers, some of whom were once themselves structuralists, but later came to criticize it. Structuralists believed they could analyze systems from an external, objective standing, for example, but the poststructuralists argued that this is incorrect, that one cannot transcend structures and thus analysis is itself determined by what it examines, while the distinction between the signifier and signified was treated as crystalline by structuralists, poststructuralists asserted that every attempt to grasp the signified results in more signifiers, so meaning is always in a state of being deferred, making an ultimate interpretation impossible. Structuralism came to dominate continental philosophy throughout the 1960s and early '70s, encompassing thinkers as diverse as [[Claude Lévi-Strauss]], [[Roland Barthes]] and [[Jacques Lacan]]. Post-structuralism came to predominate over the 1970s onwards, including thinkers such as [[Michel Foucault]], [[Jacques Derrida]], [[Gilles Deleuze]] and even [[Roland Barthes]]; it incorporated a critique of structuralism's limitations. === ប្រពៃណីវិភាគ === {{Main|ទស្សនវិជ្ជាវិភាគ}} The term ''analytic philosophy'' roughly designates a group of philosophical methods that stress detailed argumentation, attention to semantics, use of classical logic and non-classical logics and clarity of meaning above all other criteria. Some have held that philosophical problems arise through misuse of language or because of misunderstandings of the logic of our language, while some maintain that there are genuine philosophical problems and that philosophy is continuous with science. [[Michael Dummett]] in his ''Origins of Analytical Philosophy'' makes the case for counting [[Gottlob Frege]]'s ''The Foundations of Arithmetic'' as the first analytic work, on the grounds that in that book Frege took the linguistic turn, analyzing philosophical problems through language. [[Bertrand Russell]] and [[G.E. Moore]] are also often counted as founders of analytic philosophy, beginning with their rejection of British idealism, their defense of realism and the emphasis they laid on the legitimacy of analysis. Russell's classic works ''The Principles of Mathematics'',<ref>{{cite web|last=Russell |first=Bertrand |url=http://fair-use.org/bertrand-russell/the-principles-of-mathematics |title='&#39;The Principles of Mathematics'&#39; (1903) |publisher=Fair-use.org |date=1999-02-22 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ''[[On Denoting]]'' and ''[[Principia Mathematica]]'' with [[Alfred North Whitehead]], aside from greatly promoting the use of mathematical logic in philosophy, set the ground for much of the research program in the early stages of the analytic tradition, emphasizing such problems as: the reference of proper names, whether 'existence' is a property, the nature of propositions, the analysis of definite descriptions, the discussions on the foundations of mathematics; as well as exploring issues of ontological commitment and even metaphysical problems regarding time, the nature of matter, mind, persistence and change, which Russell tackled often with the aid of mathematical logic. Russell and Moore's philosophy, in the beginning of the 20th century, developed as a critique of [[Hegel]] and his British followers in particular, and of grand systems of [[speculative philosophy]] in general, though by no means all analytic philosophers reject the philosophy of Hegel (see [[Charles Taylor (philosopher)|Charles Taylor]]) nor speculative philosophy. Some schools in the group include [[logical positivism]], and [[ordinary language philosophy|ordinary language]] both markedly influenced by Russell and Wittgenstein's development of [[Logical Atomism]] the former positively and the latter negatively. In 1921, [[Ludwig Wittgenstein]], who studied under Russell at Cambridge, published his ''[[Tractatus Logico-Philosophicus]]'', which gave a rigidly "logical" account of linguistic and philosophical issues. At the time, he understood most of the problems of philosophy as mere puzzles of language, which could be solved by investigating and then minding the logical structure of language. Years later, he reversed a number of the positions he set out in the ''Tractatus'', in for example his second major work, ''[[Philosophical Investigations]]'' (1953). ''Investigations'' was influential in the development of "ordinary language philosophy," which was promoted by [[Gilbert Ryle]], [[J.L. Austin]], and a few others. In the United States, meanwhile, the philosophy of [[W.V.O. Quine]] was having a major influence, with such classics as [[Two Dogmas of Empiricism]]. In that paper Quine criticizes the distinction between analytic and synthetic statements, arguing that a clear conception of analyticity is unattainable. He argued for holism, the thesis that language, including scientific language, is a set of interconnected sentences, none of which can be verified on its own, rather, the sentences in the language depend on each other for their meaning and truth conditions. A consequence of Quine's approach is that language as a whole has only a thin relation to experience. Some sentences that refer directly to experience might be modified by sense impressions, but as the whole of language is theory-laden, for the whole language to be modified, more than this is required. However, most of the linguistic structure can in principle be revised, even logic, in order to better model the world. Notable students of Quine include [[Donald Davidson (philosopher)|Donald Davidson]] and [[Daniel Dennett]]. The former devised a program for giving a semantics to natural language and thereby answer the philosophical conundrum "what is meaning?". A crucial part of the program was the use of [[Alfred Tarski]]'s semantic theory of truth. Dummett, among others, argued that truth conditions should be dispensed within the theory of meaning, and replaced by assertibility conditions. Some propositions, on this view, are neither true nor false, and thus such a theory of meaning entails a rejection of the [[law of the excluded middle]]. This, for Dummett, entails antirealism, as Russell himself pointed out in his ''An Inquiry into Meaning and Truth''. By the 1970s there was a renewed interest in many traditional philosophical problems by the younger generations of analytic philosophers. [[David Kellogg Lewis|David Lewis]], [[Saul Kripke]], [[Derek Parfit]] and others took an interest in traditional metaphysical problems, which they began exploring by the use of logic and philosophy of language. Among those problems some distinguished ones were: free will, [[essentialism]], the nature of personal identity, identity over time, the nature of the mind, the nature of causal laws, space-time, the properties of material beings, modality, etc. In those universities where analytic philosophy has spread, these problems are still being discussed passionately. Analytic philosophers are also interested in the methodology of analytic philosophy itself, with [[Timothy Williamson]], Wykeham Professor of Logic at Oxford, publishing recently a book entitled ''The Philosophy of Philosophy''. Some influential figures in contemporary analytic philosophy are: Timothy Williamson, [[David Kellogg Lewis|David Lewis]], [[John Searle]], [[Thomas Nagel]], [[Hilary Putnam]], [[Michael Dummett]], [[Peter van Inwagen]] and [[Saul Kripke]]. Analytic philosophy has sometimes been accused of not contributing to the political debate or to traditional questions in aesthetics. However, with the appearance of ''[[A Theory of Justice]]'' by [[John Rawls]] and ''[[Anarchy, State and Utopia]]'' by [[Robert Nozick]], analytic political philosophy acquired respectability. Analytic philosophers have also shown depth in their investigations of aesthetics, with [[Roger Scruton]], [[Nelson Goodman]], [[Arthur Danto]] and others developing the subject to its current shape. == ទស្សនវិជ្ជាសីលធម៌និងនយោបាយ == === ធម្មជាតិមនុស្ស និង ធម្មានុរូបភាពនយោបាយ === [[ឯកសារ:Thomas Hobbes (portrait).jpg|right|thumb|[[Thomas Hobbes]]]] {{see also|Legitimacy (political)|Human nature}} From ancient times, and well beyond them, the roots of justification for political authority were inescapably tied to outlooks on human nature. In ''The Republic'', [[Plato]] presented the argument that the ideal society would be run by a council of [[philosopher-king]]s, since those best at philosophy are best able to realize the good. Even Plato, however, required philosophers to make their way in the world for many years before beginning their rule at the age of fifty. For [[Aristotle]], humans are political animals (i.e. social animals), and governments are set up to pursue good for the community. Aristotle reasoned that, since the state (''[[polis]]'') was the highest form of community, it has the purpose of pursuing the highest good. Aristotle viewed political power as the result of natural inequalities in skill and virtue. Because of these differences, he favored an aristocracy of the able and virtuous. For Aristotle, the person cannot be complete unless he or she lives in a community. His ''The Nicomachean Ethics'' and ''The Politics'' are meant to be read in that order. The first book addresses virtues (or "excellences") in the person as a citizen; the second addresses the proper form of government to ensure that citizens will be virtuous, and therefore complete. Both books deal with the essential role of justice in civic life. [[Nicolas of Cusa]] rekindled Platonic thought in the early 15th century. He promoted democracy in Medieval Europe, both in his writings and in his organization of the Council of Florence. Unlike Aristotle and the Hobbesian tradition to follow, Cusa saw human beings as equal and divine (that is, made in God's image), so democracy would be the only just form of government. Cusa's views are credited by some as sparking the Italian Renaissance, which gave rise to the notion of "Nation-States". Later, [[Niccolò Machiavelli]] rejected the views of Aristotle and Thomas Aquinas as unrealistic. The ideal sovereign is not the embodiment of the moral virtues; rather the sovereign does whatever is successful and necessary, rather than what is morally praiseworthy. [[Thomas Hobbes]] also contested many elements of Aristotle's views. For Hobbes, human nature is essentially anti-social: people are essentially egoistic, and this egoism makes life difficult in the natural state of things. Moreover, Hobbes argued, though people may have natural inequalities, these are trivial, since no particular talents or virtues that people may have will make them safe from harm inflicted by others. For these reasons, Hobbes concluded that the state arises from a common agreement to raise the community out of the [[state of nature]]. This can only be done by the establishment of a [[sovereignty|sovereign]], in which (or whom) is vested complete control over the community, and is able to inspire awe and terror in its subjects.<ref>{{cite book |author= Hobbes, Thomas |title=Leviathan |url= https://archive.org/details/leviathan0000hobb_m0j6 |publisher=Penguin Classics |year=1985}}</ref> [[ឯកសារ:G.W.F. Hegel (by Sichling, after Sebbers).jpg|thumb|left|[[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]]] Many in the Enlightenment were unsatisfied with existing doctrines in political philosophy, which seemed to marginalize or neglect the possibility of a [[democracy|democratic state]]. [[Jean-Jacques Rousseau]] was among those who attempted to overturn these doctrines: he responded to Hobbes by claiming that a human is by nature a kind of "[[noble savage]]", and that society and social contracts corrupt this nature. Another critic was [[John Locke]]. In ''[[Two Treatises of Government|Second Treatise on Government]]'' he agreed with Hobbes that the nation-state was an efficient tool for raising humanity out of a deplorable state, but he argued that the sovereign might become an abominable institution compared to the relatively benign unmodulated state of nature.<ref>{{cite book |author=Sigmund, Paul E. |title=The Selected Political Writings of John Locke |url=https://archive.org/details/selectedpolitica0000lock |publisher=Norton |year=2005 |isbn=0-393-96451-5}}</ref> Following the doctrine of the [[fact-value distinction]], due in part to the influence of [[David Hume]] and his student [[Adam Smith]], appeals to human nature for political justification were weakened. Nevertheless, many political philosophers, especially [[moral realism|moral realists]], still make use of some essential human nature as a basis for their arguments. [[Marxism]] is derived from the work of [[Karl Marx]] and [[Friedrich Engels]]. Their idea that capitalism is based on exploitation of workers and causes alienation of people from their human nature, the [[historical materialism]], their view of [[social classes]], etc., have influenced many fields of study, such as sociology, economics, and politics. Marxism inspired the Marxist school of [[communism]], which brought a huge impact on the history of the 20th century. === Consequentialism, deontology, and the aretaic turn === {{Main|Consequentialism|Deontological ethics|Virtue ethics}} [[ឯកសារ:Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg|thumb|[[Jeremy Bentham]]]] One debate that has commanded the attention of ethicists in the modern era has been between [[consequentialism]] (actions are to be morally evaluated solely by their ''consequences'') and [[deontology]] (actions are to be morally evaluated solely by consideration of agents' ''duties'', the ''rights'' of those whom the action concerns, or both). [[Jeremy Bentham]] and [[John Stuart Mill]] are famous for propagating [[utilitarianism]], which is the idea that the fundamental moral rule is to strive toward the "greatest happiness for the greatest number". However, in promoting this idea they also necessarily promoted the broader doctrine of consequentialism. Adopting a position opposed to consequentialism, [[Immanuel Kant]] argued that moral principles were simply products of reason. Kant believed that the incorporation of consequences into moral deliberation was a deep mistake, since it denies the necessity of practical maxims in governing the working of the will. According to Kant, reason requires that we conform our actions to the [[categorical imperative]], which is an absolute duty. An important 20th-century deontologist, [[W.D. Ross]], argued for weaker forms of duties called [[prima facie duty|''prima facie'' duties]]. More recent works have emphasized the role of character in ethics, a movement known as the ''[[aretaic turn]]'' (that is, the ''turn towards virtues''). One strain of this movement followed the work of [[Bernard Williams]]. Williams noted that rigid forms of consequentialism and deontology demanded that people behave impartially. This, Williams argued, requires that people abandon their personal projects, and hence their personal [[integrity]], in order to be considered moral. [[G.E.M. Anscombe]], in an influential paper, "Modern Moral Philosophy" (1958), revived [[virtue ethics]] as an alternative to what was seen as the entrenched positions of Kantianism and consequentialism. Aretaic perspectives have been inspired in part by research of ancient conceptions of virtue. For example, [[Aristotle's ethics]] demands that people follow the ''Aristotelian mean'', or balance between two vices; and [[Confucius|Confucian]] ethics argues that virtue consists largely in striving for harmony with other people. Virtue ethics in general has since gained many adherents, and has been defended by such philosophers as [[Philippa Foot]], [[Alasdair MacIntyre]], and [[Rosalind Hursthouse]]. == Applied philosophy == <!--This section is linked from [[List of academic disciplines]]--> The ideas conceived by a society have profound repercussions on what actions the society performs. The applied study of philosophy yields applications such as those in [[ethics]]—[[applied ethics]] in particular—and [[political philosophy]]. The political and economic philosophies of [[Confucius]], [[Sun Tzu|Sun Zi]], [[Chanakya]], [[Ibn Khaldun]], [[Ibn Rushd]], [[Ibn Taimiyyah]], [[Niccolò Machiavelli]], [[Gottfried Leibniz]], [[John Locke]], [[Jean-Jacques Rousseau]], [[Adam Smith]], [[Karl Marx]], [[John Stuart Mill]], [[Mahatma Gandhi]], [[Martin Luther King Jr.]] and others—all of these have been used to shape and justify governments and their actions. In the field of [[philosophy of education]], progressive education as championed by [[John Dewey]] has had a profound impact on educational practices in the [[United States]] in the 20th century. Descendants of this movement include the current efforts in [[philosophy for children]], which are part of [[philosophy education]]. [[Carl von Clausewitz]]'s political [[philosophy of war]] has had a profound effect on [[public administration|statecraft]], [[international politics]], and [[military strategy]] in the 20th century, especially in the years around [[World War II]]. Logic has become crucially important in [[mathematics]], [[linguistics]], [[psychology]], [[computer science]], and [[computer engineering]]. Other important applications can be found in [[epistemology]], which aid in understanding the requisites for knowledge, sound evidence, and justified belief (important in [[law]], [[economics]], [[decision theory]], and a number of other disciplines). The [[philosophy of science]] discusses the underpinnings of the [[scientific method]] and has affected the nature of scientific investigation and argumentation. As such, philosophy has fundamental implications for science as a whole. For example, the strictly empirical approach of Skinner's behaviorism affected for decades the approach of the American psychological establishment. [[Deep ecology]] and [[animal rights]] examine the moral situation of humans as occupants of a world that has non-human occupants to consider also. [[Aesthetics]] can help to interpret discussions of [[music]], [[literature]], the [[plastic arts]], and the whole artistic dimension of life. In general, the various philosophies strive to provide practical activities with a deeper understanding of the theoretical or conceptual underpinnings of their fields. Often philosophy is seen as an investigation into an area not sufficiently well understood to be its own branch of knowledge. What were once philosophical pursuits have evolved into the modern day fields such as [[psychology]], [[sociology]], [[linguistics]], and [[economics]], for example. ''[[The New York Times]]'' reported an increase in philosophy majors at [[United States]] universities in 2008.<ref>"[http://www.nytimes.com/2008/04/06/education/06philosophy.html?em&ex=1207713600&en=6690d92b7d7470f8&ei=5087%0A In a New Generation of College Students, Many Opt for the Life Examined]." ''[[The New York Times]]''.</ref> == See also == {{Main|Outline of philosophy}} {{Wikipedia-Books}} * [[Lists of philosophers]] * [[List of philosophy journals]] * [[Philosophy and economics]] * [[Social theory]] * [[Unsolved problems in philosophy]] == References == {{Reflist|2}} == អំណានបន្ថែម == === Introductions === {{Refbegin|2}} * [[Kwame Anthony Appiah|Appiah, Kwame Anthony]]. ''Thinking it Through&nbsp; – An Introduction to Contemporary Philosophy'', 2003, ISBN 0-19-513458-3 * Blumenau, Ralph. ''Philosophy and Living''. ISBN 0-907845-33-9 * Craig, Edward. ''Philosophy: A Very Short Introduction''. ISBN 0-19-285421-6 * Curley, Edwin, ''A Spinoza Reader'', Princeton, 1994, ISBN 0-691-00067-0 * Durant, Will, ''Story of Philosophy: The Lives and Opinions of the World's Greatest Philosophers'', Pocket, 1991, ISBN 0-671-73916-6, ISBN 978-0-671-73916-4 * Harrison-Barbet, Anthony, ''Mastering Philosophy''. ISBN 0-333-69343-4 * Higgins, Kathleen M. and Solomon, Robert C. ''A Short History of Philosophy''. ISBN 0-19-510196-0 * [[Philosophy Now]] magazine * Russell, Bertrand. ''[http://philosophy.hku.hk/think/phil/russell/ The Problems of Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040807090338/http://philosophy.hku.hk/think/phil/russell/ |date=7 សីហា 2004 }}''. ISBN 0-19-511552-X * Sinclair, Alistair J. ''What is Philosophy? An Introduction'', 2008, ISBN 978-1-903765-94-4 * Sober, E. (2001). ''Core Questions in Philosophy: A Text with Readings''. Upper Saddle River, Prentice Hall. ISBN 0-13-189869-8 * Solomon, Robert C. ''Big Questions: A Short Introduction to Philosophy''. ISBN 0-534-16708-X * Warburton, Nigel. ''Philosophy: The Basics''. ISBN 0-415-14694-1 * [http://www.journals.cambridge.org/thi Think: philosophy for everyone] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010121909/http://www.journals.cambridge.org/thi |date=10 តុលា 2008 }} Lively and accessible articles written by philosophers pre-eminent in their fields, for a broad audience. Free articles are available online. {{Refend}} === Topical introductions === {{Refbegin|2}} * Copleston, Frederick. ''Philosophy in Russia: From Herzen to Lenin and Berdyaev''. ISBN 0-268-01569-4 * Critchley, Simon. ''Continental Philosophy: A Very Short Introduction''. ISBN 0-19-285359-7 * Hamilton, Sue. ''Indian Philosophy: a Very Short Introduction''. ISBN 0-19-285374-0 * Harwood, Sterling, ed., Business as Ethical and Business as Usual (Belmont, CA: Wadsworth Publishing Co., 2000); www.sterlingharwood.com * Imbo, Samuel Oluoch. '3'An Introduction to African Philosophy''. ISBN 0-8476-8841-0 * Knight, Kelvin. ''Aristotelian Philosophy: Ethics and Politics from Aristotle to MacIntyre''. ISBN 0-7456-1977-0 * Kupperman, Joel J. ''Classic Asian Philosophy: A Guide to the Essential Texts''. ISBN 0-19-513335-8 * Leaman, Oliver. ''A Brief Introduction to Islamic Philosophy''. ISBN 0-7456-1960-6 * Lee, Joe and Powell, Jim. ''Eastern Philosophy For Beginners''. ISBN 0-86316-282-7 * Nagel, Thomas. ''What Does It All Mean? A Very Short Introduction to Philosophy''. ISBN 0-19-505292-7 * Scruton, Roger. ''A Short History of Modern Philosophy''. ISBN 0-415-26763-3 * Smart, Ninian. ''World Philosophies''. ISBN 0-415-22852-2 * [[Richard Tarnas|Tarnas, Richard]]. ''The Passion of the Western Mind: Understanding the Ideas That Have Shaped Our World View''. ISBN 0-345-36809-6 {{Refend}} === Anthologies === {{Refbegin|2}} * ''Classics of Philosophy (Vols. 1 & 2, 2nd edition)'' by Louis P. Pojman * ''Classics of Philosophy: The 20th Century (Vol. 3)'' by Louis P. Pojman * ''The English Philosophers from Bacon to Mill'' by Edwin Arthur * ''European Philosophers from Descartes to Nietzsche'' by Monroe Beardsley * ''Contemporary Analytic Philosophy: Core Readings'' by James Baillie * ''Existentialism: Basic Writings (Second Edition)'' by Charles Guignon, Derk Pereboom * ''The Phenomenology Reader'' by Dermot Moran, Timothy Mooney * ''Medieval Islamic Philosophical Writings'' edited by Muhammad Ali Khalidi * ''A Source Book in Indian Philosophy'' by Sarvepalli Radhakrishnan, Charles A. Moore * ''A Source Book in Chinese Philosophy'' by [[Wing-tsit Chan]] * Kim, J. and Ernest Sosa, Ed. (1999). ''Metaphysics: An Anthology''. Blackwell Philosophy Anthologies. Oxford, Blackwell Publishers Ltd. * ''The Oxford Handbook of Free Will'' (2004) edited by Robert Kane * Husserl, Edmund and Donn Welton (1999). ''The Essential Husserl: Basic Writings in Transcendental Phenomenology'', Indiana University Press. ISBN 0-253-21273-1 * Cottingham, John. Western Philosophy: An Anthology. 2nd ed. Malden, MA: Blackwell Pub., 2008. Print. Blackwell Philosophy Anthologies. {{Refend}} === Reference works === {{Refbegin|2}} * ''The Oxford Companion to Philosophy'' edited by Ted Honderich * ''The Cambridge Dictionary of Philosophy'' by Robert Audi * ''The Routledge Encyclopedia of Philosophy'' (10 vols.) edited by Edward Craig, [[Luciano Floridi]] (available online by subscription); or * ''The Concise Routledge Encyclopedia of Philosophy'' edited by Edward Craig (an abridgement) * ''Encyclopedia of Philosophy'' (8 vols.) edited by [[Paul Edwards (philosopher)|Paul Edwards]]; in 1996, a ninth supplemental volume appeared that updated the classic 1967 encyclopedia. * ''[[International Directory of Philosophy and Philosophers]]''. Charlottesville, Philosophy Documentation Center. * ''[[Directory of American Philosophers]]''. Charlottesville, Philosophy Documentation Center. * ''Routledge History of Philosophy'' (10 vols.) edited by John Marenbon * ''History of Philosophy'' (9 vols.) by [[Frederick Copleston]] * ''A History of Western Philosophy'' (5 vols.) by W. T. Jones * ''History of Italian Philosophy'' (2 vols.) by Eugenio Garin. Translated from Italian and Edited by Giorgio Pinton. Introduction by Leon Pompa. * ''Encyclopaedia of Indian Philosophies'' (8 vols.), edited by Karl H. Potter et al. (first 6 volumes out of print) * ''Indian Philosophy'' (2 vols.) by [[Sarvepalli Radhakrishnan]] * ''A History of Indian Philosophy'' (5 vols.) by Surendranath Dasgupta * ''History of Chinese Philosophy'' (2 vols.) by Fung Yu-lan, Derk Bodde * ''Encyclopedia of Chinese Philosophy'' edited by Antonio S. Cua * ''Encyclopedia of Eastern Philosophy and Religion'' by Ingrid Fischer-Schreiber, Franz-Karl Ehrhard, Kurt Friedrichs * ''Companion Encyclopedia of Asian Philosophy'' by Brian Carr, Indira Mahalingam * ''A Concise Dictionary of Indian Philosophy: Sanskrit Terms Defined in English'' by John A. Grimes * ''History of Islamic Philosophy'' edited by Seyyed Hossein Nasr, Oliver Leaman * ''History of Jewish Philosophy'' edited by Daniel H. Frank, Oliver Leaman * ''A History of Russian Philosophy: From the Tenth to the Twentieth Centuries'' by Valerii Aleksandrovich Kuvakin * Ayer, A.J. et al., Ed. (1994) ''A Dictionary of Philosophical Quotations''. Blackwell Reference Oxford. Oxford, Basil Blackwell Ltd. * Blackburn, S., Ed. (1996)''The Oxford Dictionary of Philosophy''. Oxford, Oxford University Press. * Mauter, T., Ed. ''The Penguin Dictionary of Philosophy''. London, Penguin Books. * Runes, D., Ed. (1942). [http://www.ditext.com/runes/ ''The Dictionary of Philosophy'']. New York, The Philosophical Library, Inc. * Angeles, P.A., Ed. (1992). ''The Harper Collins Dictionary of Philosophy''. New York, Harper Perennial. * Bunnin, N. et al., Ed. (1996) ''The Blackwell Companion to Philosophy''. Blackwell Companions to Philosophy. Oxford, Blackwell Publishers Ltd. * Hoffman, Eric, Ed. (1997) ''Guidebook for Publishing Philosophy''. Charlottesville, Philosophy Documentation Center. * Popkin, R.H. (1999). ''The Columbia History of Western Philosophy''. New York, Columbia University Press. {{Refend}} == External links == <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ======================= {{No more links}} =============================--> {{Sister project links|wikt=philosophy|b=Subject:Philosophy|commons=Category:Philosophy|v=School:Philosophy}} * [http://plato.stanford.edu/ Stanford Encyclopedia of Philosophy] * [http://www.iep.utm.edu/ The Internet Encyclopedia of Philosophy] * [http://www.wadsworth.com/philosophy_d/special_features/timeline/timeline.html Philosophy Timeline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308040333/http://www.wadsworth.com/philosophy_d/special_features/timeline/timeline.html |date=8 មីនា 2008 }} * [http://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=107892646478667659520.0004445545f2b2cffb9ed&ll=47.398349,14.326172&spn=28.597229,79.013672&z=4 Map of Western Philosophers] * [http://philosophyforums.com Philosophy Forums] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922061702/http://www.philosophyforums.com/ |date=22 កញ្ញា 2016 }} * [http://philosophyreview.blogspot.com/ Philosophy Magazines and Journals] * {{dmoz|Society/Philosophy/}} * [http://www.journals.cambridge.org/phi Philosophy (review)] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209115602/http://www.journals.cambridge.org/phi |date=9 ធ្នូ 2012 }} * [http://ocw.nd.edu/philosophy Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140717072803/http://ocw.nd.edu/philosophy |date=17 កក្កដា 2014 }} OpenCourseWare from the [[University of Notre Dame]] * [http://www.CarpeDiem.iM/forumdisplay.php/91-Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829023043/http://www.carpediem.im/forumdisplay.php/91-Philosophy |date=29 សីហា 2011 }} Philosophy Library * [https://www.researchgate.net/group/Philosophy Philosophy Discussion Group] * [http://www.pdcnet.org/ Philosophy Documentation Center] * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/643889/The-Will-to-Believe-and-Other-Essays-in-Popular-Philosophy Popular Philosophy] {{Philosophy topics}} <!-- Philosophy footer --> {| class="messagebox standard-talk" style="text-align:center;" |- | style="width:48px;"| || {{Wikibarphilo}} |} <!-- Philosophy footer --> {{Use dmy dates|date=February 2011}} ==ទស្សនវិជ្ជា== បាប៊ីឡូននៀន ដើមកំណើតនៃទស្សនវិជ្ជាបាប៊ីឡូននេះអាចត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងត្រឡប់ទៅប្រាជ្ញារបស់ដើមនាយទន្លេអឺប្រាដែលបានបញ្ចូលទស្សនវិជ្ជាជាក់លាក់នៃជីវិតជាពិសេសសីលធម៍, នៅក្នុងសំណុំបែបបទនៃភាសា, ការសន្ទនា, កំណាព្យវីរភាព, រឿងព្រេង, ចំរៀង, អត្ថបទចម្រៀង, ពាក្យរាយនិងសុភាសិតនេះ។ ហេតុផលនិងរបបនៃបាប៊ីឡូនបានបង្កើតហួសពីការសង្កេតជាក់ស្ដែង។ [10] អត្ថបទបាប៊ីឡូនប្រអប់នៃទុទិដ្ឋិនិយមមានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងការគិតមិនជឿលើព្រះនៃការស្មុគ្រស្មាញដែលជាគោលលទ្ធិ Heraclitean នៃការផ្ទុយនិងការសន្ទនារបស់លោកផ្លាតូបានព្រមទាំងមុនគេទៅ វិធីសាស្រ្តនៃការសូក្រាត maieutic Socratic ប្លាតុងនិង។ [11] នេះបានទស្សនវិទូ Milesian តាលែសបាននិយាយថាជាប្រពៃណីផងដែរបានសិក្សាទស្សនវិទ្យានៅនាយទន្លេអឺប្រា។ ចិនបុរាណ ទស្សនវិជ្ជាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើជនជាតិចិននិងអាស៊ីខាងកើតទាំងមូល។ មនុស្សជាច្រើននៃសាលារៀនទស្សនវិជ្ជាធំត្រូវបានបង្កើតកំឡុងសម័យនិទាឃរដូវនិងសរទរដូវនិងសម័យកាលរដ្ឋចម្បាំង, និងការចូលមកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជារយសាលានៃគំនិតដែលមានលទ្ធិខុងជឺសាសនាតាវ, Mohism, ច្បាប់, កសិកម្ម, សាលាធម្មជាតិវិទូនិង អ្នកតក្កវិទ្យា។ ស្រដៀងទៅនឹងទស្សនលោកខាងលិចជាទស្សនវិជ្ជាចិនគ្របដណ្តប់ជួរធំនិងស្មុគ្រស្មាញនៃការគិត, មានសាលារៀនដែលមហាជនសាខារៀងរាល់និងដោះស្រាយតំបន់ប្រធានបទនៃទស្សនវិជ្ជាមួយ។ ទស្សនវិជ្ជាអ្នកជំនួញ Graeco-រ៉ូម៉ាំងបុរាណគឺជារយៈពេលនៃទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិចមួយចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី 6 [គ។ 585] មុនគ្រិស្តសករាជនៅសតវត្សទី 6 ។ ជាធម្មតាវាត្រូវបានបែងចែកជាបីរយៈពេល: រយៈពេលមុនសូក្រាត, ប្លាតុងនិងរយៈពេលនៃការអារីស្តូត, និងរយៈពេលក្រោយរបស់អារីស្តូត (ឬដែលនិយាយភាសាក្រិក) នេះ។ មួយរយៈពេលបួនដែលត្រូវបានបន្ថែមពេលខ្លះមានរួមបញ្ចូលទាំង Neoplatonic និងទស្សនវិទូគ្រីស្ទានចុងចាស់មួយ។ សំខាន់បំផុតនៃទស្សនវិទូបុរាណនេះ (នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃឥទ្ធិពលជាបន្តបន្ទាប់) គឺលោកផ្លាតូនិងអារីស្តូត។ [12] រ៉ូម-ក្រិកបុរាណ នេះជាប្រធានបទសំខាន់នៃទស្សនវិជ្ជាបុរាណគឺ: ការយល់ដឹងអំពីមូលហេតុនិងគោលការណ៍នៃចក្រវាលមូលដ្ឋាន; ពន្យល់វានៅក្នុងវិធីសន្សំសំចៃមួយ; បញ្ហា epistemological ផ្សះផ្សាភាពចម្រុះនិងការផ្លាស់ប្តូរនៃសកលលោកធម្មជាតិ, ជាមួយនឹងលទ្ធភាពនៃការទទួលបានចំណេះដឹងថេរនិងប្រាកដប្រជាអំពីវា! សំណួរអំពីអ្វីដែលមិនអាចត្រូវបានដឹងដោយវិញ្ញាណដូចជាលេខ, ធាតុ, សាកលវិទ្យាល័យនិងព្រះ។ សូក្រាតត្រូវបាននិយាយថាបានផ្តួចផ្តើមនៃការសិក្សាផ្តោតកាន់តែច្រើនលើរឿងរបស់មនុស្សរួមទាំងការវិភាគពីលំនាំនៃហេតុផលនិងអាគុយម៉ង់និងធម្មជាតិនៃជីវិតដែលល្អនិងសារៈសំខាន់នៃការយល់ដឹងនិងចំណេះដឹងនៅក្នុងគោលបំណងដើម្បីបន្តវា! ការបំភ្លឺរបស់គំនិតនៃតុលាការនិងទំនាក់ទំនងរបស់ខ្លួនដើម្បីប្រព័ន្ធនយោបាយជាច្រើន។ [12] នៅក្នុងអំឡុងពេលនេះមានលក្ខណៈពិសេសសំខាន់នៃវិធីសាស្រ្តទស្សនវិជ្ជាដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង: វិធីសាស្រ្តសំខាន់ក្នុងការទទួលបានឬបង្កើតឡើងពីទស្សនៈនិងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ទៅហេតុផលនិងអាគុយម៉ង់។ ទស្សនវិជ្ជាឥណ្ឌារយៈពេល (សំស្ក្រឹត: Darshanas) អាចសំដៅទៅលើការណាមួយនៃប្រពៃណីនៃគំនិតទស្សនវិជ្ជាជាច្រើនមានប្រភពដើមក្នុងឧបទ្វីបដែលឥណ្ឌាដែលក្នុងនោះរួមមានទស្សនវិជ្ជាសាសនាហិណ្ឌូ, ទស្សនវិជ្ជាព្រះពុទ្ធសាសនានិងទស្សនវិជ្ជារបស់លោក Jain ។ មានដើមកំណើតដូចគ្នាឬវិស័យជាទាំងអស់នៃទស្សនវិជ្ជានេះមានសាច់រឿងដែលមានមូលដ្ឋានទូទៅនៃ Dharma និងស្រដៀងព្យាយាមពន្យល់អំពីការសំរេចនៃការរំដោះសត្វ។ ពួកគេត្រូវបានជាផ្លូវការនិងប្រកាសឱ្យប្រើជាពិសេសរវាង 1000 ឆ្នាំមុនគទៅជាពីរបីសតវត្សគជាមួយនឹងការអត្ថាធិប្បាយសំណល់និងកំណែទម្រង់បន្តឡើងទៅនៅចុងសតវត្សទី 20 ដោយ Aurobindo និង ISKCON ក្នុងចំណោមអ្នកដទៃទៀត, ដែលបានផ្តល់ការបកស្រាយរៀបចំរចនាប័ទ្ម។ ឥណ្ឌាបុរាណ ក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌាបន្ទាប់ពីការបង្កើតឡើងនៃវប្បធម៍វេទ, ការអភិវឌ្ឍនៃគំនិតទស្សនវិជ្ជានិងសាសនារយៈពេលនៃការពីរពាន់មួយដែលបានបណ្ដាលឱ្យមានអ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថាសាលាប្រាំមួយនៃ astika ឬគ្រិស្តអូស្សូដក់, ឥណ្ឌាឬទស្សនវិជ្ជាសាសនាហិណ្ឌូ ។ សាលារៀនទាំងនេះបានមកដល់មានន័យស្រដៀងនឹងសាសនាកាន់តែច្រើននៃសាសនាហិណ្ឌូដែលជាការអភិវឌ្ឍនៃសាសនាវេទដើមមួយ។ ទស្សនវិជ្ជាសាសនាហិណ្ឌូបង្កើតបានជាផ្នែកសំខាន់មួយនៃវប្បធម៍នៃតំបន់អាស៊ីខាងត្បូងនិងជាលើកដំបូងនៃទស្សនវិជ្ជា Dharmic ដែលមានឥទ្ធិពលពាសពេញទ្វីបអាស៊ី។ ភាពចម្រុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការគិតនិងការអនុវត្តន៍នៃសាសនាហិណ្ឌូត្រូវបីបាច់ដោយសាកលវិទ្យាល័យសេរីរបស់ខ្លួន ពែរ្សបុរាណ (ផឺសៀរ) ទស្សនវិជ្ជាពែអាចឆ្លុះបញ្ចាំងត្រឡប់មកវិញដូចជានៅឆ្ងាយដូចប្រពៃណីទស្សនវិទូអ៊ីរ៉ង់និងគំនិតចាស់ដោយមានឫសឥណ្ឌូអ៊ីរ៉ង់បុរាណរបស់ពួកគេ។ ទាំងនេះត្រូវបានរងឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយការបង្រៀន Zarathustra នេះ។ ទូទាំងប្រវត្តិសាស្រ្តអ៊ីរ៉ង់ហើយដោយសារតែឥទ្ធិពលនយោបាយនិងសង្គមគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដូចជាម៉ាសេដូនីអារ៉ាប់និងឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោលនៃ Persia, វិសាលគមធំទូលាយមួយនៃការគិតរបស់សាលារៀនក្រោកឡើង។ ទាំងនេះបានប្រកាន់ភាពខុសគ្នានៃទស្សនៈលើសំណួរទស្សនវិជ្ជាមួយដែលលាតសន្ធឹងពីអ៊ីរ៉ង់និងភាគច្រើនជាប្រពៃណីដែលមានឥទ្ធិពលចាស់ Zoroastrianism ដល់សាលារៀនលេចឡើងនៅក្នុងសម័យមុនអ៊ីស្លាមចុង, ដូចជាម៉ានិចនិង Mazdakism ព្រមទាំងសាលារៀនអ៊ីស្លាមនានាក្រោយ។ ទស្សនវិជ្ជាអ៊ីរ៉ង់បន្ទាប់ពីការលុកលុយអារ៉ាប់ពែរ្សត្រូវបានកំណត់ដោយអន្តរកម្មផ្សេងគ្នាជាមួយទស្សនវិជ្ជាអ៊ីរ៉ង់ចាស់, ទស្សនវិជ្ជាក្រិចនិងជាមួយការអភិវឌ្ឍនៃទស្សនៈអ៊ីស្លាម។ សាលាបំភ្លឺនិង theosophy ហួសពីត្រូវបានចាត់ទុកថាជាប្រពៃណីពីរនាក់នៃសម័យចម្បងរបស់ទស្សនវិជ្ជានៅពែរ្សនោះ។ Zoroastrianism ត្រូវបានគេកំណត់ថាជាផ្នែកមួយនៃព្រឹត្តិការណ៍ដើមសំខាន់នៅក្នុងការអភិវឌ្ឍនៃទស្សនៈនេះ។ [13] សតវត្សទី៥-ទី១៦[កែប្រែ​កូដ] អឺរ៉ុប[កែប្រែ​កូដ] មជ្ឈិម ទស្សនគឺទស្សនវិជ្ជានៃអឺរ៉ុបខាងលិចនិងមជ្ឈឹមភាគខាងកើតក្នុងអំឡុងពេលមជ្ឈឹមវ័យប្រហែលលាតសន្ធឹងពីនោះគ្រីស្ទសាសនានៃចក្រភពរ៉ូមរហូតដល់ក្រុមហ៊ុន Renaissance នេះ។ [14] ទស្សនត្រូវបានកំណត់ដោយ rediscovery និងការអភិវឌ្ឍបន្ថែមទៀតនៃបុរាណក្រិចនិងទស្សនវិជ្ជាដែលនិយាយភាសាក្រិក និងមួយផ្នែកដោយតម្រូវការក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាខាងសាសនាទេហើយដើម្បីរួមបញ្ចូលគោលលទ្ធិពិសិដ្ឋបន្ទាប់មករីករាលដាលនៃសាសនាអ័ប្រាហាំ (សាសនាអ៊ីស្លាមសាសនានិងគ្រិស្តសាសនា) ជាមួយនឹងការរៀនសូត្រខាងលោកិយវិញ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃទស្សនវិជ្ជាមជ្ឈិមសម័យនៅអឺរ៉ុបភាគខាងលិចត្រូវបានបែងចែកជាប្រពៃណីនេះទៅជារយៈពេលសំខាន់ពីរនៅក្នុងរយៈពេលខាងលិចបន្ទាប់ពីការកឡាទីនដើមជ្ឈឹមវ័យរហូតដល់សតវត្សទី 12 នៅពេលដែលការប្រព្រឹត្ដរបស់អារីស្តូតនិងផ្លាតូត្រូវបានអភិរក្សនិងការដាំដុះ; និង "យុគសម័យមាស" [ត្រូវការអំណះអំណាង] នៃទី 12, ទី 13 និងសតវត្សទី 14 នៅឡាទីនភាគខាងលិចដែលបានធ្វើជាសាក្សីចំណុចខ្ពស់បំផុតនៃការងើបឡើងវិញនៃទស្សនវិជ្ជាបុរាណ, និងការអភិវឌ្ឍយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងវាលនៃទស្សនវិជ្ជានៃសាសនាតក្កនិងបរមត្ថនេះ។ សម័យមជ្ឈិមសម័យត្រូវបានព្យាបាលដោយ humanistic ន្ដុះបង្អាប់ក្រុមហ៊ុន Renaissance ដែលបានមើលឃើញថាវាជា "កណ្តាល" រយៈពេលមួយព្រៃផ្សៃរវាងគ្រាបុរាណនៃវប្បធម៍ក្រិកនិងរ៉ូម៉ាំង, និង "កើត" ឬរស់ឡើងវិញនៃវប្បធម៍បុរាណ។ រយៈពេលជិតនៅឡើយទេមួយពាន់ឆ្នាំនេះជារយៈពេលវែងបំផុតនៃការអភិវឌ្ឍទស្សនវិជ្ជានៅអឺរ៉ុបនិងអាចមានបំផុត។ លោក Jorge Gracias បានអះអាងថា "នៅក្នុងអាំងតង់ស៊ីតេ, ស្មុគ្រស្មាញនិងសមិទ្ធិផលជាផ្កាទស្សនវិជ្ជាក្នុងសតវត្សរ៍ទីដប់បីនេះអាចនឹងត្រូវបាននិយាយយ៉ាងត្រឹមត្រូវដើម្បីប្រជែងជាមួយយុគមាសនៃទស្សនវិជ្ជាក្រិចនៅសតវត្សទីបួន B.C ។ " [15] បញ្ហាមួយចំនួនដែលបានពិភាក្សានៅទូទាំងរយៈពេលនេះគឺជាទំនាក់ទំនងនៃសេចក្ដីជំនឿវែកញែកអត្ថិភាពនិងសាមគ្គីភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់វត្ថុនៃទេវវិទ្យានិងបរមត្ថ, បញ្ហានៃចំណេះដឹងនៃសាកលវិទ្យាល័យនិងរបស់បុគ្គល។ ទស្សនវិទូពីមជ្ឈឹមវ័យរួមមានទស្សនវិទូពួកគ្រីស្ទាន Augustine នៃហីពប៉ូ, Boethius, Anselm, លោក Gilbert នៃ Poitiers, លោក Peter Abelard, លោក Roger Bacon, Bonaventure, លោក Thomas Aquinas, Duns Scotus, លោក William នៃ Ockham និងលោក Jean Buridan; ទស្សនវិទូសាសន៍យូដា Maimonides និង Gersonides; និងទស្សនវិទូម៉ូស្លីម Alkindus, Alfarabi, Alhazen, អាវីសេនណា, Algazel, Avempace, Abubacer និង Averroes ។ ប្រពៃណីយុគកណ្ដាលនៃ Scholasticism បន្តមានការរីកចំរើននៅចុងសតវត្សទី 17 ក្នុងតួលេខដូចជាហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូនិងលោកយ៉ូហានជារបស់កីឡាករ Suarez ផ្លូវថូម៉ាស។ Aquinas ជាឪពុករបស់ Thomism គឺមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងកាតូលិកអឺរ៉ុបបានដាក់ការគូសបញ្ជាក់យ៉ាងខ្លាំងទៅលើអំណះអំណាងហេតុផលនិងជាផ្នែកមួយនៃការលើកដំបូងដើម្បីប្រើការបកប្រែថ្មីនៃការសរសេរជំនឿនិង epistemological របស់អារីស្តូត។ ការងាររបស់គាត់គឺជាការចាកចេញពីការគិត Neoplatonic សំខាន់និង Augustinian ដែលបានគ្របដណ្តប់ច្រើននៃដើម Scholasticism ។ សម័យបុនភព ក្រុមហ៊ុន Renaissance ( "កើត") គឺជាសម័យកាលមួយនៃការផ្លាស់ប្តូររវាងមជ្ឈឹមវ័យនិងគំនិតសម័យទំនើប, [16] ដែលនៅក្នុងការងើបឡើងវិញនៃអត្ថបទបុរាណដែលបានជួយផ្លាស់ប្តូរផលប្រយោជន៍ទស្សនវិជ្ជាឆ្ងាយពីការសិក្សាបច្ចេកទេសក្នុងការតក្ក metaphysics និងទ្រឹស្ដីឆ្ពោះទៅរកការសាកសួរសម្រាំងចូលទៅក្នុងសីលធម៍ , philology និងរៀបចំធ្វើកិច្ចការជំនួញ។ [17] [18] ការសិក្សាពីបុរាណនិងសិល្បៈមនុស្សទូទៅដូចជាប្រវត្តិសាស្រ្តនិងអក្សរសាស្រ្ត, ការរីករាយការចាប់អារម្មណ៍សិក្សាមួយដែលរហូតមកដែលមិនស្គាល់ក្នុងពិភពគ្រីស្ទ, ទំនោរសំដៅដល់ថាជាមនុស្សម្នាក់។ [19] [20 ] កម្មការិនីចាប់អារម្មណ៍ medieval នៅក្នុង metaphysics និងតក្ក humanistic តាមពីក្រោយក្នុងការធ្វើបុរសម្នាក់ Petrarch និងគុណសម្បត្តិរបស់គាត់ផ្តោតអារម្មណ៍នៃទស្សនវិជ្ជា។ [21] [22] ការសិក្សានៃទស្សនវិជ្ជាបុរាណផងដែរការអភិវឌ្ឍនៅក្នុងវិធីថ្មីពីរ។ នៅលើដៃមួយ, ការសិក្សារបស់អារីស្តូតនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរតាមរយៈឥទ្ធិពលនៃ Averroism នេះ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នារវាង Averroist របស់អារីស្តូតនេះ, និងអារីស្តូតកាតូលិកគ្រិស្តអូស្សូដក់ជាច្រើនទៀតដូចជាការ Albertus Magnus និងលោក Thomas Aquinas នេះនៅទីបំផុតបានរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍនៃ "របស់អារីស្តូត humanistic" បានបង្កើតនៅក្នុងក្រុមហ៊ុន Renaissance ដូចឧទាហរណ៍បញ្ជាក់នៅក្នុងការគិតរបស់លោក Pietro Pomponazzi និង Giacomo Zabarella នេះ។ ទីពីរ, ជាការជំនួសទៅអារីស្តូតបានសិក្សារបស់លោកផ្លាតូនិង Neoplatonists បានក្លាយជារឿងធម្មតា។ នេះត្រូវបានជួយដោយការប្រព្រឹត្ដដែលសង្កេតឃើញនៃការមិនត្រូវបានគេកាលពីមុនគេស្គាល់ផងដែរនោះនៅអឺរ៉ុបខាងលិច។ Platonists ក្រុមហ៊ុន Renaissance គួរឱ្យកត់សម្គាល់រួមមានលោក Nicholas នៃ Cusa ហើយក្រោយមក Marsilio Ficino និងលោក Giovanni Pico ល្លា Mirandola ។ [22] ក្រុមហ៊ុន Renaissance ចាប់អារម្មណ៍ជាថ្មីផងដែរនៅក្នុងទ្រឹស្តីប្រឆាំងរបស់អារីស្តូតនៃធម្មជាតិចាត់ទុកថាជាសរីរាង្គមួយដែលរស់នៅទាំងមូលទូលំទូលាយដោយឯករាជ្យនៃទ្រឹស្ដីដូចនៅក្នុងការងាររបស់នីកូឡានៃ Cusa, លោក Nicholas លោក Copernicus, ការងារលោក Bruno, Telesius និង Tommaso Campanella នេះ [23] ចលនាបែបនេះ។ ក្នុងទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិ dovetailed ជាមួយនឹងការរស់ឡើងវិញនៃការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការ occult, វេទមន្ត, hermeticism និងហោរាសាស្ដ្រដែលត្រូវបានគេគិតថាដើម្បីទទួលបានវិធីដែលបានលាក់នៃការដឹងនិងគ្រូធម្មជាតិ (ឧទា, ក្នុង Marsilio Ficino និងលោក Giovanni Pico ល្លា Mirandola នេះ) ។ [24] ចលនាថ្មីទាំងនេះនៅក្នុងការអភិវឌ្ឍដែលមានស្រាប់ជាមួយនឹងទស្សនវិជ្ជាការបម្លែងខាងសាសនានិងនយោបាយដែលមានទំហំធំនៅអឺរ៉ុប: ការធ្វើកំណែទម្រង់និងការធ្លាក់ចុះនៃសក្ដិភូមិនេះ។ បើទោះបីជាទ្រឹស្ដីរបស់ពួកប្រូតេស្ដង់កំណែទម្រង់នេះបានបង្ហាញការចាប់អារម្មណ៍ដោយផ្ទាល់តិចតួចនៅក្នុងទស្សនវិជ្ជា, ការបំផ្លិចបំផ្លាញរបស់ពួកគេនៃគ្រឹះប្រពៃណីនៃសិទ្ធិអំណាចខាងសាសនានិងបញ្ញាចុះសំរុងគ្នាជាមួយនឹងការរស់ឡើងវិញនៃ fideism និងសង្ស័យអ្នកគិតដូចជាកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Erasmus, Montaigne, និងហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ Sanches បានទេ។ [25] [26 ] [27] ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ, កណ្តាលបន្តិចម្តងនៃអំណាចនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរដ្ឋត្រូវបានបន្ទរដោយការកើតនៃទស្សនវិជ្ជានយោបាយមិនទាក់ទងនឹងសាសនាដែលនៅក្នុងការប្រព្រឹត្ដរបស់ Niccolo Machiavelli (ជាញឹកញាប់បានរៀបរាប់ថាជាអ្នកគិតនយោបាយដំបូងទំនើបឬចំណុចរបត់សំខាន់មួយឆ្ពោះទៅរកសម័យទំនើប គិតនយោបាយ [28]), លោក Thomas បន្ថែម, កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Erasmus, យូស្ទូស Lipsius, លោក Jean Bodin, និង Hugo Grotius ។ [29] [30 អាស៊ីខាងកើត [កែប្រែកូដ] ចិនមជ្ឈិមាធិរាជ [កែប្រែកូដ] អត្ថបទដើមចំបង: លទ្ធិខុងជឺថ្មី ទស្សនវិជ្ជាចិនពាក់កណ្តាលត្រូវបានកំណត់ជាចម្បងអធិរាជការអភិវឌ្ឍនៃដោយលទ្ធិខុងជឺបាន។ ក្នុងអំឡុងពេលរាជវង្សថាំងព្រះពុទ្ធសាសនាមកពីប្រទេសនេប៉ាល់ផងដែរបានក្លាយជាវិន័យទស្សនវិជ្ជានិងសាសនាលេចធ្លោ។ (វាគួរតែត្រូវបានកត់សម្គាល់ថាទស្សនវិជ្ជានិងសាសនាត្រូវបានគេបានសម្គាល់យ៉ាងច្បាស់នៅភាគខាងលិចខណៈពេលដែលគំនិតទាំងនេះត្រូវបានបន្តជាច្រើនទៀតនៅភាគខាងកើតដោយសារតែការ, ឧទាហរណ៍, គំនិតទស្សនវិជ្ជានៃព្រះពុទ្ធសាសនា) ។ ស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី 19 [កែប្រែកូដ] អត្ថបទដើមចំបង: នៅសតវត្សរ៍ទី 19 ទស្សនវិជ្ជា ទស្សនវិជ្ជាទំនើបក្រោយមកជាធម្មតាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីទស្សនវិជ្ជារបស់អេម៉ាញូអែ Kant នៅដើមនៃសតវត្សទី 19 ។ [31] ទស្សនៈវិជ្ជាអាឡឺម៉ង់បានធ្វើលំហាត់ប្រាណមានឥទ្ធិពលយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងសតវត្សនេះដោយសារមួយផ្នែកទៅនឹងឥទ្ធិពលនៃប្រព័ន្ធសាកលវិទ្យាល័យអាឡឺម៉ង់។ [32] អាឡឺម៉ង់ គំនិតនិយមដូចជាយ៉ូហាន Gottlieb Fichte, Georg Wilhelm Friedrich Hegel និងលោក Friedrich Wilhelm លោកយ៉ូសែប Schelling, ផ្លាស់ប្តូរការងាររបស់ Kant ដោយរក្សាបាននូវថាពិភពលោកត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានដំណើរការសមហេតុផលឬចិត្តដូចនិងជាបែបនេះគឺ knowable ទាំងស្រុង។ [33] លោក Arthur Schopenhauer បានកំណត់អត្តសញ្ញាណនៃដំណើរការពិភពលោក constituting នេះជាឆន្ទៈមិនសមហេតុផលដើម្បីរស់នៅបានមានឥទ្ធិពលនៅពេលក្រោយ 19th- និងគំនិតដើមសតវត្សទី 20 ដូចជាមូលនិធិ Friedrich Nietzsche ការងាររបស់ Freud បាននិងតែ Sigmund ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ 1831 Hegel, ទស្សនវិជ្ជាភាគច្រើននៅសតវត្សរ៍ទី 19 បានប្រឆាំងមនោគមនិយមក្នុងការពេញចិត្តនៃពូជនៃធម្មជាតិទស្សនវិជ្ជាដូចជា positivism Auguste Comte របស់, empiricism រោងម៉ាស៊ីនកិនរបស់លោកយ៉ូហានលោក Stuart នេះហើយទ្រព្យសម្បត្ដិរបស់លោក Karl ម៉ាក្សនេះ។ តក្កចាប់ផ្តើមពីរយៈពេលនៃបុសំខាន់បំផុតរបស់ខ្លួនចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃវិន័យនេះជាការបង្កើនភាពជាក់លាក់គណិតវិទ្យាបានបើកវាលទាំងមូលនៃការ inference ដើម្បី formalization នៅក្នុងការងាររបស់លោក George Boole និង Gottlob Frege នេះ។ [34] ទស្សនវិទូផ្សេងទៀតដែលជាអ្នកផ្តួចផ្តើមបន្ទាត់នៃការគិតថានឹងនៅតែបន្ត ដើម្បីបង្កើតទស្សនវិជ្ជាចូលទៅក្នុងសតវត្សទី 20 នេះរួមមាន Gottlob Frege និង Henry Sidgwick ការងារដែលនៅតក្កនិងសីលធម៍, រៀងគ្នាបានផ្តល់ឧបករណ៍សម្រាប់ទស្សនវិជ្ជាវិភាគដំបូង។ លោក Charles Sanders Peirce និងលោក William លោក James ដែលបានបង្កើតអនុវត្តជាក់ស្តែង។ Soren Kierkegaard និងមូលនិធិ Friedrich Nietzsche ដែលបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ទ្រឹស្តីទស្សននិងក្រោយរចនាសម្ព័ន្ធ។ ទស្សនវិជ្ជាសតវត្សទី 20 [កែប្រែកូដ] អត្ថបទដើមចំបង: ទស្សនវិជ្ជាសហសម័យ នៅក្នុងសតវត្សទីចុងក្រោយដែលជាទស្សនវិជ្ជាមួយដែលបានក្លាយទៅជាកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅក្នុងការអនុវត្តវិន័យដែលមានជំនាញវិជ្ជាជីវៈសាកលវិទ្យាល័យ, ដូចជាវិញ្ញាសាសិក្សាផ្សេងទៀត។ ដូច្នោះហើយវាបានក្លាយទៅជាតិចទូទៅនិងជាពិសេសជាច្រើនទៀត។ នៅក្នុងទិដ្ឋភាពនៃប្រវត្តិសាស្រ្តថ្មីដែលលេចធ្លោមួយ: "។ ទស្សនវិជ្ជាបានក្លាយជាវិន័យរៀបចំខ្ពស់, បានធ្វើឡើងដោយអ្នកជំនាញជាចម្បងសម្រាប់អ្នកជំនាញផ្សេងទៀតចំនួននៃទស្សនវិទូបានផ្ទុះទំហំនៃការបោះពុម្ពផ្សាយនេះបានកើនឡើងនិងការ subfields នៃការស៊ើបអង្កេតទស្សនវិជ្ជាធ្ងន់ធ្ងរបានគុណ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះគឺជាវាលធំទូលាយនៃទស្សនវិជ្ជានាពេលបច្ចុប្បន្ននេះនៅឆ្ងាយពេកទៅនឹងត្រូវបានធំទូលាយដោយមានចិត្ដគំនិតតែមួយឱប, អ្វីមួយដែលស្រដៀងគ្នានេះដែរគឺជាការពិតសូម្បីតែការ subfields ឯកទេសខ្ពស់ជាច្រើន "។ [35] នៅក្នុងពិភពលោកនិយាយភាសាអង់គ្លេស, ទស្សនវិជ្ជានៅសាលាវិភាគបានក្លាយជាច្រើននៃការលេចធ្លោសតវត្សរ៍ទី 20 ។ នៅក្នុងពាក់កណ្តាលទីមួយនៃសតវត្សរ៍នេះវាជាសាលារៀនស្អិតរមួត, រាងយ៉ាងខ្លាំងដោយ positivism ឡូជីខល, រួបរួមដោយសញ្ញាណថាបញ្ហាទស្សនវិជ្ជាអាចនិងគួរត្រូវបានដោះស្រាយដោយយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការតក្កនិងភាសា។ ការងារត្រួសត្រាយផ្លូវរបស់លោក Bertrand រ័សុលគឺជាគំរូសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍដំបូងនៃទស្សនវិជ្ជាវិភាគមួយផ្លាស់ប្តូរពីការបដិសេធនៃមនោគមនិយមលេចធ្លោនៅចុងទស្សនវិជ្ជារបស់អង់គ្លេសសតវត្សទី 19 ដើម្បី empiricism neo-Humean បានពង្រឹងដោយធនធានស្មារតីនៃតក្កគណិតវិទ្យាទំនើបនេះ។ [36 ] [37] [38] នៅក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី 20 ចូលទៅក្នុងទស្សនវិជ្ជាវិភាគបាំងគ្នាធំមួយនៃទស្សនៈទស្សនវិជ្ជារប៉ាត់រប៉ាយ, រួបរួមតែរលុងដោយបន្ទាត់ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃការប្តេជ្ញាចិត្តនិងមានឥទ្ធិពលលើខ្លួនឯងបានកំណត់ភាពច្បាស់លាស់និងមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់។ នេះជាការផ្លាស់ប្តូរក្រោយសង្គ្រាមនៃកម្មវិធីវិភាគបានដឹកនាំក្នុងទិសដៅធំទូលាយចំនួនពីរ: នៅលើដៃមួយ, ការចាប់អារម្មណ៍នៅក្នុងភាសាសាមញ្ញដូចជាវិធីនៃការជៀសវាងឬ redescribing បញ្ហាបែបប្រពៃណីទស្សនវិទូនិងនៅលើផ្សេងទៀតដែលជាធម្មជាតិ thoroughgoing ទៀតដែលបានស្វែងរកដើម្បីរំលាយល្បែងផ្គុំរូបនេះ ទស្សនវិជ្ជាទំនើបតាមរយៈលទ្ធផលនៃវិទ្យាសាស្រ្តធម្មជាតិ (ដូចជាចិត្តវិទ្យាយល់ដឹងនិងការវិវត្តនជីវវិទ្យា) ។ ការផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងការងាររបស់ Ludwig Wittgenstein, ពីល្អៀងទិដ្ឋភាពមួយជាមួយនឹង positivism ឡូជីខលទៅជាការរំលាយព្យាបាលនៃទស្សនវិជ្ជាបែបប្រពៃណីដូចជាការយល់ច្រឡំភាសានៃទម្រង់ធម្មតានៃជីវិតគឺជាកំណែមានឥទ្ធិពលបំផុតនៃទិសដៅដំបូងក្នុងទស្សនវិជ្ជាវិភាគ។ [39] [ 40] ការងារក្រោយរ័សុលនិងទស្សនវិជ្ជានៃ WVO នេះ លោកក្វីនបានមានតាំងគំរូឥទ្ធិពលនៃវិធីសាស្រ្តធម្មជាតិដែលបានលេចធ្លោនៅក្នុងឆមាសទីពីរនៃសតវត្សរ៍ទី 20 [41] [42] [43] [44] ប៉ុន្តែភាពចម្រុះនៃទស្សនវិជ្ជាវិភាគពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 1970 មកម៉្លេះ defies ការបង្កើតភាពងាយស្រួល: ។ ធម្មជាតិនៃលោកក្វីនបាននិងរបស់គាត់ epigoni គឺនៅឯបរិវេណមួយចំនួនជំនួសដោយ "បរមត្ថថ្មី" របស់ពិភពលោកអាចធ្វើបានដូចនៅក្នុងការងារមានឥទ្ធិពលរបស់ព្រះបាទដាវីឌ Lewis បាន។ [45] [46] នេះ, ចលនាទស្សនវិជ្ជាពិសោធន៍បានព្យាយាមពិចារណាហើយកែប្រែតាមរយៈការបច្ចេកទេសមានបញ្ហាទស្សនវិជ្ជាការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្តសង្គម។ នៅលើទ្វីបអឺរ៉ុប, គ្មានសាលាតែមួយឬអារម្មណ៍រីករាយឥទ្ធិពល។ ការហោះហើររបស់ positivists ឡូជីខលមកពីអឺរ៉ុបភាគកណ្តាលក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 1930 និងឆ្នាំ 1940 ទោះជាយ៉ាងណា, ថយចុះការចាប់អារម្មណ៍ក្នុងវិទ្យាសាស្រ្តទស្សនវិជ្ជាធម្មជាតិហើយនិងការសង្កត់ធ្ងន់លើមនុស្សសាស្ត្រមួយបានបកស្រាយថាយ៉ាងទូលាយ, តួលេខលេចធ្លោនៅក្នុងអ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថាជាធម្មតា«ទស្សនវិជ្ជាទ្វីប»។ ចលនាសតវត្សទី 20 ដូចជាអភូតហេតុ និរុត្តិវិទ្យា [កែប្រែកូដ] សេចក្តីណែនាំនៃពាក្យ "ទស្សនវិទូ" និង "ទស្សនវិជ្ជា" ត្រូវបានអះអាងលើហេតុផលក្នុងការគិតក្រិច Pythagoras ។ [51] ascription នេះត្រូវបានគេនិយាយថាត្រូវបានផ្អែកលើការអនុម័តនៅក្នុងការងារដែលបានបាត់ពី Herakleides Pontikos, សិស្សរបស់អារីស្តូតមួយ។ វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃរាងកាយរីករាលដាលនៃរឿងព្រេងរបស់ Pythagoras នៃពេលវេលានេះ។ "ទស្សនវិទូ" ត្រូវបានយល់ថាជាពាក្យដែលផ្ទុយស្រឡះជាមួយ "ទំនើប" (ពី sophoi) មួយ។ ការធ្វើដំណើរទំនើបឬ«អ្នកប្រាជ្ញ»ត្រូវបានគេសំខាន់ក្នុងបុរាណក្រិចជាញឹកញាប់ប្រាក់ជាគ្រូបង្រៀនរកប្រាក់ចំណូលបានចំណែកទស្សនវិទូ«ស្រឡាញ់ប្រាជ្ញា»និងមិនជំនាញ។ សនិទាននិយម និង ពិសោធន៍និយម សមហេតុផលណាមួយដែលសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើទស្សនៈនេះគឺជាតួនាទីឬសារៈសំខាន់នៃហេតុផលរបស់មនុស្ស។ សនិទាននិយមខ្លាំងព្យាយាមមូលដ្ឋានចំណេះដឹងទាំងអស់នៅលើហេតុផលតែម្នាក់ឯង។ សនិទាននិយមជាធម្មតាចាប់ផ្តើមពីបរិវេណដែលអាចត្រូវបានបដិសេធមិន coherently បន្ទាប់មកព្យាយាមដោយជំហានឡូជីខលដើម្បីឈានទៅដល់គ្រប់វត្ថុដែលអាចធ្វើបាននៃចំណេះដឹង។ នេះសនិទាននិយមដំបូងនៅក្នុងន័យធំទូលាយនេះត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជាញឹកញាប់ដើម្បីឱ្យមានផាមីនិ (FL ។ 500 មុនគ) ដែលបានអះអាងថាវាមិនអាចទៅរួចទេសង្ស័យថាគិតកើតឡើងជាក់ស្តែង។ ប៉ុន្តែការគិតត្រូវមានវត្ថុមួយ, ដូច្នេះអ្វីមួយដែលហួសពីការគិតពិតជាមាន។ ផាមីនិ deduced ថាអ្វីដែលពិតជាមានត្រូវតែមានលក្ខណៈសម្បត្តិសម្រាប់ការមួយចំនួនឧទាហរណ៍ថាវាមិនអាចចូលមកក្នុងអត្ថិភាពឬដើម្បីបញ្ឈប់ការមាន, ថាវាគឺជាការទាំងមូល coherent, ថាវានៅតែមានដូចគ្នានៅអស់កល្បជានិច្ច (ជាការពិតនៅខាងក្រៅទាំងអស់គ្នាមានពេល) ។ នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាអាគុយម៉ង់បុរសទីបី។ ការ Zeno នៃ Elea (កើតនៅគ។ 495 មុនគ) ជាសិស្សរបស់ផាមីនិមួយហើយបានអះអាងថាចលនានេះគឺមិនអាចទៅរួចនោះទេចាប់តាំងពីមានការអះអាងថាវាមានបង្កប់ន័យផ្ទុយមួយ (សូមមើលសញ្ញាព្រួញរបស់ Zeno) ។ លោកផ្លាតូ (427-347 មុនគ) ត្រូវបានរងឥទ្ធិពលផងដែរដោយផាមីនិចទេប៉ុន្តែរួមបញ្ចូលគ្នាសនិទាននិយមជាមួយនឹងការរបាកដនិយមមួយ។ ការងារទស្សនវិទូនេះគឺដើម្បីពិចារណាសុខុមាលភាពនិងខ្លឹមសារ (ousia) នៃរឿង។ ប៉ុន្តែលក្ខណៈនៃសារៈសំខាន់នោះគឺថាពួកគេគឺជាសកល។ ធម្មជាតិនៃបុរសម្នាក់, ត្រីកោណ, ដើមឈើមួយនេះបានអនុវត្តទៅមនុស្សទាំងអស់, ត្រីកោណទាំងអស់ដើមឈើទាំងអស់។ លោកផ្លាតូបានអះអាងថាទាំងនេះគឺមានសារៈសំខាន់ "ទម្រង់" គំនិតឯករាជ្យដែលមនុស្ស (ប៉ុន្តែជាពិសេសទស្សនវិទូ) អាចចូលមកស្គាល់ដោយមូលហេតុនិងដោយមិនអើពើនឹងការរំខាននៃការយល់-ការយល់ឃើញនេះ។ សនិទាននិយមសម័យទំនើបបានចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការដេកា។ ការឆ្លុះបញ្ចាំងលើធម្មជាតិនៃបទពិសោធដែលអាចស្គាល់ការរកឃើញផងដែរនៅសរីរវិទ្យានិងវិទ្យាសាស្រ្តអុបទិចដែលដឹកនាំដេកាត (ហើយចាក់សោ) ដើម្បីទិដ្ឋភាពដែលយើងមានដោយផ្ទាល់ដឹងអំពីការគំនិតជាជាងវត្ថុ។ ទិដ្ឋភាពនេះបានបណ្ដាលឱ្យមានសំណួរចំនួនបី: នេះគឺជាគំនិតមួយច្បាប់ចម្លងពិតនៃរឿងពិតប្រាកដថាវាតំណាងឱ្យ? អារម្មណ៍គឺមិនមែនជាការទំនាក់ទំនងដោយផ្ទាល់រវាងវត្ថុរាងកាយនិងអារម្មណ៍របស់យើងនោះទេប៉ុន្តែគឺជាដំណើរការ physiological ពាក់ព័ន្ធនឹងការតំណាង (ឧទាហរណ៍រូបភាពនៅលើរីទីណា) ។ លោក Locke បានគិតថាជា "គុណភាពអនុវិទ្យាល័យ" ដូចជាអារម្មណ៍នៃការបៃតងអាចមិនស្រដៀងទៅនឹងការរៀបចំនៃភាគល្អិតនៅក្នុងបញ្ហាដែលបានចូលទៅក្នុងការផលិតអារម្មណ៍នេះទោះបីជាគាត់បានគិតថា«លក្ខណៈសម្បត្ដិចម្បងដែល "ដូចជារូបរាង, ទំហំ, ចំនួន, ពិតជា នៅក្នុងវត្ថុ។ អាចដូចជាវត្ថុរាងកាយនិងតារាងកៅអី, ឬសូម្បីតែនៅក្នុងដំណើរការសរីរវិទ្យាពីរបៀបដែលខួរក្បាល, ផ្តល់នូវការកើនឡើងទៅធាតុផ្លូវចិត្តដូចជាគំនិត? នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃអ្វីដែលបានក្លាយជាគេស្គាល់ថាជាបញ្ហាគំនិតរាងកាយ។ ប្រសិនបើមាតិកាទាំងអស់នៃការយល់ដឹងគឺជាគំនិត, របៀបដែលយើងអាចដឹងថាអ្វីនោះទេក្រៅពីគំនិតមាន? ដេកាតបានព្យាយាមដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាចុងក្រោយនេះដោយហេតុផល។ លោកបានចាប់ផ្តើមផងដែរផាមីនិចជាមួយគោលការណ៍ដែលគាត់គិតថាអាចនឹងត្រូវបានបដិសេធមិន coherently មួយ: ខ្ញុំគិតថាដូច្នេះខ្ញុំត្រូវបាន (ជាញឹកញាប់បានផ្ដល់ឱ្យក្នុងលោកដើមឡាទីន: ផលបូក ergo Cogito) ។ ពីគោលការណ៍នេះដេកាតទៅលើការសាងសង់ប្រព័ន្ធពេញលេញនៃចំនេះដឹង (ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដោយប្រើ, ក្នុងចំណោមមធ្យោបាយផ្សេងទៀត, កំណែនៃអាគុយម៉ង់ ontological នេះ) ។ ទស្សនៈរបស់លោកមូលហេតុដែលតែម្នាក់ឯងអាចផ្តល់នូវសេចក្ដីពិតច្រើនអំពីការពិតបានមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទស្សនវិទូទាំងនោះជាធម្មតាបានចាត់ទុកជាសនិទាននិយមទំនើប (ដូចជាបារូ Spinoza, លោក Gottfried ឡែបនីសនិងលោក Christian Wolff) ខណៈពេលដែលជំរុញឱ្យមានការរិះគន់ពីអ្នកទស្សនវិទូផ្សេងទៀតដែលបានមកឥលូវនិងពីមុនមកនឹងត្រូវបានដាក់ជាក្រុមរួមគ្នាជា empiricists ។ Empiricism ផ្ទុយទៅសនិទាននិយម, មិនដែលឬបដិសេធចោលសមត្ថភាពនៃហេតុផលតែម្នាក់ឯងដើម្បីទទួលបានចំនេះដឹងនៃពិភពលោក, preferring ទៅមូលដ្ឋានចំណេះដឹងណាមួយដែលយើងមាននៅលើអារម្មណ៍របស់យើង។ នេះបានចុះកាលបរិច្ឆេទត្រលប់ទៅគំនិតនៃ rasa គ្រាប់ (កុំព្យូទ័របន្ទះ unscribed) ទាំងស្រុងរបស់អារីស្តូតនៅលើព្រលឹងដែលបានរៀបរាប់ជាច្រើនទៀតជាក់លាក់នៅក្នុងរបស់អាវីសេនណាសៀវភៅនៃការព្យាបាល, [52] និងបានបង្ហាញនៅក្នុង Ibn Tufail របស់ Hayy Ibn Yaqdhan ជាការពិសោធន៍គំនិតមួយ។ [53] សម័យទំនើប empiricism ត្រូវបានពន្យល់ដោយ Francis Bacon ដែលគួរឱ្យកត់សំគាល់ជាលោកយ៉ូហាន Lock នៅក្នុងអត្ថបទមួយស្ដីអំពីការយល់ដឹងមនុស្សនៅឆ្នាំ 1689 និង David Hume ។ ក្នុងអំឡុងពេលសម័យនេះគំនិតសាសនាបានដើរតួនាទីយ៉ាងលាយបញ្ចូលគ្នាក្នុងការតស៊ូដែលជាប់រវល់ទស្សនៈវិជ្ជាខាងលោកិយឡើយ។ refutation ឧត្តមគតិនៃគោលការណ៍សំខាន់ល្បីរបស់អ៊ីសាកញូតុនប៊ីស្សព Berkeley គឺករណីនៃការទស្សនវិទូត្រាស់ដឹងដែលបានទាក់ទាញខ្លាំងពីគំនិតសាសនា។ អ្នកគិតសាសនាមានឥទ្ធិពលផ្សេងទៀតនៃពេលវេលាដែលរួមមានលោក Blaise Pascal, លោកយ៉ូសែបលោក Butler, លោក Thomas Reid និងយ៉ូណាថាន Edwards បាន។ អ្នកនិពន្ធសំខាន់ផ្សេងទៀតដូចជាលោក Jean-Jacques Rousseau និង Edmund Burke បានយកផ្លូវផ្សេងគ្នាជា។ [ត្រូវការបញ្ជាក់] សង្ស័យនិយម [កែប្រែកូដ] អត្ថបទដើមចំបង: ប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច សង្ស័យជាអាកប្បកិរិយាទស្សនវិទូថានៅក្នុងសំណុំបែបបទខ្លាំងបំផុតរបស់ខ្លួន, សួរលទ្ធភាពនៃការទទួលបានការតម្រៀបនៃចំណេះដឹងណាមួយ។ វាត្រូវបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ជាលើកដំបូងដោយ Pyrrho ដែលជឿថាអ្វីគ្រប់យ៉ាងអាចនឹងត្រូវបានលើកលែងតែការបង្ហាញខ្លួននៅសង្ស័យ។ Sextus Empiricus (សតវត្សទី 2 នៃគ), ការតស៊ូមតិលេចធ្លោបំផុតសង្ស័យរបស់រៀបរាប់អំពីវាជា «សមត្ថភាពដើម្បីដាក់នៅក្នុង antithesis, ក្នុងលក្ខណៈណាមួយអ្វីដែល, ការបង្ហាញខ្លួននិងវិន័យហើយដូច្នេះ ... អញ្ជើញមកមុននៃការទាំងអស់ឱ្យមានការព្យួរការវិនិច្ឆ័យមួយហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ Tran ផ្លូវចិត្ត អត្ថិភាពនិយម សព្វគឺជាពាក្យដែលបានអនុវត្តការងារនៃចំនួន 19th- ចុងសតវត្សទី 20 និងទស្សនវិទូម្នាក់ដែលបាន, បើទោះបីជាភាពខុសគ្នាខាងគោលលទ្ធិយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ, [68] [69] បានចែករំលែកជំនឿដែលថាការគិតចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងប្រធានបទទស្សនវិទូមិនមែនមនុស្សគ្រាន់តែជាប្រធានបទការគិតមួយ ប៉ុន្តែការសម្ដែង, អារម្មណ៍, ការរស់នៅរបស់បុគ្គលរបស់មនុស្ស។ [70] នៅក្នុងទ្រឹស្តីទស្សនចំណុចចាប់ផ្តើមរបស់បុគ្គលដែលត្រូវបានកំណត់ដោយអ្វីដែលត្រូវបានគេហៅថា«អាកប្បកិរិយាសព្វ ", ឬអារម្មណ៍នៃអារម្មណ៍ភាន់ភាំងនិងការភាន់ច្រឡំនៅក្នុងការប្រឈមមុខនឹងមួយជាក់ស្តែងឥតបានការឬមិនទំនងនេះ នៅលើពិភពលោក។ [71] ទ្រឹជាច្រើនចាត់ទុកថាផងដែរទស្សនវិជ្ជាមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធឬសិក្សាតាមបែបប្រពៃណី, ទាំងនៅក្នុងរចនាប័ទ្មនិងមាតិកា, ជាអរូបីផងដែរនិងពីចម្ងាយពីបទពិសោធបេតុងមនុស្ស។ [72] [73] ទោះបីជាពួកគេមិនបានប្រើពាក្យនេះជាទស្សនវិទូសតវត្សទី 19 Soren Kierkegaard និងមូលនិធិ Friedrich Nietzsche ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាទូទៅថាជាឪពុកនៃទ្រឹស្តីទស្សននេះ។ ឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួន, ទោះជាយ៉ាងណា, បានពង្រីកហួសពីការគិតទ្រឹ។ [74] [75] [76] នេះជាគោលដៅសំខាន់នៃការសរសេរ Kierkegaard គឺប្រព័ន្ធទស្សនវិជ្ជាឧត្តមគតិរបស់ Hegel ដែលលោកបានគិតថាមិនអើពើឬដកចេញជីវិតប្រធានបទនៃការរស់នៅខាងក្នុងមនុស្ស។ Kierkegaard, ផ្ទុយទៅវិញ, បានប្រារព្ធឡើងថា: «ការពិតគឺជាប្រធានបទ "អះអាងថាអ្វីដែលសំខាន់បំផុតដើម្បីជាការពិតប្រាកដមានមនុស្សសំណួរការដោះស្រាយជាមួយនឹងការទំនាក់ទំនងខាងក្នុងរបស់បុគ្គលម្នាក់ដើម្បីជីវិត។ ជាពិសេស Kierkegaard, គ្រីស្ទានមួយបានជឿថាសេចក្តីពិតនៃជំនឿសាសនានេះគឺជាសំណួរប្រធានបទនិងមួយដែលនឹងត្រូវបានបោកចំបាប់ជាមួយខ្លាំង។ [77] [78] ទោះបីជា Kierkegaard និង Nietzsche នាក់ក្នុងចំណោមឥទ្ធិពលរបស់គាត់ទំហំដែលអ្នកទស្សនវិទូលោកម៉ាទីនអាល្លឺម៉ង់លោកហាយដឺជឺត្រូវបានពិចារណាថាទ្រឹជាការជជែកដេញដោល។ ក្នុង Being and Time ដែលលោកបានធ្វើបទបង្ហាញវិធីសាស្រ្តនៃទស្សនវិជ្ជាក្នុងការពន្យល់ rooting ជីវិតរបស់មនុស្ស (ពាក្យ Dasein) នឹងត្រូវបានវិភាគនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌនៃប្រភេទសព្វ (existentiale) មួយ; ហើយនេះបាននាំឱ្យមានការអត្ថាធិប្បាយជាច្រើនដើម្បីព្យាបាលគាត់ជាឥស្សរជនសំខាន់នៅក្នុងចលនាទ្រឹនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា, នៅក្នុងលិខិតនៅលើមនុស្សរបស់លោកហាយដឺជឺបានច្រានចោលទ្រឹស្តីទស្សនរបស់លោក Jean-Paul Sartre យ៉ាងជាក់លាក់។ លោកសាត្រឺបានក្លាយជាអ្នកគាំទ្រល្អបំផុតដែលបានស្គាល់ពីទ្រឹស្តីទស្សន, ស្វែងយល់ពីវាមិនត្រឹមតែនៅក្នុងស្នាដៃទ្រឹស្តីដូចជា Being and Nothingness ទេតែថែមទាំងនៅក្នុងការប្រកួតនិងរឿងប្រលោមលោក។ លោកសាត្រឺរួមជាមួយកីឡាករ Simone de Beauvoir តំណាងឱ្យសាខាបដិសេធនឹងព្រះ avowedly ជីវិតរបស់មនុស្សដែលបច្ចុប្បន្ននេះត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយគំនិតកាន់តែច្រើនរបស់ខ្លួននៃការចង្អោរ, យថាភាព, ជំនឿមិនល្អនិងមិនទំនងជាងជាមួយ angst ខាងវិញ្ញាណ Kierkegaard នេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាការផ្តោតអារម្មណ៍នៅលើមនុស្សបុគ្គលដែលទទួលខុសត្រូវសម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវមុនពេលសកលលោកនៃអត្ថិភាពរបស់ខ្លួននោះគឺជារឿងធម្មតាគំនិតទាំងអស់នេះ។ t65h5mzvjmxfxciyfxeimv2z6oy1ljx 0 24024 340279 302171 2026-09-10T00:04:46Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340279 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ឆេ-ហ្គិវ៉ារ៉ា | image = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg | image_size = 250 | caption = ''[[Guerrillero Heroico]]'' <br> ឆេ-ហ្គិវ៉ារ៉ានៅក្នុងការបម្រើជាអនុស្សាវរីយ៍នៅ[[ការផ្ទុះឡើងនៅឡាកូវប្រេ|ឡាកូវប្រេ]]<br>បានថតដោយ[[អាល់វ្រេតូ កូរ៉្ដា|អាល់វ្រេតូ-កូរ៉្ដា]]នៅថ្ងៃ ៥ មីនា ១៩៦០។ | birth_name = អ៊ែរ្ណិសស្តូ-ហ្គិវ៉ារ៉ា | birth_date = {{birth date|mf=yes|1928|6|14}}<ref name=birthdate/> | birth_place = [[រ៉ូសារីអូ]] [[ខេត្តសន្តាផ្វេ|សន្តាផ្វេ]] អាហ្សង់ទីន | death_date = {{death date and age|mf=yes|1967|10|9|1928|6|14}} ([[ការប្រហារជីវិតនៅនឹងកន្លែង|ប្រហារជីវិត]]) | death_place = [[ឡាអ៊ីហ្គេរ៉ា]] [[ខេត្តបាយ៉េលហ្គ្រាន់ដេ|បាយ៉េលហ្គ្រាន់ដេ]] បូលីវី | resting_place = [[ផ្នូរឆេហ្គិវ៉ារ៉ា]]<br>[[សន្តាក្លារ៉ា]] [[គុយបា]] | organization = [[ចលនា ទី២៦ កក្កដា]], គណបក្សសាមគ្គីបដិវត្តន៍សង្គមនិយមគុយបា<ref>Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba, aka PURSC.</ref> [[កងទ័ពរំដោះជាតិ (បូលីវី)]] | occupation = [[ពេទ្យរូបសាស្ត្រ]] [[អ្នកនិពន្ធ]] អ្នករដ្ឋការ | religion = គ្មាន ([[មនុស្សនិយមម៉ាក្ស៍]])<ref name = "Löwy">[http://www.internationalviewpoint.org/spip.php?article1144 The Spark That Does Not Die] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171030214309/http://internationalviewpoint.org/spip.php?article1144 |date=2017-10-30 }} by [[Michael Löwy]], ''International Viewpoint'', July 1997</ref><ref>[[#refMcLaren2000|McLaren 2000]], p. 78.</ref><ref>''Embodiment and Agency'', by Sue Campbell & Letitia Meynell, Penn State Press, 2009, ISBN 0-271-03522-6, p. 243</ref> | spouse = [[ហ៊ីលឡា អ្ហ្គាដេអា|ហ៊ីលឡា-អ្ហ្គាដេអា]] (១៩៥៥–១៩៥៩)<br>[[អាឡីដា ម៉ាឆ|អាឡីដា-ម៉ាឆ]] (១៩៥៩–១៩៦៧ មរណភាពរបស់លោក) | children = ហ៊ីលឡា (១៩៥៦–១៩៩៥), [[អាឡីដា ហ្គិវ៉ារ៉ា|អាឡីដា]] (ក. ១៩៦០), កាមី-ល (ក. ១៩៦២), សេលីអា (ក. ១៩៦៣), អេរ្ណិសស្តូ (ក. ១៩៦៥) | parents = អេរ្ណិសស្តូ-ហ្គិវ៉ារ៉ា-លីញ្ឆ៍<ref name=EB>{{cite web|last=Unknown|first=Autor|title=Guevara, Che|url=http://members.eb.com/bol/topic?eu=39170&sctn=1|publisher=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=30 September 2001|archivedate=5 ឧសភា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220505042630/https://members.eb.com/bol/topic?eu=39170&sctn=1|url-status=dead}}</ref><br>លេលីអា ឌែ ឡា ស៊ែរ៉្ណា<ref name=EB /> | signature = CheGuevaraSignature.svg | signature_size = 110 | box_width = 260 }} '''អ៊ែរ្ណិសស្តូ''' "'''ឆេ'''" '''ហ្គិវ៉ារ៉ា''' ({{IPA-es|ˈtʃe ɣeˈβaɾa}};<ref>The various sound clips on this site of international Spanish speakers: [http://www.forvo.com/word/che_guevara#es Forvo.com] pronounce the ''G'' in the name "Guevara" as {{IPA|[ɡ]}} or {{IPA|[ɣ]}} depending on how carefully they enunciate. When the names are spoken together, it is {{IPA|[ɣ]}}; when enunciated separately, {{IPA|[ɡ]}}.</ref> ១៤ មិថុនា,<ref name="birthdate">The date of birth recorded on [[មេឌា:Ernesto Guevara Acta de Nacimiento.jpg|his birth certificate]] was June 14, 1928, although one tertiary source, (Julia Constenla, quoted by [[Jon Lee Anderson]]), asserts that he was actually born on May 14 of that year. Constenla alleges that she was told by Che's mother, Celia de la Serna, that she was already pregnant when she and Ernesto Guevara Lynch were married and that the date on the birth certificate of their son was forged to make it appear that he was born a month later than the actual date to avoid scandal. ([[ឈី ហ្គីវ៉ារ៉ា#refAnderson1997|Anderson 1997]], pp. 3, 769.)</ref> ១៩២៨ – ៩ តុលា ១៩៦៧) គឺជាអ្នកបដិវត្តន៍ម៉ាក្សជាតិអាហ្សង់ទីន, ពេទ្យរូបសាស្រ្ត, អ្នកនិពន្ធ, មេបញ្ជាការទ័ពព្រៃ, អ្នកការទូត និងជាអ្នកទ្រឹស្តីខាងយោធាម្នាក់។ លោកគឺជាបុគ្គលដ៏សំខាន់ម្នាក់នៅក្នុង[[បដិវត្តន៍គុយបា|បដិវត្តគុយបា]], ខ្សែភ្នែកនិងទឹកមុខរបស់លោកត្រូវបានក្លាយជានិមិត្តសញ្ញានៃការប៉ះបោរ ហើយក៏ជាសញ្ញាសំគាល់ដ៏សំខាន់មួយដែរនៅតាមវប្បធម៌ប្រជាប្រិយនៅលើពិភពលោក។<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], p. 128.</ref> កាលដែលលោកនៅជានិស្សិតពេទ្យវ័យក្មេង, ហ្គិវ៉ារ៉ាបានធ្វើទស្សនកិច្ចទូទាំង[[អាមេរិកខាងត្បូង|ទ្វីបអាមេរិកខាងត្បូង]]ហើយបានមើលឃើញភាពវេទនា ភាពក្រីក្រ ការអត់ឃ្លាននិងអ្នកជំងឺដ៏សែនលំបាក់នៅតាមប្រទេសទាំងនោះ។<ref name="RevMedicine">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1960/08/19.htm On Revolutionary Medicine] Speech by Che Guevara to the Cuban Militia on August 19, 1960. "Because of the circumstances in which I traveled, first as a student and later as a doctor, I came into close contact with poverty, hunger and disease; with the inability to treat a child because of lack of money; with the stupefaction provoked by the continual hunger and punishment, to the point that a father can accept the loss of a son as an unimportant accident, as occurs often in the downtrodden classes of our American homeland. And I began to realize at that time that there were things that were almost as important to me as becoming a famous or making a significant contribution to medical science: I wanted to help those people."</ref> លោកបានមានបំណងចង់ជួយនិងលុបចោលនូវអ្វីៗដែលលោកបានឃើញហើយជឿថាទាំងអស់នោះបានកើតឡើងដោយសារការធ្វើអជីវកម្មមូលធននិយមនៅអាមេរិកឡាទីនដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ហើយការចូលរួមរបស់លោកនៅក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់សង្គមនៅ[[ក្វាតេម៉ាឡា]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ចាកូបូ អារប៊ិនស៍ ហ្កឺសមែន|ចាកូបូ អារប៊ិនស៍]], ដែលចុងក្រោយលោកត្រូវបានអាមេរិកនិងសេអ៊ីអាផ្តួលរលំទម្លាក់ចេញពីអំណាច, សកម្មភាពដោយអយុត្តិធម៌របស់អាមេរិកដែលធ្វើមកលើប្រទេសក្វាតេម៉ាឡាបានពង្រឹងមនោគមវិជ្ជានយោបាយរបស់ហ្គិវ៉ារា។<ref name="RevMedicine" /> ក្រោយមក, ខណៈពេលដែលលោកកំពុងរស់នៅក្នុង[[ទីក្រុងម៉ិកស៊ិក]], ហ្គិវ៉ារាបានជួបជាមួយនឹង[[រ៉ាអ៊ូ កាស្រ្តូ|រ៉ាអ៊ូ]] និង [[ហ្វីដែល កាស្រ្តូ]], ហើយក៏បានចូលរួមក្នុង[[ចលនាថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា]]របស់ពួកគេរួចហើយពួកគេក៏ចាប់ធ្វើដំណើរទៅគុយបា, ក្នុងគោលបំណងចង់ផ្តួលរំលំរបបផ្តាច់ការរបស់លោក[[ហ្វលជេនស៊ីអូ បាធីស្តា]]ដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>[[#refBeaubien2009|Beaubien, NPR Audio Report, 2009]], 00:09–00:13.</ref> Guevara soon rose to prominence among the [[Insurgency|insurgents]], was promoted to second-in-command, and played a pivotal role in the victorious two-year guerrilla campaign that deposed the Batista regime.<ref name="Castrosbrain1960">''"[[#refCastrosbrain1960|Castro's Brain]]"'' 1960.</ref> Following the [[Cuban Revolution]], Guevara performed a number of key roles in the new government. These included reviewing the appeals and [[Execution by firing squad|firing squads]] for those convicted as [[war criminal]]s during the revolutionary [[tribunal]]s,<ref name="ReferenceA">[[#refTaibo1999|Taibo 1999]], p. 267.</ref> instituting [[Agrarian Reform Laws of Cuba#First agrarian reform law under Che Guevara|agrarian land reform]] as minister of industries, helping spearhead a successful nationwide [[Cuban Literacy Campaign|literacy campaign]], serving as both national bank president and instructional director for [[Cuba’s armed forces]], and traversing the globe as a diplomat on behalf of Cuban socialism. Such positions also allowed him to play a central role in training the militia forces who repelled the [[Bay of Pigs Invasion]]<ref name="Kellner89pg69">[[#refKellner1989|Kellner 1989]], pp. 69–70.</ref> and bringing the [[Soviet Union|Soviet]] [[Nuclear weapon|nuclear-armed]] [[ballistic missile]]s to Cuba which precipitated the 1962 [[Cuban Missile Crisis]].<ref>[[#refAnderson1997|Anderson 1997]], pp. 526–530.</ref> Additionally, he was a prolific writer and diarist, composing a seminal [[Guerrilla Warfare (book)|manual]] on [[guerrilla warfare]], along with a best-selling [[memoir]] about [[The Motorcycle Diaries (book)|his youthful continental motorcycle journey]]. His experiences and studying of [[Marxism–Leninism]] led him to posit that the [[Third World]]'s [[underdevelopment]] and [[Dependency theory|dependence]] was an intrinsic result of [[imperialism]], [[neocolonialism]], and [[state monopoly capitalism|monopoly capitalism]], with the only remedy being [[proletarian internationalism]] and [[world revolution]].<ref>[http://www.marxists.org/archive/guevara/1964/03/25.htm "On Development"] Speech delivered by Che Guevara at the plenary session of the United Nations Conference on Trade and Development in Geneva, Switzerland on March 25, 1964. "The inflow of capital from the developed countries is the prerequisite for the establishment of economic dependence. This inflow takes various forms: loans granted on onerous terms; investments that place a given country in the power of the investors; almost total technological subordination of the dependent country to the developed country; control of a country's foreign trade by the big international monopolies; and in extreme cases, the use of force as an economic weapon in support of the other forms of exploitation."</ref><ref name="AfroAsian1965">[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/02/24.htm At the Afro-Asian Conference in Algeria] A speech by Che Guevara to the Second Economic Seminar of Afro-Asian Solidarity in Algiers, Algeria on February 24, 1965."The struggle against imperialism, for liberation from colonial or neocolonial shackles, which is being carried out by means of political weapons, arms, or a combination of the two, is not separate from the struggle against backwardness and poverty. Both are stages on the same road leading toward the creation of a new society of justice and plenty." ... "Ever since monopoly capital took over the world, it has kept the greater part of humanity in poverty, dividing all the profits among the group of the most powerful countries. The standard of living in those countries is based on the extreme poverty of our countries. To raise the living standards of the underdeveloped nations, therefore, we must fight against imperialism." ... "The practice of proletarian internationalism is not only a duty for the peoples struggling for a better future, it is also an inescapable necessity."</ref> Guevara left Cuba in 1965 to foment revolution abroad, first [[Simba Rebellion|unsuccessfully]] in [[Republic of the Congo (Léopoldville)|Congo-Kinshasa]] and later in [[Ñancahuazú Guerrilla|Bolivia]], where he was captured by [[Central Intelligence Agency|CIA]]-assisted Bolivian forces and [[Summary execution|summarily executed]].<ref>[[#refRyan1998|Ryan 1998]], p. 4.</ref> Guevara remains both a revered and reviled historical figure, polarized in the collective imagination [[Additional materials on Che Guevara|in a multitude]] of biographies, memoirs, essays, documentaries, songs, and films. As a result of his perceived martyrdom, poetic invocations for [[class struggle]], and desire to create the consciousness of a "new man" driven by moral rather than material incentives, he has evolved into a quintessential icon of various [[Left-wing politics|leftist]]-inspired movements. ''[[Time (magazine)|Time]]'' magazine named him one of the [[Time 100: The Most Important People of the Century|100 most influential]] people of the 20th century,<ref>[[#refDorfman1999|Dorfman 1999]].</ref> while an [[Alberto Korda]] photograph of him entitled ''[[Guerrillero Heroico]]'' (shown), was cited by the [[Maryland Institute College of Art]] as "the most famous photograph in the world".<ref>Maryland Institute of Art, referenced at [[#refBBCNews2001b|BBC News May 26, 2001]].</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនល្បីៗលើលោក]] 948qnrqnwcp69tytieiglslefxs4rif 0 27293 340262 213685 2026-09-09T19:50:08Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340262 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ហឝ៌វម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | image = | caption = | reign = ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] | successor = ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]] | spouse = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]] | issue = | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ស្វាមិន[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]] | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = [[ស្រុកឧទង|ក្រុងឧទង]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ព្រះបាទ'''ហឝ៌វម៌្ម''' (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៧-ដើមសតវត្សទី៨) [[អក្សរចារឹករិក្តស្ពាន់]]ដ៏ល្បីល្បាញមកពី[[ស្រុកឧទង|ឧទង]] (K.៩៦៤) ដែលវែកញែកស្ដេចមួយអង្គនាម [[ហឝ៌វម៌្ម]] ជាព្រះ[[នត្តា]]នៃព្រះបាទ[[ឦឝានវម៌្មទី១|ឦឝានវម៌្ម]]ដែលគេបានរំលឹកដល់ព្រះកិត្តិនាមរបស់ព្រះអង្គ វាពិតជាសំខាន់ណាស់ដើម្បីកត់សំគាល់នៅទីនេះដោយលោកហ្សាក់ថាព្រះបានហឝ៌វម៌្មគឺជាជាតិ[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]]ម្នាក់។ ==ប្រវត្តិតាមអក្សរចារឹករិក្តស្ពាន់== មួយក្នុងចំណោមបុរាណវត្ថុដ៏សំខាន់ៗដែលបានរកឃើញនៅឧទងគឺជារិក្តស្ពាន់ដែលគេបានចារិក (លោក[[ហ្សក សឺដេស|សឺដេស]] ១៩៥៨)។ [[បុរាណវត្ថុ]]នេះផ្ដល់ឱ្យយើងនូវចំណាប់អារម្មណ៍យ៉ាងជ្រៅចូលទៅក្នុងបរិយាកាស[[សង្គមនយោបាយ]]នៅ[[ស្រុកឧទង|ឧទង]]នៅរង្វង់សតវត្សទី៧ និង ទី៨ នៃគ.ស។ ការចារលើស្ពាន់ត្រូវបានគេអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយនៅពេលនោះនៅ[[ឥណ្ឌាភាគខាងត្បូង]] ប៉ុន្តែវាក៏ត្រូវគេបានរកឃើញដូចគ្នាដោយចៃដន្យនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោកដែរ។ អក្សរចារឹកដើមដំបូងបំផុតនៅអាងចៅព្រះញាត្រូវបានសរសេរជាភាសា[[បល្លវ]] ប៉ុន្តែរិក្តស្ពាន់នៅឧទងត្រូវបានសរសេរដោយរចនាបទផ្សេងប្លែកពីភាសាបល្លវ។ វាត្រូវបានធ្វើអោយក្លាយជាតួអក្សរល្អស្អាតបំផុតជាង អក្សរសម័យក្រោយ''បល្លវ'' គឺជា[[រចនាបថ]]មួយដែលត្រូវបានកែប្រែសម្រួលដោយអ្នកស្រុកក្នុងតំបន់ (ធិទ ១៩៩៩, ៩៩)។ រិក្តស្ពាន់កត់ត្រានូវវិភាគទាននៃលិង្គមួយដោយព្រះបានឝ្រីហឝ៌វម៌្ម ដែលតាមរយៈ[[អក្សរចារឹក]]នេះ ទ្រង់គឺជាព្រះនត្តានៃព្រះបានឝ្រីឦឝានវម៌្មទី១។ ការប្រើប្រាស់ព្រះនាមក្សតមានបច្ច័យបទ -[[វម៌្ម]] គឺជាចំណាប់អារម្មណ៍ដ៏ខ្លាំងមួយ និងហាក់ដូចជាបង្ហាញនូវវត្តមាននៃបណ្ដាក្សត្រ[[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]នៅឧទង។ កាន់តែសំខាន់ជាងនេះក្នុងទិដ្ឋភាពខ្លះគឺវាអាចទៅរួចដែលថាក្សត្រអង្គទាំងនោះក៏មានព្រះនាមដូចគ្នាដូចក្សត្រដែលសោយរាជ្យនៅ[[ចេនឡា]]ដ៏ឆ្ងាយ (កម្ពុជា) និង[[វៀតណាម]]តាមឆ្នេរសមុទ្រ។ មានបញ្ហាខ្លះក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណហឝ៌វម៌្មជាមួយចេនឡា ក៏ដូចជាបណ្ដាក្សត្រដែលមានព្រះនាមដូចនេះដែលបានគ្រងរាជ្យនៅ[[កម្ពុជា]]អញ្ជឹងដែរ ក្រោយកាលបរិច្ឆេទបានកំណត់លើអក្សរចារឹកនេះ (លោកប្រោន ១៩៩៦, ៤៩)។ យ៉ាងណាក៏ដោយវាអាចទៅរួចដែលថាព្រះបានឦឝានវម៌្មដែលត្រូវបានវែកញែកគឺជាក្សត្រដែលបានសោយរាជ្យនៅ[[ឦឝានបុរ]] ([[សម្បូរព្រៃគុហ៍]]) កំឡុង[[សតវត្ស]]ទី៧។ វាបានឱ្យយើងដឹងថាព្រះបាទឦឝានវម៌្មមានបុត្រមួយអង្គព្រះនាម[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]] ដែលត្រូវបានគេគិតថាបានគ្រប់គ្រងនៅ[[ជ្យេស្ថបុរ]] ទីក្រុងមួយដែលនៅកៀកនឹងឧទង។ លោកហ្សាក់ (១៩៨៦) បានស្នើថាហឝ៌វម៌្មក្នុងអក្សរចារឹកគឺជាបុត្រារបស់ឝិវទត្ត។ មានការបកប្រែដែលអាចទៅរួចមួយចំនួនអំពីអក្សរចារឹកនេះ។ ហឝ៌វម៌្មប្រហែលជាក្សត្រអង្គមុនដែលគេមិនស្គាល់នៅចេនឡាកាលពីសតវត្សទី៧ រឺ ព្រះអង្គប្រហែលជា[[ព្រះអង្គម្ចាស់]]មួយអង្គដែលត្រូវបានគេតែងតាំងជា[[ស្វាមិន]]នៃប៉ែក រឺ ក៏ស្វាមិននៃអាង[[ទន្លេចៅព្រះញា]]។ ផ្ទុយទៅវិញ ព្រះអង្គអាចមិនមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងចេនឡា ហើយទ្រង់គឺជាក្សត្រជនជាតិដើមនៃទ្វារវតីនេះតែម្ដងក៏មិនដឹង។ ជាចុងក្រោយពិតជាសមរម្យណាស់ ដែលលោកវិតលី (១៩៨៣) បានបង្ហាញ ដែលបដិសេធចំពោះការពន្យល់ថាមានរាជបញ្ជាដ៏ឆ្ងាយពីចេនឡាឱ្យចារិកអក្សរលើវត្ថុធាតុដែលគេកម្រប្រើប្រាស់ក្នុងរដ្ឋនោះណាស់។ ឥទ្ធិពលមន អក្សរ ''សម័យក្រោយបល្លវ'' នាំឱ្យគេលើកឡើងថារិក្តស្ពាន់នេះត្រូវបានចារិកនៅស៊ីទូ (លោកសឺដេស ១៩៥៨)។ ដើមកំណើតនៃរិក្តស្ពាន់នេះ និងអត្តសញ្ញាណនៃបណ្ដាព្រះមហាក្សត្រដែលបានវែកញែកវាពិតជាសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការស្វែងយល់អំពី[[ទ្វារវតី]]របស់យើង។ គឺជារដ្ឋដែលទន់ខ្សោយនៅសតវត្សទី៧ បានដឹកនាំដោយបណ្ដាក្សត្រចេនឡា លោកប្រោន (១៩៩៦) ជឿជាក់ថា ហឝ៌វម៌្មមិនមែនក្សត្រចេនឡាឡើយ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ ទ្រង់ជាក្សត្រនៃឧទងទៅវិញ ដែលទ្រង់ជាប់សាច់សារលោហិតទៅនឹងក្សតចេនឡា។ លោកគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងលើការកត់សំគាល់នៃ[[អង្គនយោបាយ]]ទាំងពីរក្នុងតំបន់នេះជាមួយទំនាក់ទំនងជំពាក់វាក់វិនរវាង[[វង្ស]][[ត្រកូល]][[ក្សត្រ]]នីមួយៗ ដោយលើកឡើងថារដ្ឋទាំងពីរនេះ គឺជា''[[មណ្ឌលអន្តរទំនាក់ទំនង]]'' (លោកប្រោន ១៩៩៦, ៥០)។ រិក្តស្ពាន់ឧទងសង្កត់ទៅលើការបដិបត្តិព្រហ្មញ្ញសាសនាដោយគ្មានមន្ទិល និង រាជភាពគឺជាព្រហ្មញ្ញសាសនិកយ៉ាងជាក់ជាមិនខាន ដោយប្រើប្រាស់នូវបច្ច័យបទនៃឈ្មោះថា ''-វម៌្ម'' រឺ អ្នកការពារ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយមកគេដឹងថាស្ថានីយ៍នេះ ឃើញថាមានការតាំងនៅនៃពុទ្ធសាសនិកដ៏ច្រើនកុះករទៅវិញ។ វាលេចឡើងនូវពេលកិត្យានុភាពរបស់ឧទងបានចុះដុនដាប និងប្រហែលវាបានធ្វើឱ្យ [[នគរបឋម]] លេចឡើងនៅកំឡុងពាក់កណ្ដាលនៃកន្លះសតវត្សទី៧ (លោកវេល ១៩៦៩)។<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះអយ្យកា គឺព្រះបាទ[[ឦឝានវម៌្មទី១]] និងព្រះអយ្យកោព្រះនាម [[សករមន្ជរិ]] ** ព្រះបិតាព្រះនាម [[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] }} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]|years= ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃទ្វារវតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} qelai9a88tffb8x73lk5hcstmydfocp 0 27422 340265 177804 2026-09-09T20:00:34Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340265 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ត្សៀគីវ<br/>(ហឝ៌វម៌្មទី២) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | image = | caption = | reign = ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] | successor = ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] | spouse = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ត្សៀគីវ''' (គ.ស ?-ប្រ.៧៥៤) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.៧១៧-៧៥៤) ព្រះនាមរបស់ទ្រង់លេចឡើង តាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រចិនបុត្រានៃស្ដេចវឹនតាន់ (ចេនឡាដីគោក រីឯ​ចេនឡា​ដីគោក​វិញ ដែលជា​តំបន់​ព្រៃភ្នំ និង​មាន​ជ្រលង​ភ្នំ​ស្ថិតនៅ​ខាងជើង ជនជាតិ​ចិន​ហៅថា វេន​-​តាន ឬ ព​-​លូវ ដែល​ត្រូវ​នឹង​ឈ្មោះ​របស់​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ​មួយក្រុម​ឈ្មោះ [[វ្នៅ]] ឬ [[វ្រៅ]]។) ចេនឡា​ដីគោក​វិញ អាណាចក្រ​នេះ មាន​ទំហំ​តែ ៧០០ លី​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយអង្គ មាន​ព្រះនាម​ថាត្សៀគី​វ។ ឯកសារ​ចិន​ដដែល​ខាងលើនេះ ក៏បាន​បញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា ព្រះរាជា​អង្គ​នេះបាន​បញ្ជូន​ប្រតិភូ​ទូត​របស់​ទ្រង់ទៅកាន់​ប្រទេស​ចិន​ជាច្រើនលើកជាពិសេស​នៅ​ឆ្នាំ ៧១៧ និង ៧៥៣ នៃ​គ​.​ស។ ម្យ៉ាងវិញទៀតគឺ​ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ដែល​បាន​យាង​ទៅកាន់​ព្រះបរមរាជវាំង​ចិននៅ​ឆ្នាំ ៧៥៤។ សូម​រំលឹក​ឡើង​ថា គឺ​ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ​ដែល​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ពតទល់​នឹង​[[នគរ​ណាន​ចាវ]]។ បន្ទាប់មកមានគណៈទូតវឹនតាន់នៅឆ្នាំ ៧៧១ រជ្ជទាយាទ ភូមី 婆彌 បានមកដល់ក្នុងសវនការអធិរាជ ហើយនៅថ្ងៃទី ១៣ ធ្នូ ឆ្នាំ ៧៧១ ទ្រង់ក៏បានទទួលងារថា ខាយភ្វូកអ៊ីថុងសាន់ស៊្ហ្រឺក 開府儀同三司 (អ្នកបើកសវនការ ដែលពេញព្រះទ័យនឹងព្រះកិត្តិយសស្មើនឹងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងបី)។ នៅឆ្នាំ ៧៩៩ បេសកជនម្នាក់មកពីវឹនតាន់មានឈ្មោះថា [[លីថូវជី|លីថ្រវ់ឈ្ហ្រីក]] 李頭及 ក៏បានទទួលគោរម្យងារចិនមួយដែរ។<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]|years= ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤}} {{s-aft|after= ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ញាតិវង្សនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} sci9mzc9u7umhv2bs6vioo5p0liyuo9 0 27962 340259 307233 2026-09-09T19:34:29Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340259 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ភវទេវីទី១'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = សតវត្សទី៧-ចុងសតវត្សទី៧ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះនាង[[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]]) | successor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ភវទេវីទី១''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ព្រះបាទភវវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society 1951. * Higham, Charles. ''The Civilization of Angkor''. University of California Press 2001. == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះនាង[[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= សតវត្សទី៧-ចុងសតវត្សទី៧}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឦឝានបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 8m54fg7cprtzmnbb3fwko9ruvrwed0x 340260 340259 2026-09-09T19:36:10Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជយវម៌្មទី៥]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភវវម៌្ម (ចេនឡាគោក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340259 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ភវទេវីទី១'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = សតវត្សទី៧-ចុងសតវត្សទី៧ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះនាង[[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]]) | successor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ភវទេវីទី១''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ព្រះបាទភវវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society 1951. * Higham, Charles. ''The Civilization of Angkor''. University of California Press 2001. == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះនាង[[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= សតវត្សទី៧-ចុងសតវត្សទី៧}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឦឝានបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 8m54fg7cprtzmnbb3fwko9ruvrwed0x 340263 340260 2026-09-09T19:50:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភវវម៌្ម (ចេនឡាគោក)]] ទៅ [[ភវទេវីទី១]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340259 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ភវទេវីទី១'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = សតវត្សទី៧-ចុងសតវត្សទី៧ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះនាង[[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]]) | successor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ភវទេវីទី១''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ព្រះបាទភវវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society 1951. * Higham, Charles. ''The Civilization of Angkor''. University of California Press 2001. == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះនាង[[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= សតវត្សទី៧-ចុងសតវត្សទី៧}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃឦឝានបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 8m54fg7cprtzmnbb3fwko9ruvrwed0x 0 27979 340269 307234 2026-09-09T20:29:22Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340269 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ហឝ៌ទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ភវទេវីទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | religion = | spouse = ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ហឝ៌ទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ភវទេវីទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨|after= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} iqeq3xts5bgfv0wtegs1cl5eo5bek10 340270 340269 2026-09-09T20:30:36Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជយវម៌្មទី៦]] ទៅ [[ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម (ចេនឡាគោក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340269 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ហឝ៌ទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ភវទេវីទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | religion = | spouse = ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ហឝ៌ទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ភវទេវីទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨|after= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} iqeq3xts5bgfv0wtegs1cl5eo5bek10 340272 340270 2026-09-09T20:31:08Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម (ចេនឡាគោក)]] ទៅ [[ហឝ៌ទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340269 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ហឝ៌ទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ភវទេវីទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | religion = | spouse = ព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ហឝ៌ទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ភវទេវីទី១]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= ប្រ.សតវត្សទី៧ - ប្រ.សតវត្សទី៨|after= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} iqeq3xts5bgfv0wtegs1cl5eo5bek10 0 28002 340266 214728 2026-09-09T20:14:07Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340266 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =ហិរណ្យវម៌្ម | title =[[វ្រះបាទ]] | image = | caption = | reign =គ.ស ១០??-១០៨០ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = មិនស្គាល់ | successor = [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] | religion = ពុទ្ធសាសនា | spouse = [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]], មហេសីដែលត្រូវជាអយ្យកោ [[ក្សត្រេន្ទ្រាទិត្យ]] | issue = [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] (បុត្រច្បង), [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] (បុត្រទីពីរ), រាជបុត្រទី៣, [[យុវរាជ (១១០៧)|យុវរាជ]] (ស្គាល់តែងារ បុត្រពៅ) | royal house = | dynasty = [[មហិធរបុរ]] | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} វ្រះបាទ'''ហិរណ្យវម៌្ម''' រជ្ជកាល (១០??-១០៨០) បើ​យោល​ទៅ​តាម​សិលាចារឹក​នៅ​ភ្នំរុង និង​តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​លោកហ៊្សក-សឺដេស គេ​អាច​ដឹង​ថា ព្រះបិតា​វ្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] ព្រះនាមហិរណ្យវម៌្ម ហើយ​ព្រះមាតា​ព្រះនាម[[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]]។ ព្រះអង្គ​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​ទាំង​អស់​បួន​អង្គ ដែល​គេ​ស្គាល់​ព្រះនាមតែ​បីអង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម​ទី​១ ជយវម៌្មទី៦ បុត្រទី៣ និង​យុវរាជ។ {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before=មិនស្គាល់|title=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ក្សត្រនៃមហិធរបុរ]]|years=១០??&ndash;១០៨០|after=[[ជយវម៌្មទី៦]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃមហិធរបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រពុទ្ធសាសនិក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហិធរបុរ]] d985dda5pwwc4kero9gqzua542wl5uo 0 28004 340268 212726 2026-09-09T20:15:32Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340268 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =ហិរណ្យលក្ឝ្មី | title = | image = | caption = | reign =គ.ស ១០??-១០៨០ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = មិនស្គាល់ | successor = មិនស្គាល់ | religion = ពុទ្ធសាសនា | spouse = [[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] | issue = [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] រាជបុត្រទី៣ [[យុវរាជ (១១០៧)|យុវរាជ]] (ងារ) | royal house = | dynasty = [[មហិធរបុរ]] | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} ព្រះនាង'''ហិរណ្យលក្ឝ្មី''' រជ្ជកាល (១០??-១០៨០) បើ​យោល​ទៅ​តាម​សិលាចារឹក​នៅ​ភ្នំរុង និង​តាម​ការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ​របស់​លោកហ៊្សក-សឺដេស គេ​អាច​ដឹង​ថា ព្រះបិតា​វ្រះបាទជយវម៌្មទី៦ ព្រះនាមហិរណ្យវម៌្ម ហើយ​ព្រះមាតា​ព្រះនាមហិរណ្យលក្ឝ្មី ហើយពួកទ្រង់​មាន​ព្រះរាជបុត្រ​ទាំង​អស់​បួន​អង្គ ដែល​គេ​ស្គាល់​ព្រះនាមតែ​បី​អង្គ​ប៉ុណ្ណោះ​គឺ ធរណីន្ទ្រវម៌្ម​ទី១ ជយវម៌្មទី៦ បុត្រទី៣ និង​យុវរាជ។ {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before=មិនស្គាល់|title=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រីយានីកម្ពុជា|ក្សត្រីនៃមហិធរបុរ]]|years=១០??&ndash;១០៨០|after=មិនស្គាល់}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃមហិធរបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីពុទ្ធសាសនា]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរ]] mu4jqs40yim5agl70gmjbhcoa1zqw7z 0 28005 340267 286916 2026-09-09T20:15:09Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340267 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =យុវរាជ | title =[[វ្រះបាទ]] | image = | caption = | reign =គ.ស ១១០៧ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] | successor = [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | religion = ពុទ្ធសាសនា | spouse = [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] | issue = | royal house = | dynasty = [[មហិធរបុរ]] | father = [[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] | mother = [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} វ្រះបាទ'''យុវរាជ''' រជ្ជកាល (១១០៧) ព្រះអង្គជាព្រះអនុជពៅរបស់ ​វ្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] ដោយគ្មាន​ព្រះរាជបុត្រ​សម្រាប់​បន្តរាជ្យ រាជសម្បត្តិ​ក៏​ត្រូវ​ធ្លាក់​មក​ក្នុង​កណ្ដាប់​ដៃ​ព្រះយុវរាជ ដែល​ជាប្អូន​ពៅ​ព្រះអង្គ។ ​ក្រោយមកក្សត្រស្នងរាជ្យបន្តនៅមហិធរបុរ គឺ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]]ដែលត្រូវជាព្រះរៀមច្បងរបស់ទ្រង់។ <ref>{{Cite web |url=http://choukhmer.com/history-of-cambodia/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2015-04-15 |archivedate=2015-07-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150724042842/http://choukhmer.com/history-of-cambodia/ |url-status=dead }}</ref> ==ពង្សាវលី== *ព្រះបិតា ព្រះនាម[[ហិរណ្យវម៌្ម (មហិធរបុរ)|ហិរណ្យវម៌្ម]] ព្រះមាតាព្រះនាម [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]] **ព្រះមហេសីព្រះនាម [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] មហេសីរួមបងប្អូន (ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១, ជយវម៌្មទី៦) ***ទ្រង់ជាបុត្រពៅ ព្រះភាតាបង្កើត [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] (បុត្រច្បង), រាជបុត្រទី៣, ព្រះភគិនីបិតាតែមួយដែលបង្កើតបានបុត្រព្រះនាម [[ក្សត្រេន្ទ្រាទិត្យ]] ****ព្រះភាគិនេយ្យ គឺព្រះបាទ [[មហិធរាទិត្យ]], ព្រះបាទ[[ក្សត្រេន្ទ្រាទិត្យ]], ព្រះភាគិនេយ្យក្សត្រី [[នរេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] *****ព្រះនត្តាភាតា ព្រះនាម [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២]], [[សូយ៌្យវម៌្មទី២]] {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before=[[ជយវម៌្មទី៦]]|title=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ក្សត្រនៃមហិធរបុរ]]|years=១០៨០&ndash;១១០៧|after=[[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]]}} {{s-roy}} {{s-bef|before=មិនស្គាល់}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរជ្ជទាយាទខ្មែរ#នគរភ្វូណាន|រជ្ជទាយាទនៃភ្វូណាន]]|years=ដើមសតវត្សទី១១-១០៨០}} {{s-aft|after=មិនស្គាល់}} {{s-end}} ==ឯកសារយោង== [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃមហិធរបុរ]][[Category:រាជវង្សមហិធរបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យុវរាជនៃកម្វុជទេឝ]] bwgnlpq856yriwmraswb3jq6i5kbqxq 14 28773 340257 177849 2026-09-09T16:37:27Z Sreynaree1986 47227 បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 340257 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] # [[ឝ្រីមារញទេវី]] # [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]] # [[អស្សាជយទេវី]] # [[កុលទីទេវី]] # [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] # [[កុលប្រភាវតី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]] # [[រុទ្រទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតទេវី]] # [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] # [[វីរៈទេវី]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] # [[សករមន្ជរិ]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] # [[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវទេវីទី១]] # [[ហឝ៌ទេវី]] # [[ត្សៀគី​វទេវី]] # [[ជយសិង្ហទេវី]] ** [[ភូមីទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យទេវី]] # [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] # [[បុស្ករាក្សទេវី]] # [[នរេន្ទ្រទេវី]] # [[រាជបតិទេវី]] # [[សម្ភុទេវី]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោកទេវី]] # [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ហង្សអម្រិត]] # [[ជយេន្ទ្រភា]] # [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] # [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] # [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] # [[នរេន្ទ្រទេវី]] # [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] # [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣|ហស៌ទេវី]] # [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] # [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] # [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] # [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] # [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] # [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] # [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] # [[គន្ធបទុម]] # [[ព្រះភគវតី (មហេសីនៃព្រះបាទលំពង្ស)|ក្សត្រី]] # [[មង្គលក្សត្រី]] # [[មន្ទាពិសី]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]] # [[ទេវី (មហេសីព្រះបរមរាមាទី១)|ទេវី]] # [[ស្រីសុរិយោវង្សទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] # [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] # [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] # [[ស៊ីសៈងាម]] # [[ទាវអគ្គរាជ|ទាវអគ្គរាជ]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងគង|គង]] # [[អ្នកព្រះនាងវរមាលា|វរមាលា]] # [[អ្នកនាងសុខ|សុខ]] # [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] # [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] # [[កេសរ (មហេសីព្រះស្រីរាជា)|កេសរ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] # [[ទេពបុប្ផា]] # [[កេសរបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[សិរីចក្រពត្តិ]] # [[បទុមបុប្ផា]] # [[ស្រីទេពធីតា]] # [[សុជាតិក្សត្រី]] # [[កេសរមាលា]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] # [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] # [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី|ទេវីក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះស្រីវលក្ខណ៍|ស្រីវលក្ខណ៍]] # [[សម្ដេចព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះទេពក្សត្រី|ទេពក្សត្រី]] # [[អ្នកម្នាងទៃ (លង្វែក)|ទៃ]] # [[អ្នកម្នាងចន្ទ|ចន្ទ]] # [[អ្នកម្នាងមន្ត|មន្ត]] # [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បទុមា|បទុមាទេវី]] # [[ព្រះមង្គលទេវី (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|មង្គលទេវី]] # [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|ទេពីមង្គល]] # [[ព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] # [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] # [[អ្នកម្នាងនង|នង]] # [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] # [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] # [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] # [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] # [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] # [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] # [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] # [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] # [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] # [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] # [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] # [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] # [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] # [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] # [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] # [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រីទី ១]] # [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] # [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] # [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] # [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] # [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] # [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] # [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] # [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] # [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] # [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] # [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] # [[អ្នកម្នាងយស|យស]] # [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]] # [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] # [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះអង្គឌួង)|ទេពីមង្គល]] # [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] # [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] # [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] # [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] # [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] # [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] # [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] # [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] # [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] # [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] # [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] # [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] # [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] # [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] # [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] # [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] # [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] # [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] # [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] # [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] # [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] # [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] # [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] # [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] # [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] # [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] # [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] # [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] # [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] # [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] # [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] # [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] # [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] # [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] # [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] # [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] # [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] # [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] # [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] # [[ឃុន ធីម|ធីម]] # [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] # [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] # [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] # [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] # [[អ្នក នូ|នូ]] # [[អ្នក អាន|អាន]] # [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] # [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] # [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] # [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] # [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] # [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] # [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] # [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] # [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] # [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] # [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] # [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] # [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] # [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] # [[ម៉ម តាត|តាត]] # [[ម៉ម យាយ|យាយ]] # [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] # [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] # [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]] # [[ម៉ម សោម|សោម]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] # [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] # [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] # [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] # [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] # [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] # [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] # [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] # [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] # [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] # [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] # [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] # [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] # [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] # [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] # [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] # [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] # [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] # [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] # [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] # [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] # [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] # [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] # [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] # [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] # [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] # [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] # [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] # [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] # [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] # [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] # [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] # [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] # [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] # [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] # [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] # [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] # [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] # [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] # [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] # [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] # [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរ]] lh6466h78a69febvm38n08htfrkyja4 340258 340257 2026-09-09T16:38:27Z Sreynaree1986 47227 បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 340258 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] # [[ឝ្រីមារញទេវី]] # [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]] # [[អស្សាជយទេវី]] # [[កុលទីទេវី]] # [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] # [[កុលប្រភាវតី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]] # [[រុទ្រទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតទេវី]] # [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] # [[វីរៈទេវី]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] # [[សករមន្ជរិ]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] # [[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវទេវីទី១]] # [[ហឝ៌ទេវី]] # [[ត្សៀគី​វទេវី]] # [[ជយសិង្ហទេវី]] # [[ភូមីទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យទេវី]] # [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] # [[បុស្ករាក្សទេវី]] # [[នរេន្ទ្រទេវី]] # [[រាជបតិទេវី]] # [[សម្ភុទេវី]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោកទេវី]] # [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ហង្សអម្រិត]] # [[ជយេន្ទ្រភា]] # [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] # [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] # [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] # [[នរេន្ទ្រទេវី]] # [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] # [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣|ហស៌ទេវី]] # [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] # [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] # [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] # [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] # [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] # [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] # [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] # [[គន្ធបទុម]] # [[ព្រះភគវតី (មហេសីនៃព្រះបាទលំពង្ស)|ក្សត្រី]] # [[មង្គលក្សត្រី]] # [[មន្ទាពិសី]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]] # [[ទេវី (មហេសីព្រះបរមរាមាទី១)|ទេវី]] # [[ស្រីសុរិយោវង្សទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] # [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] # [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] # [[ស៊ីសៈងាម]] # [[ទាវអគ្គរាជ|ទាវអគ្គរាជ]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងគង|គង]] # [[អ្នកព្រះនាងវរមាលា|វរមាលា]] # [[អ្នកនាងសុខ|សុខ]] # [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] # [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] # [[កេសរ (មហេសីព្រះស្រីរាជា)|កេសរ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] # [[ទេពបុប្ផា]] # [[កេសរបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[សិរីចក្រពត្តិ]] # [[បទុមបុប្ផា]] # [[ស្រីទេពធីតា]] # [[សុជាតិក្សត្រី]] # [[កេសរមាលា]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] # [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] # [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី|ទេវីក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះស្រីវលក្ខណ៍|ស្រីវលក្ខណ៍]] # [[សម្ដេចព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះទេពក្សត្រី|ទេពក្សត្រី]] # [[អ្នកម្នាងទៃ (លង្វែក)|ទៃ]] # [[អ្នកម្នាងចន្ទ|ចន្ទ]] # [[អ្នកម្នាងមន្ត|មន្ត]] # [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បទុមា|បទុមាទេវី]] # [[ព្រះមង្គលទេវី (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|មង្គលទេវី]] # [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|ទេពីមង្គល]] # [[ព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] # [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] # [[អ្នកម្នាងនង|នង]] # [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] # [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] # [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] # [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] # [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] # [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] # [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] # [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] # [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] # [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] # [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] # [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] # [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] # [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] # [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] # [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រីទី ១]] # [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] # [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] # [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] # [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] # [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] # [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] # [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] # [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] # [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] # [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] # [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] # [[អ្នកម្នាងយស|យស]] # [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]] # [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] # [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះអង្គឌួង)|ទេពីមង្គល]] # [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] # [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] # [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] # [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] # [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] # [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] # [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] # [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] # [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] # [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] # [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] # [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] # [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] # [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] # [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] # [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] # [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] # [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] # [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] # [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] # [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] # [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] # [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] # [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] # [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] # [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] # [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] # [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] # [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] # [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] # [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] # [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] # [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] # [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] # [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] # [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] # [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] # [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] # [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] # [[ឃុន ធីម|ធីម]] # [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] # [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] # [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] # [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] # [[អ្នក នូ|នូ]] # [[អ្នក អាន|អាន]] # [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] # [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] # [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] # [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] # [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] # [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] # [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] # [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] # [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] # [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] # [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] # [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] # [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] # [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] # [[ម៉ម តាត|តាត]] # [[ម៉ម យាយ|យាយ]] # [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] # [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] # [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]] # [[ម៉ម សោម|សោម]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] # [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] # [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] # [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] # [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] # [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] # [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] # [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] # [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] # [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] # [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] # [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] # [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] # [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] # [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] # [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] # [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] # [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] # [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] # [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] # [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] # [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] # [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] # [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] # [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] # [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] # [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] # [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] # [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] # [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] # [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] # [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] # [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] # [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] # [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] # [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] # [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] # [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] # [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] # [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] # [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] # [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរ]] ghwkx12vh5w6q29aene4xjx6xrh5wwt 0 28817 340292 340253 2026-09-10T04:14:18Z TheRandomGoober 27248 340292 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] dyfws4vz19qs36e2uud10va97z5ipav 340296 340292 2026-09-10T05:07:02Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340296 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ានេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] qph14zjn8cjgbtj02ykfd5gz8guzwrm 0 35654 340274 314587 2026-09-09T22:38:21Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340274 wikitext text/x-wiki {{មិនមែនភាសាខ្មែរ|ភាសាអង់គ្លេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស |conventional_long_name = សាធារណរដ្ឋកេនយ៉ា |common_name = កេនយ៉ា |native_name = {{nobold|''Jamhuri ya Kenya'' {{small|([[ភាសាស្វាហ៊ីលី]])}}}} |image_flag = Flag of Kenya.svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកេនយ៉ា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = File:Coat_of_arms_of_Kenya_(Official).svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករកេនយ៉ា|វរលញ្ឆករ]] |national_motto = "[[ហារ៉ាំប៊ី|Harambee]]"<br />{{small|ខ្មែរ៖ "ចូរ​យើងជំនះ​ទាំង​អស់​គ្នា"}} |national_anthem = "[[ចម្រៀងជាតិកេនយ៉ា|Ee Mungu Nguvu Yetu]]"<br />{{small|"អូ ព្រះជាម្ចាស់ដែលបង្កើតអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង"}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav|center]]</div> |image_map = Kenya on the globe (claimed i.e. de-facto hatched) (Africa centered).svg |image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសកេនយ៉ា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |capital_type = រដ្ឋធានី |capital = [[នែរ៉ូប៊ី]] |coordinates = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city}} |largest_city = capital |official_languages = [[ភាសាអង់គ្លេស]] និង [[ភាសាស្វាហ៊ីលី]]<ref name="Conlang">Constitution (2009) Art. 7 [National, official and other languages] "(1) The national language of the Republic is Kiswahili. (2) The official languages of the Republic are Kiswahili and English. (3) The State shall–-–- (a) promote and protect the diversity of language of the people of Kenya; and (b) promote the development and use of indigenous languages, Kenyan Sign language, Braille and other communication formats and technologies accessible to persons with disabilities."</ref> |languages_type = [[ភាសាជាតិ]] |languages = [[ភាសាស្វាហ៊ីលី]]<ref name="Conlang"/> |ethnic_groups = {{unbulleted list | ១៧.១៣% [[ជនជាតិគីគូយុ|គីគូយុ]] | ១៤.៣៥% [[ជនជាតិលូយ៉ា|លូយ៉ា]] | ១៣.៣៧% [[ជនជាតិកាលិនជីន|កាលិនជីន]] | ១០.៦៥% [[ជនជាតិលូអូ|លូអូ]] | ៩.៨១% [[ជនជាតិកាំបា|កាំបា]] | ៥.៨៥% [[ជនជាតិសូម៉ាលី|សូម៉ាលី]] | ៥.៦៨% [[ជនជាតិគីស៊ី|គីស៊ី]] | ៥.២៣% [[ជនជាតិមីជីកិនដា|មីជីកិនដា]] | ៤.១៥% [[ជនជាតិមេរូ|មេរូ]] | ១៣.៧៨% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត }} |ethnic_groups_year = ២០១៩<ref name=Census2019a>{{cite web |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&wpdmdl=5730&ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |access-date=12 កុម្ភៈ 2022 |website=ការិយាល័យស្ថិតិជាតិកេនយ៉ា |df=dmy |archive-date=5 មិថុនា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605222711/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&wpdmdl=5730&ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |url-status=live }}</ref> |religion = {{unbulleted list |៨៥.៥% [[គ្រិស្តសាសនា]]<br/>—៦០.៨% [[ប្រូតេស្តង់និយម|ប្រូតេស្តង់]]<br/>—២០.៦% [[ព្រះសហគមន៍កាតូលិកនៅកេនយ៉ា|កាតូលិក]]<br/>—៤.១% និកាយផ្សេងៗទៀត |១០.៩% [[ឥស្លាមសាសនានៅកេនយ៉ា|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៦% គ្មានជំនឿសាសនា |០.៧% [[សាសនាប្រពៃណីអាហ្វ្រិក|ជំនឿប្រពៃណី]] |១.៣% សាសនាផ្សេងៗទៀត }} | religion_year = ២០១៩<ref name=Census2019a /> |government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|និយមប្រធានាធិបតី]] |leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីកេនយ៉ា|ប្រធានាធិបតី]] |leader_name1 = [[វីល្លៀម រូតូ]] |leader_title2 = [[អនុប្រធានាធិបតីកេនយ៉ា|អនុប្រធានាធិបតី]] |leader_name2 = [[គីទឿ ឃីនឌីឃី]] |leader_title3 = [[ព្រឹទ្ធសភាកេនយ៉ា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] |leader_name3 = [[អាម៉ាសុន ឃីនហ្គី]] |leader_title4 = [[ប្រធានរដ្ឋសភាកេនយ៉ា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] |leader_name4 = [[ម៉ូស៊ីស វេតង់គូឡា]] |leader_title5 = [[ប្រធានតុលាការកំពូលកេនយ៉ា|ប្រធានប្រធានតុលាការកំពូល]] |leader_name5 = [[ម៉ារតា គូមី]] |legislature = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកេនយ៉ា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភា (កេនយ៉ា)|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[រដ្ឋសភា (កេនយ៉ា)|រដ្ឋសភា]] |sovereignty_type = ទទួលឯករាជ្យពី |sovereignty_note = [[សហរាជាណាចក្រ]] |established_event2 = រដ្ឋបាលស្វយ័ត |established_date2 = ១២ ធ្នូ ១៩៦៣ |established_event3 = ប្រកាសជាសាធារណរដ្ឋ |established_date3 = ១២ ធ្នូ ១៩៦៤ |area_size = 1 E7 |area_km2 = ៥៨០,៣៦៧ |area_footnote = <ref name="unstats08">{{Cite journal|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf|format=PDF|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|accessdate=12 កុម្ភៈ 2022}} http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm</ref> |area_rank = ទី៤៨ |percent_water = ២.៣ |population_estimate = ៥៤,៩៨៥,៦៩៨<ref>{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate |title=Kenya Population Growth Rate 1950-2021 |website=Macrotrends.net |access-date=12 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=27 ឧសភា 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210527122658/https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate |url-status=dead |archivedate=2021-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210527122658/https://www.macrotrends.net/countries/KEN/kenya/population-growth-rate }}</ref> |population_estimate_year = ២០២១ |population_estimate_rank = ទី២៩ |population_census = ៤៧,៥៦៤,២៩៦<ref name =KNBS2019>{{cite web |url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |access-date=12 កុម្ភៈ 2022 |website=Kenya National Bureau of Statistics |date=4 November 2019 |df=dmy |archive-date=5 វិច្ឆិកា 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105155611/https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |url-status=live }}</ref> |population_census_year = ២០១៩ |population_density_km2 = ៧៨ |population_density_rank = ទី១២៤ |GDP_PPP = ២៥០.៨៥៤ ពាន់លានដុល្លារ<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&pr.y=1&sy=2015&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=664&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects (valuation of Kenya GDP)|publisher=មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ|access-date=12 វិច្ឆិកា 20122|archive-date=19 តុលា 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019213327/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=63&pr.y=1&sy=2015&ey=2022&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=664&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&grp=0&a=|url-status=live}}</ref> |GDP_PPP_year = ២០២០ |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = ៥,២៧៤ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOKE">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&pr.y=15&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=664&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC%2CPCPIPCH&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, April 2019 |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=IMF.org |access-date=12 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=12 កុម្ភៈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212222715/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=33&pr.y=15&sy=2017&ey=2021&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=664&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,PCPIPCH&grp=0&a= |url-status=live }}</ref> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = ១០៩.១១៦ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEOKE"/> |GDP_nominal_year = ២០២០ |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_per_capita = ២,២៩៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOKE"/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |Gini = ៤០.៨ |Gini_year = ២០១៥ |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=Gini index |year=2019 |publisher=World Bank Group |access-date=12 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=4 កុម្ភៈ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200204170607/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |url-status=live }}</ref> |Gini_rank = |HDI = ០.៦០១ |HDI_year = ២០១៩ |HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> |HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]|date=December 15, 2020|access-date=12 កុម្ភៈ 2022|archive-date=15 ធ្នូ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}</ref> |HDI_rank = ទី១៤៣ |currency = [[ស៊ីលិញកេនយ៉ា]] |currency_code = KES |time_zone = [[ម៉ោងអាហ្វ្រិកខាងកើត|EAT]] |utc_offset = +៣ |date_format = dd/mm/yy ([[គ្រិស្តសករាជ|គ.ស.]]) |drives_on = ឆ្វេង |calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅកេនយ៉ា|+២៥៤]] | iso3166code =​ KE |cctld = [[.ke]] | wikidata = Q114 }} '''ប្រទេសកេនយ៉ា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស]] និង[[ភាសាស្វាហ៊ីលី|ស្វាហ៊ីលី]]៖ Kenya) ដោយមានឈ្មោះផ្លូវការថា '''សាធារណរដ្ឋកេនយ៉ា''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាហ្វ្រិកខាងកើត]]។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីសរុបចំនួន ៥៨០,៣៦៧ គម^២ និងមានប្រជាជនជាង ៤៧.៦ លាននាក់បើគិតតាមជំរឿនឆ្នាំ២០១៩។ រដ្ឋធានីរបស់កេនយ៉ាក៏ដូចជាទីក្រុងធំបំផុតមានឈ្មោះថា [[នែរ៉ូប៊ី]] ខណៈដែលទីក្រុងចំណាស់ជាងគេ និងត្រូវជាធានីដំបូងគឺ [[មុំបាសា]]។ ទីក្រុង[[គីស៊ូមូ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតទីបី ហើយវាមានកំពង់ផែដ៏ធំមួយនៅ[[បឹងវិចតូរីយ៉ា]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០ កេនយ៉ាគឺជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទីបីប្រចាំអនុតំបន់សាហារ៉ាអាហ្រ្វិក ដោយពីក្រោយតែប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] និង[[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]]ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសកេនយ៉ាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេស[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]នៅភាគពាយព្យ ប្រទេស[[អេត្យូពី]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[សូម៉ាលី]]នៅភាគខាងកើត ប្រទេស[[អ៊ូកង់ដា]]នៅភាគខាងលិច ប្រទេស[[តង់សានី]]នៅភាគខាងត្បូង និង[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]នៅភាគអាគ្នេយ៍។ ភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងប្រជាសាស្ត្រនៅក្នុងប្រទេសនេះមានការប្រែប្រួលនិងសភាពលក្ខណៈខុសៗគ្នាច្រើន ចាប់ពីកំពូលភ្នំដែលគ្របដណ្តប់ដោយព្រិលត្រជាក់ (បាធ្យាន ណេលីអុង និងកំពូលលេណាណានៅលើ[[ភ្នំកេនយ៉ា]]) ជាមួយនឹងព្រៃឈើព័ទ្ធជុំវិញដ៏ធំអស្ចារ្យ សត្វព្រៃ និងតំបន់កសិកម្មជីជាតិ រហូតដល់អាកាសធាតុក្តៅនៅភាគខាងលិច និងតំបន់ជ្រលងភ្នំប្រេះឆា និងតំបន់ស្ងួតមិនសូវមានជីជាតិ តំបន់ស្ងួតពាក់កណ្តាល និងវាលខ្សាច់សុទ្ធសាធ ([[វាលខ្សាច់ឆាល់ប៊ី]] និង[[វាលខ្សាច់នីរី]])។ មនុស្សបានចូលមកតាំងទីលំនៅលើទឹកដីកេនយ៉ាដំបូងគឺសុទ្ធតែជាក្រុមអ្នកបរបាញ់ ដូចជា[[ជនជាតិហាស្ដា]]បច្ចុប្បន្នដែរ។<ref>{{Cite web |title=African Hunter-Gatherers: Survival, History and Politics of Identity |url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68396/1/ASM_S_26_257.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104052710/https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68396/1/ASM_S_26_257.pdf |archive-date=4 November 2018 |access-date=11 December 2024 |website=repository.kulib.kyoto-u.ac.jp }}</ref><ref>{{Cite web |title=The East African Bushmen |url=https://www.researchgate.net/publication/271694891 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200619/https://www.researchgate.net/publication/271694891_The_Myth_of_the_East_African_%27Bushmen%27 |archive-date=9 January 2022 |access-date=11 December 2024 |website=researchgate.net }}</ref> បើយោងតាមការកំណត់កាលបរិច្ឆេទនៃវត្ថុ និងគ្រោងឆ្អឹងបុរាណៗបានបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា ក្រុមអ្នកនិយាយ[[ភាសាឃូស្ហីទិកខាងត្បូង|ភាសាឃូស្ហីទិក]]បានចូលតាំងទីលំនៅដំបូងនៅតំបន់វាលទំនាបនៃប្រទេសកេនយ៉ាចន្លោះពី ៣,២០០ និង ១,៣០០ ឆ្នាំ មុន គ.ស។ ក្រុមអ្នកនិយាយ[[ភាសានីឡូទិក-សាហារ៉ា|ភាសានីឡូទិក]] បានចាប់ផ្តើមធ្វើចំណាកស្រុកពី[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]ចូលមកក្នុងទឹកដីនៃប្រទេសកេនយ៉ានៅប្រមាណ ៥០០ មុន គ.ស។<ref name="EhretCHS" /> ចំណែកឯ[[ភាសាបង់ធូ|ក្រុមជនជាតិបង់ធូ]]វិញបានមកតាំងទីលំនៅតាមតំបន់់ឆ្នេរ និងតំបន់ផ្នែកខាងក្នុងប្រទេសកេនយ៉ានៅរវាង ២៥០ ឆ្នាំមុន គ.ស និង ៥០០ ឆ្នាំនៃ គ.ស។<ref>{{Cite web |title=Wonders Of The African World |url=http://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi2/swahi_2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019091759/http://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi2/swahi_2.htm |archive-date=19 October 2019 |access-date=11 December 2024 |website=pbs }}</ref> ទំនាក់ទំនងជាមួយមហាអំណាចអឺរ៉ុបបានចាប់ផ្តើមដំបូងនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៦ ជាមួយចក្រភពព័រទុយហ្កាល់ រីឯអាណានិគមកិច្ចនៅកេនយ៉ាបានចាប់ផ្តើមនៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៩ ដែលស្ថិតក្នុងសម័យរុករករបស់ពួកអឺរ៉ុបនៅទ្វីបអាហ្រ្វិក។ កេនយ៉ាសម័យបច្ចុប្បន្នបានងើបចេញពី[[អាណាព្យាបាលភាពអាហ្វ្រិកខាងកើត|អាណាព្យាបាល]]បង្កើតឡើងដោយចក្រភពអង់គ្លេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៩៥ និងត្រូវបានបញ្ចូលជា[[អាណានិគមកេនយ៉ា|ទឹកដីអាណានិគម]]របស់អង់គ្លេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០។ ជម្លោះរវាងចក្រភពអង់គ្លេស និងដែនដីអាណានិគមបាននាំឱ្យផ្ទុះ[[ឧទ្ទាមកម្មម៉ាវម៉ាវ|បដិវត្តន៍ម៉ាវម៉ាវ]]ឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥២ ហើយកេនយ៉ាក៏បានប្រកាសឯករាជ្យនៅឆ្នាំ១៩៦៣។ បន្ទាប់ពីបានទទួលឯករាជ្យ ប្រទេសកេនយ៉ានៅតែបន្តឋានៈជាសមាជិកនៃ[[សមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]]ដដែរ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្នត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងឆ្នាំ២០១០ ជំនួសឱ្យរដ្ឋធម្មនុញ្ញសម័យឯករាជ្យឆ្នាំ១៩៦៣។ ប្រទេសកេនយ៉ាគឺជាសាធារណរដ្ឋប្រកាន់របប[[ប្រជាធិបតេយ្យតំណាង]][[ប្រព័ន្ធប្រធានាធិបតី|ប្រធានាធិបតី]] ពោលគឺបុគ្គលជាប់ឆ្នោតត្រូវជាអ្នកតំណាងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ហើយប្រធានាធិបតីគឺជាប្រមុខរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាល។<ref>{{Cite web |date=13 December 2007 |title=Victorian Electronic Democracy – Final Report – Table of ContentsVictorian Electronic Democracy – Final Report – Glossary |url=http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213045132/http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm |archive-date=13 December 2007 |access-date=12 December 2024 |archivedate=13 ធ្នូ 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213045132/http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm }}</ref> ប្រទេសកេនយ៉ាគឺជាសមាជិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[សមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ធនាគារពិភពលោក]] [[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] [[ទីផ្សាររួមសម្រាប់អាហ្វ្រិកខាងកើត និងត្បូង|កូមេសា]] [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]] ក៏ដូចជាអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងៗទៀត។ កេនយ៉ាជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដ៏ជិតស្និទមួយ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ ថ្វីបើខ្លួនមិនមានឈ្មោះជាសមាជិករបស់អង្គការ[[ណាតូ]]ក្ដី។ ដោយមានចំណូលជាតិសរុបស្មើ ១,៨៤០ ដុល្លារ<ref>{{Cite web |title=GNI per capita, Atlas method (current US$) – Kenya |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=KE&year_high_desc=true |access-date=12 December 2024 |website=worldbank.org |publisher=World Bank |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415193034/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=KE&year_high_desc=true |url-status=dead |archivedate=18 កញ្ញា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250918234851/https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=KE&year_high_desc=true }}</ref> កេនយ៉ាគឺជាប្រទេសមានសេដ្ឋកិច្ចចំណូលមធ្យមកម្រិតទាប។ ប្រទេសកេនយ៉ាមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទីពីរនៅអាហ្វ្រិកខាងកើត និងកណ្តាល បន្ទាប់ពីប្រទេសអេត្យូពី ខណៈរដ្ឋធានីណៃរ៉ូប៊ីបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ក្នុងតំបន់។<ref name="second-largest-economy">{{cite news | url=https://africa.businessinsider.com/local/markets/african-giants-the-10-largest-economies-on-the-continent/1w6srcq | title=African giants: The 10 largest economies on the continent | work=Business Insider Africa | date=24 July 2023 | accessdate=22 December 2024 | author=Oluwole, Victor | archive-date=3 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240103100903/https://africa.businessinsider.com/local/markets/african-giants-the-10-largest-economies-on-the-continent/1w6srcq | url-status=live }}</ref> កសិកម្មគឺជាវិស័យធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេស ដោយតែ និងកាហ្វេជាដំណាំសាច់ប្រាក់បែបប្រពៃណី ចំណែកផ្កាស្រស់វិញបានក្លាយជាទំនិញនាំចេញដ៏សំខាន់មួយដែរក្នុងពេលថ្មីៗនេះ។ ឧស្សាហកម្មបែបសេវាកម្មក៏ជាកត្តាជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយផងដែរ ជាពិសេសវិស័យទេសចរណ៍។ ទោះជាអង្គការពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិមួយចំនួនបានចាត់ទុកកេនយ៉ាជាផ្នែកមួយនៃតំបន់ស្នែងធំនៃទ្វីបអាហ្រ្វិកក៏ដោយក្ដី<ref>Maxwell, Daniel, and Ben Watkins. "Humanitarian information systems and emergencies in the Greater Horn of Africa: logical components and logical linkages." Disasters 27.1 (2003): 72–90.</ref> ប៉ុន្តែកេនយ៉ានៅតែជាសមាជិកសំខាន់នៃប្លុកពាណិជ្ជកម្ម[[សហគមន៍អាហ្វ្រិកខាងកើត]]។<ref>{{Cite web |title=East African Community |url=https://www.eala.org/uploads/The_Treaty_for_the_Establishment_of_the_East_Africa_Community_2006_1999.pdf |access-date=2024-12-12 |website=eala.org |language=en |archive-date=24 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231224100426/https://www.eala.org/uploads/The_Treaty_for_the_Establishment_of_the_East_Africa_Community_2006_1999.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=East African Federation |url=https://www.eac.int/political-federation |access-date=2024-12-12 |website=eac.int |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215003829/https://www.eac.int/political-federation |url-status=live }}</ref> ទ្វីបអាហ្រ្វិកគឺជាទីផ្សារនាំចេញដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសកេនយ៉ា នាំមុខសហភាពអឺរ៉ុប។<ref>{{Cite web |last1=Mwangi S. Kimenyi |last2=Francis M. Mwega |last3=Njuguna S. Ndung'u |date=May 2016 |title=The African Lions: Kenya country case study |url=http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527210738/http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf |archive-date=27 May 2016 |access-date=12 December 2024 |publisher=The Brookings Institution}}</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{Stub}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កេនយ៉ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមដប់ប្រាំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសហភាពអាហ្វ្រិក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាហ្វ្រិក]] m153hc1zh0bvac66gdkgrgfx2v1rati 0 37021 340286 318966 2026-09-10T02:46:47Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340286 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #570861;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> មហោទរាទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"|[[File:Mahoatora Devi.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" | colspan="4" style="background: #ABCDEF;" |'''មហោទរាទេវី ជាបុត្រីទី៧ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Mohoatora Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''មហោទរាទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| ព្រះសានី |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| ពណ៌ព្រីងទុំ |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ផ្កាត្រកៀត]] <br> (ផ្កាកំប្លោក) |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|កែវនីលរ័តន៍ <br> (ត្បូងកណ្ដៀង) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|សាច់ទ្រាយ <br> (ពពួកសត្វជើងបួន) |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br> (លំពែងមុខបី) * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> (កងចក្រ) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វក្ងោក |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|ថ្ងៃសៅរ៍ |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ភពសៅរ៍]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|គ្រោះអន្តរាយអំពីភ្លើង, មានវិបត្តិប្រាក់កាក់ និង កើតមានចោរកម្មច្រើន |} '''មហោទរាទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Mohoatora Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ជាអវតារ នៃ អវលោកកេតិស្វរៈ (Avalokitesvara) អទិទេពស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == មហោទរាទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Mohoatora Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង មហោទរាទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ភពសៅរ៍]] និង តំណាងឱ្យ ថ្ងៃសៅរ៍ នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|មហោទរាទេវី ! width="300"|Mohoatora Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ព្រីងទុំ * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀតផ្កាត្រកៀត (ផ្កាកំប្លោក) * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវនីលរ័តន៍" (ត្បូងកណ្ដៀងពណ៌ខៀវ) * ភក្សាហារ ៖ ទ្រង់សោយសាច់ទ្រាយ ពពួកសត្វ ចតុបាតជើងបួន * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "ត្រីសូល៍" (លំពែងមុខបី) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "ចក្រា" (កងចក្រ) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "មយូរា" ជាទេពនិករ (សត្វក្ងោក) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃសៅរ៍ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង មានគ្រោះអន្តរាយ បណ្ដាលហេតុមកពីភ្លើង កើតមានវិបត្តិប្រាក់កាក់ និងកើតមានចោរកម្មច្រើន ។ | * Clothing: Plum Purple * Ear Flower: Water Hyacinth * Jewelry: Sapphire * Eating: Four-legged meat * Weapons in the left hand: Trident * Weapons in the Right hand: Chakra * Vehicles: Peafowl * Sangkran god of Saturday * God represent of Saturn planet * Powerful journey of combat verbs, Disasters caused by fires, Economic crises. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == ចនព្រះកាណ៌ មហោទរាទេវី == ចនព្រះកាណ៌ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ផ្កាលម្អត្រចៀក ផ្កាមានច្រើប្រភេទណាស់ ហេតុអ្វី មហោទរាទេវី លម្អផ្កាត្រកៀត (ផ្កាកំប្លោក) ? មហោទរាទេវី ទេវតាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ ដូចនេះក្បួនតារាសាស្ត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ តំណាងឱ្យ ផ្កាយនក្ខត្តឫក្ស របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឈ្មោះ ព្រះសានី ដែលយកផ្កាត្រកៀត មកធ្វើជាឱសថថ្នាំប្រឆាំង និង ជំងឺអាសន្នរោគផ្សេងៗ បច្ចុប្បន្ន ផ្កាកំប្លោក ត្រូវគេយកធ្វើជាឱ្យសថថ្នាំផងដែរ ។ * ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនយល់ទាល់តែសោះ ហេតុអ្វី មហាបណ្ឌិតមួយចំនួន លើកឡើងថា មហោទរាទេវី សៀតផ្កាកណិកា (ផ្កាសណ្ដានម្លិះ) តើមានអត្ថន័យ យ៉ាងណាដែរ ? == គ្រឿងអាភរណៈ មហោទរាទេវី == គ្រឿងអាភរណៈ មានន័យថា គ្រឿងត្បូង (Gems) ត្បូងប្រដាប់កាយដូចជា៖ ចិញ្ចៀន ក្រវិល ខ្សែរក ខ្សែរដៃ ការដាំត្បូងទៅលើសំលៀកបំពាក់ផ្សេងៗ ។ មហោទរាទេវី ទេវតាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ ដូចនេះក្បួនតារាសាស្ត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ តំណាងឱ្យ ផ្កាយនក្ខត្តឫក្ស របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឈ្មោះ ព្រះសានី (Shani) ដែលបានខេ្វះកែវភ្នែករបស់ខ្លួន ថ្វាយចំពោះព្រះឥសូរ ដោយភាពស្មោះត្រង់ ដូចនេះព្រះឥសូរបានប្រទាននាមថា ព្រះនៃភាពងងឹត (God of Darkness) កែវភ្នែកព្រះសានី បានក្លាយជាគ្រាប់ត្បូងដែលមានពណ៌ខៀវទឹកប៊ិច ដូចនេះហើយទើប នាង មហោទរាទេវី អាភរណៈ ត្បូងកណ្ដៀង (Sapphire) ដែលត្បូងកណ្តៀងត្រូវបានគេជឿថាអាចបង្កើនថាមពលនៃការមើលឃើញនៃចិត្តវិញាណ និង ជួយពង្រឹងចិត្តរបស់អ្នកពាក់ ធ្វើឱ្យអារម្មណ៍របស់ពួកគេមានភាពមុតស្រួច និង ជួយឱ្យពួកគេ មានការត្រិះរិះពិចារណាបានខ្ពស់ដើម្បីបង្កើនភាពច្បាស់លាស់ ។ គ្រឿងអាភរណៈ មិនមែនជាអម្ពរពស្ត្រា របស់ទេវតាសង្ក្រាន្តទេ ឈប់នាំគេវង្វេង គ្រឿងអាភរណៈ គឺជាគ្រឿងត្បូង សម្ដៅលើអំណានផ្លូវចិត្ត ដូចនេះមហាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ មហោទរាទេវី អាភរណៈ ត្បូងកណ្ដៀង ។ * ក្រុមបុរាណាចារ្យ ឆ្ងល់ត្រង់ថា ហេតុអ្វីពាក្យ អាភរណៈ មហាបណ្ឌិត បកចេញ អម្ពរពស្ត្រា ? == ភក្សាហារ មហោទរាទេវី == ភក្សាហារ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា អាហាររបស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត មហោទរាទេវី សោយសាច់ទ្រាយ (សត្វឈ្លូស) ឈ្លូសតំណាងឱ្យ ភាពមិនល្អ ឬ សេចក្ដី ឧបទ្រុព្ទចង្រៃផ្សេងៗ មហោទរាទេវី ទេវតាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ ដូចនេះក្បួនតារាសាស្ត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ តំណាងឱ្យ ផ្កាយបាបគ្រោះ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក កើតមានអំពើបាបកម្មច្រើន ដោយកាយវាចារចិត្ត ក្បួនតម្រូវឱ្យ នាង មហោទរាទេវី សោយសាច់ទ្រាយ ដើម្បីរំដោះគ្រោះបាបកម្ម ដល់មនុស្សលោក ទើបបុរាណខ្មែរ លោកឱ្យសែនព្រេនតាម ភក្សាហារ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ។ដល់ទៅពេលអ្នកមួយចំនួនរៀនមិនដល់ផ្នត់គំនិតដូនតា ទៅដៀលថា សោយសាច់ ជាពួកបីសាច លោកមហាបណ្ឌិតមួយចំនួន បាននិយាយថា ទេវតាគេមានអាហារទិព្វសោយហើយ ដូចនេះ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មានចម្ងល់មួយចង់សួរអស់លោកថា ហើយចុះបើលោកយល់ដឹងចឹងហើយ ហេតុអ្វីប្រឹងចម្លងចេញពីដូនតាធ្វើអី ម្ដេចក៏លោកមហាបណ្ឌិត មិនតាក់តែងនិពន្ធសាច់រឿងទេវតាសង្ក្រាន្ត បែបថ្មីស្រឡាងមួយមក ? យកមកបោះពុម្ភលក់យកលុយរាល់ថ្ងៃ និង ចម្លងទេ ម្ដេចមិននិពន្ធខ្លួនឯង ? * បើមិនអាចរកសត្វឈ្លូសបានទេ ក៏អាចសែនព្រេន សត្វចតុបាតជើងបួនបាន ដូចជា៖ សាច់ជ្រូក សាច់គោ សាច់ពពែ សែនជាដង្វាយសាច់ស្រស់ (សាច់ឆៅ) ហើយអដ្ឋិឋាន ឧបកិច្ចក្នុងចិត្តថា ជាសត្វឈ្លូស ។ == ពាហនៈ នៃ មហោទរាទេវី == ពហនៈ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា យាន្តជំនិះរបស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត ហេតុអ្វី មហោទរាទេវី គង់លើពាហនៈ មយូរា (សត្វក្ងោក) ? មហោទរាទេវី ទេវតាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ ដូចនេះក្បួនតារាសាស្ត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ តំណាងឱ្យ ផ្កាយនក្ខត្តឫក្ស របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឈ្មោះ ព្រះសានី ដែលមានយាន្តជំនិះជាសត្វក្ងោក ដែលជាយាន្តជំនិះមួយក្នុងចំណោមយាន្តជំនិះជាច្រើនទៀតរបស់ព្រះសានី ត្រង់កន្ទុយសត្វក្ងោកមានជានិមិត្តសញ្ញា រូបកែវភ្នែក (Eye symbols) ផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង អំណាចថាមពល នៃការមើលឃើញដោយចិត្តវិញាណ ។ * បើមានជនបរទេសសួរថា ម្ដេចមហោទរាទេវី គ្រងពណ៌ខៀវ សៀតផ្កាកណិកា រកអត្ថន័យបកស្រាយខ្លួនឯង សុំតែម៉្យាងកុំចម្លងសេចក្ដីពន្យល់របស់ក្រុមបុរាណាចារ្យ សូមអរគុណ ។ == ទៅយករបស់ដូនតាមកវិញ == ថ្មីៗនេះ មានមហាបណ្ឌិត និង ពួកក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួន នាំគ្នាទៅយករបស់ដូនតាមកវិញ វាជារឿងល្អប្រសើរណាស់ ដូចជាឈ្មោះ មហោធរទេវី... ក៏ប៉ុន្តែពួកក្មេងៗវប្បធម៌ មិនបានដឹងទេថា ព្រះបាទ សុីសុវត្ថិ បានប្រកាសឱ្យបោះបង់ការប្រើពាក្យជាសំនៀងសៀម ក្នុងឥទ្ធិពលសង្គមខ្មែរ ទាំងវប្បធម៌ទំនៀមទម្លាប់ត្រូវញែកបំបែកចេញពីគ្នា ដោយមិនឱ្យប្រើពាក្យជាសំនៀងសៀមក្នុងសង្គមវប្បធម៌ខ្មែរទៀតនោះទេ ដូចនេះក្រុមជុំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ត្រូវប្ដូរគ្រប់ពាក្យពេចន៍ដែលហៅតាមសំនៀងសៀម មកជាការហៅតាមបែបសំនៀងខ្មែរទាំងអស់ មហោទរាទេវី (អានថា៖ ម.ហោ.ទ.រ៉ា.ទេវី.) ដោយ ទ មិនអានជា ទៈ ហើយពាក្យ រា មិនអានជា រៀ នោះទេ ឧទាហរណ៍: កុមារា (អានថា៖ កុ.ម៉ា.រ៉ា) មិនអានចេញ (កុ.មា.រៀ) ឬ (កុ.មៀ.រៀ) នោះទេ ។ == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == ទំនាយទេវតាសង្ក្រាន្ត == មហាសង្ក្រាន្ត ២០២៤ ទេវតាឆ្នាំថ្មី ព្រះនាម មហោទរាទេវី យាងចុះមកដោយកិរិយាផ្ទំុបើកព្រះនេត្រ (ដេក) បើកភ្នែកលើខ្នងមយូរ៉ា តំណាងឱ្យសេចក្ដីគិត ឬ ពិចារណា ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក មានទុកកង្វល់ច្រើនទាក់ទងនិង សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ។ ឆ្នាំនេះភពសៅរ៍ជាអធិបតី ទៅសុំទឹកភ្លៀងពីស្ដេចនាគ បាននាគចំនួន 4 ទឹកមានលំនឹងជាធម្មតា មិនតូចក៏មិនធំ ។ ឆ្នាំនេះព្រះសៅរ៍ ធ្វើដំណើរដោយជិះនាគ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក កើតមានគ្រោះរញ្ជួញដីច្រើន ។ ភពសៅរ៍ តំណាងឱ្យផ្កាយព្រះគ្រោះ គ្រោះកើតចេញពីពាក្យសម្ដី ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក វាយប្រហារគ្នាដោយពាក្យសម្ដី ឬ កើតកលយុគផ្នែកការទូត ។ ទំនាយខាងលើ ទស្សន៍ទាយដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ ដូចបានជំរាបជូនខាងលើនេះ សម្រាប់បងប្អូនជនរួមជាតិ ។<ref> Borannachar (2024) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Prediction The powerful journey of Devata Maha Sangkran, Astrological calculations Based from Khmer Astrology 1943] </ref> * បានទស្សទាយ នូវម៉ោង ១៩:២១ ល្ងាច ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ == កំណត់ចំណាំ == '''មហោទរាទេវី''' ពស្ត្រាសំលៀកបំពាក់គ្រងទៅតាមពណ៌មង្គល ទាំង៧ថ្ងៃ ពណ៌ព្រីងទុំ ឬ ពណ៌ស្វាយក្រមៅ ។ មហោទរាទេវី មិនគ្រងពណ៌ខៀវ នោះទេ សូមចាំថា សៀវភៅមហាសង្ក្រាន្ត ដែលចងក្រងដោយគណៈកម្មការបុណ្យជាតិ គឺជាការចងក្រងទៅតាមអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន ខុសពីក្បួនតម្រាជាតិ និង មិនពាក់ព័ន្ធ និង សេចក្ដីចងក្រងក្នុងអត្ថបទវីគីភេឌាខ្មែរ ដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ នោះទេ ។ បើទេវតាសង្ក្រាន្ត មហោទរាទេវី គ្រងពណ៌មង្គលខុស ផ្ទុយនិងក្បួនតម្រាជាតិ ហើយលើកទៅតាំងលម្អក្នុងទីស្ថានសក្ការៈធំៗ នោះ និងកើតមានហេតុភេតុចម្លែកជាច្រើនដូចជា៖ ១.កើតមានរដ្ឋប្រហារយោធារ ២.ផ្លាសប្ដូរព្រះមហាក្សត្រ ឬ ផ្លាសប្ដូរថ្នាក់ដឹកនាំជាតិ ៣.កើតកល្លយុគសង្គ្រាម ៤.ឆេះរាជដំណាក់ស្ដេច ឬ ឆេះព្រះរាជវាំង ៥.នគរជួបគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិផ្សេងៗ សូមបញ្ចាក់ថា ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្តមិនអាចផ្លាសប្ដូរតាមអំពើចិត្តរបស់អស់លោកទេ ។ * ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ 2024 ខាងមុខនេះមានបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយមួយចំនួន បានកែប្រែនូវនាទីចូលឆ្នាំថ្មី ដែលកំណត់យកម៉ោង 22:17 នាទី ដែលផ្ទុយនិងក្បួនតម្រាពីបុរាណកាលទាំងស្រុង ដែលកំណត់យក ថេរៈវេលា ជាចំនួនគូ ដែលកំណត់រៀងរាល់ 12នាទីម្ដង ឧទាហរណ៍: (22:00), (22:12), (22:24), (22:36), (22:48) ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនដឹងរបៀបគុណគូរបស់ពួកគេដោយរបៀបមិចទេ ដែលម៉ោងមង្គលទេវតា ទៅជាម៉ោង 22:17 ដូចនេះ ។ == ប្រការសែនទេវតា == រាល់ពេលមានចម្ងល់ណាមួយ ពីប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាលើកឡើងក្នុងបណ្ដាញសង្គម ទាក់ទង និង អត្ថបទ (Article) ដែលចងក្រងដោយ ក្រុមបុរាណាចារ្យ, អត្ថបទនោះ និង បន្ថែមមាតិកា ដើម្បីបកស្រាយ ឬ ស្រាយសេចក្ដីងឿងឆ្ងល់ទាំងអស់នោះ ។ សង្គមកម្ពុជាមានការគោរពទៅលើពួកទេវតា ដូចនេះ តើគួរសែនទទួលទេវតា ដែរ ឬ ទេ ? ការសែនទទួលទេវតា គឺជាទំនៀម ការសែន ឬ មិនសែន អាស្រ័យទៅលើការជឿរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ បើសិនជាអ្នកមានជំនឿអរូបី ជឿលើ អមនុស្ស ខ្មោច ព្រាយបីសាច អារុក្ខអារក្សអ្នកតា និង ទេវតា តែអ្នកមិនបានសែនព្រេនចំពោះទេវតា ដូចនេះអ្នក និង មានជំងឺមកបៀតបៀនជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងរង្វង់ពេញមួយឆ្នាំ អ្នកអាចសង្កេតមើលដោយខ្លួនឯងបាន ។ ឧទាហរណ៍: អាយុអ្នកត្រូវអស់ក្នុងឆ្នាំនេះ ហើយអ្នកបានសែនព្រេនទទួលទេវតា ទេវតាអាចប្រទានពរ ប្រោសព្រំឱ្យអ្នករស់បានច្រើនឆ្នាំបន្តទៀត ។ បើចំពោះជាតិសាសន៍ដទៃ ពួកគេមិនសែនទេវតាក៏បានដែរ ពីព្រោះពួកគេមានជំនឿផ្សេងទៅលើព្រះរបស់ពួកគេ ដូចនេះអំណាចផ្លូវចិត្តខុសគ្នា មិនអាចផ្សារភ្ជាប់ចិត្តវិញាណរបស់ពួកគេ ក្នុងជំនឿផ្ទុយបានឡើយ ។ តើចាំបាច់ក្នុងការសែនព្រេនតាម ភក្សាហារ របស់ទេវតាសង្ក្រាន្តដែរ ឬ ទេ ? ការសែនព្រេនតាម ភក្សាហារ របស់ទេវតាគឺ ជារឿងសំខាន់ ឆ្នាំ ២០២៤ នេះ មហោទរាទេវី សោយសាច់ទ្រាយ គឺ សាច់ឈ្លូស បើមិនមានទេអាចយកសត្វជើងបួនមកសែនជំនួសបានដូចជា សាច់ជ្រូក គោ ពពែ... ចង់ចៀនអាំងស្ងោឆារ ស្រាច់តែចិត្តបងប្អូន ការដែលសំខាន់ គឺ ការពោលពាក្យឧបកិច្ច ភក្សាហារ ដែលយើងបានសែន គឺ តំណាងឱ្យការរំដោះគ្រោះមួយ មានន័យថា ក្នុងរយៈពេលពេញមួយឆ្នាំ អ្នកនិងមានគ្រោះមួយ មិនថារឿងការងារ ការរកសុីលក់ដូរ គ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ អាចនិងត្រូវបានពួកទេវតាជួយបញ្ជៀសចេញ ។ ឆ្នាំ ២០២៤ នេះ ឆ្នាំរោងធាតុឈើ (តាមរង្វាស់ឆ្នាំចន្ទគតិ) មិនមានគ្រោះរាំងស្ងួតឡើយ ។ ពណ៌ដែលមានធាតុប្រឆាំងនិង ទេវតាឆ្នាំថ្មី មហោទរាទេវី មាន ៣ពណ៌ ទី១ ពណ៌បៃតង ដែលជា ពណ៌អាប់រាសី ប្រើប្រាសពណ៌បៃតងច្រើន ធ្វើឱ្យមានសេចក្ដីមិនល្អ ច្រើនមានគ្រោះដោយអគ្គីភ័យ (ភ្លើងឆេះ) ។ ទី២ ពណ៌ផ្ទៃមេឃ ប្រើប្រាសពណ៌នេះច្រើន ធ្វើឱ្យសង្គមគ្រួសារមិនចុះសម្រុង នឹងគ្នា ។ ទី៣ ពណ៌ខៀវ ប្រើប្រាសពណ៌ពណ៌នេះច្រើន អាចធ្វើឱ្យបាត់បង់លាភសំណាង ។ សូមសង្កេតមើលដោយខ្លួនឯង ។ == ចំពោះពណ៌មង្គលទេវតា == ហេតុអ្វី ថៃ ឡាវ មានតំណាលនិទានទាក់ទង និង ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទាំងប្រាំពីរដូចកម្ពុជា ? ពីព្រោះពួកគេទទួល ឥទ្ធិពលនេះ ពីចក្រភពខ្មែរ សម័យអង្គរ និទាន កុបិលមហាព្រហ្ម ទាក់ទង និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន ហើយ ថៃ និង ឡាវ កាន់ពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ មិនមានតំណាលនិទានទេវតា ទាំងអស់នេះទេ ។ មហោទរាទេវី ថៃ ហៅ មហាថនទេវី អម្ពរពណ៌ស្វាយ ឬ ពណ៌ព្រីងទុំ គេយកពណ៌មង្គលខ្មែរ ម្ចាស់ដើមយកទៅប្រើតាមក្បួនតម្រា កែជោគវាសនាប្រទេស ប្រទេសគេចផុតសង្គ្រាមគ្រប់សម័យកាល ប្រទេសអភិវឌ្ឈន៍ជឿនលឿន ងាកមកសង្គមខ្មែរយើង តែងតែលាបពណ៌ក្ដិចត្រួយអ្នកចេះដឹង ចូលចិត្តឌឺដងដូនតា ប្ដូរទៅប្រើពណ៌ខៀវ ផ្ទុយពីក្បួនតម្រាជាតិ ប្រទេសតែងតែជួបភាពវឹកវរ និង សង្គ្រាម នោះដោយសារតែ សេចក្ដីប្រមាថរបស់ខ្លួន ចំពោះដូនតា ។ ពួកអុឺរ៉ុប អាមេរិក ចិន ដូចគ្នា ពណ៌ស្លាកសញ្ញា ក្រុមហ៊ុនមួយៗ មិនមែនចេះតែដាក់ទេ សុទ្ធតែសិក្សាទាក់ទងនិង ច្បាប់ស្រូបទាញ ពណ៌តំណាងធាតុអ្វីមួយរបស់ធម្មជាតិ និង ខ្លួនរបស់ពួកគេ ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == h6h93h79cikabbm7w2kwnvw264s97q3 0 37026 340285 318964 2026-09-10T02:45:47Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340285 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #6B8E23;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> មណ្ឌាទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"|[[File:Mondia Tevi Represent of Wednesday.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5"|'''មណ្ឌាទេវី ជាបុត្រីទី៤ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Mondia Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''មណ្ឌាទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| ព្រះពុធគ្រហស្ថ |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| ពណ៌សុីលាប |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ផ្កាចម្ប៉ា]] |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|កែវពិទូរ្យ <br> (ត្បូងភ្នែកឆ្មា) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|ទឹកដោះសិប្បិ <br> (ទឹកដោះគោច្អិន) |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br> (ឈើច្រត់) * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> (ម្ជុល) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វលា |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|ថ្ងៃពុធ |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល ភពពុធ |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|ព្រះមហាក្សត្រ និង ក្រុមមន្ត្រី ច្រើនទទួលបាន គ្រឿងបណ្ដាការ, ប៉ុន្តែក្មេងៗតូច ច្រើនកើតជំងឺតម្កាត់ផ្សេងៗ |} '''មណ្ឌាទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Mondia Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ជាអវតារ នៃ អវលោកកេតិស្វរៈ (Avalokitesvara) អទិទេពស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == មណ្ឌាទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Mondia Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង មណ្ឌាទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ភពពុធ]] និង តំណាងឱ្យ ថ្ងៃពុធ នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|មណ្ឌាទេវី ! width="300"|Mondia Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌សុីលៀប * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវពិទូរ្យ" (ត្បូងភ្នែកឆ្មា) * ភក្សាហារ ៖ ទ្រង់សោយទឹកដោះសិប្បិ (ទឹកដោះគោច្អិន) ទឹកដោះនៃ បញ្ចាគោរស់ ទាំង៥ * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "យដ្ឋិ" (ឈើច្រត់) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "សុណា" (ម្ជុល) សំរាប់ត្បាញ ឬ ដេរប៉ាក់ * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "គទ្រភៈ" ជាទេពនិករ (សត្វលា) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃពុធ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង ព្រះមហាក្សត្រ និង ក្រុមមន្ត្រី ច្រើនទទួលបាន គ្រឿងបណ្ដាការ និង ការលើកសរសើរយ័ស្តពីប្រទេសដទៃ ប៉ុន្តែក្មេងៗតូច ច្រើនកើតជំងឺតម្កាត់ផ្សេងៗ ។ | * Clothing: Olive Drab * Ear Flower: Plumeria flower * Jewelry: Cat'S Eye Gem * Eating: Boiled milk * Weapons in the left hand: Walking stick * Weapons in the Right hand: Sewing Needle * Vehicles: Donkey * Sangkran god of Wednesday * God represent of Mercury planet * Powerful journey of combat verbs, Children often get various diseases |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == 0aiqxymgfrtsfid1oes20i0iheup1j8 0 38111 340277 332769 2026-09-09T23:27:10Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340277 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #FFAA1D;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> គោរាគៈទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"| |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5"|'''គោរាគៈទេវី ជាបុត្រីទី២ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Gorakak Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''គោរាគៈទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| [[ចន្ទ្រា|ព្រះចន្ទ្រា]] |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| ពណ៌លឿងទុំ |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|មុក្តា <br> (គជ់ខ្យង) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|ប្រេងល្ង |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br> (ឈើច្រត់) * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> (ព្រះខ័ន) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|ខ្លាដំបង |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|[[ថ្ងៃច័ន្ទ]] |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ព្រះច័ន្ទ]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|សង្គ្រាមពាណិជ្ជកម្ម <br> ការផ្លាស់ប្ដូរក្រុមមន្ត្រី |} '''គោរាគៈទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Gorakak Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ជាអវតារ នៃ អវលោកកេតិស្វរៈ (Avalokitesvara) អទិទេពស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == គោរាគៈទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Gorakak Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ [[ទេវតា(ពុទ្ធសាសនា)|ទេវតា]]សង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង គោរាគៈទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ព្រះចន្ទ]] និង តំណាងឱ្យ [[ថ្ងៃច័ន្ទ]] នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|គោរាគៈទេវី ! width="300"|Gorakak Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌លឿងទុំ * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវមុក្ដា" (អានថា: មុ + ក្ដា) (គជ់ខ្យង) * ភក្សាហារ ៖ ទ្រង់សោយតេលំ तैल (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "យដ្ឋិ" (ឈើច្រត់) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "ព្រះខ័ន" (ដាវរាជ្យ) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "វ្យាឃ្រ" ជាទេពនិករ (សត្វខ្លាដំបង) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃច័ន្ទ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង បណ្ដាលមន្ត្រីអ្នកមុខអ្នកការ ច្រើនអស់បុណ្សស័ក្ដិ និង អាប់យ័ស្ត ។ | * Clothing: Yellow-orange * Ear Flower: Millingtonia flower * Jewelry: Pearl * Eating: Sesame oil * Weapons in the left hand: Walking stick * Weapons in the Right hand: Royal Sword * Vehicles: Tiger * Sangkran god of Monday * God represent of Moon * Powerful journey of combat verbs, Ministers officials to lose their dignity. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == សេចក្តីពន្យល់ == * ព្រះនាម គោរាគទេវី សរសេរជាភាសាបាលី ភាសាបាលី មិនមែនជាភាសាផ្លូវការណ៍ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជានោះទេ ។ ភាសាបាលី ស្ថិតក្នុងក្រុមពាក្យនៃភាសាកម្ចី ច្រើនប្រើប្រាស់នៅក្នុងសង្គមពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា ប៉ុន្តែទេវតាសង្ក្រាន្ដ មានប្រភពចេញពីសាសនាហិណ្ឌូ ឬ ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលប្រើប្រាស់នូវភាសាសំស្ក្រឹតទៅវិញទេ ដូចនេះហើយ ការសរសេរព្រះនាម គោរាគៈទេវី ជាការសរសេរតាមភាសាផ្លូវការណ៍របស់កម្ពុជា នោះគឺ ខេមរៈភាសា ។ * ការសរសេរថា កបិលមហាព្រហ្ម គឺដកស្រង់ចេញពីឯកសារ ព្រះរាជពិធីទ្វារទសមាស ឆ្នាំ 1960s ប៉ុន្តែឯកសារដែលចំណាស់ជាង សរសេរថា កុបិលមហាព្រហ្ម ឆ្នាំ 1942 ដោយរាជបណ្ឌិត មិនស៊ែរ ចេញផ្សាយដោយព្រះរាជបណ្ណាល័យកម្ពុជា បច្ចុប្បន្នតម្កល់នូវ សកលវិទ្យាល័យមុិចឈីហ្គេន (Michigan university) [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ។ * ការធ្លាក់ចុះនូវការប្រកបពាក្យខ្មែរ ដូចជាពាក្យថា "មុក្ដា" គជ់ខ្យង ត្រូវអានថា មុ + ក ជើង ដ ដាក់ស្រៈ ា (ក្ដា) អ្នកមួយចំនួនធំបែរជាប្រកបអានថា មុ តា ទៅវិញ ការធ្លាក់ចុះនូវភាសាខ្មែរ ក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំកម្ពុជា ។ * ពាក្យ វ្យាឃ្រ សរសេរជា ភាសាសំស្ក្រឹត ៕ ព្យាគ្ឃ សរសេរជា ភាសាបាលី ៕ ខេមរៈភាសា ហៅថា ខ្លាធំ ឬ ខ្លាដំបង ។ == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == ទំនាយទេវតាសង្ក្រាន្ត == មហាសង្ក្រាន្ត ២០២៥ ទេវតាឆ្នាំថ្មី ព្រះនាម គោរាគៈទេវី គ្រងនូវគ្រឿងចតុរង្គ (គ្រឿងសឹកចម្បាំង) យាងចុះមកដោយកិរិយាផ្ទំុបិទព្រះនេត្រ (ដេកលង់លក់) បិទភ្នែកលើខ្នងវ្យាឃ្រៈ (ខ្លាធំ) តំណាងឱ្យសេចក្ដីស្ងប់សុខ តែមិនធ្វេសប្រហេស ។ ឆ្នាំនេះព្រះចន្ទ្រាជាអធិបតី ទៅសុំទឹកភ្លៀងពីស្ដេចនាគ បាននាគចំនួន 4 ទឹកមានលំនឹងជាធម្មតា មិនតូចក៏មិនធំ ។ ឆ្នាំនេះព្រះចន្ទ្រា ធ្វើដំណើរដោយជិះពស់នាគរាជ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក កើតមានគ្រោះមហន្តរាយរញ្ជួញដីធំៗ គ្រោះរញ្ជួយដីបាតសមុទ្រ និង មានគ្រោះបន្ទុះភ្នំភ្លើង ។ ព្រះចន្ទ្រា តំណាងឱ្យធាតុត្រជាក់ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកចុះនៅសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ ត្រជាក់ជាងឆ្នាំទាំងពួង ។ ទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងនូវគ្រឿងចតុរង្គ (គ្រឿងសឹកចម្បាំង) ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក មានការហែរក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពច្រើន មានការបង្អួតនូវគ្រឿងសឹកចម្បាំង និង ត្រៀមធ្វើសឹកចម្បាំង ។ កម្ពុជាមានសេដ្ឋកិច្ចល្អប្រសើរ និង មានការងើបឡើងវិញនូវវិស័យអចលនាទ្រព្យ អាចនិយាយបានថា ឆ្នាំមាស លើវិស័យអចលនទ្រព្យ ។ ទំនាយខាងលើ ទស្សន៍ទាយដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ ដូចបានជំរាបជូនខាងលើនេះ សម្រាប់បងប្អូនជនរួមជាតិ ។<ref> Borannachar (2025) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Prediction The powerful journey of Devata Maha Sangkran, Astrological calculations Based from Khmer Astrology 1943] </ref> * បានទស្សទាយ នូវម៉ោង ១៣:១៨ ថ្ងៃរសៀល ថ្ងៃពុធ ទី០៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == 8vyuoozkpry7twan4hefttqs4yrrncb 0 38355 340288 335897 2026-09-10T02:58:43Z ~2026-48981-62 52868 693 340288 wikitext text/x-wiki '''ឃុំត្បែង''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | | | |- |០៧០៣០៦០១ |ភូមិត្បែងកើត |Tbaeng Kaeut |- |០៧០៣០៦០២ |ភូមិត្បែងលិច |Tbaeng Lech |- |០៧០៣០៦០៣ |ភូមិវត្ដ |Voat |- |០៧០៣០៦០៤ |ភូមិស្រះខ្វាវ |Srah Khvav |- |០៧០៣០៦០៥ |ភូមិគូលែនថ្មី |Kuleaen Thmei |- |០៧០៣០៦០៦ |ភូមិស្គន់ |Skun |- |០៧០៣០៦០៧ |ភូមិថ្មជល់ |Thmar Chul |} 21tixpmxcegzl6zshl12ocz1lr4dsqp 0 40153 340287 337466 2026-09-10T02:58:39Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340287 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #570861;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> រាក្យៈសាទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"| |- style="text-align:center;" | colspan="4" style="background: #ABCDEF;" |''' រាក្យៈសាទេវី ជាបុត្រីទី៣ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Reakyaksa Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''រាក្យៈសាទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| [[ព្រះអង្គារ]] |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ស្វាយ |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ឈូក​ច្រាល|ផ្កាឈូក]] <br> (ផ្កាបុទុម) |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវមូរ៉ា" <br> (ត្បូងសមុទ្រពណ៌លោហិត) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|សោយលោហិត <br> (ផឹកឈាមស្រស់) |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br>"សរ" ដងធ្នូ * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> ស្ដាំកាន់ "ត្រីសូល៍" (លំពែងមុខ៣) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វសេះ |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|ថ្ងៃអង្គារ |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ភពអង្គារ]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|កើតសង្គ្រាមរាំងជល់ និង ពោរពេញទៅដោយជំងឺរាតត្បាតផ្សេងៗ |} '''រាក្យៈសាទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Reakyaksa Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == រាក្យៈសាទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Reakyaksa Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង រាក្យៈសាទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ភពអង្គារ]] និង តំណាងឱ្យ [[ថ្ងៃអង្គារ]] នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|រាក្យៈសាទេវី ! width="300"|Reakyaksa Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ខ្មៅ * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀត "ផ្កាបុទុម" ([[ផ្កាឈូក]]) * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវមូរ៉ា" (ត្បូងសមុទ្រពណ៌លោហិត) * ភក្សាហារ ៖ សោយលោហិត (ផឹកឈាមស្រស់) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "សរ" ដងធ្នូ * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "ត្រីសូល៍" (លំពែងមុខ៣) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "អស្សតរ" (អានថា: អាស + ដរ) ជាទេពនិករ (សត្វសេះ) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃអង្គារ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង ព្រះនគរ និង កើតចម្បាំងរាំងជល់ និង បញ្ចាមិត្ត កើតកលយុគ្គសង្គ្រាម ឬ មានទំនាស់និង ប្រទេសដ៍ទៃ និង សំបូរទៅដោយជំងឺរាតត្បាតជាអនេក ។ | * Clothing: Purple * Ear Flower: Lotus flower * Jewelry: Coral (Sea Gems) * Eating: Blood * Weapons in the left hand: Bow and arrow * Weapons in the Right hand: Trident * Vehicles: Horse * Sangkran god of Tuseday * God represent of Mars planet * Powerful journey of combat verbs, Make war and infectious diseases. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == ទំនាយទេវតាសង្ក្រាន្ត == មហាសង្ក្រាន្ត ២០២៦ ទេវតាឆ្នាំថ្មី ព្រះនាម រាក្យៈសាទេវី យាងចុះមកដោយទ្រង់សម្ដែងកិរិយាគ្រោធខឹង គង់ឈររំពៃលើខ្នង អស្សតរ (សត្វសេះ) ជាយាន្តជំនិះប្រកបដោយការប្រយុទ្ធ ទ្រង់គ្រងនូវគ្រឿងសឹកចម្បាំងអម្ពរពេណ៌ខ្មៅនិល ពណ៌ពោពេញទៅដោយសេចក្ដីទុក្ខព្រួយ ក្នុងព្រះហត្ថឆ្វេងទ្រង់កាន់ដងធ្នូ អវុធវាយប្រហារទីឆ្ងាយ ក្នុងព្រះហត្ថស្ដាំ ទ្រង់ត្រីសូល៍ លំពែងមុខបី អាវុធវាយប្រហារមិនរើសមុខ ដោយមានន័យថា ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកកើតកល្លយុគ សឹកចម្បាំង ទ្រង់សោយលោហិត មនុស្សជាតិស្លាប់ច្រើនជាអនេក ។ ឆ្នាំនេះភពអង្គារជាអធិបតី ទៅសុំទឹកភ្លៀងពីស្ដេចនាគ បាននាគចំនួន 4 ទឹកមានលំនឹងជាធម្មតា មិនតូចក៏មិនធំ ។ ឆ្នាំនេះព្រះអង្គារ ធ្វើដំណើរដោយជិះកេតុ (ផ្កាយដុះកន្ទុយ) ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកកើតមានសឹកចម្បាំងវាយប្រហារគ្នា ។ កម្ពុជា មានការគម្រាមហែងពីបច្ចាមិត្ត កម្ពុជាមានវិវាតផ្នែកការទូតជាមួយបច្ចាមិត្ត កម្ពុជាត្រូវត្រៀមស្បៀងបម្រុងសម្រាប់ប្រជាជាតិរបស់ខ្លួន ។ ទំនាយខាងលើ ទស្សន៍ទាយដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ ដូចបានជំរាបជូនខាងលើនេះ សម្រាប់បងប្អូនជនរួមជាតិ ។<ref> Borannachar (2026) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Prediction The powerful journey of Devata Maha Sangkran, Astrological calculations Based from Khmer Astrology 1943] </ref> * រាក្យៈសាទេវី តម្រូវឱ្យប្ដូរមកពណ៌មង្គល ពណ៌ស្វាយ ជាដាច់ខាត ។ * បានទស្សទាយ នូវម៉ោង ២៣: ១៨ វេលាអាធ្រាតុ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៨ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == ciral4wk3zemmp65csnh6ta2ujlbs2f 0 40154 340282 329881 2026-09-10T00:39:32Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340282 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #FF0000;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> ទុង្សាទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"|[[File:Tungsa Devi.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5"|'''ទុង្សាទេវី ជាបុត្រីទី១ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Tungsa Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''ទុង្សាទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| [[សុរិយា|ព្រះសូរិយា]] |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| ពណ៌ក្រហម |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ផ្កាទទឹម]] |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|កែវបទុមរាគ <br> (ត្បូងទទឹម) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|ផ្លែឧទុម្ពរ <br> (ផ្លែល្វា) |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br> (ខ្យងស័ង្ខ) * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> (កងចក្រ) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វ[[គ្រុឌ]] |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|[[ថ្ងៃអាទិត្យ]] |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ព្រះអាទិត្យ]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|គ្រោះរាំងស្ងួត, រលកកម្ដៅ |} '''ទុង្សាទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Tungsa Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ជាអវតារ នៃ អវលោកកេតិស្វរៈ (Avalokitesvara) អទិទេពស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == ទុង្សាទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Tungsa Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង ទុង្សាទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ព្រះអាទិត្យ]] និង តំណាងឱ្យ ថ្ងៃអាទិត្យ នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|ទុង្សាទេវី ! width="300"|Tungsa Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ក្រហម * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀតផ្កាទទឹម * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវបទុមរាគ" (ត្បូងទទឹម) * ភក្សាហារ ៖ ទ្រង់សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "ស័ង្កា" (ខ្យងស័ង្ខ) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "ចក្រា" (កងចក្រ) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "គ្រុឌ" ជាទេពនិករ (សត្វគ្រុឌ) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃអាទិត្យ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង កើតមានគ្រោះរាំងស្ងួត និង រលកកម្ដៅ ។ | * Clothing: Red * Ear Flower: Pomegranate flower * Jewelry: Rubby * Eating: Figs Fruits * Weapons in the left hand: Shankha * Weapons in the Right hand: Chakra or Chakram * Vehicles: Garuda * Sangkran god of Sunday * God represent of Sun * Powerful journey of combat verbs, Has a Heat wave of drought. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == da8356ze5zz7olbbihyjicxf86qzysb 0 41769 340289 320275 2026-09-10T03:15:17Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340289 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musician|Name=LiSA|Background=solo_singer|Birth_name=រិសា អូរិបិ|Birth_day={{birth date and age|1987|6|24}}|Birth_place=ហ្គិហ្វ៊ុ {{JPN}}|Died=|Occupation=អ្នកចំរៀង, អ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង, អ្នកនិពន្ធទំនុកច្រៀង|Img=LiSA on PF28 stage 20180520b.jpg|URL=http://www.lxixsxa.com/|Years_active=២០០៥ -|Label=[[Key Sounds Label]] (២០១០) <br/> [[Aniplex]] (២០១១–២០១៧) <br/> [[Sacra Music]] (២០១៧–បច្ចុប្បន្ន)|Associated_acts=Girls Dead Monster|Genre=J-Pop, Anison, រ៉ុក, Pop punk}} '''LiSA''' (លីសា) ឈ្មោះ​ពិត '''រិសា អូរិបិ''' ({{Nihongo|織部 里沙|Oribe risa}} កើត ២៤ មិថុនា ១៩៨៧)<ref name="chucky-bio">{{cite web|url=http://www.gifu-bravo.com/~chucky/biog.htm|title=Biography|publisher=Chucky|language=Japanese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100618150606/http://www.gifu-bravo.com/~chucky/biog.htm|archivedate=June 18, 2010|accessdate=November 14, 2011}}</ref> គឺជាអ្នកចម្រៀងស្រី អ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង និងអ្នកនិពន្ធទំនុកច្រៀង[[ជប៉ុន]]ពីហ្គិហ៊្វុ នាងបានចុះហត្ថលេខាលើស្លាកតន្ត្រី Sacra music នៅក្រោម Sony music entertainment japan ន្ទាប់ពីប្រាថ្នាចង់ក្លាយជាតន្ត្រីករតាំងពីក្មេង នាងចាប់អាជីពជាអ្នកចំរៀងរបស់ក្រុមតន្រ្តីឯករាជ្យ Chucky បែកបាក់ក្រុមតន្រ្តី Chucky ក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នាងបានផ្លាស់ទៅទីក្រុង[[តូក្យូ]]បន្តអាជីពទោល ធ្វើឱ្យការបង្ហាញខ្លួនដ៏សំខាន់របស់នាងក្នុងឆ្នាំ ២០១០ ច្រៀងចម្រៀងសម្រាប់បទអានីមេ Angel Beats! ជាអ្នកចំរៀងម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកចំរៀងពីរនាក់ សម្រាប់ក្រុមតន្រ្តីប្រឌិត Girls Dead Monster<ref name="Manga.Tokyo">{{cite web|url=https://manga.tokyo/otaku-articles/7-popular-japanese-anime-song-artists/|title=7 Popular Japanese ‘Anime Song’ Artists|date=January 18, 2017|website=Manga.Tokyo|accessdate=April 28, 2018}}</ref> ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ២០១១ នាងបានធ្វើការសម្តែងទោលរបស់នាងជាមួយនឹងការចេញផ្សាយមុីនីអាល់ប៊ុមរបស់នាង Letter to you<ref name="STimes">{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/shoot-to-fame-with-anime|title=Shoot to fame with anime|newspaper=[[The Straits Times]]|date=July 27, 2015|accessdate=April 28, 2018|last=Lim|first=Paige|archive-date=មករា 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124220540/https://www.straitstimes.com/lifestyle/shoot-to-fame-with-anime|url-status=dead}}</ref><ref name="SCMP">{{cite news|url=http://yp.scmp.com/entertainment/music/article/91586/lisa-transitions-anime-voice-talent-successful-starlet|title=LiSA transitions from anime voice talent to successful starlet|newspaper=[[South China Morning Post]]|date=October 19, 2014|accessdate=April 28, 2018|last=Leung|first=Melanie|archive-date=សីហា 25, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825213105/https://yp.scmp.com/entertainment/music/article/91586/lisa-transitions-anime-voice-talent-successful-starlet|url-status=dead}}</ref> នាងបានសំដែងការប្រគុំតន្ត្រីនៅ Animelo Summer Live ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ ២០១០ Anime Expo ក្នុងឆ្នាំ ២០១២ និងជាភ្ញៀវធម្មតានៅ Anime Festival Asia បទចម្រៀងរបស់នាងត្រូវបានបង្ហាញជាសន្និបាតបទចម្រៀងអានីមេដូចជារឿង Fate/Zero, Sword Art Online និង Demon Slayer: Kimetsu no Yaiba<ref name="Manga.Tokyo" /><ref name="SCMP" /> បទចម្រៀងរបស់នាងស្ថិតក្នុងលំដាប់កំពូលទាំង ១០ ជាមួយបទ Crossing Field រូវបានបញ្ជាក់ផ្លាទីនដោយ សមាគមឧស្សាហកម្មកត់ត្រានៃប្រទេសជប៉ុន និងបទ Oath Sign ត្រូវបានបញ្ជាក់រង្វាន់មាស<ref name="OS-Oricon">{{citeweb|url=https://www.riaj.or.jp/f/data/cert/gd_search.html|title=Japanese album certifications 2013|date=August 2013|publisher=[[Recording Industry Association of Japan]]|language=ja|format=''Enter'' LiSA ''into the'' アーティスト ''then select'' 検索|access-date=April 22, 2014}}</ref> នាងបានសម្តែងនៅ Nippon Budokan ក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ និង ២០១៥ ក្នុងឆ្នាំ ២០១៥ នាងបានសម្តែងជាលើកដំបូងរបស់នាង Madge Nelson ខ្សែភាពយន្តតុក្កតារឿង Minions និយាយភាសាជប៉ុន<ref name="Minions">{{Cite web|url=https://www.oricon.co.jp/news/2052203/|title=LiSA、『ミニオンズ』で日本語吹替え初挑戦　オーディション審査員長に就任|date=April 29, 2015|publisher=[[Oricon]]|language=Japanese|trans-title=|accessdate=July 16, 2015}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលដែលកើតនៅឆ្នាំ ១៩៨៧]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកចម្រៀងជប៉ុន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលមកពីហ្គិហ្វ៊ុ]] ltlraawzbdv7mlpo46o6u3vzcmg6twe 0 42512 340278 340252 2026-09-09T23:40:25Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340278 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #7851A9;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> រាក្យៈសាទេវី <br> Reakyaksa Tevi </br> </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"|[[File:Sangkran Khmer.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5"|'''Surya god journey with his own Sun Change the three Era of Cambodia''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍''' |colspan="2"|'''[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]]''' |- style="vertical-align:top;" |'''ចាប់ផ្ដើម''' |colspan="2"| ស.វទី៧ នៃបុណ្យមេសារាសី |- style="vertical-align:top;" |'''សម្គាល់ហៅ''' |colspan="2"|សង្ក្រាន្តខ្មែរ |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រភេទបុណ្យ''' |colspan="2"|បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រារព្ធដោយ''' |colspan="2"|ជនជាតិខ្មែរ |- style="vertical-align:top;" |'''រយៈពេល''' |colspan="2"|៣ ឬ ៤ ថ្ងៃ |- style="vertical-align:top;" |'''ថ្ងៃចាប់ផ្ដើម''' |colspan="2"|១៣ ឬ​ ១៤​ រៀងរាល់ខែមេសា |- style="vertical-align:top; |'''ព្រេងនិទាន ចូលឆ្នាំខ្មែរ''' |colspan="2"|ភាភទាក់ទងទៅនិងសាសនា [[ហិណ្ឌូសាសនា]] <br> [[ពុទ្ធសាសនា]] <br> មានជំនឿទៅលើពួកទេវតា |- style="vertical-align:top; |'''ទំនៀមពិធី''' |colspan="2"| * ការតុបតែងដេគ័រផ្ទះ * ទំនៀមផ្ជួរគោមផ្កាយ * សែនទទួលទេវតា * លេងល្បែងប្រជាប្រិយ * ទំនៀមលេងជះទឹក និង ប៉ាតម្ស៉ៅ * លេងល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ * រាំកំសាន្តសិល្បៈតន្ត្រី * ពូនភ្នំខ្សាច់ * លាងជម្រះបដិមារព្រះ * លាងជម្រះឱពុកម្ដាយ និង យាយតា * លាងជម្រះព្រះសង្ឃ និង ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ * ទំនៀមព្រះសង្ឃចេញស្រោចទឹក ថ្ងៃទី១៧ * ការដង្ហែរបដិមារព្រះ ថៃ្ងទី១៧ |} '''[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]]''' ([[អង់គ្លេស]]: Khmer New Year) គឺជាពិធីបុណ្យ​ចូលឆ្នាំថ្មីរបស់កម្ពុជា ដែលកំណត់តាម ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនា (Buddhist calendar) តាមដំណើរគោលរចរបស់ [[ព្រះចន្ទ]] ដែលរាប់តាមរង្វាស់នៃឆ្នាំ [[ចន្ទគតិ]] (Lunar calendar) នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា ពិធីបុណ្យនេះត្រូវបានគេហៅថា ពិធីបុណ្យ គិម្ហៈរដូវ "បុណ្យរដូវក្ដៅ" (The Hot Season) នៃវិស្សមកាលតូចរបស់សិស្សានុសិស្ស ហើយពិធីនេះ ដែលបានមកពីអរិយធម៌ នៃវប្បធម៌ [[ប្រទេសឥណ្ឌា]] ដែលហៅថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មីថា "សង្ក្រាន្ត" (Sangkranta) ដែលពាក្យ សង្ក្រាន្ត ជាភាសាដើម នៃពាក្យ ([[សំស្ក្រឹត]]-Sanskrit) ដែលត្រូវបានប្រជាជនកម្ពុជា ឱ្យនិយមន័យថា (សង្ក្រាន្ត​ខ្មែរ​-Sangkrant Khmer) គឺជាថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី ដែលប្រារព្ធ​ឡើងរៀងរាល់ ថ្ងៃទី១៣ ឬ ថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា (April) ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​គ្រប់រូប និងត្រូវបានឈប់សំរាកពីការងារដើម្បីចូលរួមអបអរថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ពួកគេ ដែលមានរយៈពេលពេញមួយសប្ដាហ៍ ។​<ref> Vappadharm Khmaer (1981) [https://books.google.com/books/about/Vappadharm_Khmaer.html?id=RNAbinEhNt4C Khmer Family Culture], Publisher: Rungsin Kānphim, Original from the University of Michigan, OCLC Number: 54221527 </ref> == ទំនៀមមុនចូលឆ្នាំខ្មែរ == '''Traditions Before Khmer New Year''' មុនថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរមកដល់ ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូបនិងធ្វើដំណើរវិវត្តគ្រប់ទិសទីមកស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេវិញ ដើម្បីជួបជុំក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដង បន្ទាប់មក ពួកគេនិងរៀបចំសំអាតផ្ទះសម្បែង និង តុបតែង លម្អផ្ទះសម្បែងរបស់ពួកគេផងដែរ ជាមួយនិង ប្រពៃណីព្យួរគោមផ្កាយ (Star Lantern) ដែលពួកគេមានជំនឿថា ពន្លឺគោមផ្កាយ និង នាំមកនូវ សិរីសួស្ដី លាភសំណាង និង ភាពមានបានផងដែរ ក្រៅពីនេះទៀតមានលេងល្បែងកំសាន្តប្រជាប្រិយខ្មែរ នៅតាមភូមិស្រុករបស់ពួកគេផងដែរ ដូចជា៖ ចោលឈូង លាក់កន្សែង ទាញព្រ័ត្យ បោះអង្គុញ ស្ដេចចង់ ពង្រាត់សង្សា ក្លែងចាប់កូនមាន់ ផ្សេងៗ ក្រៅពីល្បែងកំសាន្តទាំងនេះ ក៏មានល្បែងកំសាន្តមួយប្រភេទទៀតហៅថា ពិធីលេងជះទឹក តាមទីលំនៅនីមួយៗ តែងមានធុងទឹកនៅពីមុខផ្ទះរបស់ពួកគេ ដើម្បីជះទឹកទៅលើអ្នកដំណើរ ដែលពួកគេមានជំនឿថា ភាពមិនល្អដែលតោងទាមយើងគ្រប់គ្នាតាំងពីឆ្នាំចាស់ និងត្រូវលាងសំអាតជម្រះចេញក្នុងឆ្នាំថ្មីនេះ ដែលជាទំនៀមមួយមិនអាចចោលបាននូវក្នុងវប្បធម៌ប្រពៃណីខ្មែរ ដែលទាក់ទងនិង កិច្ចពិធីស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ និង ស្រង់ព្រះរស់ដែលជាឪពុកម្ដាយ យាយតា របស់យើងផងដែរ ។​<ref> Robert Headley, Rath Chim (1998) [https://books.google.com.kh/books?id=VypnAAAAMAAJ&q=%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A&dq=%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiC8OnWj-71AhURyYsBHZB1BjMQ6AF6BAgGEAM Cambodian Advanced Reader], Publisher: Dunwoody Press, Original from the University of Michigan p.309 [[ISBN]]: 188126565X </ref> * កំណត់ចំណាំ ៖ ពិធីលេងជះទឹក នៅកម្ពុជាមានប្រវត្តិមកយូលង់ណាស់មកហើយ តាំងពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនានិយមមកម៉្លេះ ហើយត្រូវបានខូចរូបរាង្គដោយជនខិលខូចមួយចំនួន លេងដោយអសីលធម៌ ដោយការចងថង់ទឹកគប់ទៅលើអ្នកដំណើរ បង្ករជារបួសស្នាម ដួលគ្រោះថ្នាក់ពេលកំពុងធ្វើដំណើរថែមទៀតផង ដូចនេះហើយ បង្កើតបានការវែកញែកទៅដល់ពលរដ្ឋទូទៅ អំពីការហាមប្រាម និង ចង់លុបចោលនៅពិធីដ៏ល្អនេះ រហូតដល់ប្រទេសជិតខាង ដាក់ចូលជាពិធីលេងជះទឹកយ៉ាងធំក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេទៀតផង ដូចនេះសូមកុំបោះបង់ពិធីនេះអី ហើយសូមលេងដោយមានការគោរពទៅលើសីលធម៌ របស់អ្នកដ៍ទៃផងដែរ សូមអរគុណ ។ * កំណត់ចំណាំ ៖ ខ្មែរពីបុរាណកាល លេងជះទឹក ដោយសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ "ជះ" ការជះនៅភាពមិនល្អចេញទៅក្រៅ ឬ ជះភាពមិនល្អនៃឆ្នាំចាស់ចេញពីខ្លួនរបស់យើង ពាក្យជះទឹកមិនដូចគ្នា និង ពាក្យបាញ់ទឹកនោះទេ ។ ការលេងជះទឹក ប្រកបដោយអត្ថន័យ ទឹកជាគ្រឿងមង្គល នៃសិរីទាំង៣ប្រការផងដែរ ការលេងជះទឹកតាមប្រពៃណីខ្មែរបុរាណ ទឹកមួយធុងមានផ្កា មានទឹកអប់ មានផ្ទឹល ឬ បោយទឹក ឬ ត្រឡោកដូង ដួសជះលើអ្នកដំណើរ នៅតាមផ្លូវតូចៗ ក្នុងភូមស្រុក ឬ សហគមន៍ ឬ លេងតាមតំបន់ដែលកំណត់ឱ្យលេង ការលេងជះទឹកមិនគួរលេងតាមផ្លូវជាតិធំៗនោះទេ ព្រោះនាំឱ្យមានការឆ្គាំឆ្គង បង្កើតជាគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗ ការវែកញែកចោទប្រកាន់ដៀលគ្នាទៅវិញទៅមក អំពីការលេងជះទឹកនៅកម្ពុជាអំឡុងថ្ងៃសង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មី គឺជារឿងមិនល្អនោះទេ ពាក្យចាស់បុរាណបានពោលថា ត្រីមួយកន្ត្រកបើស្អុយមួយ គឺស្អុយទាំងអស់ ដូចគ្នានិង ការលេងជះទឹក បើមានជនណាម្នាក់លេងមិនល្អ លេងដោយគ្មានសីលធម៌ នោះអ្នកលេងដ៏ទៃទៀតនិងត្រូវគេត្មិះដៀលដូចគ្នា ពីព្រោះអ្វី អ្នកដែលត្មិះដៀលទាំងនោះ មិនបានរៀនសូត្រជ្រៅជ្រះនោះទេ ពួកគេច្រើនជាពួកអវិជ្ជា និង មិនបានយល់ដឹងពីក្រមសីលធម៌ក្នុងការគិតពិចារណាក្នុងការនិយាយស្ដី នោះទេ ត្រីមួយកន្ត្រកបើស្អុយមួយ ត្រូវដកត្រីនោះចេញ មិនគួរប្រើពាក្យដៀលត្រីក្នុងកន្ត្រកជារួមនោះទេ បើមានជនណាម្នាក់លេងមិនល្អ លេងដោយគ្មានសីលធម៌ ត្រូវចាប់បុគ្គលនោះយកទៅអប់រំ មិនមែនប្រើពាក្យត្មិះដៀលមកលើអ្នកលេងទាំងអស់នោះទេ ព្រោះអ្នកលេងមានក្មេងចាស់ដូចគ្នា គួរប្រើពាក្យ សូមលេងជះទឹកដោយការទទួលខុសត្រូវ មិនគួរប្រើពាក្យដៀលត្មិះល្បែងដែលដូនតាបង្កើតនោះទេ ព្រោះល្បែងនីមួយៗសុទ្ធតែមានអត្ថន័យ សូមកុំប្រើការស្មាន ឬ ការវិនិច្ឆ័យណាមួយតាមចិត្តគំនិតរបស់លោកអ្នកដោយគ្រាន់នៅតែក្នុងផ្ទះ ហើយលឺគេថា បែបនេះ ឬ បែបនោះ ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់ មិនបានចុះផ្ទាល់ទៅតាមតំបន់ភូមស្រុកដែលប្រជាពលរដ្ឋ បានលេងនៅល្បែងខុសគ្នាណាខ្លះតាមទម្លាប់ ភូមស្រុក និង សហគមន៍ របស់ពួកគេ ។ == ពិធីលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ == '''Water Throwing and Powder Ceremony''' ក្នុងតំណាលនិទានអំពី មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ បានបរិយាយអំពី ទឹក ជាគ្រឿង នាំមកនូវ សិរីមង្គល ទាំង បីប្រការ សម្រាប់ជាមង្គលដល់ មនុស្សលោកទាំងពួង "ពេលព្រឹក លាងមុខ" "ពេលថ្ងៃ លាងទ្រូង" និង "ពេលល្ងាច លាងជើង" ។ ក្នុង ឱកាសសង្រ្កាន្តឆ្នាំថ្មី នេះផងដែរ ប្រជាជនខ្មែរ ក៏មាននូវកិច្ចពិធី ស្រង់ព្រះរស់ (ឪពុកម្តាយ) ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ព្រះសង្ឃ និង ពុទ្ធបដិមា ផងដែរ ។ ការលេងជះទឹក ក្នុងថ្ងៃបុណ្យចូលឆ្នាំ ប្រពៃណីជាតិកម្ពុជា ទំនងត្រូវបានបង្កើតចេញពីពិធីស្រង់ព្រះ របស់អ្នកស្រុកតំបន់អង្គរ ដែលកើតមានក្នុងរាជ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលពណ៌នាអំពី អ្នកស្រុកតំបន់អង្គរបានប្រមូលទឹកមកពីគ្រប់ទិសទី ដើម្បីលាងជំរះស្រោចស្របលើព្រះពុទ្ធបដិមារដែលមានចំនួន ២៥អង្គ ដែលត្រួវបានគេយកមកដង្ហែរនាពេលនោះ ដែលពិធីស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គនេះ បានប្រាព្ធឡើងនៅក្នុងតំបន់ នៃ [[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] តារយៈសិលាចរឹក ដែលពណ៌នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ ចេញផ្សាយដោយ កម្ពុជសុរិយា នៃ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ។<ref> Khmer Tradition Church (1994) [https://www.elibraryofcambodia.org/book_cover/kampuchea-soriya-chhnam-ti-48-lek-1-cover/ Kampuchea-soriya Volium 1 Year 48], Publisher: Cambodian Buddhist Academy, Website: elibrary of Cambodia </ref> យោងតាមកំណត់ត្រារបស់លោក ចូវតាក្វាន់ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Zhou_Daguan Zhou Daguan]) ដែលជារាជ្យទូត នគរយ័ន ([https://en.wikipedia.org/wiki/Yuan_dynasty Yuan dynasty]) មកពីប្រទេសចិនបច្ចុប្បន្ន ដែលបានកត់ត្រាអំពីពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ នាសម័យកាលអង្គរ ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៧ នៃគ.សករាជ ដែលពណ៌នាអំពី អ្នកស្រុកតំបន់អង្គរបានប្រមូលទឹកមកពីគ្រប់ទិសទី ដើម្បីជំរះលាងស្រោចស្របលើព្រះពុទ្ធបដិមារផងដែរ ដូចនេះបានបញ្ចាក់ឱ្យឃើញថា ពិធីស្រង់ព្រះ និង ទំនៀមលេងជះទឹករបស់កម្ពុជាបច្ចុប្បន្នទំនងកើតចេញពីពិធីស្រង់ព្រះ អំឡុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ តាំងពីសម័យកាលចក្រភពអង្គរមកម៉្លេះ ហើយទំនៀមលេងជះទឹកនេះបានរីកសាយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Daguan Zhou (2001) [https://books.google.com/books/about/The_Customs_of_Cambodia.html?id=sn5uAAAAMAAJ The Customs of Cambodia], Translated by Michael Smithies, Publisher: Siam Society, Original from the University of Michigan p.147 [[ISBN]]: 9748298515, 9789748298511 </ref><ref> Chou Ta kuan (1971) [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000054459 Notes of a 13th century Chinese diplomat in Cambodia], Publisher: The UNESCO Courier: a window open on the world, XXIV, 12, p. 27, Website: WWW.UNESCO.ORG , Publication: UNESCO Digital Library </ref> === កំណត់ត្រា នៃទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងអំឡុង ចូលឆ្នាំខ្មែរ === '''Noted of Khmer New Year water throwing tradition''' * ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ អំឡុងឆ្នាំ 1890 នៃកំណត់ត្រា របស់លោក James George Frazer ក្នុងកំណត់ត្រាមួយនៃការសិក្សារបស់លោក ស្ដីពីទំនៀមទម្លាប់ និង សាសនា នៅកម្ពុជា The Golden Bough: A Study in Comparative Religion, Volume 2.<ref> James George Frazer (1890) [https://books.google.com/books/about/The_Golden_Bough.html?id=suAWAAAAYAAJ The Golden Bough: A Study in Comparative Religion, Volume 2], Publisher: Macmillan, Original from Harvard University p.407 </ref> * ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ អំឡុងឆ្នាំ 2002 នៃកំណត់ត្រា របស់លោក Beverley Palmer, Rough Guides (Firm) ក្នុងសៀវភៅ The Rough Guide to Cambodia.<ref> Beverley Palmer, Rough Guides (Firm) (2002) [https://books.google.com/books/about/The_Rough_Guide_to_Cambodia.html?id=oR-Kmnj8wmAC The Rough Guide to Cambodia], Publisher: Rough Guides p.354 [[ISBN]]: 1858288371, 9781858288376 </ref> * ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ អំឡុងឆ្នាំ 2005 នៃកំណត់ត្រា របស់លោក Peter North ក្នុងសៀវភៅ CultureShock! Cambodia.<ref> Peter North (2005) [https://books.google.com/books/about/Cultureshock.html?id=2be6AAAAIAAJ CultureShock! Cambodia], Publisher: Marshall Cavendish Editions, Original from the University of California p.270 [[ISBN]]: 9812329013, 9789812329011 </ref> វប្បធម៌កម្ពុជានៃទំនៀមលេងជះទឹក ក្នុងអំឡុងចូលឆ្នាំខ្មែរ តែងត្រូវបានលាបពណ៌ពីក្រុមមនុស្សមួយចំនួន បូករួមទាំងព្រះសង្ឃមួយចំនួនៅកម្ពុជា ដែលពួកគាត់មានការយល់ដឹងតិចតួច ទាក់ទងនិង ទំនៀមទម្លាប់ព្រពៃណីរបស់កម្ពុជា គួបផ្សំនិងរបត់សង្គ្រាមនៅកម្ពុជា ទំនៀមលេងជះទឹកត្រូវបានទ្រុឌទ្រោម និង អន់ថយជាបន្តបន្ទាប់ រហូតធ្វើឱ្យពលរដ្ឋមួយចំនួនយល់ថា វាមិនមែនជាប្រពៃណីរបស់ខ្មែរ ឬ ខ្មែរទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសដ៏ទៃ បុគ្គលមួយចំនួនតែងយល់ច្រឡំថា ចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជាចូលឆ្នាំពុទ្ធសាសនា នោះដោយសារតែពួកគេមិនបានធ្វើការសិក្សាទៅលើវប្បធម៌ជាតិកម្ពុជា ចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជាពិធីបុណ្យមេសៈរាសី នៃសាសនាព្រហ្មញ្ញ ដែលផ្លាសបូរ ឆ្នាំសករាជ នៅកម្ពុជា ដោយសារតែប្រតិទិនកម្ពុជា បានផ្លាសប្ដូរជាបន្តបន្ទាប់ ពីចុល្លសករាជ មហាសករាជ និង ពុទ្ធសករាជ ទើបឆ្នាំសករាជ ត្រូវបានកំណត់ដោយការប្ដូរព្រមគ្នាក្នុងអំឡុងពេលចូលឆ្នាំខ្មែរ នៃថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត ដោយសារតែខែមេសា អាកាសធាតុក្ដៅខ្លាំង ខុសពីខែផ្សេងៗ ទើបប្រពៃណីលេងជះទឹក ត្រូវបានពេញនិយមនាសម័យកាលអង្គរ ដោយផ្អែកលើកិច្ចពិធីនៃការលាងជំរះព្រះបដិមារ ដែលត្រូវបានចាប់ផ្ដើមក្នុង ស.វទី១១ ក្នុងរាជព្រះបាទ [[សូរ្យវរ្ម័នទី១]] ដែលទទួលបាន [[ព្រះកែវមរកត]] ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ។ ដូចនេះហើយ ចូលឆ្នាំខ្មែរ គឺជាចូលឆ្មាំរបស់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ គ្រប់ពណ៌សម្បុរ មិនមែនជាការចូលឆ្នាំរបស់ព្រះសង្ឃនោះទេ ព្រះសង្ឃមិនអាចលេងសប្បាយ ដូចពលរដ្ឋទូទៅនោះទេ ព្រោះអាចខុសច្បាប់វិន័យ វត្តជាទីសំណាក់ធម៌ មិនគួរឱ្យមានការចាក់តន្ត្រីសម័យរាំរែកនៅក្នុងទីធ្លាវត្តនោះឡើយ ដូចច្នេះសូមធ្វើការបែងចែកឱ្យបានច្បាស់លាស់ វត្តអារាម អាចបង្កើតឱ្យមានពិធីសប្បាយៗបែបសីលធម៌ផ្សេងៗទៀត ដូចជា៖ លេងជះទឹក ប៉ាតម្ស៉ៅ លេងល្បែងប្រជាប្រិយ ឬ អាចចាក់ត្រឹមតន្ត្រីបែបប្រជាប្រិយខ្មែរប៉ុនណោះ ដូចជា៖ រាំវង់ សារ៉ាវ៉ាន់ ឡាំលាវ កន្ទ្រឹម ម៉ាកឌីហ្សុន ជៀសវាងបទរាំញាក់ផ្សេងៗ ។ === អត្ថន័យនៃការលេងប៉ាតម៉្សៅ === '''The Meaning of Playing Powder''' [[File:Hindukailash.JPG|thumb|The Meaning of Playing Powder of Khmer New Year from An illustration of the Hindu significance of Mount Kailash. It shows the holy family of Shiva and Ganesha celebration the Holi powder From the 18th century.]] ការលេងប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ទំនងជាទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ឥណ្ឌា នៃពិធីប៉ាតម៉្សៅពណ៌ ឬ ប៉ាតល័ក្ស ក្នុងពិធីបុណ្យ "ហូលី"([https://en.wikipedia.org/wiki/Holi Holi]) គឺជាពិធីបុណ្យមួយនៅក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ដែលគេស្គាល់ថាជាពិធីបុណ្យពណ៌ (Festival of Colors) ។ ដែលជាពិធីបុណ្យប្រារព្ធនូវសេចក្តីស្រឡាញ់ដ៏អស់កល្ប និងដ៏ទេវភាពរបស់ ព្រះគ្រឹស្នា (Radha Krishna) វាក៏បង្ហាញពីជ័យជំនះដែលអំពើល្អយកឈ្នះទៅលើអំពើអាក្រក់ផងដែរ តាមរយៈព្រេងកថានៃ [[អវតារ]] [[ព្រះវិស្ណុ]] ដែលបានក្រឡាខ្លួនជា នរៈសិង្ហ (Narasimha Narayana) ដែលយកឈ្នះ "ហិរណយក្សសិបុ" (Hiranyakashipu) ភាពល្បីល្បាញនៃពិធីបុណ្យនេះបានហូរចូលមកតំបន់អាសុីគ្នេយ៍ផងដែរ ព្រោះពិធីបុណ្យនេះប្រារព្ធខុសពេលវេលា និង ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ តែមួយខែ ប៉ុនណោះ ដែលពិធីបុណ្យនេះប្រារព្ធនៅខែមីនា ។ ដោយម៉្សៅពណ៌ប្រហែលជាអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ទើបពលរដ្ឋកម្ពុជាពីមុនៗមក លេងត្រឹមការប៉ាតម្ស៉ៅស ដែលមិនប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ការលេងប៉ាតម្ស៉ៅក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ របស់កម្ពុជាមានការពេញនិយមលេងខ្លាំងអំឡុងឆ្នាំ ២០០០ មកម៉្លេះបើគិតមកដល់ពេលនេះមានរយៈពេលជាង ២០ ឆ្នាំហើយ ដោយចាស់ពីដើមលោកយល់ថា មនុស្សមិនស្គាល់គ្នាសោះ ពួកគេអាចលេងប៉ាតម្សៅជាមួយគ្នា បង្កើតភាពស្និតស្នាល និង ក្ដីស្រលាញ់ ហើយអាចនាំពួកគេចាកឆ្ងាយពីល្បែងពាលាមួយចំនួន ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរនេះផងដែរ ។<ref> Kaev Bhuan (2004) [https://books.google.com/books/about/Tourism_Sites_of_Cambodia.html?id=4mm7AAAAIAAJ Tourism Sites of Cambodia], Publisher: Ponleu Khmer, Original from the University of California p.295 </ref> <ref> Matt Jacobson (2004) [https://books.google.com/books/about/Adventure_Cambodia.html?id=RWq7AAAAIAAJ Adventure Cambodia: An Explorer's Travel Guide], Publisher: Silkworm Books, Original from the University of California p.393 [[ISBN]]: 9749575539 </ref> === ប្រការយល់ខុស === * ការលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ ប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមលេងកំសាន្តរាប់សែននាក់ មិនមានករណីស្លាប់ដោយការលេងបែបនេះទេ បើសិនជាមានផលប៉ះពាល់ បង្កើតជារបួសស្នាមផ្សេងៗក៏មាន មិនដល់ 1% នៃប្រជាជនដែលបានចូលរួមលេងកំសាន្តនោះដែរ ។ * អ្នកមិនចូលចិត្តលេងបែបនេះ ពួកគេអាចវាងផ្លូវ ពាក់អាវភ្លៀង មុនពេលផ្ដើមចូលឆ្នាំខ្មែរ និង ក្រោយពេលចូលឆ្នាំខ្មែរ ១ថ្ងៃ ទៅ២ថ្ងៃ ឬ មិនឆ្លងកាត់តំបន់ដែលគេលេងនេះ ហើយការលេងកំសាន្តបែបនេះ មានរៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដងប៉ុនណោះ ។ * ការយករូបភាព នៃការលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅអសីលធម៌ នៃក្រុមបុគ្គលមួយចំនួនតូច មកវាយប្រហារពិធីលេងជះទឹករបស់ខ្លួនទាំងមូល ។ * ប្រជាជនថៃ និង ឡាវ ដែលមាន ពិធីលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ ដូចគ្នាទៅនិងកម្ពុជា ហើយក៏មានរូបភាព អសីលធម៌ និង ការបង្កររបួស្នាមផងដែរ តែពួកគេនៅតែលេងកំសាន្ត ផ្ទុយនិងផ្នត់គំនិតនៃបុគ្គលខ្មែរមួយចំនួន ដែលពួកគេប្រើពាក្យវាយប្រហារ ពិធីរបស់ខ្លួន ហើយចោទថាពិធីរបស់ខ្លួនចម្លងបរទេសថែមទៀតផង ។ * ផ្នត់គំនិតនៃការយល់ខុស ក្នុងពិធីជះទឹកនៅកម្ពុជា ក្នុងអំឡុងថ្ងៃចូលឆ្នាំ មនុស្សចំនួន 100% បានលេងនូវពិធីជះទឹកនេះ ក្នុងនោះមានមនុស្ស 5% បានរងគ្រោះ ដោយការបៀតបៀន ការកេងបន្លំលួចរបស់ គ្រោះថ្នាក់រអិលដួល ការជះទឹកកខ្វក់ដាក់ផ្សេងៗ ក្នុងចំនោមមនុស្ស 5% ដែលរងគ្រោះនេះពួកគេបានផុសលើបណ្ដាញសង្គមវាយប្រហារមកលើអ្នកលេងជះទឹក ចំនួន 95% ផ្សេងទៀតដោយចោទបែបនេះ ឬ បែបនោះ ទាំងអ្នកដែលលេងជះទឹក 95% នេះលេងដោយសប្បាយរីករាយ មិនមានហេតុប៉ះពាល់អ្វីកើតឡើងនោះទេ ដូចនេះមិនគួរប្រកាន់ច្រើនអំពីពិធីជះទឹកនេះឡើយ ហើយវាមិនមានផលចំណេញអីដល់ថ្ងៃរីករាយក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរនោះទេ ។ * ផ្នត់គំនិតនៃការយល់ខុស អំពីការលេងប៉ាតម៉្សៅក្នុង ថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ឧទាហរណ៍ មានការលេងប៉ាតម៉្សៅជាង 1000 តំបន់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងនោះ មានរូបភាព អសីលធម៌នៃការលេងប៉ាតម៉្សៅ ដោយការបន្លំស្ទាប បន្លំលួចរបស់ផ្សេងៗ 2 ទៅ 3 តំបន់ ក្នុងរូបភាពដូចគ្នានេះ ហើយជនរងគ្រោះក្នុងតំបន់តិចតួចនេះ ពួកគេបានលើកយកបញ្ហានេះទៅផុសវាយប្រហារការលេងប៉ាតម្ស៉ៅជារួម ក៏ដូចជាតំបន់ដែលបានលេង 900 ផ្សេងទៀត នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដែលមិនមានករណីដូចនេះ ហើយពិធីសប្បាយៗរបស់ជាតិធំៗ ត្រូវដួលរំលំ និង អាចបាត់រូបរាង្គទាំងស្រុង នៃគំនិតអត្មានិយមរបស់ពួកគេ ។ * ហេតុអ្វីពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនចូលចិត្តលេងជះទឹក នៅតាមដងផ្លូវ ឬ តាមផ្លូវក្នុងភូមិរបស់ពួកគេ ជាការពិតណាស់ នេះប្រហែលជាពួកគេ មានវិបិត្តលុយកាក់ ឬ ប្រជាជនដែលមានជីវភាពខ្វះខាត មិនអាចដើរលេងតាមរម្មណីយ៍ដ្ឋានផ្សេងៗបាន ហើយពួកគេបានប្រមូលផ្ដុំគ្នា លេងជះទឹក នៅតាមដងផ្លូវដើម្បីបង្កើតបរិយាកាសរីករាយក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួនប៉ុនណោះ ប្រការដែលសំខាន់នោះ គឺការយោគយល់គ្នា មនុស្សមួយចំនួនដែលប្រកាន់ខ្លួនមិនចង់ប៉ះពាល់ទឹកក្នុងពេលដែលពលរដ្ឋលេងពិធីជះទឹក ពួកគេច្រើនជាមនុស្សវាយរិក ឬ ជាមនុស្សប្រកាន់ច្រើន ហើយភាគច្រើនជាអ្នកមានជីវភាពធូរធារ ហើយពួកគេអាចធ្វើដំណើរគ្រប់រម្មណីយដ្ឋានសប្បាយៗដែលពួកគេចង់ទៅ ។ * រីករាយចូលឆ្នាំខ្មែរ (Happy Khmer New Year) * សួស្ដីចូលឆ្នាំខ្មែរ (Hello Khmer New Year) * រីករាយឆ្នាំថ្មី (Happy New Year) * សួស្ដីឆ្នាំថ្មី (Hello New Year) * Songkran (សុងក្រាន) Thai pronounciation * Sangkran (សាំងក្រាន) Khmer pronounciation from official 1896 === វិចារណកថា === * នៅពេលដែលពិធីលេងជះទឹក ដែលមានតាំងពីសម័យអង្គរត្រូវដួលរំលំ រលត់រលាយ ជាមួយនិងពិធីលេងប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងសម័យកាលបច្ចុប្បន្ន ដោយភាពអត្មានិយមរបស់អ្នកមួយចំនួនតូចដែលចូលរួមតិះដៀលមកលើទំនៀមនេះ ក្រោយមកពិធីនេះត្រូវបានធ្លាក់ចូលក្នុងដៃប្រទេសជិតខាង អនគតនៃចូលឆ្នាំខ្មែរ មានតែពលរដ្ឋផឹកគ្រឿងស្រវឹង ស្រែកច្រៀងរាំលេងកំសាន្ត អង្គុយលេងបៀរ ចាក់អាប៉ោងគ្រប់ៗផ្ទះ ហើយបរទេសដែលមើលមកក្នុងរូបភាពបែបនេះ និងយល់ថា ជាជនជាតិមួយដែលពោពេញទៅដោយវប្បធម៌ពាលាអាវ៉ាសែ នោះហើយដែលឈានទៅរកនៃការរលាយរលត់នៃទំនៀមដូនតាយ៉ាងពិតប្រាកដ ។ == អ្វីដែលក្រុមបុរាណាចារ្យព្រួយបារម្ភ! == ប្រទេសដែលចូលឆ្នាំ ខែមេសា (April) ឥណ្ឌា ភូមា ថៃ ឡាវ និង ចិន[[ខេត្តយូណាន|យូណាន]] គេមានទំនៀមលេងជះទឹកនិង ប៉ាតម្ស៉ៅដូចគ្នាទាំងអស់ ស្រាប់តែមានប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួន នៅតែមានគំនិតយល់ថា កម្ពុជាមិនមានលេងទេ ប្រទេសយើងវាទៅជាខុសគេវិញ នោះនិងមានន័យថា យើងមិនមែនជាជាតិសាសន៍ដែលមានអរិយធម៌ខ្ពង់ខ្ពស់នោះទេ ហើយគេនិងវាយប្រហារថា យើងជាជាតិសាសន៍ស្ថិតក្រោមអណានិគមប្រទេសទាំងនោះ ហើយទទួលរងឥទ្ធិពលវប្បធម៌ពីប្រទេសទាំងអស់នោះវិញទៀត ចឹងមានន័យថាទោះជាចក្រភពខ្មែរធំយ៉ាងណា ក៏គេមិនបានទទួលឥទ្ធិពលពីយើងដែរ ហើយពិតណាស់គឺឈានដល់ការបាត់បង់ពិធីស្រង់ព្រះ ដែលមានភាពពាក់ព័ន្ធជាមួយទឹកដែលជាគ្រឿងមង្គល ហើយដួលទៅទាំងអស់ដោយពាក្យមួយឃ្លា យើងក្រោមអណានិគមគេ ទទួលយកទំនៀមស្រង់ព្រះតាមបែបពុទ្ធសាសនាថេរវាទពីគេថែមទៀត ដល់ពេលយើងខុសគេ ទាញកំណត់ត្រា រឿងកុបិលមហាព្រហ្ម ដែលចេញពីភ្នំកៃឡាប្រទេសឥណ្ឌា ថាយើងចម្លងលំនាំរឿងពីគេទាំងស្រុង ដែលមានន័យថា ខ្មែរមិនមែនទទួលឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌ឥណ្ឌា ហើយបំប្លែងទៅជាបែបផែន Version សម្រាប់ខ្លួននោះទេ បែរជានាំឱ្យយល់ច្រឡំហើយបរទេសគិតថា ខ្មែរទៅជាក្រោមអណានិគមគេហើយ ទទួលឥទ្ធិពលវប្បធម៌ពីប្រទេសទាំងនោះវិញទៀត ។ ការមានចិត្តស្រលាញ់វប្បធម៌ និង ថែរក្សាមរតកវប្បធម៌ជាតិ គឺជារឿងល្អណាស់ តែកុំមានគំនិតអភិរក្សនិយម រហូតដល់បិទការគិតរបស់ខ្លួន បើរៀនមុខជំនាញផ្សេង ដែលផ្ទុយនិងជំនាញវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ ចូលកុំតាំងខ្លួនឡើងមកពន្យល់បង្គាប់គេអំពីវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិខ្លួន ព្រោះអាចនាំឱ្យគេវង្វេង វិនាសអន្តរាយ ។ ត្រូវគិតឱ្យបានវែងឆ្ងាយ ត្រូវគិតឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ ត្រូវគិតឱ្យបានច្រើនចំនុចជាមុនសិន ត្រូវគិតរកភាពចំនេញ ឬ មិនចំនេញ ជាមុនសិន សឹមយើងយកមកថ្លឹងថ្លែង កុំគិតអ្វីមួយត្រឹមចុងច្រមុះរបស់ខ្លួន ។ យើងឆ្លងកាត់សង្គ្រាមប៉ុលពត រលាយឯកសារជាតិជិតអស់ម្ដងហើយ បើយើងនៅតែបន្តវែកញែកខាំគ្នា រឹតតែរលាយលើសដើម ជនជាតិយើងមកដល់ ស.វទី២១ នេះ គឺជា ស.វ ដែលកំពុងប្រកួតជែងប្រទេសផ្សេងៗក្នុងតំបន់ មិនគួរឱ្យមានការអប់រំកូនខ្មែរ ឱ្យរស់នៅតែសម័យប្រើទានទេ ចូលឆ្នាំខ្មែរ ១ឆ្នាំមានការលេងសប្បាយតែប៉ុន្មានថ្ងៃទេ កុំតឹងតែងហួសហេតុ បិទសិទ្ធសេរីភាពក្មេងៗនិងយុវជន ធ្វើឱ្យក្មេងៗ និងយុវជនរងសម្ពាធផ្លូវចិត្ត ត្រូវក្រឡេកមើលប្រទេសគេ ក្មេងៗនិងយុវជនគេរីកចម្រើនដល់ណាហើយ ។ មួយវិញទៀត បើតាមគំនិតរបស់ខ្មែរមួយចំនួនដែលមានការយល់ដឹងបានតិចតួចថា ល្បែងប្រជាប្រិយ មានបោះអង្គញ់ លាក់កន្សែង ខ្លែងឆាបកូនមាន់ គួរលេងជារបស់ខ្មែរ កុំលេងជះទឹក ប៉ាតម៉្សៅ តាមប្រទេសជិតខាង នោះសបញ្ជាក់ប្រាប់បរទេសក្នុងលោកថា ចក្រភពខ្មែរគ្មានឥទ្ធិពលវប្បធម៌ទៅលើគេទេព្រោះប្រទេសទាំងនោះគេមិនបាន យកល្បែងប្រជាប្រិយទាំងនេះទៅលេងផុសផុលតាមខ្មែរទេ មានន័យថាប្រទេសយើងរឹតតែក្រោមអណានិគមគេ នោះហើយគឺចប់ដោយគ្មានពាក្យថ្លាថ្លែង ។ == ស្រាយគំនិត អំពីទំនៀមលេងជះទឹកប៉ាតម៉្សៅ == ក្រុមបុរាណាចារ្យ ជូនជាគំនិតដល់ពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់វ័យ ប្រទេសដែលចូលឆ្នាំ ខែមេសា (April) ឥណ្ឌា ភូមា ថៃ ឡាវ និង ចិនយូណាន គេមានទំនៀមលេងជះទឹក និង ប៉ាតម្ស៉ៅនេះ បូកចំនួនប្រជាពលរដ្ឋទាំង 5 ប្រទេសនេះយកទៅបញ្ចូលគ្នា គឺមានចំនួនអ្នកលេងទំនៀមនេះ រាប់រយលាននាក់ ហើយគេលេងគ្រប់វ័យពីក្មេងដល់ចាស់រហូតដល់មន្ត្រីធំៗ នេះមិនទាន់គិតទៅលើទេសចរណ៍បរទេសចំរុះជាតិសាសន៍ដែលគេមកលេងផង ហើយជនដែលគ្មានការត្រិះរិះពិចារណា ទៅដៀលត្មិះលើទំនៀមដែលគេលេងនេះ តើបរទេសទូទាំងពិភពលោក និងមើលមក ថាយើងជាជនជាតិថ្លៃថ្នូរដែលមានការអប់រំ ឬ ជាជាតិសាសន៍កុលសម្ព័ន្ធក្រោមអាណានិគមគេ ! សូមប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនដែលមានគំនិតអគតិគិតឡើងវិញ ហើយសូមឈប់បំពុលសង្គម ។ === វិបាក === ដូនតាខ្មែរបន្សល់ទុកមរតកវប្បធម៌ខ្មែរដ៏សំបូរបែប យើងជាកូនខ្មែរត្រូវចេះកែខៃយកទៅអភិវឌ្ឍន៍តុបតែងលម្អបន្ថែម មិនគួរឈ្លោះប្រកែកគ្នានូវរបស់ដូនតាដែលបន្សល់ទុកឱ្យទេ ។ * អ្នកមិនចូលចិត្តលេងជះទឹកប៉ាតម៉្សៅ ក៏បបួលអ្នកមិនចូលចិត្តលេងដូចគ្នា ទៅលេងល្បែងប្រជាប្រិយដែលខ្លួនចូលចិត្តទៅ ។ * អ្នកមិនចូលចិត្តបទសម័យដែលគេច្រៀង ក៏ទៅស្ដាប់បទបុរាណដែលមានគេច្រៀងទៅ ។ * អ្នកមិនចង់ត្រូវទឹកដែលគេលេង ក៏ពាក់អាវភ្លៀង រកថង់ស្បោងមកច្រក បង្ការទៅ ។ * អ្នកដែលមិនចង់លឺសម្លេងកងរំពងថ្ងៃចូលឆ្នាំ ក៏ទៅកន្លែងលំហែរស្ងាត់ណាមួយ សំរាកមួយរយៈសិនទៅ ។ * សប្បាយយ៉ាងណា ត្រូវមានព្រំដែន ត្រូវគិតគូពីទំនៀមវប្បធម៌របស់ខ្លួនផងដែរ ១.សែនទេវតា ២.ពូនភ្នំខ្សាច់ និងការ ចែកទាន ៣.ស្រង់ព្រះ,ជីដូនជីតា,ឪពុកម្ដាយ, ព្រះសង្ឃ នេះជាអត្ថន័យសំខាន់ក្នុងកិច្ចពិធីចូលឆ្នាំខ្មែររបស់យើង ។ * លេងជះទឹក ទាក់ទងនិង មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ ទឹកជាគ្រឿងមង្គល ទាក់ទងនិង កិច្ចពិធីស្រង់ព្រះ * លេងប៉ាតម៉្សៅ ទាក់ទងនិងទេវកថាហិណ្ឌូ ព្រះឥសូរ យកគ្រឿងម៉្សៅប៉ាតទៅលើ ព្រះគណេស ព្រះតំណាងឱ្យលាភសំណាង ។ * ការលេងល្បែងប្រជាប្រិយ បោះអង្គញ់ លាក់កន្សែង ចោលឈូង មិនមានសេចក្ដីនិទានតំណាលណាមួយទាក់ទងនិងពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរទេ គ្រាន់តែការលេងសប្បាយបែបនេះគេយកមកបន្ថែមនៅរដូវចូលឆ្នាំប៉ុនណោះ ដែលគេលេងនៅចុងខែមីនា រហូតដល់បញ្ចប់ ឬ ក្រោយការចូលឆ្នាំប៉ុន្មានថ្ងៃ ។ === វិចារ === ចូលឆ្នាំ ខែមេសា (April) ឥណ្ឌា ភូមា ថៃ ឡាវ និង ចិនយូណាន គេមានមនុស្សចាស់ច្រើនណាស់ មានសាស្ត្រាចារ្យច្រើនណាស់ ហេតុអ្វីគេមិនមានការហាមឃាត់ទំនៀមលេងជះទឹក និង ប៉ាតម្ស៉ៅនេះ ដូចមនុស្សចាស់មួយចំនួននៅកម្ពុជា ? ក៏ព្រោះតែចាស់ៗក្នុងប្រទេសទាំងនេះសុទ្ធតែទទួលបានការអប់រំចិត្តគំនិតខ្ពស់ យុវវ័យនាំគ្នាមកលេងស្និតស្នាលច្រើនបង្កើតបានការស្រឡាញ់គ្នា ហើយពួកគេបង្កើតគ្រួសារ បង្កើតកូន បង្កើតបានកំណើនពលរដ្ឋ មានកំណើនពលរដ្ឋ បង្កើតបានយោធាធំ ដើម្បីត្រៀមទប់ទល់ពីការឈ្លានពានណាមួយពីបច្ចាមិត្ត បើសិនជាសភាពការណ៍ពិភពលោកប្រែប្រួល មហាអំណាចចែកប្លុកគ្នា រំលាយអង្គការសហប្រជាជាតិ គ្មានច្បាប់អន្តរជាតិ កើតសង្គ្រាមលោក នោះប្រទេសជិតខាងដែលមានកម្លាំងយោធាធំ និងលើកទ័ពពីកន្លះលាននាក់ទៅមួយលាននាក់មកច្បាំង និងយើង ពេលនោះយើងគឺចប់ហើយ ។ ក្រោយសម័យប៉ុលពត មនុស្សចាស់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មានអរកម្មច្រើន មិនមានការយល់ដឹងទៅលើបរិបទពិភពលោកនោះទេ ដូចនេះ ត្រូវកែប្រែប្រព័ន្ធអប់រំ បញ្ចូលនៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សា ។ មាតិកាមួយចំនួននិងលុបចេញវិញ ក្រោយពេលពលរដ្ឋខ្មែរទូទៅ ទទួលបានការយល់ដឹងទូលំទូលាយ ឈប់វែកញែកឈ្លោះគ្នាលើរបស់ដូនតាចែកឱ្យ ។ === ការអប់រំយុវជន === នៅអំឡុងពាក់កណ្ដាលខែមីនា ឆ្នាំ 2024 នេះ មានក្មេងៗសិស្សានុសិស្សចេញមកលេងគប់ទឹកគ្នាប្រសេប្រសាចនៅតាមដងផ្លូវ អាចបង្ករគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកដំណើរ ក្មេងទាំងនេះមិនដឹងអីទេ សំខាន់គឺ កម្សោយប្រព័ន្ធអប់រំនៅកម្ពុជា សំខាន់ហេតុអ្វីប្រព័ន្ធអប់រំ មិនដាក់បញ្ចូលការអប់រំសីលធម៌ ទាក់ទងក្រមសីលធម៌នៃការលេងក្នុងអំឡុងចូលឆ្នាំ ? ចុះហេតុអ្វី មិនដាក់បញ្ចូល ក្រមសីលធម៌នៃការលេងល្បែងផ្សេងៗ ក្នុងអំឡុងចូលឆ្នាំខ្មែរ ទៅក្នុងម៉ោងសិក្សាសីលធម៌ និង ពលរដ្ឋវិទ្យា? តើមន្ត្រីអប់រំ រវល់ធ្វើអី ? ប្រទេសគេមានក្មេងលេងទឹក អំឡុងចូលឆ្នាំ រាប់លាននាក់ ហេតុអ្វីគេទប់ស្កាត់ និង គ្រប់គ្រងបាន ចុះយើងមិចធ្វើមិនបាន ? ធ្វើមិនបានខ្លួនឯង មិចបានជា ទៅលាបពណ៌ ត្មិះដៀល ទំនៀមដូនតាដែលបានបន្សល់ទុកឱ្យ! ។ === ការអប់រំផ្នត់គំនិត === រាល់ពេលជិតចូលឆ្នាំខ្មែរ យូរទៅៗ វាទៅជាអ្នក Dj មួយចំនួន, អ្នកនិយាយមាតិកាទូទៅ, ព្រះសង្ឃមួយចំនួនផ្នែកធម្មទាន, អ្នកវាក្មិនផ្នែកអីផ្សេងចឹងទៅ ចេញមក ទើសនេះ ទើសនោះ ហាមនេះហាមនោះ សាបព្រួសជាតិនិយមជ្រុល ដល់ប្រជាជនខ្លួន បញ្ចេញមតិយូរទៅចង់ទៅជាលក្ខណៈផ្ដាច់ការដូចកូរ៉េខាងជើង បិទសិទ្ធសេរីភាព យុវវ័យ និង យុវជនខ្មែរ រឿងចូលឆ្នាំខ្មែរសម ឬ មិមសម កិច្ចការទាំងអស់នេះជាតួនាទី ក្រុមបណ្ឌិតសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកវប្បធម៌ នរៈវិទ្យា ទិញរបស់ពីគេយកមកលេង សេដ្ឋកិច្ចខាតចំណេញ ទាក់ទងនិងជំនាញលោកបណ្ឌិតផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចគាត់ធ្វើការសិក្សាទៅលើបញ្ហានេះ វាទៅជាពួកដែលមានជំនាញផ្ទុយចេញមតិបំពុលសង្គមពេញនឹង ។ រៀនបរិញ្ញាបត្រផ្នែក កសិកម្ម ធានាគារ ពេទ្យ ទៅចេញវែកញែកបញ្ចេញមតិធ្វើដូចសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកវប្បធម៌ នរៈវិទ្យា ? រាល់ពេលជិតចូលឆ្នាំខ្មែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យ តែងសង្កេតឃើញពួកអគតិជនមួយចំនួន តែងតែយកប្រធានបទ ចូលឆ្នាំខ្មែរ ទាញចូលរឿងនយោបាយប្រខាំគ្នា ជារៀងរាល់ឆ្នាំ បុណ្យប្រពៃណីជាតិខ្លួនសោះ យកទៅវាយប្រហារគ្នាកើត! ។ មានអ្នកចេះដឹងច្រើនមិនលើកតម្កើងជ្រោមជ្រែង ទៅជាវាយប្រហារក្ដិចត្រួយចោទលាបពណ៌បំផ្លាញគ្នាសឹងតែគ្រប់ជំនាន់ ។ សង្គមកម្ពុជា មានជំនឿអរូបីផង ជំនឿរូបីផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រផង ស្របពេលជំនឿកំពុងដើរទន្ទឹមគ្នា ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវចេះបើកចិត្តទទួលយក ឧទាហរណ៍: បញ្ចាមិត្តលើកទ័ពមកឈ្លានពានក្នុងសង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត យើងមើលឃើញកាំភ្លើង រថក្រោះលើកមកច្បាំងអីចឹងទៅ ដល់អ្នកមានជំនឿអរូបី គេឃើញខ្មោចដូនតាខាងបញ្ចាមិត្តលើកមកច្បាំងដែរ ដើម្បីឱ្យខាងមន្ត្រីទ័ពយើងឈឺដោយអត់ដឹងមូលហេតុ បញ្ជារកងទ័ពអត់កើត ដូចនេះអារ័ក្សអ្នកតាខ្មោចដូនតាយើងក៏ចេញទៅច្បាំងទប់ទល់ក្នុងជំនឿអរូបីដែលយើងជាសមញ្ញជនមើលមិនឃើញ ហើយអ្នកដែលគេមានវិជ្ជាមើលឃើញ គេធ្វើជាពិធីសែនព្រេនជួយជាផ្នែកស្មារតីមួយផ្នែកទៀតចឹងទៅ សំខាន់ភាពជារួម ការសាមគ្កីគ្នា ការយកឈ្នះទៅលើបញ្ចាមិត្ត ។ === ការអប់រំ ទៅលើការយល់ខុស === រាល់ពេលមានពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ ប្រជាជនខ្មែរមួយចំនួន មានការយល់ខុស ទៅលើរឿងមិនសំទំនងជាច្រើន ដោយសារពួកគាត់ជាតិនិយមជ្រុល បណ្ដាលឱ្យពួកគាត់មានបញ្ហាទៅលើសតិអារម្មណ៍ ដូចជា៖ * ឃើញគោមផ្កាយ ច្រឡំជា ជានិមិត្តសញ្ញាទង់ជាតិ វៀតណាម ពេលឃើញ មានអារម្មណ៍តក់ស្លុតភ័យ ពាក់ព័ន្ធ ឱ្យតែរូបភាពនោះមាននិមិត្តសញ្ញារូបផ្កាយ (Star and crescent) ជាការពិតណាស់ និមិត្តសញ្ញាផ្កាយដំបូងត្រូវបានគេរកឃើញជាផ្នែកមួយនៃអក្សរសិល្ប៍អេហ្ស៊ីបបុរាណ ។ បើចង់ដឹងពីនិមិត្តសញ្ញាផ្កាយនេះច្បាស់ សូមស្វែងរកសៀវភៅកំណត់ត្រារបស់លោក A. Locher ឆ្នាំ 1889 ។ * ឃើញអាវផ្កា ច្រឡំថា អាវផ្កាមានប្រភពមកពី ប្រទេសថៃ ពេលឃើញប្រជាជនខ្លួនពាក់ មានអារម្មណ៍តានតឹងក្នុងចិត្ត ភ័យព្រួយបារម្ភខ្លាចប្រជាជនខ្លួនត្រូវគេដៀល នេះក៏ដោយសារតែកម្រិតយល់ដឹងតិច បូករួមទាំងជាតិនិយមជ្រុល បង្កើតបានការបារម្មណ៍ជ្រុល និង ភ័យខ្លាច ជាការពិតណាស់ អាវផ្កាមានប្រភពរចនាដំបូងគេនៅឯកោះ[[ហាវ៉ៃ]] របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1930s ដើម្បីប្រមូដវិស័យទេសចរណ៍ក្នុងតំបន់ អាវផ្កាត្រូវបានដាក់ឈ្មោះថា Aloha ដែលមានន័យស្មើនិងពាក្យស្វាគមន៍ បើចង់ដឹងអំពីការរចនា អាវផ្កា ដែលមាន 700 មូដ សូមស្វែងរកសៀវភៅកំណត់ត្រា ACPTC Proceedings: National meeting 1983 ដោយក្រុមអ្នកនិពន្ធ Association of College Professors of Textiles and Clothing នៃសកលវិទ្យាល័យ Cornell University ។ * ឃើញ កាំភ្លើងបាញ់ទឹក ច្រឡំថា មានប្រភពមកពី ប្រទេសថៃ មានអារម្មណ៍តានតឹងក្នុងចិត្ត ភ័យព្រួយបារម្ភខ្លាចប្រជាជនខ្លួនត្រូវគេដៀល នេះក៏ដោយសារតែកម្រិតយល់ដឹងតិច បូករួមទាំងជាតិនិយមជ្រុល បង្កើតបានការបារម្មណ៍ជ្រុល និង ភ័យខ្លាច ជាការពិតណាស់ កាំភ្លើងបាញ់ទឹក ត្រូវបានបង្កើតលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1896 ដែលដំបូងមានរូបរាងតូច ហៅថា squirt gun បន្ទាប់មកត្រូវបានគេអភិវឌ្ឈន៍ ឱ្យមានរូបរាង្គធំហៅថា Super Soaker ក្នុងឆ្នាំ 1989 ដោយលោក Lonnie G. Johnson ហើយកាំភ្លើងបាញ់ទឹកត្រូវបានយកមកប្រើប្រាសយ៉ាងទូលំទូលាយមកដល់ សព្វថ្ងៃនេះ ។ ប្រជាជន ដែលមានអារម្មណ៍ប៉ះទង្គិចផ្លូវចិត្តដោយប្រការខាងលើនេះ ដោយសារតែពួកគាត់ មានកម្រិតយល់ដឹងតិច មានជាតិនិយមជ្រុល បណ្ដាលឱ្យពួកគាត់មានបញ្ហាទៅលើសតិអារម្មណ៍ ដូចនេះត្រូវស្វែងរកពេទ្យចិត្តសាស្ត្រដើម្បីព្យាបាលពួកគាត់ ។ === ការអប់រំ ទៅលើបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយ === រៀនពីសិលាចរឹក ទៅជាអំនួតគិតថាដូនតាខ្មែរ និយាយសំស្ក្រឹត តាមការយល់ឃើញរបស់ជនបរទេសមួយចំនួនក៏មិនត្រឹមត្រូវដែរ ដូនតាខ្មែរ ប្រើភាសាសំស្ក្រឹត សំនៀងខ្មែរ មិនមែនប្រើភាសាសំស្ក្រឹត ប្រាកដច្បាស់ថា អានជាសំនៀងឥណ្ឌាអីចឹងទេ ឃើញពាក្យ "បរម" អានសំស្ក្រឹតជាសំនៀងឥណ្ឌា (Parama) , ចុះម្ដេចអស់លោកមិនអានជាសំនៀងខ្មែរ (Borom) ? រៀនឱ្យដល់ឬសគល់សិន សឹមដើរអួត កុំមានសម្ដីចច្រាច់ដូចសេក ។ === ប្រការមិនគួរលេង ក្នុងពិធីជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ === * ការលេងគប់ថង់ទឹក * ការលេងគប់ប៉េងប៉ោងទឹក * ការលេងបាញ់ទឹកទៅរកផ្ទៃមុខអ្នកដំណើរ * ការលេងជះទឹកសាប៊ូលើអ្នកដំណើរ * ការលេងបាញ់ទឹក និង ជះទឹកទៅលើអ្នកដំណើរ ដែលបានលើកដៃជាសញ្ញា បញ្ចាក់ពីការមិនយល់ព្រម * ការលេងបាញ់ទឹក និង ជះទឹក ទៅលើអ្នកដំណើរដែល ស្លៀកសំលៀកពាក់ទៅវត្ត ជាពិសេសប្រការលេងខុសឆ្គង ទៅលើអ្នកស្លៀកហូលផាមួង * ការចាប់ប៉ាតម៉្សៅហួសហេតុ បណ្ដាលឱ្យចូលបំពង់ខ្យល់ ដកដង្ហើម * ការប៉ាតម៉្សៅប៉ះពាល់ភ្នែក * ការលេងប៉ាតធ្យូង ប៉ះពាល់ទៅដល់សុខភាពស្បែក ដូចនេះ មិនគួរលេងបាញ់ទឹក ជះទឹក ឬ ប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងប្រការហាមប្រាមដែលបានរៀបរាប់នៅខាងលើនេះទេ សូមលេងដោយក្រមសីលធម៌ និង សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ ។ === ស្រាយចម្ងល់ === * រាប់ចាប់ពីសមញ្ញជន ព្រះសង្ឃ រហូតដល់គ្រូ បណ្ឌិតដេប៉ាតឺម៉ង់ មួយចំនួន ពួកគាត់តែងលើកឡើងថា មិនគួរលេងជះទឹកប៉ាតម៉្សៅទេ នាំឱ្យបាត់បង់ ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ មានជាអាថ៍ បោះអង្គុញ លាក់កន្សែង ចោលឈូង ទាញព្រ័ត្យ ល-។ !! ចំណារពន្យល់ ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ មិនបានបាត់បង់ទៅណាតាមការយល់ឃើញរបស់អ្នកមួយចំនួននោះឡើយ ព្រោះរបៀបលេងទាំងអស់មានការចងក្រងក្នុងសៀវភៅឯកសាររួចរាល់អស់ហើយ របស់ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ កត្តា ដែលអ្នកមួយចំនួននោះយល់ថា ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ មិនសូវឃើញលេង ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំ ពីព្រោះ មនុស្សរាប់លាននាក់មិនអាចប្រមូលផ្ដុំគ្នាលេងតែល្បែងប្រជាប្រិយតែមួយមុខនោះទេ ត្បិតមនុស្សម្នាក់ៗមានចិត្តលេងអ្វីដែលខ្លួនពួកគេចង់លេង ដោយគ្មានការបង្ខិតបង្ខំ ប៉ុន្តែប្រសិនជាពួកគេលេងនៅល្បែងសុីសងក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ នោះទើបជាទង្វើរខុសច្បាប់ ។ '''ប្រសិនបើ គ្មានសោះនៃពិធីលេងជះទឹក និង ប៉ាតម្សៅ ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរចំនួន 3ថ្ងៃនេះ តើនិងមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ ?''' ឧទាហរណ៍៖ វត្តមួយបង្កើតឱ្យមានល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ប៉ុន្តែទីធ្លាវត្តនោះ បង្កើតល្បែងប្រជាប្រិយបានតែ 2 ទៅ 3 មុខប៉ុនណោះ ហើយក្នុងមួយមុខអាចលេងលើសពី 10នាក់ បើធៀបនិងការចូលរួមលេងសរុបគឺ 50 ទៅ 100 នាក់អីចឹងទៅ ក្នុងមួយវត្ត តើមនុស្សចំនួន 1ពាន់នាក់ផ្សេងទៀតដែលគាត់កំពុងឈរមើល ហើយចង់លេងដែរនោះ គាត់បានអ្វីលេង ? ស្របពេលដែលពេលវេលារកំពុងដើរទៅមុខ ? ចុះបើចំនួនដល់រាប់មុឺននាក់កំពុងឈរមើល តើពួកគាត់បានអ្វីលេង ? ចុះបើចំនួនដល់រាប់លាននាក់កំពុងឈរមើល តើពួកគាត់បានអ្វីលេង ? * ការិះគន់ដែលគ្មាន សតិវិចារណា បុរាណាចារ្យ មិនអាចទទួលយកបាន នៅតាមភូមិមួយចំនួនធំក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ផ្ទះរបស់ពួកគេចាប់ផ្ដើមធ្វើរបងខណ្ឌព្រុំដី ដើម្បីសំគាល់ ភាពស្របច្បាប់នៃដីធ្លីរបស់ពួកគេ ដូចនេះតាមភូមិបច្ចុប្បន្ន មិនមានទីធ្លាសម្រាប់លេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរនោះទេ តើក្មេងៗក្នុងភូមិទាំងនោះលេងបានដោយរបៀបណា ? តើឱ្យពួកគេលេងតាមចិញ្ចើមផ្លូវ ឬយ៉ាងណា ? ពួកគេអាចប្រឈមមុខនិង គ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ខ្ពស់ផងដែរ ។ * '''បំណកស្រាយ''' គ្រប់វត្តអារ៉ាម នៅតែបង្កើតឱ្យមានល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ នៅមុនថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរមួយសប្ដាហ៍ ឬ បង្កើតឱ្យមានក្នុងវេលា ៣ថ្ងៃនេះដដែល ជាពិសេស ពន្យល់ពីរបៀបលេង ឬ ពិធីលេងទៅកាន់ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ ហើយពលរដ្ឋដែលបានចូលរួមលេង ក៏លេងទៅ ហើយបើអត់ក៏អត់ទៅ ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ អត់មានបាត់ និង រត់ទៅណាទេ សូមអរគុណ ។ * '''ប្រសិនជាបាត់ ទំនៀមលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅវិញ''' មានផលប៉ពាល់ជាច្រើនដែលមិនអាចនឹកស្មានដល់ មនុស្សរាប់លាននាក់ ចូលឆ្នាំមិនដឹងលេងអ្វី ដូចនេះ ពលរដ្ឋមួយភាគធំដែលមានជីវភាពធូរធារ គាត់និងធ្វើទេសចរណ៍ ទៅលេងជះទឹកក្នុងប្រទេសដទៃ លំហូរលុយចេញទៅក្រៅប្រទេស ធ្វើឱ្យចរន្តសេដ្ឋកិច្ចបានបែកចេញមួយផ្នែក ចំណែកទេសចរណ៍បរទេស គាត់មិនឃើញមានអ្វីលេងដូចនេះមិនធ្វើដំណើរកំសាន្តចូលមក ប៉ះពាល់ដល់ វិស័យជើងហោះហើរ វិស័យសណ្ឋាគារ រម្យណីយដ្ឋានផ្សេងៗ មិនមានទេសចរណ៍អន្តរជាតិទៅលេង ប៉ះពាលសេដ្ឋកិច្ចជាតិមួយភាគធំ គ្មានចរន្តលុយវិល សម្រាប់ការចាយវាយក្នុងប្រទេស ប៉ះពាល់ទៅដល់ការលក់ទំនិញអាហារ តាមតំបន់ទេសចរណ៍ថែមទៀត ។ មនុស្សរាប់លានអត់អីលេង ក៏អង្គុយលេងល្បែងសុីសងក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេរៀងខ្លួនៗ ចូលឆ្នាំក្លាយជាវប្បធម៌ពាលាអាវ៉ាសែ តាមផ្នត់គំនិតដ៏សំរាម របស់ជនអគតិមួយចំនួននោះ ។ សេចក្ដីពិរោធ៖ រាប់ចាប់ពី សមញ្ញជន ព្រះសង្ឃ រហូតដល់គ្រូ បណ្ឌិតដេប៉ាតឺម៉ង់ មួយចំនួន ដែលតិះដៀលពិធីលេងជះទឹក របស់ដូនតាអង្គរ គំនិតរបស់ពួកគេមិនបានមួយជំនិតនៃយុវជនជាតិនិយមសៀមម្នាក់ផងនោះទេ ។ == ព្រេងនិទាន គោមផ្កាយ == '''The Legend of Star Lantern''' [[File:Linteau Musée Guimet 25974.jpg|thumb|Cambodia version, The Legend of Star Lantern Kirtimukha swallow all of Star planet symbols of [https://en.wikipedia.org/wiki/Black_hole Black hole], in the story of Skanda Purāna.]] [[File:Cambodian Star Lantern.jpg|thumb|Cambodian Star Lantern are always celebrated during the Khmer New Year April which is meaningful in the Hindu mythology.]] ព្រេងនិទាន គោមផ្កាយ ដែលដកស្រង់ចេញពីគម្ពីរ Skanda Purāna ដ៏ធំរបស់ [[សាសនាហិណ្ឌូ]] ដែលនិទានពី ការកកើតនៅ សភាវៈសុីមិនចេះឆ្អែត "កាឡា" (Kala) ដែលជានិមិត្តសញ្ញានៃ ប្រហោងខ្មៅ (Black Hole) នៅក្នុងចក្រវាឡ (In the universe) ដែលត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា "កិត្តិមុខ" (Kirtimukha) ដែលមានឆ្លាក់ជាប់នៅតាមផ្ដែរនៃប្រាសាទមួយចំនួនរបស់កម្ពុជា ។<ref> Ananthacharya Indological Research Institute series (1982) [https://books.google.com/books/about/Proceedings_of_the_Seminar_on_Symbolism.html?id=aOfVAAAAMAAJ Proceedings of the Seminar on "Symbolism In Temple Art and Architecture", Held in February 1981], Editor: K. K. A. Venkatachari, Publisher: Ananthacharya Indological Research Institute, Original from the University of Michigan p.94 </ref> នាថ្ងៃមួយដែល "[[ព្រះឥន្ទ្រ]]" (Indra) និង [[ព្រះហស្បាទី]] (Brihaspati) ដែលជាតារានិករ នៃ [[ភពព្រហស្បតិ៍]] បានធ្វើដំណើរទៅភ្នំកៃឡាសដើម្បីទៅជួបព្រះនាងគង្គា ដោយល្បីថាទ្រង់មានសម្រស់ស្អាតដាច់គេនាជម្ពូទ្វីប និងចង់ទៅប្រឡោមស្នេហ៍មកធ្វើជាប្រពន្ធរបស់ខ្លួន ធ្វើដំណើបានពាក់កណ្តាលផ្លូវ ព្រះឥសូរ បានក្រឡាខ្លួនជាឥសីម្នាក់មករារាំងផ្លូវដើម្បីសាកល្បងជាមួយព្រះឥន្ទ និង ព្រះហស្បាទី ។ ព្រះឥន្ទបានឱ្យ ឥសីនោះចេញពីផ្លូវ តែឥសីពុំព្រមចេញ ព្រះឥន្ទក៏គំរាមឥសីដោយអាវុធ [[វជ្រ]] ដែលជាសិល៍កាំរន្ទះរបស់ខ្លួន និងបានចោលវាត្រូវដៃរបស់ព្រះឥសូរ ដោយសេចក្ដីគ្រោធខឹង ឥសីនោះក៏បើកភ្នែកទីបីអគ្គីនេត្រ បាញ់ប្រហារទៅ ព្រះឥន្ទ្រ ឯព្រះហស្បាទី ឃើញដូចនេះបានហក់ទៅជួយ ព្រះឥន្ទ្រ គេចចេញពីថាមពលភ្នែកទី៣ របស់ឥសីនោះ ថាមពលភ្នែកទីបីរបស់ឥសីនោះ បានរត់ទៅប៉ះនិងស្រទាប់ចក្រវាឡ បង្កើតបានជា សភាវៈសុីមិនចេះឆ្អែត "កាឡា" ។ កាឡា បានលេបយកដួងតារានិករទាំងអស់នៅក្នុងចក្រវាឡ ព្រះហស្បាទី ឃើញដូចនេះក៏ពោលថា បើសភាវៈនេះលេបយក ដួងផ្កាយទាំងអស់ នោះចក្រវាឡ ទាំងមូល និងប្រែជាខ្មៅងងឹតអន្ធកាល រីឯឥសីនោះ បានក្រឡាខ្លួនជា ព្រះឥសូរវិញ ព្រះឥន្ទ្រ និង ព្រហស្បាទី ក៏ស្គាល់ថា នេះគឺជាមហាទេវៈ ក៏លត់ជង្គង់សូមឱ្យព្រះឥសូរអភ័យទោស និង សូមឱ្យបញ្ឈប់សភាវៈកាឡា ព្រះឥសូរក៏យល់ព្រម និងបានហាម "កាឡា" មិនឱ្យលេបដួងផ្កាយបន្តទៀត តែកាឡាបានពោលទៅវិញថា ខ្ញុំសុីមិនឆ្អែតសោះ តើធ្វើដូចម្ដេចទើបខ្ញុំឈប់ឃ្លានបាន ? ព្រះឥសូរ ក៏មានបន្ទូលថា ចូលឯងសុីកន្ទុយខ្លួនឯងចុះ ឯងនិងឆ្អែត "កាឡា" បានសុីកន្ទុយរបស់ខ្លួនព័ទ្ធមួយជុំដល់មុខរបស់ខ្លួនវិញ ក៏រលត់សង្ខារស្លាប់ទៅ ដោយ "កាឡា" ជាសភាវៈដ៏ស្មោះត្រង់ ព្រះឥសូរ បានប្រសិទ្ធនាមវាថា "[[កិត្តិមុខ]]" មុខដ៏មានកិត្តិនាម ។ ព្រេងនិទាន ដ៏មានអត្ថន័យនេះ ដែលជាការប្រែសម្រួលរបស់កម្ពុជា បានផ្សារភ្ជាប់និងទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណីវប្បធម៌ នៃការផ្ជួរគោមផ្កាយ ក្នុងរដូវកាលបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ចំណែកឯការនិពន្ធបន្ថែមប្រែសម្រួលផ្សេងទៀតមានទៅតាមបែបផែនផ្សេងគ្នារបស់អ្នកពិន្ធផ្សេងៗផងដែរ ។ == ការសម្ដែងរបាំត្រុដិ == '''Trod Dance Performance''' យោង​តាម​សៀវភៅ ​(​របាំ​ប្រជាប្រិយ​ខ្មែរ​) នៃ​ក្រុម​ជំនុំ​ទំនៀមទម្លាប់​ខ្មែរ លើក​ឡើង​ថា របាំ​ត្រុដិ​ជារបាំប្រជាប្រិយ​មួយ​បែប ​ដែលគេសម្ដែងលេង​ដើម្បី​ប្រសិទ្ធពរ​ជ័យ សិរី​សួស្តី​ជូន​ដល់​អ្នកស្រុក​ក្នុង​ឱកាស​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ។ ឈ្មោះ​ថា «​ត្រុដិ​» ជា​ពាក្យ​ដើម​មក​ពី​ភាសាសំស្ក្រឹត​ប្រែ​ថា «​ផ្តាច់ ឬ កាត់​ផ្តាច់​» គឺ​សំដៅ​ដល់​ការ​ផ្តាច់​ឆ្នាំ ឬ​ការ​កាត់​ផ្តាច់​ឆ្នាំ​ចាស់​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ហើយ​ដែល​នៅ​មាន​ជាប់​នាម​ព្រះរាជ​ពិធី​មួយ​ហៅ​ថា «​ត្រស្តិ​សង្ក្រាន្ត​» មកដល់សព្វថ្ងៃ ។ ដូចនេះ​ឃើញ​ថា ឈ្មោះ​របាំ​ត្រុដិ​បញ្ជាក់​ថា សម្រាប់​ប្រកប​ឡើង​នៅ​ពេល​ដំណាច់ឆ្នាំ នីមួយ​ៗ ។ "ប្រដាប់ប្រដារ​និង​របៀប​លេង" តាម​ធម្មតា​វង់​របាំ​ត្រុដិ​មាន​ក្រុម​តូច ក្រុម​ធំ​យោង​ទៅ​តាម​ការ​និយម​របស់​អ្នកស្រុក និង​និយម​តាម​ចំនួន​មនុស្ស​ដែល​ស្ម័គ្រចិត្ត​ចូល​លេង ។ ឯ​ប្រដាប់ប្រដារ​សោត​ក៏​និយម​ទៅ​តាម​នោះ​ដែរ ប៉ុន្តែ​យើង​អាច​រក​មើល​ទាំងអស់​ឲ្យ​ឃើញ​ថា តើ​វង់​ត្រុដិ​ពេញលេញ​នោះ​ប្រដាប់​មានឈ្មោះ​អ្វីខ្លះ គឺ​មាន គ្រឿង​ភ្លេង ៖ * «​ក​ញ្ចា​រ​» ដង​ធ្វើ​ពី​ពីងពង់​ប្រវែង​២ ម៉ែត្រ មាន​បន្ទះ​រនាប​តូចឆ្មារ​ភ្ជាប់​នៅ​ចុង ហើយ​ខ្វែងគ្នា​ពត់​ង​ទន្ទាំ​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​ស្នែង​៤ ។ នៅ​ចុង​បន្ទះ​រនាប​មាន​ចងខ្សែ​ខ្វែង​ពី​ចុង​មួយ​ទៅ​ចុង​មួយ ហើយ​ត្រង់​កណ្តាល​ខ្សែ​ខ្វែង​នេះ​មាន​បណ្តោយ​ផ្លែ​អង្គញ់​ដែល​ចោះ​យក​គ្រាប់​ចេញ​អស់ ហើយ​ដាក់​គ្រាប់​ក្រួស ឬ​កម្ទេច​ដែក​ទៅ​ក្នុង​នោះ​ប្រយោជន៍​ឲ្យ​ឮ​សូរ កាលណា​គេ​បុក​ដង​វា​នឹង​ដី​តាម​ចង្វាក់​ស្គរ ។ * «​ចង្ក្រង់​ដំបែ​» ៖ ចង្ក្រង់​ចង​បន្តោង​នឹង​ខ្សែទាម​គោ ហើយ​ចង​ភ្ជាប់​នឹង​ដង​ឫស្សី​ដែរ ។ កាលណា​គេ​បុក​នឹង​ដី​ក៏​មាន​សូរ ប្រាវ​ៗ តាម​ចង្វាក់ ។ * «​ចង្ក្រង់​រ៉ូង​» ៖ ចង្ក្រង់​នេះ​ចង​ព្យួរ​នឹង ចង្កេះ​មនុស្ស​តែ​ម្តង ដោយ​ចង​គួប​គ្នា​ជា ចង្កោម​ៗ ។ * «​ស្គរ​» ៖ ស្គរអារក្ស គឺ​ស្គរ​ដែល​ធ្វើ​ពី​ដី​ដុត​ពាស​ស្បែក​ថ្លាន់ ។ * «​[[ប៉ីពក]]​» ៖ មាន​តែ​១​ប៉ុណ្ណោះ​។ * «​ទ្រអ៊ូ ឬ​ទ្រសោ​» ៖ ត្រូវ​មាន​ទាំង​ពីរ ។ * «​សន្ទូច​» ៖ ដង​ពីងពង់​វែង​មាន​សណ្ឋាន ដូច​សន្ទូច​ចង​ចុង​ដូច​ចន្ទោល​រទេះ ដោយ​មាន ព្យួរ​ថង់​មួយ​នៅ​ចុង​សម្រាប់​ទទួល​វត្ថុ​ជា​ទាន ។ គ្រឿង​តែង ៖ * មុខ​ត្លុក ៖ ធ្វើ​ពី​ឆ្អឹង​ឫស្សី​ពាស​ក្រដាស ឬ​ស្មាច់ ឬ​ខ្មុក ។ * មកុដ ៖ គេ​ធ្វើ​ពី​ក្រដាស​លាប​កាវ និង​បិទ ឲ្យ​ក្រាស់​តម្រួត​គ្នា​ទៅ​ជា​រឹង គឺ​ស្មាច់ ឬ​ខ្មុក ហើយ​ផាត់​ពណ៌ ។ * ​ស្នែង​ប្រើស ៖ គេ​យក​ផ្តៅ​មក​ព័ទ្ធ​ធ្វើ​ឆ្អឹង ហើយ​យក​ក្រដាស​បិទ​ពី​ក្រៅ​ឲ្យ​ក្រាស់​ព័ទ្ធ​ឲ្យ​មាន​រាង​ដូច​ស្នែង ឬ​ជួនកាល​គេ​យក​ស្នែង​ប្រើស​មែនទែន​មក​ស៊ក​ភ្ជាប់​នឹង​ផ្តៅ​ពាក់​ឲ្យ​ជាប់​នឹង​ក្បាលមនុស្ស​ក៏​មាន ។ * ​ស្នែងទន្សោង​៖ ស្នែងទន្សោង​គេ​ធ្វើ​ប្រហែល​គ្នា​នឹង​ស្នែង​ប្រើស​ដែរ គឺ​ជួន​គេ​យក​ស្នែង​មែនទែន​មក​ធ្វើ ជួន​គេ​ស្មាច់​ក្រដាស​ឲ្យ​ក្រាស់ ។ * កន្ទុយក្ងោក ៖ យក​កន្ទុយក្ងោក​មែនទែន​មក​កាន់ ហើយ​កាច់​កែ​ឲ្យ​មាន​សណ្ឋាន​ដូច​សត្វ​ក្ងោក​មែនទែន ។ * ​ក្រចក ៖ យក​ផ្តៅ​ប្រវែង​០,២០​ម៉ែត្រ ទៅ​បិត​ចុង​ឲ្យ​ស្រួច រោល​ភ្លើង​ពត់​ឲ្យ​ង ហើយ​យក​អំបោះ​ចង​គល់​ភ្ជាប់​នឹង​ម្រាម​៤ ឯ​មេដៃ​មិន​ពាក់​ទេ ។<ref> Khmer Tradition Church Customs (1964) [https://books.google.com/books/about/Rap%C4%81%E1%B9%83_praj%C4%81priy_khmaer.html?id=SSc7AAAAMAAJ Khmer folk dance], Publisher: Cambodia Buddhist Academy Original from the University of Michigan p.155 </ref> === សូមបញ្ឈប់ការកែប្រែ ការសម្ដែង របាំត្រុដិ === ថ្មីៗនេះមានការចែកចាយ របាំត្រុដិនៅលើបណ្ដាញសង្គម ក្នុងអំឡុងពាក់កណ្ដាលខែមីនាក្នុងឆ្នាំ 2024 នេះ ដែលមានការសម្ដែងកែប្រែផ្ទុយនិងប្រភពដើមផងដែរ ។ ចាស់ៗដែលមិនបានសិក្សារៀនសូត្រជ្រៅជ្រះទៅលើវប្បធម៌ខ្មែរ បានក្រឡៃរបាំត្រុដិរបស់ខ្មែរត្រង់វគ្គចុងក្រោយនៃរបាំដែលក្រឡៃយកទឹកទៅប្រស់ព្រំជប់សត្វប្រឺសតំណាង ឱ្យភាពមិនល្អ ភាពឧបទ្រុព្ទចង្រៃ ឱ្យរស់ឡើងវិញ ការក្រឡៃបែបនេះវាធ្វើឱ្យបាត់បង់ខ្លឹមសារនិងអត្ថន័យផ្សារភ្ជាប់ទៅនិងជំនឿអរូបី ដែលនិទានពី ក្រុងរាពណ៍ ឱ្យមហារីក ក្រឡាខ្លួនជាសត្វប្រឺសមាស បញ្ឆោត[[នាង​សីតា|នាងសីតា]] ក្នុងខ្សែររឿងរាមកេរ្តិ៍ ។ ដូចនេះសូមអ្នកសម្ដែងរបាំ ដែលយករបាំត្រុដិទៅសម្ដែងនៅទីកន្លែងណាមួយសូមបញ្ឈប់ដាច់ខាតការសម្ដែងដែលផ្ទុយពីអត្ថន័យខ្លឹមសារដើម សូមអរគុណ ។ == ព្រះរាជពិធី ត្រស្តិសង្ក្រាន្ត == '''Royal cut off the old year ceremony''' ព្រះរាជពិធី '''ត្រស្តិសង្ក្រាន្ត''' (អ.ថ.ត្រស់តិ សង់ក្រានតៈ) គឺជាពិធី ព័ទ្ធ​ខ្សែសីម៉ា សូត្របាលីគាថា ភាណៈយក្ស ហៅអន្ទងស្ដេចយក្ស សម្ដេចព្រះវេស្សវ័ណ ស្ដេចនៃពួកអាសុរា ឱ្យមកបណ្ដេញ​ខ្មោចព្រាយបិសាច ឱ្យចេញពី ព្រះបរមរាជវាំង ដែលប្រព្រឹត្តទៅវេលា ចំនួន ៤ថ្ងៃ ដែលគិតចាប់ពីថ្ងៃ ១២រោច ១៣រោច ១៤រោច និង ១៥រោច ខែផល្គុន ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ ព្រះរាជពិធី​នេះ តែងធ្វើឡើងក្នុងព្រះទីនាំង ទេវានិច្ឆ័យ នៅក្នុងរោងមណ្ឌលទាំង៥ ដែលនៅខាងក្រៅកំពែងព្រះបរមរាជវាំង មានអំបោះឆៅ ពណ៌ស ព័ទ្ធជុំវិញ​កំពែងរាជវាំង និងព័ទ្ធគ្រប់រោងមណ្ឌលទាំង៥ រហូតដល់ក្នុង ព្រះទីនាំង ទេវានិច្ឆ័យ ដែលយកទៅព័ទ្ធដល់គ្រែសូត្ររបស់ព្រះសង្ឃ និងចេញព័ទ្ធដល់រាជវង្សានុវង្សរបស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ក្រៅពីនេះមានបន្ថែមនៅអំបោះ ភ្លុកចំនួន២បែប បែបទី១ ដាក់ព័ទ្ធជារង្វង់មូលជុំវិញអង្គព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីជាកិច្ចការពារ និង ដាក់ព័ទ្ធជុំវិញសិរសា របស់ពួកនាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រី បែបទី២ ហៅថា ខ្សែរអភិសមរៈ សម្រាប់ព្រះរាជាទ្រង់ពាក់ឈៀងអង្សាម្ខាង និងពួកនាហ្មឺនសព្វមុខមន្ត្រីពាក់ឈៀងស្មាម្ខាង គេមានដាក់ដង្វាយ "ដំបងពេជ្រ" ជាតំណាងឱ្សសម្ដេចព្រះវេស្សវ័ណផងដែរ ដើម្បីបង្ការ ពួកខ្មោចព្រាយបិសាច បច្ចុប្បន្ន​គេអាចធ្វើពិធីកាត់ៗ សង្ខេបមកត្រឹម១ថ្ងៃ ត្រូវនិងថ្ងៃ១៥រោច ខែផល្គុន ។ នៅថ្ងៃ១៥រោច ខែផល្គុន ព្រះរាជា ឬ ប្រមុខរាជរដ្ឋាភិបាល ត្រូវរៀបចំពិធី និមន្ត​ព្រះ​ភិក្ខុ​សង្ឃ​រាជ ទាំង៣ គណៈនិកាយ សូត្រ​បាលី​អាដានាដិយសូត្រ តាំង​ពី​បើកកិច្ចពិធីបញ្ជាន់ឆ្នាំថ្មី រហូតដល់បញ្ចប់ពិធី (សូត្រ​ផ្លាស់​គ្នា) មាន​បាញ់​កាំភ្លើង​ធំ​ៗ​​គ្រប់​ទិស​ធំ​ទាំង ៤ គ្រប់ខេត្តក្រុងស្រុកត្រូវទូងស្គរជ័យ អុចធូប​សម្បូងសង្រូង ២១សសៃ តំណាងឱ្យការប្រកាសប្រាប់អស់ទេវតា ទាំង ២១ ច្រក ឱ្យយដឹងលឺពីការកាត់ផ្ដាច់ឆ្នាំចាស់នេះ ។<ref> Chab Pin (1969) [http://www.elibraryofcambodia.org/preah-reach-pithi-thvea-tor-sor-meas-pheak-ti-3-ebook/ The 12-Month Royal Ceremony-Volume 3] Khmer Tradition Church of the Buddhist Academy of Cambodia p.157 </ref> == ទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ == '''Khmer New Year Tradition''' [[File:Devata Sangkran Worship.jpg|thumb|Million of Cambodian always Devata Sangkran Worship During Khmer New Year Sangkran Every Year.]] តាមទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ គេចែកវេលាចូលឆ្នាំជា ៣ថ្ងៃ ថ្ងៃទី១ ហៅថា៖ ថ្ងៃ [[មហាសង្ក្រាន្ត]] (Maha Sangkran Day), ថ្ងៃទី២ ហៅថា៖ ថ្ងៃ [[វារៈវ័នបត]] (Vonnabot Day), ថ្ងៃទី៣ ហៅថា៖ ថ្ងៃ [[វារៈឡើងស័ក]] (Leungsak Day), រីឯការកំណត់ថ្ងៃ ម៉ោង នាទីដែលឆ្នាំចាស់ត្រូវផុតកំណត់ ហើយទេវតាឆ្នាំថ្មីត្រូវចុះមកទទួលតំណែងពីទេវតាឆ្នាំចាស់នោះ គេអាចដឹងបានដោយប្រើក្បួន ហោរាសាស្ត្រខ្មែរបុរាណ ([[អង់គ្លេស]]: Zodiac Khmer) គឺក្បួនមហាសសង្ក្រាន្ត តាមរយៈក្រុមព្រាហ្មណ៍ [[បាគូ]] ប្រចាំនៅក្នុង [[ព្រះបរមរាជវាំង]] ។ ប្រសិនបើថ្ងៃចូលឆ្នាំនាឆ្នាំបន្ទាប់ ជាន់គ្នានិងឆ្នាំចាស់ គេត្រូវបន្ថែមថ្ងៃវ័នបត មួយថ្ងៃទៀត ដែលធ្វើឱ្យថ្ងៃវ័នបតមានចំនួនដល់ទៅ ២ថ្ងៃ ហើយថ្ងៃទី២ នៃថ្ងៃវ័នបត ត្រូវបានចាត់ទុក ជាថ្ងៃខ្វាក់ (Blind Vonnabot Day) ដែលធ្វើឱ្យទំនៀមនៃថ្ងៃចូលឆ្នាំ មានរហូតដល់ ៤ថ្ងៃ ។ ថ្ងៃចាប់ផ្ដើម នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ត្រូវបានចាត់ទុកជាថ្ងៃពិសេសមួយ នៃកិច្ចពិធីសែនទទួលទេវតាឆ្នាំថ្មី ដែលកំណត់ការសែនព្រេន តាមម៉ោងកំណត់យាងមករបស់ទេវតា ដែលពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប បានរៀបចំនូវគ្រឿងរណ្ដាប់ទទួលទេវតា ផងដែរ ។<ref> Professor Miech Pon (2007) [https://books.google.com/books/about/Kamran_ekas%C4%81r_st%C4%ABb%C4%AB_prabain%C4%AB_nin_dam.html?id=YhBBzgEACAAJ Documentary on Khmer Traditions and Customs Volume 1; Volume 3], Publisher: Center for Khmer Studies Library, [[ISBN]]: 9995059983 </ref> === រណ្ដាប់ទទួលទេវតា === យោង​តាម​ក្បួន​នៃ​ព្រះ​រាជពិធី​សង្ក្រាន្ត​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី ដែល​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​ព្រះ​រាជពិធី​ទ្វាទសមាស ភាគ​ទី​១ របស់ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ចេញផ្សាយដោយ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ឆ្នាំ ១៩៥២ បានរៀបរាប់ពីរឿងពលីការ នៃរណ្ដាប់​ទទួល​ទេវតាដូចតទៅ៖ មាន​រាន​ទេវតា​៧​ថ្នាក់​មួយ សម្រាប់​តាំង​គ្រឿង​ដង្វាយ និង​មាន​[[ភ្លេងពិណពាទ្យ]] ១​វង់ សម្រាប់​លេង​ទទួល ។ គេ​ត្រូវ​ក្រាល​កំរាលតុ​តាមពណ៌មង្គល របស់ទេវតាដែលយាងមក និង មានក្រាលសំពត់ស សម្រាប់ថ្វាយបង្គំទទួលទេវតាផងដែរ ។ គ្រឿងពលីការ មានកូនចេកកន្ទុយប្រើស១ ផ្ទិលមាស១ ឬ ផ្ទិលប្រាក់១ សម្រាប់ទេវតាលោកប្រោះព្រំ បាយ​សី​ធំ ១​គូ ស្លាធម៌ ១​គូ ទឹក​អប់ ១​គូ ទៀន ៥ ធូប ៥ ១​គូ លាជ ៥​កែវ ផ្កា ៥​កែវ ស្លា​បារី​ដាក់​ជើង​ពាន ១​គូ ចេកនួន ឬ​ចេក​ណាំវ៉ា ១​គូ ពែ​ព្រះ​ភូមិ​១ ពែ​ព្រះ​កេតុ​១ មានផ្លែឈើ នំចំនី និង ភេសជ្ជៈ ផងដែរ ។ រីឯព្រះដង្វាយដែលចាំបាច់បំផុតនោះ គឺ ព្រះដង្វាយតាម ភក្សាហារ របស់ទេវតា ដែលកំណត់ដោយព្រាហ្មណ៍បាគូ ។ === ហេតុអ្វី ចូលឆ្នាំខ្មែរប្រារព្ធនៅខែមេសា ឬ ខែចេត្រ ? === កម្ពុជាពីបុរាណកាល មិនដែលប្រារព្ធចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ខ្លួនខែកត្ដិក ឬ ខែ មិគសិរ នោះទេ ក៏ព្រោះតែខ្មែរពីបុរាណកាលប្រើប្រាសឆ្នាំ ចុល្លសករាជ ជាប្រតិទិនរបស់ខ្លួន ដែលប្រារព្ធថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី នាស.វទី៧ ដោយទទួលរងឥទ្ធិពល ព្រហ្មញ្ញសាសនា របស់ឥណ្ឌាតាមិល ដែលប្រារព្ធចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួន នៅខែមេសាសង្ក្រាន្ត (Mesha Sankranti) បើសង្ក្រាន គ្មានជើងត ព្យញ្ជនៈ '''"ន"''' ដែលជាខ្យល់សម្លេងក្រុម (អ៊) និងទាញការប្រកប អានថា (សង្ក្រៀន) ដូចនេះគេត្រូវបន្ថែមជើងត ដើម្បីប្ដូរខ្យល់សម្លេង "ន" ឱ្យទៅជាក្រុមខ្យល់ (អ) ដើម្បីឱ្យការអានមានភាពសុីចង្វាក់គ្នាទៅនិងប្រភពរបស់ម្ចាស់ដើម ទោះជាកម្ពុជាពីបុរាណកាលទទួលឥទ្ធិពវប្បធម៌ពី ឥណ្ឌា ក៏ពិតមែន តែកម្ពុជាមានភាសារបស់ខ្លួនរួចជាស្រេចមុនការមកដល់នៃវប្បធម៌របស់ឥណ្ឌារួចទៅហើយ ដូចនេះសិលាចរឹកជាច្រើនរបស់កម្ពុជា មិនដែលសរសេរ អានចេញជា សង្ក្រាន្តិ ដូចឥណ្ឌានោះទេ ដោយសារ ពាក្យ សង្ក្រាន្ត មានជើង ត ទើបពួកបរទេសយល់ច្រឡំនៃការប្រកប ភាសាខ្មែរហៅថា សង្ក្រាន្តៈ (Sankranta) ។ មកដល់ ស.វទី១២ បើទោះជាកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរប្រតិទិនរបស់ខ្លួន ពី ចុល្លសករាជ មក មហាសករាជក្ដី ការចូលឆ្នាំខ្មែរ នៅតែប្រារព្ធឡើងនៅអំឡុង ខែមេសា ដដែល គ្រាន់តែកម្ពុជា ប្ដូរការហៅលំដាប់ខែ ពី ខែមេសា ទៅជា ខែ[[ចេត្រ]] ប៉ុនណោះ ។ ហេតុដែលនាំឱ្យ អ្នកសិក្សាវប្បធម៌ខ្មែរ យល់ច្រឡំថា កម្ពុជាពីបុរាណកាល ចូលឆ្នាំថ្មី នៅខែកត្ដិក ឬ មិគសិរ ! ក៏ព្រោះតែ កំណត់ត្រា របស់លោកចូវតាក្វាន់ បានពណ៌នាថា អ្នកស្រុកចេនឡា បានប្រារព្ធពិធីបុណ្យរបស់ខ្លួនមួយហៅថា "កត្ដិក" ដែលក្រុមអ្នកសិក្សាអំពីវប្បធម៌កម្ពុជា យល់ឃើញថា ខែនេះ តាមរង្វាស់ខែចន្ទគតិ ត្រូវនិងខែទី១១ នៃខែវិច្ឆិកា ដូចនេះពួកគេសន្និដ្ឋានថា កម្ពុជាពីបុរាណប្រារព្ធចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួន នៅរដូវរំហើយ ចុងខែកត្ដិក ឬ មិគសិរ តាមរង្វាស់សុរិយាគតិ ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាការសន្និដ្ឋានរបស់ជនបរទេសមួយចំនួននោះប៉ុនណោះ ពីព្រោះលោក ចូវតាក្វាន់ ស្នាក់នៅកម្ពុជា រយៈពេលតែ ប្រាំបីខែប៉ុនណោះ ធ្វើយ៉ាងមិចអាចយល់ដឹងពីវប្បធម៌ខ្មែរទាំងមូលបាន យ៉ាងហើចណាស់ជនបរទេស ត្រូវរស់នៅយ៉ាងតិចណាស់ ២ ទៅ ៣ឆ្នាំ ចេះភាសាខ្មែរច្រើនសិន ទើបអាចយល់ដឹងពីវប្បធម៌ប្រទេសមួយបាន ។ ជីវតាក្វាន់ ភាសាចិនហុកកៀន ការចងក្រងរបស់ លោក លីធាមតេង ឆ្នាំ ១៩៧៣ លោកបានចងក្រង ត្រឹមតែអត្ថបទមួយកំណាត់ របស់លោក ចូវតាក្វាន់ ប៉ុនណោះ សូមមើលកំណត់ត្រាពេញ [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000054459 Notes of a 13th century Chinese diplomat in Cambodia] ឆ្នាំ ១៩៧១ ដែលលោកចូវតាក្វាន់ ពណ៌នាអំពីពិធីស្រង់ព្រះ ក្នុងអំឡុងខែចេត្រ ។ === ហេតុអ្វី ចូលឆ្នាំខ្មែរមានរយៈពេល ៣ថ្ងៃ ឬ ៤ថ្ងៃ ? === ចូលឆ្នាំខ្មែរ មានរយៈពេល ៣ថ្ងៃ ឬ ៤ថ្ងៃ ក៏ព្រោះតែ កម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពលពី ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ការផ្សារផ្ជាប់និទាន មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ ទាក់ទង អំពីអានិសង្សនៃការពូនភ្នំខ្សាច់នោះថា "ពេលសង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មីចូលមកដល់ ព្រះបាទ​"បសេនទិកោសល" បានចូលទៅទូលសួរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា (ព្រះដ៏ចម្រើន) មុនពេលព្រះអង្គទ្រង់បរិនិព្វានទៅ បើដល់សង្ក្រាន្ត​ចូលឆ្នាំថ្មីម្ដងៗ តើខ្ញុំព្រះអង្គគួរបំពេញបុញ្ញកម្មអ្វីខ្លះ? "ព្រះដ៏ចម្រើនត្រាស់ថា" បពិត្រមហារាជ! គួរសាងវាលុកចេតិយនៅឆ្នេរស្ទឹង ឬ ទន្លេហើយនាំយកគ្រឿង​សក្ការៈមានទៀន ធូប គ្រឿងក្រអូប ផ្កាភ្ញីជាដើម មកបូជាថ្វាយចុះ ។ បុរាណខ្មែរ មិនអាចយកថ្ងៃសង្ក្រាន្ត របស់ព្រហ្មញ្ញមកឡូកឡំ និង ពុទ្ធសាសនា បាននោះទេ ដូចនេះដើម្បីបន្ថែមអត្ថន័យចូលឆ្នាំខ្មែរ ឱ្យមានភាពទាក់ទង និង ពុទ្ធសាសនា បុរាណខ្មែរ បានបន្ថែមថ្ងៃ វ័នបត ជាថ្ងៃទី២ ក្នុងពិធីចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួន ធ្វើឱ្យចំនួនចូលឆ្នាំមានរហូតដល់ពីរថ្ងៃ ការបន្ថែមនេះ នូវតែមិនអាចសន្មតរកន័យគ្រប់គ្រាន់ ឱ្យចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួនបាននោះទេ ដូចនេះ បុរាណខ្មែរ ត្រូវបន្ថែមមួយថ្ងៃទៀតជាការបង្គ្រប់ នោះគឺ ថ្ងៃឡើងស័ក ដែលធ្វើឱ្យចំនួនចូលឆ្នាំរបស់កម្ពុជាមានចំនួន ៣ថ្ងៃ ដើម្បីបញ្ចាក់ថា សករាជទាំង៣ របស់កម្ពុជា ត្រូវបានផ្លាសប្ដូរព្រមគ្នា ក្នុងថ្ងៃតែមួយនៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួនគឺ ចុល្លសករាជ មហាសករាជ និង ពុទ្ធសករាជ ។ ដូចនេះការរំកិលឆ្នាំពុទ្ធសករាជ របស់កម្ពុជា គឺ ទាក់ទង និង ពុទ្ធសាសនាមហាយាន ឧទាហរណ៍ ចូលឆ្នាំខ្មែររួចក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ នេះ ពុទ្ធសករាជនៅកម្ពុជាគឺរំកិលចូលឆ្នាំ ២៥៦៨ ចំណែកឯប្រទេសថៃ មិនទាន់មានការរំកិលពុទ្ធសករាជនោះទេ ដែលក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ នេះ គឺ ប្រទេសថៃ នៅរាប់ ពុទ្ធសករាជ ត្រឹមឆ្នាំ ២៥៦៧ ដដែល ក៏ព្រោះតែពួកគេ យកពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ជាគោល ហើយធ្វើការរំកិល ពុទ្ធសករាជក្នុងខែពិសាខ នៃពិធីបុណ្យ វិសាខបូជា ។ ពេលខ្លះ ចូលឆ្នាំខ្មែរ មានរយៈពេល រហូតដល់ ៤ថ្ងៃ ព្រោះគេបន្ថែមថ្ងៃវ័នបត មួយថ្ងៃទៀត ដោយសារតែ លំដាប់ខែ មានអធិកមាសលើស ខែអាសាឍ អាចមាន ២ ដង នោះ ត្រង់គិម្ហៈរដូវ មាន ៥ខែ គឺរាប់ពីត្រឹមថ្ងៃ ១រោច ខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែទុតិយាសាឍ, ឆ្នាំនោះមាន ១៣ ខែ, ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស ។ បើឆ្នាំមានអធិកវារៈ ត្រង់ខែជេស្ឋត្រូវមាន ៣០ថ្ងៃ ខុសពីធម្មតា ខែអាសាឍ ជួនកាលមាន ២ដង មុនឈ្មោះ បឋមាសាឍ ក្រោយឈ្មោះ ទុតិយាសាឍ ដូចនេះពេលខ្លះ ថ្ងៃវ័នបត មានចំនួន ២ថ្ងៃ ដោយថ្ងៃបង្គ្រប់យើងហៅថា ថ្ងៃខ្វាក់ មិនមែនចូលឆ្នាំខ្មែរ ៤ឆ្នាំម្ដង ត្រូវចូលឆ្នាំថ្ងៃទី១៣ ឬ ឆ្នាំមាន ៣៦៦ថ្ងៃ ដូចក្មេងៗគិតនោះទេ ។ === ការប្រើពាក្យ សង្ក្រាន្ត === ភាពចម្រូងចម្រាសពាក្យ "សង្ក្រាន្ត" មតិមួយថាគួរប្រើ មតិមួយទៀតថាមិនគួរប្រើ គួរប្រើពាក្យ សួស្ដីឆ្នាំថ្មី ឬ ចូលឆ្នាំថ្មី ។ ប្រទេសកម្ពុជាបុរាណកាល ជាប្រទេសចក្រភពមានទៅដោយចម្រុះជនជាតិសាសន៍ភាគតិច ជាច្រើនក្រុម មិនថាជនជាតិភាគតិច ភ្នង គួយ សម្រែ ស្ទាង ខ្មែរលើ ខ្មែរកណ្ដាល ខ្មែរក្រោម សុទ្ធតែមានភាសាតាមតំបន់ ដោយច្រើនអន្លើណាស់ ដើម្បីរកភាពជារួម ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើពាក្យ ចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ (Khmer New Year) (Sangkran Khmer) សម្ដៅលើការចូលឆ្នាំថ្មី របស់ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់ពណ៌សម្បុរមិនថាពួកគាត់រស់នៅទីណានោះទេ ហើយនៅតាមតំបន់ដែលប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំខ្មែរ ត្រូវដាក់ឈ្មោះថា "សង្ក្រាន្ត" សង្ក្រាន្តឆ្នាំរោង សង្ក្រាន្តសៀមរាប សង្ក្រាន្តវត្តភ្នំ សង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មី ដើម្បីបញ្ចាក់ថា កម្ពុជាមិនបោះបង់ពាក្យបុរាណខ្មែរ ដែលមាននៅក្នុងសិលាចរឹកនោះទេ ដូចជាពាក្យ "អង្គរសង្ក្រាន្ត" ការប្រើពាក្យនេះក៏មិនខុសដែរ ពីព្រោះពាក្យ អង្គរ ជានាមសព្ទ មានថ្នាក់ពាក្យជាសព្ទនាមបុរិស: មានតួនាទីជាប្រធានដូចគ្នា ទៅនិងពាក្យ សង្ក្រាន្តអង្គរ ឧទាហរណ៍: អង្គរបុរី , អង្គរវត្ត , ការប្រើសព្ទនាមពីរ អាចប្រើត្រឡប់ពាក្យបាន បើសិនជាពាក្យនោះប្រើទៅ មិនមានការឆ្គងពាក្យ ។ រាល់ពេលចូលឆ្នាំខ្មែរម្ដងៗ យើងតែងតែសង្កេតឃើញថាមាន មហាបណ្ឌិត មហាវីរៈបណ្ឌិត វាលគ្មិនផ្សេងៗ ដែលរៀនជំនាញផ្នែកផ្សេងសោះតែងចេញមកបកស្រាយពាក្យ "សង្ក្រាន្តខ្មែរ" ប៉ាតណាប៉ាតណី តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន! ដូចជាពាក្យ សួរស្ដីឆ្នាំថ្មី រីករាយឆ្នាំថ្មី ចូលឆ្នាំថ្មី សង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មី វាគ្រាន់តែជាពាក្យ សម្គាល់ហៅ ឧទាហរណ៍: ឈ្មោះពេញ '''"ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ប្រពៃណីជាតិខ្មែរ'''" សម្គាល់ហៅថា បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ឬ បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ មហាសង្ក្រាន្តខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មី ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ ខ្មែរពីបុរាណកាល ជាប្រទេសចក្រភព ហៅអ្វីក៏បាន កុំឱ្យតែហៅខុស ខេមរៈវេយ្យាករណ៍ខ្មែរ ។ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ពាក្យនេះវាវែងណាស់ បើប្រើឱ្យសាសន៍ដទៃទូទាំងពិភពលោកចាំស្គាល់ គេមិនចាំទេ អត់មានភាពទាក់ទាញក្នុងការហៅ ទើបក្រុមបុរាណចារ្យ លើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើ "ចូលឆ្នាំខ្មែរ" ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ ពាក្យខ្លីខ្លឹមងាយចាំ ងាយយល់ ។ === វេយ្យាករណ៍ សង្ក្រាន្ត === មានវាគ្មិននៅក្នុងវិទ្យុមួយ លើកឡើងថា ការប្រើពាក្យ "អង្គរសង្ក្រាន្ត" មិនត្រឹមត្រូវទេ នាមទី១ ត្រូវបញ្ជាក់ន័យឱ្យនាមទី២ លោកម្នាក់នោះ ឧទាហរណ៍ថា៖ ម្រេចកំពត ម្រេចរបស់កំពត គេមិនដែលហៅ កំពតម្រេចទេ ។ ចង្កូតឡាន ចង្កូតរបស់ឡាន គេមិនដែលហៅថា ឡានចង្កូតទេ ។ ដូចនេះហើយ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ចង់លើកជា ឧទាហរណ៍ មួយសួរទៅវិញថា ចុះបើប្រើពាក្យ ម្រេចផ្ទះ លោកចង់មានន័យថា ម្រេចរបស់ផ្ទះ ? ចុះបើប្រើពាក្យ ចង្កូតផ្ទះ លោកចង់មានន័យថា ចង្កូតរបស់ផ្ទះ ? ការប្រើនាមសព្ទពីរ មិនអាចកំណត់ថាខុសដោយវេយ្យករណ៍នោះទេ គេត្រូវយល់ឃ្លាទាំងនោះជាមុនសិន តើពាក្យនេះឆ្គងឃ្លាដែរ ឬ ទេ ? កាលណាគេប្រើនាមសព្ទពីរ គេសម្គាល់ឃ្លាឆ្គងទៅបាន គេអាស្រ័យទៅលើ នាមសព្ទនោះ សម្គាល់ជា វត្ថុ ឬរបស់ បើសិនជានាមសព្ទនោះ សម្គាល់ជា វត្ថុ ឬ របស់ ដូចនេះ នាមសព្ទនោះ ត្រូវស្ថិតនៅខាងមុខគេជាប្រធាន បើសិនជានាមសព្ទនោះ មិនសម្គាល់ជា វត្ថុ ឬ របស់ ទេ នាមសព្ទនោះអាចប្រើនៅខាងមុខក៏បាន អាចប្រើនៅខាងក្រោយក៏បាន ។ សង្ក្រាន្ត ប្រែថា ឆ្នាំថ្មី មិនសម្គាល់ជា វត្ថុ ឬ របស់ ទេ ដូចនេះប្រើនៅខាងមុខក៏បាន អាចប្រើនៅខាងក្រោយក៏បាន ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ជាក្រុមអព្យាក្រឹត សូមកុំយកវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ទៅប្រខាំគ្នារឿងនយោបាយ សូមអរគុណ ។ === អម្ពរពស្ត្រា ទេវតាសង្ក្រាន្ត === អម្ពរពស្ត្រា ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា គ្រឿងសំលៀកបំពាក់ ឬ គ្រឿងស្លៀកពាក់ ការដែលក្រុមមហាបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយ ផ្លាសប្ដូរពណ៌អម្ពរពស្ត្រា របស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត ដោយ មណ្ឌាទេវី ពណ៌ផ្ទៃមេឃ , កិមិរាទេវី ពណ៌ស , មហោទរាទេវី ពណ៌ខៀវ នោះនិងមានន័យថា និទាន ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គរបស់កម្ពុជា មានប្រភពចេញមកពីភូមា ដែលនិទានអំពី ព្រហ្មឥសី (Brahma Arsi) ភ្នាល់កាត់ក្បាលជាមួយ ទេវៈស័ក្ក្រា (Sakra) ព្រហ្មឥសី ចាញ់ភ្នាល់ក៏បានកាត់ក្បាលរបស់ខ្លួន ។ ក្បាលរបស់ ព្រហ្មឥសី មិនអាចបោះទៅលើអាកាស សមុទ្រទេ និងធ្វើឱ្យរាំងស្ងួតហួតអស់....ស្រដៀងនិទានទេវៈកថាកម្ពុជាដែរ ហើយទេវៈស័ក្ក្រា បានឱ្យបុត្រីខ្លួន៧អង្គ ថែរក្សាទុកដាក់ក្បាលរបស់ ព្រហ្មឥសី នេះ ក្រោយមក ព្រហ្មឥសី ជំនួសដោយក្បាលដំរី ដែលសម្គាល់ជា ព្រះគណេស ភាសាភូមាហៅព្រះគណេសថា "ធីងយ៉ាន" ([https://www.burmese-buddhas.com/blog/burmese-festival-thingyan/ Thingyan]) ភូមាចូលឆ្នាំតាមលំនាំ ពុទ្ធសាសនា ថេរវាទ ដែលផ្ទុយពីកម្ពុជា ចូលឆ្នាំតាម លំនាំពុទ្ធសាសនា មហាយាន ប្រែសម្រួលជា ពុទ្ធមហានិកាយ ។ តើអស់លោកមហាបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយចង់កែប្រែរបស់ខ្លួនឱ្យចម្លងតាមគេ ឬ ចង់យកតាមតម្រាដូនតាខ្មែរ របស់ខ្លួន ? គួរបញ្ចាក់ថា តម្រាដូនតាខ្មែរ៖ មណ្ឌាទេវី ពណ៌សុីលាប , កិមិរាទេវី ពណ៌ខៀវ , មហោទរាទេវី ពណ៌ព្រីងទុំ នេះទើបជាតម្រាដូនតាខ្មែរ ។ === គ្រឿងអាភរណៈ ទេវតាសង្ក្រាន្ត === គ្រឿងអាភរណៈ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា គ្រឿងត្បូង (Gems) ត្បូងប្រដាប់កាយដូចជា៖ ចិញ្ចៀន ក្រវិល ខ្សែរក ខ្សែរដៃ ការដាំត្បូងទៅលើសំលៀកបំពាក់ផ្សេងៗ នាងទុងស្សាទេវី អាភរណៈ ត្បូងទទឹម ដែលត្រូវបានគេជឿថា ជាត្បូងមួយប្រភេទដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយព្រះអាទិត្យ ត្បូងទទឹម ជំរុញឱ្យមានក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់ជីវិត ដែលលើកទឹកចិត្តអ្នកឱ្យរស់នៅដោយគ្មានភាពភ័យខ្លាច និង ក្លាហានចេញពីបេះដូងរបស់អ្នក ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកធ្វើតាមបំណងប្រាថ្នា ។ គ្រឿងអាភរណៈ មិនមែនជាអម្ពរពស្ត្រា របស់ទេវតាសង្ក្រាន្តទេ ឈប់នាំគេវង្វេង គ្រឿងអាភរណៈ គឺជាគ្រឿងត្បូង សម្ដៅលើអំណានផ្លូវចិត្ត ដូចនេះមហាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃអាទិត្យ ទុង្សាទេវី អាភរណៈ ត្បូងទទឹម ។ * ក្រុមបុរាណាចារ្យ ឆ្ងល់ត្រង់ថា ហេតុអ្វីពាក្យ អាភរណៈ មហាបណ្ឌិត បកចេញ អម្ពរពស្ត្រា ? === ចនព្រះកាណ៌ ទេវតាសង្ក្រាន្ត === ចនព្រះកាណ៌ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ផ្កាលម្អត្រចៀក ផ្កាមានច្រើប្រភេទណាស់ ហេតុអ្វី មហោទរាទេវី លម្អផ្កាត្រកៀត (ផ្កាកំប្លោក) ? មហោទរាទេវី ទេវតាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ ដូចនេះក្បួនតារាសាស្ត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ តំណាងឱ្យ ផ្កាយនក្ខត្តឫក្ស របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ឈ្មោះព្រះសានី ដែលយកផ្កាត្រកៀត មកធ្វើជាឱសថថ្នាំប្រឆាំង និង ជំងឺអាសន្នរោគផ្សេងៗ បច្ចុប្បន្ន ផ្កាកំប្លោក ត្រូវគេយកធ្វើជាឱ្យសថថ្នាំផងដែរ ។ === ភក្សាហារ ទេវតាសង្ក្រាន្ត === ភក្សាហារ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា អាហាររបស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត មហោទរាទេវី សោយសាច់ទ្រាយ (សត្វឈ្លូស) ឈ្លូសតំណាងឱ្យ ភាពមិនល្អ ឬ សេចក្ដី ឧបទ្រុព្ទចង្រៃផ្សេងៗ មហោទរាទេវី ទេវតាសង្ក្រាន្ត ថ្ងៃសៅរ៍ ដូចនេះក្បួនតារាសាស្ត្រ ថ្ងៃសៅរ៍ តំណាងឱ្យ ផ្កាយបាបគ្រោះ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក កើតមានអំពើបាបកម្មច្រើន ដោយកាយវាចារចិត្ត ក្បួនតម្រូវ មហោទរាទេវី សោយសាច់ទ្រាយ ដើម្បីរំដោះគ្រោះបាបកម្ម ដល់មនុស្សលោក ទើបបុរាណខ្មែរ លោកឱ្យសែនព្រេនតាម ភក្សាហារ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ដល់ទៅពេលអ្នកមួយចំនួនរៀនមិនដល់ផ្នត់គំនិតដូនតា ទៅដៀលថា សោយសាច់ ជាពួកបីសាច លោកមហាបណ្ឌិត បាននិយាយថា ទេវតាគេមានអាហារទិព្វសោយហើយ ដូចនេះ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មានចម្ងល់មួយចង់សួរអស់លោកថា ហើយចុះបើលោកយល់ដឹងចឹងហើយ ហេតុអ្វីប្រឹងចម្លងចេញពីដូនតាធ្វើអី ម្ដេចក៏លោកមហាបណ្ឌិត មិនតាក់តែងនិពន្ធសាច់រឿងទេវតាសង្ក្រាន្ត បែបថ្មីស្រឡាងមួយមក ? យកមកបោះពុម្ភលក់យកលុយរាល់ថ្ងៃនិងចម្លងទេ ម្ដេចមិននិពន្ធខ្លួនឯង ? === ឆ្នាំតំណាងធាតុ === មនុស្ស មានធាតុមួយ ខុសពីឆ្នាំ តំណាងធាតុ មានន័យថា មនុស្សកើតឆ្នាំរោង មានធាតុមាស ដែលខុសពី ឆ្នាំតំណាងធាតុ ឧទាហរណ៍: ប្រចាំឆ្នាំរោង សំដៅលើសត្វនាគរាជ ដែលមានធាតុចំនួន 5 ដូចជាៈ៖ នាគភ្លើង នាគទឹក នាគដី នាគខ្យល់ នាគឈើ ឧទាហរណ៍: បើឆ្នាំរោងរបស់ខ្មែរ ចំទៅលើនាគទឹក ទំនាយទាយថានិង មានគ្រោះទឹកជំនន់ធំលិចលង់ទូទាំងប្រទេស ក្បួនបុរាណខ្មែរ មានភាពស្រដៀងគ្នាទៅនិង ក្បួនតម្រាសត្វទាំង 12 របស់ចិន តែមិនដូចគ្នាទាំងស្រុងទៅ និង ក្បួនរបស់ចិននោះទេ ។ === សេចក្ដីអំណរ === តាមរយៈការចងក្រងអត្ថបទចូលឆ្នាំខ្មែរ ប៉ុន្មានឆ្នាំនេះ ព្រះកេស (ក្បាល) កុបិលមហាព្រហ្ម ក្រុមជាងគំនូរខ្មែរមួយចំនួន ផ្ដើមមកគូរក្នុងទម្រង់ធ្មេចព្រះនេត្រ (បិទភ្នែក) វិញហើយ ដែលជាការត្រឹមត្រូវល្អណាស់ ដែលកូនខ្មែរចាប់ផ្ដើមរៀនស្វែងយល់ពីផ្នត់គំនិតដូនតា ជាជាងពេលមុនៗ គូរព្រះកេស (ក្បាល) កុបិលមហាព្រហ្ម ក្នុងទម្រង់បើកភ្នែកក្រឡង់ៗ ខុសក្បួនតម្រា កុបិលមហាព្រហ្ម ដាក់អាយុសង្ខាររលត់ខន្ធហើយ កម្ដេចនិង បើកភ្នែកកើតទៀត ។ បើសិនជាហ៊ានចំណាយ ប្ដូរយកចំណេញ ថ្ងៃមហាសង្ក្រាន្ត មានក្បួនហែរទេវតាសង្ក្រាន្តមានកាន់សាស្ត្រាវុធ ជិះយាន្តជំនិះសត្វទេពនិករ ថ្ងៃវារៈកណ្ដាល ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចេញមកដង្ហែរព្រះកេស កុបិលមហាព្រហ្ម ថ្ងៃពារឡើងស័ក ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចេញមកដង្ហែរបដិមាព្រះពុទ្ធយកមកស្រង់ទឹក នោះទើបល្អប្រពៃ វប្បធម៌កម្ពុជាយើង និង ល្បីល្បាញក្នុងសកលលោក ។ == [[មហាសង្ក្រាន្ត]] == '''Maha Sangkran''' [[File:Sangkran Khmer.jpg|thumb|ព្រះសូរិយា នាំព្រះទិត្យរបស់ខ្លួនមកផ្លាសប្ដូរស័ករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប]] ថ្ងៃទី១ ហៅថា "មហាសង្ក្រាន្ត" មានន័យថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលសម្គាល់ទៅលើការប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំថ្មីដ៏ធំ ដែលរាប់បញ្ចូលគ្នា នៃការផ្លាសឆ្នាំ របស់ មហាសករាជ ចុល្លសករាជ ពុទ្ធសករាជ ក្នុងថ្ងៃតែមួយតាងដោយ ពិធីត្រុដិ ដែលជាកិច្ចពិធីផ្ដាច់ឆ្នាំចាស់ ។<ref> Scientifique (1896) [https://books.google.com/books/about/Revue_scientifique.html?id=iexEAQAAMAAJ Revue scientifique], Publisher: Original from University of Illinois at Urbana-Champaign. </ref> ដោយពាក្យថា "សង្ក្រាន្ត" ( ន. ) សង់ក្រាន ឬ សង្ក្រាន្ត ឬ សង្រ្កាន្តិ ( សំ. ) (សង្រ្កាន្តិ) មានន័យថា៖ ដំណើរ​ឃ្លាត​ចាក​ទី; ការ​ឈាន​ចូល​ដល់; ដំណើរ​ដែល​ព្រះ​អាទិត្យ​ចរ​ចូល​ដល់​ទី​ជួបមួយ​ជុំ​រាសី​ចក្រ គឺ​ដំណើរ​ដែល​ដើម​និង​ចុង​នៃ​រាសី​ចក្រ​ជួបគ្នា ពេញ​គ្រប់​ជា​មួយ​ឆ្នាំ (ដំណើរ​ដាច់​ឆ្នាំ​ចាស់​ផ្លាស់​ឆ្នាំ​ថ្មី), ពិធី​ចូល​ឆ្នាំ​ថ្មី សង្រ្កាន្ត​មាន​បី​ថ្ងៃ​គឺ​ថ្ងៃ​ទី ១ ជា​ថ្ងៃ​ចូល​ឆ្នាំ, ថ្ងៃ​ទី ២ ជា ពារ​កណ្ដាល ឬ​ហៅ​ថា វ័នបត (ថ្ងៃ​ខ្វាក់), ថ្ងៃ​ទី ៣ ជា ពារ​ឡើង​ស័ក គឺ​ផ្លាស់​ស័ក​ថ្មី​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ​ឯង : ថ្ងៃ​សង្រ្កាន្ត, ពិធី​សង្រ្កាន្ត ។<ref> Tep Pitur Chim Krasem (1951) [https://www.google.com.kh/books/edition/Bra%E1%B8%A5_r%C4%81j_bidh%C4%AB_dv%C4%81dasam%C4%81s/I_xhCMWOOa4C?hl=en Braḥ rāj bidhī dvādasamās Volumes 1-3], Publishers: Buddhasāsan Paṇḍity Original from Cornell University </ref> === សិទ្ធិការ្យ ទេវតាមហាសង្ក្រាន្ត === '''The power journey of Devata Maha Sangkran''' '''សិទ្ធិការ្យ ដែលមានន័យថា ដំណើរប្រកបដោយអំណាច''' * បើទេវតាថ្ងៃអាទិត្យ ព្រះនាម [[ទុង្សាទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុ​ងវេលាទាំង ៤ នោះ ព្រះនគរច្រើនមានវិបត្តិអំពី ទិន្នផលកសិកម្ម កើតឡើងបណ្ដាលអំពីគ្រោះរាំងស្ងួត ។ * បើទេវតាថ្ងៃច័ន្ទ ព្រះនាម [[គោរាគៈទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុង វេលាទាំង ៤ នោះ បណ្ដាលមន្ត្រីអ្នកមុខអ្នកការ ច្រើនអស់បុណ្សស័ក្ដិ និង អាប់យ័ស្ត ។ * បើទេវតាថ្ងៃអង្គារ ព្រះនាម [[រាក្យៈសាទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុង វេលាទាំង ៤ នោះ ព្រះនគរ និង កើតចម្បាំងរាំងជល់ និង បញ្ចាមិត្ត កើតកលយុគ្គសង្គ្រាម ឬ មានទំនាស់និង ប្រទេសដ៍ទៃ និង សំបូរទៅដោយជំងឺរាតត្បាតជាអនេក ។ * បើទេវតាថ្ងៃពុធ ព្រះនាម [[មណ្ឌាទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុង វេលាទាំង ៤ នោះ តាងអំពីព្រះមហាក្សត្រ និង តាងអំពីក្រុមមន្ត្រី ច្រើនទទួលបាន គ្រឿងបណ្ដាការ និង ការលើកសរសើរយ័ស្តពីប្រទេសដទៃ ប៉ុន្តែក្មេងៗតូច ច្រើនកើតជំងឺតម្កាត់ផ្សេងៗរងគ្រោះជាអនេក ។ * បើទេវតាថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ព្រះនាម [[កិរិណីទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុង វេលាទាំង ៤ នោះ ព្រះពិក្ខុសង្ឃ គណៈសង្ឃ និង ជនចាស់ជរាទាំងឡាយ ច្រើនមានសេចក្ដីទោម្នេញក្ដៅក្រហាយចិត្តជាច្រើនអនេក ផ្ទៃមេឃពោពេញ ដោយព្យុះភ្លៀងផ្គររន្ទះ ។ * បើទេវតាថ្ងៃសុក្រ ព្រះនាម [[កិមិរាទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុង វេលាទាំង ៤ នោះ ដំណាំផល្លានុផល ស្រូវអង្ករ ប្រកបដោយភាពបរិបូរណ៌ ប៉ុន្តែផ្ទៃមេឃពោពេញ ដោយខ្យល់ច្រើន បណ្ដាលឱ្យមាននូវព្យុះសង្ឃរាធំៗ ។ * បើទេវតាថ្ងៃសៅរ៍ ព្រះនាម [[មហោទរាទេវី]] យាងចុះមក ដោយកិរិយាចេញច្បាំង នៃវេលាណាមួយក្នុង វេលាទាំង ៤ នោះ ព្រះនគរនិងមានគ្រោះអន្តរាយ បណ្ដាលហេតុមកពីភ្លើង កើតមានវិបត្តិប្រាក់កាក់ និងកើតមានចោរកម្មច្រើន ។ ប្រការ៖ សិទ្ធិការ្យ ទេវតាមហាសង្ក្រាន្ត នៃកិរិយាចេញច្បាំង របសទេវតាមហាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ បុរាណចារ្យមិនឱ្យធ្វើសេចក្ដី ព្យាករណ៍ទំលាយឱ្យមហាជនដឹងឡើយ នាំឱ្យកើតមានចលាចលក្នុងព្រះនគរ ។<ref> Cambodia Royal Library (1943) [https://www.worldcat.org/title/prajum-horasastr/oclc/54822442 Prajuṃ horāsāstr], Publisher: Buddist Academy of Cambodia p.2,162 </ref> == គ្រឿងរណ្ដាប់ហែទេវតា មហាសង្ក្រាន្ត == '''Devata Maha Sangkrant Parade Accessories''' ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនធំ តែងឆ្ងង់ថា ហេតុអ្វីកម្ពុជាមិនមានរូភាព ឬ វីដេអូ ឯកសារអំពីការហែទេវតា មហាសង្ក្រាន្ត ពីអតីតកាល ក៏ដូចជា ពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម ក៏ដូចជាសម័យសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ !! នោះក៏ដោយសារតែ កាហែរក្បួនតំណាងទេវតា មហាសង្ក្រាន្ត បុរាណចារ្យ ចាត់ទុកជាភាពមុឺងម៉ាត់ ម៉ត់ចត់ មិនអាចធ្វើលេងសើច និងធ្វើឱ្យរួចពីដៃបានឡើយ បើថវិកាមិនដល់សម្រេចមិនធ្វើតែម្ដង ។ '''អំពីគ្រឿងទេវតា''' * ប្រការទី១៖ បុរាណចារ្យ ត្រូវជ្រើសរើសយកមនុស្សស្រីរូបណា ដែលមានរូបសម្បត្តិល្អស្អាត និង ត្រូវមាន កិរិយាមាយាទល្អ ។ * ប្រការទី២៖ សម្លៀកបំពាក់ទេវតាត្រូវធ្វើពីតម្បាញសូត្រល្អបំផុត ជាមួយនិងការចាក់ខ្សែរមាស ប្រដេញជាមួយគ្រាប់អង្កាំយ៉ាងសម្រិតសម្រាង ។ * ប្រការទី៣៖ គ្រឿងអភរណៈ រឺយើងស្គាល់ថា ត្បូងលម្អកាយរបស់ទេវតា ត្រូវគ្រងដោយត្បូងមានតម្លៃពិតប្រាកដ និង ប្រើប្រាសដោយចំនួនច្រើន មានជាអាថ៍ ខ្សែរក ខ្សែរដៃ ជញ្ជៀន ការដាំនៅលើស្បៃឆៀង ការដាំនៅលើមកុដ ផងដែរ ។ * ប្រការទី៤៖ ព្រះមកុដរបស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត ត្រូវធ្វើពីមាសសុទ្ធ និង មានដាំនូវត្បូងជាច្រើន និង មានដាំនៅគ្រាប់ពេជ្រផងដែរ ។ * ប្រការទី៥៖ គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ របស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត ត្រូវធ្វើពីឈើខ្លឹមល្អៗ ការសិតដោយមានខ្នាតច្បាស់លាស់ អមទៅដោយការស្រោបគ្រឿងមាស និង គ្រឿងប្រាក់ ឬ ធ្វើចេញមកពីភ្លុកដំរីផងដែរ ។ * ប្រការទី៦៖ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ត្រូវយាងប្រថាប់លើរាជរថ ដែលមានក្បាលសត្វពាហណៈ ដែលតំណាងឱ្យយានជំនិះរបស់ទេវតានីមួយៗផងដែរ ។ នៅពីលើរាជរថ ត្រូវបាំងដោយ ឆត្រអភិរម្យ និង ត្រូវមានព្រះមន្ត្រីឆ្មាំ ចំនួន ២៧ អង្គ ចែកចេញជា ៣ ជួរតាមហែរហម រាជរថនេះផងដែរ ។ នៅក្នុង រាជរថនេះដដែល ត្រូវមានព្រះភីលៀង ២ អង្គឈរកាន់ផ្លិតសែនត្វ័ននៃជំហៀងម្ខាងៗ សម្រាប់បាំងខ្យល់ឱ្យតួឯកទេវតា និង ៤ អង្គទៀតផ្នែកខាងក្រោយត្រូវកាន់ផ្លិត បាំងសែង បាំងសូន សម្រាប់ការបាំងកាំរស្មីពន្លឺដល់ទេវតា និង ២ អង្គទៀតត្រូវកាន់ផ្លិត វិជនី សម្រាប់បក់នាំនូវវាយោដល់តួឯកទេវតា ។ * ប្រការទី៧៖ ព្រះសិរសា កុបិលមហាព្រហ្មត្រូវមានព្រះភ័ក្រ ធ្មេចព្រះនេត្រ រលត់ខន្ធ (khandha) គឺ​ជាពាក្យបាលី ដែល​ត្រូវ​​នឹង​ពាក្យ​ថា​ ស្កន្ធ (skandha) នៅ​ក្នុង​ភាសា​សំស្រ្កឹត ។ ខន្ធ​ គឺជា​បាតុភូត នៃញាណ ទាំង៥ យ៉ាង ដែល​ជាមូលដ្ឋាននៃវិញ្ញាណ​ឲ្យដឹងអំពីខ្លួន​ ។ នៅ​ក្នុងបញ្ចក្ខន្ធ​គ្មានអ្វីជា ​របស់​អញទេ ចំណែកទ្រឹស្តី ​​​ពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ អះអាង​ថា​ សេចក្តី​ទុក្ខកើតឡើង​នៅ​ពេល​​ណា​ចិត្ត​មនុស្ស​​ជាប់ជំពាក់ (ឧបាទាន) ជាមួយនឹងខន្ធ ៥ ឬ ញាណទាំង៥ របស់មនុស្ស ដូចនេះហើយទើបពលរដ្ឋខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ផ្សារភ្ជាប់និង [[ជំនឿការអុជធូប]] ៥សរសៃ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់អរុក្ខ អារ័ក្ស អ្នកតា ទេវតា មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ * ប្រការទី៨៖ ព្រះសិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវដាក់នៅលើ រាជរថបុស្បុក ដែលមានក្បាលនាគចំនួន ៣៨ តំណាងឱ្យ អភិប្រាយ​មង្គលសូត្រ ៣៨ ប្រការ ផងដែរ ។ គេត្រូវជ្រើសយក មនុស្សប្រុសមានមាឌធំតែងជាទេវតា រក្សាទិសធំទាំង៤ ដើរអមនៅក្បួនរាជរថ ជាមួយនិង ព្រះមន្ត្រី ដែលស្លៀកពាក់ជាមន្ត្រីកងទ័ពទេវតាតាមដង្ហែរក្បួន ចំនួន ២៧ អង្គផងដែរ ។ * ប្រការទី៩៖ ដែលជាប្រការចុងក្រោយ ត្រូវមានក្រុមភ្លេងទេវតា ប្រដាប់ទៅដោយ គ្មោះ ស្គរ និង ក្រុមភ្លេងពិណពាទ្យ ជាមួយនិង ទេវតាកាន់ជ័យទង់ ផងដែរ ។ == [[វារៈវ័នបត]] == '''Vonnabot Day''' [[File:Khmer New Year Sand Hill Ceremony.jpg|thumb|Khmer New Year Sand Hill Ceremony in seconds day of Veareak Vonnabot It means the day of giving]] ថ្ងៃទី២ ហៅថា "វារៈវ័នបត" មានន័យថា ថ្ងៃផ្ដល់ផល្លានុផល ឬ ការផ្ដល់ជូន នូវអំណោយបន្តិចបន្តួច ដើម្បីជួយទៅដល់ ជនក្រីក្រ អ្នកបម្រើ អ្នកដែលគ្មានផ្ទះ សំបែង និង ជនក្រីក្រជាច្រើនទៀត ​ក្រុមគ្រួរសារ​ យកចិត្តទុកដាក់ ទៅលើការឧទិ្ទស ផល្លានុផលទៅដល់ ជីដូនជីតា ឬ អ្នកមានគុណរបស់ពួកគេ ដើម្បីទទួលបាននូវអានិសង្ស ។ * ថ្ងៃទី ២ នៃថ្ងៃវ័នបត ម្នាក់ ៗ ភ្ញាក់ពីព្រលឹម ខុសពីធម្មតា កូនចៅរៀបចំវត្ថុជាច្រើនមុខ យ៉ាងសមរម្យ មានសំលៀកបំពាក់ថ្មីថ្មោងនិងចំណីអាហារ យកទៅជូនដល់មាតាបិតា ជីដូនជីតា និង គ្រូបាធ្យាយ ។ ការធ្វើ​រ​បៀបនេះ បង្ហាញ់ឲ្យឃើញនូវការគោរពនិងការដឹងគុណរបស់កូនចៅចំពោះអ្នកមានគុណ និង ចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ ។ គ្រួសារបរិច្ចាកលុយ​កាក់ដាក់ទានដល់ជនក្រីក្រ ដល់អ្នកបម្រើ និងគ្រួសារទុគ៌តទាំងឡាយ រួចហើយគេនាំគ្នាទៅវត្ត ដើម្បីធ្វើបុណ្យ​ឧទ្ទិសកុសលដល់បុព្វការីជន ។ ក្នុងថ្ងៃទី ២ នេះ ពុទ្ធបរិស័ទនិយមធ្វើពិធីពូនភ្នំខ្សាច់ គេពូនភ្នំធំមួយចំកណ្ដាល និងភ្នំតូចៗ បួនសង្ខាង ធ្វើរាជវ័តព័ទ្ធជុំវិញ មានទ្វារចេញចូលបានទាំងបួនទិស​ ដែលហៅថា វាលុកចេតិយ ។ វាលុក​ចេតិយ គឺជាតំណាង ចុឡាមណីចេតិយ ជាទីដែលពួកទេព្ដាសាងបញ្ចុះព្រះមោលី (ព្រះកេសធាតុ) និង ព្រះទាឋាធាតុ (ព្រះចង្កូមកែវ) របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ នៅឯឋានត្រៃត្រឹង្ស ដោយសំគាល់ថា បានផលានិ​សង្សច្រើនផង បានរួចរំដោះអំពីគ្រោះចង្រៃ ក្នុងឆ្នាំចាស់ចេញស្រឡះផង និងបានទទួលសិរីសួស្ដី ក្នុងឆ្នាំថ្មីពេញមួយឆ្នាំ ម្យ៉ាងទៀត ខ្មែរយើងតែងមានជំនឿថា គ្រាប់ខ្សាច់មួយ​គ្រាប់ៗ ដែលចាក់ពូននោះ អាចផ្ដល់អានិសង្សដល់អ្នកដែលបានពូននោះឲ្យបានរួចរំដោះនូវបាបគ្រោះនិងកម្ម​ពៀរវេរាទាំងពួងទៀតផង ។ មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ ក៏បានបញ្ជាក់ អំពីអានិសង្សនៃការពូនភ្នំខ្សាច់នោះថា "ពេលសង្ក្រាន្តថ្មីចូលមកដល់ ព្រះបាទ​"បសេនទិកោសល" បានចូលទៅទូលសួរ ព្រះដ៏មានព្រះភាគថា (ព្រះដ៏ចម្រើន) មុនពេលព្រះអង្គទ្រង់បរិនិព្វានទៅ បើដល់សង្ក្រាន្ត​ចូលឆ្នាំថ្មីម្ដងៗ តើខ្ញុំព្រះអង្គគួរបំពេញបុញ្ញកម្មអ្វីខ្លះ? "ព្រះដ៏ចម្រើនត្រាស់ថា" បពិត្រមហារាជ! គួរសាងវាលុកចេតិយនៅឆ្នេរស្ទឹង ឬ ទន្លេហើយនាំយកគ្រឿង​សក្ការៈមានទៀន ធូប គ្រឿងក្រអូប ផ្កាភ្ញីជាដើម មកបូជាថ្វាយចុះ​ ព្រះអង្គក៏បានត្រាស់បញ្ជាក់អំពីអានិ​សង្សនៃការកសាងវាលុកចេតិយ ជាព្រះបាលីគាថាយ៉ាង ដូច្នេះថា៖ "វាលុកចេតិយំ កត្វា យេ​ នរា អថ នារិយា អន្នំ បានំ វត្ថំ បប្ផំ គន្ធវិលេបនាទីនិ អាហរិត្វា ចេតិយំ បូជំ កត្វា​ សទ្ធាយ ច អានិសំសំ មហប្ផលំ ទ្វេ កុលេ ឧប្បជ្ជតិ ខត្តិយេ ចាបិ ព្រាហ្មណេ ហីនេ កុលេ ន ជាយន្តិ ពាលុកស្ស ឥទំ​ ផលំ " ប្រែថា៖ នរៈនារីណាដែលបានសាង វាលុកចេតិយ ហើយបានយកនូវបាយ ទឹក សំពត់ ផ្កា គ្រឿងក្រអូប គ្រឿង​លាប ជាដើម បូជាព្រះចេតិយនោះ ដោយសទ្ធាជ្រះថ្លា នរៈនារីនោះ រមែងបានទទួលនូវផលានិសង្សច្រើន រមែង​ទៅកើតក្នុងត្រកូលពីរគឺ ខត្តិយត្រកូល និងព្រាហ្មណត្រកូល មិនទៅកើតក្នុងត្រកូលថោកទាបឡើយ ។<ref> United States. State Department (1974) [https://books.google.com/books/about/Contemporary_Cambodian_the_Social_Instit.html?id=LclIAQAAMAAJ Contemporary Cambodian, the Social Institutions, a Joint Project of the Foreign Service Institute and the Defense Language Institute, 1974], Publisher: Original from University of Minnesota p.379 </ref> <ref> Olivier de Bernon, Kun Sopheap, Leng Kok-An (2004) [https://books.google.com/books/about/Inventaire_provisoire_des_manuscrits_du.html?id=oGTgAAAAMAAJ Inventaire provisoire des manuscrits du Cambodge, Part 1], Publisher: École française d'Extrême-Orient, Original from the University of Michigan p.405 [[ISBN]]: 9741332912 </ref> === ការលេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ក្នុងថ្ងៃវារៈវ័នបត === '''Khmer Folk Games in Vonnabat Day''' ក្នុងថ្ងៃវារៈវ័នបត នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ពលរដ្ឋក្មេងចាស់ងើបពីព្រលឹម រៀបចំម្ហូបអាហារ ទៅវត្តដើម្បើចូលរួមក្នុងពិធីពូនភ្នំខ្សាច់ ដើម្បីធ្វើកិច្ចរំដោះកម្មពៀរផង និង ជាថ្ងៃផ្ដល់ផល្លានុផល ទៅឱ្យជនទីទាល់ក្រដែលបានទៅប្រមូលផ្ដុំតាមវត្ត អារាមនីមួយៗផង ការទទួលបាននូវអានិសង្សនេះហើយ ដែលបុរាណាចារ្យលោកសម្គាល់ហៅថាជា "ថ្ងៃត្រាសបុណ្យ" ក្រោយពេលដែលបញ្ចប់ពិធីពូនភ្នំខ្សាច់ នាពេលព្រឹក ពលរដ្ឋក៏បន្តលេងល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរក្នុងពេលនោះ លេងរហូតដល់ថ្ងៃរសៀល ឬ បញ្ឈប់ត្រឹមព្រះអាទិត្យអស់សុដង្គត ហើយពលរដ្ឋខ្លះអាចនៅបន្តដើម្បីបន្តធ្វើពិធីសូត្រឆ្លងភ្នំខ្សាច់ នាពេលព្រលប់ផងដែរ ។<ref> Sākalvidyālay Bhūmin Bhnaṃ Beñ (2002) [https://books.google.com/books/about/4th_Socio_Cultural_Research_Congress_on.html?id=41pQAQAAMAAJ 4th Socio-Cultural Research Congress on Cambodia, 6-8 November 2001 : papers of the congress], Publisher: Royal University of Phnom Penh Original from University of California, Berkeley p.541 </ref> ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ដែលបានដកស្រង់ចេញពីឯកសារ នៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ រៀបរៀងដោយ លោក ចាប ពិន អធិបតីក្រុមជំនុំ អ្នកស្រី ពេជ្រ សល់, លោក លី ធាមតេង, លោក ស្ដើងធូរ និង ផ្នែកគំនូរដោយលោក ចាប នូ ដែលបានចុះផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1964 ចេញផ្សាយដោយ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ។<ref> Chap Pin, Pich Sal, Ly Theamteng, Sdeung Thou, Chap Nou (1964) [https://books.google.com/books/about/%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A.html?id=JCMcygEACAAJ Khmer Traditional Games], Publisher: Krumjaòmnuòm Daòmniamdamlâap Khmaer, Khmer Buddhist Academy Tradition Church of Cambodia p.105 </ref> === ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរមានដូចតទៅ៖ === * '''ល្បែងស្ដេចចង់''' មាន័យថា អ្នកធ្វើស្ដេចមិនត្រូវមានចិត្តលំអៀងនោះទេ គេចែកក្រុមលេងជា២ផ្នែក ប្រុស និង ស្រី ដែលជ្រើសយកចំនួនគូ ឱ្យឈរម្ខាងគ្នា ហើយស្ដេចចង់ត្រូវ អង្គុយកណ្ដាល ក្រុមស្រី ត្រូវឡើង មកខ្សឹបប្រាប់ស្ដេចជាមុន នៃការស្រលាញ់ទៅកាន់ក្រុមប្រុស ហើយក្រុមប្រុសត្រូវឡើងខ្សឹបបន្ត កាលណាពួកគេខ្សឹបការស្រលាញ់ឈ្មោះដូចគ្នា ស្ដេចចង់និងស្រែកថា អៀវ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកខ្សឹបលើកទី២ នៃគូរទី១ ត្រូវអៀវដៃគូររបស់គេទៅម្ខាងទៀត គេធ្វើការចូលខ្សឹបឆ្លាសគ្នាទៅវិញទៅមករហូតដល់រកឃើញអ្នកឈ្នះនៃគូរចុងក្រោយ ភាគីដែលចាញ់ ត្រូវចូលមកអៀវភាគគីដែលឈ្នះទាំងអស់ព្រមគ្នា ទៅផ្នែកម្ខាងទៀតនៃទីរបស់ខ្លួនដែលចាញ់ អ្នកដែលត្រូវបានគេអៀវ និង ស្រែកបន្តថាអៀវៗ អៀវៗ រហូតដលទីនៃភាគីខាងចាញ់ ទើបសន្មតថាបញ្ចប់ល្បែង ។ * '''ល្បែងចោលឈូង''' មានន័យថា ល្បែងផ្សងគូ គេចែកក្រុមលេងជា២ផ្នែក ប្រុស និង ស្រី ដែលជ្រើសយកចំនួនគូ ឱ្យឈរម្ខាងគ្នា ដែលឃ្លាតពីគ្នាទាំងសងខាងប្រហែល ៨ ទៅ ១០ ម៉ែត្រ គេយកក្រមារឺ កន្សែងមកឆ្នូលអោយមូលចងរឹតអោយតឹងណែនល្អ ទុកអោយមានកន្ទុយបន្ដិចហៅថា «ឈូង» សំរាប់កាន់បោះរឺចោលទៅមករកគ្នា ។ ការលេងល្បែងចោលឈូងមាន ២ បែប ទី១ហៅថា "ឈូងច្រៀងរាំ" ដែលតម្រូវឱ្យខាងប្រុស ឬ ខាងស្រី ច្រៀងនូវឃ្លាបោះឈូង ប្រកបដោយពាក្យចុងជួន (ស្រៈ ា ិ ី ុ អូ -ល-) រួចហើយគេលេបខាយពាក្យជួននោះទៅលើខាងប្រុស រួចគេពោលថា ចាំទទួលឈូងអូន ឬ ឈូងបង នៅពេលដែលខាងប្រុស ឬ ខាងស្រីចាប់បាននូវឈូងនោះ គេនិងចោលឈូងនោះទៅរកនរណាម្នាក់ បើចោលខុសចាត់ទុកជាឈូងស្អុយ បើចោលត្រូវ ម្នាក់ណាហើយត្រូវចាត់ទុកជា គូដែលគេផ្សង ដែលម្នាក់នោះត្រូវច្រៀងផងរាំផង យកឈូងនោះមកឱ្យភាគីដែលបានចោលត្រូវនេះ ដែលគេសន្មតហៅថា ច្រៀងរាំជូនឈូង ហើយអ្នកដែលមិនត្រូវបានគេចោលឈូងត្រូវមិនចាំបាច់ ច្រៀងរាំយកឈូងមកនោះទេ ។ បែប ទី២ហៅថា "ឈូងលោះខ្ញុំ" លេងដូចឈូងបែបទី១ដែរ ខុសត្រង់ ភាគីដែលចោលឈូងត្រូវនរណាម្នាក់នៃភាគីម្ខាងទៀត ត្រូវចាប់យកម្នាក់នោះមកឃាត់ទុក រួចតម្រូវឱ្យភាគីម្ខាងទៀតចោលឈូង ដើម្បីលោះគ្នីគ្នាមកវិញ បើភាគីម្ខាងទៀតមិនអាចលោះគ្នីគ្នារបស់ខ្លួនមកវិញបានទេ និង ត្រូវចាត់ទុកថាចាញ់ ហើយអ្នកដែលត្រូវបានគេឃាត់ទុកតម្រូវឱ្យចងបិទភ្នែក រួចប្រលែងឱ្យដេញចាប់ភាគីដែលជាអ្នកឈ្នះ បើចាប់បានសមាជិកណាម្នាក់ក្នុងពេលកំពុងចងបិទភ្នែក នោះនិងត្រូវបានរួចខ្លួន ហើយសន្មតថាបញ្ចប់ល្បែង ។ * '''ល្បែងខ្លែងចាប់កូនមាន់''' មានន័យថា ល្បែងការពារសមាជិក គេចាត់ម្នាក់ដែលមានមាឌធំឡើងធ្វើជាមេហ្វូងហៅថា "មេមាន់" សមាជិកជាច្រើនចាត់ធ្វើកូនមាន់ ហើយចាត់ម្នាក់ទៀត ឱ្យធ្វើជាខ្លែង ចាំចាប់កូនមាន់ ។ ម្នាក់ៗ ត្រូវចងក្រម៉ាក្រវ៉ាត់ចង្កេះឱ្យតឹងណែន ដើម្បីការពារកុំឱ្យរបូតសម្លៀកបំពាក់ គេត្រូវយកឈើមកគងលើគ្នា រួចឧបកិច្ចថា ភ្នក់ភ្លើង រួចមេមាន់ប្រាប់ឱ្យកូនមាន់តោងចង្កេះបន្តគ្នាជាជួរ រួចដើរក្រវែលៗជុំវិញ ទៅលេបខាយចំអក ឱ្យអ្នកតាងជាសត្វខ្លែងថា៖ ចាប់កូនខ្លែងប្រឡែងកូនអក ពពេចញ៉ែកញ៉កកូនអញតែមួយ ។ ជីកអន្លុងដាំត្រកួន ទន្សាយរត់ពួន ត្រកួនឡើងលាស់ ទៀន១គូតាំងយូបាំងព្រះ វារៈបីដងដល់ផ្ទះតានៅ ឬ ដល់ផ្ទះដូននៅ ? បន្ទាប់មកមេមាន់ស្រែកប្រាប់ថាដល់ហើយ មកដល់មុខខ្លែង មេមាន់សួរថា តាៗសុំភ្លើង ឬ ដូនៗសុំភ្លើង ខ្លែងសួរថា យកធ្វើអី យកមកដុតខ្យង ឱ្យតាសុីផង យកសំបក បើតាមិនសុីហើយចាប់កូនមុខ ឪពុកមិនឱ្យ ចាប់បានកូនក្រោយ សូមតាឬដូនយកចុះ រួចខ្លែងត្រូវយកដុំឈើឱ្យមេមាន់ បោះរមៀលខាងក្រោមប្រឡោះជួរជើង បើត្រូវសមាជិកណាម្នាក់ត្រូវដកហូតយកចុះ រួចមេមាន់ត្រូវដើរ ក្រវែលម្ដងទៀត ហើយប្ដូរចម្រៀងថា ចាប់កូនខ្លែងប្រឡែងកូនមាន់ បើមេមកទាន់យកកូនទៅលាក់ លាក់ឯណាលាក់ក្បាលដំណេក ភ្ញាក់ពីដេកវាយកូនទូងតាំង វារៈបីដងដល់ផ្ទះតានៅ ឬ ដល់ផ្ទះដូននៅ ? ក្នុងការសុំភ្លើងដដែល បើសិនជាដុំឈើនៅតែរមៀលត្រូវកូនមាន់ ខ្លែងនៅតែមានសិទ្ធដកសមាជិករហូតដល់អស់ បើដុំឈើមិនរមៀលត្រូវទេ ខ្លែងត្រូវចេញមកឆាបកូនមាន់ កាលណាខ្លែងចាប់បានសមាជិកណាមួយដែលបានបែកចេញពីជួរ កូនមាន់ដែលចាប់បានក្ដី កូនមាន់ដែលឃាត់ទុកក្ដី នោះត្រូវខ្លែងដាក់ទោស ឱ្យដើរដំណើរសត្វផ្សេងៗ ជុំវិញខ្លែងចំនួន៣ជុំ ហើយត្រូវសន្មតថាបញ្ចប់ល្បែង ។ * '''ល្បែងលាក់កន្សែង''' មានន័យថា ល្បែងរវាសរវៃ គេបបួលគ្នាពី ៦ - ទៅ ១២ នាក់ ឬ ច្រើនជាងនេះ រួចគេឱ្យអង្គុយចោងហោងជាកងរង្វង់ នាក់អង្គុយត្រូវដាក់ដៃម្ខាង ឆ្វេង ឬ ស្ដាំ បោះមកខាងក្រោយ ។ ទើបគេយកកន្សែង មកបត់ជាពីរពួតធ្វើជារំព័ត បន្ទាប់មកគេចាត់អ្នកលេងម្នាក់ ត្រូវកាន់លាក់កន្សែងនេះ ដើរជារង្វង់ពីក្រោយដោយស្រែកច្រៀងពោលថា លាក់កន្សែង ឆ្មាខាំកែងអូសលោងៗ គេលាក់បណ្ដើរ ច្រៀងបណ្ដើរ ហើយក្រឡេកទៅមើលអ្នកអង្គុយ បើមានអ្នកណាម្នាក់ ងៀកក្រោយលួយមើល ត្រូវចាប់បានគេនិងពិន័យ ដោយដាក់ឱ្យអង្គុយនៅកណ្ដាលវង់មិនឱ្យកាន់កន្សែងចំនួន ៣ លើក ។ រួចហើយគេលាក់ទៅឱ្យអ្នកអង្គុយម្នាក់នៅក្នុងដៃ អ្នកអង្គុយនោះត្រូវដេញវាយអ្នកអង្គុយបន្ទាប់ដែលមិនដឹងខ្លួននិងមិនបានត្រៀមជាមុន ឱ្យរត់ព័តមួយជុំមកទីអង្គុយរបស់ខ្លួនវិញទើបរួចខ្លួន ទើបគេបន្តបែបនេះរហូតដល់គ្រប់សមាជិកដែលបានលេងទើបសន្មតថាបញ្ចប់ល្បែង ។ == [[វារៈឡើងស័ក]] == '''Leungsak Day''' [[File:Srong Preah.jpg|thumb|Srong Preah during Khmer New Year Leungsak Day origin of Khmer Empire during Suryavarman I found Emerald Buddha from Sri Lanka, he celebration washing the buddha statue on third day of New Year Sangkran 11th century.]] ថ្ងៃទី៣ ហៅថា "វារៈឡើងស័ក" មានន័យថា ការផ្លាសប្ដូរ លំដាប់ស័ក នៃឆ្នាំសករាជ ([https://en.wikipedia.org/wiki/Shaka_era Saka Era]) ដែលមានស័កទាំង១០ ដូចជា៖ ឯក​ស័ក, ទោស័ក, ត្រី​ស័ក, ចត្វាស័ក, បញ្ចស័ក, ឆស័ក, សប្តស័ក, អដ្ឋស័ក, នព្វស័ក, សំរឹទ្ធិស័ក ដើម្បីសម្គាល់ឆ្នាំ នៃក្បួនហោរាសាស្ត្រក្នុងការគណនា [[ចុល្លសករាជ]] និង [[មហាសករាជ]] ចងក្រងដោយលោក '''[https://fr.m.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9lix_Faraut Félix Gaspard Faraut]''' ក្នុងឆ្នាំ ១៩១០ ដោយសៀវភៅនោះមានឈ្មោះថា (Astronomie Cambodgienne) លោកបានរៀនក្បួនតម្រាតារាសាស្ត្រខ្មែរនេះ ពីលោកឧកញ៉ាធិបតី ចាងហ្វាងដួង ។<ref> Félix Gaspard (1910) [https://www.worldcat.org/title/astronomie-cambodgienne/oclc/1123570023 Astronomie cambodgienne], Publisher: Imprimerie F.-H. Schneider, p.283 [[ISBN]]: 1123570023 </ref> * ថ្ងៃទី ៣ នៃថ្ងៃឡើងស័ក មានការស្រង់ ព្រះពុទ្ធបដិមាករ និង ព្រះរស់ ដែលមានន័យថា មាតា​បិតា ឬ ជីដូនជីតា ។ ការងូតទឹកជម្រះកាយជូនចំពោះ មាតាបិតា ឬ ជីដូនជីតា កូនចៅបានទទួលនូវពរសព្វសាធុ​ការ ក៏ដូចជាការដឹងគុណ ចំពោះពួកគាត់ក្នុងការផ្ដល់កំណើត និង កិច្ចខិតខំបីបាច់ថែរក្សា ដែលពួកគាត់មានចំពោះកូនៗ កិច្ចតបស្នងនេះហើយ ដែលកូនចៅទទួលបានដំបូន្មានល្អៗ សម្រាប់អប់រំខ្លួន ក៏ដូចជាសាបព្រួសនូវទង្វើរដ៏ល្អនេះចំពោះកូនចៅជំនាន់ក្រោយរបស់ពួកគេផងដែរ ។ មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ ក្នុងគម្ពីរ សុត្តជាតក បញ្ជាក់ថាអានិសង្សនៃការស្រង់ទឹក ព្រះសង្ឃ និង មាតាបិតា កាល​ថ្ងៃ​សង្ក្រាន្តចូលមកជិតដល់ព្រះបាទ "បសេនទិកោសល" បានរៀបចំឆាកយ៉ាងស្អាត នៅឆ្នេរស្ទឹងមួយរួចហើយក៏និមន្ត​ព្រះពុទ្ធ និង ព្រះសង្ឃស្រង់ទឹក ដោយមានសមាទានសីល ប្រគេនភត្តាហារចំពោះព្រះពុទ្ធ និង ព្រះសង្ឃទាំងអស់ ក្នុងទីនោះផង ។ ដោយមានក្នុងពំនោលថា៖ អ្នកណាបានស្រង់ទឹកព្រះសង្ឃ មាតាបិតា និង គ្រូឧបជ្ឈាយ៍ និងបាន​ទទួលអានិសង្សច្រើនណាស់ លុះដល់អនាគតជាតិនិងបានទៅកើតក្នុងទេវលោកឋាននិងបានជាស្ដេចចក្រ​ពត្តិ​ មានបុណ្យបារមីច្រើន មានរូបសម្បត្តិល្អ មានទ្រព្យសម្បត្តិច្រើន មានសេចក្ដីសុខគ្រប់បែបយ៉ាង ។<ref> Lim Hak Kheang, Madeline Elizabeth Ehrman, Kem Sos, Foreign Service Institute (États-Unis) (1974) [https://books.google.com/books/about/Contemporary_Cambodian.html?id=-1Do7L7GrlkC Contemporary Cambodian: The Social Institutions], Publisher: Foreign Service Institute, Original from the University of California p.379 </ref> * ក៏ដូចជាតាមរយៈកំណត់ត្រាលោក [[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]] ការស្រង់បានបដិមា [[ព្រះកែវមរកត]] ក្នុងរាជព្រះបាទ [[សូរ្យវរ្ម័នទី១]] ទ្រង់សោមនស្សណាស់ឱ្យទទួលទុកក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ក្នុងរវាងឆ្នាំ ១០៤០ នៃគ​.សករាជ ជាមួយនិងកិច្ចពិធីស្រង់ព្រះផងដែរ ហើយភាពល្បីល្បាញនៃកិច្ចពិធីបានដឹងដល់ ព្រះបាទ អនុរុទ្ធ ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិផ្លូវការណ៍ នៃអាណាចក្របាកាន បានជ្រាបដឹងដំណឹងនេះទ្រង់បានត្រាសបញ្ជារ ឱ្យរាជបម្រើនាំរាជសារមកស្នើសុំយកព្រះកែវមរកត ត្រឡប់ទៅកាន់ប្រទេសភូមាវិញផងដែរ តាមរយៈកំណត់ត្រានេះ យើងអាចយល់បានថា កិច្ចពិធីស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ អាចនឹងកើតមានតាំងពីសម័យកាលអង្គរមកម៉្លេះ ។<ref> Tep pitur Chim-Krasem (1950) [https://m.wikisource.org/w/index.php?title=File%3AKambuja_Suriya_1950_Issue_9.pdf&page=1 Kambuja Suriya Issue 9] Publisher: Church of the Trinity Buddhist University of Cambodia p.82 </ref> === ការលេងល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ ក្នុងថ្ងៃវារៈឡើងស័ក === '''Khmer Traditional Games in Leungsak Day''' បងប្អូនខ្មែរមួយចំនួន តែងយល់ច្រឡំពាក្យ ល្បែងប្រជាប្រិយខ្មែរ ទៅនិងពាក្យ ល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ ដែលបុរាណាចារ្យ លោកបានបញ្ចាក់ពីភាពខុសគ្នានៃឈ្មោះរួចទៅហើយ គ្រាន់តែបងប្អូនមួយចំនួនយល់ច្រឡំប៉ុនណោះ ល្បែងប្រពៃណីខ្មែរ ជាល្បែងដែលគេតម្រូវឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងគ្នា ដោយការល្បងប្រាជ្ញា ឬ ល្បងកម្លាំង ដោយសន្មតថា ជាកីឡាល្បែងបែបប្រពៃណី ដែលឈានទៅរកជាម្ចាស់ជើងឯក ដែលបុរាណាចារ្យលោកឱ្យកំណត់លេងជាការសម្គាល់នៃថ្ងៃឡើងស័ក ថ្ងៃដែលថ្នាក់ដឹកនាំតាមតំបន់បានប្រគល់រង្វាន់ជ័យលាភី តែងតាំងដល់អ្នកដែលបានឈ្នះក្នុងកម្មវីធីប្រកួតផ្សេងៗ ក្នុងថ្ងៃបង្ហើយថ្ងៃទី៣ នៃថ្ងៃវារៈឡើងស័កនេះ ។<ref> Mary Benton Smith (1968) [https://books.google.com/books/about/Southeast_Asia.html?id=4z9uAAAAMAAJ Southeast Asia], Publisher: Lane Books, Original from the University of Michigan p.159 </ref> * ការប្រកួតលេងអុក * ការប្រជល់មាន់ * [[គុនខ្មែរ|ប្រដាល់គុនខ្មែរ]] (Kun Khmer Boxing) * [[ល្បុក្កតោ|ការសម្ដែងគុនល្បុកតោ]] (Bokator Performance) * ការប្រកួតបាញ់ព្រួញ * ការប្រណាំរទេះគោ * ការប្រណាំងរទេះសេះ * ការប្រណាំងរទេះក្របី * ការប្រមូលទឹកយក មកលេងជះទឹក និង បាតម៉្សៅ ធំបំផុតនៃថ្ងៃចុងក្រោយ ។ == ទំនៀមក្រោយចូលឆ្នាំខ្មែរ == '''Traditions after Khmer New Year''' [[File:Water tradition 17 April Day.jpg|thumb|ថ្ងៃទី១៧ មេសា ជាថ្ងៃដែលកំណត់ដោយការបើកច្រកទ្វារសករាជ ភាពមិនល្អអាចនិងកើតមាននូវថ្ងៃនេះ ដូចនេះទំនៀមហែរទេវរូប និង ទំនៀមព្រះសង្ឃចេញមកស្រោយទឹកក្នុងថ្ងៃឆ្លងនៃឆ្នាំថ្មី ដើម្បីលាងជម្រះភាពមិនល្អទាំងពួង]] ក្រោយចូលឆ្នាំខ្មែរមួយថ្ងៃ ពោលគឺថ្ងៃទី១៧ គណៈសង្ឃទាំង៣និកាយ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និង ប្រាប់ឱ្យ ព្រះសងរាជ្យគ្រប់វត្ត នាំព្រះសង្ឃគ្រប់ៗអង្គ ចេញមកប្រស់ព្រំ ទឹកមន្តតាមភូមិស្រុករបស់ប្រជាជនខ្មែរ ដើម្បីបោសសំអាតនៅអំពើអាក្រក់ដែលកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាពីមុនមក រំលឹកនៃការចងចាំ ថ្ងៃ១៧ មេសា ដែលពួក [[ខ្មែរក្រហម]] បានចូលមកកាន់កាប់ដឹកនាំប្រទេសកម្ពុជាទាំងស្រុងរហូតដល់មានការកាប់សម្លាប់ប្រជាពលរដ្ឋអស់រាប់លាននាក់ ។ ព្រះសង្ឃគ្រប់អង្គ នាថ្ងៃរសៀលនេះ និង ចេញមកដង្ហែរ ព្រះពុទ្ធបដិមារ ជាមួយទេវរូបរបស់ សាសនាព្រហ្មញ្ញ មាន [[ព្រះវិស្ណុ]] [[ព្រះព្រហ្ម]] [[ព្រះឥសូរ]] [[ព្រះគណេស]] ជាមួយនិងការ សូត្រមន្តប្រស់ព្រំទឹក ដើម្បីបណ្ដេញ ពពួកបិសាច ដែលនាំយកភាពមិនល្អ មកថ្ងៃទី១៧នេះ ។<ref> Heinrich-Böll-Stiftung (2005) [https://books.google.com/books/about/7th_Socio_Cultural_Research_Congress_on.html?id=x2K1s6ZQh1QC 7th Socio-Cultural Research Congress on Cambodia, 15-17 November 2004] Publisher: Royal University of Phnom Penh Original from University of California, Berkeley p.1035 </ref> '''តំណាលនិទាន''' មាននិទានអំពីថ្ងៃទី១៧ មេសា ដែលឆ្លងសករាជរួច ដែលច្រកទ្វារបិសាច និង ច្រកទ្វារទេវតាបានបើកដំណាលគ្នា បង្កើតបានជាចម្បាំងរវាងពួកទេវតា និង ពួកបិសាច ពួកទេវតាបានបើកច្រកទ្វារទាំង២១ ដើម្បីចេញធ្វើចម្បាំងនិងពួកបិសាច ដូចនេះហើយទើបពលរដ្ឋខ្មែរមាននូវកិច្ច [[ជំនឿការអុជធូប]] ទាំង២១សសៃ ដើម្បីឧទ្ទិសសំបូងរូង មកដល់បញ្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងព្រះគុម្គីរពុទ្ធសាសនាមហាយាន នាប្រទេសចិន បាននិទានអំពីពួកបិសាច ដែលដឹកនាំដោយស្ដេចបិសាចឈ្មោះ "អូធាន" បានច្បាំងដណ្ដើមកាន់កាប់ឋានសួគ៌របស់ព្រះឥន្ទនាពេលនោះ ខាងទេវតាបានច្បាំងចាញ់ ហើយពួកបិសាចបានគ្រប់គ្រងនៅឋានទាំង៣ ដើម្បីបង្ក្រាបពួកបិសាចបាន ព្រះពុទ្ធ បានទៅចាប់បដិសន្ធិជា មនុស្សលោក មករួមនិងពួកទេវតា ចេញមកប្រយុទ្ធជាមួយនិងពួកបិសាច ទើបអាចយកឈ្នះពួកបិសាចបាន និទានចង់ពន្យល់ថា ព្រោះបើព្រះពុទ្ធ សម្លាប់ពួកបិសាច ក្នុងទម្រង់ជាព្រះ នោះទ្រង់និងដាច់អាបត្តិដោយការសម្លាប់សត្វ មិនអាចក្លាយជាព្រះអរហន្តឡើយ ។ និទាននៅក្នុងគម្ពីរគ្រឹស្តសាសនា របស់ពួកអុឺរ៉ុប ថ្ងៃទី១៧ មេសា ដូចគ្នា ជាថ្ងៃដែលព្រះយេស៊ូគ្រឹស្ត លោករស់ឡើងវិញម្ដងទៀត ។ តឹកតាងនៃចម្លាក់ ព្រះទេវៈទាំងអស់ដែលជិះលើសត្វយានជំនិះរបស់ខ្លួន គ្រប់ព្រះហត្ថកាន់ទៅដោយគ្រប់សាស្ត្រាវុធ ដែលឆ្លាក់ នៅជ្រុងថែវខាងលិចចំហៀងខាងជើង នៃ [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] ពណ៌នាអំពីព្រឹត្តិការណ៍នៃការបើកច្រកទ្វារទេវតាទាំង២១ ដើម្បីធ្វើចម្បាំងរវាងពួកទេវៈ និងពួកបិសាច ។ ក្នុងនោះ មានព្រះសូរិយា បរនូវរាជរថចម្បាំងរបស់ខ្លួនអូសដោយ អស្សតរ ៧ ក្បាល នៅខាងក្រោមព្រះសូរិយា មានទេពនិករទាំង ៩ ចេញមកធ្វើចម្បាំងផងដែរ ។ មានរូបចម្លាក់ទេវតារក្សាទិសទាំង៨ ផងដែរ ដែលលោកគង់លើយានជំនិះរបស់ខ្លួន និងប្រដាប់ទៅដោយគ្រឿងសាស្ត្រាបវុធក្នុងព្រះហត្ថ ដូចជា៖ * ១. ព្រះកុវេរៈ គង់លើយក្ស ថែរក្សាទិសឧត្ដរ លោកជាអធិបតីលើពួក យក្ស លោកមានឈ្មោះមួយទៀតថា សម្ដេចព្រះវេស្សវ័ណ ។ * ២. ព្រះវារុណ គង់លើហង្ស ថែរក្សាទិសបស្ចឹម លោកជាអាទិទេពតំណាងឱ្យគង្គា ដែលមានន័យថា ទឹក មានជាអាថ៍ ភ្លៀង ស្ទឹង ទន្លេ សមុទ្រ ។ * ៣. ព្រះស្កន្តៈ គង់លើមយូរា (ក្ងោក) ថែរក្សាទិសនារតី លោកជាបុត្ររបស់ [[ព្រះឥសូរ]] ។ * ៤. ព្រះវាយុ គង់លើសេះ ថែរក្សាទិសពាយ័ព្យ លោកជាអាទិទេពតំណាងឱ្យខ្យល់ ឬ ព្យុះ ។ * ៥. ព្រះឥន្រ្ទ គង់លើដំរីក្បាលបី ថែរក្សាទិសបូព៌ា លោក ជាស្ដេចគ្រប់គ្រងពួកទេវតា ទាំង៣៣ពួក ។ * ៦. ព្រះយមរាជ គង់លើក្របី ថែរក្សាទិសទក្សិណ លោកជាស្ដេចដែលគ្រប់គ្រង ឋាននរក និងជាអ្នកកាន់ច្បាប់ ក្ដោបក្ដាប់នៃព្រលឹងវិញាណខ្មោចទាំងអស់ ព្រះយមរាជ មានសៀវភៅកំណត់ហេតុជីវិតរបស់មនុស្សទាំងអស់នៅលើផែនដី ហើយនៅពេលដែលមនុស្សណាអស់ជីវិត ព្រះយមរាជ នឹងបញ្ជូនកូនចៅរបស់ខ្លួន ឱ្យទៅយកព្រលឹងវិញ្ញាណមនុស្សនោះ មកឋាននរកដើម្បីកាត់ក្តី ។ * ៧. ព្រះអគ្គី គង់លើរមាស ថែរក្សាទិសអគ្នេយ៍ លោកជាអាទិទេពតំណាងឱ្យភ្លើង លោកជាកូនច្បងរបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] លោកមានមុខ២ តំណាងឱ្យថាមពល២ គឺ ពន្លឺ និង កំដៅ ។ * ៨. ព្រះឥសានៈ គង់លើរាជសីហ៍ ថែរក្សាទិសឥសានលោកជាអាទិទេពតំណាងឱ្យអាកាស និងជាព្រះដែលតំណាងឲ្យថាមពល ដែលមើលមិនឃើញនោះគឺ "សំឡេង" ។ == តើសហគមន៍ពលរដ្ឋខ្មែរ អាមេរិកកាំង គួរចូលឆ្នាំខ្មែរយ៉ាងដូចម្ដេច? == '''How should the Cambodian-American community celebration Khmer New Year?''' * រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដង នៃថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ពលរដ្ឋខ្មែរអាមេរិកាំង តែងតែមានសេចក្ដីនឹករលឹកទៅដល់ថ្ងៃចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួន ហើយពួកគេនិងបង្កើតឱ្យមានក្បួនព្យុហយាត្រា (Parade Khmer New Year) ជាប្រចាំឆ្នាំ ដែលជារឿងល្អប្រពៃណាស់ ក៏ប៉ុន្តែ ក្បួនព្យុហយាត្រា របស់ពួកគេជារៀងរាល់ឆ្នាំមើលទៅហាក់បីដូចជាដំណើរធម្មតា មិនមានអ្វីដែលធ្វើឱ្យសារទររំភើបសោះ មិនមានការលើកយកអត្ថន័យណាមួយក្នុងនិទានចូលឆ្នាំយកទៅបង្ហាញដល់ជនបរទេសសោះ គួរមានក្បួនដង្ហែរ គោមផ្កាយ ក្បួនដង្ហែរទេវតាសង្ក្រាន្ត ក្បួនដង្ហែរក្បាលព្រហ្ម ក្បួនដង្ហែបដិមារព្រះពុទ្ធធំៗគង់លើរតនបល្ល័ងផ្កាឈូក ដូចជាមិនឃើញមានសោះ (រកអត្ថន័យ នៃពាក្យចូលឆ្នាំមិនឃើញនោះទេ) ហើយពួកគេប្រមូលផ្ដុំគ្នាទៅវត្ត ក្រៅពីចូលវត្តរួចមានលេងល្បែងប្រជាប្រិយតិចតួច ហើយអង្គុយញាំអីធម្មតា លក្ខណៈបែប (Picnic) គ្រួសារដោយឡែកៗពីគ្នា មិនមានអ្វីសម្គាល់ជាភាពធំដុំក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរនោះទេ !! ពលរដ្ឋខ្មែរអាមេរិកកាំង គួរបង្កើតឱ្យមានក្បួនព្យុហយត្រាពេលល្ងាច មានដង្ហែរគោមរូបផ្កាយ រូបព្រះផ្សេងៗ តំណាងឱ្យ ក្បួនហែរទេវតា បង្កើតឱ្យមានពិធីប៉ាតម៉្សៅ ក្នុងពេលប្រារព្ធពិធីហែរក្បួន ជាកិច្ចទទួលនូវសេចក្ដីក្រអូប ជាងនោះទៅទៀតគួរមានបាញ់នៅភ្លើងកាំជ្រួចផងដែរ គម្ពីរពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា បានបញ្ចាក់ថា វត្តអារាម ជាទីស្ងប់ស្ងាត់ផងដែរ តាមរយៈ លោកទេព ពិទូរឈឹមក្រសេម មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ធ្លាប់លើកឡើងថា មិនគួរឱ្យមានការរាំរែកវក់វីនៅពីមុខព្រះពុទ្ធបដិមាករនោះទេ វាជាអំពើបាប យើងក្រឡេកទៅមើលវត្តអារាមជាច្រើននៅកម្ពុជាបានធ្លាក់ចុះនៅក្រមសីលធម៌ជាខ្លាំងការចាក់ធុងបាសដម្លង់នៅតាមវត្តអារាម ដោយញាក់ញ័រ កន្ត្រាក់ៗចាក់សុទ្ធតែបទ Remix នៅពីមុខព្រះវិហារ នៅចំពីមុខព្រះពុទ្ធអង្គថែមទៀត ហើយមានអ្នកខ្លះក៏ឈានទៅដល់ការវាយតប់គ្នាក្នុងវត្តអារាមផងដែរ នេះហើយជាអំពើអន្តរាយនៃសីលធម៌ទំនៀមវប្បធម៌ជាតិ ។ ព្រះសង្ឃមួយចំនួនដែលគាត់រៀនព្រះគម្ពីពុទ្ធសាសនាបានតិច ក៏កើតជាក្ដីទោម្នេញមិនដឹងទាក់ទាញក្មេងៗយុវជនបែបណាមកវត្តលេងកំសាន្ត មានតែចាក់ធុងបាសតម្លង់ក្នុងវត្តអារាម យ៉ាងអនាធិបតេយ្យ ទាំងដែលគ្រប់វត្តអារាមជាទីស្ងប់ស្ងាត់នៃព្រះធម៌ ។ ព្រះសង្ឃមួយចំនួនដែលបួសជំពាក់ដោយគលេស នៃតណ្ហាកាមគុណ បានបង្កើតឱ្យមានការរាំរែក ពាសពេញវត្ត ប្រាសចាកពីពាក្យថា វត្តជាទីសំណាក់ធម៌ និង ជាទីស្ងប់ស្ងាត់ ព្រះសង្ឃមួយចំនួននៅមិនទាន់យល់ពីវដ្តរបស់មនុស្ស ដែលសប្បាយ ក្នុងរូបភាពជា កុមារតូច កុមារជំទង់ កុមារពេញវ័យ ចូលដល់វ័យមនុស្សធំ វ័យមនុស្សចាស់ ក៏ធ្លាក់ចុះនៃការសប្បាយជាបន្តបន្ទាប់ ហើយធុញទ្រាន់និងការសប្បាយរបស់ក្មេងៗដែលកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់រហូតដែលយើងថា វដ្តនៃមនុស្ស (ភាពសប្បាយជាកង់រង្វង់) * បុរាណចារ្យ លោកខំសយោគសាសនាទាំងពីរបញ្ជូលគ្នា ដែលចាត់ទុក ព្រហ្មញ្ញសាសនា ជាឪពុក ចាត់ទុកពុទ្ធសាសនា ជាម្ដាយ សាសនាទាំងពីរបានចូលគ្នាជាធ្លុងមួយ បង្កើតបានជាទំនៀមខាងផ្នែកអាណាចក្រ និង ទំនៀមខាងផ្នែកពុទ្ធចក្រ ដើម្បីឱ្យប្រទេសជាតិរីកចម្រើនរុងរឿង ដូចបណ្ដាលប្រទេសដទៃ ផ្នត់គំនិតដ៏ល្អឯកនេះហើយ នៅទទួលរងនូវការលាបពណ៌គ្នាគ្រប់រូបភាព ។ == ព្រេងនិទាន ចូលឆ្នាំខ្មែរ == '''Khmer New Year Legends''' [[File:Cambodian - The Hindu God Brahma - Walters 542734.jpg|thumb|Brahma Avatar Lokesvara cut his head scarifice to Dhamabal Kumar]] តាមរយៈមហាសង្ក្រាន្តសូត្រ ឆ្នាំ 1892 របស់លោក ឧកញ៉ា ហោរ៉ាធិបតី ទិព្វនៃ្យ នេត្យដួង ជាសម្ដេចហោរា ទីប្រឹក្សាផ្ទាល់ របស់ព្រះបាទនរោត្ដម បាននិទានអំពី ទេវៈ [[ព្រះព្រហ្ម|មហាព្រហ្ម]] បានបែងភាគជា [[អវតារ]] លោកកេរស្វារៈ ជាសក្កទេវរាជនៃឋានទេវតា បានកាត់ផ្ដាច់ សិរសារបស់ខ្លួនហៅថា កុបិល ដែលបានមកពីពាក្យ "ក្បិល" មានន័យថា ការកាត់ផ្ដាច់ ។ មហាព្រហ្ម ដែលជា អវតារ លោកកេរ្ត៍ស្វារៈ (Avatar Lokesvara) មានព្រះភ័ក្រ មុខបួន តំណាងឱ្យ ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង៤ មាន៖ មេត្តា ករុណា មុទិតា និង ឧបេក្ខា ។ តាមរយៈរឿងអក្សរសិល៍ខាងលើ យើងមានភស្តុតាងជាច្រើនទៀត តាមរយៈ [[ប្រាសាទបាយ័ន]] ដែលសាងសង់ ដោយព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ឧទ្ទិសចំពោះ អវតារ លោកកេរស្វារៈ ក្នុងគោលគំនិតនៃការបង្រួម [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ឱ្យក្លាយជាសាសនាតែមួយ ដើម្បីបង្កើតបានអរិយធម៌សាសនាដ៏រុងរឿងសម្រាប់មហានគររបស់ព្រះអង្គ ។<ref> Frank Webster Price (1950) [https://books.google.com/books/about/Collier_s_Encyclopedia.html?id=3H9VmUWdIOsC Collier's Encyclopedia: With Bibliography and Index, Volume 18], Publisher: Collier, Original from The Ohio State University </ref> === ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង៤ === '''4 Brahma-vihara''' === មេត្តា === '''Mettā''' មេត្តា ឬ មេត្រី ([[សំស្ក្រឹត]]: मैत्री) សេចក្តីស្រឡាញ់ សេចក្តីរាប់អានគ្នា សេចក្តីសណ្ដោសប្រណី បំណងឱ្យអ្នក​ដទៃ​បាននូវសេចក្តីសុខ ។ === ករុណា === '''Karuṇā''' ករុណា ([[សំស្ក្រឹត]]: करुणा) សេចក្តីអាណិតអាសូរចំពោះខ្លួនឯង និង អ្នកដ៏ទៃ ដោយមិនចង់ឃើញនូវសេចក្ដីទុក្ខ របស់អ្នកដ៏ទៃ និងមានចិត្តប្រាថ្នាចង់ឱ្យអ្នកដ៏ទៃ ឆាប់រួចចាកសេចក្តីទុក្ខនោះ ។ === មុទិតា === '''Muditā''' មុទិតា ([[សំស្ក្រឹត]]: मुदिता) សេចក្តីរីករាយត្រេកអរ នៅពេលឃើញអ្នកដទៃ បានទទួលសេចក្តីសុខចម្រើន មានចិត្តត្រេកអរ និងអ្នកដទៃ ពេលឃើញអ្នកដទៃបានល្អ មិនមានចិត្តច្រណែន​និន្ទា​ឈ្នានីសឡើយ ។ === ឧបេក្ខា === '''Upekṣā''' ឧបេក្ខា ([[សំស្ក្រឹត]]: उपेक्षा) សេចក្តីមិនលម្អៀងចិត្ត ការរក្សាចិត្តជាកណ្ដាល មានទស្សនៈវិស័យវែងឆ្ងាយ ប្រកបដោយសេចក្ដីត្រិះរិះ និងពិចារណា តាមរយៈការប្រតិបត្តិនៃចក្ខុ ។ === មហាសង្ក្រាន្តសូត្រ === '''Maha Sangkran Sutra''' === និទានអំពី សិរីមង្គលទាំង៣ប្រការ === '''Tales about the three kinds of glory''' [[File:Kailash north.JPG|thumb|[https://en.wikipedia.org/wiki/Mahabrahma Kobil Maha Brahma] cut his head worshiping to Dhammabal Kumar and keep his head in cave of Mount Kailas.]] មានតំណាលនិទានថា នៅដើមនៃភទ្ទកប្ប មានសេដ្ឋីម្នាក់លោកមានកូនប្រុសម្នាក់ឈ្មោះថា "ធម្មបាលកុមារ" (Dhamabal Kumar) ដែលមាននូវចំណេះវិជ្ជាដ៏វិសេស ចេះភាសាសត្វ ​និងបានរៀនចេះចប់គម្ពីរត្រៃវេទតាំងពីអាយុបាន ៧ឆ្នាំ ។ សេដ្ឋីបិតាបានសាងប្រាសាទមួយ នាឆ្នេរទន្លេជាប់ដើមជ្រៃធំមួយ ដែលជាទីលំនៅរបស់បក្សីទាំងពួង ដើម្បីធ្វើការសម្មាធិ និងហាត់រៀន "ធម្មបាលកុមារ"បានក្លាយជាអាចារ្យក្មេងសមែ្តងមង្គលទេសនាផេ្សងៗដល់មនុស្សទាំងពួងផងក្នុងលិទ្ធិ [[ពុទ្ធសាសនា]] ។ គ្រានោះការសាបព្រោះព្រះពុទ្ធសាសនារបស់ធម្មបាលកុមារបានល្បីរន្ទឺដល់ "[[ព្រះព្រហ្ម|កុបិលមហាព្រហ្ម]]" ([https://en.wikipedia.org/wiki/Mahabrahma Kobil Maha Brahma]) or ([[អង់គ្លេស]]: Avatar Lokesvara) ជាទេពនៃ "ទេវៈមុខ៤" ដែលជាអ្នកសមែ្តងមង្គលដល់មនុស្សទាំងពួងក្នុងលទ្ធិ [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] ។ ពេលនោះ[[កុបិលមហាព្រហ្ម ]]បានប្រមើលមើលហើយឆ្ងល់ថាហេតុអ្វីបានជា[[ព្រះពោធិសត្វ]] (Bodhisattva) ទៅចាប់កំណើតជាធម្មបាលកុមារហើយប៊ែរជាចង់លើកពុទ្ធសាសនាឱ្យល្បីរន្ទឺជាង [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] របស់អត្មាអញទៅវិញ!? ដើម្បីចង់ផ្ចាញ់[[ព្រះពោធិសត្វ]] ដែលចាប់កំណើតជាធម្មបាលកុមារ កុបិលមហាព្រហ្មក៏ក្រឡាខ្លួនជា "សមណព្រាហ្មណ៍" (Brahmanism) យាងចុះមកសួរនៅចំណោទប្រស្នា "៣ប្រការ" ដល់ធម្មបាលកុមារ ដោយសន្យាទុកថា បើដោះប្រស្នាបានអាត្មាដែលជាសមណព្រាហ្មណ៍ នេះបាន អាត្មាអញនិងកាត់ក្បាលបូជា ចំពោះធម្មបាលកុមារ តែបើធម្មបាលកុមារដោះប្រស្នានេះមិនរួចទេ អាត្មាអញនិងកាត់ក្បាលធម្មបាលកុមារ ដើម្បីបូជាចំពោះព្រហ្មញ្ញសាសនាវិញ ។ ធម្មបាលកុមារសុំឱ្យពន្យារពេលចំនួន ៧ថៃ្ងសិន ដើម្បីគិតប្រស្នា លុះកន្លងទៅ ៦ថៃ្ងហើយក៏នៅតែគិតមិនឃើញដឹងខ្លួនថាព្រឹកនេះនឹង ត្រូវស្លាប់ដោយអាជ្ញាកុបិលមហាព្រហ្មជាប្រាកដហើយដូចេ្នះ គួរតែរត់ ទៅលាក់ខ្លួន ពួនអាត្មាឱ្យឆ្ងាយប្រសើរជាង ។ ការគេចវេះរបស់ធម្មបាលកុមារបានទៅសម្រាកនៅ [[ដើមត្នោត]] មួយដែលជាសំបុកសត្វឥន្រី្ទញីឈ្មោលមួយគូអាស្រ័យនៅ ។ ** ឥន្ទ្រីទាំងនោះធ្វើជាជជែកគ្នាថា៖ ** ឥន្ទ្រីញីសួរថា :តើព្រឹកនេះយើងបានអាហារអ្វីស៊ី? ** ឥន្រី្ទឈ្មោលឆ្លើយថា : យើងនឹងស៊ីសាច់ ធម្មបាលកុមារ ដែលត្រូវ[[កុបិលមហាព្រហ្ម]]សម្លាប់ ព្រោះដោះប្រស្នាមិនរួច។ ** ឥន្រី្ទញីសួរថា តើប្រស្នានោះដូចមេ្តច ? ** ឥន្រី្ទឈ្មោលឆ្លើយថា : តើវេលាព្រឹកសិរីសួសី្តស្ថិតនៅត្រង់ណានៃមនុស្ស ? "ប្រស្នាទី១ ត្រូវឆ្លើយថា នៅមុខ"ហេតុនេះទើបមនុស្សទាំងឡាយត្រូវយកទឹកលប់មុខ ដើម្បីជាមង្គលនៅ ពេលព្រឹក ។​ ** ឥន្ទ្រីឈ្មោលបន្ត តើថៃ្ងត្រង់សិរីសួស្ដីស្ថិតនៅត្រង់ណា នៃមនុស្ស ? "ប្រស្នាទី២ ត្រូវឆ្លើយថា នៅដើមទ្រូង" ដែលហេតុនោះពេលថ្ងៃត្រង់ក្ដៅខ្លាំងទើបមនុស្សត្រូវយកទឹកលាងទ្រូងដើម្បីជាមង្គលនៅពេលថ្ងៃ ។ ** ឥន្ទ្រីឈ្មោលបន្តទៀត តើវេលាព្រលប់ចូលដេកសិរីសួស្ដីស្ថិតនៅត្រង់ណា នៃមនុស្ស? "ប្រស្នាទី៣ ត្រូវឆ្លើយថា នៅជើងហេតុនេះ ទើបមនុស្សទាំងឡាយត្រូវយកទឹកលាងជើងមុននិងចូលដេកដើម្បីជាមង្គល នៅពេលយប់ ។ ធម្មបាលកុមារបានលឺដូចេ្នះ មានចិត្តសប្បាយរីករាយយ៉ាងខ្លាំង ក៏ត្រឡប់ទៅអាស្រមវិញដើម្បីដោះប្រស្នានៅថៃ្ងទី៧ជាថ្ងៃចុងក្រោយដែលជាថ្ងៃអាទិត្យ ។ ក្រោយមកធម្មបាលកុមារបានឆ្លើយដោះស្រាយប្រស្នានោះរួចពី "សមណព្រាហ្មណ៍" នោះ ព្រាហ្មណ៍នោះក៏សុខចិត្តចាញ់និងកាត់ក្បាលដើម្បីបូជា ។ ព្រាហ្មណ៍នោះមុននិងកាត់ក្បាលរបស់ខ្លួន បានក្រឡាខ្លួនជា កុបិលមហាព្រហ្មវិញ រួចហៅបុត្រីខ្លួនទាំង៧អង្គ មកប្រាប់ថា ឥឡូវបិតាត្រូវកាត់ក្បាលបូជាចំពោះធម្មបាលកុមារ ដែលចាញ់ភ្នាល់ប្រស្នានោះ តែបើដាក់ក្បាលបិតានៅលើផែនដី ក៏នឹងកើតជាភ្លើងឆេះទាំងលោកធាតុ ហើយបើបោះទៅលើអាកាសនិងគ្មានភ្លៀងរាំងស្ងួត បើចោលក្នុងមហាសមុទ្រទឹកនិងរីងស្ងួតហួតអស់ ចូលបុត្រីយកក្បាលបិតាទៅតម្កល់នារូងភ្នំកៃឡាស ([[អង់គ្លេស]]: [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mount_Kailash Mount Kailash]) ដូចេ្នះសូមបុត្រីទាំង៧ យកពានមកទទួលក្បាលរបស់បិតា បណ្ដាំចប់ហើយ កបិលមហាព្រហ្មក៏កាត់ក្បាលហុច ទៅយឱ្យនាង "ទុង្សាទេវី" ដែលជាកូនច្បង ។ នាង [[ទុង្សាទេវី]] ក៏យកពានមាសទៅទទួលក្បាលបិតារួចហោះ ហែប្រទក្សិណភ្នំព្រះសុមេរុរាជ ជុំចក្រវាឡ តាមផ្លូវព្រះអាទិត្យចរគម្រប់ចំនួន ៦០នាទី ហើយក៏ដង្ហែព្រះសិរសាបិតា ទៅប្រតិស្ឋានទុក ក្នុងមណ្ឌលនៅក្នុងគុហាគន្ធមាលី នាទីភ្នំ នៃភំ្នកៃឡាស រួចបូជានៅគឿ្រងទិព្វផេ្សងៗ រួចហើយក៏ជុំនំអស់ទេវតា និងទេពនិករ នៃលទ្ធិវេទ ([[អង់គ្លេស]]: [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Vedas Ved]) ទាំងមួយសែនកោដិទៅស្រង់ទឹក អនោតត្តមហាស្រះ ដែលមានទឹកហូរចេញពីបំពង់ថ្មកែវ នៃមាត់ព្រះគោឧសភារាជ ដែលជាយាន្តជំនិះរបស់ "[[ព្រះឥសូរ]]" ដោយភាពត្រជាក់ត្រជុំក្សេមក្សាន ព្រះហរទ័យ ទើបនាំគ្នាសមទានសីលដោយសេចក្ដីសមនស្សរីករាយគ្រប់ៗព្រះអង្គក្នុង "ភគវតីសភាសាលា" ដែល "ព្រះវិស្វកម្មទេវបុត្រ" ជាជាងវិស្វករ នៃឋានសួគ៌ និមត្តថ្វាយ ហើយបន្ទោរបង់នូវអពមង្គលឱ្យជ្រះស្រឡះដើម្បីចម្រើននូវសុភមង្គល សិរីសួស្ដីជន្មាយុយុឺនយូរ ដល់មនុស្សសត្វលោកទាំងឡាយ ឱ្យទទួលបាននូវសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ។ លុះ​ដល់​គម្រប់ ១ឆ្នាំជា សង្ក្រាន្ត ​នាងទេវតា​ទាំង ៧ អង្គ ​ក៏​ផ្លាស់​វេនគ្នា មក​អញ្ជើញ ព្រះសិរ​សា[[កុបិលមហាព្រហ្ម]] ដែលរក្សាទុកក្នុងរូងភ្នំទឹកកកនាភ្នំកៃឡាស ខេត្តហេមពាន នាំចេញមកតម្កល់លើពានមាសហោះហើរប្រទក្សិណ ភ្នំព្រះសុមេរុរាជ ចំនួន ៦០នាទី ទើបយាងត្រឡប់ទៅតម្កល់ទុក ព្រះសិរសាបិតា នៅកន្លែងដើមវិញ រួចទើប​​ត្រឡប់ទៅស្ថានទេវលោកវិញ ។ <ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> === ពន្យល់និទាន === * តួអង្គ កុបិលមហាព្រហ្ម គឺជា អវតារ លោកកេរ្តិ៍ស្វារៈ (Avatar Lokesvara) តំណាងឱ្យ ព្រហ្មវិហារធម៌ទាំង៤ មាន៖ មេត្តា ករុណា មុទិតា និង ឧបេក្ខា ។ * តួអង្គ ធម្មបាលកុមារ គឺជា តួអង្គ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) ក្នុងពុទ្ធសាសនាមហាយាន បុគ្គលដែលអាចដល់ព្រះនិព្វានបាន ប៉ុន្តែពន្យារពេលធ្វើសេចក្ដីប្រស់មេត្តាដល់សត្វលោកដែលរងទុក្ខ ។ * នៅពេលដែល កបិលមហាព្រហ្ម កាត់ព្រះសិរសាររបស់ខ្លួន ទ្រង់បានធ្មេចព្រះនេត្រ (បិទភ្នែក) រលត់ខន្ធ (khandha) គឺជា​បាតុភូត នៃញាណ ទាំង៥ របស់មនុស្ស ដូចនេះហើយទើបពលរដ្ឋខ្មែរបច្ចុប្បន្ន ផ្សារភ្ជាប់និង [[ជំនឿការអុជធូប]] ៥សរសៃ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់អរុក្ខ អារ័ក្ស អ្នកតា ទេវតា មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ * ហេតុអ្វី ព្រះកេស កុបិលមហាព្រហ្ម មិនអាចបោះចោលនៅលើអាកាស លើដី និងក្មុងសមុទ្រ ដែលបណ្ដាលឱ្យលោកធាតុទាំងអស់ឆេះវិនាស នោះដោយសារតែ ព្រះកេសរបស់ទ្រង់បានស្រូបយកថាមពលភ្នែកទី៣ របស់ព្រះឥសូរ នៅពេលដែលព្រះឥសូរបានប្រើថាមពលភ្នែកទី៣ ដែលមានសីតុណ្ហភាពជាង ១លានអង្សារ ដុតបំផ្លាញព្រះកេសទី៥ របស់មហាព្រហ្ម ហើយកម្ដៅដែលសេសសល់ក្នុងព្រះកេសរបសមហាព្រហ្មទាំង៤ មានកម្ដៅរហូតដល់ ៥០០០ (៥ពាន់) ទៅ ១០០០០ (១មុឺន) អង្សាសេរ ទើបនិទានឱ្យយកព្រះកេសរបស់ទ្រង់តម្កល់នៅរូងភ្នំទឹកកក ដែលជាភាពត្រជាក់ នាភ្នំកៃឡាស (Mount Kailash) ។ * តួអង្គ ទេវតាមហាសង្ក្រាន្ត ទាំង៧ ដែលជាបុត្រី ទាំង៧របស់ កបិលមហាព្រហ្ម គឺតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ដែលរាប់ចាប់ពីកូនច្បង តំណាងឱ្យថ្ងៃអាទិត្យ រហូតដល់ថ្ងៃសៅរ៍ ដែលជារង្វាស់នៃឯក្កតាប្រចាំសប្ដាហ៍ផងដែរ ។ * តួអង្គ ព្រះវិស្វៈកម្មទេវបុត្រ គឺជាតួអង្គ តំណាងឱ្យ ព្រះពិស្ណុការ ជាជាងវិស្វៈករ នៃឋានសួគ៌ ដែលគ្រប់ការសាសង់ទាំងអស់នៅកម្ពុជា ត្រូវសែនព្រេនឧទ្ទិសបួងសួងដល់ទ្រង់ ដើម្បីជាសេចក្ដីសុខក្នុងការងារសាងសង់នេះ ។ * ពាក្យត្រូវ: កុបិលមហាព្រហ្ម ដកស្រង់ពីច្បាប់ដើម 1945 * ពាក្យមិនត្រឹមត្រូវ: កបិលមហាព្រហ្ម មិនមានក្នុងច្បាប់ដើម == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែ សិរសា កបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អធ្រាត្រ * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអធ្រាត្រ > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា តំណាងថ្ងៃ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | លម្អរព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអាភរណៈ អលង្ការត្បូង ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ក្នុងព្រះហត្ថ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ ជាសំស្ក្រឹត |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | ហ្គារូដា गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} === អត្ថន័យនៃពណ៌មង្គលប្រចាំថ្ងៃទាំង៧ === '''The meaning of 7 color glory of daily happiness''' អត្ថន័យនៃសំលៀកបំពាក់ ពណ៌មង្គលប្រចាំថ្ងៃ នៃសប្ដាហ៍របស់កម្ពុជា ដែលបានដកស្រង់ចេញពីពណ៌មង្គលរបស់ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលជាពណ៌តំណាងឱ្យថ្ងៃកំណើតរបស់ពួកគេ បុរាណខ្មែរលោកមានជំនឿយ៉ាងមុតមាំថា ប្រសិនបើពួកគេអនុវត្តដោយស្លៀកពាក់ តាមពណ៌នៃថ្ងៃកំណើតរបស់ពួកគេ នោះពួកគេនិង ជួបនូវភាពជោគជ័យ សុភមង្គល ភាពសុខដុមរមនា សុខភាពល្អ និងសំណាងល្អ, ពណ៌តំណាងថ្ងៃនិមួយៗមានអត្ថន័យដូចតទៅ៖ <ref> Michael Freeman, Gillian Green (2003) [https://books.google.com/books/about/Traditional_Textiles_of_Cambodia.html?id=DYXWAAAAMAAJ Traditional Textiles of Cambodia: Cultural Threads and Material Heritage River Books guides], Publisher: River Books, Original from the University of Michigan p.320 [[ISBN]]: 9748225399 </ref>​ * '''[[ថ្ងៃអាទិត្យ]]''' {{colorbox|red}} (Red) ពណ៌ក្រហម តំណាងឱ្យថ្ងៃវីរៈភាព ភាពអង់អាចក្លាហាន ។ ថ្ងៃអាទិត្យ ជាក្រុមមនុស្សដែលមិនចេះអែបអបអ្នកដ៏ទៃ បើមានចិត្តពិរោធ (ខឹង) និងកើតជាភ្លើងខ្លាំង ដូចនេះរមែងធ្វើឱ្យកិច្ចការរបស់ខ្លួនតែង ខូចខាតអាសាបង់ឥតការ និង ស្ដាយក្រោយជានិច្ច បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ក្រហមដើម្បីជាមង្គល ចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ ដែលធ្វើឱ្យខ្លួនគេយល់ថា ខ្លួនរបស់គេនិងធ្វើតែការងារចាំបាច់ សម្រាប់រូបគេផ្ទាល់ប៉ុណ្ណោះ ។ * '''[[ថ្ងៃច័ន្ទ]]''' {{colorbox|#FFAA1D}} (Bright yellow) ពណ៌លឿងទុំ តំណាងឱ្យថ្ងៃសោមនស្ស ភាពរីករាយ ។ ថ្ងៃច័ន្ទ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលសេពគប់មិត្តភក្តិ បានល្អតែដំបូងប៉ុណ្ណោះ លុះយូរទៅច្រើនព្រងើយៗដាក់គ្នា ហើយក៏បាត់បង់ទំនាក់ទំនងដែលអាចបង្កើតជាឱ្យកាស និងប្រយោជន៍ដល់រូបគេ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌លឿងទុំដើម្បីជាមង្គល ចេះធ្វើសេចក្ដីសោមនស្ស ចេះរក្សាទំនាក់ទំនង ការប្រាស្រ័យទាក់ទង ដើម្បីបានជាប្រយោជន៍តទៅមុខទៀត ។ * '''[[ថ្ងៃអង្គារ]]''' {{colorbox|#7851A9}} (Royal Purple) ពណ៌ស្វាយ តំណាងឱ្យថ្ងៃអាថ៍កំបាំង ភាពជឿជាក់លើខ្លួនឯង ។ ថ្ងៃអង្គារ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលពោពេញទៅដោយហេតុផលច្រើន គេច្រើនមានសេចក្ដីភ័យព្រួយច្រើនទៅលើរឿងការងារអ្វីមួយ ជាមនុស្សខ្លាចមុខខ្លាចក្រោយ ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយច្រើនអែអង់ និងពឹងពាក់ទៅលើអ្នកដទៃ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ស្វាយ ដើម្បីជាមង្គល បង្កើនសេចក្ដីក្លាហាន និងភាពជឿជាក់លើខ្លួនឯង នោះកិច្ចការអ្វីៗក៏បានសម្រេចផងដែរ ។ ​​* '''[[ថ្ងៃពុធ]]''' {{colorbox|#6B8E23}} (Olive drab ) ​ពណ៌សុីលៀប តំណាងឱ្យថ្ងៃសុទិដ្ឋិនិយម ភាពជាអ្នកដឹកនាំ ។ ថ្ងៃពុធ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលច្រើនតែមើលងាយការងារ និង ស្ថានកាល ហើយចូលចិត្តនិយាយអួតអាងទៅអ្នកដ៏ទៃ និងមិនចេះខ្លាចអ្នកណាឡើយ ដូចនេះហើយរូបគេផ្ទាល់ច្រើនសម្បូរគេស្អប់ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌សុីលៀប ជាមង្គលដើម្បីឱ្យមានគំនិតសុទិដ្ឋិនិយម ការយល់ល្អគិតល្អចំពោះអ្នកដទៃ ទើបអាចដឹកនាំខ្លួនឯងបានល្អគេចចេញពីការស្អប់ខ្ពើមផងដែរ ។ * '''[[ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍]]''' {{colorbox|green}} (Green) ពណ៌បៃតង តំណាងឱ្យថ្ងៃវិនិច្ឆ័យ ​ភាពរីកចម្រើនរុងរឿង ។ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលមិនចូលចិត្តការនិយាយស្ដីច្រើន ហើយការងាររបស់គេច្រើនមានប្រសិទ្ធភាព ព្រោះគេជាមនុស្សម៉ត់ចត់ចំពោះការងារផងដែរ តែគេច្រើនមានសេចក្ដីថ្នាំងថ្នាក់ចំពោះអ្នកជុំវិញខ្លួន ដោយការគិតអវិជ្ជមានទៅលើអ្នកដ៏ទៃ និងការចាប់កំហុសរបស់អ្នកដ៏ទៃ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌បៃតង ជាមង្គលដើម្បីឱ្យរូបគេចេះវិនិច្ឆ័យ ថ្លឹងថ្លែង ព្រោះការចាប់កំហុសអ្នកដ៏ទៃ បង្កើតបានតែការមិនចុះសម្រុងគ្នា និងមិនធ្វើឱ្យរូបគេមានភាពរីកចម្រើនរុងរឿងនោះទេ ។ * '''[[ថ្ងៃសុក្រ]]''' {{colorbox|#1260CC}} (Blue) ពណ៌ខៀវ តំណាងឱ្យថ្ងៃប្ដេជ្ញាចិត្ត ភាពអំណត់ព្យាយាម ។ ថ្ងៃសុក្រ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលមិនទុកចិត្តអ្នកដ៏ទៃជាងរូបគេផ្ទាល់នោះទេ ទោះក្នុងសភាពណា ការណាក៏ដោយ រូបគេចូលចិត្តសួរដេញដោល បញ្ជាក់សំដីគ្នាណាស់ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ខៀវ ជាមង្គល ព្រោះភាពអំណត់ព្យាយាម និងការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់អ្នក សុទ្ធតែកើតមានបានដោយសារថ្វីដៃរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ។ * '''[[ថ្ងៃសៅរ៍]]''' {{colorbox|#570861}} (Dark Purple) ពណ៌ព្រីងទុំ តំណាងឱ្យថ្ងៃរាក់ទាក់ ​ភាពប្រាកដនិយម ។ ថ្ងៃសៅរ៍ ជាក្រុមមនុស្ស ដែលចូលចិត្តជួយអ្នកដទៃ ច្រើនជាទីទុកចិត្តដល់អ្នកដ៏ទៃ ដោយបែបនេះហើយ ទើបរូបគេទទួលបានអំណោយជារឿយៗ ពីអ្នកដ៏ទៃ ហើយជាអ្នកពូកែរៀបពាក្យពេចន៍ច្រើនចាក់បណ្ដោយ ហើយចេះប្រើពាក្យផ្អែមគ្រប់កាលៈទេសៈ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពណ៌ព្រីងទុំ ឬ ស្វាយក្រម៉ៅ ជាមង្គល ព្រោះភាពរាក់ទាក់របស់អ្នក និងបង្កើនភាពប្រាកដនិយមទៅលើផ្នត់គំនិតរបស់អ្នកដ៏ទៃ ដែលមានគំនិតមិនល្អទៅលើរូបអ្នក ។ == អត្ថន័យ នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ == '''The meaning of Khmer New Year''' ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ (Khmer New Year) មានន័យថា ពិធីបុណ្យឆ្លងឆ្នាំថ្មី របស់ប្រជាជាតិខ្មែរ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិងវប្បធម៌ចម្រុះរបស់ពួកគេ ។ បុរាណចារ្យ លោកឱ្យប្រើពាក្យ "ចូលឆ្នាំខ្មែរ" ជាផ្លូវការណ៍ ដើម្បីសម្គាល់ថា នេះជាពិធីចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ ដែលមានតាំងពីការរាប់ឆ្នាំ តាមប្រតិទិន ចុល្លសករាជ (Chulasakaraj) ដែលកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមរាប់ក្នុងឆ្នាំ ៦៣៧ នៃគ.សករាជ ដែលគិតចាប់ពី ស.វទី៧ មកម៉្លេះ ដែលគេបានតាំងវេលា តាមផ្កាយនក្ខត្តឬក្ស ចូលមកកាន់មេសៈរាសី ដែលមានស័កចំនួន ១០ ប៉ុណ្ណោះ ដូចជា៖ ឯក​ស័ក, ទោស័ក, ត្រី​ស័ក, ចត្វាស័ក, បញ្ចស័ក, ឆស័ក, សប្តស័ក, អដ្ឋស័ក, នព្វស័ក, សំរឹទ្ធិស័ក ។ === កាតព្វកិច្ចចូលរួមរបស់ប្រជាជនខ្មែរ === ក្នុងនាមជាប្រជាជាតិខ្មែរ ត្រូវចូលរួមថែរក្សា ការពារ លើកស្ទួយ ទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ របស់យើងដូចម្ដេចខ្លះ ? '''ការរក្សានូវអត្ថន័យចូលឆ្នាំខ្មែរ''' * ការតែងដេគ័រលម្អផ្ទះ នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំ ។ * ថែរក្សាវប្បធម៌នៃការព្យួរគោមផ្កាយ ។ * មានធុងទឹកនៅពីមុខផ្ទះ សម្រាប់ជះទៅលើអ្នកដំណើរ ទំនៀមមិនអាចកែប្រែ និងលុបចោលបាន របស់ដូនតាអង្គរ តំណាងឱ្យសិរីសួស្ដីបីប្រការ ។ * នៅតែរក្សាការលេងជះទឹក និងប៉ាតម៉្សៅ នាំប្រជាជនចាកឆ្ងាយ អំពីល្បែងសុីសងពាលា នៅថ្ងៃចូលឆ្នាំ ។ * រាជការទៅប៉ូលិសមានសមត្ថកិច្ច ឬ មន្ត្រីអាជ្ញាធរ នៅពេលឃើញអ្នកណាម្នាក់ បានលេងជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ ដោយខ្វះក្រមសីលធម៌ ដូចជា៖ ការជះទឹកកខ្វក់ ការគប់ថង់ទឹក ការបន្លំស្ទាបប្រដាប់ភេទផ្សេងៗ អាជ្ញាធរត្រូវចុះចាប់ពួកគេយកទៅអប់រំ បើមាននូវការរាជការណាមួយ ក្នុងរូបភាពបែបនេះពិតមែន ។ * គ្រប់វត្តអារាម មានបង្ហាញនូវទស្សនីយភាពរបាំប្រជាប្រិយ ដូចជា៖ របាំគោះត្រឡោក របាំគោះអង្រែ របាំក្ងោកប់ៃលិន ការសម្ដែងល្ខោន និងការសម្ដែងយីកេផ្សេងល។ == ថ្ងៃនៃមហាសង្ក្រាន្ត == '''Date of Great Maha Sangkran''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#BEBEBE" width=10% | ឆ្នាំ ! style="background-color:#BEBEBE" width=20% | ថ្ងៃចូលឆ្នាំ ! style="background-color:#BEBEBE" width=20% | ទេវតាសង្ក្រាន្ត ! style="background-color:#BEBEBE" width=10% | ពណ៌មង្គល ! style="background-color:#BEBEBE" width=20% | ម៉ោងមកដល់ ! style="background-color:#BEBEBE" width=20% | សត្វតំណាងឆ្នាំ |- | align="center" | 2020 | align="center" | 13 មេសា | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" style="background:#FFAA1D;" |{{font color | White | ពណ៌លឿងទុំ }} | align="center" | 20:48 PM | align="center" | ឆ្នាំជូត (កណ្ដុរ) |- | align="center" | 2021 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" style="background:#6B8E23;" |{{font color | White | ពណ៌សុីលៀប }} | align="center" | 04:00 AM | align="center" | ឆ្នាំឆ្លូវ (គោ) |- | align="center" | 2022 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ពណ៌បៃតង }} | align="center" | 10:00 AM | align="center" | ឆ្នាំខាល (ខ្លា) |- | align="center" | 2023 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" style="background:#1260CC;" |{{font color | White | ពណ៌ខៀវ }} | align="center" | 16:00 PM | align="center" | ឆ្នាំថោះ (ទន្សាយ) |- | align="center" | 2024 | align="center" | 13 មេសា | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" style="background:#570861;" |{{font color | White | ពណ៌ព្រីងទុំ }} | align="center" | 22:24 PM | align="center" | ឆ្នាំរោង (នាគ) |- | align="center" | 2025 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" style="background:#FFAA1D;" |{{font color | White | ពណ៌លឿងទុំ }} | align="center" | 04:48 AM | align="center" | ឆ្នាំម្សាញ់ (ពស់) |- | align="center" | 2026 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" style="background:#7851A9;" |{{font color | White | ពណ៌ស្វាយ }} | align="center" | 10:48 AM | align="center" | ឆ្នាំមមី (សេះ) |- | align="center" | 2027 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" style="background:#6B8E23;" |{{font color | White | ពណ៌សុីលៀប }} | align="center" | 16:48 PM | align="center" | ឆ្នាំមមែ (ពពែ) |- | align="center" | 2028 | align="center" | 13 មេសា | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ពណ៌បៃតង }} | align="center" | 23:12 PM | align="center" | ឆ្នាំវក (ស្វា) |- | align="center" | 2029 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" style="background:#570861;" |{{font color | White | ពណ៌ព្រីងទុំ }} | align="center" | 05:36 AM | align="center" | ឆ្នាំរកា (មាន់) |- | align="center" | 2030 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" style="background:#FF0000;" |{{font color | White | ពណ៌ក្រហម }} | align="center" | 11:36 AM | align="center" | ឆ្នាំច (ឆ្កែ) |- | align="center" | 2031 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" style="background:#FFAA1D;" |{{font color | White | ពណ៌លឿងទុំ }} | align="center" | 17:36 PM | align="center" | ឆ្នាំកុរ (ជ្រូក) |- | align="center" | 2032 | align="center" | 13 មេសា | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" style="background:#7851A9;" |{{font color | White | ពណ៌ស្វាយ }} | align="center" | 00:00 AM | align="center" | ឆ្នាំជូត (កណ្ដុរ) |- | align="center" | 2033 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ពណ៌បៃតង }} | align="center" | 06:24 AM | align="center" | ឆ្នាំឆ្លូវ (គោ) |- | align="center" | 2034 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" style="background:#1260CC;" |{{font color | White | ពណ៌ខៀវ }} | align="center" | 12:24 PM | align="center" | ឆ្នាំខាល (ខ្លា) |- | align="center" | 2035 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" style="background:#570861;" |{{font color | White | ពណ៌ព្រីងទុំ }} | align="center" | 18:24 PM | align="center" | ឆ្នាំថោះ (ទន្សាយ) |- | align="center" | 2036 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" style="background:#FFAA1D;" |{{font color | White | ពណ៌លឿងទុំ }} | align="center" | 01:12 AM | align="center" | ឆ្នាំរោង (នាគ) |- | align="center" | 2037 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" style="background:#7851A9;" |{{font color | White | ពណ៌ស្វាយ }} | align="center" | 07:12 AM | align="center" | ឆ្នាំម្សាញ់ (ពស់) |- | align="center" | 2038 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" style="background:#6B8E23;" |{{font color | White | ពណ៌សុីលៀប }} | align="center" | 13:12 PM | align="center" | ឆ្នាំមមី (សេះ) |- | align="center" | 2039 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ពណ៌បៃតង }} | align="center" | 19:12 PM | align="center" | ឆ្នាំមមែ (ពពែ) |- | align="center" | 2040 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" style="background:#570861;" |{{font color | White | ពណ៌ព្រីងទុំ }} | align="center" | 02:00 AM | align="center" | ឆ្នាំវក (ស្វា) |- | align="center" | 2041 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" style="background:#FF0000;" |{{font color | White | ពណ៌ក្រហម }} | align="center" | 08:00 AM | align="center" | ឆ្នាំរកា (មាន់) |- | align="center" | 2042 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" style="background:#FFAA1D;" |{{font color | White | ពណ៌លឿងទុំ }} | align="center" | 14:00 PM | align="center" | ឆ្នាំច (ឆ្កែ) |- | align="center" | 2043 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" style="background:#7851A9;" |{{font color | White | ពណ៌ស្វាយ }} | align="center" | 20:00 PM | align="center" | ឆ្នាំកុរ (ជ្រូក) |- | align="center" | 2044 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ពណ៌បៃតង }} | align="center" | 02:48 AM | align="center" | ឆ្នាំជូត (កណ្ដុរ) |- | align="center" | 2045 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" style="background:#1260CC;" |{{font color | White | ពណ៌ខៀវ }} | align="center" | 08:48 AM | align="center" | ឆ្នាំឆ្លូវ (គោ) |- | align="center" | 2046 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" style="background:#570861;" |{{font color | White | ពណ៌ព្រីងទុំ }} | align="center" | 14:48 PM | align="center" | ឆ្នាំខាល (ខ្លា) |- | align="center" | 2047 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" style="background:#FF0000;" |{{font color | White | ពណ៌ក្រហម }} | align="center" | 20:48 PM | align="center" | ឆ្នាំថោះ (ទន្សាយ) |- | align="center" | 2048 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" style="background:#7851A9;" |{{font color | White | ពណ៌ស្វាយ }} | align="center" | 03:36 AM | align="center" | ឆ្នាំរោង (នាគ) |- | align="center" | 2049 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" style="background:#6B8E23;" |{{font color | White | ពណ៌សុីលៀប }} | align="center" | 09:36 AM | align="center" | ឆ្នាំម្សាញ់ (ពស់) |- | align="center" | 2050 | align="center" | 14 មេសា | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ពណ៌បៃតង }} | align="center" | 15:36 PM | align="center" | ឆ្នាំមមី (សេះ) |} == ប្រវត្តិចូលឆ្នាំខ្មែរ == '''Khmer New Year History''' ប្រវត្តិចូលឆ្នាំខ្មែរ ត្រូវបានគេយល់ឃើញថាបានប្រារព្ធលើកដំបូងតាំងពី ស.វទី៧ មកម៉្លេះ ដោយការចាប់ផ្ដើមរាប់នៅប្រតិទិនជាលើកដំបូងរបស់កម្ពុជានោះគឺ ចុល្លសករាជ (ច.សក) ចាប់ផ្ដើមរាប់ចាប់ពីថ្ងៃចន្ទ ១២កើត ខែចេត្រ ឆ្នាំកុរ ឯកស័ក ពុទ្ធសករាជ ១១៨១, នេះបើយោងតាមវចនានុក្រមខ្មែរ ភាគ ១ ទំព័រ ១៥២ ។ រីឯព្រះរាជពង្សាវតាក្រុងកម្ពុជា ដែលរៀបរៀងដោយលោក [[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]] នោះ ក៏បានឱ្យដឹងដែរថាព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី១ ទ្រង់បានចេញព្រះរាជឱង្ការឱ្យប្រើប្រាស់ចុល្លសករាជជាលើកដំបូង ក្នុងពុទ្ធសករាជ ១១៨១ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ៦៣៧ ពោលគឺក្នុងពេលដែលទ្រង់ឡើងសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅរាជធានីឦសានបុរៈ គឺនៅតំបន់ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក [[ខេត្តកំពង់ធំ]] បច្ចុប្បន្ន ។ ចុល្លសករាជ (Chulasakaraj) ដែលកម្ពុជាហៅថា សករាជតូច ព្រោះមានការសម្គាល់ឆ្នាំតែ ១០ ប៉ុនណោះ ដូចជា៖ ឯកស័ក (១) ទោស័ក (២) ត្រីស័ក (៣) ចត្វាស័ក (៤) បញ្ចស័ក (៥) ឆស័ក (៦) សប្តស័ក (៧) អដ្ឋស័ក (៨) នព្វស័ក (៩) សំរឹទ្ធស័ក (១០) ។<ref> Prince Varacakraraṇariddhi (1935) [https://books.google.com/books/about/Pakkhaga%E1%B9%87an%C4%81vidh%C4%AB_n%E1%BA%8F%E1%B9%85_pakkhasamr.html?id=BzjRAAAAMAAJ Pakkhagaṇanāvidhī nyn pakkhasamrec], Publisher: Cambodia. Bibliothèque Royale, Braḥ Rajapaṇṇālǎy, Original from the University of Michigan p.108 </ref> ក្រោយមកដោយសារ ចុល្លសករាជ ជាសករាជតូច មិនអាចកំណត់ខែឆ្នាំ តាមឯក្កតា ជាក់លាក់បាន កម្ពុជាក៏ផ្លាសប្ដូរមកប្រើប្រតិទិន "មហាសករាជ" (Mahasakaraj) ដែលកម្ពុជាហៅថា សករាជធំ ដោយចាប់ផ្ដើមរាប់ជាលើកដំបូង នាស.វទី៩ គ.សករាជ ៨៨៩ ត្រូវនិងរជ្ជកាលព្រះបាទ [[យសោវរ្ម័នទី១]] ដែលមហាសករាជ បានចាប់កំណើតនៅ [[ប្រទេសឥណ្ឌា]] នៅថ្ងៃ១កើតខែចេត្រ គ.សករាជ ៧៨ ត្រូវនិងថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ដែលយកឈ្មោះតាមព្រះបាទ (សក/សៈកៈ) ។ ប្រតិទិនរបស់ មហាសករាជ គិតតាមដំណើរគោលចរ របស់ព្រះច័ន្ទ នៃរង្វាស់ឆ្នាំ "ចន្ទគតិ" ដូច្នេះ ការរាប់មហាសករាជ គេត្រូវគិតតាមថ្ងៃខែ របស់ចន្ទគតិ មិនគិតតាមសុរិយាគតិឡើយ មហាសករាជថ្មី គេរមែងរាប់ចាប់ពីថ្ងៃ១កើត ខែចេត្រ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ទើបព្រះបរមរាជវាំងមាននូវកិច្ចពិធី ត្រស្តិសង្ក្រាន្ត ដែលធ្វើឡើង៣ថ្ងៃ មុនថ្ងៃ១កើត ខែចេត្រជារៀងរាល់ឆ្នាំ ធ្វើនៅថ្ងៃទី ១៣.១៤.១៥ រោចខែផល្គុន ។ មហាសករាជ មានការរាប់សម្គាល់ខែទាំង១២ នៃចន្ទគតិ ដូចជា៖ ១.បុស្ស (Bŏss) ២.មាឃ (Méakh) ៣.ផល្គុន (Phâlkŭn) ៤.ចេត្រ (Chêtr) ៥.ពិសាខ (Pĭsakh) ៦.ជេស្ឋ (Chésth) ៧.អាសាឍ (Asath) ៨.ស្រាពណ៍ (Srapôn) ៩.ភទ្របទ (Phôtrôbât) ១០.អស្សុជ (Âssŏch) ១១.កត្តិក (Kâtdĕk) ១២.មិគសិរ (Mĭkôsĕr) ។<ref> Q́um Būv (1970) [https://books.google.com/books/about/S%C5%ABryay%C4%81tra_%E1%B8%B7oe%E1%B9%85_s%C4%83k_prakratidin.html?id=YODKrbHKG-EC Sorya Trei Leung Sak], Publisher: Cambodian Buddhist Academy Original from the University of Michigan p.138 </ref> រហូតដល់ចុងសម័យអង្គរ យោងតាមកំណត់ត្រាលោក ចូវតាខ្វាន់ (Zhou Daguan) ដែលមកដល់អាណាចក្រខ្មែរ ក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សករាជ លោកបានធ្វើដំណើរចេញពីតំបន់អ្នកស្រុកចេនឡា មកតាមបឹងទន្លេសាប មកដល់តំបន់អង្គរ ក្នុងខែសីហា លោកអាចយល់ច្រឡំនៅ [[ពិធីបុណ្យអុំទូក]] ថាជាពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ របស់កម្ពុជាដែលធ្វើឡើងនៅខែ មិគសិរ ត្រូវនិងខែទី១១ របស់ចិន ដែលលោកបានពណ៌នាអំពីការប្រកួតអុំទូក មានបណ្ដែតគោម និង អុចកាំជ្រួច ផងដែរ រហូតលោកបន្តស្នាក់នៅអស់ពេល ៨ខែ លោកបានកត់ត្រាអំពីពិធីបុណ្យរដូវក្ដៅរបស់កម្ពុជា ដែលអ្នកស្រុកនាតំបន់អង្គរបានលេងជះទឹកដាក់គ្នារយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ និងបានប្រមូលទឹកមកពីគ្រប់ទិសទីនាថ្ងៃចុងក្រោយ យកមកស្រោចស្រពបដិមារព្រះពុទ្ធដែលគេបានយកមកដង្ហែរចំនួន ២៥អង្គ ផងដែរ ។ អរិយធម៌កម្ពុជា បានប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួនតាំងពីខែចេត្រ ដែលត្រូវជាខែទី៤ នៃខែមេសា តាំងពីស.វទី៧ មកម៉្លេះ តែដោយភាពល្អៀងនៃប្រតិទិនចន្ទគតិ ខែទី១២ មិគសិរ អាចល្អៀងមកខែទី១ ហើយខែចេត្រទី៤ អាចល្អៀងមកខែទី៥ ហើយខែបន្តបន្ទាប់ទៀតមានការល្អៀងចូលគ្នាជាបន្តបន្ទាប់ ទើបកម្ពុជាសំរេចប្ដូរមករាប់ សុរិយាគតិវិញ ក្នុងសម័យអណាព្យាបាលបារាំង រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានន័យថាយើងចូលឆ្នាំ នៅមេសៈរាសី តាមប្រតិទិនពុទ្ធសាសនាដដែល គ្រាន់តែយើងផ្លាសប្ដូរឯក្កតានៃការរាប់លំដាប់ខែប៉ុនណោះ ដោយប្ដូរពីចន្ទគតិ ទៅសុរិយាគតិ វិញដើម្បីភាពជាក់លាក់នៃរង្វាស់ខែក្នុងមួយឆ្នាំ ។ ដោយសុរិយាគតិ គេគិតតាមក្បួនរាសីចក្រ ដែលព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរចេញពី មីនរាសី (Pisces) គឺជាសញ្ញាហោរាសាស្ត្រទីដប់ពីរ និងចុងក្រោយនៅក្នុងរាសីចក្រ វាលាតសន្ធឹងពី 330° ទៅ 360° នៃរយៈបណ្តោយលំហអាកាស នៅក្រោមរាសីចក្រត្រូពិច ព្រះអាទិត្យឆ្លងកាត់តំបន់នេះនៅចន្លោះថ្ងៃទី 19 ខែកុម្ភៈ ដល់ថ្ងៃទី 20 ខែមីនា ហើយធ្វើដំណើរចូលដល់ មេសរាសី (Aries) ទីតាំងនៅអឌ្ឍគោលលំហអាកាសខាងជើង ដោយព្រះអាទិត្យនិងដើរត្រង់ពីលើក្បាល ហៅថា "សាមញ្ញសង្ក្រាន្ត" កំដៅព្រះអាទិត្យឡើងក្ដៅជាងខែទាំងពួង ប្រជាប្រុសស្រីនិងបានសំរាកពីស្រែចម្ការរបស់ពួកគេ បន្ទាប់មកពួកគេអាចប្រមូលទិន្នផលក្នុងខែនេះផងដែរសម្រាប់ការត្រៀមអបអរពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីរបស់ខ្លួន ដោយសារតែអាកាសធាតុក្ដៅនេះហើយទើបកើតមានទំនៀមលេងជះទឹករបស់ដូនតាខ្មែរបុរាណ មកដល់បញ្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Bejr Sál (1966) [https://books.google.com/books/about/Bidh%C4%AB_prac%C4%81%E1%B9%83_%E1%B9%AD%C3%A1p_b%C4%ABr_khae.html?id=8Eis4PLIPp0C Bidhī pracāṃ ṭáp bīr khae], Publisher: Buṭdh Sāsanapaṇḍity, Original from University of California, Berkeley p.76 </ref> === ចន្ទគតិ === ចន្ទគតិ បា. ( ន. ) ដំណើរព្រះចន្ទ : លើកខែតាមចន្ទគតិ, កំណត់ថ្ងៃខែតាមចន្ទគតិ ។ ចន្ទគតិកាល បា. ( ន. ) កាលរដូវដែលកំណត់តាមដំណើរព្រះចន្ទក្នុងឆ្នាំមួយៗ ចែកជារដូវមាន ៣ គឺ ហេមន្តៈ រដូវរងា មាន ៤ ខែ រាប់តាំងពីថ្ងៃ ១ រោច ខែកត្ដិក ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែផល្គុន, គិម្ហៈ រដូវក្ដៅមាន ៤ ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១ រោចខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែអាសាឍ, វស្សា រដូវភ្លៀងមាន ៤ ខែ រាប់ពីថ្ងៃ ១ រោចខែអាសាឍ ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្ដិក, រួមទាំងបីរដូវជា ១២ខែ ត្រូវជា គម្រប់១ឆ្នាំ, តែបើឆ្នាំ ដែលមានអធិកមាសលើស ខែអាសាឍ ២ ដង នោះ ត្រង់គិម្ហៈរដូវ មាន ៥ខែ គឺរាប់ពីត្រឹមថ្ងៃ ១រោច ខែផល្គុន ទៅដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែទុតិយាសាឍ, ឆ្នាំនោះមាន ១៣ ខែ, ហៅថា ឆ្នាំមានអធិកមាស ។ បើឆ្នាំមានអធិកវារៈ ត្រង់ខែជេស្ឋត្រូវមាន ៣០ថ្ងៃ ខុសពីធម្មតា ខែអាសាឍ ជួនកាលមាន ២ដង * មុនឈ្មោះ – បឋមាសាឍ * ក្រោយឈ្មោះ – ទុតិយាសាឍ បើយកលេខប្រើជាជំនួសខែ បឋមាសាឍ ត្រូវដាក់លេខ ៨ ក្រោមសូន្យ ( ᧠ ), ខែ ទុតិយាសាធ ត្រូវដាក់លេខ ៨ ពីរតម្រួតលើគ្នា ( ᧰ ) ចន្ទមណ្ឌល ក្នុងអាកាសក៏ហៅថា ខែដែរ : សំពះព្រះខែ, ខែរះ, និង ខែលិច ។ ទុតិយាសាឍ –យ៉ាសាត បា.; សំ. ( ន. ) (ទុតិយាសាឡ្ហ; ទ្វិតីយាសាឍ) ឈ្មោះខែអាសាឍទី ២ គឺខែអាសាឍក្រោយ ជាគូគ្នានឹងខែអាសាឍទី ១ គឺខែអាសាឍមុនដែលហៅថា បឋមាសាឍ (មានតែក្នុងឆ្នាំណាដែលមានអធិកមាស គឺឆ្នាំដែលត្រូវលើកខែអាសាឍ ២ ដងបំពេញតាមចន្ទគតិ) ហៅខែ ទុតិយាសាឍ ។ == កំណត់ត្រា ពាក្យ សង្ក្រាន្ត == * សិលាចារឹក [[ប្រាសាទទេពប្រណម]] K.290 <ref> Tep Pranam temple stone inscription K.290 in (Saka 937 = A.D. 1015), Angkor Database.Asia [https://books.google.com.kh/books?id=_0N5tAEACAAJ&dq=Tep+Pranam+temple+stone+inscription+K.290&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwju_fKmyJXuAhVigtgFHXymBx0Q6AEwAXoECAIQAg Vibrancy in Stone: Masterpieces of the Danang Museum of Cham Sculpture], Publisher: River Books, p.287 [[ISBN]]: 6167339996 </ref>​ * សិលាចារឹក [[ប្រាសាទភិមានអាកាស]] K.291 និយាយពីការ សែនដង្វាយក្នុងឆ្នាំថ្មី <ref> Phimeanakas temple stone inscription K.291 Speaking of offerings in the new year in (Saka 832 = A.D. 910) Sachchidanand Sahai (2012)[https://books.google.com.kh/books?id=rgaVIEbNQVQC&q=Phimeanakas+temple+stone+inscription+K.291&dq=Phimeanakas+temple+stone+inscription+K.291&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiyqJTdypXuAhXOAnIKHXn-BI8Q6AEwAHoECAMQAg The Hindu Temples in Southeast Asia: Their Role in Social, Economic and Political Formations], Publisher: Indian Institute of Advanced Study, University of Minnesota p.368 [[ISBN]]: 8173054282 </ref>​ * សិលាចារឹក [[ប្រាសាទបឹងមាលា]] K.989 និយាយពីការ រៀបដង្វាយថ្វាយគ្រូបុរោហិត ក្នុងឆ្នាំថ្មី <ref> [https://books.google.com.kh/books?id=rgaVIEbNQVQC&q=Phimeanakas+temple+stone+inscription+K.291&dq=Phimeanakas+temple+stone+inscription+K.291&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiyqJTdypXuAhXOAnIKHXn-BI8Q6AEwAHoECAMQAg Beng Mealea temple stone inscription K.989 Talk about the New Year's Eve offering​ to Astrologer​ of the rules.] The University of Minnesota </ref>​ * សិលាចារឹក ភ្នំសណ្ដក [[ខេត្តព្រះវិហារ]] K.195 បានចារឹកថា គប្បីរក្សាគ្រឿងដង្វាយដល់ព្រះ ប្រចាំថ្ងៃសង្ក្រាន្ត <ref> Phnom Sondok in Preah Vihear Province stone inscription K.195 Talk about one should keep the offering to God in the day of Songkran [https://books.google.com.kh/books?id=iKM0AQAAIAAJ&q=Vihear+Province+stone+inscription&dq=Vihear+Province+stone+inscription&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjDrPL30pXuAhVc_XMBHWasACsQ6AEwCHoECAcQAg Khmer: History and Treasures of an Ancient Civilization] the University of California </ref>​ == ចំពោះពាក្យសង្ក្រាន្ត == ថ្មីៗនេះនៅថ្ងៃទី 25 ខែមីនា ឆ្នាំ 2024 មានការប្រតិកម្មចំរុះគ្នាទៅលើពាក្យ "សង្ក្រាន្ត" មួយចំនួនថាមិនគួរប្រើ យើងគួរប្រើពាក្យ បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ដោយខ្លាចថាចម្លងថៃ ឯមួយចំនួនទៀតថាគួរតែប្រើ ពាក្យសង្ក្រាន្ត ព្រោះមាននៅលើសិលាចារឹក ផ្សេងៗ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានដឹងតាំងពី 5 ឆ្នាំមុនថាថៃនិងត្រៀមឯកសារ ដើម្បីដាក់ពិធីចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួនទៅ UNESCO ដោយប្រើប្រាសឈ្មោះថា Songkran ហើយគេនិងសម្រេច ដូចនេះ តើយើងប្រើពាក្យសង្ក្រាន្តបានឬទេ ? សង្ក្រាន្ត ជាពាក្យសំស្ក្រឹត ដែលបុរាណខ្មែរយកមកប្រើ ទោះជា ឥណ្ឌាជាម្ចាស់នៃពាក្យនេះពិតមែន ប៉ុន្តែរបៀបសរសេរជាពាក្យ "សង្ក្រាន្ត" បែបនេះមិនមានក្នុងកំណត់ត្រាសិលាចារឹកណាមួយរបស់ឥណ្ឌានោះទេ គេឃើញមានការសរសេរបែបនេះ ជាទម្រង់អក្សរសាស្ត្រខ្មែរប៉ុនណោះ ដូចនេះយើងនៅតែប្រើពាក្យនេះបានធម្មតា ហើយពាក្យ "សង្ក្រាន្ត" ដែលថៃយកទៅដាក់គឺចេញ ពីសិលាចារឹកប្រាសាទរបស់ខ្មែរពីបុរាណកាលដូចគ្នា តែដោយសារថៃបានជាប់ក្មុងបេតិភណ្ឌពិភពលោកទៅហើយ ដូចនេះការផ្ដល់តម្លៃឱ្យគ្នាតារយៈការទូត យើងមិនត្រូវទោមនស្ស រឿងនេះឡើយ ។ ហើយពាក្យថា បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី យើងមិនគួរប្រើជាពាក្យផ្លូវការណ៍ឡើយ ព្រោះពាក្យនេះអាចប្រើបាន នូវវេលាចូលឆ្នាំរបស់ពួកលោកខាងលិចទៀត គឺ ចូលឆ្នាំសកល ដែលសម្ដៅដល់ការចូលឆ្នាំថ្មីដូចគ្នា ដូចនេះ ក្រុមបុរាណាចារ្យលើកទឹកចិត្ត ពាក្យដែលយើងគួរប្រើប្រាសជាផ្លូវការណ៍គឺ បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ សង្ក្រាន្តខ្មែរ ដែលសម្ដៅដល់ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំរបស់ជនជាតិខ្មែរគ្រប់ពណ៌សម្បុរមិនថាពួកគេនៅទីណាឡើយ បើទោះជាពួកគេនៅក្រៅប្រទេសក្ដី ហើយតំបន់ដែលប្រារព្ធពិធី យើងប្រើពាក្យថា សង្ក្រាន្តដដែល ឧទាហរណ៍: អង្គរសង្ក្រាន្ត សង្ក្រាន្តវត្តភ្នំ សង្ក្រាន្តសៀមរាប សង្ក្រាន្តបាត់ដំបង សង្ក្រាន្ត LA, Sangkran Long Beach ល ។ បើសិនជាអ្នកមួយចំនួនទទូចថា ថៃប្រើពាក្យសង្ក្រាន្តហើយ យើងមិនគួរប្រើទេ ក្រុមបុរាណាចារ្យ ចង់សួរទៅអ្នកវិញថា អ្នកសំអាងលើសិលាចារឹកណាមួយនៅក្នុងប្រទេសថៃ ? បើថៃមិនទទួលស្គាល់ពាក្យ សង្ក្រាន្តដែលសរសេរតាមដូនតាខ្មែរ ដូចនេះថៃត្រូវសរសេរជាទម្រង់ប្រកបបែបថៃ "សុងក្រាន" ដោយមិនពាក់ព័ន្ធទៅនិងទម្រង់អក្សររបស់ដូនតាខ្មែរ "សង្ក្រាន្ត" ។ * Songkran = សុងក្រាន សរសរជាទម្រង់ដូនតាថៃ * Sangkran = សង្ក្រាន្ត សរសរជាទម្រង់ដូនតាខ្មែរ ។ * រាល់ពេលដែលមានការចងក្រងប្រពៃណីចូលឆ្នាំ របស់ជាតិសាសន៍ អាសុីអាគ្នេយ៍ បើសិនជាគេចងក្រងថា ថៃមានទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំ គេនិងប្រើពាក្យថា ដូច្នេះ ទំនៀមលេងជះទឹកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំ ក៏មាននៅភូមា កម្ពុជាដែរ គេមិនហ៊ានប្រើពាក្យណាមួយ សង្កត់យកពិធីនេះទៅផ្ដាច់មុខជារបស់ខ្លួនទេ សូម្បីតែសាស្ត្រាចារ្យថៃផ្ទាល់ក៏ដូចគ្នា សូមមើលការចងក្រង: [https://www.google.com.kh/books/edition/The_Journal_of_the_Siam_Society/OB-quhgp2SAC?hl=en The Journal of the Siam Society Volumes 48-51], ដែលចេញផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1963 ។ * មានអ្នកចំនួនទៀត និយាយថា ថៃគេមិនប្រើចុល្លសករាជទេ ទើបគេ ហៅសុងក្រាន ខ្មែរយើងចូលឆ្នាំ នៅខែមិគសិរ មិនមែនចូលឆ្នាំនៅថ្ងៃសង្ក្រាន្ត ឯណាឯណី មានចូលមើលអត្ថបទ លោកចូវតាក្វាន់ នៅបណ្ណាល័យប្រទេសចិនទេ លោកបានភ័ន្តច្រឡំពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ក្នុងខែកក្ដិក នោះគឺជាពិធីបុណ្យអុំទូក ដែលត្រូវនិងខែវិច្ឆិកា ហើយលោកបន្តស្នាក់នៅរហូតដល់បានជួបពិធីស្រង់ព្រះក្មុងខែចេត្រ ដែលនោះហើយទើបជាថ្ងៃសង្ក្រាន្ត ។ សង្ក្រាន្ត ជាពាក្យសំស្ក្រឹត ការវិវឌ្ឍន៍នូវអក្សរខ្មែរ និង ភាសាខ្មែរ ទើបមានការបកប្រែពាក្យ សង្ក្រាន្តនេះថា ចូលឆ្នាំថ្មី ដែលជាខេមរៈភាសា ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាប្រើ ខេមរៈភាសា ជាភាសាផ្លូវការណ៍ ទើបយើងនិយាយថា បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ហើយបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ប្រារព្ធដោយជាតិសាសន៍ណា គឺ ជាតិសាសន៍ខ្មែរ តើធ្វើដូចម្ដេច ទើបសម្គាល់បុណ្យនេះថា ជាបុណ្យជាតិសាសន៍ខ្មែរ ដូចនេះត្រូវប្រាប់គេថា បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ (Khmer New Year) ហើយក្នុងបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ មានអ្វីខ្លះ ? មានការរៀបចំសង្ក្រាន្ត សង្ក្រាន្តសៀមរាប ល-។ ហើយក្នុងសង្ក្រាន្តមានអីខ្លះ មានសិល្បៈល្បែងរបាំផ្សេងៗ... ។ តើយើងចង់ប្រាប់ឈ្មោះ បុណ្យចូលឆ្នាំរបស់យើងទៅកាន់បរទេស ជាភាសាសំស្ក្រឹត ឬ ជាខេមរៈភាសា ? ចុះបើយើងប្រើទាំងពីរ មានទៅខាតបង់អី ដូនតាខ្មែរ បង្កើតចូលឆ្នាំ ឱ្យយើងបានសប្បាយ មិនមែនឱ្យយើងយកមកវែកញែកឈ្លោះគ្នាទេ ។ == ការតុបតែងលម្អថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ == ផ្នែកសំខាន់នៃការតុបតែង ចូលឆ្នាំខ្មែរ មិនមែនជាការប្រក់ស្បូវ ដាក់ឧបករណ៍ ហត្ថកម្ម ដូចជា៖ ចង្អេរ ល្អី រទេះគោ ហើយយល់ថាជាការតុបតែងផ្សារភ្ជាប់ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំនោះទេ របស់សំខាន់ក្នុងការតែងលម្អចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិខ្មែរ មានដូចជា៖ * ការផ្ជួរគោមផ្កាយ គោមផ្ការំដួល ឬ រូបគោមផ្សេងៗ * មានអាសនៈតាំងលម្អព្រះពុទ្ធបដិមា ឬ ព្រះកេស (ក្បាល) កុបិលមហាព្រហ្ម * មានរូបគំនូរ ទេវតាសង្ក្រាន្ត * មានទង់មង្គលចំរុះពណ៌ * មានការតាំងលម្អផ្កាស្រស់ * មានភ្លើងអគ្គីសនីចំរុះពណ៌ភ្លឹបផ្លេត គួរជាទីគយគន់ * ការចងក្រណាត់ពណ៌ទៅតាមពណ៌មង្គលទេវតា បើទេវតាសង្ក្រាន្ត ប្រើពណ៌មង្គលណាមួយ គួររៀបចំផ្ទាំង ក្រណាត់នោះឱ្យត្រូវនិងពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា ។ ឧទាហរណ៍: ទុង្សាទេវី ពណ៌មង្គលក្រហម ត្រូវរៀបចំឱ្យមានលក្ខណៈក្រហមតាម ដើម្បីស្រូបយកលាភសំណាងពីទេវតាឆ្នាំថ្មី ។ មហោទរាទេវី ២០២៤ ពណ៌មង្គលព្រីងទុំ ស្វាយក្រម៉ៅ ដូចនេះត្រូវរៀបចំឱ្យមានលក្ខណៈពណ៌ព្រីងទុំទៅតាម ពណ៌មង្គលរបស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត ក្បួនមហាសង្ក្រាន្ត ទាក់ទងនិង ក្បួនតារាសាស្ត្រ ក្បួនភូគប់ បែបវិទ្យាសាស្ត្រ មិនមែនធម្មតាៗ ដូចអស់លោកអ្នកមួយចំនួន គិតនោះទេ ។ == សេចក្តីប្រតិកម្ម == * មានការផុសនិយាយពីវប្បធម៌ចូលឆ្នាំខ្មែរ របស់បងប្អូនមួយចំនួនលើបណ្ដាញសង្គម Facebook និង Youtube ដែលប្រាសចាកពី កំណត់ត្រានៃឯកសារយោងទាំងស្រុង ការលើកឡើងដោយគ្មានប្រភពច្បាស់លាស់ ដោយផុសថា ទេវតាទាំង៧អង្គ ជាប្រពន្ធរបស់ ព្រះឥន្ទ្រ ពិធីលេងជះទឹក ជារបស់បរទេសជាដើម និង តាមរយៈសារព័ត៌មានមួយចំនួន ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យមានការយល់ច្រឡំដល់ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួនធំ ។ អត្ថបទនៃ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ដែលរៀបរាប់ខាងលើនេះ បានធ្វើការស្រាវជ្រាវអស់រយៈពេល 4 ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2018 មក ដែលឯកសារមួយចំនួនធំ បានរកឃើញនៅបណ្ណាល័យអន្តរជាតិធំៗ នាក្រៅប្រទេស ដូចនេះសូមធ្វើការកែតម្រូវ ខ្លឹមសាររបស់បងប្អូន ដែលផុសអំពីទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ ឱ្យបានច្បាស់លាស់ សូមអរគុណ ។ * អត្ថបទទាំងមូល មិនដាក់ប្រភពឯកសារ តាមសៀវភៅមហាសង្ក្រាន្តរបស់លោក អុឹម បុរិន្ទ នោះទេ ព្រោះប្រភពមួយចំនួនធំក្នុងសៀវភៅនេះ ដាក់ Credit យកមកពីតម្រាសង្ក្រានរបស់ថៃ ដែលប្រាសចាកតាមតម្រារបស់ខ្មែរ ។ ដូចជា៖ ការផ្លាសប្ដូរឈ្មោះ ទេវតា ក្នុងសៀវភៅមហាសង្ក្រាន្ត ដែលនាំឱ្យមានភាពច្របូលច្របល់ជាច្រើនលើកច្រើនសារ ទុង្សាទេវី ទៅជា ទុង្សទេវី ទៅជា ធុង្សៈទេវី រាក្យសាទេវី ទៅជា រាក្សសាទេវី, មហោទរាទេវី ទៅជា មហោធរៈទេវី រូបគ្របមុខ កាយវិការយាងមករបស់ទេវតា ខុសក្បួនតម្រា យកគ្រឿងពណ៌ត្បូងប្រដាប់កាយ ទៅធ្វើជាពណ៌មង្គលផ្សេងៗ ល ។ == សេចក្តីប្រតិកម្ម លើកទី 2 == * ការលើកឡើងចំពោះ បណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្រមួយរូបចំពោះពិធីលេងជះទឹកនៅកម្ពុជា ហាក់ដូចជាឆ្ងាយពីជំនាញរបស់លោកម្នាក់នោះ ចំពោះវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិកម្ពុជា តាមរយៈ ការលើកឡើងជាបន្តបន្ទាប់ដែលខុសពីជំនាញរបស់ពួកគេ ។ មានដូចជា៖ គ្រូបង្រៀន ដេប៉ាតឺម៉ង់ ផ្នែកគណិតវិទ្យា បណ្ឌិតសភាផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ មន្ត្រីជំនាញផ្នែក សារពត៌មាន ព្រះសង្ឃផ្នែកធម្មទាន បុគ្គលផ្នែកអចលនទ្រព្យ ផ្សេងៗ ពួកគេគ្មានការងារធ្វើ ឬ យ៉ាងណា ចាំមកអង្គុយតែទើសឆ្កឹះឆ្កៀល វប្បធម៌ទំនៀមរបស់កម្ពុជាតាមការយល់ឃើញ របស់ពួកគេ ពេលខ្លះពួកគេ ចង់កែប្រែ ឬ ចង់លុបបំបាត់នៅទំនៀមវប្បធម៌របស់កម្ពុជាថែមទៀត ។ * ពិធីលេងជះទឹក ដែលផ្លាសប្ដូរពីការលេងដោយជះទឹក តាមរយៈ ត្រឡោកដូង វិវត្តន៍មក កាធុនដាក់ទឹក បន្តមកផ្ទិលទឹក រហូតជឿនលឿនដល់ មានកាំភ្លើងជ័រ បាញ់ទឹក ដើម្បីជាភាពងាយស្រួលក្នុងការរក្សាបរិមាណទឹកដាក់នៅតាមខ្លួនរបស់ពួកគេ អ្វីដែលសំខាន់កុំបោះបង់នៃការលេង ព្រោះនិងបណ្ដាលឱ្យទំនៀមរបស់យើងធ្លាក់ទៅដៃប្រទេសជិតខាង យើងនិងគ្មានឬសគល់នៃការតតាំង រហូតដល់រាប់រយជំនាន់ឯណោះ ។ * វាគួរតែមន្ត្រីជំនាញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជាអ្នកបកស្រាយពីផលប៉ះពាល់ មើលទៅដូចគ្មានឃើញប៉ះពាល់អ្វីសោះ បើតាមបុរាណចារ្យ ក្ដាប់បាន មានតែជនបរទេសគាត់ពោលសរសើរ ពីការលេងជះទឹក បាញ់ទឹកនៅសៀមរាប ហើយពួកគេចង់មកលេងបែបនេះនៅឆ្នាំបន្ទាប់នេះទៀត ភ្ញៀវទេសចរណ៍អន្តរជាតិ អាចថានិងសម្រុកមកច្រើនជាងនេះទៀត នៅពេលដែលពលរដ្ឋខ្មែរលេងកាំភ្លើងជ័របាញ់ទឹកកាន់តែច្រើន ប្រាកដជាមានអ្នកវិនិយោគ មកបើករោងចក្រផលិតកាំភ្លើងជ័រនេះបន្ថែមទៀត កម្ពុជាចំណេញពី ទេសចរណ៍ជាតិ និង អន្តរជាតិផង ចំណេញទាំងកំណើនការងារក្នុងស្រុកផង ដូចជាមិនឃើញចំនុចដែលមើលទៅគួរឱ្យខាំធ្មេញដាក់សោះ !!។ === ចុះបើយើងប្រើក្អមជះទឹកវិញ និងមានផលប៉ះពាល់អ្វីខ្លះ ? === * ក្អមទឹក ជាវត្ថុដែលមានកស្តួច សម្រាប់ដាក់ទឹក គេអាចត្រឹមយក មកចាក់ទឹក ឬ ច្រូចទឹកបាន តើយើងជះទឹកយ៉ាងដូចម្ដេច បើវាមានបរិមាណធ្ងន់ ? ភាគច្រើនខ្មែរពីបុរាណ ប្រើវាដោយការកណ្ដៀត និង ទូលក្អម ប៉ុនណោះ គិតចាប់ពី សម័យអង្គរ មកដល់សង្គមរាស្ត្រនិយម រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មិនដែលជួបសោះការយកក្អមដាក់ទឹកមកជះគ្នានេះ តើលោកបណ្ឌិតនោះបាន រកឃើញរបកគំហើញនេះពីណាដែរ ? បើតាមបុរាណចារ្យ យល់ឃើញ ការយកក្អមទឹកមកជះគ្នា មានហានិភ័យណាស់ អាចបង្ករជាអំពើហិង្សា គប់គ្នារបួសស្លាប់ដោយក្អម បង្ករតែសេចក្ដីអន្តរាយដល់ទំនៀមខ្មែរប៉ុនណោះ ។ មានតែល្បែងប្រប្រិយមួយគត់ដែលគេប្រើក្អម នោះគឺ ល្បែងវាយក្អម ហើយមិនមានកំណត់ត្រាណាផ្សេងដែលខ្មែរបុរាណបានកត់ត្រាទុក អំពីបែបផែននៃការលេងក្អមបែបផ្សេងពីនេះទៀតនោះទេ សូមអរគុណ ។ == សេចក្តីស្នើសុំ ចំពោះបងប្អូនសារពត៌មាន == * នៅក្នុងថ្ងៃដ៏វិសេស នាថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ បុរាណចារ្យ សូមស្នើសុំ ចំពោះបងប្អូនសារពត៌មានមួយចំនួន សូមកុំបង្ហោះ សេចក្ដីមិនល្អនៅក្នុងបណ្ដាញសង្គមនាថ្ងៃចូលឆ្នាំប្រពៃណីជាតិរបស់ខ្លួនអី វាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សេចក្ដីរីករាយ និងបង្កើតបានផ្នត់គំនិត នៃរូបភាពភ័យខ្លាច ធ្វើឱ្យឪពុកម្ដាយនៃពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន សម្រេចចិត្តខុស នៃការបិទសិទ្ធសេរីភាពរបស់កូន មិនឱ្យលេងទៅតាមទំនៀមរបស់ដូនតាខ្លួន ធ្វើឱ្យកូនៗរបស់ពួកគេរងនូវសម្ពាធផ្លូវចិត្តឈានដល់ការប្រព្រឹត្តនូវអបាយមុខផ្សេងៗ ដូចជា៖ សេពគ្រឿងញៀន លេងល្បែងសុីសង ផ្សេងៗ ដោយសាររូបភាព ឬ Video របស់បងប្អូនសារពត៌មានមួយចំនួន ដែលបានយករូបភាពគ្រោះថ្នាក់ផ្សេងៗនៃប្រទេសដ៏ទៃមកធ្វើការផុសចាក់ដោតដល់អារម្មណ៍របស់ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន បង្កើតឱ្យមានការតិះដៀលដល់ជាតិសាសន៍ខ្លួនគ្រប់រូបភាព គិតចាប់ពីសមញ្ញជន ព្រះសង្ឃរហូតដល់គ្រូ បណ្ឌិតដេប៉ាតឺម៉ង់ ផងដែរ សូមអរគុណ និង អរព្រះគុណ ។ === ក្រមសីលធម៌ពត៌មាន ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ === * មិនគួរផុសពីពត៌មាន លាបពណ៌នយោបាយណាមួយក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ចំនួន 3ថ្ងៃ ។ (មិនថាបក្សនយោបាយទាំងអស់នៅកម្ពុជា) * មិនគួរផុសសេចក្ដីកើតទុក្ខ ណាមួយក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ចំនួន 3 ថ្ងៃ ។ * មិនគួរផុសរូបភាពចលាចលណាមួយ ក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ចំនួន 3 ថ្ងៃ ។ * មិនគួរផុស ពីចេទនាបុគ្គលណាមួយ ក្នុងការបង្អាក់ វប្បធម៌ និង ទំនៀមនៃការលេង ជះទឹក និង ប៉ាតម៉្សៅ ។ * សូមចូលរួមផ្សព្វផ្សាយ កន្លែងទេសចរណ៍ សំខាន់ៗ ឬ ភាពសប្បាយរីករាយណាមួយ ដើម្បីជួយជម្រុញវិស័យទេសចរណ៍ជាតិ ។ (មានន័យថាសារពត៌មានរួមចំណែកជួយដល់សេដ្ឋកិច្ចជាតិ) * មិនគួរផុសសេចក្ដីអន្តរាយ នៃបណ្ដាលប្រទេសផ្សេងៗនៅលើពិភពលោកក្នុងថ្ងៃចូលឆ្នាំខ្មែរ ចំនួន 3 ថ្ងៃ ។ == សេចក្ដីសង្វេគ == * រាល់ពេលចូលឆ្នាំខ្មែរម្ដងៗ យើងតែងតែទទួលបានការលាបពណ៌ពីជនអគតិមួយចំនួន អំពីទំនៀម លេងជះទឹក និង ប៉ាតម្ស៉ៅ ហើយកង្វះការយល់ដឹងរបស់ពួកគេសឹងតែរំលាយ ទំនៀមនេះចោលទៀតផង ។ឧទាហរណ៍៖ ពេលចូលឆ្នាំម្ដងៗ នៅតំបន់ ក មានពិធីលេងសប្បាយៗទៅតាមទំនៀម 30 ទៅ 40 ប្រភេទឯណោះ ហើយ តំបន់ ខ មានលេងទៅតាមទំនៀម 20 ទៅ 30 ប្រភេទប៉ុនណោះ រីឯតំបន់ គ មានលេងទៅតាមទំនៀមក្រោម 20 ប្រភេទអីចឹងទៅ ហើយតំបន់ ឃ មានទំនៀមលេងសប្បាយតែ 4 ទៅ 5 ប្រភេទតែប៉ុនណោះ ស្របពេលដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយតាមទូរសព្ទដៃចាប់ផ្ដើមបើកទូលាយ មនុស្សតំបន់ ឃ ដែលគាត់មានទំនៀមលេងតិចតួច ក៏បង្ហោះលាបពណ៌ ឌឺដងជេរដៀល ទៅតំបន់ ក ដែលគេមាន មានពិធីលេងសប្បាយៗទៅតាមទំនៀម 30 ទៅ 40 ប្រភេទឯណោះ ដូចនេះ មនុស្សក្នុងតំបន់ ឃ ពួកគាត់មិនបានស្វ័យសិក្សា ទៅលើមនុស្ស ក្នុងតំបន់ ក នោះទេ គាត់ប្រឹងវាយប្រហារមួយឈ្នះដៃ ដើម្បីឱ្យអ្នកដទៃមើលឃើញថា មានតែពួកគាត់ទេ ជាអ្នកការពារថែរក្សានៅទំនៀមវប្បធម៌ខ្មែរកន្លងមក ។ ចុះតំបន់ ក ដែលគេខំប្រឹងប្រែងរក្សាទំនៀមពីដើមរៀងមក ពួកគេមិនចេះឈឺចាប់ឬយ៉ាងណា ដែលទ្រាំមើល ពួកដង្កូវដូចអ្នកមកបំផ្លាញតែខ្មែរគ្នាឯងឱ្យរលាយ សឹងគ្រប់ជំនាន់ ។ យូរៗទៅ ទៅជាពួករៀនបានតិច ពួកអក្ខរកម្ម និង ពួករៀនជំនាញផ្នែកផ្សេងសោះ ចេះមកបកស្រាយ ទំនៀមវប្បធម៌ខ្មែរ ប៉ាតណាប៉ាតណី នាំឱ្យច្របល់សង្គមខ្មែរម្ដងហើយម្ដងទៀត តាមផ្នត់គំនិតដ៏សំរាមរបស់ពួកគេ ដែលក្រុមបុរាណចារ្យ មិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងបរិបទនេះ ។ == សេចក្តីថ្កោលទោស == * សូមអំពាវនាវ ឱ្យអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ចទាំងអស់ ក៏ដូចជាថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ និង ក្រសួងពត៌មាន សូមចូលរួមបញ្ឈប់ដាច់ខាត រាល់ជន់ទាំងឡាយណាដែលស្លៀកពាក់តែងកាយ ជាពួកទេវតា ហើយយកទៅធ្វើជាសេចក្ដីលេងសើចបង្ហោះជាការលេងកំប្លុកកំប្លែង ផុសនៅតាមបណ្ដាញសង្គមផ្សេងៗ ដែលប្រាសចាកពីសេចក្ដីគោរពរបស់ដូនតាខ្មែរទាំងស្រុង ដែលសំលៀកបំពាក់ទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកជា សំលៀកបំពាក់ថ្លៃថ្នូរ និងជានិមិត្តរូបតំណាងឱ្យរបាំទេវៈរបស់កម្ពុជាផងដែរ ដែលយើងគ្រប់គ្នាសម្គាល់ថា ជាសំលៀកបំពាក់នៃរបាំព្រះរាជទ្រព្យ ។ == កិច្ចពិធីទាក់ទងនិងគោម នៅកម្ពុជា == '''Lantern Ceremony in Cambodia''' * '''ពិធីព្យួរគោម''' ប្រារព្ធនៅក្នុងពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ English: Lantern hanging ceremony held in the festival Khmer New Year.(April) * '''ពិធីបង្ហោះគោម''' ប្រារព្ធនៅក្នុងពិធីបុណ្យ [[វិសាខបូជា]] ។ English: Lantern launching ceremony held in the festival Vaisak Worship Day.(May) Worshipping to Buddha Ceremony. * '''ពិធីបណ្ដែតគោម''' ប្រារព្ធនៅក្នុង [[ពិធីបុណ្យអុំទូក]] ។ English: Lantern Floating Ceremony '' 'Held in Cambodia Water Festival or Bon Om Touk (November) == តំណភ្ជាប់អត្ថបទ == '''Article links''' * [[សង្ក្រាន្ត]] (Sangkran) * [[ព្រះរាជពិធី ច្រត់ព្រះនង្គ័លកម្ពុជា]] == អត្ថបទ ប្រៀបធៀប == '''Articles Comparison''' អត្ថបទ នៃការចងក្រងនៅ វីគីភីឌាខ្មែរចែកចេញជា ៤ ប្រភេទ ប្រភេទទី១ ការចងក្រងតាមកម្រិតសិក្សា របស់ យូស័រ (User) ដែលធ្វើការសរសេរចងក្រងតាមលំនាំ ដើមទាំងស្រុង ហៅថាអត្ថបទចម្លង អ្នកចងក្រងមានកម្រិតយល់ដឹងតិច ការដាក់ប្រភពឯកសារយោង មិនច្បាស់លាស់ ការដាក់ប្រភពឯកសារមិនត្រឹមត្រូវ ។ ប្រភេទទី២ ការចងក្រង ដោយផ្អែកលើ ការដាក់ឯកសារយោងតាមប្រភពតំណភ្ជាប់ក្រៅ លើបណ្ដាញណាមួយ ដោយមិនមានស្ថាប័ន ជំនាញទទួលស្គាល់ ឧទាហរណ៍: ការដាក់ឯកសារយោងតាម វេបសាយផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជា៖ Blog spot, World press, ផ្សេងៗ ដែលជាប្រភពបង្កើតឡើងដោយខ្លួនឯង ដោយមិនមានការ ទទួលស្គាល់ដោយ គ្រឹះស្ថានបោះពុម្ពផ្សាយ និង មិនមានអាជ្ញាប័ណ្ណ ចេញផ្សាយត្រឹមត្រូវ និង មិនមានសូម្បីតែឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ ។ ឧទាហរណ៍: អ្នកនិពន្ធជំនាន់មុន ស្រាវជ្រាវនិងចងក្រងចេញផ្សាយជាសៀវភៅមួយក្បាល បន្ទាប់មកអ្នកជំនាន់ក្រោយបានស្រាវជ្រាវឃើញអត្ថបទនេះ ក៏យកវាមកបន្ត ដោយបន្លំថាខ្លួនជាអ្នកស្រាវជ្រាវ និង ចងក្រង ដែលជាការរំលោភលើសិទ្ធអ្នកនិពន្ធជាខ្លាំង ហើយវាជាចេទនាក្នុងការបន្លំស្នាដៃ អ្នកជំនាន់មុនផងដែរ ដូចនេះហើយ អ្នកជំនាន់ក្រោយគួរផ្លាសប្ដូរឥរិយាបទ គួរជំនួសដោយពាក្យថា ប្រែសម្រួល (Edition) មានន័យថា អ្នកបានយកអត្ថបទដើមជាគោល ហើយអ្នកសរសេរបន្ថែមនូវប្រយោគឃ្លាណាមួយ ដែលអ្នកអាចរកឃើញពីប្រភពឯកសារផ្សេងទៀតហើយយកមកប្រែសម្រួលបញ្ចូលគ្នា ។ ប្រភេទទី៣ ការចងក្រងអត្ថបទខុសជំនាញវិជ្ជាជីវៈរបស់ខ្លួន មានន័យថា អ្នករៀនផ្នែកផ្សេង និង មានកម្រិតវប្បធម៌ផ្នែកផ្សេង ហើយអ្នកមកចងក្រអត្ថបទផ្ទុយពីកម្រិតយល់ដឹងរបស់ខ្លួន ឧទាហរណ៍ អ្នកចេះជំនាញចងកូដ (Coder) ប៉ុន្តែអ្នកបែរជាមកសរសេរ ឬ ចងក្រងអត្ថបទ ដែលខុសពីជំនាញរបស់ខ្លួន មានន័យថា អ្នករៀនមុខវិជ្ជាផ្សេង ហើយអ្នកមកចងក្រង អត្ថបទ វប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រជាដើម ដែលធ្វើឱ្យអ្នកផ្សេងដែលចូលមើលអត្ថបទរបស់អ្នកទទួលបានការយល់ខុស ។ ប្រភេទទី៤ ការចងក្រងអត្ថបទដោយអ្នកជំនាញ មានន័យថា អត្ថបទដែលគេបានចងក្រង មានការរៀបពាក្យពេចន៍បានល្អ មានការពន្យល់ច្បាស់លាស់ មានឯកសារយោងច្បាស់លាស់ មានឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ មានការបរិច្ឆេទ នៃឆ្នាំចេញផ្សាយ មានឈ្មោះដើម របស់អត្ថបទគោល មានការទទួលស្គាល់ពីអ្នកជំនាញ គាំទ្រដោយគ្រឹះស្ថានបោះពុម្ភផ្សាយ អត្ថបទដែលបានចងក្រង មានបញ្ជីរលេខសៀវភៅ ដែលត្រូវនិងចំណេះជំនាញរបស់អ្នកចងក្រង ។ ដោយការរៀបរាប់ខាងលើនេះ រាល់អត្ថបទដែលចងក្រង វប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា នៅលើអត្ថបទវីគីភីឌាខ្មែរ សូមបងប្អូនពិនិត្យរាល់ខ្លឹមសារអត្ថបទ និង តំណភ្ជាប់ ឯកសារយោង ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ជាពិសេសការចងក្រងអត្ថបទ វប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ជាភាសាអង់គ្លេស ចងក្រងដោយពួកបរទេស ភាគច្រើនគឺមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ដូចនេះហើយ សូមបងប្អូនយល់ដឹងអំពីចំនុចនេះ សូមបញ្ឈប់ការចែកចាយ អត្ថបទវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា តាមរយៈអត្ថបទនៃ English Wikipedia ដោយជនបរទេសទាំងនោះ ធ្វើតាមច្បាប់គោលការរបស់គេ ដោយរក្សានូវស្នាដៃអ្នកចងក្រងមុន ដូចនេះយើងមិនអាចចូលទៅកែសម្រួលអត្ថបទក្នុង Article នោះបានទេ ពួកគេ និង Block យើងចេញហើយហើយចោទប្រកាន់ User របស់យើងថា ជា User អាយ៉ង ។ ឧទាហរណ៍: Article [https://en.wikipedia.org/wiki/Cambodian_New_Year Cambodian New Year] ដែលជាអត្ថបទមិនត្រឹមត្រូវ ហើយខ្លឹមសារនៃអត្ថបទនេះ ត្រូវបានជនជាតិថៃមួយចំនួន យកវាមកវាយប្រហារ វប្បធម៌កម្ពុជា នៅលើបណ្ដាញសង្គមថ្មីៗនេះ ហើយអត្ថបទក្នុង article នេះត្រូវបានពួកជនបរទេសដែលខុសជំនាញវិជ្ជាមុខជំនាញរបស់ពួកគេ ធ្វើការការពារ និង ចងក្រងអស់ជាច្រើនឆ្នាំ ហើយយើងមិនងាយស្រួលក្នុងការចូលទៅប្រែសម្រួលនោះទេ ពួកវានិងប្លុកយើងចេញដោយចោទប្រកាន់ថា អាយ៉ង user ដោយពួកវាចាំបាច់ក្នុងការប្លុកមិនឱ្យមានការកែប្រែក្នុង article ដែលពួកវាបានកាន់កាប់នោះទេ ។ == ដូចច្នេះ == '''See also''' តើពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី មេសៈរាសី មាននៅប្រទេសណាខ្លះ នៃតំបន់អាសុីភាគខាងត្បូង ? តើពួគគេចាប់ផ្ដើមប្រារព្ធពិធីចូលឆ្នាំរបស់ខ្លួននៅពេលណា ? '''(New Year fall in April)''' * (Khmer New Year) Start in 7th century 637 AD * (Songkran Thai New Year) Start in 19th century 1888 AD * (Pi Mai Laos New Year) Start in 14th century * (Tamil New Year in Southern India) start in 3rd century * (Sinhalese New Year Sri Lanka) Start in 5th century * (Vaisakhi in Northern India) Start in 19th century 1801 AD * (Nepal New Year) Start in 16th century * (Thingyan New Year Myanmar) Start in 11th century * (Dai New Year Chinese) Start in 14th century 1380 AD * (Pohela Boishakh New Year Bangladesh) Start in 7th century == ឯកសារយោង == 4grd8fxx9me8ks7u0888cd7hg3zg29d 0 43905 340303 272010 2026-09-10T06:44:04Z Asa MILAI 50298 340303 wikitext text/x-wiki '''''រឿងអប្សរា''''' គឺជារឿងស្នេហារបស់កម្ពុជាឆ្នាំ១៩៦៦ ខ្សែភាពយន្តមួយនេះត្រូវបានសរសេរកែសម្រួលនិងដឹកនាំដោយ ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ ដែលជាប្រធានរដ្ឋរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងជាអតីត[[ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] ។ សម្តែង ដោយ លោកញឹក ជូឡុង , លោកស្រី [[សាក់ ស៊ីស្បោង]] , ព្រះនាង នរោត្តម បុប្ផាទេវី និងព្រះអង្គម្ចាស់ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័នមុនីរក្ស។ {| class="wikitable" ! colspan="2" |រឿង អប្សរា |- !ដឹកនាំ​ដោយ |[[ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ]] |- !សរសេរដោយ |[[ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុ]] |- !សម្តែងដោយ | * លោក [[ញឹក ជូឡុង]] * លោកស្រី [[សាក់​​ ស៊ី​ស្បោង​​|សាក់​​ ស៊ី​ស្បោង]]​​ * ព្រះនាង [[នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] * ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័នមុនីរក្ស * លោក ម៉ង់ដូលីន |- !ភាពយន្ត |សោម សំអាល់ |- !កែសម្រួល​សាច់រឿងដោយ |នរោត្តម សីហនុ |- !ក្រុមហ៊ុនផលិតកម្ម |ខេមរាភាពយន្ត |- !កាលបរិច្ឆេទចេញផ្សាយ | * ថ្ងៃទី ២០ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៦៦ |- !ម៉ោង​ដំណើរការ |១៣៥ នាទី |- !ប្រទេស |កម្ពុជា |- !ភាសា |ខ្មែរ |} ''ភាពយន្ត រឿងអប្សរា'' ​ជា​ភាពយន្ត​ខ្នាត​ខ្លី​ដំបូង​គេ​របស់​បង្អស់របស់ព្រះបាទនរោត្តមព្រះសីហនុ ក៏ដូចជា​ភាពយន្ត​ដំបូង​ររបស់ទ្រង់​ដែល​មាន​ពណ៌ល្អនិងមើលបានល្អច្បាស់។   ភាពយន្តនេះត្រូវបានចាក់បញ្ចាំងជាលើកដំបូងនៅមហោស្រពលុច្ស ក្នុង រាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២០ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៦៦។ == តារាសម្តែង == * លោក ញឹក ជូឡុង សម្តែងជានាយឧត្តមសេនីយ៍រិទ្ធី * លោកស្រី សាក់ ស៊ីស្បោង សម្តែងជា លោកស្រីរតនា * ព្រះនាង នរោត្តម បុប្ផាទេវី សម្តែងជា គន្ធា អ្នករាំរបាំអប្សរា * ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ីសុវត្ថិ ជីវ័នមុនីរក្ស សម្តែងជាអនុសេនីយ៍ទោ ផល្លី ជាអ្នកបើកយន្តហោះ * ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម នរិន្ទ្រពង្ស សម្តែងជា ណារិន ជា​បង​របស់​ផល្លី * ព្រះអង្គ នរោត្តម ភូរីសារ៉ា * លោក ស៊ិន ស៊ីសាមុត ជាតារាចម្រៀង * លោកស្រី សៀង ឌី ជាតារាចម្រៀង * លោកស៊ុយ * លោកម៉ង់ដូលីន == សូមមើលផងដែរ == • [[ផ្កាកុលាបនៃភ្នំបូកគោ]] • [[សន្ធិប្រកាស]] • [[ឆាយាលើអង្គរ]] == ឯកសារយោង == <references /> n7kzf28c2tufow7x2sbp3li31i0rpxb 0 48393 340276 314089 2026-09-09T23:23:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340276 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:2em;" |- style="text-align:center;" !style="background: #0A1172;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS ; font-size:22pt; color:gold ; text-shadow: 3px 2px gray;>គុនខ្មែរ</p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Kneestrike kun khmer.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" |Kun Khmer Boxing |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍''' |'''គុនខ្មែរ''' |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រភពដើម''' |[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ស.វទី១២ |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រភេទក្បាច់គុន''' |ប្រដាល់សេរី <br> (Boxing Free Style) |- style="vertical-align:top;" |'''ស្នៀតពិសេស''' |កែងឆេះ, ជង្គង់ហោះ |- style="vertical-align:top;" |'''ស្ថាប័នគ្រប់គ្រង''' |សហព័ន្ធកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ [[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] Cambodia Boxing Federation (C.B.F) |} '''គុនខ្មែរ''' ([[អង់គ្លេស]]: Kun Khmer) គឺជាក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរមួយបែប ដែលរាប់បញ្ចូលក្នុងប្រភេទកីឡាប្រដាល់ ដែលមានមានភាពចំណាស់ក្នុងភូមិភាគអាសុីគ្នេយ៍នេះ គុនខ្មែរដែលសម្គាល់ជា ប្រភេទប្រដាល់សេរី (Pradal Serey) ដែលកីឡាករ អាចប្រើបានជាទូទៅ នៃការប្រើប្រាស កែង និង ជង្គង់ គ្រប់ទម្រង់នៃការប្រើប្រាសត្រូវបានរួមបញ្ចូលជាស្នៀតគុនផងដែរ ។<ref> Journal of Asian martial arts (1991) [https://www.worldcat.org/title/Journal-of-Asian-martial-arts/oclc/24124424 Journal of Asian Martial Arts, Volume 16], Publisher: Via Media Publishing Company, 2007 Original from Indiana University ISSN: 1057-8358 </ref> == ប្រវត្តិគុនខ្មែរ == '''History of Kun Khmer''' [[File:Ancient khmer martial art.jpg|thumb|Kun Khmer martial arts sculpture in the reign of King Jayavarman VII at Terrace of the Elephants]] គុនខ្មែរ ជាសិល្បៈក្បាច់គុនបុរាណខ្មែរមួយបែប ដែលត្រូវបានជឿជាក់ថាបង្កើតឡើងក្នុងរាជព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលបន្សល់ទុកភស្តុតាងជាច្រើន នៅតាមចម្លាក់ជញ្ជាំង [[ប្រាសាទបាយ័ន]] ដែលសាងសង់ឡើង ក្នុងស.វទី១២ ចម្លាក់នៃក្បាច់គុនខ្មែរបានបង្ហាញយ៉ាងជិតស្និតស្រដៀងនឹងក្បាច់ប្រដាល់ចិន ផងដែរ ។ គ្រប់បណ្ដាលប្រទេសនៅលើពិភពលោក តែងតែមានការប្រកួតវាយតប់គ្នា ហើយប្រាកដជាមានប្រភពដើមនៅក្នុងបុរេប្រវត្តិរបស់មនុស្សជាតិ ប៉ុន្តែមិនមែនការវាយតប់គ្នាទាំងអស់សុទ្ធតែដូចគ្នានោះទេ ពីព្រោះវាប្រែប្រួលទៅតាមតំបន់នីមួយៗផងដែរ ដូចជា៖ គុនបុរាណខ្មែរ ដែលមានអាយុកាលប្រហែល ១ពាន់ឆ្នាំ បានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលជាច្រើនក្នុងការអភិវឌ្ឈន៍ក្បាច់គុនរបស់ខ្លួន ពីមួយជំនាន់ ទៅមួយជំនាន់ រហូតបង្កើតបាន ច្បាប់នៃក្បាច់គុនរបស់ខ្លួន ដែលរួមបញ្ចូលនូវមរតកវប្បធម៌របស់ខ្លួនផ្សេងៗទៀត ដូចជា សាក់យ័ន្ត ក្រណាត់ចងក្បាល ការចងស្នាប់ដៃ ការរាំគុនគ្រូជាទម្រង់ក្បាច់ផ្សេងៗ បន្ទាប់មកទើបឈានដល់ការប្រកួត រួចកំណត់ទឹកប្រកួតក្នុងការសំរាក ដែលទឹកប្រកួតនីមួយៗ មានពី ៣ទឹក ទៅ ៥ទឹក ហើយទឹកប្រកួតចុងក្រោយគឺជាទឹកកាត់សេចក្ដីផងដែរ ។<ref> Thomas A. Green (2001) [https://books.google.com/books/about/Martial_Arts_of_the_World.html?id=v32oHSE5t6cC Martial Arts of the World: An Encyclopedia, Volume 1], Publisher: ABC-CLIO, American publishing company for academic reference works and periodicals primarily on topics such as history and social sciences for educational and public library settings p.894 [[ISBN]]: 1576071502, 9781576071502 </ref> <ref> China Williams, Marie Cambon, Kristin Kimball, Mat Oakley (2004) [https://www.worldcat.org/title/South-East-Asia-on-a-shoestring/oclc/1028427712 Southeast Asia on a Shoestring], Publisher: Lonely Planet Southeast Asia on a Shoestring p.972 [[ISBN]]: 1741041643, 9781741041644 </ref> == អំបោះសូត្រឈ្នួតក្បាល (ទៃគ្រូ) == '''Silk Turban thread (Tey Kru)''' អំបោះសូត្រឈ្នួតក្បាល ដែលចាត់ចូលជាគ្រឿងបង្ហាញក្នុងប្រភេទកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ ដែលហៅថា "ទៃគ្រូ" គឺជាខ្សែរអំបោះឆៅធំៗ ដែលគេវេញបញ្ចូលគ្នាមានទម្រង់ដូចជាខ្សែរពួរ ហើយចុងម្ខាងៗនៃខ្សែរគេត្រូវផ្គួបបញ្ចូលគ្នា មានសន្ឋានដូចប្រមោយដំរី រួចគេយកវាទៅពាក់ស៊កនៅលើក្បាល ដើម្បីធ្វើឱ្យអារម្មណ៍របស់កីឡាករមានសភាពនឹងនរ និងមានទម្ងន់ចិត្តដូចសត្វដំរី មុននិងកីឡាករពាក់វា គេត្រូវធ្វើពិធីសូត្រមន្តគាថា អភិសេក ឱ្យវាទៅជាខ្សែរមង្គល ទើបគេពាក់វាដើម្បីរាំគុនគ្រូ មុននិងចាប់ផ្ដើមការប្រកួត ដោយប្រទេសកម្ពុជាជួបប្រទះនិងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង ក្នុងសម័យកាលខ្មែរក្រហម ដែលធ្វើឱ្យគ្រូគុនខ្មែរពីបុរាណ និងអ្នកប្រដាល់មួយចំនួនធំបានស្លាប់ បូករួមទាំងពួកខ្មែរក្រហមដុតបំផ្លាញឯកសារអស់ផងនោះ ការអនុវត្តនូវឈ្នួតក្បាល ជាលក្ខណៈទៃគ្រូ បានប្រែប្រួល ជំនួសឱ្យក្រម៉ា ឬ ស្ទើរបាត់បង់ទាំងស្រុង ដោយមិនសូវមានការលើកយកមកបង្ហាញមកដល់ពេលបច្ចុបន្ននេះ ។<ref> Howard Liss (1967) [https://www.worldcat.org/title/The-mighty-Mekong/oclc/1367480 The mighty Mekong], Publisher: Hawthorn Books, New York Original from the University of California p.117 OCLC Number: 1367480 </ref> === គតិយុត្ត === គុនខ្មែរ គឺជាប្រភេទកីឡាប្រដាល់សេរី ដែលមានគតិយុត្ត ក្នុងការសម្គាល់ហៅថាគន្លងច្បាប់ប្រដាល់ ដែលសំភារៈនីមួយៗ ប្រើក្នុងមុខងារណាខ្លះ មានអត្ថន័យបែបណាខ្លះ ដោយសារកម្ពុជាជួបសង្គ្រាម ទើបការអនុវត្តបានប្រែប្រួល ដោយភាពស្រពិចស្រពិល បើសិនជាយើងដឹងថាវាជារបស់ខ្លួន ហេតុអ្វីយើងមិនហ៊ានប្រើ ការយល់ឃើញរបស់ជនទីបីចំពោះទៃគ្រូ ដែលសន្និដ្ឋានថាជារបស់អ្នកខាងនេះ ឬ អ្នកខាងនោះ គឺជារឿងរបស់ពួកគេ សំខាន់គឺគតិយុត្តរបស់យើង គឺត្រូវយកវាមកប្រើប្រាសឡើងវិញ ដើម្បីទទួលបានអត្ថន័យក្នុងការបញ្ចាក់ ត្រូវយល់ថា តើក្រម៉ា កើតពេលណា ប្រើប្រាសពេលណា ហើយប្រើប្រាស ក្នុងឋានៈនៃក្រិតក្រមណាមួយ ខ្មែរបែងចែក ការប្រើប្រាសក្រម៉ា ទៅតាមក្រិតក្រម នៃសង្គមរស់នៅ ដើម្បីបែងចែកភាពថ្លៃថ្នូររបស់មនុស្ស ក្នុងសង្គមរស់នៅ តាមរយៈការចូលរួមនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃកម្មវិធីណាមួយ ។ ឧទាហរណ៍ ៖ សំលៀកបំពាក់នៅផ្ទះ សំលៀកបំពាក់ដើរលេង សំលៀកបំពាក់ទៅវត្ត សំលៀកបំពាក់ចូលរួមកម្មវិធីមង្គលការ សំលៀកបំពាក់ចូលរួមពិធីបុណ្យសព សំលៀកបំពាក់សិស្សសាលា សំលៀកបំពាក់ហាត់កីឡា សំលៀកបំពាក់កងទ័ព ដូចនេះគេចាត់ទុកការប្រើប្រាស (ក្រម៉ា) ជាការប្រើប្រាសនៅផ្ទះ ហើយមិនត្រូវដាក់បញ្ចូលក្នុងច្បាប់គតិយុត្ត របស់កីឡាគុនខ្មែរនោះទេ ដោយ បុរាណាចារ្យ ។ == តន្ត្រីគុនខ្មែរ == '''Kun Khmer Music''' តន្ត្រីគុនខ្មែរ គឺជាតន្ត្រីខ្មែរមួយបែបដែលលេងសម្រាប់កំដរការប្រកួតគុនខ្មែរ ដែលស្ថិតក្នុងវង់ភ្លេងប្រដាល់ ដែលជាវង់ភ្លេងរបស់ពួកចាមជ្វា ដែលនាំមកកម្ពុជានៅចុងស.វទី៨ ឬ ដើមស.វទី៩ ក្នុងរាជព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី២]] ឧបករណ៍ នៃវង់ភ្លេងនេះមាន ស្គរ ឈឹង និង ស្រឡៃ ជាឧបករណ៍ដែលគេយកមកប្រគុំក្នុងការប្រកួតប្រដាល់គុនខ្មែរ ដោយបទភ្លេងនេះមានឈ្មោះថា "ខ្លងយោន" ដែលជាពាក្យខ្មែរបុរាណ ពាក្យ (ខ្លង) មានន័យថាស្គរ ពាក្យ (យោន) មានន័យថាឈ្នះ ពាក្យទាំងពីរនេះផ្គុំចូលគ្នាមានន័យថា "ស្គរឈ្នះ" ។ ដោយសារតែកម្ពុជា ឆ្លងកាត់សម័យកាលសង្គ្រាម ក្នុងអំឡុងសម័យកាលខ្មែរក្រហម ការបាត់បង់ឯកសារជាច្រើន ពីការហៅឈ្មោះ ទម្រង់ភ្លេងរបស់ខ្មែរ ទើបបញ្ចុប្បន្នគេសម្គាល់ហៅភ្លេងនេះថា ភ្លេងប្រដាល់តែម្ដង ។<ref> Nhim Pen (1970) [https://www.worldcat.org/title/Qabi-lana-sakhep-nai-bhle-Khmaer/oclc/31883145 Patterns and summaries of Khmer music], Publisher: Cambodian Buddhist Academy p.63 OCLC Number: 31883145 </ref> === សេចក្ដីអំពាវនាវ === ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះយើងមើលឃើញថា ក្រុមក្មេងៗផ្នែកតន្ត្រីពិណពាទ្យ បានប្រគុំបទកំដរសព ក្នុងពិធីបុណ្យមរណៈទុក្ខ ឬ ពិធីបុណ្យសព ហើយផុសលើបណ្ដាញសង្គមផ្សេងៗ ដោយប្រើឈ្មោះថា "ខ្លងយោន" នេះជាភាពខុសឆ្គងមួយ ពីព្រោះភ្លេងខ្លងយោន សម្គាល់តែ ជាភ្លេងសម្រាប់វង់ភ្លេងប្រដាល់ប៉ុនណោះ ហើយបទភ្លេងដែលពួកគេប្រគុំមានឈ្មោះថា "ខ្លងធ្នាក់" ដូចនេះសូមធ្វើការកែប្រែឈ្មោះដែលបងប្អូនយល់ឃើញនេះ ។ == គុនគ្រូ == '''Kun Kru''' គុនគ្រូ គឺជាសិល្បៈរាំមួយបែបដែលត្រូវបានកីឡាករលើកយកមកបង្ហាញនៅក្នុងកម្មវិធីប្រកួតកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ ។ មុនចាប់ផ្ដើមការប្រកួត កីឡាករត្រូវរាំរំលឹកគុនទៅដល់គ្រូកំណើតនៃក្បាច់គុន តាមក្បាច់នៃស្នៀតមេគុនរបស់ខ្លួន, ការរំលឹកគុនគ្រូគឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងកម្មវិធី ប្រកួតកីឡាប្រដាល់គុនខ្មែរ ដើម្បីឱ្យកីឡាករស្មឹងស្មាតនូវចិត្តវិញាណរបស់ពួលគេ ទៅផ្សារភ្ជាប់នូវចិត្តវិញាណរបស់គ្រូគុន តាមរយៈការបង្ហាញក្បាច់រាំដែលជាតួអង្គអវតារ របស់អទិទេព សិល្បៈនៃការរាំរំលឹកគុនគ្រូមានចំនួន ២០ ក្បាច់ ហើយក្បាច់ទាំងនោះមានដូចជា៖ ឥសូរជាន់ភ្នំ, កិន្នរបាចផ្កា, ព្រះរាមថ្លែងសរ, ព្រះល័ក្សណ្មព័ទ្ធសីម៉ា, ក្រុងរាពណ៍សម្ដែងរិទ្ធ, ហនុមានសាងស្ពាន, ហនុមានសំដែងរិទ្ធ, ហនុមានហែកមេឃ, ក្របីសម្រួចស្នែង, ក្របីលាក់កូន, នាគហោះពាំកែវ, នាគចុះលេងទឹក, គ្រុឌសម្ដែងរិទ្ធ, ក្រញាំគ្រុឌឆក់នាគ, អ្នកចម្បាំងមុខបួន, រាហ៊ូលេបច័ន្ទ, ខ្លាលាក់ក្រចក, ក្រមុំតែងខ្លួន, ឥន្ទ្រីត្រដាងស្លាប, មច្ឆាប្រឡែងគង្គា ។<ref> Terry Miller, Sean Williams (2011) [https://books.google.com/books/about/The_Garland_Handbook_of_Southeast_Asian.html?id=80WSAgAAQBAJ The Garland Handbook of Southeast Asian Music], Publisher: Routledge p.52p [[ISBN]]: 1135901554, 9781135901554 </ref> <ref> Shiv Shanker Tiwary, Rajeev Kumar (2009) [https://www.worldcat.org/title/Encyclopaedia-of-Southeast-Asia-and-its-tribes/oclc/276487502 Encyclopaedia of Southeast Asia and Its Tribes, Volume 1], Publisher: Anmol Publications p.934 [[ISBN]]: 8126138378, 9788126138371 </ref> == រុំដៃដោយអំបោះឆៅ == '''Wrap hands with raw yarn''' ការរុំដៃដោយអំបោះឆៅ នៅក្នុងការប្រកួតប្រដាល់គុនខ្មែរ ដោយគេត្រូវយក​អំបោះឆៅ​មក​ស្រាក់ព័ទ្ធ​នៅ ​គល់​ម្រាមដៃ​ទាំង ៥ ​​ទាំងសងខាង​អោយ​សមគួរ ហើយ​គេ​ត្រកួញ​កួច​អំបោះ​ឡើងរ​ដិប​រដុប​ដូច​គូទ​ខ្យង បន្ទាប់មកគេរឹតវាឱ្យឡើង​ណែន​រឹង​នៅលើ​ខ្នងម្រាមដៃ​ទាំងសងខាង ដើម្បីឱ្យគូប្រកួតអាច​វាយទៅណែនដៃ មានទម្ងន់ដៃដូចសត្វដំរី នៅ​ពេលដែល​កីឡាករដាល់​ត្រូវ​គូប្រកួតរបស់ខ្លួន ។ អំបោះឆៅដែលយកមករុំ ត្រូវបាន​គេហៅថា "អំបោះភ្លុក" ជាអំបោះពណ៌ស ជាពណ៌តំណាងឱ្យភាពបរិសុទ្ធ ភាពស្មោះត្រង់ ភាពស្អាតស្អំ អំបោះឆៅពណ៌ស តែងត្រូវបានប្រើប្រាសនូវនៅក្នុងវប្បធម៌ជំនឿរបស់កម្ពុជា ។<ref>Khmer Traditional Church (1968) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382&shelfbrowse_itemnumber=5879 The 12-Month Royal Ceremony-Volume 1-2-3]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Contributor: Chap Pin, Chhim Krasem, Publisher: Khmer Tradition Church of the Buddhist Academy of Cambodia, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: library.khmerstudies.org</ref> == ការវិវត្តន៍នៃគុនខ្មែរ == '''The evolution of Kun Khmer''' [[File:Kun Khmer Boxing 1970s.jpg|thumb|Kun Khmer boxing Competition at the National Olympic Stadium, Phnom Penh 1970s.]] ប្រដាល់គុនខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ថា​ជា​កីឡា​លំដាប់​ទី​មួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ហើយ​បាល់ទាត់​ស្ថិត​នៅ​លំដាប់លេខ​ពីរ ។ ប្រដាល់គុនខ្មែរពីបុរាណ មានទឹកប្រកួតចំនួន ១២ និង មិនមានស្រោមដៃការពារនោះទេ ម្រាមដៃរបស់កីឡាករត្រូវរុំដោយអំបោះឆៅ ដោយបែបនេះហើយជារឿយៗ ពេលមានកម្មវិធីប្រដាល់មកដល់ គូរប្រកួតអាចឈ្លៀតឱកាសសងសឹកគ្នាអំឡុងពេលប្រកួតនេះ ដូចនេះហើយ ក្រោយបញ្ចប់កម្មវិធីប្រដាល់ តែងតែមានកីឡាកររបួសធ្ងន់ និង ពេលខ្លះបណ្ដាលឱ្យស្លាប់បាត់បង់ជីវិតថែមទៀតផង ដោយមើលឃើញពីភាពសាហាវនៃប្រដាល់គុនខ្មែរ ក្រុមទេសាភិបាលបារាំងក៏សម្រេចផ្លាសប្ដូរនៃរបៀបវាយតាមបែបខ្មែរបុរាណ វិវត្តន៍ជាការប្រដាល់បែបពាក់ស្រោមដៃទំនើប ចាប់ពី ស.វទី២០ ក្នុងអំឡុងពេលដែលបារាំងដាក់អណាព្យាបាល លើប្រទេសកម្ពុជា រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ដោយចំនួនទឹកប្រកួត ត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៥ទឹក ប៉ុនណោះ ក្រោយពេលដែលកំលាំងកីឡាករមិនអាចតស៊ូដល់ទឹកទី១២បាន ដែលធ្វើឱ្យការប្រកួតមិនមានភាពជក់ចិត្តនិងល្អមើល ។<ref> Rex D. Matthews (2007) [https://books.google.com/books/about/Timetables_of_History_for_Students_of_Me.html?id=ACZGSOEqQ9sC Timetables of History for Students of Methodism], Publisher: Abingdon Press p.276 [[ISBN]]: 1426764596, 9781426764592 </ref> <ref> National Geographic Society (U.S.) (1961) [https://www.worldcat.org/title/National-geographic-school-bulletin/oclc/1759227 National geographic school bulletin], Publisher: National Geographic Society, Washington, D.C., OCLC Number: 1759227 </ref> == ឯកសារយោង == <references /> [[Category:គុនខ្មែរ]] br8lj1pdcb7gvjtu4yii7xk2vuwxhyg 0 48981 340275 325134 2026-09-09T23:10:30Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340275 wikitext text/x-wiki {{Infobox airline|airline=Cambodia Airways<br>ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ|logo=Cambodia_Airways_Logo.png|logo_size=|IATA=KR|ICAO=KME|callsign=GIANT IBIS<ref>{{cite web|title=JO7340.2J Contractions|url=https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/7340.2J_Chg_1_dtd_10_10_19.pdf|website=Federal Aviation Administration|accessdate=16 November 2019|date=10 October 2019}}</ref>|founded={{start date and years ago|df=y|2017|9|11}}|commenced={{start date and years ago|df=y|2018|7|10}}|ceased=|aoc=6 July 2018|hubs={{nowrap|[[Phnom Penh International Airport]]}}|secondary_hubs=|focus_cities=|frequent_flyer=|fleet_size=6|destinations=10|parent=[[Prince International Airlines]]|num_employees=|headquarters=Russian Federation Blvd., Phnom Penh, Cambodia|key_people=|website={{URL|https://www.cambodia-airways.com/en cambodia-airways.com|Cambodia Airways}}}} '''ក្រុមហ៊ុន ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ ខូអិលធីឌី''' ដែលប្រតិបត្តិការជា '''ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ''' គឺជាក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ពេញលេញមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ [[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]] នៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways Airline Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/cambodia-airways |website=centreforaviation.com |language=en}}</ref> ពាក្យស្លោករបស់ក្រុមហ៊ុនគឺ ស្លាបហោះនៃកម្ពុជា ''(The Wings of Cambodia)។'' == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == នៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០១៩ ក្រុមហ៊ុន ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ បម្រើជើងហោះហើរចំនួន៨ ពីមជ្ឈមណ្ឌលរបស់ខ្លួនក្នុងទីក្រុងភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប និងក្រុងព្រះសីហនុសម្រាប់ជើងហោះហើរក្នុងស្រុក ហើយសម្រាប់ជើងហោះហើរអន្តរជាតិគឺទៅកាន់ម៉ាកាវ តៃប៉ិ និងតាជុង (ទាំងនៅតៃវ៉ាន់សម្រាប់ជើងហោះហើរធម្មនុញ្ញ), បាងកក ( អាកាសយានដ្ឋានសុវណ្ណភូមិ) និងហ្វូចូវ (ចិនដីគោក)។ == គោលដៅ == ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ បម្រើគោលដៅដូចខាងក្រោម៖ <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways - Our Destination |url=https://www.cambodia-airways.com/en/about-us/our-destination |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707010034/https://www.cambodia-airways.com/en/about-us/our-destination |archive-date=7 July 2018 |access-date=21 June 2018 |website=www.cambodia-airways.com |language=en |archivedate=7 កក្កដា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180707010034/https://www.cambodia-airways.com/en/about-us/our-destination }}</ref> <ref name="Cambodia Airways fixes launch date, outlines initial network">{{Cite web |title=Cambodia Airways fixes launch date, outlines initial network |url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/68211-cambodia-airways-fixes-launch-date-outlines-initial-network |access-date=19 June 2018 |website=ch-aviation}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways to commence operations on 10-Jul-2018 {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/news/cambodia-airways-to-commence-operations-on-10-jul-2018-812796 |website=centreforaviation.com |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" !ប្រទេស ! ទីក្រុង ! ព្រ​លាន​យន្តហោះ ! កំណត់ចំណាំ ! ឯកសារយោង |- | rowspan="2" |{{Flag|Cambodia}} | [[ភ្នំពេញ]] | [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]] ||{{airline hub}} | align="center" | |- | [[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរាប]] | [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាបអង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]] | align="center" | | align="center" | |- | rowspan="4" |{{Flag|China}} | [[ប៉េកាំង|ទីក្រុងប៉េកាំង]] | អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិក្រុងប៉េកាំង Daxing | align="center" | | align="center" | <ref>{{Cite web |date=20 March 2023 |title=Cambodia Airways offers special promotion on new route between Phnom Penh and Beijing |url=https://www.khmertimeskh.com/501258237/cambodia-airways-offers-special-promotion-on-new-route-between-phnom-penh-and-beijing/ |access-date=20 March 2023 |publisher=Khmer Times}}</ref> |- | ទីក្រុង Chengdu | អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Chengdu Shuangliu | | align="center" | |- | ហ្វូចូវ | អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Fuzhou Changle | align="center" | | align="center" | <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways adds Siem Reap – Fuzhou from late-Jan 2020 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/288991/cambodia-airways-adds-siem-reap-fuzhou-from-late-jan-2020/}}</ref> |- | វេនចូវ | អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Wenzhou Longwan | align="center" | | align="center" | <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways to link Phnom Penh-Wenzhou in Nov-2019 |url=http://www.cambodia-Airways.com |access-date=22 October 2019 |website=Cambodia-Airways}}</ref> |- |{{Flag|Singapore}} | [[សិង្ហបុរី]] | អាកាសយានដ្ឋាន Changi | align="center" | | align="center" | <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways Moves Singapore Service Addition To Dec 2022 |url=https://www.aeroroutes.com/eng/221011-krdec22sin |access-date=29 October 2022 |website=Aeroroutes}}</ref> |- | rowspan="2" |{{Flag|Taiwan}} | តៃជុង | អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ Taichung ||{{Airline seasonal|''Charter''}} | align="center" | |- | តៃប៉ិ | អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតាយយាន||{{Airline seasonal|''Charter''}} | align="center" |<ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways files operational network from July 2018 |url=https://www.routesonlin.com/news/38/airlineroute/279655/cambodia-airways-files-operational-network-from-july-2018/ |access-date=19 July 2018 |website=Routesonline }}{{Dead link|date=ឧសភា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways revises Taipei launch to Oct 2018 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/280086/cambodia-airways-revises-taipei-launch-to-oct-2018/ |access-date=15 August 2018 |website=Routesonline}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways confirms Taipei scheduled charters from Oct 2018 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/280490/cambodia-airways-confirms-taipei-scheduled-charters-from-oct-2018/?highlight=cambodia%20airways |access-date=12 September 2018 |website=Routesonline}}</ref> |- | rowspan="2" |{{Flag|Thailand}} | [[បាងកក]] | អាកាសយានដ្ឋានសុវណ្ណភូមិ | align="center" | | align="center" | <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways adds Bangkok service from April 2019 |url=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/283560/cambodia-airways-adds-bangkok-service-from-april-2019 |access-date=26 March 2019 |publisher=Routeonline}}</ref> |- | [[កោះសមុយ|កូសាមុយ]] | អាកាសយានដ្ឋាន Samui | align="center" | | align="center" | |- |} == កងនាវា == [[ឯកសារ:Cambodia_Airways_A319-100_XU-797.jpg|alt=Cambodia Airways A319-100 in Macau International Airport (2018).|រូបភាពតូច| '''ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ''' អេ ៣១៩-១០០ នៅអាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិម៉ាកាវ (២០១៨)]] គិតត្រឹមខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ កងយន្តហោះ'''ខេមបូឌា អ៊ែរវ៉េ''' មានយន្តហោះដូចខាងក្រោម៖ <ref name="Cambodia Airways fixes launch date, outlines initial network"/> <ref>{{Cite web |title=Cambodia Airways Fleet Details and History |url=https://www.planespotters.net/airline/Cambodia-Airways |website=www.planespotters.net |language=en |access-date=2023-04-28 |archivedate=2023-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405024228/https://www.planespotters.net/airline/Cambodia-Airways |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" style="border-collapse:collapse;text-align:center;margin:auto;" !យន្តហោះ ! នៅក្នុងសេវាកម្ម ! ការបញ្ជាទិញ ! អ្នកដំណើរ ! កំណត់ចំណាំ |- | ក្រុមហ៊ុន Airbus A319-100 | ៣ | &#x2014; | ១៥០ | ១ ចតនៅ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]] |- | ក្រុមហ៊ុន Airbus A320-200 | ៣ | &#x2014; | ១៨០ | ជួលពី Aero K ២ ចតនៅ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]] |- ! សរុប ! ៦ ! ! colspan="2" | |} == ឯកសារយោង == hrdvqt2znhf5wlaz2zfc2qbpw8mgvca 0 52708 340281 325229 2026-09-10T00:39:25Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340281 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Exclusive_Economic_Zones.svg|រូបភាពតូច|ទឹកអន្តរជាតិគឺជាតំបន់ដែលបង្ហាញជាពណ៌ខៀវងងឹតនៅក្នុងផែនទីនេះ ពោលគឺនៅខាងក្រៅ [[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]] ដែលមានពណ៌ខៀវស្រាល។]] ពាក្យថា '''ទឹកអន្តរជាតិ''' ឬ '''ទឹកឆ្លងកាត់ព្រំដែន''' អនុវត្តនៅពេលដែលប្រភេទទឹកខាងក្រោមណាមួយអនុវត្តនៅពេលដែលប្រភេទទឹកខាងក្រោមណាមួយ (ឬ [[អាងបង្ហូរទឹក]] របស់វា) ឆ្លងកាត់ព្រំដែនអន្តរជាតិ៖ មហាសមុទ្រ [[ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្រដ៏ធំ]] ក្នុងតំបន់ដែលបិទជិត ឬពាក់កណ្តាលបិទជិត និង [[មាត់ទន្លេ]] ទន្លេ បឹង ប្រព័ន្ធ [[ទឹកក្រោមដី]] ( [[អាងក្រោមទឹក|អាងទឹក]] ) និង [[ដីសើម|តំបន់ដីសើម]] ។ <ref>[http://www.undp.org/gef/05/portfolio/iw.html International Waters] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090127055412/http://www.undp.org/gef/05/portfolio/iw.html|date=27 January 2009}}, ''United Nations Development Programme''</ref> "ទឹកអន្តរជាតិ" មិនមែនជាពាក្យកំណត់ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិទេ។ វា​ជា​ពាក្យ​ក្រៅផ្លូវការ ដែល​ជួនកាល​សំដៅ​លើ​ដែនទឹក​ហួស​ពី «​សមុទ្រ​ដែនដី​» នៃ​ប្រទេស​ណាមួយ​។ <ref name="buchanan">{{Cite web |last=Buchanan |first=Michael |title=Who's in charge here? |url=https://share.america.gov/what-do-you-know-about-international-waters/ |access-date=3 August 2020 |website=ShareAmerica |archivedate=4 មិថុនា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230604210206/https://share.america.gov/what-do-you-know-about-international-waters/ |url-status=dead }}</ref> នៅក្នុងពាក្យផ្សេងទៀត "ទឹកអន្តរជាតិ" ជួនកាលត្រូវបានគេប្រើជាសទិសន័យក្រៅផ្លូវការសម្រាប់ពាក្យផ្លូវការបន្ថែមទៀត "សមុទ្រខ្ពស់" ដែលស្ថិតនៅក្រោមគោលលទ្ធិនៃ ''សេរីងងឹត'' ( [[ភាសាឡាតាំង|ឡាតាំង]] សម្រាប់ "សេរីភាពនៃសមុទ្រ") មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិរបស់យុត្តាធិការរបស់រដ្ឋណាមួយឡើយ។ អាស្រ័យហេតុនេះ រដ្ឋមានសិទ្ធិក្នុងការនេសាទ ការធ្វើនាវាចរណ៍ ការហោះហើរលើយន្តហោះ ការដាក់ខ្សែកាប និងបំពង់បង្ហូរប្រេង ព្រមទាំងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រផងដែរ។ [[អនុសញ្ញាស្តីពីសមុទ្រខ្ពស់]] ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅឆ្នាំ ១៩៥៨ ដែលមានប្រទេសហត្ថលេខីចំនួន ៦៣ បានកំណត់ថា "សមុទ្រខ្ពស់" មានន័យថា "ផ្នែកទាំងអស់នៃសមុទ្រដែលមិនត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុង [[ដែនទឹក|សមុទ្រដែនដី]] ឬនៅក្នុង [[ទឹកខាងក្នុង|ដែនទឹកផ្ទៃក្នុង]] របស់រដ្ឋ" និងជាកន្លែងដែល "គ្មានរដ្ឋណាមួយអាចអះអាងដោយត្រឹមត្រូវក្នុងការដាក់ផ្នែកណាមួយនៃពួកគេទៅអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន" ។ <ref>Text of [http://sedac.ciesin.columbia.edu/entri/texts/high.seas.1958.html CONVENTION ON THE HIGH SEAS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190222040400/http://sedac.ciesin.columbia.edu/entri/texts/high.seas.1958.html|date=22 February 2019}} (U.N.T.S. No. 6465, vol. 450, pp. 82–103)</ref> អនុសញ្ញាស្តីពីសមុទ្រខ្ពស់ត្រូវបានគេប្រើជាមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ [[អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ]] (UNCLOS) ដែលបានចុះហត្ថលេខាក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ដែលបានទទួលស្គាល់ [[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ]] ដែលលាតសន្ធឹង {{Convert|200|nmi|mi km|||}} . <ref>{{Cite web |title=What is the EEZ |url=http://oceanservice.noaa.gov/facts/eez.html |access-date=2019-09-08 |publisher=National Ocean Service}}</ref> សមុទ្រខ្ពស់បង្កើតបាន ៥០% នៃផ្ទៃដីនៃភពផែនដី ហើយគ្របដណ្តប់លើ ២/៣ នៃមហាសមុទ្រ។ <ref>{{Cite web |title=THE HIGH SEAS |url=https://www.oceanunite.org/issues/the-high-seas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709184402/https://www.oceanunite.org/issues/the-high-seas/ |archive-date=9 July 2021 |access-date=2019-01-07 |website=Ocean Unite |language=en-US |archivedate=2021-07-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709184402/https://www.oceanunite.org/issues/the-high-seas/ }}</ref> កប៉ាល់ដែលជិះលើសមុទ្រខ្ពស់ជាទូទៅស្ថិតនៅក្រោមយុត្តាធិការនៃ [[រដ្ឋទង់ជាតិ]] (ប្រសិនបើមានមួយ); ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅពេលដែលកប៉ាល់មានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មមួយចំនួន ដូចជា [[ការលួចចម្លង]] ជាតិសាសន៍ណាមួយអាចអនុវត្តយុត្តាធិការក្រោមគោលលទ្ធិនៃ [[យុត្តាធិការសកល]] ។ ទឹកអន្តរជាតិអាចមានភាពផ្ទុយគ្នាជាមួយនឹង [[ទឹកខាងក្នុង]] [[ដែនទឹក]] និង [[តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ|តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្តាច់មុខ។]] UNCLOS ក៏មាននៅក្នុងផ្នែកទី XII របស់ខ្លួនផងដែរ បទប្បញ្ញត្តិពិសេសសម្រាប់ការការពារបរិស្ថានសមុទ្រ ដែលក្នុងករណីខ្លះ អនុញ្ញាតឱ្យ រដ្ឋកំពង់ផែ អនុវត្តដែនសមត្ថកិច្ចលើនាវាបរទេសនៅលើសមុទ្រខ្ពស់ ប្រសិនបើពួកគេបំពានច្បាប់បរិស្ថានអន្តរជាតិ (អនុម័តដោយ IMO ) ដូចជាអនុសញ្ញា MARPOL ជាដើម។ == ឯកសារយោង == tjt6hmxfvqg25dwsxxopat398x7sm71 0 53037 340284 334859 2026-09-10T01:50:25Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340284 wikitext text/x-wiki ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុល គឺជា [[នយោបាយនៅកម្ពុជា|សកម្មជននយោបាយ]] និង [[អក្សរសាស្រ្តខ្មែរ|ជាអ្នកនិពន្ធ]] ម្នាក់ដែលត្រូវបាន [[ខ្មែរក្រហម]] ប្រហារជីវិតបន្ទាប់ពីការ ដួលរលំទីក្រុងភ្នំពេញ ។ យោង​តាម​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ លោក សូរ ពង្ស ពៅ សៀវភៅ​នយោបាយ​ដែល​លក់​ដាច់​បំផុត​របស់​ចរិកខ្មែរ គឺ "ប្រហែលជាសៀវភៅដែលគេអានច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមប្រជាជនកម្ពុជា"។ <ref>{{Cite book|last1=Stedman|first1=Stephen John|url=https://books.google.com/books?id=8Mj32gB7y3IC&dq=%22Bunchan+Mol%22&pg=PA527|title=Ending Civil Wars: The Implementation of Peace Agreements|last2=Rothchild|first2=Donald S.|last3=Rothchild|first3=Donald|last4=Cousens|first4=Elizabeth M.|date=2002|publisher=Lynne Rienner Publishers|isbn=978-1-58826-083-3|pages=511|language=en}}</ref> == ជីវប្រវត្តិ == === អ្នកទោសក្មេងជាងគេបន្ទាប់ពីបដិវត្តន៍ឆ័ត្រ === ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុល កើត​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩២១ ជិត [[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|​ព្រះបរមរាជវាំង]] ជា​កូនប្រុស​ទី​៤ របស់​អភិបាល​ស្រុក [[ក្រុងតាខ្មៅ|​តា​ខ្មៅ ។]] នៅឆ្នាំ១៩៣៤ ក្នុងអាយុ១៣ឆ្នាំ លោកត្រូវបានក្រុមគ្រួសារបញ្ជូនឲ្យទៅបួសនៅ [[វត្តលង្កា]] ក្រោមព្រះចៅអធិការវត្តល្វាឯម។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤០ លោក​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ព្រះសង្ឃ​មក​ចាប់​ផ្តើម​ប្រដាល់ ហើយ​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ប្រដាល់​កំពូល​មួយ​របស់ ''[[ល្បុក្កតោ|​ល្បុក្កតោ]]'' ​ខ្មែរ។ បន្ទាប់ពីបានចូលរួមក្នុងបដិវត្តន៍ឆ័ត្រដែលដឹកនាំដោយ [[សឺង ង៉ុកថាញ់]] ប្រឆាំងនឹង [[ឡាវក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|អាណាព្យាបាលបារាំង]] នៅភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំ ១៩៤២ គាត់គឺជាអ្នកទោសវ័យក្មេងបំផុតនៅអាយុ ២២ ឆ្នាំដែលត្រូវបានបញ្ជូនរួមជាមួយព្រះសង្ឃទាំងអស់ដូចជា [[ហែម ចៀវ]] និងសកម្មជននយោបាយដទៃទៀតទៅកាន់ ពន្ធនាគារខនសឺន ដែលដាក់ទណ្ឌិតរាប់ពាន់នាក់មកពីប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម។ នៅ​ទីនោះ គាត់​បាន​ល្បីល្បាញ​ដោយ​ទទួល​បាន​ជ័យជម្នះ​ក្នុង​ការ​ប្រកួត​ប្រដាល់​សេរី​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​វួដ​ពន្ធនាគារ។ ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​រំដោះ​ដោយ​កង​កម្លាំង​ជប៉ុន​នៅ​ខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៤៥ បន្ទាប់​ពី​លោក ហឹម ចៀវ បាន​ស្លាប់​ដោយ ​ជំងឺ​រាគ ។ <ref>{{Cite web |last=Taing |first=Rinith |date=2018-10-12 |title=Almost Forgotten: Cambodia's Anti-Colonial Nationalists |url=http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article58669 |access-date=2022-09-06 |website=Europe Solidaire Sans Frontières |archivedate=2022-09-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220908171638/http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article58669 |url-status=dead }}</ref> === សហស្ថាបនិកខ្មែរឥស្សរៈ និងរាជានិយម === ពេលគាត់ត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញ ស្មារតីជាតិនិយមរបស់គាត់មិនផ្លាស់ប្តូរទេ។ កាន់តែច្រើនវារលាក។ លោក​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​បោះពុម្ព​កាសែត​នគរវត្ត​ម្ដង​ទៀត។ ក្រោយ​ការ​ដាក់​អាណានិគម​របស់​ជប៉ុន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៥ លោក​បាន​រួម​គ្នា​បង្កើត​ចលនា [[ខ្មែរឥស្សរៈ|​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ]] ដែល​ជា​ចលនា​ប្រឆាំង​បារាំង។ ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មក ទាហាន​បារាំង​ចាប់​លោក សឺង ង៉ុក ថាញ់ នៅ​ថ្ងៃ​ទី​១៦ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤៥ លោកបាន​ភ័យ​ខ្លាច​ដល់​អាយុ​ជីវិតដូច្នេះហើយ ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុល បានភៀសខ្លួនទៅរស់នៅជាមួយពូក្នុងត្រកូលប៉ុក ហើយគាត់បានរៀបការជាមួយកូនក្រមុំមកពី [[គ្រួសារអភ័យវង្ស|ផ្ទះអភ័យវង្ស]] ខេត្តបាត់ដំបង។ ទន្ទឹម​នឹង​នោះ ក្នុង​នាម​ជា​សិស្ស​នៃ​អហិង្សា លោក​បាន​បដិសេធ​នូវ​វិធីសាស្ត្រ​ទ័ពព្រៃ​របស់​ខ្មែរ​ឥស្សរៈ ហើយ​បាន​ចែក​ផ្លូវ​ជាមួយ ''​ការិយាល័យ​នយោបាយ'' ​របស់​ខ្លួន​យ៉ាង​ឆាប់​រហ័ស។ នៅឆ្នាំ ១៩៥១ គាត់បានក្លាយជាសមាជិកនៃ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ របស់អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[អៀវ កើស|អៀវកឹស]] ។ នៅពេលនោះលោក បានភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងឡើងវិញជាមួយកូនចៅរបស់ [[ឧកញ៉ាវ៉ាងជួន|ជួន]] ដែលត្រូវបានដកចេញពីរង្វង់ខាងក្នុងនៃព្រះបរមរាជវាំងដោយព្រះបាទសីហនុ។ ប្អូនស្រីរបស់គាត់ឈ្មោះ ប៊ុន ចាន់ម៉ូលី បានរៀបការជាមួយ ជួន ហូល ដែលជាឪពុក ជួន មុំ និងកម្មាភិបាលខ្មែរក្រហមសំខាន់ៗផ្សេងទៀត។ ដោយមានការអាក់អន់ចិត្តនឹងក្រុមប្រឆាំងនេះ ព្រះបាទនរោត្តមសីហនុបានរំលាយសភានៅឆ្នាំ ១៩៥៣។ បន្ទាប់ពីបានជួបជាមួយព្រះសីហនុ ទោះបីជាមានការធានាពីព្រះមហាក្សត្រថាពួកគេនឹងមានសុវត្ថិភាពក៏ដោយលោក និងសមាជិកដទៃទៀតនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបានឃោរឃៅ ដោយគប់ដុំថ្មមកលើពួកគេបណ្តាលឱ្យមានស្នាមជាំ និងរបួស។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=M8L5AwAAQBAJ&dq=%22Bunchan+Mol%22&pg=PA71|title=Intervention and Change in Cambodia: Towards Democracy?|date=2000|isbn=978-981-230-042-3|pages=71|language=en}}</ref> === អ្នកនិពន្ធ និងជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយម រហូតដល់ថ្ងៃចុងក្រោយនៃរបបសាធារណរដ្ឋខ្មែរ === នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧០ រួមជាមួយ លោក សូ ណែម អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំជាតិនៅកម្ពុជា លោកបានដឹកនាំគណៈប្រតិភូពុទ្ធសាសនិកខ្មែរទៅប្រជុំនៅប្រទេសកូរ៉េ។ នៅទីនោះ លោក បានប្រតិកម្មឡើងវិញនូវការអំពាវនាវដែលធ្វើឡើងដោយសមាគមពុទ្ធសាសនិកកម្ពុជា ទាក់ទងនឹងការឈ្លានពានដែលប្រព្រឹត្តដោយកងកម្លាំង [[វៀតកុង]] ខាងជើងប្រឆាំងនឹងកម្ពុជា ដែលកំពុងរក្សាគោលនយោបាយអព្យាក្រឹតរហូតដល់ [[រដ្ឋប្រហារកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៧០|រដ្ឋប្រហារឆ្នាំ ១៩៧០]] ។ ក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរថ្មីលោក បានធ្វើការក្រោមការដឹកនាំរបស់ [[លន់ នល់]] ជាអនុរដ្ឋលេខាធិការផ្នែកឃោសនា និងសាសនា។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ គាត់បានបោះពុម្ពជីវប្រវត្តិរបស់គាត់ ''គុកនយោបាយ'' ដែលជាសៀវភៅលក់ដាច់បំផុតភ្លាមៗ។ បីខែបន្ទាប់ពីសៀវភៅនេះចេញជាលើកដំបូង ការបោះពុម្ពថ្មីមួយត្រូវបានបោះពុម្ពរួចហើយ។ <ref>{{Cite web |last=Taing |first=Rinith |date=2019-07-18 |title=The Forgotten Jailbird Champion |url=https://www.khmertimeskh.com/625612/the-forgotten-jailbird-champion/ |access-date=2022-09-06 |website=[[Khmer Times]] |language=en-US}}</ref> នៅឆ្នាំ ១៩៧៣ គាត់បានបោះពុម្ភសៀវភៅមួយទៀតដែលជាអត្ថបទនយោបាយអំពីភាពពុកផុយនៃសីលធម៌ និងការបន្តជាថ្មីនៃតួអក្សរខ្មែរ។ ក្នុងនាមជាបញ្ញវន្តដ៏មានឥទ្ធិពលជាច្រើនក្នុងជំនាន់របស់គាត់ គាត់គឺជាមនុស្សដំបូងគេដែលត្រូវបានប្រហារជីវិតនៅខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នៅពេលដែលខ្មែរក្រហមចូលទីក្រុងភ្នំពេញ ហើយបានដាក់របបនៃភេរវកម្ម និងការប្លន់។ == កេរដំណែល៖ កំណត់តួអក្សរខ្មែរ ==   ជីវប្រវត្តិរបស់ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុល ឆ្នាំ ១៩៧២ ដែលមានចំណងជើងថា ''គុកនយោបាយ'' បានក្លាយជាអក្សរសិល្ប៍បុរាណនៃប្រទេសកម្ពុជាក្រោយសង្គ្រាម។ សៀវភៅ​លក់​ដាច់​បំផុត​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​តាម​ដាន​ដោយ​សៀវភៅ​មួយ​ទៀត​អំពី ''​ចរិកខ្មែរ។'' លោកចង់​បង្រួប​បង្រួម​ស្មារតី «​ខ្មែរ​កសាង​អង្គរ​» និង «​ពូជ​ខ្មែរ​អ្នក​ចម្បាំង​អង្គរ​» ដើម្បី​អនាគត​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ដោយ​មាន​សន្តិភាព និង​វិបុលភាព​យូរអង្វែង​សម្រាប់​ប្រជាជន​កម្ពុជា​ទាំងអស់​។ <ref>{{Cite web |last=Sim |first=Virak |date=2019-01-10 |title=ចរិតខ្មែរ |url=https://www.postkhmer.com/%E1%9E%9C%E1%9E%B7%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%98/%E1%9E%85%E1%9E%9A%E1%9E%B7%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A |access-date=2022-09-06 |website=Post Khmer |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> លោក​បាន​រិះគន់​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ឥស្សរជន​ដូច​ជា​អភិបាល​ខេត្ត​សៀមរាប លោក ដាប ឈួន ជាដើម។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ អ្នក​ខ្លះ​បាន​មើល​ឃើញ​ការ​រិះគន់​របស់​លោក​ថា​ជា​ការ​ថ្កោលទោស​ចំពោះ​ចរិត​ខ្មែរ៖ «ប៊ុណ្ណចន្ទម៉ុលឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ពី​ការ​មិន​ទុក​ចិត្ត​យ៉ាង​ជ្រៅ​ដែល​បាន​សម្គាល់​ភាព​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ»។ <ref>{{Cite book|last=Galway|first=Matthew|url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctv1k13b2n|title=The Emergence of Global Maoism: China's Red Evangelism and the Cambodian Communist Movement, 1949–1979|date=2022|isbn=978-1-5017-6184-3|pages=155–199}}</ref> លោកសោកស្ដាយចំពោះ "ធម្មជាតិដ៏ប្រសើរ និងការបែងចែកនៃចលនារំដោះជាតិខ្មែរឥស្សរៈ"។ <ref>{{Cite book|last=Stedman|first=Stephen John|url=https://books.google.com/books?id=8Mj32gB7y3IC&dq=%22Bunchan+Mol%22&pg=PA527|title=Ending Civil Wars: The Implementation of Peace Agreements|date=2002|isbn=978-1-58826-083-3|pages=527|language=en}}</ref> ដូច្នេះហើយ អ្នកខ្លះបានសន្និដ្ឋានថា មិនមានអ្វីជាក់លាក់អំពីចរិកខ្មែរនៅក្នុងសៀវភៅរបស់គាត់ ហើយថាវាគ្រាន់តែបង្ហាញពីការអន់ចិត្តរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ។ <ref>{{Cite book|last=Peou|first=Sorpong|url=https://books.google.com/books?id=M8L5AwAAQBAJ&dq=%22Bunchan+Mol%22&pg=PA71|title=Intervention and Change in Cambodia: Towards Democracy?|date=2000|isbn=978-981-230-042-3|pages=29|language=en}}</ref> [[ជាតិខ្មែរនិយម|ជាតិនិយមខ្មែរ]] របស់គាត់ក៏ត្រូវបានប្រឡាក់ដោយ មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងវៀតណាម យ៉ាងខ្លាំងផងដែរ។ តាម​ពិត​ទៅ លោក​បាន​ចាត់​ទុក​ថា “ ''យួន'' [យួន] បាន​គាំទ្រ [[នរោត្ដម សីហនុ|​ព្រះសីហនុ]] ដើម្បី​ដណ្តើម​យក [[កម្ពុជាក្រោម|​ទឹកដី​ខ្មែរ]] ​ដែល​នៅ​សេសសល់ និង​បំផ្លាញ​ជាតិ​ខ្មែរ”។ តួនាទីរបស់គាត់ក្នុងចលនាជាតិនិយមត្រូវបានកោតសរសើរដោយសាច់ញាតិ និងប្រវត្តិវិទូខ្មែរប៊ុនថាននៅក្នុងសៀវភៅឆ្នាំ ១៩៩៥ របស់គាត់ ''ប្រវត្តិអ្នកតស៊ូខ្មែរ'' (ប្រវត្តិវីរបុរសខ្មែរ <ref>{{Cite book|last=Keo|first=Duoung|url=https://khmerstudies.org/wp-content/uploads/2012/06/DK-Nationalism.pdf|title=Nationalism and Mass Killing. the Khmer Rouge Extreme Nationalism Against Vietnam|year=2012|location=Siem Reap|pages=5}}</ref> បន្ទាប់មក ការវិភាគរបស់គាត់អំពីអំពើពុករលួយនៃតួអក្សរខ្មែរក្នុងសម័យសង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជា និងការចាំបាច់ដើម្បីត្រឡប់ទៅរកចរិតលក្ខណៈវីរបុរសនៃអតីតកាលរបស់កម្ពុជា បានបំផុសគំនិត [[ហ៊ុន សែន|លោក ហ៊ុន សែន]] ដែលបានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យបោះពុម្ពសៀវភៅនេះ ហើយអានម្តងទៀតនៅ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KykQg5RCRvYC&q=%22Bun+Chanmol%22|title=Daily Report: East Asia|date=1995|language=en}}</ref> ហើយវានៅតែបន្តជំរុញទឹកចិត្តយុវជនខ្មែរជំនាន់ក្រោយក្នុងសហវត្សទីបី។ <ref>{{Cite web |last=Thoof |first=Providence |date=2017 |title=Found My Life Goal by Tho - May 2017 Scholarship Essay |url=https://www.varsitytutors.com/scholarship_entries/tho-18292 |access-date=2022-09-06 |website=Varsity Tutors |language=en-us}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកនយោបាយខ្មែរ]] kyd1pvzd9ti0ad9o7gtjllzsd1n6pvt 10 53613 340256 338605 2026-09-09T16:01:28Z Sreynaree1986 47227 ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 340256 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | image = [[File:Royal arms of Cambodia.svg|100px]] | bodyclass = hlist | abovestyle = font-weight:bold; | above = [[មែកធាងគ្រួសាររបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវលីនៅព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] (ព្រះថោង) * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[កុលប្រភាវតី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = | list1 = * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} | group2 = [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | list2 = * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] * [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] * [[ត្សៀគី​វ]] * [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] * [[ភូមី]] | group3 = [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] | list3 = * [[ពាលាទិត្យ]] * [[វិស្វរូប]] * [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[បុស្ករាក្ស]] * [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[រាជបតិវម៌្ម]] * [[សម្ភុវម៌្ម]] * [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[ឥន្ទ្រលោក]] * [[មហីបតិវម៌្ម]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៤) * [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៥) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(និមិត្តរូបនៃ រាជបល្ល័ង្គ និងរាជាធិបតេយ្យ)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរោត្តម សីហមុនី]] | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|*]] [[Category:Cambodia templates]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|Cambodia]] </noinclude> d9ad0sqfuq3vs99jdicxiav2fzx7pkj 0 53812 340293 338796 2026-09-10T04:29:24Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340293 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជីវប្រវត្តិ | honorific_prefix = ''[[Than Phu Ying]]'' | honorific_suffix = [[Order of Chula Chom Klao|PChW]] [[Order of the White Elephant|MPCh]] [[Order of the Crown of Thailand|MWM]] | image = HRH Srirasmi (Cropped).jpg | caption = Srirasmi in 2007 | native_name = {{lang|th|ศรีรัศมิ์ สุวะดี}} | birth_date = {{Birth date and age|1971|12|9|df=y}} | birth_place = [[Samut Songkhram Province|Samut Songkhram]], Thailand | death_date = | death_place = | resting_place = | alma_mater = {{ubli|[[Sukhothai Thammathirat Open University]] ([[Bachelor of Management Studies|BMS]])|[[Kasetsart University]] ([[Master of Science|MS]])}} | spouse = {{marriage|[[Vajiralongkorn]] (Rama X)|10 February 2001|11 December 2014|end=div.}} | children = Prince [[Dipangkorn Rasmijoti]] | relatives = [[Pongpat Chayaphan]] (uncle)<ref>{{cite web|date=30 January 2015|title=Senior Thai police sentenced to six years for lese majeste, corruption|url=https://www.reuters.com/article/uk-thailand-police/senior-thai-police-sentenced-to-six-years-for-lese-majeste-corruption-idUKKBN0L31EB20150130|accessdate=18 August 2015|agency=[[Reuters]]}}</ref> | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = [[Thailand]] | branch = [[Royal Thai Army]] | branch_label = Branch | service_years = 2012–2014 | rank = [[Military ranks of the Thai armed forces|Major general]]<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2556/B/025/1.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204850/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2556/B/025/1.PDF|url-status=dead|archive-date=4 March 2016|title=ประกาศสํานักนายกรัฐมนตร|website=ratchakitcha.soc.go.th|access-date=2020-10-16|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304204850/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2556/B/025/1.PDF}}</ref> | commands = [[King's Guard (Thailand)|King's Guard]] }} | signature = Signature of Srirasmi Suwadee.png }} '''ស្រីរស្មី សុវឌី''' <ref>{{Cite web |date=16 December 2014 |title=ย้อนรำลึกภารกิจ 'ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ สุวะดี' |url=http://www.thairath.co.th/content/469237}}</ref> (កើតថ្ងៃទី ៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧១) មានឈ្មោះ '''ព្រះចៅវង្សនាង ព្រះអង្គចៅស្រីរស្មី ព្រះវរជាយានៃសម្ដេចសម្ដេចព្រះបរមឧស្សាធិរាជ ចៅហ៊្វាមហាវជិរាលង្ករណ សៀមមកុដរាជកុមារ''' <ref>{{Cite web |title=The Office of His Majesty's Principal Private Secretary, Thailand |url=http://www.ohm.go.th/th/monarch/signature |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625001510/http://www.ohm.go.th/th/monarch/signature |archive-date=25 June 2014 |access-date=14 December 2014 |website=The Thai Monarchy |language=Thai |archivedate=6 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120606163700/http://www.ohm.go.th/th/monarch/signature }}</ref> គឺជាអតីតសមាជិកនៃ [[រាជវង្សចក្រី|គ្រួសាររាជវង្ស]][[ថៃ]] ។ លោកស្រីគឺជា[[ព្រះនាងជាភរិយា|មហេសី]]ទីបីរបស់[[រាជទាយាទនៃថៃ|រាជទាយាទ]] [[វជិរាលង្ករណ៍]] (ឥឡូវជា រាមាទី ១០) ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០១ ដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៤។ <ref>{{Cite web |date=13 December 2014 |script-title=th:มีพระบรมราชานุญาตให้ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ฯ ลาออกจากฐานันดรศักดิ์ แห่งพระราชวงศ์ |url=http://www.thairath.co.th/content/468777 |access-date=13 December 2014 |website=Thairath |language=Thai}}</ref> == ជីវិតដំបូង == ស្រីរស្មី សុវឌី កើតនៅ[[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម|ខេត្តសាមុតសង្គ្រាម]] <ref name="nation">{{Cite web |date=30 April 2005 |title=Simplicity, warmth win hearts |url=http://www.nationmultimedia.com/2005/04/30/national/data/national_17216949.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082908/http://www.nationmultimedia.com/2005/04/30/national/data/national_17216949.html |archive-date=8 March 2007 |access-date=14 December 2014 |website=The Nation |location=Thailand |archivedate=5 មិថុនា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170605234012/http://www.nationmultimedia.com/2005/04/30/national/data/national_17216949.html }}</ref> ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានជីវភាពមធ្យម។ នាងជាកូនទីបីក្នុងចំណោមកូនបួននាក់ដែលកើតពីអភិរុច និង វ៉ាន់ថានី ស៊ូវ៉ាឌី <ref>Siam Thurakit newspaper, [http://www.siamturakij.com/book/index.php?option=com_content&task=view&id=6733&Itemid=0 สายธารอันยิ่งใหญ่แห่งเจ้าชายน้อย, 16 สิงหาคม พ.ศ.2549] {{In lang|th}}</ref> ហើយមាន [[ជនជាតិមន|ដើមកំណើតមន-ថៃ]] ពីខាងម្តាយរបស់នាង។ <ref>{{Cite news|date=19 December 2014|script-title=th:รอยทาง 'สุวะดี' แห่งแม่กลอง และ 'เกิดอำแพง' แห่งท่าจีน|language=Thai|work=Nation (Thailand)|url=http://www.nationweekend.com/home/article/1177/18367/%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B5-%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0-%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%B3%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B8%87-%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%88%E0%B8%B5%E0%B8%99.html|access-date=30 December 2014|archive-date=7 មេសា 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407211644/http://www.nationweekend.com/home/article/1177/18367/%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B5-%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B|url-status=dead}}</ref> នាងបានចូលរៀននៅមហាវិទ្យាល័យពាណិជ្ជកម្មបាងកក ហើយនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ក្នុងអាយុ ២២ ឆ្នាំ បានចូលបម្រើការងារនៅវជិរាលង្ករណ៍ ក្នុងនាមជា « [[អ្នកបម្រើស្រី]] »។ ស្រីរស្មី បានចុះឈ្មោះចូលរៀននៅ [[សាកលវិទ្យាល័យបើកទូលាយសុខោទ័យធម្មាធិរាជ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅឆ្នាំ ២០០២ ជាមួយនឹង [[សញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្រ]] ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រគ្រប់គ្រង។ វជិរាលង្ករណ៍ បានប្រគល់សញ្ញាបត្រដោយផ្ទាល់ដល់នាង។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ នាងបានទទួលសញ្ញាបត្រ [[អនុបណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ]] គ្រួសារ និងការអភិវឌ្ឍកុមារពី [[សាកលវិទ្យាល័យក្សេតសាស្ត្រ|សាកលវិទ្យាល័យក្សេត្រសាស្ត្រ]] ។ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">ត្រូវការ​ឯកសារ​យោង</span>]]'' &#x5D;</sup> == ការលែងលះ និងការបាត់បង់ឋានៈ == លិខិតមួយច្បាប់ដែលស្នើសុំឱ្យក្រុមគ្រួសាររបស់ ស្រីរស្មី ត្រូវបានដកហូតព្រះនាមរាជវង្សរបស់ពួកគេត្រូវបានផ្ញើទៅ [[ក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ|ក្រសួងមហាផ្ទៃ]] ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៤។ លិខិតនេះត្រូវបានផ្ញើដោយស្វាមីរបស់នាង គឺរាជទាយាទរាមាទី១០ បន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់ពីបទពុករលួយប្រឆាំងនឹងសាច់ញាតិចំនួនប្រាំពីរនាក់របស់នាង។ <ref>{{Cite news|date=29 November 2014|title=Thailand crown prince strips wife's family of royal name|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30258759|access-date=2 December 2014|quote=It comes after seven of her close relatives were arrested in a purge of officials allegedly involved in corruption.}}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤ ''[[រាជសារថៃ|រាជសាររដ្ឋាភិបាលថៃ]]'' បានប្រកាសថា លោកស្រីបានលះបង់ងារជារាជវង្សរបស់នាង <ref>{{Cite web |date=1 December 2014 |title=What's behind the downfall of Thailand's Princess Srirasmi? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30275513 |website=[[BBC News]]}}</ref> ដែលទំនងជាដោយសារតែកិច្ចការពុករលួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមគ្រួសាររបស់នាង។ <ref>{{Cite news|date=13 December 2014|title=Thai princess gives up royal title|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/13/thai-princess-gives-up-royal-title|access-date=13 December 2014}}</ref> លោកស្រីត្រូវបានផ្តល់ប្រាក់ចំនួន ២០០ លាន[[បាត]] (៦ លានដុល្លារអាមេរិក) ដោយ [[វជិរាលង្ករណ៍|រាមាទី១០]] ជាថ្នូរនឹងការលះបង់របស់នាង។ <ref name="thairath">{{Cite web |date=14 December 2014 |script-title=th:พระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว |url=http://www.thairath.co.th/content/468957 |access-date=14 December 2014 |website=Thai Rath |language=Thai}}</ref> ប្រាក់នេះត្រូវបានបង់ចេញពី [[ការិយាល័យ​អចលនទ្រព្យ​រាជវង្ស|ការិយាល័យទ្រព្យសម្បត្តិរាជវង្ស]] ដូចដែលបានបញ្ជាក់ដោយ [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុថៃ|ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] ។ <ref>{{Cite web |last=กระทรวงการคลัง |date=15 December 2014 |title=ข่าวที่ 106/2557 การชี้แจงของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในฐานะประธานกรรมการทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ กรณีการพระราชทานเงินให้ท่านผู้หญิงศรีรัศม์ สุวะดี |url=http://www.mof.go.th/home/Press_release/News2014/106.pdf |access-date=12 មិថុនា 2026 |archivedate=16 មករា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116132611/http://www.mof.go.th/home/Press_release/News2014/106.pdf |url-status=dead }}</ref> បន្ទាប់ពីការលែងលះរបស់ លោកស្រី <ref>{{Cite web |last=[[Pavin Chachavalpongpun|Chachavalpongpun, Pavin]] |date=15 December 2014 |title=A Thai Princess' Fairy Tale Comes to an End |url=https://thediplomat.com/2014/12/a-thai-princess-fairy-tale-comes-to-an-end/ |website=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]}}</ref> ឪពុកម្តាយរបស់នាង គឺឪពុក អភិរុច សុវឌី អាយុ ៧២ ឆ្នាំ និងម្តាយ វ៉ាន់ថានី អាយុ ៦៦ ឆ្នាំ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនពី [[បទប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ]] ។ ក្រោយមក អ្នកទាំងពីរបានសារភាពថាបានប្រើប្រាស់ទំនាក់ទំនងរាជវង្សរបស់ពួកគេខុសកាលពី ១២ ឆ្នាំមុន ដែលនាំឱ្យអតីតអ្នកជិតខាងម្នាក់ត្រូវជាប់ពន្ធនាគារពីបទក្លែងបន្លំ។ អ្នកទាំងពីរត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ប៉ុន្តែបានបន្ថយមកត្រឹមពីរឆ្នាំកន្លះ បន្ទាប់ពីសារភាពថាមានទោសពីបទបរិហារកេរ្តិ៍ព្រះមហាក្សត្រ។ <ref>{{Cite news|date=11 March 2015|title=Parents of former Thai princess jailed for insulting monarchy|work=[[The Daily Telegraph]]|agency=[[Reuters]]|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/thailand/11464642/Parents-of-former-Thai-princess-jailed-for-insulting-monarchy.html|access-date=8 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|date=11 March 2015|title=Parents of Thai ex-princess given jail term for lese majeste|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-31828475|access-date=8 August 2017}}</ref> មួយសប្តាហ៍ក្រោយមក បងប្អូនប្រុសរបស់នាងគឺ ណាត់ថាភុន សុវ៉ាឌី, ណារុង សុវ៉ាឌី និង សិទ្ធិស័ក្តិ សុវ៉ាឌី ត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលប្រាំឆ្នាំកន្លះ។ <ref>{{Cite web |date=20 March 2015 |title=Brothers of Thai ex-princess jailed for lese majeste |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-31990182 |website=[[BBC News]]}}</ref> នាងបានជ្រើសរើសឱបក្រសោបជីវិតព្រះសង្ឃជា [[ដូនជី]] ដោយរស់នៅក្នុងភាពសាមញ្ញ ខណៈពេលដែលស្ថិតនៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ។ <ref>{{Cite news|date=7 November 2020|title=泰王废妃西拉米 变凄苦种菜尼姑{{!}}中國報|work=中國報 China Press|url=https://www.chinapress.com.my/20201107/%e6%b3%b0%e7%8e%8b%e5%ba%9f%e5%a6%83%e8%a5%bf%e6%8b%89%e7%b1%b3-%e5%8f%98%e5%87%84%e8%8b%a6%e7%a7%8d%e8%8f%9c%e5%b0%bc%e5%a7%91/}}</ref> <ref>{{Cite news|date=8 November 2020|title=Thai King's Third Wife, Stripped Off Title and Become a Nun Under House-Arrest|work=RedChili21 MY|url=https://redchili21.my/2020/11/thai-kings-third-wife-stripped-off-title-and-become-a-nun-under-house-arrest/|access-date=12 មិថុនា 2026|archive-date=20 សីហា 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250820080857/https://redchili21.my/2020/11/thai-kings-third-wife-stripped-off-title-and-become-a-nun-under-house-arrest/|url-status=dead}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] cc3ifyaugk9y7ihl3gx955br29yi32g 0 53826 340283 336600 2026-09-10T01:37:44Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340283 wikitext text/x-wiki '''''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍''''' គឺជាកាសែតប្រចាំថ្ងៃជាភាសាអង់គ្លេស ដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅ [[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]] ប្រទេសថៃ។ វាត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាទម្រង់ [[កាសែតខ្នាតធំ]] និង [[កាសែតឌីជីថល|ឌីជីថល]] ។ ការចេញផ្សាយលើកដំបូងត្រូវបានលក់នៅថ្ងៃទី ១ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៦។ វាមានបួនទំព័រ និងមានតម្លៃមួយ[[បាត]] ដែលជាចំនួនច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅពេលដែលប្រាក់បាតជាក្រដាស។ វាគឺជាកាសែតចំណាស់ជាងគេបំផុតរបស់ប្រទេសថៃដែលនៅតែបោះពុម្ពផ្សាយ។ ចរាចរប្រចាំថ្ងៃរបស់ ''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍'' មានចំនួន ១១០,០០០ ច្បាប់ ដែល ៨០ ភាគរយនៃចំនួននេះត្រូវបានចែកចាយនៅទីក្រុងបាងកក និងនៅសល់ទូទាំងប្រទេស។ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Post |url=http://multimediausa.com/assets/newspapers/bangkok-post/ |access-date=9 January 2017 |website=Multimedia, Inc. |archivedate=10 មករា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110015707/http://multimediausa.com/assets/newspapers/bangkok-post/ |url-status=dead }}</ref> វាត្រូវបានចាត់ទុកថាជា [[កាសែតកត់ត្រា|កាសែតដែលមានកំណត់ត្រា]] សម្រាប់ប្រទេសថៃ។ <ref>{{Cite book|author-link=William Katz (librarian)|url=https://books.google.com/books?id=aCD0vxhNyuwC&q=Thailand%20%22Newspaper%20of%20Record%22|title=Magazines for Libraries For the General Reader and School, Junior College, College, University, and Public Libraries|year=1997|page=185|isbn=978-0-8352-3907-3|quote=''Bangkok Post'' is the English-language newspaper of record in Thailand...}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Lawler|first=John J.|last2=Bae|first2=Johngseok|date=April 1998|title=Overt Employment Discrimination by Multinational Firms: Cultural and Economic Influences in a Developing Country|url=https://library.fes.de/libalt/journals/swetsfulltext/4177619.pdf|journal=Industrial Relations|publisher=Blackwell Publishers|volume=37|issue=2|pages=137|doi=10.1111/0019-8676.00079|quote=The ''Bangkok Post'' was used because it is a newspaper of record in Thailand and the most widely read of the English-language dailies.|via=Bibliothek der Friedrich-Ebert-Stiftung}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Ruiz|first=Todd|date=16 March 2022|title=Bangkok Post trashed for broadcasting Russian ambassador's 'propaganda'|work=Coconuts Bangkok|publisher=Coconuts Media|url=https://coconuts.co/bangkok/news/bangkok-post-trashed-for-broadcasting-russian-ambassadors-propaganda/|access-date=19 February 2024|quote=The newspaper of record’s decision to uncritically broadcast a closed session with Russia’s ambassador to Thailand yesterday has been met with anger and disbelief.}}</ref> [[ឯកសារ:BangkokPost.svg|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាកាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍]] ចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ និពន្ធនាយកនៃ ''កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍'' គឺ [[អ៊ុម៉េស ប៉ានដេ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Post Newspaper Editorial Contact |url=http://www.postpublishing.co.th/post_contact |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120070706/http://www.postpublishing.co.th/post_contact |archive-date=20 January 2017 |access-date=9 January 2017 |website=Post Publishing PCL |archivedate=20 មករា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120070706/http://www.postpublishing.co.th/post_contact }}</ref> <ref name="Guardian-20180515" /> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៨ លោក ប៉ានដេ ត្រូវបាន «បង្ខំឱ្យចុះចេញពីតំណែង» ជានិពន្ធនាយក បន្ទាប់ពីបដិសេធមិនព្រមបន្ទន់ការចុះផ្សាយដែលរិះគន់របបយោធាដែលកំពុងកាន់អំណាច។ <ref name="Guardian-20180515">{{Cite news|last=Ellis-Petersen|first=Hannah|date=15 May 2018|title=Editor of Bangkok Post 'forced to step down' over coverage of government|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2018/may/15/editor-of-bangkok-post-forced-to-step-down-over-coverage-of-government|access-date=16 May 2018}}</ref> == ឯកសារយោង == tuee7samhh9q84q2s3xxo48edk690t6 0 54352 340294 339637 2026-09-10T04:58:07Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340294 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 20em; font-size: 95%em;" |- style="color:white; background:blue; text-align:center;" ! colspan="3" style="text-align: center" |នាយកដ្ឋានសកម្មរបស់អាល់ហ៊ីឡាល់ |- style="text-align: center" |[[ឯកសារ:Football_pictogram.svg|40x40ភីកសែល]]<br /><br /><br /><br />'''បាល់ទាត់<br /><br /><br /><br /> (របស់បុរស)''' |[[ឯកសារ:Football_pictogram.svg|40x40ភីកសែល]]<br /><br /><br /><br />'''បាល់ទាត់<br /><br /><br /><br /> (របស់ស្ត្រី)''' |[[ឯកសារ:Basketball_pictogram.svg|40x40ភីកសែល]]<br /><br /><br /><br />'''បាល់បោះ<br /><br /><br /><br /> (របស់បុរស)''' |} '''Al-Hilal Saudi Football Club''' ( {{langx|ar|نادي الهلال السعودي}} ) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា អាល់ ហ៊ីឡាល់ គឺជាក្លឹប កីឡាពហុ ជំនាញមួយ [[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត|របស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុងរីយ៉ាដ ។ ក្រុមបាល់ទាត់របស់ខ្លួនប្រកួតប្រជែងនៅក្នុង លីគអាជីពអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ។ <ref>{{Cite web |title=History - Al Hilal FC |url=https://alhilal.com/en/the-club/history |access-date=2026-05-22 |website=alhilal.com |language=ar |archivedate=2025-12-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251217043043/https://alhilal.com/en/the-club/history |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://alhilal.com/en/the-club/history "History - Al Hilal FC"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251217043043/https://alhilal.com/en/the-club/history |date=2025-12-17 }}. </cite></ref> ឈ្មោះ "អាល់-ហ៊ីឡាល់" គឺជាភាសាអារ៉ាប់សម្រាប់ "ព្រះច័ន្ទអឌ្ឍចន្ទ"។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី 16 ខែតុលា ឆ្នាំ 1957 ហើយវាគឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមបីដែលបានចូលរួមគ្រប់រដូវកាលនៃ Saudi Pro League ចាប់តាំងពីការបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 1976។ <ref>{{Cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/club-world-cup/usa-2025/articles/al-hilal-club-profile-history-players |access-date=2026-05-22 |website=www.fifa.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Al-Hilal SFC History |url=https://www.footballhistory.org/club/al-hilal.html |access-date=2026-05-22 |website=www.footballhistory.org}}</ref> នៅក្នុងការប្រកួតក្នុងស្រុក អាល់ ហ៊ីឡាល់ គឺជាក្លឹបអារ៉ាប៊ីសាអូឌីតដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុត ដោយបានឈ្នះពានរង្វាន់លីគចំនួន 21 រួមជាមួយនឹងពានរង្វាន់ Crown Prince Cup ចំនួន 13 ពានរង្វាន់ Saudi Federation Cup ចំនួន 7 ពានរង្វាន់ King's Cup ចំនួន 10 ពានរង្វាន់ Saudi Super Cup ចំនួន 5 និង ពានរង្វាន់ Saudi Founder's Cup ។ <ref>{{Cite web |title=Honours - Al Hilal FC |url=https://alhilal.com/en/the-club/honours |access-date=2026-05-22 |website=alhilal.com |language=ar |archivedate=2026-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260419232805/https://alhilal.com/en/the-club/honours |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/club-world-cup/usa-2025/articles/al-hilal-club-profile-history |access-date=2026-05-22 |website=www.fifa.com}}</ref> នៅក្នុងការប្រកួតទ្វីប ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ AFC ចំនួនប្រាំបីលើក រួមទាំងពានរង្វាន់ AFC Champions League ចំនួនបួនលើក (១៩៩១, ២០០០, ២០១៩, ២០២១) ពានរង្វាន់ Asian Cup Winners' Cup ចំនួនពីរលើក (១៩៩៧, ២០០២) និង ពានរង្វាន់ Asian Super Cup ចំនួនពីរលើក (១៩៩៧, ២០០០)។ <ref>{{Cite web |title=Honours - Al Hilal FC |url=https://alhilal.com/en/the-club/honours |access-date=2026-05-22 |website=alhilal.com |language=ar |archivedate=2026-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260419232805/https://alhilal.com/en/the-club/honours |url-status=dead }}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://alhilal.com/en/the-club/honours "Honours - Al Hilal FC"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260623172332/https://alhilal.com/en/the-club/honours |date=2026-06-23 }}. </cite></ref> នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ក្រុម អាល់ ហ៊ីឡាល់ បានបង្ហាញខ្លួនច្រើនដងនៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ FIFA Club World Cup និងជាក្រុមជើងឯករងក្នុងឆ្នាំ 2022 ដែលក្លាយជាក្លឹបអាស៊ីដំបូងគេមកពីខាងក្រៅប្រទេសម្ចាស់ផ្ទះដែលបានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ។ <ref>{{Cite web |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/club-world-cup/usa |access-date=2026-05-22 |website=www.fifa.com}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៩ អាល់-ហ៊ីឡាល់ ត្រូវបាន IFFHS ប្រគល់ពានរង្វាន់ជា ក្លឹបអាស៊ីដ៏អស្ចារ្យបំផុតនៃសតវត្សរ៍ទី២០។ <ref>{{Cite web |title=IFFHS |url=https://iffhs.com/en/news/iffhs-history-continental-century-clubs-1900-1999-489 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230328224544/https://www.iffhs.com/posts/489 |archive-date=28 March 2023 |access-date=2023-07-20 |website=www.iffhs.com |archivedate=2026-08-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260801030905/https://iffhs.com/en/news/iffhs-history-continental-century-clubs-1900-1999-489 }}</ref> ក្លឹប អាល់ ហ៊ីឡាល់ មានតម្លៃទីផ្សារ ២៤២,៥ លានអឺរ៉ូ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៤ ដែលជាតម្លៃខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ <ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia: Top soccer clubs by market value 2024 |url=https://www.statista.com/statistics/1454604/saudi-arabia-top-soccer-clubs-saudi-pro-league-by-market-value/}}</ref> 0v7wqabph5iavd0sbui7ybw7kyolcn9 0 54364 340295 339218 2026-09-10T04:59:32Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340295 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបកីឡា អាល់ អាលី''' ( {{langx|ar|النادي الأهلي للرياضة البدنية}} ) ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''អាល់ អាលី''' ( {{Langx|ar|الأهلي|4=the national|links=no}} ) គឺជា ក្លឹបកីឡា អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុងគែរ ប្រទេសអេហ្ស៊ីប។ ក្លឹបនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាចម្បងសម្រាប់ [[បាល់ទាត់|ក្រុមបាល់ទាត់]] អាជីពរបស់ខ្លួន ដែលលេងនៅក្នុង លីគកំពូលអេហ្ស៊ីប ដែលជាក្របខ័ណ្ឌខ្ពស់បំផុតនៅក្នុង ប្រព័ន្ធលីគអេហ្ស៊ីប ។ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ក្លឹបដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតនៅក្នុងបាល់ទាត់ពិភពលោកដោយផ្អែកលើពានរង្វាន់លីគ ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩០៧ មានភាពល្បីល្បាញដោយសារភាពជោគជ័យជាប់លាប់របស់ខ្លួនទាំងក្នុងកម្រិតក្នុងស្រុក និងកម្រិតទ្វីប ដោយតែងតែប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួត CAF ។ ក្លឹប អាល់ អាលី មានកំណត់ត្រាឈ្នះជើងឯក លីគកំពូលអេហ្ស៊ីប ចំនួន ៤៥ លើក ជើងឯក ពានរង្វាន់អេហ្ស៊ីប ចំនួន ៣៩ លើក និង ពានរង្វាន់ Egyptian Super Cup ចំនួន ១៦ លើក។ នៅក្នុងការប្រកួតអន្តរជាតិ ក្រុម អាល់ អាលី បានឈ្នះពានរង្វាន់ CAF Champions League ចំនួន 12 លើក, CAF Confederation Cup ចំនួន 1 លើក, ពានរង្វាន់ CAF Super Cup ចំនួន 8 លើក, ពានរង្វាន់ African Cup Winners' Cup ចំនួន 4 លើក, ពានរង្វាន់ Afro-Asian Club Championship ចំនួន 1 លើក, ពានរង្វាន់ Arab Club Champions Cup ចំនួន 1 លើក, ពានរង្វាន់ Arab Cup Winners' Cup ចំនួន 1 លើក, ពានរង្វាន់ Arab Super Cup ចំនួន 2 លើក និងបានឈ្នះ មេដាយសំរឹទ្ធចំនួន 4 លើក ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ FIFA Club World Cup ។ អាល់ អាលី គឺជា ក្លឹបដែលមានពានរង្វាន់ច្រើនជាងគេបំផុត នៅលើពិភពលោក ដោយមានពានរង្វាន់ផ្លូវការចំនួន 125។ <ref>{{Cite web |date=18 January 2024 |title=Most Decorated Clubs in World Football |url=https://iffhs.com/en/news/most-titles-in-world-football-4126 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250118214457/https://iffhs.com/posts/4126 |archive-date=18 January 2025 |access-date=18 January 2024 |website=iffhs.com |language=en |archivedate=18 មករា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250118214457/https://iffhs.com/posts/4126 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://iffhs.com/en/news/most-titles-in-world-football-4126 "Most Decorated Clubs in World Football"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250118214457/https://iffhs.com/posts/4126 |date=2025-01-18 }}. ''iffhs.com''. 18 January 2024. [https://web.archive.org/web/20250118214457/https://iffhs.com/posts/4126 Archived] from the original on 18 January 2025<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 January</span> 2024</span>.</cite></ref> ជាមួយនឹងពានរង្វាន់ទ្វីបអឺរ៉ុបចំនួន 26 ក្រុម Al Ahly ត្រូវបានបោះឆ្នោតដោយ CAF ថាជាក្លឹបអាហ្វ្រិកនៃសតវត្សរ៍ទី 20។ <ref name="TeamProfile">{{Cite web |title=Team profile |url=https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/teams/1555/team-profile |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128140026/https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/teams/1555/team-profile |archive-date=28 November 2020 |access-date=15 February 2022 |website=Cafonline.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/teams/1555/team-profile "Team profile"]. ''Cafonline.com''. [https://web.archive.org/web/20201128140026/https://www.cafonline.com/total-caf-champions-league/teams/1555/team-profile Archived] from the original on 28 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 February</span> 2022</span>.</cite></ref> ក្លឹប Al Ahly បានក្លាយជាក្លឹបកីឡាដ៏មានតម្លៃបំផុតនៅអាហ្វ្រិក ដោយមានតម្លៃទីផ្សារ ៣០ អឺរ៉ូ។&nbsp;លាន​ដុល្លារ​គិត​ត្រឹម​រដូវ​កាល 2023–24។ <ref>{{Cite web |title=Africa: Most valuable football clubs 2023/2024 |url=https://www.statista.com/statistics/1231531/most-valuable-football-clubs-in-africa/}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.statista.com/statistics/1231531/most-valuable-football-clubs-in-africa/ "Africa: Most valuable football clubs 2023/2024"].</cite></ref> c2tgje69k45dugur59kz7umk463juk5 0 54784 340291 340116 2026-09-10T04:00:04Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340291 wikitext text/x-wiki '''Center d'Esports Sabadell Futbol Club, SAD''' ( <span class="IPA-label IPA-label-small" data-ve-ignore="">ការបញ្ចេញសំឡេងកាតាឡាន៖</span><span data-ve-ignore=""> </span><span class="IPA nowrap" data-ve-ignore="" lang="ca-Latn-fonipa">&#x5B; ˈsentɾə<span class="wrap"> </span>ðəsˈpɔɾ(ts)<span class="wrap"> </span>səβəˈðeʎ<span class="wrap"> </span>ហ្វូបល<span class="wrap"> </span>ˈklup &#x5D;</span> [[Category:Pages with Catalan IPA]] ) គឺជាក្លឹបបាល់ទាត់មួយក្នុងចំណោមក្លឹបបាល់ទាត់ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្របំផុតរបស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ មានមូលដ្ឋាននៅ Sabadell (ជិត ទីក្រុងបាសេឡូណា ) និងត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ ក្រុមបុរសដំបូងរបស់ខ្លួនលេងនៅក្នុង {{Spanish football updater|Sabadell}} (កម្រិតទី ២ របស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ)។ ក្រុមនារី ដំបូងរបស់ខ្លួនកំពុងសកម្មនៅក្នុង Preferent Catalana កម្រិតទីប្រាំ ហើយក្រុមបុរសអាយុក្រោម ១៩ ឆ្នាំដំបូងរបស់ខ្លួនចូលរួមក្នុង Division de Honor ដែលជាលីគកំពូលរបស់ប្រទេសអេស្ប៉ាញ។ ក្លឹបនេះមានក្រុមជាង ៥០ នៅក្នុងសាលាយុវជនដ៏មានកិត្យានុភាពរបស់ខ្លួន។ <ref>{{Cite web |title=Sabadell F.C., C.E. |url=https://www.fcf.cat/club/2223/sabadell-fc-ce |access-date=24 June 2024 |website=Federació Catalana de Futbol |archivedate=19 មិថុនា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619093940/https://www.fcf.cat/club/2223/sabadell-fc-ce |url-status=dead }}</ref> ក្លឹបនេះរៀបចំការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅ Estadi de la Nova Creu Alta ដែលធ្លាប់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃការប្រកួតបាល់ទាត់នៅ អូឡាំពិកទីក្រុងបាសេឡូណា ។ <ref>{{Cite book|url=https://doi.org/10.5821/ebook-9788498808070|title=Urbanitat i natura : el Centre d'Esports de La Pobla de Claramunt|date=December 2019|isbn=978-84-9880-807-0}}</ref> ក្រុមនេះបានប្រកួតប្រជែងក្នុងលីគជាតិចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩២៨ ដោយទទួលបានការឡើងមកលេងលើកដំបូងទៅកាន់លី គ Segunda División ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ La Liga ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៤។ រយៈពេលវែងបំផុតរបស់ សាបាឌែល នៅក្នុងលីគកំពូលគឺពីឆ្នាំ ១៩៦៥ ដល់ ១៩៧២ និងចុងក្រោយបំផុតរបស់ពួកគេពីឆ្នាំ ១៩៨៦ ដល់ ១៩៨៨។ សរុបមក សាបាឌែល បានលេង ១៤ រដូវកាលនៅក្នុង Primera División ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាក្លឹបកាតាឡានទីបីដែលមានរដូវកាល និងពិន្ទុច្រើនជាងគេនៅក្នុងការប្រកួតបន្ទាប់ពី [[ក្លឹបបាល់ទាត់បារសេឡូណា|FC Barcelona]] និង RCD Espanyol ។ លើសពីនេះទៅទៀត ក្លឹបនេះធ្លាប់បានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ Copa del Rey មួយលើក ដែលពួកគេបានចាញ់ [[ក្លឹបបាល់ទាត់សេវីយ៉ា|Sevilla FC]] ៣-០ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៥។ វាក៏បានលេងក្នុងការប្រកួតអឺរ៉ុបផងដែរ ដោយបានចូលរួមក្នុង ពានរង្វាន់ Inter-Cities Fairs Cup ឆ្នាំ 1969-70 បន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់លេខបួនក្នុង ក្របខ័ណ្ឌ La Liga ឆ្នាំ 1968-69 ។ សាបាឌែល តែងតែមានការប្រជែងគ្នាខ្លាំងជាមួយ Terrassa FC ព្រោះថាក្លឹបទាំងពីរគឺជាក្រុមខ្លាំងបំផុតនៅក្នុង ''ក្រុម Comarca'' Vallès Occidental ។ ការប្រកួត​រវាង​ក្រុម Vallès ត្រូវបាន​ជំរុញ​ដោយ​ការប្រជែង​គ្នា​រវាង​ទីក្រុង Sabadell និង Terrassa ហើយ​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​ការប្រកួត​មួយ​ក្នុងចំណោម ​ការប្រកួត​រវាង​ក្រុម ​ដែលមាន​ការប្រកួតប្រជែង​ខ្លាំង​បំផុត​នៅក្នុង ​តំបន់ Catalonia ។ juqfb9ug3ly7zmaznorvzdu3isfo4hd 0 54806 340312 340237 2026-09-10T09:17:22Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ជ័យវរ្ម័នទេវី]] 340312 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជ័យវរ្ម័នទេវី]] bthj9j5qn69476fb4oorzzam8ulsx8k 0 54808 340255 2026-09-09T14:32:38Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373391447|Sergio Camello]]" 340255 wikitext text/x-wiki '''Sergio Camello Pérez''' (កើតថ្ងៃទី ១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០១) គឺជា [[បាល់ទាត់|កីឡាករបាល់ទាត់]] អាជីពជនជាតិអេស្ប៉ាញ ដែលលេងជា ខ្សែប្រយុទ្ធ សម្រាប់ក្លឹប [[រ៉ាយ៉ូ វ៉ាលេកាណូ|Rayo Vallecano]] ក្នុងលីគ La Liga ។ s0gtbm9utu1m2v6pwsqx2sl34jxaqar 0 54809 340261 2026-09-09T19:36:10Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជយវម៌្មទី៥]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភវវម៌្ម (ចេនឡាគោក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340261 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភវវម៌្ម (ចេនឡាគោក)]] bw9t1js6q7iu2dccsc39fyrxp0bqv1i 340310 340261 2026-09-10T09:17:02Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភវទេវីទី១]] 340310 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភវទេវីទី១]] qvs1kw00730et1ws8qc196pqbw17hor 0 54810 340264 2026-09-09T19:50:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភវវម៌្ម (ចេនឡាគោក)]] ទៅ [[ភវទេវីទី១]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340264 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភវទេវីទី១]] qvs1kw00730et1ws8qc196pqbw17hor 0 54811 340271 2026-09-09T20:30:36Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ជយវម៌្មទី៦]] ទៅ [[ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម (ចេនឡាគោក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340271 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម (ចេនឡាគោក)]] 7xx155lbtt16ht93s1m0435yaswpo2h 340311 340271 2026-09-10T09:17:12Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ហឝ៌ទេវី]] 340311 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ហឝ៌ទេវី]] 3hx9p6ls24hnm4wew73p5gbrlxaffob 0 54812 340273 2026-09-09T20:31:08Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទហឝ៌វម៌្ម (ចេនឡាគោក)]] ទៅ [[ហឝ៌ទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340273 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ហឝ៌ទេវី]] 3hx9p6ls24hnm4wew73p5gbrlxaffob 0 54813 340297 2026-09-10T05:14:18Z Asa MILAI 50298 ខ្វះឯកសារយោង 340297 wikitext text/x-wiki គោ (Bos taurus) គឺជាសត្វចតុប្បាទមួយប្រភេទ និងមានរោម វាជាសត្វពាហនៈចិញ្ចឹមដោយទូលំទូលាយដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មជាសត្វសម្រាប់អូសទាញ វាក៏បម្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម ដែលសត្វគោត្រូវបានគេចិញ្ចឹមដើម្បីយកសាច់ ផលិតផលទឹកដោះ និងស្បែក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ មានសត្វគោជាង ៩៤០ លានក្បាល នៅលើពិភពលោក។ ការចិញ្ចឹមគោគឺជាប្រភពនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកលប្រហែល ៧%។ សត្វគោបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដោយពួកវាត្រូវបានគេផ្សាំងនិងចិញ្ចឹមតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ដើម[[សម័យយុគថ្មរំលីង]] (Neolithic age) មកម៉្លេះ។ ទិន្នន័យបុរាណវិទ្យា និងហ្សែនបង្ហាញថា គោត្រូវបានចិញ្ចឹមជាលើកដំបូងពី [[សត្វគោព្រៃ]] ( Bos primigenius ) ប្រហែល ១០,៥០០ ឆ្នាំមុន នៅជិតប្រទេស[[តួកគី]] និង[[ប៉ាគីស្ថាន]] និងបានបន្តការរីករាលដាលជាមួយមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក ។<ref>{{Cite journal|last=McTavish|first=Emily Jane|last2=Decker|first2=Jared E.|last3=Schnabel|first3=Robert D.|last4=Taylor|first4=Jeremy F.|last5=Hillis|first5=David M.|date=2013-04-09|title=New World cattle show ancestry from multiple independent domestication events|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3625352/|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=15|pages=E1398–1406|doi=10.1073/pnas.1303367110|issn=1091-6490|pmc=3625352|pmid=23530234}}</ref> {{Taxobox|name=គោ|image_caption=កូន[[គោស]]កំពុងស៉ីស្មៅនៅ[[កោះទ្រង់]],[[ខេត្តក្រចេះ]]|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Mammalia]]|ordo=[[Artiodactyla]]|familia=[[Bovidae]]|genus=[[Bos]]|species=[[B. taurus]]|image=Cows Munching Fodder - Koh Trong Island - Mekong River - Kratie - Cambodia (48378625196).jpg|image_width=200px}} [[ឯកសារ:Cows Munching Fodder - Koh Trong Island - Mekong River - Kratie - Cambodia (48378625196).jpg|រូបភាពតូច]] == ឯកសារយោង == sk8z7pb47fm5jtcwbagt7daz5o8j3d8 340298 340297 2026-09-10T05:40:27Z Asa MILAI 50298 340298 wikitext text/x-wiki [[គោ|<font color="black">គោ</font>]] (Bos taurus) គឺជា[[សត្វចតុប្បាទ]]មួយប្រភេទ និងមានរោម វាជាសត្វពាហនៈចិញ្ចឹមដោយទូលំទូលាយដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មជាសត្វសម្រាប់អូសទាញ វាក៏បម្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម ដែលសត្វគោត្រូវបានគេចិញ្ចឹមដើម្បីយកសាច់ ផលិតផលទឹកដោះ និងស្បែក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ មានសត្វគោជាង ៩៤០ លានក្បាល នៅលើពិភពលោក។ ការចិញ្ចឹមគោគឺជាប្រភពនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកលប្រហែល ៧%។ សត្វគោបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដោយពួកវាត្រូវបានគេផ្សាំងនិងចិញ្ចឹមតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ដើម[[សម័យយុគថ្មរំលីង]] (Neolithic age) មកម៉្លេះ។ ទិន្នន័យបុរាណវិទ្យា និងហ្សែនបង្ហាញថា គោត្រូវបានចិញ្ចឹមជាលើកដំបូងពី [[សត្វគោព្រៃ]] ( Bos primigenius ) ប្រហែល ១០,៥០០ ឆ្នាំមុន នៅជិតប្រទេស[[តួកគី]] និង[[ប៉ាគីស្ថាន]] និងបានបន្តការរីករាលដាលជាមួយមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក ។<ref>{{Cite journal|last=McTavish|first=Emily Jane|last2=Decker|first2=Jared E.|last3=Schnabel|first3=Robert D.|last4=Taylor|first4=Jeremy F.|last5=Hillis|first5=David M.|date=2013-04-09|title=New World cattle show ancestry from multiple independent domestication events|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3625352/|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=15|pages=E1398–1406|doi=10.1073/pnas.1303367110|issn=1091-6490|pmc=3625352|pmid=23530234}}</ref> {{Taxobox|name=គោ|image_caption=កូន[[គោស]]កំពុងស៊ីស្មៅនៅ[[កោះទ្រង់]],[[ខេត្តក្រចេះ]]|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Mammalia]]|ordo=[[Artiodactyla]]|familia=[[Bovidae]]|genus=[[Bos]]|species='''''B. taurus'''''|image=Cows Munching Fodder - Koh Trong Island - Mekong River - Kratie - Cambodia (48378625196).jpg|image_width=200px|image2=File:GLW_2_global_distributions_of_a)_cattle.tif|image2_caption=ការចែកចាយគោ|synonyms=* ''Bos primigenius taurus'' * ''Bos longifrons''|binomial_authority=([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)|binomial=''Bos taurus''}} [[ឯកសារ:Cows Munching Fodder - Koh Trong Island - Mekong River - Kratie - Cambodia (48378625196).jpg|រូបភាពតូច]] == ឯកសារយោង == pnmqc2oiuw9p37cdau7k2t6bmubvoch 340299 340298 2026-09-10T05:41:13Z Asa MILAI 50298 340299 wikitext text/x-wiki [[គោ|<font color="black">គោ</font>]] (Bos taurus) គឺជា[[សត្វចតុប្បាទ]]មួយប្រភេទ និងមានរោម វាជាសត្វពាហនៈចិញ្ចឹមដោយទូលំទូលាយដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មជាសត្វសម្រាប់អូសទាញ វាក៏បម្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម ដែលសត្វគោត្រូវបានគេចិញ្ចឹមដើម្បីយកសាច់ ផលិតផលទឹកដោះ និងស្បែក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ មានសត្វគោជាង ៩៤០ លានក្បាល នៅលើពិភពលោក។ ការចិញ្ចឹមគោគឺជាប្រភពនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកលប្រហែល ៧%។ សត្វគោបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដោយពួកវាត្រូវបានគេផ្សាំងនិងចិញ្ចឹមតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ដើម[[សម័យយុគថ្មរំលីង]] (Neolithic age) មកម៉្លេះ។ ទិន្នន័យបុរាណវិទ្យា និងហ្សែនបង្ហាញថា គោត្រូវបានចិញ្ចឹមជាលើកដំបូងពី [[សត្វគោព្រៃ]] ( Bos primigenius ) ប្រហែល ១០,៥០០ ឆ្នាំមុន នៅជិតប្រទេស[[តួកគី]] និង[[ប៉ាគីស្ថាន]] និងបានបន្តការរីករាលដាលជាមួយមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក ។<ref>{{Cite journal|last=McTavish|first=Emily Jane|last2=Decker|first2=Jared E.|last3=Schnabel|first3=Robert D.|last4=Taylor|first4=Jeremy F.|last5=Hillis|first5=David M.|date=2013-04-09|title=New World cattle show ancestry from multiple independent domestication events|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3625352/|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=15|pages=E1398–1406|doi=10.1073/pnas.1303367110|issn=1091-6490|pmc=3625352|pmid=23530234}}</ref> {{Taxobox|name=គោ|image_caption=កូន[[គោស]]កំពុងស៊ីស្មៅនៅ[[កោះទ្រង់]],[[ខេត្តក្រចេះ]]|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Mammalia]]|ordo=[[Artiodactyla]]|familia=[[Bovidae]]|genus=[[Bos]]|species='''''B. taurus'''''|image=Cows Munching Fodder - Koh Trong Island - Mekong River - Kratie - Cambodia (48378625196).jpg|image_width=200px|image2=File:GLW_2_global_distributions_of_a)_cattle.tif|image2_caption=ការចែកចាយគោ|synonyms=* ''Bos primigenius taurus'' * ''Bos longifrons''|binomial_authority=([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)|binomial=''Bos taurus''}} == ឯកសារយោង == jqp9qkgu48rxlw63ee2lsyl4x3d5pj8 340300 340299 2026-09-10T05:45:39Z Asa MILAI 50298 340300 wikitext text/x-wiki [[គោ|<font color="black">គោ</font>]] (Bos taurus) គឺជា[[សត្វចតុប្បាទ]]មួយប្រភេទ និងមានរោម វាជាសត្វពាហនៈចិញ្ចឹមដោយទូលំទូលាយដែលប្រើប្រាស់នៅក្នុងវិស័យកសិកម្មជាសត្វសម្រាប់អូសទាញ វាក៏បម្រើក្នុងវិស័យឧស្សាហកម្ម ដែលសត្វគោត្រូវបានគេចិញ្ចឹមដើម្បីយកសាច់ ផលិតផលទឹកដោះ និងស្បែក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២២ មានសត្វគោជាង ៩៤០ លានក្បាល នៅលើពិភពលោក។ ការចិញ្ចឹមគោគឺជាប្រភពនៃការបំភាយឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់សកលប្រហែល ៧%។ សត្វគោបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដោយពួកវាត្រូវបានគេផ្សាំងនិងចិញ្ចឹមតាំងពីយ៉ាងហោចណាស់ដើម[[សម័យយុគថ្មរំលីង]] (Neolithic age) មកម៉្លេះ។ ទិន្នន័យបុរាណវិទ្យា និងហ្សែនបង្ហាញថា គោត្រូវបានចិញ្ចឹមជាលើកដំបូងពី [[សត្វគោព្រៃ]] ( Bos primigenius ) ប្រហែល ១០,៥០០ ឆ្នាំមុន នៅជិតប្រទេស[[តួកគី]] និង[[ប៉ាគីស្ថាន]] និងបានបន្តការរីករាលដាលជាមួយមនុស្សនៅទូទាំងពិភពលោក ។<ref>{{Cite journal|last=McTavish|first=Emily Jane|last2=Decker|first2=Jared E.|last3=Schnabel|first3=Robert D.|last4=Taylor|first4=Jeremy F.|last5=Hillis|first5=David M.|date=2013-04-09|title=New World cattle show ancestry from multiple independent domestication events|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3625352/|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=110|issue=15|pages=E1398–1406|doi=10.1073/pnas.1303367110|issn=1091-6490|pmc=3625352|pmid=23530234}}</ref> {{Taxobox|name=គោ|image_caption=កូន[[គោស]]កំពុងស៊ីស្មៅនៅ[[កោះទ្រង់]],[[ខេត្តក្រចេះ]]|regnum=[[Animalia]]|phylum=[[Chordata]]|classis=[[Mammalia]]|ordo=[[Artiodactyla]]|familia=[[Bovidae]]|genus=[[Bos]]|species='''''B. taurus'''''|image=Cows Munching Fodder - Koh Trong Island - Mekong River - Kratie - Cambodia (48378625196).jpg|image_width=200px|image2=File:GLW_2_global_distributions_of_a)_cattle.tif|image2_caption=ការចែកចាយគោ|synonyms=* ''Bos primigenius taurus'' * ''Bos longifrons''|binomial_authority=([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)|binomial=''Bos taurus''}} == សូមមើលផងដែរ == • [[ឆ្កែ]] • [[ឆ្មា]] • [[ជ្រូក]] • [[មាន់]] • [[ទា]] • [[សេះ]] • [[ពពែ]] == ឯកសារយោង == 4kaiuiyoejxdg3vaya0d0i2rii5hctv 0 54814 340304 2026-09-10T07:03:52Z Asa MILAI 50298 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ '''ផ្កាកុលាបនៃភ្នំបូកគោ''' (បារាំង: Rose de Bokor) គឺជា[[ភាពយន្តខ្មែរ|ខ្សែភាពយន្តខ្មែរ]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេច នរោត្តម សីហនុ]] មានរយៈពេល ៩៥នាទីដែលដំណើររឿង... 340304 wikitext text/x-wiki '''ផ្កាកុលាបនៃភ្នំបូកគោ''' (បារាំង: Rose de Bokor) គឺជា[[ភាពយន្តខ្មែរ|ខ្សែភាពយន្តខ្មែរ]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេច នរោត្តម សីហនុ]] មានរយៈពេល ៩៥នាទីដែលដំណើររឿងនិយាយអំពីស្នេហារវាង វរសេនីយ៍ឯកជប៉ុន ហាស៊ីហ្កាវ៉ា និងកញ្ញា រ៉ូហ្សែត<ref>{{Cite web |title=Bophana Audiovisual Resource Center |url=https://memory.bophana.com/events/Rose-of-Bo-kor?lang=kh |access-date=2026-09-10 |website=memory.bophana.com}}</ref> ព្រមទាំងការរំដោះនឹមពីអាណានិគមបារាំងដើម្បីបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជារបស់ប្រជាជនខ្មែរដែលមានការគាំទ្រដោយជប៉ុន។<ref>{{Citation|title=The Rose of Bokor (1969)|url=https://letterboxd.com/film/the-rose-of-bokor/|accessdate=2026-09-10|language=en}}</ref> ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានថតនៅទីតាំង[[ភ្នំបូកគោ]]ទាំងស្រុង ដែលមាន [[​វត្ត​សំពៅ​ប្រាំ|វត្តសំពៅប្រាំ]],[[សណ្ឋាគារ ឡឺ បូកគោ ផាឡេស]],[[ព្រះវិហារភ្នំបូកគោ]] ជាដើម ។ ភាពយន្តនេះបានចូលរួមសម្ដែងដោយឥស្សរជនកម្ពុជាផ្ទាល់រួមមាន [[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ]] , [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម មុនីនាថសីហនុ]], [[នរោត្តម ចាន់ស៊ីតា]] ព្រមទាំងជនបរទេសមាន លោក René Laporte, Spacessi ជាដើម ។ ដោយផលិតនិងចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ជាពណ៌ Eastman (Kodak) ច្បាប់ចម្លងខ្សែភាពយន្តទម្រង់ ៣៥មីលីម៉ែត្រ បានការកែសម្រួល និងសំឡេងនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េ (១៩៧៩) ជាភាសាកូរ៉េ ជាមួយនឹងចំណងជើងរងជាភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង។<ref>{{Cite web |last=P |first=Marina |date=2019-11-13 |title='Rose de Bokor': Cambodian Royals on the Hill |url=https://www.anicca-thaddeus.com/post/rose-de-bokor-cambodian-premiere |access-date=2026-09-10 |website=anicca.foundation |language=en}}</ref> == ដំណើររឿង == == តារាសម្តែង == == ឯកសារយោង == n5eh43t6xez1gzau1wh3zamh3xfiwz3 340305 340304 2026-09-10T07:12:47Z Asa MILAI 50298 340305 wikitext text/x-wiki '''ផ្កាកុលាបនៃភ្នំបូកគោ''' (បារាំង: Rose de Bokor) គឺជា[[ភាពយន្តខ្មែរ|ខ្សែភាពយន្តខ្មែរ]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្តេច នរោត្តម សីហនុ]] មានរយៈពេល ៩៥នាទីដែលដំណើររឿងនិយាយអំពីស្នេហារវាង វរសេនីយ៍ឯកជប៉ុន ហាស៊ីហ្កាវ៉ា និងកញ្ញា រ៉ូហ្សែត<ref>{{Cite web |title=Bophana Audiovisual Resource Center |url=https://memory.bophana.com/events/Rose-of-Bo-kor?lang=kh |access-date=2026-09-10 |website=memory.bophana.com}}</ref> ព្រមទាំងការរំដោះនឹមពីអាណានិគមបារាំងដើម្បីបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជារបស់ប្រជាជនខ្មែរដែលមានការគាំទ្រដោយជប៉ុន។<ref>{{Citation|title=The Rose of Bokor (1969)|url=https://letterboxd.com/film/the-rose-of-bokor/|accessdate=2026-09-10|language=en}}</ref> ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានថតនៅទីតាំង[[ភ្នំបូកគោ]]ទាំងស្រុង ដែលមាន [[​វត្ត​សំពៅ​ប្រាំ|វត្តសំពៅប្រាំ]],[[សណ្ឋាគារ ឡឺ បូកគោ ផាឡេស]],[[ព្រះវិហារភ្នំបូកគោ]] ជាដើម ។ ភាពយន្តនេះបានចូលរួមសម្ដែងដោយឥស្សរជនកម្ពុជាផ្ទាល់រួមមាន [[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ]] , [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ|នរោត្តម មុនីនាថសីហនុ]], [[នរោត្តម ចាន់ស៊ីតា]] ព្រមទាំងជនបរទេសមាន លោក René Laporte, Spacessi ជាដើម ។ ដោយផលិតនិងចេញផ្សាយនៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ជាពណ៌ Eastman (Kodak) ច្បាប់ចម្លងខ្សែភាពយន្តទម្រង់ ៣៥មីលីម៉ែត្រ បានការកែសម្រួល និងសំឡេងនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតកូរ៉េ (១៩៧៩) ជាភាសាកូរ៉េ ជាមួយនឹងចំណងជើងរងជាភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង។<ref>{{Cite web |last=P |first=Marina |date=2019-11-13 |title='Rose de Bokor': Cambodian Royals on the Hill |url=https://www.anicca-thaddeus.com/post/rose-de-bokor-cambodian-premiere |access-date=2026-09-10 |website=anicca.foundation |language=en}}</ref> {{Infobox film|name=ផ្កាកុលាបនៃភ្នំបូកគោ|director=[[នរោត្តម សីហនុ]]|producer=[[នរោត្តម សីហនុ]]|writer=នរោត្តម សីហនុ|starring={{ubl|នរោត្តម សីហនុ|នរោត្តម មុនីនាថសីហនុ|ឱ ផូ| René Laporte}}|narrator=នរោត្តម សីហនុ|music=នរោត្តម សីហនុ|distributor=[[ខេមរៈភាពយន្ត]]|released=១៩៦៩|runtime=៩៥ នាទី|country=កម្ពុជា|language={{ubl|ខ្មែរ|បារាំង}}}} == ដំណើររឿង == == តារាសម្តែង == == ឯកសារយោង == agqvkhirxmhslsypyuxc0brcjpb4yc3 0 54815 340306 2026-09-10T07:58:33Z Moe9801 47439 បង្កើតទំព័រ និងរាយនាមសមាសភាពរាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ 340306 wikitext text/x-wiki ខាងក្រោមនេះ​ គឺជា '''បញ្ជីរាយនាម សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់តែងតាំង សមាសភាពរាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ |url=https://www.information.gov.kh/articles/111508 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref>៖ '''រាជរដ្ឋាភិបាល''' {| class="wikitable sortable" !<small>គោរមងារ</small> !<small>នាមខ្លួន នាមត្រកូល</small> !<small>មុខងារ-តំណែង</small> !<small>ផែនសមត្ថកិច្ច-ក្រសួង</small> |- |<small>សម្តេចសម្តេចមហាបវរធិបតី</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]</small> |<small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[នេត សាវឿន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិត​សភា​ចារ្យ</small> |<small>[[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស៊ុន ចាន់ថុល]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ហង់ជួន​ ណារ៉ុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា|<small>ក្រសួង​អប់រំ យុវជន និង​កីឡា</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សាយ សំអាល់]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|<small>ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់</small>]] |- |<small>ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[ស សុខា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ទៀ សីហា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការពារជាតិ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កើត រិទ្ធ]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងយុតិ្តធម៌|<small>ក្រសួងយុត្តិធម៌</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ ចិន្តាសោភា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[វង្សី វិស្សុត]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការ</small> |<small>[[ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ានី]]</small><small><ref>{{Cite web |title=សភាផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តតែងតាំង លោក ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឥស្សរជន២រូបទៀតជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី |url=https://thmeythmey.com/detail/134317 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref></small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមុខងារសាធារណៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប្រាក់ សុខុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមកិត្តិសង្គហបណ្ឌិត</small> |<small>[[គន់ គីម]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ]]</small><ref>{{Cite web |last=Seyha |first=Nou |date=2019-06-24 |title=សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន តែងតាំងឯកឧត្តម គន់ គីម ជាអនុប្រធានទី១ នៃគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ជំនួស លោក ញឹម វណ្ណដា ដែលដកចេញពីតំណែង |url=https://www.cpp.org.kh/details/136036 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហូ សិទ្ធី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[អ៊ុក រ៉ាប៊ុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small><small>កិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត</small> |<small>[[ឱម យ៉ិនទៀង]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ]]</small><ref>{{Cite web |title=Untitled Document |url=https://www.acu.gov.kh/kh_sub_index.php?4a8a08f09d37b73795649038408b5f33=1&03c7c0ace395d80182db07ae2c30f034=6&9e3669d19b675bd57058fd4664205d2a=23 |access-date=2026-09-10 |website=www.acu.gov.kh}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អៀង មូលី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោង ខុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកកម្ពុជា]]</small><ref>{{Cite web |title=ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ថោង ខុន ថ្លែងអំណរគុណថ្នាក់ដឹកនាំអាជ្ញាធរកីឡា សហព័ន្ធជាតិ និងគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ដែលផ្ញើសារអបអរសាទរ ក្នុងឱកាសបន្ដជាប់ឆ្នោតជាប្រធាន NOCC អាណត្តិទី៩ |url=https://freshnews.com.kh/freshnewsplus/421775-2026-03-23-09-21-02 |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ពេជ សោភ័ន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ព្រុំ សុខា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>សក់ សេដ្ឋា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អូស្មាន ហាស្សាន់</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ី ឈាន</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ុក ប្រាថ្នា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្វាយ ស៊ីថា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>ឆៃ ស៊ីណារិទ្ធ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>លី ធុជ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឆែម គាតរិទ្ធី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឈៀង យ៉ាណារ៉ា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដ</small><small>មសាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>សុក ស៊ីផាន់ណា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម]]</small><ref>{{Cite web |last=Au |first=Met Kim |date=2024-04-03 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញសេចក្តីសម្រេចតែងតាំងសមាសភាពគណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម |url=https://www.cpp.org.kh/details/371003 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>កែវ រ៉េមី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>គី តិច</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្រ៊ី ថាមរុង្គ<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់ តែងតាំងឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈ ឯកឧត្តម ស្រ៊ី ថាមរុង្គ និងឯកឧត្តម ប៉ែន វិបុល ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.information.gov.kh/articles/124862 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប៉ែន វិបុល<ref>{{Cite web |title=ប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី ចេញព្រះរាជក្រឹត្យតែងតាំង លោក ប៉ែន វិបុល ជារដ្ឋមន្ដ្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ដ្រី |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/309148-2023-09-05-09-55-49.html |access-date=2026-09-10 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប្រាក់ សំអឿន<ref>{{Cite web |last=AKP |first=ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា- |title=រដ្ឋសភាបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តឯកឧត្តម ប្រាក់ សំអឿន ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.akp.gov.kh/kh/post/detail/375498 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.akp.gov.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឌិត ទីណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ|<small>ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់</small> <small>និងនេសាទ</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឆាយ ឫទ្ធិសែន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអភិវឌ្ឃន៌ជនបទ|ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ]]</small> |- |<small>លោកជំទាវ</small> |<small>[[ចម និម្មល]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហែម វណ្ណឌី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កែវ រតនៈ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងរ៉ែ និង​​ថាមពល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៊ិន ត្រឈៃ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងផែនការ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ជា សុមេធី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ាង សុផល្លែត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងបរិស្ថាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោ ជេដ្ឋា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[នេត ភក្ត្រា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព័ត៌មាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហួត ហាក់]]<ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2024-09-20 |title=លោក ហួត ហាក់ ក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ ជំនួសលោក សុខ សូកេន ដែលដូរជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអធិការកិច្ចវិញ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/776155 |access-date=2026-09-10 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងទេសចរណ៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ សូកេន]]<ref>{{Cite web |title=តើ រដ្ឋមន្ត្រីថ្មី នៃក្រសួងអធិការកិច្ច លោក សុខ សូកេន មានប្រវត្តិដូចម្តេច? |url=https://freshnews.com.kh/localnews/358828-2024-09-21-06-14-34.html |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអធិការកិច្ច]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ជា វ៉ាន់ដេត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍|ក្រសួងប្រៃសណីយ៍និងទូរគមនាគមន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសាស្ត្រាចារ្យ</small> |<small>[[ឈាង រ៉ា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសុខាភិបាល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៉េង ពោធិ៍នា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសាធារណៈការ និងដឹកជញ្ជូន|ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន]]</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ភឿង សកុណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ|ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ចាយ បូរិន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធម្មការនិងសាសនា]]</small> |- |<small>លោកជំទាវកិត្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ឹង កន្ថាផាវី|អុឹង កន្ថាផាវី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងកិច្ចការនារី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហេង សួរ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ម៉ៅ ហាវណ្ណាល់]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឡាំ ជា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន]]</small> |} nj8xtitbnm6zjw69dlhmc1i0f0a2f0d 340307 340306 2026-09-10T07:59:22Z Moe9801 47439 Add citation section 340307 wikitext text/x-wiki ខាងក្រោមនេះ​ គឺជា '''បញ្ជីរាយនាម សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់តែងតាំង សមាសភាពរាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ |url=https://www.information.gov.kh/articles/111508 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref>៖ '''រាជរដ្ឋាភិបាល''' {| class="wikitable sortable" !<small>គោរមងារ</small> !<small>នាមខ្លួន នាមត្រកូល</small> !<small>មុខងារ-តំណែង</small> !<small>ផែនសមត្ថកិច្ច-ក្រសួង</small> |- |<small>សម្តេចសម្តេចមហាបវរធិបតី</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]</small> |<small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[នេត សាវឿន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិត​សភា​ចារ្យ</small> |<small>[[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស៊ុន ចាន់ថុល]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ហង់ជួន​ ណារ៉ុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា|<small>ក្រសួង​អប់រំ យុវជន និង​កីឡា</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សាយ សំអាល់]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|<small>ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់</small>]] |- |<small>ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[ស សុខា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ទៀ សីហា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការពារជាតិ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កើត រិទ្ធ]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងយុតិ្តធម៌|<small>ក្រសួងយុត្តិធម៌</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ ចិន្តាសោភា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[វង្សី វិស្សុត]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការ</small> |<small>[[ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ានី]]</small><small><ref>{{Cite web |title=សភាផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តតែងតាំង លោក ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឥស្សរជន២រូបទៀតជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី |url=https://thmeythmey.com/detail/134317 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref></small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមុខងារសាធារណៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប្រាក់ សុខុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមកិត្តិសង្គហបណ្ឌិត</small> |<small>[[គន់ គីម]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ]]</small><ref>{{Cite web |last=Seyha |first=Nou |date=2019-06-24 |title=សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន តែងតាំងឯកឧត្តម គន់ គីម ជាអនុប្រធានទី១ នៃគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ជំនួស លោក ញឹម វណ្ណដា ដែលដកចេញពីតំណែង |url=https://www.cpp.org.kh/details/136036 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហូ សិទ្ធី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[អ៊ុក រ៉ាប៊ុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small><small>កិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត</small> |<small>[[ឱម យ៉ិនទៀង]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ]]</small><ref>{{Cite web |title=Untitled Document |url=https://www.acu.gov.kh/kh_sub_index.php?4a8a08f09d37b73795649038408b5f33=1&03c7c0ace395d80182db07ae2c30f034=6&9e3669d19b675bd57058fd4664205d2a=23 |access-date=2026-09-10 |website=www.acu.gov.kh}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អៀង មូលី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោង ខុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកកម្ពុជា]]</small><ref>{{Cite web |title=ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ថោង ខុន ថ្លែងអំណរគុណថ្នាក់ដឹកនាំអាជ្ញាធរកីឡា សហព័ន្ធជាតិ និងគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ដែលផ្ញើសារអបអរសាទរ ក្នុងឱកាសបន្ដជាប់ឆ្នោតជាប្រធាន NOCC អាណត្តិទី៩ |url=https://freshnews.com.kh/freshnewsplus/421775-2026-03-23-09-21-02 |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ពេជ សោភ័ន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ព្រុំ សុខា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>សក់ សេដ្ឋា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អូស្មាន ហាស្សាន់</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ី ឈាន</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ុក ប្រាថ្នា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្វាយ ស៊ីថា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>ឆៃ ស៊ីណារិទ្ធ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>លី ធុជ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឆែម គាតរិទ្ធី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឈៀង យ៉ាណារ៉ា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដ</small><small>មសាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>សុក ស៊ីផាន់ណា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម]]</small><ref>{{Cite web |last=Au |first=Met Kim |date=2024-04-03 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញសេចក្តីសម្រេចតែងតាំងសមាសភាពគណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម |url=https://www.cpp.org.kh/details/371003 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>កែវ រ៉េមី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>គី តិច</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្រ៊ី ថាមរុង្គ<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់ តែងតាំងឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈ ឯកឧត្តម ស្រ៊ី ថាមរុង្គ និងឯកឧត្តម ប៉ែន វិបុល ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.information.gov.kh/articles/124862 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប៉ែន វិបុល<ref>{{Cite web |title=ប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី ចេញព្រះរាជក្រឹត្យតែងតាំង លោក ប៉ែន វិបុល ជារដ្ឋមន្ដ្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ដ្រី |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/309148-2023-09-05-09-55-49.html |access-date=2026-09-10 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប្រាក់ សំអឿន<ref>{{Cite web |last=AKP |first=ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា- |title=រដ្ឋសភាបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តឯកឧត្តម ប្រាក់ សំអឿន ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.akp.gov.kh/kh/post/detail/375498 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.akp.gov.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឌិត ទីណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ|<small>ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់</small> <small>និងនេសាទ</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឆាយ ឫទ្ធិសែន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអភិវឌ្ឃន៌ជនបទ|ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ]]</small> |- |<small>លោកជំទាវ</small> |<small>[[ចម និម្មល]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហែម វណ្ណឌី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កែវ រតនៈ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងរ៉ែ និង​​ថាមពល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៊ិន ត្រឈៃ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងផែនការ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ជា សុមេធី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ាង សុផល្លែត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងបរិស្ថាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោ ជេដ្ឋា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[នេត ភក្ត្រា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព័ត៌មាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហួត ហាក់]]<ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2024-09-20 |title=លោក ហួត ហាក់ ក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ ជំនួសលោក សុខ សូកេន ដែលដូរជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអធិការកិច្ចវិញ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/776155 |access-date=2026-09-10 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងទេសចរណ៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ សូកេន]]<ref>{{Cite web |title=តើ រដ្ឋមន្ត្រីថ្មី នៃក្រសួងអធិការកិច្ច លោក សុខ សូកេន មានប្រវត្តិដូចម្តេច? |url=https://freshnews.com.kh/localnews/358828-2024-09-21-06-14-34.html |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអធិការកិច្ច]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ជា វ៉ាន់ដេត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍|ក្រសួងប្រៃសណីយ៍និងទូរគមនាគមន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសាស្ត្រាចារ្យ</small> |<small>[[ឈាង រ៉ា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសុខាភិបាល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៉េង ពោធិ៍នា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសាធារណៈការ និងដឹកជញ្ជូន|ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន]]</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ភឿង សកុណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ|ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ចាយ បូរិន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធម្មការនិងសាសនា]]</small> |- |<small>លោកជំទាវកិត្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ឹង កន្ថាផាវី|អុឹង កន្ថាផាវី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងកិច្ចការនារី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហេង សួរ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ម៉ៅ ហាវណ្ណាល់]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឡាំ ជា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន]]</small> |} == ឯកសារយោង == srwgacc6db2yew3edqmpv7tn4pnx2s9 340308 340307 2026-09-10T08:07:22Z Moe9801 47439 Adding Minister of Royal Palace 340308 wikitext text/x-wiki ខាងក្រោមនេះ​ គឺជា '''បញ្ជីរាយនាម សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់តែងតាំង សមាសភាពរាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ |url=https://www.information.gov.kh/articles/111508 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref>៖ '''រាជរដ្ឋាភិបាល''' {| class="wikitable sortable" !<small>គោរមងារ</small> !<small>នាមខ្លួន នាមត្រកូល</small> !<small>មុខងារ-តំណែង</small> !<small>ផែនសមត្ថកិច្ច-ក្រសួង</small> |- |<small>សម្តេចសម្តេចមហាបវរធិបតី</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]</small> |<small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[នេត សាវឿន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិត​សភា​ចារ្យ</small> |<small>[[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស៊ុន ចាន់ថុល]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ហង់ជួន​ ណារ៉ុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា|<small>ក្រសួង​អប់រំ យុវជន និង​កីឡា</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សាយ សំអាល់]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|<small>ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់</small>]] |- |<small>ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[ស សុខា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ទៀ សីហា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការពារជាតិ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កើត រិទ្ធ]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងយុតិ្តធម៌|<small>ក្រសួងយុត្តិធម៌</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ ចិន្តាសោភា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[វង្សី វិស្សុត]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការ</small> |<small>[[ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ានី]]</small><small><ref>{{Cite web |title=សភាផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តតែងតាំង លោក ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឥស្សរជន២រូបទៀតជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី |url=https://thmeythmey.com/detail/134317 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref></small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមុខងារសាធារណៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប្រាក់ សុខុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ]]</small> |- |<small>សម្តេចមហាមន្ត្រី</small> |<small>[[គុយ សុផល]]</small><ref>{{Cite web |title=ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី គុយ សុផល ឡើងជាសម្តេច និងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង |url=https://thmeythmey.com/detail/139714 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]</small> |- ! colspan="4" |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមកិត្តិសង្គហបណ្ឌិត</small> |<small>[[គន់ គីម]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ]]</small><ref>{{Cite web |last=Seyha |first=Nou |date=2019-06-24 |title=សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន តែងតាំងឯកឧត្តម គន់ គីម ជាអនុប្រធានទី១ នៃគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ជំនួស លោក ញឹម វណ្ណដា ដែលដកចេញពីតំណែង |url=https://www.cpp.org.kh/details/136036 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហូ សិទ្ធី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[អ៊ុក រ៉ាប៊ុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small><small>កិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត</small> |<small>[[ឱម យ៉ិនទៀង]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ]]</small><ref>{{Cite web |title=Untitled Document |url=https://www.acu.gov.kh/kh_sub_index.php?4a8a08f09d37b73795649038408b5f33=1&03c7c0ace395d80182db07ae2c30f034=6&9e3669d19b675bd57058fd4664205d2a=23 |access-date=2026-09-10 |website=www.acu.gov.kh}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អៀង មូលី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោង ខុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកកម្ពុជា]]</small><ref>{{Cite web |title=ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ថោង ខុន ថ្លែងអំណរគុណថ្នាក់ដឹកនាំអាជ្ញាធរកីឡា សហព័ន្ធជាតិ និងគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ដែលផ្ញើសារអបអរសាទរ ក្នុងឱកាសបន្ដជាប់ឆ្នោតជាប្រធាន NOCC អាណត្តិទី៩ |url=https://freshnews.com.kh/freshnewsplus/421775-2026-03-23-09-21-02 |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ពេជ សោភ័ន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ព្រុំ សុខា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>សក់ សេដ្ឋា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អូស្មាន ហាស្សាន់</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ី ឈាន</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ុក ប្រាថ្នា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្វាយ ស៊ីថា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>ឆៃ ស៊ីណារិទ្ធ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>លី ធុជ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឆែម គាតរិទ្ធី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឈៀង យ៉ាណារ៉ា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដ</small><small>មសាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>សុក ស៊ីផាន់ណា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម]]</small><ref>{{Cite web |last=Au |first=Met Kim |date=2024-04-03 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញសេចក្តីសម្រេចតែងតាំងសមាសភាពគណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម |url=https://www.cpp.org.kh/details/371003 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>កែវ រ៉េមី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>គី តិច</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្រ៊ី ថាមរុង្គ<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់ តែងតាំងឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈ ឯកឧត្តម ស្រ៊ី ថាមរុង្គ និងឯកឧត្តម ប៉ែន វិបុល ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.information.gov.kh/articles/124862 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប៉ែន វិបុល<ref>{{Cite web |title=ប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី ចេញព្រះរាជក្រឹត្យតែងតាំង លោក ប៉ែន វិបុល ជារដ្ឋមន្ដ្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ដ្រី |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/309148-2023-09-05-09-55-49.html |access-date=2026-09-10 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប្រាក់ សំអឿន<ref>{{Cite web |last=AKP |first=ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា- |title=រដ្ឋសភាបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តឯកឧត្តម ប្រាក់ សំអឿន ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.akp.gov.kh/kh/post/detail/375498 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.akp.gov.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឌិត ទីណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ|<small>ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់</small> <small>និងនេសាទ</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឆាយ ឫទ្ធិសែន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអភិវឌ្ឃន៌ជនបទ|ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ]]</small> |- |<small>លោកជំទាវ</small> |<small>[[ចម និម្មល]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហែម វណ្ណឌី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កែវ រតនៈ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងរ៉ែ និង​​ថាមពល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៊ិន ត្រឈៃ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងផែនការ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ជា សុមេធី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ាង សុផល្លែត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងបរិស្ថាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោ ជេដ្ឋា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[នេត ភក្ត្រា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព័ត៌មាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហួត ហាក់]]<ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2024-09-20 |title=លោក ហួត ហាក់ ក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ ជំនួសលោក សុខ សូកេន ដែលដូរជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអធិការកិច្ចវិញ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/776155 |access-date=2026-09-10 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងទេសចរណ៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ សូកេន]]<ref>{{Cite web |title=តើ រដ្ឋមន្ត្រីថ្មី នៃក្រសួងអធិការកិច្ច លោក សុខ សូកេន មានប្រវត្តិដូចម្តេច? |url=https://freshnews.com.kh/localnews/358828-2024-09-21-06-14-34.html |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអធិការកិច្ច]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ជា វ៉ាន់ដេត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍|ក្រសួងប្រៃសណីយ៍និងទូរគមនាគមន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសាស្ត្រាចារ្យ</small> |<small>[[ឈាង រ៉ា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសុខាភិបាល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៉េង ពោធិ៍នា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសាធារណៈការ និងដឹកជញ្ជូន|ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន]]</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ភឿង សកុណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ|ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ចាយ បូរិន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធម្មការនិងសាសនា]]</small> |- |<small>លោកជំទាវកិត្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ឹង កន្ថាផាវី|អុឹង កន្ថាផាវី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងកិច្ចការនារី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហេង សួរ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ម៉ៅ ហាវណ្ណាល់]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឡាំ ជា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន]]</small> |} == ឯកសារយោង == maj7p8eyzonsc5ho1wrrc3nqn95yuqm 340309 340308 2026-09-10T08:10:19Z Moe9801 47439 Adding headline 340309 wikitext text/x-wiki = <small>'''សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''</small> = ខាងក្រោមនេះ​ គឺជា '''បញ្ជីរាយនាម សមាសភាព រាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ (២០២៣-២០២៨)'''<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់តែងតាំង សមាសភាពរាជរដ្ឋាភិបាល អាណត្តិទី៧ |url=https://www.information.gov.kh/articles/111508 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref> យោងតាមរាជក្រឹត្យតែងតាំង កែសម្រួល និងបំពេញបន្ថែម ត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦៖ '''រាជរដ្ឋាភិបាល''' {| class="wikitable sortable" !<small>គោរមងារ</small> !<small>នាមខ្លួន នាមត្រកូល</small> !<small>មុខងារ-តំណែង</small> !<small>ផែនសមត្ថកិច្ច-ក្រសួង</small> |- |<small>សម្តេចសម្តេចមហាបវរធិបតី</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]</small> |<small>នាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[នេត សាវឿន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមអគ្គបណ្ឌិត​សភា​ចារ្យ</small> |<small>[[អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ស៊ុន ចាន់ថុល]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ហង់ជួន​ ណារ៉ុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា|<small>ក្រសួង​អប់រំ យុវជន និង​កីឡា</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សាយ សំអាល់]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគររូបនីយកម្ម និងសំណង់|<small>ក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់</small>]] |- |<small>ឯកឧត្តមអភិសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[ស សុខា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ទៀ សីហា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការពារជាតិ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កើត រិទ្ធ]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងយុតិ្តធម៌|<small>ក្រសួងយុត្តិធម៌</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ ចិន្តាសោភា]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[វង្សី វិស្សុត]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីប្រចាំការ</small> |<small>[[ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហ៊ុន ម៉ានី]]</small><small><ref>{{Cite web |title=សភាផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តតែងតាំង លោក ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ឥស្សរជន២រូបទៀតជាទេសរដ្ឋមន្ត្រី |url=https://thmeythmey.com/detail/134317 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref></small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងមុខងារសាធារណៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប្រាក់ សុខុន]]</small> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការបរទេស និងសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ]]</small> |- |<small>សម្តេចមហាមន្ត្រី</small> |<small>[[គុយ សុផល]]</small><ref>{{Cite web |title=ឧកញ៉ាមហាមន្ត្រី គុយ សុផល ឡើងជាសម្តេច និងជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង |url=https://thmeythmey.com/detail/139714 |access-date=2026-09-10 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> |<small>ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]</small> |- ! colspan="4" |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្តមកិត្តិសង្គហបណ្ឌិត</small> |<small>[[គន់ គីម]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ]]</small><ref>{{Cite web |last=Seyha |first=Nou |date=2019-06-24 |title=សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន តែងតាំងឯកឧត្តម គន់ គីម ជាអនុប្រធានទី១ នៃគណៈកម្មាធិការជាតិគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ជំនួស លោក ញឹម វណ្ណដា ដែលដកចេញពីតំណែង |url=https://www.cpp.org.kh/details/136036 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហូ សិទ្ធី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[អ៊ុក រ៉ាប៊ុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small><small>កិត្តិនីតិកោសលបណ្ឌិត</small> |<small>[[ឱម យ៉ិនទៀង]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ]]</small><ref>{{Cite web |title=Untitled Document |url=https://www.acu.gov.kh/kh_sub_index.php?4a8a08f09d37b73795649038408b5f33=1&03c7c0ace395d80182db07ae2c30f034=6&9e3669d19b675bd57058fd4664205d2a=23 |access-date=2026-09-10 |website=www.acu.gov.kh}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[អៀង មូលី]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោង ខុន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការជាតិអូឡាំពិកកម្ពុជា]]</small><ref>{{Cite web |title=ឯកឧត្តមបណ្ឌិត ថោង ខុន ថ្លែងអំណរគុណថ្នាក់ដឹកនាំអាជ្ញាធរកីឡា សហព័ន្ធជាតិ និងគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ដែលផ្ញើសារអបអរសាទរ ក្នុងឱកាសបន្ដជាប់ឆ្នោតជាប្រធាន NOCC អាណត្តិទី៩ |url=https://freshnews.com.kh/freshnewsplus/421775-2026-03-23-09-21-02 |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ពេជ សោភ័ន]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ព្រុំ សុខា]]</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>សក់ សេដ្ឋា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អូស្មាន ហាស្សាន់</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ី ឈាន</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>អ៊ុក ប្រាថ្នា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្វាយ ស៊ីថា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្តមសន្តិបណ្ឌិត</small> |<small>ឆៃ ស៊ីណារិទ្ធ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>លី ធុជ</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឆែម គាតរិទ្ធី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ឈៀង យ៉ាណារ៉ា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដ</small><small>មសាស្ត្រាចារ្យបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>សុក ស៊ីផាន់ណា</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[គណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម]]</small><ref>{{Cite web |last=Au |first=Met Kim |date=2024-04-03 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញសេចក្តីសម្រេចតែងតាំងសមាសភាពគណៈកម្មាធិការផ្តល់យោបល់ លើគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្ម |url=https://www.cpp.org.kh/details/371003 |access-date=2026-09-10 |website=គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា-វិមាន៧មករា |language=km}}</ref> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>កែវ រ៉េមី</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>គី តិច</small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ស្រ៊ី ថាមរុង្គ<ref>{{Cite web |title=ព្រះរាជក្រឹត្យ ត្រាស់បង្គាប់ តែងតាំងឯកឧត្តម ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមុខងារសាធារណៈ ឯកឧត្តម ស្រ៊ី ថាមរុង្គ និងឯកឧត្តម ប៉ែន វិបុល ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.information.gov.kh/articles/124862 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.information.gov.kh}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប៉ែន វិបុល<ref>{{Cite web |title=ប្រមុខរដ្ឋស្ដីទី ចេញព្រះរាជក្រឹត្យតែងតាំង លោក ប៉ែន វិបុល ជារដ្ឋមន្ដ្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ដ្រី |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/309148-2023-09-05-09-55-49.html |access-date=2026-09-10 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>ប្រាក់ សំអឿន<ref>{{Cite web |last=AKP |first=ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា- |title=រដ្ឋសភាបោះឆ្នោតផ្តល់សេចក្តីទុកចិត្តឯកឧត្តម ប្រាក់ សំអឿន ជាទេសរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកបេសកកម្មពិសេស |url=https://www.akp.gov.kh/kh/post/detail/375498 |access-date=2026-09-10 |website=https://www.akp.gov.kh |language=en}}</ref></small> |<small>ទេសរដ្ឋមន្ត្រី</small> | |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឌិត ទីណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |[[ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ|<small>ក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់</small> <small>និងនេសាទ</small>]] |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឆាយ ឫទ្ធិសែន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអភិវឌ្ឃន៌ជនបទ|ក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទ]]</small> |- |<small>លោកជំទាវ</small> |<small>[[ចម និម្មល]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហែម វណ្ណឌី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងឧស្សាហកម្ម វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា និងនវានុវត្តន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[កែវ រតនៈ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងរ៉ែ និង​​ថាមពល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៊ិន ត្រឈៃ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងផែនការ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ជា សុមេធី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនីតិសម្បទា]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ាង សុផល្លែត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងបរិស្ថាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ថោ ជេដ្ឋា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធនធានទឹក និងឧតុនិយម]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[នេត ភក្ត្រា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងព័ត៌មាន]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហួត ហាក់]]<ref>{{Cite web |last=Vansong |first=Thoeun |date=2024-09-20 |title=លោក ហួត ហាក់ ក្លាយជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងទេសចរណ៍ ជំនួសលោក សុខ សូកេន ដែលដូរជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអធិការកិច្ចវិញ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/776155 |access-date=2026-09-10 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងទេសចរណ៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[សុខ សូកេន]]<ref>{{Cite web |title=តើ រដ្ឋមន្ត្រីថ្មី នៃក្រសួងអធិការកិច្ច លោក សុខ សូកេន មានប្រវត្តិដូចម្តេច? |url=https://freshnews.com.kh/localnews/358828-2024-09-21-06-14-34.html |access-date=2026-09-10 |website=freshnews.com.kh |language=en}}</ref></small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងអធិការកិច្ច]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ជា វ៉ាន់ដេត]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងប្រៃសណីយ៍ និងទូរគមនាគមន៍|ក្រសួងប្រៃសណីយ៍និងទូរគមនាគមន៍]]</small> |- |<small>ឯកឧត្តមសាស្ត្រាចារ្យ</small> |<small>[[ឈាង រ៉ា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសុខាភិបាល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ប៉េង ពោធិ៍នា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងសាធារណៈការ និងដឹកជញ្ជូន|ក្រសួងសាធារណការ និងដឹកជញ្ជូន]]</small> |- |<small>លោកជំទាវបណ្ឌិតសភាចារ្យ</small> |<small>[[ភឿង សកុណា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ|ក្រសួងវប្បធម៌និងវិចិត្រសិល្បៈ]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ចាយ បូរិន]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងធម្មការនិងសាសនា]]</small> |- |<small>លោកជំទាវកិត្តិបណ្ឌិត</small> |<small>[[អ៊ឹង កន្ថាផាវី|អុឹង កន្ថាផាវី]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងកិច្ចការនារី]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ហេង សួរ]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រី</small> |<small>[[ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ]]</small> |- ! colspan="4" |<small>រដ្ឋមន្រ្តីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន</small> |- |<small>ឯកឧត្តមបណ្ឌិត</small> |<small>[[ម៉ៅ ហាវណ្ណាល់]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានអាកាសចរណ៍ស៊ីវិល]]</small> |- |<small>ឯកឧត្ដម</small> |<small>[[ឡាំ ជា]]</small> |<small>រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុក</small> |<small>[[រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន]]</small> |} == ឯកសារយោង == 5rf8x9q32zzljmxsbeiclud3y1bfdar