វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 4094 340320 338807 2026-09-11T17:07:45Z ~2026-49303-91 52896 340320 wikitext text/x-wiki ។ ម៉ាស៊ីនស្វែងរកព័ត៌មាន សេវាកម្ម^{n L}ក់ស្តែងច្បាស់លាស់ និង ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងពេលក្រោយi ត្រូវបានរកឃើញ Baidu នៅប្រទេសចិន ។ កាលពីមុន មានឈ្មោះហៅក្រៅថា «BackRub» ,​ប៉ុន្តែត្រូវបានប្តូរឈ្មោះមកជា«Google» ដែលមានកំណើតមកពី ការប្រកបតួខុសនៃពាក្យ«googol» , ដែលបន្ទាប់ពីតួទីមួយ មានលេខ០ ដល់ទៅជាងមួយរយលេខ , ដែលចង់ប្រាប់ថា ម៉ាស៊ីនស្វែងរកនៃ ហ្គូហ្កល អាចផ្តល់នៅបរិមាណព័ត៌មានដ៏ធំទូលំទូលាយ សម្រាប់អ្នកស្វែងរក ទៅតាមចំនួននៃលេខសូន្យនោះ ។ ហ្គូហ្កល ស្ថិតនៅក្រោមដំណើរការរបស់ គេហទំព័រនៃ សកលវិទ្យាល័យស្តេនហ្វត(Stanford University website) , ដែលមានអាស័main) google.stanford.edu ។ អាស័យដ្ឋានពេញនៃ ហ្គូហ្កល (The domain name for Google)ត្រូវបានបង្កើតនៅ ថ្ងៃទី១៥ ខែ​ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៩៧ , ហើយនិង កុ្រមហ៊ុនត្រូវបាន បង្កើតជាសាវជីកម្ម​ នៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៨ ។ វាត្រូវបានពឹងផ្អែកទៅលើដៃគូ (Susan Wojcicki) ដែលជាយានដ្ឋាន នៅក្នុងឧទ្យាន ម៉ែនឡូ(Menlo Park),​រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា , Craig Silverstein , ដ * Gmail - សេវាកម្មអ៊ីមែលដោយឥតគិតថ្លៃរបស់Googl [[Category:ហ្គូហ្គល]] axmlc93wp7wriced61b5vryb4egwcth 0 11354 340336 335612 2026-09-12T03:35:59Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340336 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = '''ភូមីទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | full name = | posthumous name = | caption = | reign = ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩ | predecessor = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]) | heir = | spouse = ព្រះបាទ[[ភូមី]] | issue = | royal house = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | royal anthem = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | death_date = | death_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]វៃឝនិយម {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ភូមីទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ភូមី|ព្រះបាទភូមី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) |title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} n0y3baplaxlsg22lea318jaln8itipm 340337 340336 2026-09-12T03:37:50Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សូរ្យវម៌្មទី ២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភូមី (ចេនឡា)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340336 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = '''ភូមីទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | full name = | posthumous name = | caption = | reign = ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩ | predecessor = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]) | heir = | spouse = ព្រះបាទ[[ភូមី]] | issue = | royal house = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | royal anthem = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | death_date = | death_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]វៃឝនិយម {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ភូមីទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ភូមី|ព្រះបាទភូមី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) |title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} n0y3baplaxlsg22lea318jaln8itipm 340339 340337 2026-09-12T03:40:28Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភូមី (ចេនឡា)]] ទៅ [[ភូមីទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340336 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = '''ភូមីទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | full name = | posthumous name = | caption = | reign = ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩ | predecessor = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]) | heir = | spouse = ព្រះបាទ[[ភូមី]] | issue = | royal house = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | royal anthem = | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | death_date = | death_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]វៃឝនិយម {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ភូមីទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ភូមី|ព្រះបាទភូមី]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) |title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} n0y3baplaxlsg22lea318jaln8itipm 0 27275 340342 214413 2026-09-12T07:49:45Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340342 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ពាលាទិត្យ<br/>('''ឝ្រីពាលាទិត្យ''') | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ភូមី]]<br/>([[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | successor = [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]][[វិឝ្វរូប]] | spouse = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] | issue = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = មាតាជាអ្នកជ្រោមជ្រែងទ្រង់ | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ស្វាមិន'''ពាលាទិត្យ''' រឺ '''ឝ្រីពាលាទិត្យ''' (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (ប្រ.សតវត្សទី៨) គឺជាស្វាមិននៃបុរ មួយដែលមានឈ្មោះថា[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] ក្រោយមកក្លាយជា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]]។<ref>{{Cite web |title=ព្រះបាទពាលាទិត្យ |url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ព្រះរាជប្រវត្តិ== ឯកសារចិនហ្សិយងាតហូ (ជំពូក១៩៧) និង[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បានឲ្យដឹងថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ សោយរាជ្យនៅ ប៉ូឡូទីប៉ូ ដែលត្រូវនឹងពាក្យ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] នៃសិលាចារឹកខ្មែរនាគ.ស ៨០៦ ក្នុងរជ្ជកាលនៃវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] (៩៤៤-៩៦៨) នៃគ.ស។ សូមរំលឹកថា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ទីក្រុង]]របស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ គឺ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]]។ តាមប្រភពឯកសារខាងលើនេះ បានឲ្យដឹងថាវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ស្ថិតក្នុង[[សន្តតិវង្សអនិន្ទិត]]។ តាមពិតវត្តមានរបស់ព្រះរាជវង្សអនិន្ទិតនេះ នៅទសវត្សរ៍ទី៨នៃគ.ស ដែលមាននយោបាយ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|វប្បធម៌]]នៅ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] គឺជាភស្តុតាងបង្ហាញឲ្យយើងដឹងថា នៅសម័យ[[ចេនឡា]] ជាសម័យដែលប្រទេសខ្មែរ ជាប្រទេសដែលលេចធ្លោឡើងនូវអំណាចមូលដ្ឋានជាច្រើន និង[[សារជាតិ]]នៃរបៀបគ្រប់គ្រង[[ស្រុកទេស]]នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ ឯខ្លឹមសារសំខាន់មួយទៀតរបស់សិលាចារឹកខាងលើនេះគឺវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ បានបញ្ជាក់ ថាព្រះអង្គមានព្រះបំណងចង់ស្តារឡើងវិញនូវ[[រាជវង្សពាលាទិត្យ]]ជា[[វង្សត្រកូល]]របស់ព្រះអង្គ ដែលសោយរាជ្យនៅ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] ឬ អនិន្ទិត្យបុរ។ តាមប្រភព[[សិលាចារឹកប្រែរូប]] (K.៨០៦) ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៦១ នៃគ.ស គេឃើញមាន បញ្ជាក់នូវ[[រាជវង្ស]] [[ឝ្រីពាលាទិត្យ]] ដែលមាន[[បុព្វបុរស]] [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យ]] និង [[សោមា]]។ វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ បានសោយរាជនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈ[[សិលាចារឹក]] (K.៥០៨) នៃ[[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត]] ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាព្រះអង្គបានសាងនូវ[[ព្រះសិវលិង្គ|សិវលិង្គ]]មួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុង[[ព្រះនគរ]]។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ [[វិឝ្វរូប]] ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្ស [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝម្ភុបុរ]]។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនឹងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ វេទវតី មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ) ដោយក្រោយមកចុះមកព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម មហេន្ទ្រទេវី យឝោវម៌្មទី១ និង ជយទេវី (សម័យអង្គរ)។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម និង មហេន្ទ្រទេវី បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ដែលបានសោយរាជ្យនៅតំបន់[[សៀមរាប]]-[[អង្គរ]]។ បញ្ហាមួយទៀតដែលបានចោទឡើងនៅទីនេះ គឺគេពិបាកដោះស្រាយឲ្យដាច់ស្រឡះណាស់ ពីទីតាំងរបស់រាជធានី ពាលាទិត្យបុរ ឬ អនិន្ទិតបុរ ដោយហេតុថា សិលាចារឹករបស់វ្រះបាទពាលាទិត្យ ត្រូវគេជួបប្រទះពីតំបន់អង្គរ រហូតដល់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម (K.១១) ដូចជានៅ[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]]ជាដើម។ ចំពោះយើង យើងជឿថាព្រះរាជធានីខាងលើនេះពិតជានៅឆ្ងាយពីតំបន់អង្គរជាពុំខាន។<ref>{{Cite web |title=ព្រះបាទពាលាទិត្យ |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> រីឯទីក្រុងភវបុររបស់វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] (៥៩៨ នៃគ.ស) វិញដែលស្ថិតនៅម្តុំ[[អំពិលរលំ]] ប្រមាណ ៣០ សហាតិមាត្រ នៅទិសខាង[[ជើង]]ឆៀងខាង[[កើត]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ធំ]] យើងជឿថានាដើមសម័យអង្គរ[[រាជវង្សអនិន្ទិត]]ពិតជាបានផ្លាស់ទីតាំងរបស់ព្រះអង្គ ទៅកាន់តំបន់ខាងជើងនៃជួរ[[ភ្នំដងរែក]]។ រួមសេចក្តីមក សេចក្តីអធិប្បាយនៃសិលាចារឹកដែលជាមូលដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនាសម័យ[[ចេនឡា]] ជាពិសេស គឺវត្តមានរបស់បុរាណស្ថានជាច្រើន នៅម្តុំជួរភ្នំដងរែកទាំងពីរខាង បង្ហាញផ្ទុយពីមតិខ្លះ គឺក្នុងភូមិភាគទាំងនេះហើយដែលរាជវង្សអនិន្ទិតបុរបានស្ថិតនៅ។ ជាមូលដ្ឋានដំបូងនៃការជ្រើសរើស ភូមិសាស្ត្រនេះដែលជាប្រភពនៃវឌ្ឍនភាពគឺទី១ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីតំបន់អង្គរ និងជា[[និមិត្តរូប]]នៃ[[អំណាចកណ្តាល]]។ ទី២គឺជាតំបន់[[សេដ្ឋកិច្ច]] ដែលប្រកបដោយភាពងាយស្រួលក្នុង[[ការអភិវឌ្ឍ]][[តំបន់]]។ ដោយឡែកទៀត អំណាចកណ្តាលពុំមាន[[វត្តមាន]]នៅទីនេះទេ ហើយថែមទាំងស្ថិតយ៉ាងឆ្ងាយពី[[រាជធានី]]ផង គឺប្រហែលជាករណីនេះហើយ ដែលយើងបានជួបប្រទះ នូវវត្តមាននគរមួយចំនួនដូចជា[[ចានាស]] ជាដើម នៅលើ[[ខ្ពង់រាប]][[នគររាជសីមា]]។ ម៉្យាងទៀត សម័យនោះក៏ដូចជាសម័យនគរភ្នំដែរ ការលេច ឡើងនូវរាជវង្សខ្មែរនានា ជាសក្ខីភាពមួយអាចបញ្ជាក់ឲ្យឃើញ នូវការទន់ខ្សោយនូវអំណាចកណ្តាល។ ភស្តុតាងនៃបញ្ហានេះ ត្រូវបានឯកសារចិនកត់ត្រាទុកដែរ ពីព្រោះក្នុងអន្តរកាលនេះហើយ ដែលប្រទេស ចេនឡាត្រូវចែកបែកជាពីរ គឺ[[ចេនឡាទឹកលិច|ចេឡាទឹក]] និង [[ចេនឡាដីគោក|ចេនឡាគោក]]។ ==ពង្សាវលី== * បុព្វការីជនគឺ ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] និង ព្រះនាង[[សោមា (រឿងនិទាន)|សោមា]] ** ព្រះមាតា មិនស្គាល់តែទ្រង់ជាអ្នកជ្រោមជ្រែងអោយឡើងសោយរាជ្យ *** បុត្រីព្រះនាម [[សរស្វតី]] និងព្រះ[[ធីតុបតី]] ព្រាហ្មណ៍ [[វិឝ្វរូប]] **** ព្រះនត្តា ព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ***** ព្រះនត្តាក្សត្រីទួត ត្រូវជាជាយានៃព្រះ[[វេទវតី]] ត្រូវជាស្វាមិននៃបុរៈមួយ, ព្រះនត្តាទួត ព្រះនាម [[បុឝ្ករាក្ឝ]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ភូមី]]<br/>([[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) }} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]])|years= គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ស្វាមិន[[វិឝ្វរូប]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃអនិន្ទិតបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ]] 42q9d81u6h3f0n1s9b20fvm2culplpf 340343 340342 2026-09-12T07:58:09Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340343 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ពាលាទិត្យ<br/>('''ឝ្រីពាលាទិត្យ''') | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ភូមី]]<br/>([[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | successor = [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]][[វិឝ្វរូប]] | spouse = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]] | issue = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = មាតាជាអ្នកជ្រោមជ្រែងទ្រង់ | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ស្វាមិន'''ពាលាទិត្យ''' រឺ '''ឝ្រីពាលាទិត្យ''' (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (ប្រ.សតវត្សទី៨) គឺជាស្វាមិននៃបុរ មួយដែលមានឈ្មោះថា[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] ក្រោយមកក្លាយជា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]]។<ref>{{Cite web |title=ព្រះបាទពាលាទិត្យ |url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ព្រះរាជប្រវត្តិ== ឯកសារចិនហ្សិយងាតហូ (ជំពូក១៩៧) និង[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បានឲ្យដឹងថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ សោយរាជ្យនៅ ប៉ូឡូទីប៉ូ ដែលត្រូវនឹងពាក្យ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] នៃសិលាចារឹកខ្មែរនាគ.ស ៨០៦ ក្នុងរជ្ជកាលនៃវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] (៩៤៤-៩៦៨) នៃគ.ស។ សូមរំលឹកថា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ទីក្រុង]]របស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ គឺ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]]។ តាមប្រភពឯកសារខាងលើនេះ បានឲ្យដឹងថាវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ស្ថិតក្នុង[[សន្តតិវង្សអនិន្ទិត]]។ តាមពិតវត្តមានរបស់ព្រះរាជវង្សអនិន្ទិតនេះ នៅទសវត្សរ៍ទី៨នៃគ.ស ដែលមាននយោបាយ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|វប្បធម៌]]នៅ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] គឺជាភស្តុតាងបង្ហាញឲ្យយើងដឹងថា នៅសម័យ[[ចេនឡា]] ជាសម័យដែលប្រទេសខ្មែរ ជាប្រទេសដែលលេចធ្លោឡើងនូវអំណាចមូលដ្ឋានជាច្រើន និង[[សារជាតិ]]នៃរបៀបគ្រប់គ្រង[[ស្រុកទេស]]នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ ឯខ្លឹមសារសំខាន់មួយទៀតរបស់សិលាចារឹកខាងលើនេះគឺវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ បានបញ្ជាក់ ថាព្រះអង្គមានព្រះបំណងចង់ស្តារឡើងវិញនូវ[[រាជវង្សពាលាទិត្យ]]ជា[[វង្សត្រកូល]]របស់ព្រះអង្គ ដែលសោយរាជ្យនៅ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] ឬ អនិន្ទិត្យបុរ។ តាមប្រភព[[សិលាចារឹកប្រែរូប]] (K.៨០៦) ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៦១ នៃគ.ស គេឃើញមាន បញ្ជាក់នូវ[[រាជវង្ស]] [[ឝ្រីពាលាទិត្យ]] ដែលមាន[[បុព្វបុរស]] [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យ]] និង [[សោមា]]។ វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ បានសោយរាជនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈ[[សិលាចារឹក]] (K.៥០៨) នៃ[[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត]] ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាព្រះអង្គបានសាងនូវ[[ព្រះសិវលិង្គ|សិវលិង្គ]]មួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុង[[ព្រះនគរ]]។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ [[វិឝ្វរូប]] ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្ស [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝម្ភុបុរ]]។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនឹងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ វេទវតី មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ) ដោយក្រោយមកចុះមកព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម មហេន្ទ្រទេវី យឝោវម៌្មទី១ និង ជយទេវី (សម័យអង្គរ)។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម និង មហេន្ទ្រទេវី បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ដែលបានសោយរាជ្យនៅតំបន់[[សៀមរាប]]-[[អង្គរ]]។ បញ្ហាមួយទៀតដែលបានចោទឡើងនៅទីនេះ គឺគេពិបាកដោះស្រាយឲ្យដាច់ស្រឡះណាស់ ពីទីតាំងរបស់រាជធានី ពាលាទិត្យបុរ ឬ អនិន្ទិតបុរ ដោយហេតុថា សិលាចារឹករបស់វ្រះបាទពាលាទិត្យ ត្រូវគេជួបប្រទះពីតំបន់អង្គរ រហូតដល់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម (K.១១) ដូចជានៅ[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]]ជាដើម។ ចំពោះយើង យើងជឿថាព្រះរាជធានីខាងលើនេះពិតជានៅឆ្ងាយពីតំបន់អង្គរជាពុំខាន។<ref>{{Cite web |title=ព្រះបាទពាលាទិត្យ |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> រីឯទីក្រុងភវបុររបស់វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] (៥៩៨ នៃគ.ស) វិញដែលស្ថិតនៅម្តុំ[[អំពិលរលំ]] ប្រមាណ ៣០ សហាតិមាត្រ នៅទិសខាង[[ជើង]]ឆៀងខាង[[កើត]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ធំ]] យើងជឿថានាដើមសម័យអង្គរ[[រាជវង្សអនិន្ទិត]]ពិតជាបានផ្លាស់ទីតាំងរបស់ព្រះអង្គ ទៅកាន់តំបន់ខាងជើងនៃជួរ[[ភ្នំដងរែក]]។ រួមសេចក្តីមក សេចក្តីអធិប្បាយនៃសិលាចារឹកដែលជាមូលដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនាសម័យ[[ចេនឡា]] ជាពិសេស គឺវត្តមានរបស់បុរាណស្ថានជាច្រើន នៅម្តុំជួរភ្នំដងរែកទាំងពីរខាង បង្ហាញផ្ទុយពីមតិខ្លះ គឺក្នុងភូមិភាគទាំងនេះហើយដែលរាជវង្សអនិន្ទិតបុរបានស្ថិតនៅ។ ជាមូលដ្ឋានដំបូងនៃការជ្រើសរើស ភូមិសាស្ត្រនេះដែលជាប្រភពនៃវឌ្ឍនភាពគឺទី១ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីតំបន់អង្គរ និងជា[[និមិត្តរូប]]នៃ[[អំណាចកណ្តាល]]។ ទី២គឺជាតំបន់[[សេដ្ឋកិច្ច]] ដែលប្រកបដោយភាពងាយស្រួលក្នុង[[ការអភិវឌ្ឍ]][[តំបន់]]។ ដោយឡែកទៀត អំណាចកណ្តាលពុំមាន[[វត្តមាន]]នៅទីនេះទេ ហើយថែមទាំងស្ថិតយ៉ាងឆ្ងាយពី[[រាជធានី]]ផង គឺប្រហែលជាករណីនេះហើយ ដែលយើងបានជួបប្រទះ នូវវត្តមាននគរមួយចំនួនដូចជា[[ចានាស]] ជាដើម នៅលើ[[ខ្ពង់រាប]][[នគររាជសីមា]]។ ម៉្យាងទៀត សម័យនោះក៏ដូចជាសម័យនគរភ្នំដែរ ការលេច ឡើងនូវរាជវង្សខ្មែរនានា ជាសក្ខីភាពមួយអាចបញ្ជាក់ឲ្យឃើញ នូវការទន់ខ្សោយនូវអំណាចកណ្តាល។ ភស្តុតាងនៃបញ្ហានេះ ត្រូវបានឯកសារចិនកត់ត្រាទុកដែរ ពីព្រោះក្នុងអន្តរកាលនេះហើយ ដែលប្រទេស ចេនឡាត្រូវចែកបែកជាពីរ គឺ[[ចេនឡាទឹកលិច|ចេឡាទឹក]] និង [[ចេនឡាដីគោក|ចេនឡាគោក]]។ ==ពង្សាវលី== * បុព្វការីជនគឺ ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] និង ព្រះនាង[[សោមា (រឿងនិទាន)|សោមា]] ** ព្រះមាតា មិនស្គាល់តែទ្រង់ជាអ្នកជ្រោមជ្រែងអោយឡើងសោយរាជ្យ *** បុត្រីព្រះនាម [[សរស្វតី]] និងព្រះ[[ធីតុបតី]] ព្រាហ្មណ៍ [[វិឝ្វរូប]] **** ព្រះនត្តា ព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ***** ព្រះនត្តាក្សត្រីទួត ត្រូវជាជាយានៃព្រះ[[វេទវតី]] ត្រូវជាស្វាមិននៃបុរៈមួយ, ព្រះនត្តាទួត ព្រះនាម [[បុឝ្ករាក្ឝ]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ភូមី]]<br/>([[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) }} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]])|years= គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ស្វាមិន[[វិឝ្វរូប]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃអនិន្ទិតបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ]] ehdv8isab70v3pgcdyzvjpw4zk7jqbl 340344 340343 2026-09-12T08:01:28Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340344 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ពាលាទិត្យ<br/>('''ឝ្រីពាលាទិត្យ''') | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ភូមី]]<br/>([[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | successor = [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]][[វិឝ្វរូប]] | spouse = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]] | issue = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = មាតាជាអ្នកជ្រោមជ្រែងទ្រង់ | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ស្វាមិន'''ពាលាទិត្យ''' រឺ '''ឝ្រីពាលាទិត្យ''' (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (ប្រ.សតវត្សទី៨) គឺជាស្វាមិននៃបុរ មួយដែលមានឈ្មោះថា[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] ក្រោយមកក្លាយជា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]]។<ref>{{Cite web |title=ព្រះបាទពាលាទិត្យ |url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ព្រះរាជប្រវត្តិ== ឯកសារចិនហ្សិយងាតហូ (ជំពូក១៩៧) និង[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បានឲ្យដឹងថា ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ សោយរាជ្យនៅ ប៉ូឡូទីប៉ូ ដែលត្រូវនឹងពាក្យ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] នៃសិលាចារឹកខ្មែរនាគ.ស ៨០៦ ក្នុងរជ្ជកាលនៃវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] (៩៤៤-៩៦៨) នៃគ.ស។ សូមរំលឹកថា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ទីក្រុង]]របស់ព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះ គឺ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]]។ តាមប្រភពឯកសារខាងលើនេះ បានឲ្យដឹងថាវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ស្ថិតក្នុង[[សន្តតិវង្សអនិន្ទិត]]។ តាមពិតវត្តមានរបស់ព្រះរាជវង្សអនិន្ទិតនេះ នៅទសវត្សរ៍ទី៨នៃគ.ស ដែលមាននយោបាយ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|វប្បធម៌]]នៅ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] គឺជាភស្តុតាងបង្ហាញឲ្យយើងដឹងថា នៅសម័យ[[ចេនឡា]] ជាសម័យដែលប្រទេសខ្មែរ ជាប្រទេសដែលលេចធ្លោឡើងនូវអំណាចមូលដ្ឋានជាច្រើន និង[[សារជាតិ]]នៃរបៀបគ្រប់គ្រង[[ស្រុកទេស]]នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។ ឯខ្លឹមសារសំខាន់មួយទៀតរបស់សិលាចារឹកខាងលើនេះគឺវ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី២ បានបញ្ជាក់ ថាព្រះអង្គមានព្រះបំណងចង់ស្តារឡើងវិញនូវ[[រាជវង្សពាលាទិត្យ]]ជា[[វង្សត្រកូល]]របស់ព្រះអង្គ ដែលសោយរាជ្យនៅ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] ឬ អនិន្ទិត្យបុរ។ តាមប្រភព[[សិលាចារឹកប្រែរូប]] (K.៨០៦) ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៦១ នៃគ.ស គេឃើញមាន បញ្ជាក់នូវ[[រាជវង្ស]] [[ឝ្រីពាលាទិត្យ]] ដែលមាន[[បុព្វបុរស]] [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យ]] និង [[សោមា]]។ វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ បានសោយរាជនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈ[[សិលាចារឹក]] (K.៥០៨) នៃ[[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត]] ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាព្រះអង្គបានសាងនូវ[[ព្រះសិវលិង្គ|សិវលិង្គ]]មួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុង[[ព្រះនគរ]]។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ [[វិឝ្វរូប]] ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្ស [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝម្ភុបុរ]]។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនឹងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ វេទវតី មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ) ដោយក្រោយមកចុះមកព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម មហេន្ទ្រទេវី យឝោវម៌្មទី១ និង ជយទេវី (សម័យអង្គរ)។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម និង មហេន្ទ្រទេវី បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ដែលបានសោយរាជ្យនៅតំបន់[[សៀមរាប]]-[[អង្គរ]]។ បញ្ហាមួយទៀតដែលបានចោទឡើងនៅទីនេះ គឺគេពិបាកដោះស្រាយឲ្យដាច់ស្រឡះណាស់ ពីទីតាំងរបស់រាជធានី ពាលាទិត្យបុរ ឬ អនិន្ទិតបុរ ដោយហេតុថា សិលាចារឹករបស់វ្រះបាទពាលាទិត្យ ត្រូវគេជួបប្រទះពីតំបន់អង្គរ រហូតដល់ទឹកដីកម្ពុជាក្រោម (K.១១) ដូចជានៅ[[ខេត្តមាត់ជ្រូក]]ជាដើម។ ចំពោះយើង យើងជឿថាព្រះរាជធានីខាងលើនេះពិតជានៅឆ្ងាយពីតំបន់អង្គរជាពុំខាន។<ref>{{Cite web |title=ព្រះបាទពាលាទិត្យ |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> រីឯទីក្រុងភវបុររបស់វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] (៥៩៨ នៃគ.ស) វិញដែលស្ថិតនៅម្តុំ[[អំពិលរលំ]] ប្រមាណ ៣០ សហាតិមាត្រ នៅទិសខាង[[ជើង]]ឆៀងខាង[[កើត]]នៃ[[ខេត្តកំពង់ធំ]] យើងជឿថានាដើមសម័យអង្គរ[[រាជវង្សអនិន្ទិត]]ពិតជាបានផ្លាស់ទីតាំងរបស់ព្រះអង្គ ទៅកាន់តំបន់ខាងជើងនៃជួរ[[ភ្នំដងរែក]]។ រួមសេចក្តីមក សេចក្តីអធិប្បាយនៃសិលាចារឹកដែលជាមូលដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនាសម័យ[[ចេនឡា]] ជាពិសេស គឺវត្តមានរបស់បុរាណស្ថានជាច្រើន នៅម្តុំជួរភ្នំដងរែកទាំងពីរខាង បង្ហាញផ្ទុយពីមតិខ្លះ គឺក្នុងភូមិភាគទាំងនេះហើយដែលរាជវង្សអនិន្ទិតបុរបានស្ថិតនៅ។ ជាមូលដ្ឋានដំបូងនៃការជ្រើសរើស ភូមិសាស្ត្រនេះដែលជាប្រភពនៃវឌ្ឍនភាពគឺទី១ស្ថិតនៅឆ្ងាយពីតំបន់អង្គរ និងជា[[និមិត្តរូប]]នៃ[[អំណាចកណ្តាល]]។ ទី២គឺជាតំបន់[[សេដ្ឋកិច្ច]] ដែលប្រកបដោយភាពងាយស្រួលក្នុង[[ការអភិវឌ្ឍ]][[តំបន់]]។ ដោយឡែកទៀត អំណាចកណ្តាលពុំមាន[[វត្តមាន]]នៅទីនេះទេ ហើយថែមទាំងស្ថិតយ៉ាងឆ្ងាយពី[[រាជធានី]]ផង គឺប្រហែលជាករណីនេះហើយ ដែលយើងបានជួបប្រទះ នូវវត្តមាននគរមួយចំនួនដូចជា[[ចានាស]] ជាដើម នៅលើ[[ខ្ពង់រាប]][[នគររាជសីមា]]។ ម៉្យាងទៀត សម័យនោះក៏ដូចជាសម័យនគរភ្នំដែរ ការលេច ឡើងនូវរាជវង្សខ្មែរនានា ជាសក្ខីភាពមួយអាចបញ្ជាក់ឲ្យឃើញ នូវការទន់ខ្សោយនូវអំណាចកណ្តាល។ ភស្តុតាងនៃបញ្ហានេះ ត្រូវបានឯកសារចិនកត់ត្រាទុកដែរ ពីព្រោះក្នុងអន្តរកាលនេះហើយ ដែលប្រទេស ចេនឡាត្រូវចែកបែកជាពីរ គឺ[[ចេនឡាទឹកលិច|ចេឡាទឹក]] និង [[ចេនឡាដីគោក|ចេនឡាគោក]]។ ==ពង្សាវលី== * បុព្វការីជនគឺ ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១]] និង ព្រះនាង[[សោមា (រឿងនិទាន)|សោមា]] ** ព្រះមាតា មិនស្គាល់តែទ្រង់ជាអ្នកជ្រោមជ្រែងអោយឡើងសោយរាជ្យ *** បុត្រីព្រះនាម [[សរស្វតី]] និងព្រះ[[ធីតុបតី]] ព្រាហ្មណ៍ [[វិឝ្វរូប]] **** ព្រះនត្តា ព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ***** ព្រះនត្តាក្សត្រីទួត ត្រូវជាជាយានៃព្រះ[[វេទវតី]] ត្រូវជាស្វាមិននៃបុរៈមួយ, ព្រះនត្តាទួត ព្រះនាម [[បុឝ្ករាក្ឝ]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ភូមី]]<br/>([[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) }} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]])|years= គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ស្វាមិន[[វិឝ្វរូប]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} fenhnjmq69bv3pw7z3m0i40e8zs7izr 0 27277 340326 211749 2026-09-12T02:45:31Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340326 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ជយសិង្ហវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | image = | caption = | reign = ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]] | successor = ព្រះបាទ[[ភូមី]] | spouse = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ជយសិង្ហវម៌្ម''' (គ.ស ?) រជ្ជកាល (គ.ស ?) ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចេនឡា​គោកហាក់​ដូច​ជា​ច្របូក​ឡូកឡំ​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​ប្រទេស[[លាវ]] ហើយ​ដែល​គេ​នៅ​មិន​សូវ​ដឹង​ច្បាស់​នៅ​ឡើយ​ផង។ ក្នុង​ចំណោម​ព្រះរាជា​ទាំង​ឡាយ​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​នៅ​ចេនឡា​ដី​គោកនោះ មាន​ព្រះរាជា​មួយ​ព្រះអង្គដែល​មាន​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ជាង​គេព្រះនាម '''ជយសិង្ហវម៌្ម''' ដែល​បាន​ថែរក្សា​មិត្តភាព​ចំណង​ការទូត ហើយ​បាន​បញ្ជូន​រាជទូត​ទៅ​ប្រទេស[[ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន|ចិន]]។ រីឯ​រាជធានី​[[ចេនឡាដីគោក|ចេនឡា​ដី​គោក]]<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ទំនង​ជា​ស្ថិត​ត្រង់​មជ្ឈមណ្ឌល​នៃ​ចេនឡា​ដើមគឺ​ម្តុំ[[ប្រាសាទវត្តភូ|​វត្ត​ភូ]] [[ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្តិ|ចម្ប៉ាសក្ដិ]] ក្នុង​ប្រទេស​លាវ បច្ចុប្បន្ន​នេះ។<ref name=":0" /> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]|years= ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩}} {{s-aft|after= ព្រះបាទ[[ភូមី]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្រៅ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} gmgeei4cl0bk292uv545shsxm4ruyrg 0 27278 340345 214414 2026-09-12T08:12:31Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340345 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = វិឝ្វរូប | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ស្វាមិន[[ពាលាទិត្យ]] | successor = ស្វាមិន[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | spouse = ព្រះនាង[[សរស្វតី]] | issue = ព្រះ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ព្រាហ្មណ៍'''វិឝ្វរូប'''គឺជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង [[សរស្វតី]]។ កាលណោះ វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ បានសោយរាជ្យនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈសិលាចារឹក (K.៥០៨) នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាព្រះអង្គបានសាងនូវសិវលិង្គមួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងព្រះនគរ។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ សរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឝ្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្ស[[ឝម្ភុបុរ]]។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនិងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ [[វេទវតី]] មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម [[រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|រុទ្រវម៌្ម]] ដោយក្រោយមកចុះមក ព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម [[មហេន្ទ្រទេវី]] [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] និង [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជយទេវី]]។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម និង [[មហេន្ទ្រទេវី]] បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ដែលបានសោយរាជ្យនៅ[[តំបន់]][[សៀមរាប]]-[[អង្គរ]]។ ==ព្រះរាជពង្សាវតារ== * ព្រះមហេសីព្រះនាម [[សរស្វតី]] ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] ម្ចាស់នៃបុរៈ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] ដែលក្រោយមកក្លាយជា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]]។ ** បុត្រព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** ព្រះនត្តា គឺព្រះបាទ [[បុឝ្ករាក្ឝ]] នត្តាក្សត្រីមួយអង្គទៀតត្រូវជាព្រះជាយានៃព្រាហ្មណ៍[[វេទវតី]] ដែលមានជំនាន់ក្រោយ ព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម **** ជំនាន់ក្រោយដែលប្រសូតពីវេទវតី គឺ [[រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] និង[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី១]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg|cm}} {{s-bef|before= ស្វាមិន[[ពាលាទិត្យ]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]])|years= គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ស្វាមិន[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} 9bayj00d1j5ecyfr076v6acvpsusfth 0 27423 340330 178489 2026-09-12T03:12:19Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340330 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ភូមី | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | image = | caption = | reign = ប្រ.ក្រោយឆ្នាំ៧៩៩ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] | successor = ព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]]<br/>([[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]) | spouse = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]] | issue = | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ភូមី''' (ចិន:婆彌, ភិងអ៊ិង:Pómí) (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.ក្រោយ ៧៩៩) ព្រះនាមរបស់ទ្រង់លេចឡើង តាមរយៈកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រចិនបុត្រានៃស្ដេចវឹនតាន់ (ចេនឡាដីគោក រីឯ​ចេនឡា​ដីគោក​វិញ ដែលជា​តំបន់​ព្រៃភ្នំ និង​មាន​ជ្រលង​ភ្នំ​ស្ថិតនៅ​ខាងជើង ជនជាតិ​ចិន​ហៅថា វេន​-​តាន ឬ ព​-​លូវ ដែល​ត្រូវ​នឹង​ឈ្មោះ​របស់​កុលសម្ព័ន្ធ​ខ្មែរលើ​មួយក្រុម​ឈ្មោះ [[វ្នៅ]] ឬ [[វ្រៅ]]។) ចេនឡា​ដីគោក​វិញ អាណាចក្រ​នេះ មាន​ទំហំ​តែ ៧០០ លី​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ​មួយអង្គ មាន​ព្រះនាម​ថាត្សៀគី​វ។<ref name=":0" /> ឯកសារ​ចិន​ដដែល​ខាងលើនេះ ក៏បាន​បញ្ជាក់​ផងដែរ​ថា ព្រះរាជា​អង្គ​នេះបាន​បញ្ជូន​ប្រតិភូ​ទូត​របស់​ទ្រង់ទៅកាន់​ប្រទេស​ចិន​ជាច្រើនលើកជាពិសេស​នៅ​ឆ្នាំ ៧១៧ និង ៧៥៣ នៃ​គ​.​ស។ ម្យ៉ាងវិញទៀតគឺ​ព្រះរាជបុត្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ផ្ទាល់ ដែល​បាន​យាង​ទៅកាន់​ព្រះបរមរាជវាំង​ចិននៅ​ឆ្នាំ ៧៥៤។ សូម​រំលឹក​ឡើង​ថា គឺ​ព្រះរាជបុត្រ​អង្គ​នេះ​ដែល​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ពតទល់​នឹង​[[នគរ​ណាន​ចាវ]]។ បន្ទាប់មកមានគណៈទូតវឹនតាន់នៅឆ្នាំ ៧៧១ [[ឧបរាជ|រជ្ជទាយាទ]] ភូមី 婆彌 បានមកដល់ក្នុងសវនការ[[អធិរាជ]] ហើយនៅថ្ងៃទី ១៣ ធ្នូ ឆ្នាំ ៧៧១ ទ្រង់ក៏បានទទួលងារថា ខាយភ្វូកអ៊ីថុងសាន់ស៊្ហ្រឺក 開府儀同三司 (អ្នកបើកសវនការ ដែលពេញព្រះទ័យនឹងព្រះកិត្តិយសស្មើនឹងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងបី)។ នៅឆ្នាំ ៧៩៩ បេសកជនម្នាក់មកពីវឹនតាន់មានឈ្មោះថា [[លីថូវជី|លីថ្រវ់ឈ្ហ្រីក]] 李頭及 ក៏បានទទួលគោរម្យងារចិនមួយដែរ។<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]|years= ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩}} {{s-aft|after= ព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]]<br/>([[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝ្រេឝ្ឋបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃវ្រៅ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:យុវរាជនៃកម្វុជគោក]] {{Cambodia-royal-stub}} 4fup48nd6jgq9tssxxw5ok4knyqq1zj 0 28001 340333 286788 2026-09-12T03:20:34Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340333 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name =ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២ | title =[[វ្រះបាទ]] | image = | caption = | reign =គ.ស ១០៨០-១១១៣ | coronation = | full name = វ្រះបាទកម្រតេង អញឝ្រីន្ឫបតីន្ទ្រវម្ម៌ | posthumous name = | predecessor = [[ហឝ៌វម៌្មទី៣]] | successor = [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] | religion = [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = កៅណ្ឌិន្យ | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} វ្រះបាទ'''ឝ្រីន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២''' រជ្ជកាល (១០៨០-១១១៣) ព្រះនាមពេលសោយរាជ្យ '''វ្រះបាទកម្រតេង អញឝ្រីន្ឫបតីន្ទ្រវម្ម៌'''។ ព្រះអង្គគ្រងរាជ្យនៅរាជធានី[[យសោធរបុរៈ|យឝោធរបុរ]] ដោយសារជាប់សាច់ញាតិជាមួយ ឬអាចជាព្រះអនុជវ្រះបាទ[[ឧទយាទិត្យវម៌្មទី២]] និង[[ហឝ៌វម៌្មទី៣]]។ បន្ទាប់ ​វ្រះបាទ​ហឝ៌វម៌្ម​ទី៣ គឺ​វ្រះបាទ​ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២ ​ដែល​ត្រូវ​បាន​តែង​តាំង​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ​ សោយរាជសម្បត្តិ​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​គ.ស ​១០៨០។ គេ​ពុំ​បាន​ស្គាល់​ដើម​កំណើត​ពិត​ប្រាកដ​របស់​ព្រះអង្គ​ទេ។ តែ គេ​ដឹង​ថា​ព្រះអង្គ​ជា​ព្រះមហាក្សត្រ​ដែល​ប្រកប​ទៅ​ដោយ​ធម៌ គោរព​ត្រឹមត្រូវ​ទៅ​តាម​ច្បាប់​វិន័យ។ ព្រះអង្គ ​ដែល​គង់​នៅ​មហានគរ ត្រូវ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ប្រយុទ្ធ​ទប់ទល់​នឹង​វ្រះបាទ​[[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] ព្រម​ទាំង​ព្រះរាជវង្ស ជា​រៀង​រហូត​ដល់​ថ្ងៃ​អវសាន្ត​នៃព្រះជន្ម​ព្រះអង្គ​ក្នុង​គ.ស​១១១៣។ ដោយ​ខ្វះ​ឯកសារ គេ​ពុំ​បាន​ស្គាល់​ព្រះរាជា​អង្គ​នេះ​ច្បាស់លាស់​ទេ។ <ref>http://choukhmer.com/history-of-cambodia/khmer-history-by-ros-chantrabot/inscriptions-and-chinese-sources-3-angkor-period-khor/{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ជាក់ស្ដែង[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]បានអះអាងថាបានដណ្ដើមអំណាចក្សត្រពីរអង្គ មួយអង្គគឺជាព្រះអយ្យកោ (ចៅដណ្ដើមរាជ្យពីជីតា??) របស់ទ្រង់ [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]]ដែលរឿងនឹងគ្មានសិលាចារឹកនៅអង្គរណាបកស្រាយ? ស្ដេចមួយអង្គផ្សេងទៀតមានតែព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២។<ref>[[#Coedes1986|Coedès, 1986]], p.153</ref> ==ពង្សាវលី== *ជាប់ញាតិនឹងព្រះបាទ [[ឧទយាទិត្យវម៌្មទី២]] និង [[ហឝ៌វម៌្មទី៣]] {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before=[[ហឝ៌វម៌្មទី៣]]|title=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិននៃកម្វុជទេឝ]]|years=១០៨០&ndash;១១១៣|after=[[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]]}} {{s-end}} ==ជីវលេខន៍== * {{citation|author=G. Coedès|authorlink=ហ៊្សក សឺដែស|title=The Indianized States of Southeast Asia|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[Category:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[Category:ក្សត្រព្រហ្មញ្ញសាសនា]] [[Category:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[Category:ក្សត្រសតវត្សទី១២នៅអាស៊ី]] [[Category:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម: ក្សត្រនៃភវបុរញាតិវង្សនៃកម្វុជទេឝ]] tpkyqbcvdj9syen7nso8p7birdi4jqj 0 34366 340335 299990 2026-09-12T03:27:19Z ~2026-49320-06 52904 340335 wikitext text/x-wiki ឃុំកូនសត្វ មានទីតាំងស្ថិតនៅភាគខាងកើតក្រុងកំពត ហ៊ុំព័ទ្ធដោយភ្នំនឹងសមុទ្រ ជាទីតាំងដែលមានសក្តានុពលលើវិស័យជាច្រើនដូចជា ៖ វិស័យកសិកម្ម ចិញ្ចឹមសត្វ នេសាទ ទេសចរណ៍។ ប្រជាជនមានជីវភាពរស់នៅ កំរិតមធ្យមដោយសារភាគច្រើនប្រជាជនរស់នៅពឹងផ្អែកលើការធ្វើកសិកម្មជាវិស័យចម្បង។ '''{{pagename}}''' ({{lang-en|''' Koun Satv Commune}}''')''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅក្នុង [[ស្រុកទឹកឈូ]] [[ខេត្តកំពត]] មាន ''' ០៤ភូមិ'''៖ {| class="wikitable" ! colspan="4" align="center" |'''{{pagename}}''' |- ! align="center"| លេខកូដភូមិ !! align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរខ្មែរ !!align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរអង់គ្លេស |- |០៧០៧០៨០១ |[[ភូមិបុស្សញិញ |ភូមិបុស្សញិញ ]] |Bos Nhinh Village |- |០៧០៧០៨០២ |[[ភូមិកូនសត្វ |ភូមិកូនសត្វ ]] |Koun Sat Village |- |០៧០៧០៨០៣ |[[ភូមិកំពង់នង់ |ភូមិកំពង់នង់ ]] |Kampong Nong Village |- |០៧០៧០៨០៤ |[[ភូមិកំពង់ត្នោត |ភូមិកំពង់ត្នោត ]] |Kampong Tnaot Village |} '''ព្រំប្រទល់នៃ{{pagename}}''' {|class="wikitable" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|{{pagename}} !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |ខាងកើត (E) ! |ខាងលិច (W) ! |ខាងត្បូង (S) ! |ខាងជើង (N) |- |ឃុំកំពង់ត្រាចខាងលិច ស្រុកកំពង់ត្រាច |ឃុំត្រពាំងព្រិង ឃុំត្រពាំងសងែ្ក ស្រុកទឹកឈូ |សមុទ្រ និងខេត្តកែប |ឃុំត្រពាំងព្រីង ស្រុកទឹកឈូ |} =ស្ថិតិចំនួនគ្រួសារនៃភូមិនីមួយ= ឃុំកូនសត្វ​ មានបួនភូមិ​ ១​ ភូមិកូនសត្វ​ មានចំនួន 385​ គ្រួសារ ២​ ភូមិកំពង់នង់​ មានចំនួន​ 347គ្រួសារ ៣​ ភូមិបុស្សញិញ មានចំនួន ​618គ្រួសារ ៤​ ភូមិកំពង់ត្នោត មានចំនួន​ 501គ្រួសារ oph6s07y1c8lu450u72apt6dv2e9hhd 0 36416 340327 286451 2026-09-12T02:59:52Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340327 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=ខែកញ្ញា ២០១៤}} {{Infobox monarch | name = '''ជយសិង្ហទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | spouse = ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]<ref name=":0" /> | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ជយសិង្ហទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 871n02gu3dme4necj7ikylsmebrzu4c 340328 340327 2026-09-12T03:01:09Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340327 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=ខែកញ្ញា ២០១៤}} {{Infobox monarch | name = '''ជយសិង្ហទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | spouse = ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]<ref name=":0" /> | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ជយសិង្ហទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 871n02gu3dme4necj7ikylsmebrzu4c 340331 340328 2026-09-12T03:12:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)]] ទៅ [[ជយសិង្ហទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340327 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=ខែកញ្ញា ២០១៤}} {{Infobox monarch | name = '''ជយសិង្ហទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | spouse = ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]<ref name=":0" /> | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ជយសិង្ហទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 871n02gu3dme4necj7ikylsmebrzu4c 340334 340331 2026-09-12T03:23:55Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340334 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ជយសិង្ហទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]]) | successor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | spouse = ព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]<ref name=":0" /> | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ជយសិង្ហទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref name=":0">{{Cite journal |last=Gabel |first=Joachim |year=2022 |title=Earliest Khmer Stone Architecture and its Origin: A Case Study of Megalithic Remains and Spirit Belief at the Site of Vat Phu. |url=https://doi.org/10.34780/8a3v-k1ib |journal=[[Journal of Global Archaeology]]|pages=2–137 |doi=10.34780/8a3v-k1ib }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) |years= ប្រ.៧៥៤ - មុន ប្រ.៧៩៩|after= ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} irdgkck6950xmrc3az9tteh6hslckn9 0 37398 340321 275523 2026-09-12T02:22:54Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340321 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ហឝ៌ទេវីទី២'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) | religion = | spouse = ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ហឝ៌ទេវីទី២''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ត្សៀគីវ|ព្រះបាទហឝ៌វម៌្មទី២]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤|after= ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} et5azq2z52y7v0sclbvsll2pwa2i11h 340322 340321 2026-09-12T02:23:16Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ត្សៀគី​វទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340321 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ហឝ៌ទេវីទី២'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) | religion = | spouse = ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ហឝ៌ទេវីទី២''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ត្សៀគីវ|ព្រះបាទហឝ៌វម៌្មទី២]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤|after= ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} et5azq2z52y7v0sclbvsll2pwa2i11h 340324 340322 2026-09-12T02:26:20Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ត្សៀគី​វទេវី]] ទៅ [[ហឝ៌ទេវីទី២]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340321 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ហឝ៌ទេវីទី២'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤ | coronation = | full name = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) | religion = | spouse = ព្រះបាទ[[ត្សៀគីវ|ហឝ៌វម៌្មទី២]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ហឝ៌ទេវីទី២''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ត្សៀគីវ|ព្រះបាទហឝ៌វម៌្មទី២]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]៕<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA49&lpg=PA49&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=XtqpAybX7T&sig=sKxmtcbvScI38nxFgKjDDVsASeQ&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=harsavarman&f=false The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia]</ref><ref>[https://books.google.com.kh/books?id=eyHTschgg50C&pg=PA77&lpg=PA77&dq=harsavarman+thailand&source=bl&ots=PvwGkCLCYP&sig=Ci55eqoTmmyiEVw1ryTVON4GDdM&hl=en&sa=X&ei=_rrYVJqYJpWTuAT_94LgCg&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=harsavarman&f=false Early Civilization of Southeast Asia]</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ហឝ៌ទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]])|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= ប្រ.៧១៧-ប្រ.៧៥៤|after= ព្រះនាង[[ជយសិង្ហទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡាគោក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} et5azq2z52y7v0sclbvsll2pwa2i11h 0 44587 340341 339758 2026-09-12T05:08:00Z Frnw26 52908 340341 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | common_name = ប៉ាឡេស្ទីន | native_name = {{nobold|دولة فلسطين {{small|([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}}}} | image_flag = Flag of Palestine.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of arms of Palestine.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆករប៉ាឡេស្ទីន|វរលញ្ឆករ]] | symbol_width = 70px | national_anthem = "{{big|[[ហ្វីដាអ៊ី|فدائي]]}}"<br />{{lower|0.1em|"អ្នកចម្បាំងហ្វេដាយ៉ី"<ref>{{cite web|title=Palestine |access-date=1 មករា 2022 |website=nationalanthems.info |url=http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331034257/http://www.nationalanthems.info/ps.htm |archive-date=31 មីនា 2014 |format=includes audio |url-status=live }}</ref>}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Anthem of Palestine.ogg]]</div> | image_map = State of Palestine (orthographic projection).svg | map_width = 220px | map_caption = {{Legend|#336830|ទឹកដីត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីន}}<br />{{Legend|#61E760|ទឹកដីកាត់ជាផ្លូវការដោយអ៊ីស្រាអែល}} | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានភាពនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|name=capital|[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីន]]បានថែងថា៖ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនថ្មីបានបង្កើតនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់យើងដោយមានរដ្ឋធានីនៅយេរូសាឡឹម (អាល់-កូតស៍ អាស-សារីហ្វ)"។ អ៊ីស្រាអែលគឺជាប្រទេសដែលមានការគ្រប់គ្រងជាក់ស្តែងលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម ប៉ុន្តែការទាមទាររដ្ឋធានីរបស់ប្រទេសទាំងពីរមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយ[[សហគមន៍អន្តរជាតិ]]នោះទេ។ [[រ៉ាំអាឡា]]គឺជាធានីរដ្ឋបាលដែលមានវត្តមានស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងការិយាល័យតំណាងបរទេស ខណៈដែលប្រទេសនៅលើពិភពលោកភាគច្រើនរក្សាស្ថានទូតប្រចាំប្រទេសអ៊ីស្រាអែលរបស់ពួកគេនៅទីក្រុង[[តែលអាវីវ]]។}} | admin_center = [[រ៉ាំអាឡា]] | admin_center_type = មជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល | status = [[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] ក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល<br />[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប ចំនួន ១៥៧]] | largest_city = [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]] (មុនឆ្នាំ២០២៣)<br/>បច្ចុប្បន្នមិនច្បាស់លាស់<ref name="flux1">{{cite web|url= https://english.wafa.ps/Pages/Details/140699#:~:text=ActionAid%3A%20Conditions%20in%20Rafah%20at,over%20one%20million%20displaced%20people | title= ActionAid: Conditions in Rafah at breaking point, with over one million displaced people |work=WAFA}}</ref><ref name="flux2">{{cite news |url=https://www.npr.org/2024/05/24/g-s1-741/rafah-gaza-israel-hamas-war |title=Nearly 1 million Palestinians are fleeing Rafah and northern Gaza|work=NPR|date=24 May 2024}}</ref> | official_languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]] | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតី]]<ref name=declaration1988>{{cite web |title=(អង់គ្លេស) សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យ (១៩៨៨) (UN Doc) |date=18 November 1988 |access-date=1 មករា 2021 |website=State of Palestine Permanent Observer Mission to the United Nations |url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 |archive-date=8 មិថុនា 2014 |url-status=dead |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ |archivedate=8 មិថុនា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140608203237/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/cache/offonce/pid/12353 }}</ref> | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[ម៉ះមូដ អាបាស់]]{{refn|group=ស|name=PLOchair}} | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]] | leader_title3 = [[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានសភា]] | leader_name3 = [[អាហ្ស៊ីស ឌ្វីគ]] | legislature = [[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិ]] | sovereignty_type = [[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន#ប្រវត្តិសាស្ត្រ|និម្មិតកម្ម]] | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យប៉ាឡេស្ទីន|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៥ វិច្ឆិកា ១៩៨៨ | established_event3 = [[ដំណោះស្រាយមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៦៧/១៩|សេចក្តីសម្រេចក្លាយជារដ្ឋសង្កេតការណ៍ អសប]] | established_date3 = ២៩ វិច្ឆិកា ២០១២ | established_event4 = ជម្លោះអធិបតេយ្យភាពជាមួយ[[អ៊ីស្រាអែល]] | established_date4 = [[ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន|កំពុងកើតមាន]]{{refn|name=control|group=ស}}<ref>{{cite web|first1=Maayana |last1=Miskin |title=PA Weighs 'State of Palestine' Passport |date=5 December 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=israelnationalnews.com |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |archive-date=7 ធ្នូ 2012 |url-status=live |publisher=Arutz Sheva }}</ref><ref name="Limitations">{{cite news|title=State of Palestine name change shows limitations|url=https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html|agency=AP|date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |archive-date=10 មករា 2013 }}</ref> | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៦,០២០ | area_rank = ទី១៦៣<ref name="UN Stats-2012">{{cite book |chapter-url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |chapter=Table 3, Population by sex, annual rate of population increase, surface area and density |title=Demographic Yearbook |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |date=2012 |publisher=United Nations Statistics Division |access-date=23 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015114145/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=15 October 2017 |url-status=live}}</ref> <!-- ឱ្យស្របទៅតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប]] --> | percent_water = ៣.៥<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |title=The World Factbook: Middle East: West Bank |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=7 April 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=22 កក្កដា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210722231029/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/west-bank/ |url-status=dead }}</ref> | area_label2 = [[វ៉េសប៊ែង]] | area_data2 = ៥,៦៥៥ គម{{smallsup|២}} | area_label3 = [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] | area_data3 = ៣៦៥ គម{{smallsup|២}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |website=cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=1 មករា 2022 |archivedate=12 មករា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = ៥,៤៨៣,៤៥០<ref name="census">{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=1 June 2026| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី១២១ | population_census_year = | population_density_km2 = ៧៣១ | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} ៣៦.៣៩១ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |date=10 October 2023 |access-date=1 June 2026 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៣ | GDP_PPP_rank = ទី១៣៨ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៦,៦៤២ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១៤០ | GDP_nominal = {{increase}} ១៨.១០៩ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_year = ២០២៣ | GDP_nominal_rank = ទី១២១ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៣,៤៦៤ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៣១ |Gini_year = ២០១៦ |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini = ៣៣.៧ |Gini_ref = <ref name=gini-index>{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank & Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|publisher=CIA Factbook|access-date=1 ធ្នូ 2021|archivedate=2021-06-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}</ref> | HDI = ០.៦៧៤ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=23 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី១៣៣ | currency = {{unbulleted list |[[ផោនអេហ្ស៊ីប]] ([[ISO ៤២១៧|EGP]]) |[[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល]] (ILS) |[[ឌីណាហ្សកដានី]] (JOD)<ref>យោងទៅតាម [http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Gaza-Jericho+Agreement+Annex+IV+-+Economic+Protoco.htm មាត្រា 4 នៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm |date=1 October 2016 }}. កិច្ចព្រមព្រៀងបានអនុញ្ញាតឱ្យអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនទទួលស្គាល់រូបិយប័ណ្ណច្រើនជាងមួយឬពីរ។ នៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងឌីណាហ្សកដានីត្រូវបានគេប្រើប្រាស់និងទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ ខណៈនៅឯ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]វិញ គេច្រើនទទួលស្គាល់ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល និងផោនអេហ្ស៊ីប។</ref>}} | time_zone = [[ម៉ោងស្តង់ដាប៉ាឡេស្ទីន]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប៉ាឡេស្ទីន]] | date_format = dd/mm/yyyy<!--numeric dates (dd-mm-yyyy, yyyy.mm.dd, etc.) plus era (CE, AD, AH, etc.)--> | drives_on = ស្តាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅប៉ាឡេស្ទីន|+៩៧០]] | iso3166code = PS | cctld = [[.ps]] | today = | wikidata = Q219060 }} '''ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ فلسطين, {{audio|LL-Q13955 (ara)-AlNatiq-فلسطين.wav|ស្តាប់}}}}{{refn|group=ស|name=naming|គួរកត់សម្គាល់ផងដែរថាឈ្មោះ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]អាចត្រូវបានគេសម្តៅលើអតីតទឹកដីទាំងមូលនៃ[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ម៉ាន់ដាតប្រឺតាញ]]ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវបានបញ្ចូលជាទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។ ប្រវត្តិសាស្រ្តទាក់ទងនឹងវានេះត្រូវបានបង្ហាញដោយលោកម៉ះមូដ អាបាសនៅក្នុងសុន្ទរកថានៃខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១ របស់គាត់ទៅកាន់អង្គការសហប្រជាជាតិថា៖ "... ពួកយើងបានយល់ព្រមបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីនតែ ២២% ប៉ុណ្ណោះ – បើធៀបទៅនឹងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់ដែលអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។"<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|title=Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly|date=23 September 2011|work=Haaretz.com|access-date=1 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385|archive-date=30 កញ្ញា 2011|url-status=dead|archivedate=30 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385}}</ref> ឈ្មោះ​នេះ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់​ជា​​ទម្រង់​ខ្លី​ដើម្បីសម្តៅ​លើ​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន<ref name=Bissiop433>{{cite book |title=The World: A Third World Guide 1995–96 |url=https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse |editor=Bissio, Robert Remo |location=Montevideo |publisher=Instituto del Tercer Mundo |year=1995 |page=[https://archive.org/details/worldthirdworldg0000unse/page/443 443] |isbn=978-0-85598-291-1}}</ref> ហើយពាក្យសទិសសព្ទទាំងឡាយគួរតែមានការសម្គាល់ច្បាស់លាស់ដើម្បីជៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នា មានដូចជា អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន<ref name=Pagep161>{{cite book|url={{Google books |id=78ACLNgHdf4C |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Baroud, Ramzy |editor=Kogan Page|edition=27th |location=London |publisher=Kogan Page |year=2004 |page=161 |isbn=978-0-7494-4066-4}}</ref> អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន<ref name=GA43177 /> និងប្រធានបទផ្សេងទៀតទាក់ទងនឹងការបង្កើតរដ្ឋ"ប៉ាឡេស្ទីន"។}} ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន'''{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់៖ دولة فلسطين}} គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]]។ រដ្ឋមួយនេះមានទឹកដីគ្របដណ្ដប់លើតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយទឹកដីខ្លួនទាំងពីរនេះសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្រោម[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានព្រំប្រទល់មួយភាគធំជាប់នឹងប្រទេស[[អ៊ីស្រាអែល]] ហើយក្រៅពីនេះ ខ្លួនក៏មានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើតត្រង់តំបន់វ៉េសប៊ែង និងជាប់នឹងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតីត្រង់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនមានទំហំផ្ទៃដីសរុប ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនរស់នៅជាងប្រាំលាននាក់។ ប៉ាឡេស្ទីនអះអាងចាត់ទុកក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]ជារដ្ឋធានីរបស់ខ្លួន ខណៈទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]ជាក់ស្ដែងកំពុងបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល។ [[ទីក្រុងហ្កាហ្សា]]ធ្លាប់ជាទីក្រុងដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតនៃប្រទេសនេះ មុនពេលត្រូវបានអ៊ីស្រាអែល[[ការជម្លៀសដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ប្រើកម្លាំងបង្ខំជម្លៀសអ្នកក្រុងហ្កាហ្សាចេញ]]កាលពីឆ្នាំ២០២៣។<ref name="flux1" /><ref name="flux2" /> ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅចំ[[ច្រករបៀងឡេវ៉ាន|ចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប]] តំបន់ទឹកដីនៃប៉ាឡេស្ទីនបច្ចុប្បន្នធ្លាប់ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចចក្រភពផ្សេងៗជាច្រើន ហើយប្រជាសាស្ត្រក្នុងតំបន់នេះក៏បានឆ្លងកាត់ការផ្លាស់ប្ដូរជាច្រើនលើកច្រើនដងផងដែរចាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលរហូតដល់សម័យទំនើបបច្ចុប្បន្ន។ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនធ្លាប់ត្រូវបានកងទ័ពទាហានមកពីតំបន់[[ទន្លេនីល]]និង[[មេសូប៉ូតាមី]]ឆ្លងកាត់ចូលមកជាច្រើនដង និងព្រមទាំងពាណិជ្ជករមកពីតំបន់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចិន និងឥណ្ឌាទៀតផង។​ ទីតាំងតំបន់ដែលប៉ាឡេស្ទីនស្ថិតនៅក្នុងនេះផងដែរជាទីតាំងប្រជុំសាសនាដ៏សំខាន់បំផុតមួយនៅលើលោក។ [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]ដែលកំពុងបន្តកើតមានសព្វថ្ងៃនេះមានប្រភពតាំងពីការកើតឡើងនៃចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម]]មកម៉្លេះ ដោយកាលនុះមានការគាំទ្រពីចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងកំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។ ជាលទ្ធផលនៃសង្គ្រាមនេះ ចក្រភពអង់គ្លេសបានក្លាយជាម្ចាស់កាន់កាប់ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជំនួសឱ្យអតីត[[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] ដោយពួកអង់គ្លេសបានបង្កើតរបប[[ម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើងក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]។ កំណើន[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ដែលបាន[[អាលីយ៉ា|ធ្វើអន្តោប្រវេសន៍]]មកតាំងទីលំនៅនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីននោះ បានបង្កក្លាយជា[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីន|ជម្លោះអន្តរសហគមន៍]]រវាងក្រុមពួកជ្វីហ្វនិងជនជាតិ[[ជនជាតិប៉ាឡេស្ទីន|ប៉ាឡេស្ទីនអារ៉ាប់]] រហូតដល់កើតចេញជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅម៉ាន់ដាតប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]មួយឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បន្ទាប់ពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន]]ដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ត្រូវបានបដិសេធដោយប៉ាឡេស្ទីន និង[[ពិភពអារ៉ាប់|ប្រជាជាតិអារ៉ាប់]]ដទៃ។ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]] និងលទ្ធផលរបស់វាបានបង្ខំឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជានាំមកនូវការបង្កើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលឡើង ដោយព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននិយមហៅថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ អ៊ីស្រាអែលបាន[[វ៉េសប៊ែងក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|វាយចូលត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមការត្រួតត្រារបស់អ៊ីស្រាអែល|ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលរបស់[[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ហ្សកដានី]] និង[[សាធារណរដ្ឋអេហ្ស៊ីប (១៩៥៣–១៩៥៨)|អេហ្ស៊ីប]]រៀងគ្នា។ [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) បានប្រកាសពី[[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|ឯករាជ្យភាពរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ជាមួយនឹងអ៊ីស្រាអែល ដែលអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. មានអំណាចគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលដោយកំណត់នៅក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាតាមរយៈ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.)។ អ៊ីស្រាអែលបាន[[ការដកខ្លួនរបស់អ៊ីស្រាអែលពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|ដកខ្លួនចេញ]]ពីដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយឯកតោភាគីនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ [[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុង]]រវាងបក្សពួកនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនបាននាំឱ្យ[[សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)|ហ្កាហ្សាធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រង]]របស់ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទឹកដីវ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោមរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងដោយផ្នែកពីអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយ[[ហ្វាតា]] ខណៈដែនជ្រោយហ្កាហ្សានៅបន្តស្ថិតក្រោម[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលហាម៉ាស់]]ដដែរមកទល់សព្វថ្ងៃ។ ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវទទួលរងគ្រោះពីការចូលកាន់កាប់ដោយសំណាក់យោធាអ៊ីស្រាអែលជាយូរណាស់មកហើយ និងក៏ដូចជាការបិទផ្លូវចេញចូលហ្កាហ្សាផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលមិនតែប៉ុណ្ណោះក៏បានសាងសង់ទីលំនៅដ្ឋានជាច្រើនកន្លែងនៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងយេរូសាឡឹមខាងកើត ដែលខ្លួនបានកាន់កាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧ មកផងដែរ ហើយមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ មានប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលតាំងលំនៅរស់នៅជាង ៧៣៧,០០០ នាក់នៅទីកន្លែងទាំងនោះ ដោយជា[[និត្យានុកូលភាពនៃការតាំងទីលំនៅរបស់ជនជាតិអ៊ីស្រាអែល|សកម្មភាពខុសនឹងច្បាប់ក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=March 2025 |title=STATE OF PALESTINE: Israeli settlements in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and the occupied Syrian Golan |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-73-infographic-march2025.pdf |website=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights}}</ref> បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ព្រឹត្តិការណ៍វាយប្រហារ​ ៧ តុលា]] ដោយក្រុមហាម៉ាស់នៅអ៊ីស្រាអែល ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|យុទ្ធនាការយោធាទ្រង់ទ្រាយធំមួយចូលដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] ដោយប្រល័យជីវិតប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនអស់ជាង ៧២,០០០ នាក់ បង្ខំឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាច្រើននាក់ទៀតផ្លាស់ប្ដូរទីលំនៅភៀសសឹក បង្កជា[[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្សអត់ឃ្លាន]]នៅហ្កាហ្សា។ ទង្វើសកម្មភាពដែលប្រព្រឹត្តិឡើងដោយអ៊ីស្រាអែលទាំងនេះត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជាការប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន<ref name="Dannenbaum_Dill_2024">{{cite journal |doi=10.1017/ajil.2024.53 |title=International Law in Gaza: Belligerent Intent and Provisional Measures |date=2024 |last1=Dannenbaum |first1=Tom |last2=Dill |first2=Janina |journal=American Journal of International Law |volume=118 |issue=4 |pages=659–683 |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:9f903ef4-702f-4391-ab59-4e7506124964 |doi-access=free }}</ref><ref name="IPC_22_August_2025">{{cite web |title=GAZA STRIP: Famine confirmed in Gaza Governorate, projected to expand {{pipe}} 1 July - 30 September 2025 |url=https://www.ipcinfo.org/fileadmin/user_upload/ipcinfo/docs/IPC_Gaza_Strip_Acute_Food_Insecurity_Malnutrition_July_Sept2025_Special_Snapshot.pdf |website=Integrated Food Security Phase Classification |date=22 August 2025}}</ref><ref name=":1">{{Cite news |title=Gaza no longer in famine after aid access improves, hunger monitor says |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251221181509/https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-no-longer-has-famine-says-global-hunger-monitor-2025-12-19/ |archive-date=21 December 2025 |access-date=2026-07-24 |work=Reuters |language=en-US |url-status=live }}</ref> ដោយអ្នកប្រាជ្ញជំនាញបានឯកភាពគ្នាញកាន់តែខ្លាំងឡើងៗពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃចំពោះរឿងនេះ។<ref name="genocide2" /><ref name="genocide_int_law_scholars2" /><ref name=":2" /> ប៉ាឡេស្ទីនគឺជា[[រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) និងត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=2024-04-18 |title=Palestine's status at the UN explained {{!}} UN News |url=https://news.un.org/en/story/2024/04/1148351 |access-date=2026-07-24 |website=news.un.org }}</ref>{{refn|group=ស|សមាជិកភាពដ៏មានកម្រិតនេះជាក់ស្តែងគឺបង្កឡើងដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដែលជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលប្រើប្រាស់អំណាចវេតូដែលខ្លួនមាន ដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិកភាពពេញលេញរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។}} សំណួរចំណោទបញ្ហាទាក់ទិននឹង[[ព្រំដែនអ៊ីស្រាអែល|ព្រំដែនប៉ាឡេស្ទីន]] ស្ថានការណ៍ផ្លូវច្បាប់និងការទូតជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម និងសិទ្ធិនៃការវិលត្រឡប់របស់[[ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានដោះស្រាយនៅឡើយ។ បញ្ហាមួយចំនួនទៀតដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវប្រឈមរួមមាន ការរឹតបន្តឹងលើដំណើរចេញចូលស្រុក រដ្ឋាភិបាលអសមត្ថភាព ការទន្ទ្រានប្លន់ដីដោយពួកតាំងទីលំនៅអ៊ីស្រាអែល និងអំពើហិង្សារកើតចេញពីពួកនោះ ក៏ដូចជាស្ថានការណ៍សន្តិសុខនៅមានកម្រិត។ ថ្វីបើត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាដូច្នេះក្ដី ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននៅតែអាចបន្តរក្សាកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទទួលភ្ញៀវទេសចរណ៍ពីក្រៅជាញឹកញាប់។ [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]គឺជាភាសាផ្លូវការនៃប្រទេសមួយនេះ។ ខណៈដែលប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើន[[ឥស្លាមសាសនានៅប៉ាឡេស្ទីន|កាន់សាសនាឥស្លាម]] [[គ្រិស្តសាសនា]]ក៏មានវត្តមានគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។ សព្វថ្ងៃ ប៉ាឡេស្ទីនជារដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការអន្តរជាតិ]]មួយចំនួនមានដូចជា [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[យូណេស្កូ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.unesco.org/en/countries/ps|title=State of Palestine}}</ref> និងជាគណៈប្រតិភូសមាជិកសភាអង្គុយនៅ[[សភាតំណាងនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប|សភាតំណាង]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]មួយដែរ។<ref>{{Cite web|url=https://www.coe.int/en/web/un-agenda-2030/goal-16|title=16 Promote peaceful and inclusive societies for sustainable development, provide access to justice for all and build effective, accountable and inclusive institutions at all levels - Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals - www.coe.int|website=Council of Europe Contribution to the United Nations 2030 agenda for sustainable development goals}}</ref> ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ដូចឈ្មោះប្រទេស និងរដ្ឋភាគច្រើនផ្សេងទៀតនៅក្នុង[[ភាសាខ្មែរ]]យើងអញ្ចឹង ពាក្យ"ប៉ាឡេស្ទីន"គឺជាពាក្យកម្លាយពី[[អក្សរឡាតាំង|ឡាតាំង]]ហៅ "Palestine" ដោយយើងតែងសរសេរ និងប្រកបតាមសូរសំឡេង[[ភាសាបារាំង]]ថា ប៉ា-លេ-ស្ទីន។ ពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]]គឺសរសេរទម្រង់ដូចគ្នា គ្រាន់តែការបញ្ចេញសំឡេងមានលក្ខណៈខុសគ្នាបន្តិចដោយគេប្រកបជាទូទៅថា "ផា-លេស-ស្តែន"។ ទឹកដីនៃ[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|តំបន់ប៉ាឡេស្ទីន]] និងវិសាលភាពភូមិសាស្រ្តរបស់វាមានភាពខុសៗប្លែកពីគ្នាទៅតាមសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនរួមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាបានគ្របដណ្ដប់លើប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្នទាំងមូល បូករួមជាមួយនឹងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>Rubin, 1999, {{Google books |id=A9FVtIjyFtYC |page=186 |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World }}</ref> ការប្រើប្រាស់ជាទូទៅនៃពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" ឬពាក្យទាក់ទងនឹងតំបន់នៅជ្រុងភាគអាគ្នេយ៍នៃសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ ក្បែរប្រទេសស៊ីរី បានកើតឡើងតាំងពីសម័យ[[ក្រិកបុរាណ]]មកម៉្លេះដោយមានលោក[[អេរ៉ូដូតឺស]]ដែលជាអ្នកសរសេរប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងគេម្នាក់ក្នុងសតវត្សរ៍ទីប្រាំមុន គ.ស. ជាអ្នកសម្គាល់បញ្ជាក់។ លោកបានសរសេរនៅក្នុងកំណត់ត្រា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ (អេរ៉ូដូតឺស)|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]របស់លោកថា "ស្រុកមួយនៃប្រទេសស៊ីរីហៅថា ប៉ាឡេស្ទីន (Palaistine)" ដែលមានជនជាតិ[[ព្យូនិក]]បានធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយ និងរួមទាំងប្រជាជននៅតាមដែនសមុទ្រក្បែរៗនោះផ្សេងទៀត។<ref name="Masalha2018">{{cite book|author=Nur Masalha|title=Palestine: A Four Thousand Year History|url=https://books.google.com/books?id=eNvVAQAACAAJ|date=15 August 2018|publisher=Zed Books Limited|page=22|isbn=978-1-78699-273-4}}</ref><ref>''Herodotus, Volume 4''. p. 21. 1806. Rev. William Beloe translation.</ref> ពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" (ជា[[ភាសាឡាតាំង]]ថា Palæstina) ត្រូវគេគិតថាជាពាក្យបង្កើតដោយជនជាតិក្រិកបុរាណសម្រាប់សម្តៅលើតំបន់ដែលកាន់កាប់ដោយពួក[[ភីលីស្ទីន]] ប៉ុន្តែនេះគ្រាន់តែជាទ្រឹស្តីមួយប៉ុណ្ណោះ។<ref>''Ancient History Encyclopædia'', Mark, Joshua J., [https://www.worldhistory.org/palestine/ "Palestine"]</ref> ===បច្ចេកសព្ទសាស្ត្រ=== អត្ថបទនេះបានប្រើពាក្យ "ប៉ាឡេស្ទីន" "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" ឆ្លាស់គ្នាអាស្រ័យទៅលើបរិបទនីមួយៗ។ ជាពិសេស ពាក្យថា "ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន" គឺសម្តៅទាំងស្រុងទៅលើទឹកដីភូមិសាស្ត្ររបស់ប៉ាឡេស្ទីនដែលប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៦៧។ ប៉ាឡេស្ទីនអាចត្រូវបានគេសម្ដៅទៅលើប្រទេសឬរដ្ឋមួយដោយអាស្រ័យលើបរិបទ ហើយអាជ្ញាធររបស់ខ្លួនជាទូទៅអាចសម្គាល់បានថា [[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref>{{Cite web |last=Nation |first=United |date=20 September 2022 |title=United Nations Common Country Analysis for the Occupied Palestinian Territory |url=https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240318122526/https://palestine.un.org/sites/default/files/2023-08/United%20Nations%20Common%20Country%20Analysis%20for%20the%20Occupied%20Palestinian%20Territory.pdf |archive-date=18 March 2024 |page=xi}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/CCA_Report_En.pdf|title=(អង់គ្លេស) Common Country Analysis 2016: Leave No One Behind: A Perspective on Vulnerability and Structural Disadvantage in Palestine |publisher=United Nations Country Team Occupied Palestinian Territory |date=2016 |page=9}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} {{See also|ប្រវត្តិសាស្ត្រប៉ាឡេស្ទីន}} ===ពីសម័យបុរេប្រវត្តិដល់សម័យអូតូម៉ង់=== ទឹកដី[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]]ទាំងមូលគឺត្រូវជាផ្នែកមួយក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន់]] ដែលជាស្ពានដីគោកចម្លងទ្វីប[[អាហ្វ្រិក]]មក[[អឺរ៉ាស៊ី]] ហើយក្នុងសម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រនីមួយៗ ប៉ាឡេស្ទីនតែងបម្រើជា "ចំណុចប្រសព្ធនៃតំបន់[[អាស៊ីខាងលិច]] [[មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] និង[[អាហ្វ្រិកឦសាន]]"។<ref name=UCL>[https://wayback.archive-it.org/all/20060514092649/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/ The Ancient Levant], UCL Institute of Archaeology, May 2008</ref><ref name=OHAL9>Steiner & Killebrew, p. [https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&pg=PT32 9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221101142956/https://books.google.com/books?id=5H4fAgAAQBAJ&pg=PT32 |date=1 November 2022 }}: "The general limits ..., as defined here, begin at the Plain of 'Amuq in the north and extend south until the Wâdī al-Arish, along the northern coast of Sinai. ... The western coastline and the eastern deserts set the boundaries for the Levant ... The Euphrates and the area around Jebel el-Bishrī mark the eastern boundary of the northern Levant, as does the Syrian Desert beyond the Anti-Lebanon range's eastern hinterland and Mount Hermon. This boundary continues south in the form of the highlands and eastern desert regions of Transjordan."</ref> ដោយស្ថិតនៅចំចំណុចប្រសព្វនៃជំនឿសាសនា វប្បធម៌ ពាណិជ្ជកម្ម និងនយោបាយ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាតំបន់មួយក្នុងចំណោមតំបន់ភូមិសាស្ត្រដំបូងៗបង្អស់ ដែលមានមនុស្សចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅរហូតដល់បង្កើតបានជាសហគមន៍កសិកម្ម និង[[អរិយធម៌]]ដ៏ផូរផង់។ នៅក្នុង[[យុគសំរិទ្ធ|យុគសម័យសំរិទ្ធ]] ពួក[[កណាអាន់]]បានបង្កើត[[រដ្ឋបុរី|រដ្ឋនគរ]]តូចៗឡើងដោយសុទ្ធទទួលបានឥទ្ធិពលពីអរិយធម៌នៅជុំវិញនោះដូចជាអេហ្ស៊ីបជាដើម ដែលបានកំពុងគ្រប់គ្រងតំបន់មួយនេះនៅចុងយុគសម័យសំរិទ្ធ។ ចូលមកដល់កំឡុង[[យុគដែក|យុគសម័យដែក]] [[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]] និង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|យូដា]]បានលេចជារូបរាងឡើងនៅតំបន់ផ្ទៃខាងក្នុង ខណៈនគររបស់ពួក[[ហ្វីលីស្ទី]] និង[[ហ្វីនីស៊ី]]បានលាតសន្ធឹងនៅតាមបណ្ដោយឆ្នេរសមុទ្រប៉ាឡេស្ទីន។ ពួក[[ចក្រភពនវ-អាស៊ីរី|អាស៊ីរី]]បាន[[យុទ្ធនាការសេណ្ណាឆេរីបនៅឡឺវ៉ង់|សញ្ជ័យ]]យកតំបន់នេះនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៨ មុន គ.ស. មុនពេលត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ចក្រភពនវ-បាប៊ីឡូន|នឹមពួកបាប៊ីឡូន]]នៅប្រមាណឆ្នាំ ៦០១ មុន គ.ស. ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ៥៣៩ មុន គ.ស. ក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោម[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]របស់ពួកពែរ្សម្ដង។ ព្រះមហរាជ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍]]បានត្រួតត្រាចក្រភពពែរ្សនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ៣៣០ មុន គ.ស. ដោយបាន[[ហេល្លេនិកវូបនីយកម្ម|បន្សាបវប្បធម៌អរិយធម៌ក្រិក]]ចូលមកប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែម។ នៅកំឡុង[[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក្នុងចុងសតវត្សរ៍ទី២ មុន គ.ស. [[ព្រះរាជាណាចក្រហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វហាស្មូន]]បានត្រួតត្រាប៉ាឡេស្ទីនស្ទើរទាំងមូល តែក្រោយមក នគរមួយនេះក៏ក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់ពួក[[រ៉ូមបុរាណ|រ៉ូម]] ដែលបានកាត់បញ្ចូលវាជាកម្មសិទ្ធិរ៉ូមក្នុងឆ្នាំ​ ៦៣ មុន គ.ស.។ [[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|យូដារ៉ូម]]ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម|ការបះបោរជ្វីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៦៦ នៃ គ.ស. ហើយជាលទ្ធផល ពួករ៉ូមបាន[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|វាយបំផ្លាញទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] និង[[ប្រាសាទទីពីរ|ព្រះប្រាសាទជ្វីហ្វទីពីរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៧០ នៃ គ.ស.។ នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៅកំឡុងពេលដែល[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ និងគ្រិស្តសាសនា|ចក្រភពរ៉ូមបានទទួលស្គាល់គ្រិស្តសាសនា]] ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជំនឿសាសនា ដោយទាក់ទាញក្រុមអ្នកធម្មយាត្រា ព្រះសង្ឃ និងអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនរូប។ បន្ទាប់ពី[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ការសញ្ជ័យរបស់ពួកមូស្លីមលើតំបន់ឡឺវ៉ង់]]ក្នុងឆ្នាំ៦៣៦–៦៤១ នគររាជវង្សនិយមឥស្លាមបន្តកន្ទុយគ្នាបានគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននេះរួមមាន៖ [[រ៉ាឝ៊ីឌុន]] [[រាជវង្សឧមយ្យ៉ាដ|ឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និងក៏ដូចជារដ្ឋនគរតូចៗជាងនេះរួមមាន៖ [[ទូលូនីដ]] [[រាជវង្សឥឃ្ឝីដ|ឥឃ្ឝីដ]] [[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និង[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១០៩៩ [[កាកបាទសង្គ្រាមលើកទីមួយ|បូជនីយសឹក]]ក្នុងតំបន់បាននាំឱ្យពួក[[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយជន]]បង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម]]ឡើង មុនពេលត្រូវ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (១១៨៧)|គ្រប់គ្រង]]ដោយ[[រាជវង្សអាយូប៊ីដ|ពួកអាយូប៊ីដ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១១៨៧។ បន្ទាប់ពីត្រូវបាន[[ការវាយឆ្មក់របស់ម៉ុងហ្គោលលើប៉ាឡេស្ទីន|ឈ្លានពាន]]ដោយ[[ចក្រភពម៉ុងហ្គោល|ពួកម៉ុងហ្គោល]]នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១២៥០ ពួក[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|អេហ្ស៊ីបម៉ាម្លុក]]បានបង្រួបបង្រួមប៉ាឡេស្ទីនវិញក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់ខ្លួនរហូតដល់ឆ្នាំ១៥១៦ នៅពេលដែលប៉ាឡេស្ទីនត្រូ​វបាន[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ពួកអូតូម៉ង់]]ចូល[[សង្គ្រាមម៉ាម្លុក–អូតូម៉ង់ (១៥១៦–១៥១៧)|គ្រប់គ្រង]] និងរក្សាជា[[ស៊ីរីអូតូម៉ង់|ខេត្តរដ្ឋបាល]]របស់ខ្លួនរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី២០។ ====កំណើត និងកំណើនជាតិប៉ាឡេស្ទីននិយម==== ឥស្សរជនប៉ាឡេស្ទីន ពិសេសក្នុងត្រកូលគ្រួសារអ្នកមានមុខមាត់នៅតាមទីប្រជុំជន ថ្វីបើពួកគេនៅបម្រើការក្រោមស្ថាប័នអូតូម៉ង់និងជាទូទៅមានភក្ដីភាពចំពោះអូតូម៉ង់ក្ដី ប៉ុន្តែពួកគេនៅតែបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាគាំទ្រ[[ជាតិអារ៉ាប់និយម]]និង[[អារ៉ាប់រួមនិយម]] ដោយនេះជាប្រតិកម្មចំពោះ[[តួកក្មេងខ្ចី|ចលនាតួកក្មេងខ្ចី]] និងការចុះខ្សោយនៃអំណាចអូតូម៉ង់ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]។<ref>{{cite journal|first=Muhammad |last=Muslih|url=https://www.jstor.org/stable/2536721|title=Arab Politics and the Rise of Palestinian Nationalism|journal= Journal of Palestine Studies|date=1987 |volume=16, No. 4 Summer, 1987|issue=4 |pages= 77–94, 80–82, 87 |doi=10.2307/2536721 |jstor=2536721 }}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ ការលេចឡើងនៃ[[ហ្ស៊ីអននិយម|ចលនាហ្ស៊ីអន]] ដែលបានអំពាវនាវឱ្យបង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ស្រុកកំណើតជនជាតិជ្វីហ្វមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន ក៏ជាកត្តាមួយជំរុញដាស់តឿនស្មារតីជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនផងដែរ។<ref name="As">As'ad Ghanem, ['Palestinian Nationalism: An Overview,'] Israel Studies, Vol. 18, No. 2 Summer 2013, pp.11–29, p.12</ref> [[អាប់ឌុល ហាមីដទី២|អាប់ឌុល ហាមីដ]] ព្រះស៊ុលតង់ចក្រភពអូតូម៉ង់ចុងក្រោយ ដែលបានព្យាយាមស្ដាររដ្ឋអំណាចគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋខ្លួនដែលកំពុងបែកបាក់ បានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងមោះមុតចំពោះចលនាហ្ស៊ីអននៅប៉ាឡេស្ទីន។ អំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់នៅប៉ាឡេស្ទីនបានបញ្ចប់ស្របគ្នានឹងការបិទឆាកប្រយុទ្ធសង្គ្រាមលោកលើកទី១។ ការដែលព្រះអេមារ[[ហ្វៃសាលទី១|ហ្វៃសាល]]បានព្យាយាមបង្កើតរដ្ឋ[[ស៊ីរី (តំបន់)|មហាស៊ីរី]]ក្នុងអតីតទឹកដីចក្រភពអូតូម៉ង់ តែត្រូវបរាជ័យក្រោយអង់គ្លេសនិងបារាំងបានចូលដាក់អាណានិគមលើទឹកដីនោះ បានក្លាយជាកាតាលីករសំខាន់មួយកម្រិតទៀតជំរុញឱ្យលទ្ធិជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីនស្ទុះឡើង។<ref name="As"/> ក្រោយមហាសង្គ្រាមលោកបានបញ្ចប់ ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏បានធ្លាក់ទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេសក្នុងទម្រង់ជា[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០។<ref>{{Cite web |title=40 Years of Israeli Occupation |url=https://www.arij.org/atlas40/intro.html#:~:text=In%201917,%20the%20British%20forces,of%20Megiddo%20in%20September%201918. |access-date=28 July 2026 |website=arij.org}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=14 September 2017 |title=Remembering the Ottoman Empire in Palestine |url=https://www.palestinechronicle.com/remembering-the-ottoman-empire-in-palestine/ |access-date=28 July 2026 |website=Palestine Chronicle}}</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិតថេន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} [[File:Dayr Yassin (cropped).jpg|thumb|[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្ស៊ីន]]សម្ដៅលើអ្នកភូមិស្រុកប៉ាឡេស្ទីនដោយកងជីវពលនិយមហ្ស៊ីអន[[អៀរហ្គូន]]និង[[ឡេហ៊ី]]កំឡុង[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ ទីក្រុងយេរូសាឡឹមដែលស្ថិតនៅក្រោមអូតូម៉ង់ត្រូវបាន[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៊្រិតថេន|កងកម្លាំងអង់គ្លេស]]ក្រោមបញ្ជាការរបស់នាយឧត្តមសេនីយ៍[[អែដមឹន អាល្លិនប៊ី|អាល្លិនប៊ី]][[សមរភូមិយេរូសាឡឹម|វាយដណ្ដើមយក]]។<ref name="The Guardian-2001">{{Cite news |date=31 May 2001 |title=The Mandate years: colonialism and the creation of Israel |url=https://www.theguardian.com/books/2001/may/31/londonreviewofbooks |access-date=29 July 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}</ref>​ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ អង្គការ[[សង្គមប្រជាជាតិ]]បានបើកភ្លើងខៀវឱ្យអង់គ្លេសគ្រប់គ្រងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនជាទម្រង់អាណត្តិភាព ហើយកំឡុងពេលដូចគ្នានេះដែរ ភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍ជ្វីហ្វនិងប៉ាឡេស្ទីនបានកំពុងរំពុះរហូតដល់បែកផ្សែងក្លាយជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សានៅទូទាំងប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល។<ref name="The Guardian-2001" /> អង្គការសង្គមប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនរបស់អង់គ្លេសជាផ្លូវការនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ហើយនៅពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩២០ នេះ គេឃើញថាចលនាជាតិនិយមជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានពង្រីកខ្លួនធំឡើងៗ នាំឱ្យកើតចេញជាហិង្សាទៅលើគ្នាជារឿយៗ ហើយពេលខ្លះក៏កើតចេញជាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងគោលនយោបាយរបស់អង់គ្លេសនៅប៉ាឡេស្ទីនទៀតផង។ នៅក្នុង​ឆ្នាំ១៩២៩ [[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩|កុបកម្ម​ហិង្សា]]​ដ៏គួរឱ្យកត់សម្គាល់មួយបាន​ផ្ទុះឡើង​នៅ​ប៉ាឡេស្ទីន ដោយវាកើតចេញពីជម្លោះ​ជុំវិញ​អន្តោប្រវេសន៍​របស់​ជនជាតិ​ជ្វីហ្វ និង​សេរីភាព​ចូល​ទៅ​ជញ្ជាំង​ខាងលិច​នៅ​ក្រុង​យេរូសាឡឹម។<ref name="The Guardian-2001"/> ចូលមកដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ វិញ គេឃើញមាន[[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរអារ៉ាប់]]ផ្ទុះឡើង ដោយពួកជាតិនិយមអារ៉ាប់បានទាមទារឱ្យបិទបញ្ចប់ដំណើរអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិជ្វីហ្វចូលមកប៉ាឡេស្ទីន និងការបង្កើតរដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនដ៏ឯករាជ្យមួយ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបះបោរដោយពួកអារ៉ាប់ អាជ្ញាធរអង់គ្លេសបានពង្រីកពង្រឹងកម្លាំងយោធាបន្ថែម និងបានអនុវត្តវិធានការសន្តិសុខយ៉ាងតឹងរ៉ឹងដើម្បីព្យាយាមបង្ក្រាបការបះបោរទាំងនោះ។<ref name="The Guardian-2001"/> ក្រុមជាតិនិយមអារ៉ាប់ ដែលដឹកនាំដោយ[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]] បានអំពាវនាវឱ្យអង់គ្លេសបញ្ឈប់អន្តោប្រវេសន៍នៃជនជាតិជ្វីហ្វ និងការលក់ដីធ្លីទៅឱ្យជនជាតិនេះ។ ដើម្បីជាដំណោះស្រាយទៅនឹងបញ្ហារវាងជនជាតិអារ៉ាប់និងជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន រាជរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានដាក់ប្រកាសអនុវត្ត[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ លិខិតសនេះដែរបានរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ និងសិទ្ធិទិញដីធ្លីរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយគោលដៅចម្បងរបស់វាគឺដាក់កំហិតលើក្ដីស្រម័យបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ជនជាតិជ្វីហ្វនិងអ្នកគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនជាច្រើនបានចេញប្រឆាំងនឹងលិខិតសនោះ ដោយបានចាត់ទុកវាថាជាការក្បត់នឹង[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]] និងសេចក្តីប៉ងប្រាថ្នាបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វរបស់ពួកនិយមហ្ស៊ីអន។<ref name="TheCollector-2024">{{Cite web |date=27 May 2024 |title=British-Controlled Mandatory Palestine (1920–1948): A History |url=https://www.thecollector.com/british-controlled-mandatory-palestine/ |access-date=29 July 2026 |website=TheCollector}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ និងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធហ្ស៊ីអននិយមជាច្រើនក្រុមរួមមាន [[អៀរហ្គូន]] [[ហាហ្កាណា]] និង[[ឡេហ៊ី]]បានរួមប្រព្រឹត្តសកម្មភាពអំពើហិង្សាជាច្រើនប្រឆាំងទីតាំងយោធា និងស៊ីវិលអង់គ្លេស ក្នុងគោលបំណងរកបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ។<ref name="TheCollector-2024" /> លោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]] និង[[យីតសាក់ ឆាមៀរ]] ដែលក្រោយមកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលទាំងពីរ គឺជាបុគ្គលពីររូបក្នុងចំណោមមនុស្សជាច្រើនរូបទៀតដែលមានមុខនៅពីក្រោយ[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយប្រហារភេរវកម្ម]]ទាំងនោះ។<ref>{{Cite book|url=https://www.palestine-studies.org/en/node/1648194|title=Menahem Begin, from Terrorism to Power|via=www.palestine-studies.org}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកដោយក្រុមអៀរហ្គូននៅឯសណ្ឋាគារឃីងដេវីដក្នុងទីក្រុងយេរូសាឡឹមបានសម្លាប់អស់មនុស្សចំនួន​ ៩១ នាក់ ដោយក្នុងនោះរួមមានមន្ត្រី ប្រជាជនស៊ីវិលអង់គ្លេស និងព្រមទាំងបុគ្គលិកសណ្ឋាគារទៀតផង។<ref name="TheCollector-2024" /> [[File:Map of Mandatory Palestine in 1946 with major cities (in English).svg|thumb|ផែនទីនៃអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦]] ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ប៉ាឡេស្ទីនបានក្លាយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការយោធាអង់គ្លេសប្រឆាំងនឹង[[អំណាចអ័ក្ស|កងកម្លាំងអ័ក្ស]]នៅតំបន់[[អាហ្វ្រិកខាងជើង]]។<ref name="TheCollector-2024" /> ===សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ}} នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] (អ.ស.ប.) បានស្នើពី[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន]]ចេញជារដ្ឋពីរផ្សេងគ្នា ពោលគឺរដ្ឋអារ៉ាប់មួយ និងរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ។ យ៉ាងណា ផែនការនេះត្រូវបានបដិសេធដោយភាគីប៉ាឡេស្ទីន និងរួមទាំងបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់ជិតខាង រហូតដល់ផ្ទុះចេញពីជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|ជម្លោះស៊ីវិលមួយ]]នៅប៉ាឡេស្ទីន និងបានបន្តឆាបឆេះកើតជា[[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិលធំមួយ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។<ref name="TheCollector-2024"/> ក្នុងកំឡុងសង្រ្គាម អ៊ីស្រាអែលបានវាយដណ្តើមយកទឹកដីបន្ថែមដែលធ្លាប់ត្រូវបាន អ.ស.ប. កំណត់ថាជាផ្នែកនៃរដ្ឋអារ៉ាប់នៅក្រោមផែនការបែងចែករបស់ពួកគេ។ នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺមួយថ្ងៃមុនអង់គ្លេសដកទ័ពចុងក្រោយរបស់ខ្លួនចេញពីប៉ាឡេស្ទីន [[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល]]ដឹកនាំដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសបង្កើត]][[រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]ឡើងជាផ្លូវការ។ បណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ជិតខាងដូចជា [[អេមីរ៉ាតត្រង់ហ្សកដានី|ត្រង់ហ្សកដានី]] អេហ្ស៊ីប និងរដ្ឋសមាជិក[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]ផ្សេងទៀតនាពេលនោះបានប្រឡូកចូលក្នុងសង្គ្រាមនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យវិវត្តផ្ទុះចេញជា[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលដំបូង]]ឡើង។ នៅពេលដែលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានកាន់កាប់[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]] រីឯត្រង់ហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ត្រួតត្រារួចកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែង]]ជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្លួន។ អេហ្ស៊ីបដំបូងឡើយបានគាំទ្រការបង្កើត[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនរួម]]មួយឡើង ប៉ុន្តែបានរំលាយវាចោលវិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។ ចំពោះត្រង់ហ្សកដានីវិញនោះគឺមិនដែលបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលនោះទេ ហើយផ្ទុយមកវិញ បានសម្រេចចិត្តកាត់តំបន់វ៉េសប៊ែងបញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីបង្កើតរដ្ឋ[[ហ្សកដានី]]ថ្មី។ សកម្មភាពកាត់ទឹកដីដោយហ្សកដានីនោះត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥០ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិច្រានចោលមិនទទួលស្គាល់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ ខណៈដែលវ៉េសប៊ែងកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសហ្សកដានី [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅទីនោះក្នុងគោលបំណងប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល។ [[ធម្មនុញ្ញជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]របស់ អ.រ.ប. បានកំណត់ទឹកដីប្រទេសប៉ាឡេស្ទីនគ្របលើអតីតទឹកដីនៃដែនអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនទាំងមូល ដោយមានរួមទាំងអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។ [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧ ដែលជាពេលអ៊ីស្រាអែលត្រូវប្រយុទ្ធតតាំងជាមួយនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី និង[[ស៊ីរី]] បានបញ្ចប់ទៅដោយមានអ៊ីស្រាអែលចូលកាន់កាប់ទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សារបស់ប៉ាឡេស្ទីន ក៏ដូចជាទឹកដីមួយចំនួនទៀតក្រៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>Laron, G. (2017). [https://books.google.co.il/books?id=ys4CDgAAQBAJ&lpg=PR7&ots=EH-bt8Ery-&dq=six%20day%20war&lr&pg=PP1 ''The Six Day War: The Breaking of the Middle East''.] Yale University Press.</ref> បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃបានបញ្ចប់ អ.រ.ប. បានផ្លាស់ទៅជ្រកនៅប្រទេសហ្សកដានី ប៉ុន្តែក្រោយមក ក័បានប្ដួរទៅប្រទេសលីបង់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧១។<ref>Singh, S. (2015). [http://scientificresearchjournal.com/wp-content/uploads/2015/09/Social-Science-2_A-135-145-Full-Paper.pdf Black September: A turning point in the Palestinian national movement]. ''International journal of applied social science'', ''2''(5/6), 135-145.</ref> [[កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ឆ្នាំ១៩៧៤|កិច្ចប្រជុំកំពូលសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៤ បានកំណត់ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ថាជា "តំណាងដ៏ស្របច្បាប់តែមួយគត់នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន" ហើយបានបញ្ជាក់សារជាថ្មីថា "ពួកគេមានសិទ្ធិផ្ទាល់ក្នុងការបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយជាបន្ទាន់"។<ref>{{cite book |last=al Madfai |first=Madiha Rashid |authorlink=Madiha Rashid Al-Madfai |title=(អង់គ្លេស) Jordan, the United States and the Middle East Peace Process, 1974–1991 |series=Cambridge Middle East Library |volume=28 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-41523-1 |page=21}}</ref> នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៧៤ អ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​.រ.ប. ត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការធ្វើជាតំណាងនៃប៉ាឡេស្ទីន ដោយ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានផ្តល់ឋានៈសង្កេតការណ៍ឱ្យពួកគេមានឈ្មោះជា "អង្គភាពមិនមែនរដ្ឋ" នៅឯអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name=GA3237>{{UN document |docid=A/RES/3237(XXIX) |body=A |type=R |session=29 |resolution_number=3237 (XXIX) |title=Observer status for the Palestine Liberation Organization |date=22 November 1974 |meeting=2296th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite book |title=(អង់គ្លេស) Isolated States: A Comparative Analysis |series=Cambridge Studies in International Relations |volume=15 |page=[https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 155] |author=Geldenhuys, Deon |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-40268-2 |url=https://archive.org/details/isolatedstatesco0000geld/page/155 }}</ref> តាមរយៈ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]]ឆ្នាំ១៩៧៩ ប្រទេសអេហ្ស៊ីបបានសម្រេចចុះហត្ថលេខាបញ្ចប់ការទាមទារទឹកដីរបស់ខ្លួនលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨៨ ហ្សកដានីបានលះបង់ការទាមទាររបស់ខ្លួននៅវ៉េសប៊ែងទៅឱ្យ អ.រ.ប.។ បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែងពីហ្សកដានី និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សាពីអេហ្ស៊ីប រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្តើមបញ្ជូនប្រជាជនខ្លួនឱ្យចូលទៅរស់នៅតាំងទីលំនៅនៅទីនោះ។ ការគ្រប់គ្រងរ៉ាប់រងលើប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងទឹកដីទាំងនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយ[[ក្រុមសម្របសម្រួលសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងដែនដី]]នៃ[[រដ្ឋបាលស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល]] និងដោយក្រុមប្រឹក្សាក្រុងក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានតាំងពីមុនពេលការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨០ អ៊ីស្រាអែល​បាន​សម្រេច​​បញ្ឈប់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​​ក្រុម​ប្រឹក្សានោះ ហើយបែរមក​បង្កើត "សម្ព័ន្ធភូមិ" វិញដើម្បីជំនួសក្រុមប្រឹក្សានោះវិញ ដោយ​មន្ត្រីនៃសម្ព័ន្ធភូមិថ្មីនេះគឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅ​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​អ៊ីស្រាអែលទាំងអស់។ ក្រោយបន្តិចមក ដោយឃើញថាកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលថ្មីនេះគ្មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ដូច្នេះអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលក៏ចាប់ផ្ដើមរំលាយសម្ព័ន្ធភូមិបន្តិចម្តងៗ រហូតដល់បាត់អស់នៅកំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៨។<ref>{{cite web|url=http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|title=40 Years Of Israeli Occupation|work=arij.org|access-date=5 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173049/http://www.arij.org/atlas40/chapter2.3.html|archive-date=18 កក្កដា 2011|url-status=live}}</ref> ===ការបះបោរ​ សេចក្ដីប្រកាស និងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព=== [[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧ ដោយក្នុងនោះរួមមានការធ្វើបាតុកម្មតវ៉ា កូដកម្ម និងសកម្មភាពមិនស្តាប់បង្គាប់ស៊ីវិលយ៉ាងទូលំទូលាយដោយប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់ហ្កាហ្សា និងវ៉េសប៊ែង ប្រឆាំងនឹងការកាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៨ សភានីតិបញ្ញត្តិនិរទេសរបស់ អ.រ.ប. បានប្រកាស[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន|បង្កើត "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" ឡើង]]។ នៅខែបន្ទាប់ រដ្ឋនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ភ្លាមៗដោយបណ្ដារដ្ឋដទៃរួមមាន អេហ្ស៊ីប និងហ្សកដានី។ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យរបស់ប៉ាឡេស្ទីន គេបានចែងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅលើ "ទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន" ដោយមិនមានការបញ្ជាក់លម្អិតច្បាស់លាស់បន្ថែមទៀតនោះទេ។<ref name=GA43177>{{UN document |docid=A/RES/43/117 |body=A |type=R |session=43 |resolution_number=43/117 |title=Office of the United Nations High Commissioner for Refugees |date=8 December 1988 |meeting=75th plenary meeting |accessdate=4 មករា 2022}}</ref><ref name="Hillier-1998">{{cite book |first1=Tim |last1=Hillier |title=Sourcebook on Public International Law |date=1998 |isbn=978-1-84314-380-2 |access-date=4 មករា 2022 |url={{Google books |id=ukWq9mMUeesC |page=205 |plainurl=yes }} |pages=205 |publisher=Cavendish Publishing |edition=Cavendish Publishing sourcebook series}}</ref> បន្ទាប់ពីបានប្រកាសឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៨ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវសេចក្តីប្រកាសនេះ ហើយបានសម្រេចចិត្តប្រើឈ្មោះ "ប៉ាឡេស្ទីន" ជំនួសឱ្យ "អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន" នៅក្នុងក្របខណ្ឌអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name="GA43177"/><ref name="Hillier-1998"/> ទោះបីជាមានការសម្រេចបែបនេះក្ដី ប៉ុន្តែ អ.រ.ប. នៅបន្តមិនចូលរួមនៅអង្គការសហប្រជាជាតិក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនពេញលេញ។<ref>{{UN document |docid=A/55/PV.54 |body=A |type=A |session=55 |document_number=36 |title=(អារ៉ាប់) Bethlehem 2000 Draft resolution (A/55/L.3) |page=10 |meeting=54th plenary meeting |date=7 November 2000 |meetingtime=3 p.m. |speakername=Al-Kidwa, Nasser |speakernation=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន{{!}}Palestine |accessdate=4 មករា 2022}}</ref> ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយហិង្សារវាងក្រុមបាតុករប៉ាឡេស្ទីននិងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបានរីកពុះផុលកាន់តែខ្លាំងឡើងនៅពេញមួយឆ្នាំ១៩៨៩ ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សជាច្រើននាក់បាត់បង់ជីវិត និងបង្កើនភាពតានតឹងខ្លាំងបន្ថែមនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលអ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានដាក់ចេញនូវវិធានការតឹងរ៉ឹងមានដូចជាបម្រាមគោចរ និងការបិទខ្ទប់មិនឱ្យចេញចូលដោយសេរី ក្នុងគោលបំណងបង្ក្រាបចលនាអ៊ីនធីហ្វាដា និងរក្សាស្ថេរភាពគ្រប់គ្រងលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់។<ref name="Hillier-1998"/> [[File:Intifada in Gaza Strip (FL45956496).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពកំឡុង[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នៅហ្កាហ្សា ឆ្នាំ១៩៨៧]] [[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩០–១៩៩១ បានឆក់ទាញយកចំណាប់អារម្មណ៍បន្ថែមកាន់តែខ្លាំងពីសហគមន៍អន្តរជាតិរហូតដល់ចាប់ផ្ដើមមានចំណាត់ការការទូតរុករកដំណោះស្រាយដោយសន្តិភាព។<ref name="The Washington Post-2024">{{Cite news |date=2 January 2024 |title=Opinion {{!}} WHY ARAFAT BACKED SADDAM |url=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/1990/08/26/why-arafat-backed-saddam/904a9366-c1e0-4294-ab64-1391b0e3b452/ |access-date=31 July 2026 |newspaper=The Washington Post|issn=0190-8286}}</ref><ref name="MIFTAH">{{Cite web |title=MIFTAH – Palestine and Iraq |url=http://www.miftah.org/Display.cfm?DocId=3335&CategoryId=8 |access-date=31 July 2026 |website=MIFTAH}}</ref> មេដឹកនាំអ៊ីរ៉ាក់ លោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]]គឺជាថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋមួយរូបដែលតែងតែគាំទ្រដល់បុព្វហេតុជាតិប៉ាឡេស្ទីន ហើយជាថ្នូរ លោកបានទទួលការគាំទ្រសងគុណវិញពីមេដឹកនាំប៉ាឡេស្ទីន លោកអារ៉ាហ្វាត់ក្នុងកំឡុងសង្គ្រាមនោះ។ បន្ទាប់ពី[[ការឈ្លានពានរបស់អ៊ីរ៉ាក់លើគុយវ៉ែត|បានឈ្លានពានគុយវ៉ែត]] លោកសាដាមបានធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិភ្ញាក់ផ្អើលដោយដាក់បង្ហាញជូននូវផែនការសន្តិភាពមួយដល់អ៊ីស្រាអែល ដោយក្នុងនោះ លោកបានដាក់លក្ខខណ្ឌថា កងកម្លាំងអ៊ីរ៉ាក់នឹងដកខ្លួនចេញពីគុយវ៉ែត ប្រសិនបើអ៊ីស្រាអែលព្រមដកទ័ពខ្លួនចេញពីតំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា ក្រុងយេរូសាឡឹមខាងកើត និងតំបន់ហ្កូឡាន។<ref name="The Washington Post-2024" /><ref name="MIFTAH" /> សំណើ​សន្តិភាពនេះចុងក្រោយ​ត្រូវ​បាន​បដិសេធ ហើយ​សាដាមបន្ទាប់មកក៏បាន​បញ្ជា​បាញ់​មីស៊ីល​ប្រភេទស៊្កូដ​ចូល​ទៅ​ក្នុង​ទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល ខណៈប៉ាឡេស្ទីន​បានចេញមុខ​គាំទ្រសកម្មភាពនេះ។ សង្គ្រាមមួយនេះដែរបានចាប់ដៃបង្ខំ[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]]និងគុយវ៉ែតឱ្យបណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនចេញពីប្រទេសរបស់ខ្លួន ព្រោះថារដ្ឋាភិបាលរបស់ពួកគេបានគាំទ្រ[[អ៊ីរ៉ាក់]]។<ref name="The Washington Post-2024" /><ref name="MIFTAH" /> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូត្រូវបានចុះរវាងអ៊ីស្រាអែល និងអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន (អ.រ.ប.) បង្កើត[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ប.) ឡើង និងបើកផ្លូវត្រួសត្រាយឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព។<ref name="Murphy-1993"/> លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាប្រធាននៃអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដែលទើបបង្កើតថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលជាជំហានដ៏សំខាន់ដំបូងមួយឆ្ពោះទៅរកការគ្រប់គ្រងដោយស្វយ័ត។{{refn|group=ស|name=control}} [[File:Leader of the PLO, Yasser Arafat, 1996 Dan Hadani Archive.jpg|thumb|លោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]]ជាប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីនដំបូង​ ដោយបានបម្រើការពីឆ្នាំ១៩៨៩ រហូតដល់ឆ្នាំ២០០៤។]] អ៊ីស្រាអែលបានទទួលស្គាល់ អ.រ.ប. ថាជាក្រុមតំណាងរបស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន ជាថ្នូរ អ.រ.ប. ត្រូវទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងព្រមទាំង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៤២|សេចក្ដីសម្រេច អ.ស.ប. លេខ ២៤២]] និង[[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ​ ៣៣៨|លេខ ៣៣៨]] ហើយត្រូវលះបង់នូវចលនាតស៊ូប្រដាប់អាវុធ "ហិង្សា និងភេរវកម្ម" របស់ខ្លួនចោល។<ref name="Murphy-1993">{{cite web|first1=Kim |last1=Murphy |title=Israel and PLO, in Historic Bid for Peace, Agree to Mutual Recognition : Mideast: After decades of conflict, accord underscores both sides' readiness to coexist. Arafat reaffirms the renunciation of violence in strong terms. |date=10 September 1993 |access-date=5 មករា 2022 |website=Los Angeles Times |url=https://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423205723/http://articles.latimes.com/1993-09-10/news/mn-33546_1_mutual-recognition |archive-date=23 មេសា 2010 |url-status=live }}</ref> ជាលទ្ធផល នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ.រ.ប. បានបង្កើតរដ្ឋបាលដែនដីមួយហៅ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (ហៅកាត់ថា អ.ជ.ប. ឬ អ.ប.) ដោយវាមានមុខងារអនុវត្តកិច្ចការមួយចំនួនរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅក្នុងផ្នែកខ្លះនៃតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ ដូចដែលបានគ្រោងទុកនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ អ.រ.ប. បង្កើតស្ថាប័នរដ្ឋបាលបណ្តោះអាសន្ននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន ដែលមានទម្រង់ជា អ.ជ.ប.។<ref name=GA52250>{{UN document |docid=A/RES/52/250 |body=A |type=R |session=52 |resolution_number=52/250 |title=Participation of Palestine in the work of the United Nations |date=13 July 1998}}</ref><ref name="ICJ-2004">{{cite web |title=Written Statement Submitted by Palestine |date=30 January 2004 |access-date=5 មករា 2022 |website=[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) |url=http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf |archive-date=5 February 2009 |url-status=dead |pages=44–49 |postscript=none |archivedate=5 កុម្ភៈ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205004758/http://www.icj-cij.org/docket/files/131/1555.pdf }}, in {{cite web |title=Legal Consequences of the Construction of a Wall in the Occupied Palestinian Territory (Index) |date=10 December 2003 |access-date=5 មករា 2022 |website=International Court of Justice |url=http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 |archive-date=7 តុលា 2012 |url-status=dead |format=PDF |postscript=none |archivedate=7 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121007033944/http://www.icj-cij.org/docket/index.php?p1=3&p2=4&code=mwp&case=131&k=5a&p3=0 }}, referred to the ICJ by {{UN document |docid=A/RES/ES-10/14 |body=A |type=R |resolution_number=ES-10/14 |document_number=Agenda item 5 |title=Illegal Israeli actions in Occupied East Jerusalem and the rest of the Occupied Palestinian Territory |date=12 December 2003 |meeting=Tenth emergency special session; 23rd plenary meeting |accessdate=5 មករា 2022}}</ref> អាស្រ័យដូច្នេះ អ.ជ.ប. មានអំណាចរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនៅក្នុង[[បរិពន្ធភូមិប៉ាឡេស្ទីន|តំបន់ ខ (B)]] និងអំណាចគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនស៊ីវិលនិងសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ ក (A) តែគ្មានអំណាចមុខងារអ្វីពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់ គ (C) ឡើយ។<ref name="ICJ-2004" /> នៅឆ្នាំ២០០៧ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា ហើយទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរដោយបន្សល់ទុកគណបក្ស[[ហ្វាតា]]របស់លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់|អាបាស់]]ឱ្យគ្រប់គ្រងតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]<ref name=alarabiya0701>{{cite news|title=Hamas leader's Tunisia visit angers Palestinian officials |date=7 January 2012 |access-date=6 មករា 2022 |website=Al Arabiya News |url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108052540/http://english.alarabiya.net/articles/2012/01/07/186930.html |archive-date=8 មករា 2012 |url-status=live |agency=Agence France-Presse (AFP) }}</ref> ខណៈក្រុមហាម៉ាស់នៅគ្រប់គ្រងតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ នៅអំឡុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ក្រុមភាគីនយោបាយប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងមួយនៃដំណើរផ្សះផ្សា ប៉ុន្តែការប្រកាសអនុវត្តជាផ្លូវការនៃសន្ធិសញ្ញានេះត្រូវផ្អាក<ref name=alarabiya0701 /> រហូតដល់ថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៤ នៅពេលដែល[[រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០១៤|រដ្ឋាភិបាលរួបរួម]]មួយត្រូវបានបង្កើតឡើង។<ref>{{cite web|title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |date=2 June 2014 |access-date=6 មករា 2022 |website=BBC News Middle East |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=BBC }}</ref> [[ការបោះឆ្នោតសកលប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដំបូង]]នៅប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦ ហើយជាលទ្ធផល លោកអារ៉ាហ្វាត់ក៏បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតី ហើយ[[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]]ក៏បានបង្កើតឡើង។ ដោយចាត់អនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ អ៊ីស្រាអែលក៏បានចាប់ផ្តើមដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតាមទីប្រជុំជនប៉ាឡេស្ទីនមួយចំនួននៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងដូចដែលបានចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀង។ ដំណើរកិច្ចចរចារវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបាននៅបន្តដដែរ ថ្វីបើវាមានលក្ខណៈយឺតយ៉ាវក្ដី ពិសេសជុំវិញការជជែកពិភាក្សាដ៏ចម្រូងចម្រាសលើអធិបតេយ្យនៃទីក្រុងយេរូសាឡឹម ការតាំងទីលំនៅដោយពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលលើដីប៉ាឡេស្ទីន និងវិបត្តិជនភៀសខ្លួនជាដើម។<ref name="EB-2024b">{{Cite web |title=Israel – Netanyahu, Politics, Middle East {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |access-date=17 August 2026 |website=Encyclopædia Britannica |archive-date=12 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512210653/https://www.britannica.com/place/Israel/The-second-intifada |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ ដដែរ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលដែលដឹកនាំដោយលោក[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] និងរដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង]] ដោយឯកសារនោះបានគូសបញ្ជាក់ពីការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលឡើងវិញទៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែង ដែលនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលមានអំណាចលើទីក្រុងមួយនោះកាន់តែច្រើន។ មកដល់ឆ្នាំ១៩៩៨ រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីនក៏បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]] ក្នុងគោលដៅពន្លឿនដំណើរការនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ។ នៅក្នុងអនុស្សរណៈនោះ គេបានព្រមព្រៀងគ្នាលើការដកទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែល និងបន្តបង្កើតកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសន្តិសុខ។<ref name="EB-2024b" /><ref name="churchtimes.co.uk">{{Cite web |title=Siege of the Church of the Nativity recalled: 'It was a battle to stay alive' |url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |access-date=17 August 2026 |website=churchtimes.co.uk |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301111022/https://www.churchtimes.co.uk/articles/2022/22-april/news/world/siege-of-the-church-of-the-nativity-recalled-it-was-a-battle-to-stay-alive |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងអូស្លូបានចុះ គេឃើញតំបន់គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលទាំងពីររដ្ឋមានស្ថិរភាពនិងវិបុលភាពជាងមុន ទោះបីជាត្រូវប្រឈមវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចបន្តិចបន្តួចក្ដី។ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនបានសាងសង់អាកាសយានដ្ឋានទីពីររបស់ប្រទេសនៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សា បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិយេរូសាឡឹម]]។ ពិធីសម្ពោធបើកអាកាសយានដ្ឋាននេះបានមានការចូលរួមពីសំណាក់ប្រធានាធីបតីអាមេរិកលោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] និងលោក[[នែលសុន ម៉ង់ដេឡា]]។ នៅឆ្នាំ១៩៩៩ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]]បានឡើងធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល ដោយលោកបានបន្តកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសម្រេចចុងក្រោយជាមួយប៉ាឡេស្ទីន។ ===អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល=== {{Further|អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ|ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|សមរភូមិហ្កាហ្សា (២០០៧)}} [[File:אוקטובר 2000 1.jpg|thumb|កោលាហលនៅទីក្រុងអ៊ីប្រុងក្នុងឆ្នាំ២០០០]] កិច្ចប្រជុំសន្តិភាពកំពូលរវាងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងលោកអេហ៊ូដ បារ៉ាក់ត្រូវបានចូលរួមសម្របសម្រួលដោយលោកប៊ីល គ្លីនតុននៅក្នុងឆ្នាំ២០០០។ វាត្រូវបានគេបម្រុងទុកជាកិច្ចព្រមព្រៀងចុងក្រោយ ដែលនឹងបញ្ចប់ជម្លោះរវាងភាគីទាំងសងខាងជាអចិន្ត្រៃយ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានរលំបរាជ័យក្រោយពីគ្មានការយល់ស្របអ្វីទៅលើដំណោះស្រាយបញ្ហាជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីន អធិបតេយ្យភាពលើទីក្រុងយេរូសាឡឹម និងកង្វល់សន្តិសុខរបស់អ៊ីស្រាអែល។ ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនោះ ហើយវាក៏បានក្លាយជាកត្តាចម្បងមួយដែលជំរុញឱ្យផ្ទុះការបះបោរបន្ទាប់ពីនេះដែរ។<ref name="Al Jazeera-20050928">{{Cite web |title=Al-Aqsa intifada timeline |url=https://www.aljazeera.com/news/2005/9/28/al-aqsa-intifada-timeline |access-date=17 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610155205/https://www.aljazeera.com/news/2005/9/28/al-aqsa-intifada-timeline |url-status=live }}</ref><ref name="BBC-ME-3677206">{{Cite news |date=29 September 2004 |title=Al-Aqsa Intifada timeline |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm |access-date=17 August 2026 |archive-date=2 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160702011849/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3677206.stm |url-status=live }}</ref> នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ មេដឹកនាំបក្សប្រឆាំង[[លីគុដ]] លោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចចូលទៅកាន់ភ្នំប្រាសាទ និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយ ដែលជាហេតុបង្កឱ្យប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីននៅទីក្រុងយេរូសាឡឹមជាច្រើននាក់ផ្ទុះខឹងសម្បារ។ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងទៅជាកុបកម្មរហូតដល់មានការប៉ះទង្គិចបង្ហូរឈាមគ្នានៅជុំវិញទីក្រុងយេរូសាឡឹម។ កំណើនអំពើហិង្សាបាននាំឱ្យអាកាសយានដ្ឋានក្រុងយេរូសាឡឹមបិទទ្វារ ហើយមកដល់សព្វថ្ងៃនេះគឺនៅមិនទាន់បានបើកវិញនៅឡើយទេ។ កុបកម្មកាន់តែច្រើនឡើងៗរវាងជនជាតិជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់បានបន្តកើតឡើងនៅក្នុង[[បាតុកម្មខែតុលា ឆ្នាំ២០០០ នៅអ៊ីស្រាអែល|ខែតុលា ឆ្នាំ២០០០]] នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref name="Al Jazeera-20050928" /><ref name="BBC-ME-3677206" /> នៅក្នុងខែតុលាដដែរ ទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានបាតុករប៉ាឡេស្ទីនសម្លាប់ដោយសាហាវព្រៃផ្សៃនៅទីក្រុង[[រ៉ាំអាឡា]]។ រវាងខែវិច្ឆិកា និងខែធ្នូ ការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន និងអ៊ីស្រាអែលបានកើនឡើងបន្ថែមទៀត។ នៅឆ្នាំ២០០១ [[កិច្ចប្រជុំកំពូលតាបា]]ត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែកិច្ចប្រជុំកំពូលនេះត្រូវបរាជ័យ ហើយដំណាលៗគ្នានោះដែរ លោកអារីយ៉ែល ឆារ៉នក៏បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល។ នៅក្នុងឆ្នាំដដែរ ការវាយប្រហារដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនទៅលើអ៊ីស្រាអែលបានកើនឡើងខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់។ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់|អាកាសយានដ្ឋានហ្កាហ្សា]]ត្រូវបានកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបាញ់បំផ្លាញចោលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ដោយអះអាងថា វាគឺជាសកម្មភាពសងសឹកចំពោះការវាយប្រហារពីមុនៗដោយក្រុមហាម៉ាស់។<ref name="Al Jazeera-20050928" /><ref name="BBC-ME-3677206" /> [[សេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៣៩៧|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៣៩៧]] ត្រូវបានអនុម័តនៅដើមឆ្នាំ២០០២ ដោយបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវ[[ដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរ]] និងបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ប្លង់គម្រោងឆ្ពោះទៅរកសន្តិភាព។<ref name="Al Jazeera-20050928" /> ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចផ្ដួចផ្ដើមសន្តិភាពអារ៉ាប់|កិច្ចប្រជុំកំពូលសន្តិភាព]]មួយនៅទីក្រុង[[បៃរូត]] រដ្ឋសមាជិកទាំងប៉ុន្មាននៃ[[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]]បានគាំទ្រជាឯកច្ឆ័ន្ទទៅលើសំណើចង់បិទបញ្ចប់ជម្លោះអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល<ref name=shadow>[http://www.abc.net.au/lateline/stories/s516352.htm Latest suicide attack overshadows Arab summit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205172923/http://www.abc.net.au/lateline/stories/s516352.htm |date=December 5, 2007 }}. ''Lateline''. Australian Broadcasting Corporation. Program originally broadcast March 28, 2002.</ref> ប៉ុន្តែវាត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលបដិសេធ។<ref name=relaunch>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6501573.stm Arab leaders relaunch peace plan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219123330/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6501573.stm |date=December 19, 2008 }}. BBC News. March 28, 2007.</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០២ ដដែរ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[ប្រតិបត្តិការខែលការពារ]]បន្ទាប់ពីផ្ទុះមាន[[ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលថ្ងៃបុណ្យរំលង|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាល]]ក្នុងថ្ងៃ[[បុណ្យរំលង]]។ [[សមរភូមិជេនីន (២០០២)|ការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញ]]រវាងកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែល និងយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានផ្ទុះឡើងនៅក្រុង[[ជេនីន]]ជាលទ្ធផល។<ref name="BBC-ME-3677206" /><ref name="churchtimes.co.uk" /><ref>{{Cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 May 2002 |title=Church siege ending after 39 days |url=https://www.theguardian.com/world/2002/may/10/israel.cyprus |access-date=18 August 2026 |work=The Guardian|issn=0261-3077}}</ref> នៅក្នុងនោះដែរ [[ព្រះសហគមន៍នៃកំណើតព្រះយេស៊ូ]]ត្រូវបានឡោមព័ទ្ធដោយកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលអស់រយៈពេលមួយសប្តាហ៍រហូតដល់មានការចរចាត្រូវគ្នាវិញ ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានដកខ្លួនចេញពីបវិវេណវិហារនោះ។ នៅចន្លោះឆ្នាំ២០០៣ និងឆ្នាំ២០០៤ ក្រុមនៃ[[កុលសម្ព័ន្ធកាវ៉ាស៊ីម៉ា]]ក្នុងទីក្រុងអ៊ីប្រុងត្រូវបានកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលសម្លាប់ ឬបានបំផ្ទុះខ្លួនដោយប្រើគ្រាប់បែកអត្តឃាត។<ref name="BBC-ME-3677206" /><ref name="EB-2024b" /> លោកអារីយ៉ែល ឆារ៉នជាចុងក្រោយបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់[[របាំងវ៉េសប៊ែង|របាំងពុះចែក]]តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់គ្រងចេញពីតំបន់ទីតាំងលំនៅរបស់ពលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលក្នុងវ៉េសប៊ែង ដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការវាយប្រហារណាមួយនាពេលអនាគតទៀត។<ref name="BBC-ME-3677206" /> លោកសាដាម ហ៊ូសេនបានផ្ដល់ការគាំទ្រជាជំនួយហិរញ្ញវត្ថុដល់ពួកសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីនមកពីប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងកំឡុងរយៈកាលអ៊ីនធីហ្វាដា ចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ រហូតដល់ពេលលោកត្រូវគេផ្តួលរំលំនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៣។ សំណើសន្តិភាពមួយត្រូវបានធ្វើឡើងនៅឆ្នាំ២០០៣ នោះ ដែលត្រូវបានគាំទ្រដោយលោកអារ៉ាហ្វាត់ ប៉ុន្តែត្រូវលោកឆារ៉នបានបដិសេធ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤ មេដឹកនាំនិងជាសហស្ថាបនិកក្រុមហាម៉ាស់ លោក[[អ៉ះម៉េដ យ៉ាស៊ីន]] ត្រូវបានកងទ័ពអ៊ីស្រាអែលធ្វើឃាតនៅហ្កាហ្សា។<ref name="BBC-ME-3677206" /><ref name="EB-2024b" /> លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ត្រូវបានអាជ្ញាធរអ៊ីស្រាអែលចាប់ឃុំខ្លួននៅឯទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់លោកនៅក្នុងក្រុងរ៉ាំអាឡា។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា លោកអារ៉ាហ្វាត់ក៏បានលាចាកលោកទៅនៅឯទីក្រុងប៉ារីស។<ref name="BBC-ME-3677206" /> [[File:Demonstration against road block, Kafr Qaddum, March 2012 3.JPG|thumb|បាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបិទផ្លូវធ្វើដំណើរនៅក្រុង[[កាហ្វ្ររកាដដុំ]], មីនា ២០១២]] នៅក្នុងសប្តាហ៍ដំបូងនៃឆ្នាំ២០០៥ លោកម៉ះមូដ អាបាស់ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ អ៊ីស្រាអែលបានដកថយទាំងស្រុងចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ដោយថែមទាំងបានបំផ្លាញតំណាំងលំនៅរបស់ខ្លួននៅទីនោះថែមទៀតផង ខណៈស្ថានភាពបានចាប់ផ្តើមធូរស្រាលបន្តិចម្ដងៗ។<ref name="BBC-ME-3677206" /> នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមហាម៉ាស់បានឈ្នះការបោះឆ្នោតសភាប៉ាឡេស្ទីន ដែលជាហេតុនាំឱ្យកើតជម្លោះនយោបាយជាមួយក្រុមហ្វាតា។ ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធរវាងភាគីទាំងពីរក៏បានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងតំបន់វ៉េសប៊ែង និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។ មិនយូរ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះក៏បានបន្តវិវត្តប្រែក្លាយទៅជាសង្គ្រាមស៊ីវិលបង្ហូរឈាមគ្នា ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមហាម៉ាស់បានឡើងគ្រប់គ្រងទឹកដីហ្កាហ្សាទាំងមូល។<ref name="Al Jazeera-20110504">{{Cite web |title=Timeline: Hamas-Fatah conflict |url=https://www.aljazeera.com/news/2011/5/4/timeline-hamas-fatah-conflict |access-date=18 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=10 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240610155205/https://www.aljazeera.com/news/2011/5/4/timeline-hamas-fatah-conflict |url-status=live }}</ref> មនុស្សរាប់រយនាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតយ៉ាងអាណោចអាធ័មនៅក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិលនោះ មានរួមទាំងក្រុមពួកសកម្មប្រយុទ្ធផ្ទាល់ និងប្រជាជនស៊ីវិលផងដែរ។ រាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៧ មក អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តការបិទផ្លូវចេញចូលដោយផ្នែកលើតំបន់ហ្កាហ្សា។ កិច្ចប្រជុំកំពូលសន្តិភាពមួយទៀតត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៧ ដោយមានសំណើសន្តិភាពដាក់ស្នើដូចកាលពីនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំឆ្នាំ២០០២ ដដែរ។ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា ដំណើរសន្តិភាពនោះត្រូវជាប់គាំងមិនអាចសម្រេចបាន។<ref name="Al Jazeera-20110504" /><ref>{{Cite news |date=20 February 2024 |title=Israel-Hamas war: Fatah and Hamas step up contacts to achieve Palestinian reconciliation |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/02/20/israel-hamas-war-fatah-and-the-islamist-movement-increase-contacts-in-view-of-palestinian-reconciliation_6541227_4.html |access-date=18 August 2026 |work=Le Monde |archive-date=29 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240229214630/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/02/20/israel-hamas-war-fatah-and-the-islamist-movement-increase-contacts-in-view-of-palestinian-reconciliation_6541227_4.html |url-status=live }}</ref><ref name="alarabiya0701"/> អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការគ្រប់គ្រងស្ទើរពេញលេញលើតំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា លើកលែងតែនៅតាមព្រំដែន ដែនអាកាស និងដែនទឹករបស់វា។{{refn|group=ស|name=control|អ៊ីស្រាអែលបានអនុញ្ញាតឱ្យ[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]អនុវត្តមុខងារមួយចំនួននៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនអាស្រ័យលើ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងនៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|ចំណាត់ថ្នាក់តំបន់]]។ វាមានអន្តរាគមន៍តិចតួច (រក្សាការគ្រប់គ្រងតាមព្រំដែនដូចជា៖ ផ្លូវអាកាស<ref name=GazaSeaAir>[http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp Israel's control of the airspace and the territorial waters of the Gaza Strip] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605005942/http://www.btselem.org/english/Gaza_Strip/Control_on_Air_space_and_territorial_waters.asp |date=5 June 2011 }}.</ref> ដែនសមុទ្រហួសពី[[ផ្ទៃទឹកខាងក្នុង]],<ref name=GazaSeaAir /><ref>[http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg Map of Gaza fishing limits, "security zones"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726000805/http://dissidentvoice.org/wp-content/uploads/2009/12/Gaza-map-08s-fishing-limits-20090119.jpg |date=26 July 2011 }}.</ref> [[បេសកកម្មជំនួយព្រំដែនសហភាពអឺរ៉ុបនៅរ៉ាហ្វា|ដីគោក]]<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace+Process/Guide+to+the+Peace+Process/Israels+Disengagement+Plan-+Renewing+the+Peace+Process+Apr+2005.htm Israel's Disengagement Plan: Renewing the Peace Process] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302014936/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%20Process/Guide%20to%20the%20Peace%20Process/Israels%20Disengagement%20Plan-%20Renewing%20the%20Peace%20Process%20Apr%202005.htm |date=2 March 2007 }}: "Israel will guard the perimeter of the Gaza Strip, continue to control Gaza air space, and continue to patrol the sea off the Gaza coast. ... Israel will continue to maintain its essential military presence to prevent arms smuggling along the border between the Gaza Strip and Egypt (Philadelphi Route), until the security situation and cooperation with Egypt permit an alternative security arrangement."</ref>) នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា (ផ្នែកខាងក្នុងរបស់វា និងតំបន់ព្រំដែនគោកជាប់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបគឺស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់) និងអន្តរាគមន៍កម្រិតផ្សេងៗគ្នានៅកន្លែងផ្សេងទៀត។<ref name=HumanRightsWatch>{{cite web |title=Israel: 'Disengagement' Will Not End Gaza Occupation |publisher=[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]] |date=29 October 2004 |url=https://www.hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm |archive-date=1 វិច្ឆិកា 2008 |url-status=dead |archivedate=1 វិច្ឆិកា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081101210931/http://hrw.org/english/docs/2004/10/29/isrlpa9577.htm }}</ref><ref>{{cite journal |author=Gold, Dore |title=Legal Acrobatics: The Palestinian Claim that Gaza Is Still 'Occupied' Even After Israel Withdraws |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=5 |issue=3 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=26 August 2005 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |author=Bell, Abraham |title=International Law and Gaza: The Assault on Israel's Right to Self-Defense |journal=Jerusalem Issue Brief |volume=7 |issue=29 |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |date=28 January 2008 |url=http://www.jcpa.org/brief/brief005-3.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621082606/http://jcpa.org/brief/brief005-3.htm |archive-date=21 មិថុនា 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |author=Transcript |title=Address by FM Livni to the 8th Herzliya Conference |publisher=[[ក្រសួងកិច្ចការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងកិច្ចការបរទេសអ៊ីស្រាអែល]] |date=22 January 2008 |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches+by+Israeli+leaders/2008/Address+by+FM+Livni+to+the+8th+Herzliya+Conference+22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026025009/http://www.mfa.gov.il/MFA/Government/Speeches%2Bby%2BIsraeli%2Bleaders/2008/Address%2Bby%2BFM%2BLivni%2Bto%2Bthe%2B8th%2BHerzliya%2BConference%2B22-Jan-2008.htm?DisplayMode=print |archive-date=26 តុលា 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author=Salih, Zak M. |title=Panelists Disagree Over Gaza's Occupation Status |publisher=[[សាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យវឺជីញ៉ា]] |date=17 November 2005 |url=http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |access-date=1 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm |archive-date=3 មីនា 2016 |url-status=dead |archivedate=3 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303200844/http://www.law.virginia.edu/html/news/2005_fall/gaza.htm }}</ref> សូមមើល[[តំបន់កាន់កាប់របស់អ៊ីស្រាអែល]]។}} ===ជម្លោះបន្តបន្ទាប់=== [[File:Westbank Control & Access Restrictions Dec 2012.png|thumb|upright|ផែនទីបង្ហាញពីតំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែលក្នុងទឹកដីវ៉េសប៊ែង, ២០១២]] ការបែងចែកតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាបានធ្វើឱ្យកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងសម្រេចនូវសាមគ្គីភាពជាតិប៉ាឡេស្ទីនមានការរអាក់រអួល និងបាននាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់វឌ្ឍនភាពនៃកិច្ចចរចាព្រមព្រៀងសន្តិភាពជាមួយអ៊ីស្រាអែលទៀតផង។ ការ​ចរចា​ផ្សះផ្សា​គ្នា​ជា​ច្រើន​ជុំ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​ឡើង ប៉ុន្តែ​រាល់កិច្ចព្រម​ព្រៀងនីមួយៗត្រូវបានរលត់បាត់ទៅវិញស្ទើរភ្លាមៗ។ ការបែងចែករដ្ឋបាលនេះក៏បានរារាំងដល់ការសម្រេចបង្កើតរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនរួបរួមមួយដែរ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ វាបាននាំឱ្យមានរចនាសម្ព័ន្ធនិងគោលនយោបាយអភិបាលកិច្ចដើរផ្លូវមិនស្របគ្នានៅក្នុងទឹកដីតំបន់ទាំងពីរ។<ref>{{cite web |date=2 June 2014 |title=Palestinian unity government sworn in by Mahmoud Abbas |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603033348/http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27660218 |archive-date=3 June 2014 |access-date=18 August 2026 |publisher=BBC News Middle East}}</ref> បន្ទាប់ពី[[ជម្លោះហ្វាតា–ហាម៉ាស់|ជម្លោះផ្ទៃក្នុងប៉ាឡេស្ទីន]]បានកន្លងផុតទៅនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៦ ក្រុម[[ហាម៉ាស់]]បានឡើងកាន់កាប់តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយទុកឱ្យហ្វាតារក្សាការគ្រប់គ្រងនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៧ មក តំបន់ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយក្រុមហាម៉ាស់ និងតំបន់វ៉េសប៊ែងដោយហ្វាតា។<ref name=Guardian>{{cite news |title=Hamas takes control of Gaza |url=https://www.theguardian.com/world/2007/jun/15/israel4 |access-date=6 មករា 2022 |newspaper=Guardian |date=15 June 2007 |location=London |first1=Ian |last1=Black |first2=Mark |last2=Tran}}</ref> កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពីសហមន៍អន្តរជាតិដើម្បីបំផុសដំណើរការសន្តិភាពនៅតែមានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោមការដឹកនាំរបស់រដ្ឋបាលផ្សេងៗ បានព្យាយាមជាច្រើនលើកច្រើនសារដើម្បីសម្របសម្រួលដល់ការចរចារវាងអ៊ីស្រាអែល និងប៉ាឡេស្ទីន។<ref>{{Cite web |title=What Is U.S. Policy on the Israeli–Palestinian Conflict? |url=https://www.cfr.org/backgrounder/what-us-policy-israeli-palestinian-conflict |access-date=18 August 2026 |website=Council on Foreign Relations |date=12 July 2023 |archive-date=27 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927170444/https://www.cfr.org/backgrounder/what-us-policy-israeli-palestinian-conflict |url-status=live }}</ref> រនាំងឧបសគ្គ​សំខាន់ៗដូចជា ​ការពង្រីក​តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល អធិបតេយ្យភាពលើក្រុងយេរូសាឡឹម ខ្សែព្រំដែន និង​សិទ្ធិ​វិលត្រឡប់​របស់​ជនភៀសខ្លួន​ប៉ាឡេស្ទីន នៅតែជាវិបត្តិបញ្ហាដែលមិនទាន់អាច​ដោះស្រាយ​បាន។<ref>{{Cite web |last=Yglesias |first=Matthew |title=Palestinian right of return matters |url=https://www.slowboring.com/p/palestinian-right-of-return-matters |access-date=19 August 2026 |website=slowboring.com |archive-date=4 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404112202/https://www.slowboring.com/p/palestinian-right-of-return-matters |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Israeli settlement expansion in Palestinian areas amounts to war crime: UN |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/8/israeli-settlement-expansion-in-palestinian-areas-amounts-to-war-crime-un |access-date=19 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=4 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404112203/https://www.aljazeera.com/news/2024/3/8/israeli-settlement-expansion-in-palestinian-areas-amounts-to-war-crime-un |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=15 September 2020 |title=Israel's borders explained in maps |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-54116567 |access-date=19 August 2026 |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316134150/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-54116567 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=DC |first=Arab Center Washington |date=28 March 2024 |title=Jerusalem's Status Quo Agreement: History and Challenges to Its Viability |url=https://arabcenterdc.org/resource/jerusalems-status-quo-agreement-history-and-challenges-to-its-viability/ |access-date=19 August 2026 |website=Arab Center Washington DC |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301014110/https://arabcenterdc.org/resource/jerusalems-status-quo-agreement-history-and-challenges-to-its-viability/ |url-status=live }}</ref> នៅប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ គំនិតផ្តួចផ្តើមការទូតបានលេចឡើងក្នុងគោលបំណងធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងការទូតរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]មួយចំនួនដូចជា [[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ជាដើម។<ref>{{Cite web |title=The Abraham Accords |url=https://www.standwithus.com/theabrahamaccords |access-date=19 August 2026 |website=StandWithUs |archive-date=4 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404112202/https://www.standwithus.com/theabrahamaccords |url-status=live }}</ref> យ៉ាងណាក្ដី កិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះមិនបានផ្ដល់ជាដោះស្រាយដោយផ្ទាល់សម្រាប់ជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីនទេ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ ពួកវាច្រើនផ្ដោតលើការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់រូបភាពថាមវន្តនៅក្នុងតំបន់ ហើយនិងបានលើកឡើងនូវសំណួរអំពីអនាគតជោគវាសនានៃភាពជារដ្ឋរបស់ប៉ាឡេស្ទីន។<ref>{{Cite web |last=Dpr 3 |date=3 April 2024 |title=History of the Question of Palestine |url=https://www.un.org/unispal/history/ |access-date=19 August 2026 |website=Question of Palestine |archive-date=2 June 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260602144310/https://www.un.org/unispal/history/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2024 |title=Spain to recognize Palestinian statehood by July |url=https://www.politico.eu/article/spain-recognize-palestine-state-statehood-by-july-2024-foreign-minister-jose-manuel-albares/ |access-date=19 August 2026 |website=Politico |archive-date=3 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403235440/https://www.politico.eu/article/spain-recognize-palestine-state-statehood-by-july-2024-foreign-minister-jose-manuel-albares/ |url-status=live }}</ref> [[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារ]]ដោយក្រុមប្រដាប់អាវុធប៉ាឡេស្ទីននៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ ទៅលើអ៊ីស្រាអែលបានបង្កឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា]]ឡើង ដោយសង្គ្រាមនេះបានបង្កឱ្យកើតមានវិនាសកម្មយ៉ាងធំធេងទូលំទូលាយដូចជា [[វិបត្តិមនុស្សធម៌ហ្កាហ្សា|វិបត្តិមនុស្សធម៌]] និង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]នៅតំបន់ហ្កាហ្សាជាដើម។<ref name="Dannenbaum_Dill_2024"/><ref name="IPC_22_August_2025"/><ref name=":1" /> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវផ្លាស់ទីចេញពីទីលំនៅដោយបង្ខំ។<ref name="Dannenbaum_Dill_2024"/> ចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានកើតឡើងមក ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណជាង ៧០,០០០ នាក់នៅតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវបានបាត់បង់អាយុជីវិត ដោយស្ទើរតែពាក់កណ្តាលនៃចំនួននោះគឺជាស្ត្រីនិងកុមារ និងប្រជាជនបន្ថែមជាង ១៤៨,០០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite news|date=29 July 2025|title=How many Palestinians has Israel's Gaza offensive killed|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/how-many-palestinians-has-israels-gaza-offensive-killed-2025-03-24/|access-date=19 August 2026|work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]]|archive-date=11 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811025007/https://www.reuters.com/world/middle-east/how-many-palestinians-has-israels-gaza-offensive-killed-2025-03-24/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/palestinians-death-toll-war-health-ministry-816d592952814db869924f9626ca8876|title=Over 60,000 Palestinians killed in the 21-month Israel-Hamas war, Gaza's Health Ministry says|date=29 July 2025|website=Associated Press|access-date=19 August 2026|archive-date=8 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251008120237/https://apnews.com/article/palestinians-death-toll-war-health-ministry-816d592952814db869924f9626ca8876|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |date=30 July 2025 |title=Reported impact snapshot {{pipe}} Gaza Strip (30 July 2025) |url=https://www.ochaopt.org/content/reported-impact-snapshot-gaza-strip-30-july-2025 |work=[[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់សម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌|Office for the Coordination of Humanitarian Affairs]] |access-date=19 August 2026 |archive-date=1 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251001161913/https://www.ochaopt.org/content/reported-impact-snapshot-gaza-strip-30-july-2025 |url-status=live }}</ref> អ៊ីស្រាអែល​ផងដែរត្រូវ​បាន​គេ​ចោទ​ប្រកាន់​ពី​បទ​ប្រល័យ​ពូជសាសន៍​ប្រឆាំង​នឹង​ប្រជាជន​ប៉ាឡេស្ទីន​ក្នុង​កំឡុង​ប្រតិបត្តិការឈ្លានពាន ​និង​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​របស់ខ្លួនលើ​ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref name="genocide2">* {{cite book |last1=Dumper |first1=Michael |title=Routledge Handbook on Palestine |last2=Badran |first2=Amneh |date=2024 |publisher=Routledge |isbn=9781003031994 |editor-last1=Dumper |editor-first1=Michael |edition=1st |page=2 |chapter=Introduction |doi=10.4324/9781003031994 |quote=In this context we should not overlook the latest turning point in the history of Palestine – the attack by Hamas on 7th October 2023 on Israeli settlements adjacent to Gaza and the subsequent genocidal war that the state of Israel has carried out in the Gaza strip |editor-last2=Badran |editor-first2=Amneh}} * {{cite news |last=Speri |first=Alice |date=20 December 2024 |title=Defining genocide: how a rift over Gaza sparked a crisis among scholars |url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |access-date=19 August 2026 |work=The Guardian |archive-date=21 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221004249/https://www.theguardian.com/us-news/2024/dec/20/genocide-definition-mass-violence-scholars-gaza |url-status=live }} * {{cite news |last1=Narea |first1=Nicole |date=25 October 2024 |title=Is Israel committing genocide? Reexamining the question, a year later. |url=https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-url=https://web.archive.org/web/20241026082612/https://www.vox.com/politics/378913/israel-gaza-genocide-icj |archive-date=26 October 2024 |access-date=19 August 2026 |work=Vox }} * {{cite report |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |title=Anatomy of a Genocide: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese |last1=Albanese |first1=Francesca |author-link1=Francesca Albanese |date=25 March 2024 |publisher=[[អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក្រោមការត្រួតត្រា]] |page=1 |quote=By analysing the patterns of violence and Israeli policies in its onslaught on Gaza, the present report concludes that there are reasonable grounds to believe that the threshold indicating that Israel has committed genocide has been met |archive-date=26 May 2026 |access-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260526222201/https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/046/11/pdf/g2404611.pdf |url-status=live }} * {{cite report |url=https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |title='You Feel Like You Are Subhuman': Israel's Genocide Against Palestinians In Gaza |author=Amnesty International |author-link=អង្គការតម្លាភាពអន្តរជាតិ |year=2024 |page=13 |quote=This report focuses on the Israeli authorities' policies and actions in Gaza as part of the military offensive they launched in the wake of the Hamas-led attacks on 7 October 2023 while situating them within the broader context of Israel's unlawful occupation, and system of apartheid against Palestinians in Gaza, the West Bank, including East Jerusalem, and Israel. It assesses allegations of violations and crimes under international law by Israel in Gaza within the framework of genocide under international law, concluding that there is sufficient evidence to believe that Israel's conduct in Gaza following 7 October 2023 amounts to genocide. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205121850/https://amnesty.ca/wp-content/uploads/2024/12/Amnesty-International-Gaza-Genocide-Report-December-4-2024.pdf |archive-date=5 December 2024 |url-status=live }} * {{cite book |last1=Traverso |first1=Enzo |author-link=Enzo Traverso |url=https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |title=Gaza Faces History |publisher=Other Press |year=2024 |isbn=978-1-63542-555-0 |page=8 |quote=The only normative definition we have, codified at the United Nations Genocide Convention of 1948, accurately describes the current situation in Palestine ... describes exactly what is happening in Gaza today |archive-date=25 August 2025 |access-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825133849/https://books.google.com/books?id=7-8PEQAAQBAJ |url-status=live }} * {{cite web |author=<!-- not stated --> |date=12 December 2024 |title=One year of denouncing the genocide of Palestinians in Gaza |url=https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |access-date=19 August 2026 |website=[[សហព័ន្ធអន្តរជាតិដើម្បីសិទ្ធិមនុស្ស|International Federation for Human Rights]] |quote=One year ago, the FIDH International Board, its governing body elected by all its member organisations, recognised, after extensive debate and examination, that Israel was carrying out genocide against the Palestinian people in Gaza |archive-date=20 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620164755/https://www.fidh.org/en/region/north-africa-middle-east/israel-palestine/one-year-of-denouncing-the-genocide-of-palestinians-in-gaza |url-status=live }} * {{Cite report |url=https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |title=Our Genocide |author=B'Tselem |date=July 2025 |page=86 |quote=The review presented in this report leaves no room for doubt: since October 2023, the Israeli regime has been responsible for carrying out genocide against the Palestinians in the Gaza Strip. Killing tens of thousands of people; causing bodily or mental harm to hundreds of thousands more; destroying homes and civilian infrastructure on a massive scale; starvation, displacement, and denying humanitarian aid — all this is being perpetrated systematically, as part of a coordinated attack aimed at annihilating all facets of life in the Gaza Strip. |archive-date=30 July 2025 |access-date=19 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250730041430/https://www.btselem.org/sites/default/files/publications/202507_our_genocide_eng.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="genocide_int_law_scholars2">{{bulleted list|{{Cite news |last1=Mohyeldin |first1=Ayman |last2=Hamdan |first2=Basel |date=10 December 2024 |url=https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |title=Why Amnesty International and other experts say Israel is committing genocide in Gaza |work=MSNBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703062158/https://www.msnbc.com/top-stories/latest/israel-gaza-genocide-netanyahu-rcna183485 |archive-date=3 July 2025 }}|{{Cite journal |last1=De Vogli |first1=Roberto |last2=Montomoli |first2=Jonathan |last3=Abu-Sittah |first3=Ghassan |last4=Pappé |first4=Ilan |date=2025 |title=Break the selective silence on the genocide in Gaza |journal=The Lancet |volume=406 |issue=10504 |doi=10.1016/S0140-6736(25)01541-7 |at=[https://www.thelancet.com/cms/10.1016/S0140-6736(25)01541-7/attachment/e415fdee-02dc-4495-8515-f587976a5bb3/mmc1.pdf Supplementary appendix pp. 3–4] |pmid=40752501 }}|{{cite news |last1=van Laarhoven |first1=Kasper |last2=Peek |first2=Eva |last3=Walters |first3=Derk |date=14 May 2025 |title=(ជាភាសាហុល្លង់) Zeven gerenommeerde wetenschappers vrijwel eensgezind: Israël pleegt in Gaza genocide |url=https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |access-date=19 August 2026 |newspaper=NRC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250515114020/https://www.nrc.nl/nieuws/2025/05/14/zeven-gerenommeerde-wetenschappers-vrijwel-eensgezind-israel-pleegt-in-gaza-genocide-a4893293 |archive-date=15 May 2025 }}|{{Cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |date=30 July 2025 |title=Leading genocide scholars see a genocide happening in Gaza |url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians |newspaper=The Washington Post |access-date=19 August 2026 |archive-date=11 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250811163437/https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/30/israel-genocide-gaza-scholars-historians/ |url-status=live }}}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |date=31 October 2024 |title='It Is Important to Call a Genocide a Genocide', Consider Suspending Israel's Credential as UN Member State, Experts Tell Palestinian Rights Committee |url=https://press.un.org/en/2024/gapal1473.doc.htm |access-date=2026-08-19 |publisher=United Nations |archive-date=5 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241105122046/https://press.un.org/en/2024/gapal1473.doc.htm |url-status=dead |archivedate=5 វិច្ឆិកា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241105122046/https://press.un.org/en/2024/gapal1473.doc.htm }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ សង្គ្រាមមួយនេះក៏បានបង្កើតជា[[ការលុកលុយរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅវ៉េសប៊ែងកំឡុងសង្គ្រាមហ្កាហ្សា|ជម្លោះប្រដាប់អាវុធខ្នាតតូច]]នៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងផងដែរ។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងព្យាយាមរក្សាលទ្ធភាពនៃសន្តិភាពនិងអភិរក្សដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមហ្កាហ្សា ចក្រភពអង់គ្លេស អូស្ត្រាលី កាណាដា និងបារាំងបានចេញមុខប្រកាសទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅចុងឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite web |date=2025-09-22 |title=What does recognising a Palestinian state mean? |url=https://www.bbc.com/news/articles/cvgp5z1vvj5o |access-date=2026-08-19 |website=BBC |first=Paul |last=Adams |archive-date=11 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251011070343/https://www.bbc.com/news/articles/cvgp5z1vvj5o |url-status=live }}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្ររដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ទីតាំងភូមិសាស្ត្ររបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់[[ឡេវ៉ាន]]។ [[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេនៅភាគខាងលិច ប្រទេសអេហ្ស៊ីបនៅភាគខាងត្បូង និងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង និងកើត។ ចំណែកឯតំបន់វ៉េសប៊ែងវិញមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងប្រទេសហ្សកដានីនៅភាគខាងកើត ហើយនិងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលនៅភាគខាងជើង ត្បូង និងលិច។ ដូចនេះ តំបន់​ទាំងពីររបស់​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីនមិនមាន​ព្រំដែន​ភូមិសាស្ត្រ​ជាប់ជាមួយ​គ្នា​នោះទេដោយ​វាត្រូវបាន​បំបែក​ដោយទឹកដី​អ៊ីស្រាអែល។ បើរាប់ទឹកដីទាំងពីរបញ្ចូលគ្នា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននឹងក្លាយជាប្រទេសធំជាងគេទី ១៦៣ នៅលើពិភពលោក។<ref name="auto" /><ref>{{Cite web|url=http://data.un.org/CountryProfile.aspx/_Images/CountryProfile.aspx?crName=State+of+Palestine|title=UNdata &#124; country profile &#124; State of Palestine|website=data.un.org}}</ref><ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.worldometers.info/world-population/state-of-palestine-population/|title=State of Palestine Population (2020) – Worldometer|website=www.worldometers.info}}</ref> បច្ចុប្បន្ន ប៉ាឡេស្ទីនកំពុងតែប្រឈមនឹងបញ្ហាបរិស្ថានជាច្រើន ពិសេសនៅតំបន់ហ្កាហ្សាដែលមានបញ្ហាដូចជា៖ [[វាលលំហកម្ម]] កំណើននៃកម្រិតបរិមាណអំបិលនៅក្នុងទឹកសាប ទឹកសម្អុយ ជំងឺក្នុងទឹក គុណភាពដីធ្លាក់ចុះ តំហយ និងកំណើនជាតិពុលក្នុងធនធានទឹកក្រោមដី។ នៅតំបន់វ៉េសប៊ែងក៏ជួបបញ្ហាស្រដៀងៗគ្នានេះដែរ ហើយទោះបីជាប្រភពទឹកសាបមានច្រើនជាងនៅតំបន់ហ្កាហ្សាក្តី ប៉ុន្តែមធ្យោបាយប្រើប្រាស់នូវមានកំណត់នៅឡើយដោយសារតែជម្លោះកំពុងតែកើតមានក្នុងតំបន់។<ref name="al Haq">{{Cite web|url=http://www.alhaq.org/search|title=Search|website=www.alhaq.org|access-date=2022-01-09|archivedate=2022-02-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220223092458/https://www.alhaq.org/search|url-status=dead}}</ref> ===អាកាសធាតុ=== សីតុណ្ហភាពនៅប៉ាឡេស្ទីនមានការប្រែប្រួលខ្លាំង។ អាកាសធាតុនៅតំបន់វ៉េសប៊ែងភាគច្រើនមានលក្ខណៈដូចអាកាសធាតុសមុទ្រមេឌីទែរ៉ានេដោយតំបន់ខ្ពង់រាបរាងត្រជាក់ជាងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រភាគខាងលិចបន្តិច។ នៅភាគខាងកើត តំបន់មួយផ្នែកនៃវ៉េសប៊ែងត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយ[[វាលលំហជូឌី]] ឯតំបន់ភាគខាងលិចជាប់នឹង[[សមុទ្រដេដស៊ី|សមុទ្រមរណៈ]]ដោយមានលក្ខណៈអាកាសធាតុស្ងួតហែង និងក្តៅ។ ហ្កាហ្សាមាន[[អាកាសធាតុក្តៅពាក់កណ្តាលស្ងួតហែង]] ជាមួយនឹងរដូវរងាកម្រិតស្រាល។<ref name="GS">{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm |title=Gaza |publisher=Global Security |access-date=9 មករា 2022}}</ref> និទាឃរដូវកើតមាននៅចន្លោះខែមីនា ដល់ខែមេសា ហើយខែដែលក្តៅបំផុតគឺរវាងខែកក្កដា និងខែសីហាដែលសីតុណ្ហភាពខ្ពស់ជាមធ្យមគឺ ៣៣°C ។ ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករាដោយមានសីតុណ្ហភាពជាធម្មតា ៧°C ។ ភ្លៀងគឺកម្រមានធ្លាក់ណាស់ ហើយជាទូទៅភ្លៀងមានធ្លាក់នៅចន្លោះខែវិច្ឆិកា និងខែមីនាជាមួយនឹងអត្រាទឹកភ្លៀងប្រចាំឆ្នាំប្រហែល ១១៦ មម។<ref name="MSN">{{cite web |url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&wealocations=wc%3a11884&q=Gaza%2c+Gaza+Strip&setunit=C |title=Monthly Averages for Gaza, Gaza Strip |publisher=MSN Weather |access-date=9 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx |archive-date=10 កុម្ភៈ 2009 |url-status=dead |archivedate=2009-02-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090210101355/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx }}</ref> ==រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ== {{Main|រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីន}} {{multiple image | total_width = 260 | caption_align = center | image1 = Mahmoud Abbas 2026-01-22.jpg | caption1 = លោក[[ប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតី]]<br />[[ម៉ះមូដ អាបាស់]] | image2 = Mohammad Mustafa January 2025.jpg | caption2 = លោក[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីប៉ាឡេស្ទីន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]<br />[[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]] }} [[File:Ramallah PLC.jpg|thumb|អគារ[[ក្រុមប្រឹក្សានីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីន]] និងជាទីប្រជុំនៃសភាប៉ាឡេស្ទីន]] [[File:Mausoleo Arafat (Muqata, Ramallah) 02.JPG|thumb|ទីចេតិយលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ នៅទីស្នាក់កណ្ដាលអាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនក្នុងក្រុងរ៉ាំអាឡា]] ប៉ាឡេស្ទីនជា[[ឯកត្តរដ្ឋ]]ប្រកាន់ប្រព័ន្ធនយោបាយ[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី|ពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី]]។<ref>{{Cite web |title=Unitary States |url=https://juri-globe.ca/en/allcategories-en-gb/169-category-en-gb/classification-selon-les-elements-de-droit-constitutionnel/formes-d-etat/etats-unitaires |access-date=2026-08-19 |website=juri-globe.ca |archive-date=17 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417113730/https://juri-globe.ca/en/allcategories-en-gb/169-category-en-gb/classification-selon-les-elements-de-droit-constitutionnel/formes-d-etat/etats-unitaires |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sciencespo.fr/ecole-droit/fr/evenements/the-story-of-the-palestinian-political-system|title=Square Pegs and Round Holes: The Story of the Palestinian Political System|website=École de droit|access-date=19 August 2026|archive-date=1 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701123044/https://www.sciencespo.fr/ecole-droit/fr/evenements/the-story-of-the-palestinian-political-system/|url-status=live}}</ref> ប្រទេសនេះមានស្ថាប័នដឹកនាំហៅថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដោយក្នុងនោះមានតួអង្គមេដឹកនាំដូចជា [[ប្រធានាធិបតីប៉ាឡេស្ទីន|ប្រធានាធិបតីនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]<ref>{{cite web |author=[[រដ្ឋាភិបាលនៃសាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |title=Comunicado Conjunto para Establecimiento Relaciones Diplomaticas entre la Republica Dominican y el Estado de Palestina |trans-title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ អង់គ្លេស និងអារ៉ាប់) Joint Communique on the Establishment of Diplomatic Relations between the Dominican Republic and the State of Palestine |url=http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |date=15 July 2009 |publisher=ក្រសួងការបរទេសនៃ[[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកេន]] |access-date=9 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf |archive-date=15 August 2011 |quote=''Presidente del Estado de Palestina'' [ប្រធានរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]. |url-status=dead |archivedate=15 សីហា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110815175157/http://enlacecongreso.mirex.gov.do/ecc/Lists/Establecimiento%20de%20Relaciones%20Diplomticas/Attachments/70/Palestina.pdf }}</ref>{{refn|group=ស|name=PLOchair|រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ប្រធានាធិបតីសរុបទាំងពីររូបនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺ លោក[[យ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់]] និងអ្នកស្នងតំណែងបន្តពីរូបលោកគឺ [[ម៉ះមូដ អាបាស់]] ដោយអ្នកទាំងពីរសុទ្ធតែត្រូវបានតែងតាំងជា[[ប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]ពីដំបូងមុននឹងក្លាយជាប្រធានាធិបតី។<ref name=A67L28 /><ref name=GiE /> សូមមើល[[ថ្នាក់ដឹកនាំស្ថាប័នប៉ាឡេស្ទីន]]។}} ដែលត្រូវតែងតាំងដោយ[[ក្រុមប្រឹក្សាកណ្ដាលប៉ាឡេស្ទីន]]<ref name="p2008">[http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 PLO Body Elects Abbas 'President of Palestine'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901155712/http://www.miftah.org/PrinterF.cfm?DocId=18244 |date=1 September 2017 }} 25 November 2008. Agence France-Presse (via ''MIFTAH''). ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 9 January 2022. </ref> [[ក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិនៃអង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] ដែលអនុវត្តមុខងារក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលប្រទេស<ref name=A67L28 /><ref name=GiE /><ref name=unescogie>{{cite web |author=គណៈកម្មការប្រតិបត្តិអង្គការ[[យូណេស្កូ]] |title=(អង់គ្លេស) Hundred and Thirty-First Session&nbsp;– Item 9.4 of the Provisional Agenda&nbsp;– Request for the Admission of the State of Palestine to UNESCO as a Member State |page=18, Annex II |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |publisher=[[យូណេស្កូ]] |date=12 May 1989 |access-date=9 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728145954/http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000827/082711eo.pdf |archive-date=28 July 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Palestinian National Council (PNC) |access-date=9 មករា 2022 |website=(អង់គ្លេស) European Institute for Research on Mediterranean and Euro-Arab Cooperation |url=http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ |archive-date=6 August 2011 |url-status=dead |publisher=Medea Institute |archivedate=2011-08-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806202216/http://www.medea.be/en/countries/occupied-palestinian-territories/palestinian-national-council-pnc-l/ }}</ref> និងរក្សាបណ្តាញទំនាក់ទំនងការបរទេសជាដើម។ អ.រ.ប. ផងដែរគឺគួបផ្សំឡើងដោយគណបក្សនយោបាយជាច្រើន។ ឯកសារ​ស្ថាបនារដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគឺហៅថា​ សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពប៉ាឡេស្ទីន<ref name=declaration1988 /> ហើយមិនគួរភាន់ច្រឡំជាមួយនឹង[[កតិកាសញ្ញាជាតិប៉ាឡេស្ទីន]]របស់ អ.រ.ប. និង[[ច្បាប់ប៉ាឡេស្ទីន|ច្បាប់មូលដ្ឋាន]] របស់ អ.ជ.ប. ឡើយ។ រដ្ឋាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបែងចែកជាពីរអង្គភាពខុសគ្នាតាមទីតាំងភូមិសាស្ត្រពោលគឺ អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនដឹកនាំដោយក្រុមហ្វាតា មានអំណាចគ្រប់គ្រងមួយផ្នែកលើតំបន់វ៉េសប៊ែង ហើយនិងតំបន់ហ្កាហ្សា ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រុមហាម៉ាស់។<ref>{{Cite web |title=Who Governs the Palestinians? |url=https://www.cfr.org/backgrounder/who-governs-palestinians |access-date=20 August 2026 |website=Council on Foreign Relations |archive-date=18 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240118215632/https://www.cfr.org/backgrounder/who-governs-palestinians |url-status=live }}</ref><ref>Allen, L. 2013. ''The Rise and Fall of Human Rights''. Stanford, CA: Stanford University Press.</ref> [[ហ្វាតា]]គឺជាគណបក្សមួយដែលមិនប្រកាន់យកសាសនាជាគោល ដោយត្រូវបានបង្កើតឡើងដំបូងដោយលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងមានទំនាក់ទំនងល្អជាមួយរដ្ឋអំណាចលោកខាងលិច។ នៅម្ខាងទៀតគឺក្រុមហាម៉ាស់ ដែលជាក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធច្រើនផ្ដោតជាមូលដ្ឋានលើ[[ជាតិប៉ាឡេស្ទីននិយម|លទ្ធិជាតិនិយមប៉ាឡេស្ទីន]] និង[[ឥស្លាមសាសនា|មនោគមវិជ្ជាឥស្លាម]]ផ្សេងៗ បណ្ដុះតាមក្រុម[[ភាតរភាពមូស្លីម]]។<ref>{{Cite web |title=Opinion {{!}} Hamas Didn't Attack Israelis Because They Are Jewish {{!}} Common Dreams |url=https://www.commondreams.org/opinion/hamas-attacks-not-antisemitic |access-date=20 August 2026 |website=commondreams.org |archive-date=10 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250110134442/https://www.commondreams.org/opinion/hamas-attacks-not-antisemitic |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=i24NEWS |url=https://www.i24news.tv/en/news/international/187356-181028-hamas-condemns-pittsburgh-synagogue-attack |access-date=20 August 2026 |website=i24news.tv |date=28 October 2018 |archive-date=29 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329091447/https://www.i24news.tv/en/news/international/187356-181028-hamas-condemns-pittsburgh-synagogue-attack |url-status=live }}</ref> ហាម៉ាស់មានទំនាក់ទំនងតានតឹងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក តែមានការគាំទ្រពីអ៊ីរ៉ង់។ [[រណសិរ្សប្រជាជនដើម្បីរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] គឺជាគណបក្សមួយផ្សេងទៀតដែលមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងគួរសម ដែលបានស្ថាបនាឡើងដោយលោក[[ចច ហាបាស]]។ លោក[[ម៉ះមូដ អាបាស់]]គឺជាប្រធានាធិបតីនៃប្រទេសប៉ាឡេស្ទីននេះតាំងពីឆ្នាំ២០០៥ មក<ref>{{Cite web |date=23 March 2018 |title=Mahmoud Abbas (President) |url=https://ecfr.eu/special/mapping_palestinian_politics/mahmoud_abbas/ |access-date=20 August 2026 |website=ECFR |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418195436/https://ecfr.eu/special/mapping_palestinian_politics/mahmoud_abbas/ |url-status=live }}</ref> ខណៈលោក[[ម៉ូហាំម៉ាដ មូស្តាហ្វា]]គឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រី។<ref>{{Cite web |title=Palestinian President Abbas appoints Mohammed Mustafa as prime minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/14/palestinian-authority-president-abbas-appoints-mohammed-mustafa-prime-minister |access-date=20 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=14 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240414140907/https://www.aljazeera.com/news/2024/3/14/palestinian-authority-president-abbas-appoints-mohammed-mustafa-prime-minister |url-status=live }}</ref> លោក[[យ៉ាយ៉ា​ ស៊ីនវ៉ា]]ធ្លាប់ជាមេដឹកនាំមុខផ្ដាច់មុខនៃក្រុមហាម៉ាស់នៅហ្កាហ្សាមុនពេលលោកត្រូវគេបានធ្វើឃាតនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite news |last=Hubbard |first=Ben |date=17 October 2024 |title=Yahya Sinwar, Leader of Hamas, Is Dead |url=https://www.nytimes.com/2024/10/17/world/middleeast/yahya-sinwar-dead.html |access-date=20 August 2026 |work=The New York Times |archive-date=21 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241121155500/https://www.nytimes.com/2024/10/17/world/middleeast/yahya-sinwar-dead.html |url-status=live }}</ref> យោងតាមអង្គការ[[ហ្វ្រីដឹមហោស]] (​​Freedom House) អ.ជ.ប. បានគ្រប់គ្រងប៉ាឡេស្ទីនតាមបែបផ្តាច់ការ ដោយការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិចុងក្រោយបង្អស់បានធ្វើឡើងតាំងពីឆ្នាំ២០០៦ មកម៉្លេះ។<ref name="Freedom House">{{Cite web |title=West Bank: Freedom in the World 2022 Country Report |url=https://freedomhouse.org/country/west-bank/freedom-world/2022 |access-date=20 August 2026 |website=Freedom House|archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703204653/https://freedomhouse.org/country/west-bank/freedom-world/2022 |url-status=live }}</ref> [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិបន្ទាប់]]ត្រូវបានគេគ្រោងរៀបចំឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៦ នេះ។<ref name="d831">{{cite | last1=Rasgon | first1=Adam | last2=Boxerman | first2=Aaron | title=Palestinian Authority Sets Date for First Major Elections in 20 Years | date=2026 | issn=0362-4331 | url=https://www.nytimes.com/2026/07/09/world/middleeast/palestinian-authority-elections-abbas.html | access-date=2026-08-20 | page=}}</ref> {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Zones A and B in the occupied palestinian territories.svg |caption1=ផែនទីនៃអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនដែលបង្ហាញពីទឹកដីបរិពន្ធភូមិរបស់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន (ពណ៌ក្រហម) ([[តំបន់វ៉េសប៊ែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូលើកទី២|តំបន់ A និង B]]) |image2=West Bank and Gaza Strip location map.svg |caption2=ផែនទីរដ្ឋបាលប៉ាឡេស្ទីន (ផ្លូវការ) }} ===បំណែងចែករដ្ឋបាល=== {{ផ្នែកទទេ}} ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]]គឺជាអ្នកតំណាងឱ្យរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីននៅថ្នាក់អន្តរជាតិ។ អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីនមានលក្ខណៈជាអ្នកតំណាងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនគ្រប់រូបភាពនៅក្នុងអង្គការអន្តរជាតិនានាមានដូចជា សមាជិក សហការី ឬអ្នកសង្កេតការណ៍ជាដើម។ ===ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ=== {{Main|ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} [[File:Palestine recognition only.svg|thumb|upright 1.2| {{Legend|#111B11|រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}}{{Legend|#007f24|បណ្ដាប្រទេសដែលបានទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីន{{refn|group=ស|{{Legend striped|#007f24|#b9b9b9|up=yes|បណ្ដារដ្ឋដែលរដ្ឋាភិបាលពួកគេកំពុងមានបញ្ហាលើការទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីន ([[សាធារណរដ្ឋឆែក]] [[ហុងគ្រី]] និង[[ប៉ាពួនូវែលគីនេ]])}}}}}} {{Legend|#b9b9b9|បណ្ដាប្រទេសដែលមិនទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីន}}]] រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[ការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋចំនួន ១៥៧ នៅក្នុងចំណោមរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣]] របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១២ ប៉ាឡេស្ទីនមានឋានៈជា[[អង្គសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍ក្រៅសមាជិក]]នៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref name="Charbonneau">{{cite web|first1=Louis |last1=Charbonneau |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |date=29 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605091657/https://www.reuters.com/article/2012/11/29/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=5 មិថុនា 2014 |url-status=live |publisher=Thomson Reuters }}</ref><ref name="Lederer">{{cite web |first1=Edith M |last1=Lederer |title=Live Stream: Palestine asks United Nations for a 'birth certificate' ahead of vote |date=30 November 2012 |access-date=1 មករា 2022 |website=www.3news.com |url=http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj |archive-date=16 មករា 2013 |url-status=dead |publisher=MediaWorks TV |location=New Zealand |archivedate=16 មករា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116091340/http://www.3news.co.nz/LIVE-STREAM-Palestine-asks-United-Nations-for-a-birth-certificate-ahead-of-vote/tabid/417/articleID/278702/Default.aspx#ixzz345WDjipj }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ១៣៨–៩ (ដោយមានរដ្ឋអនុបវាទចំនួន ៤១ និងរដ្ឋអវត្តមានចំនួនប្រាំ)<ref name=GA11317>{{cite web|title=United Nations Sixty-seventh General Assembly: General Assembly Plenary, 44th & 45th Meetings (PM & Night). GA/11317: General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |website=un.org |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2012/ga11317.doc.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121130083931/http://www.un.org/News/Press/docs//2012/ga11317.doc.htm |archive-date=30 វិច្ឆិកា 2012 |url-status=live |publisher=អង្គការសហប្រជាជាតិ }}</ref> មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តដំណោះស្រាយលេខ ៦៧/១៩ ដោយតម្លើងស្ថានការណ៍ប៉ាឡេស្ទីនពី "អង្គសង្កេតការណ៍" មក "រដ្ឋសង្កេតការណ៍-មិនមែនសមាជិក" នៅក្នុងប្រព័ន្ធអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះត្រូវបានខ្លះចាត់ទុកថាជាការទទួលស្គាល់នូវអធិបតេយ្យភាពរបស់អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=Charbonneau /><ref name="Lederer" /><ref>{{cite news|title=General Assembly grants Palestine non-member observer State status at UN |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&Cr=palestin&Cr1=#.ULx5U4agTeo |publisher=United Nations News Centre |date=29 November 2012 |access-date=7 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102181348/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=43640&Cr=palestin&Cr1= |archive-date=2 មករា 2013 |url-status=live }}</ref><ref name=A67L28>{{UN document |docid=A/67/L.28 |body=A |type=A |session=67 |document_number=37 |title=Question of Palestine |date=26 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}} and {{UN document |docid=A/RES/67/19 |body=A |type=R |session=67 |resolution_number=67/19 |title=Status of Palestine in the United Nations |date=29 November 2012 |accessdate=7 មករា 2022}}</ref><ref name=AljazeeraNmChng /> អង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនដាក់ងារការិយាល័យតំណាងរបស់ខ្លួនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិជា "បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍អចិន្ត្រៃយ៍នៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ"<ref name="un.int">{{Cite web|url=http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/|url-status=dead|title=Website of the State of Palestine's Permanent Observer Mission to the United Nations|archive-date=31 មករា 2013|access-date=2022-01-01|archivedate=2013-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/}}</ref> ហើយប៉ាឡេស្ទីនបានណែនាំអ្នកការទូតរបស់ខ្លួនឱ្យធ្វើជាតំណាងផ្លូវការនៃ "រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន" ដោយលែងតំណាងឱ្យអាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីនទៀតឡើយ។<ref name=AljazeeraNmChng /> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១២ ប្រធានពិធីសាររបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលោកយេអូឆេអូល យូនបានប្រកាសថា "ឈ្មោះរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនដែលបានកំណត់នឹងត្រូវយកមកប្រើប្រាស់ដោយលេខាធិការដ្ឋាននៅក្នុងឯកសារផ្លូវការរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទាំងអស់"។<ref name=Gharib>{{cite news|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|title=U.N. Adds New Name: "State of Palestine"|last=Gharib|first=Ali|date=20 December 2012|access-date=7 មករា 2022|website=The Daily Beast|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221170726/http://www.thedailybeast.com/articles/2012/12/20/u-n-adds-new-name-state-of-palestine.html|archive-date=21 ធ្នូ 2012|url-status=live}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី​២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ រដ្ឋសមាជិកចំនួន ១៥៧ (៨១.៣%) នៃរដ្ឋសមាជិកសរុប ១៩៣ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជាផ្លូវការ។<ref name=A67L28 /> ប្រទេសមួយចំនួនមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមែនប៉ុន្តែពួកគេបានទទួលស្គាល់ អ.រ.ប. ជា "តំណាងនៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន"។ គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់ អ.រ.ប. ត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដោយក្រុមប្រឹក្សាជាតិប៉ាឡេស្ទីនដើម្បីបំពេញមុខងារជារដ្ឋាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន។<ref name=GiE>{{Cite book|title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993|first1=Yezid|last1=Sayigh|edition=illustrated|publisher=Oxford University Press|page=624|isbn=978-0-19-829643-0}} </ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា ឆ្នាំ​២០២៤​ លោក[[រីយ៉ាដ ម៉ាន់សួរ]] អគ្គរដ្ឋទូតប៉ាឡេស្ទីនប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ បានស្នើក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខឱ្យពិចារណាឡើងវិញចំពោះពាក្យសុំចូលជាសមាជិកពេញសិទ្ធិរបស់ប៉ាឡេស្ទីន។ គិតត្រឹមខែមេសានៃឆ្នាំដដែរ រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខចំនួនប្រាំពីរបានទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីន លើកលែងតែសហរដ្ឋអាមេរិកមួយប៉ុណ្ណោះដែលបានបង្ហាញពីទស្សនៈប្រឆាំងនឹងសំណើស្នើដោយប៉ាឡេស្ទីននោះ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ដោយផ្អែកលើច្បាប់អាមេរិក សាមីខ្លួននឹងកាត់ផ្ដាច់ជំនួយមូលនិធិទៅ អសប ក្នុងករណីដែលប៉ាឡេស្ទីនបានទទួលការទទួលស្គាល់ពេញ់លេញដោយមិនមានកិច្ចព្រមព្រៀងប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែលចុះជាមុន។<ref>{{Cite web |date=4 April 2024 |title=Palestinians want April vote on UN membership despite US saying peace with Israel must come first |url=https://apnews.com/article/un-membership-palestine-us-security-council-vote-9a62d1050ccdbe92361e6411530d4e28 |access-date=26 August 2026 |work=Associated Press News |archive-date=15 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240415123201/https://apnews.com/article/un-membership-palestine-us-security-council-vote-9a62d1050ccdbe92361e6411530d4e28 |url-status=live }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបោះឆ្នោតវេតូប្រឆាំងសេចក្តីសម្រេច អសប ដែលមានចេតនាទទួលស្គាល់ប៉ាឡេស្ទីនជាសមាជិកពេញសិទ្ធិរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ទោះបីជាសេចក្ដីសម្រេចនោះមានការគាំទ្រទូលំទូលាយក្ដី។<ref>{{Cite web |date=18 April 2024 |title=US vetoes widely supported resolution backing full UN membership for Palestine |url=https://apnews.com/article/un-vote-palestinian-membership-us-veto-8d8ad60d8576b5ab9e70d2f8bf7e2881 |access-date=26 August 2026 |work=Associated Press News |archive-date=18 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518115158/https://apnews.com/article/un-vote-palestinian-membership-us-veto-8d8ad60d8576b5ab9e70d2f8bf7e2881 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=PA says US veto of Palestinian UN membership 'unfair, unethical' |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/4/19/israels-war-on-gaza-live-us-veto-at-un-unfair-unethical-pa-president |access-date=26 August 2026 |publisher=Al Jazeera |archive-date=8 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208075143/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/4/19/israels-war-on-gaza-live-us-veto-at-un-unfair-unethical-pa-president |url-status=live }}</ref> សេចក្ដីសម្រេចមួយរបស់មហាសន្និបាត អសប ក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ បានចូលជាធរមានក្នុងកំឡុងមហាសន្និបាតប្រចាំឆ្នាំ។ សេចក្តីសម្រេចនោះបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់ប៉ាឡេស្ទីនក្នុងការក្លាយជារដ្ឋសមាជិកពេញលេញ ហើយថែមទាំងបានផ្តល់សិទ្ធិដល់ប៉ាឡេស្ទីនក្នុងការដាក់សំណើ និងធ្វើវិសោធនកម្មនានា ក៏ដូចជាអនុញ្ញាតឱ្យប៉ាឡេស្ទីនមានអាសនៈដូចរដ្ឋជាសមាជិកដទៃផងដែរនៅក្នុងមហាសន្និបាតបន្ទាប់ៗ។<ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/09/11/palestinians-take-new-seat-at-un-general-assembly_6725549_4.html|title=Palestinians take new seat at UN General Assembly|date=11 September 2024|via=Le Monde|archive-date=3 July 2025|access-date=26 August 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20250703054657/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/09/11/palestinians-take-new-seat-at-un-general-assembly_6725549_4.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/2024-09-11/ty-article/.premium/palestinians-take-unprecedented-seat-at-un-general-assembly/00000191-e0d0-d084-a5db-ebd6ee470000 |title='A Historic Moment for Us': Palestinians Take Unprecedented Seat at UN General Assembly - Palestinians - Haaretz.com |last1=Fink |first1=Rachel |access-date=26 August 2026 |archive-date=12 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240912152148/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/2024-09-11/ty-article/.premium/palestinians-take-unprecedented-seat-at-un-general-assembly/00000191-e0d0-d084-a5db-ebd6ee470000 |url-status=live }}</ref> ===ច្បាប់ និងសន្តិសុខ=== {{Main|សេវាសន្តិសុខប៉ាឡេស្ទីន}} រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានកងកម្លាំងសន្តិសុខមួយចំនួនរួមមាន [[កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិលប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងនគរបាលស៊ីវិល]] [[កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិប៉ាឡេស្ទីន|កងកម្លាំងសន្តិសុខជាតិ]] និងសេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ជាដើម ដែលស្ថាប័នទាំងនេះសុទ្ធតែមានមុខងាររក្សាសន្តិសុខ និងការពារប្រជាពលរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន និងរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនជារួម។ ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ===ទេសចរណ៍=== ទេសចរណ៍នៅ​ក្នុង​ទឹកដី​​រដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​​គឺ​ចង់សម្តៅទៅ​លើ​ទេសចរណ៍​នៅ​ក្រុង[[យេរូសាឡឹម​ខាង​កើត]] តំបន់[[វ៉េសប៊ែង]] និង[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ នៅឆ្នាំ២០១០ មនុស្សចំនួន ៤.៦ លាននាក់បានដើរលេងកម្សាន្តលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន បើទៅធៀបនឹង ២.៦ លាននាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩។ ក្នុងនោះ មនុស្សចំនួន ២.២ លាននាក់ជាភ្ញៀវទេសចរបរទេស ខណៈដែល ២.៧ លាននាក់ជាភ្ញៀវក្នុងស្រុក។<ref name="PCBS">{{cite news|url=http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|title=PCBS: Marked increase in West Bank tourism in 2010|date=26 September 2011|work=M'aan|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070556/http://www.maannews.net/eng/ViewDetails.aspx?ID=423693|archive-date=18 មិថុនា 2013|url-status=dead}}</ref> អ្នកទេសចរភាគច្រើនបានមកកម្សាន្តត្រឹមតែពីរបីម៉ោងប៉ុណ្ណោះ ឬជាផ្នែកនៃដំណើរកម្សាន្តរយៈពេលមួយថ្ងៃ។ ក្នុងត្រីមាសចុងក្រោយនៃឆ្នាំ២០១២ ភ្ញៀវជាង ១៥០,០០០ នាក់បានស្នាក់នៅតាមសណ្ឋាគារនៅតំបន់វ៉េសប៊ែង។ ប្រហែល ៤០% នៃភ្ញៀវទេសចរទាំងអស់ជាជនជាតិអឺរ៉ុប និង ៩% មកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទសកាណាដា។<ref>{{cite web |author1=Imtiaz Muqbil |author2=Sana Muqbil |url=http://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |title=Europeans Dominate Visitor Arrivals to Palestine in 2012 |publisher=Travel-impact-newswire.com |date=11 March 2013 |access-date=12 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 |archive-date=29 សីហា 2016 |url-status=dead |archivedate=29 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160829174016/https://www.travel-impact-newswire.com/2013/03/europeans-dominate-visitor-arrivals-to-palestine-in-2012/#story3 }}</ref><ref name=":0">Israel and the Palestinian Territories. p. 254. Lonely Planet Publications. 2012</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋមន្ដ្រីក្រសួងទេសចរណ៍របស់អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីនគឺលោកស្រី រូឡា ម៉ាអៃយ៉ា បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីមានគោលបំណងលើកទឹកចិត្តនិងជម្រុញឱ្យមានដំណើរទស្សនកិច្ចអន្តរជាតិមកកាន់ប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន ប៉ុន្តែការកាន់កាប់នេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលរារាំងវិស័យទេសចរណ៍មិនឱ្យក្លាយជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន។<ref>{{cite web|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|title=Tourism in Palestine an Act of Solidarity, says Minister of Tourism|access-date=12 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812211609/http://english.wafa.ps/page.aspx?id=xZ3bnwa21530556366axZ3bnw|archive-date=12 សីហា 2017|url-status=live}}</ref> នៅប៉ាឡេស្ទីនគឺមិនមានលក្ខខណ្ឌទិដ្ឋាការដាក់លើជនបរទេសក្រៅពីលក្ខខណ្ឌដែលកំណត់ដោយគោលនយោបាយទិដ្ឋាការរបស់អ៊ីស្រាអែលទេ។ មធ្យោបាយចូលទៅកាន់ក្រុងយេរូសាឡឹម វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សាត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលទាំងស្រុង។ ការចូលទៅកាន់ទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីនគឺតម្រូវឱ្យតែមានលិខិតឆ្លងដែនអន្តរជាតិដែលមានសុពលភាពប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |url=http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |title=Entering and Exiting Jerusalem, The west Bank, and Gaza |access-date=12 មករា 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html |archive-date=18 មីនា 2014 |archivedate=2014-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140318053118/http://jerusalem.usconsulate.gov/border-crossings.html }}</ref> ===គមនាគមន៍=== {{Main|គមនាគមន៍នៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} [[ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន]] (PCBS) និង[[ក្រសួងទូរគមនាគមន៍ និងព័ត៌មានវិទ្យា]] បានថ្លែងថា ប៉ាឡេស្ទីនមានអតិថិជនទូរស័ព្ទចល័តចំនួន ៤.២ លាននាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងចំនួន ២.៦ លាននាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១០ ខណៈដែលចំនួនអតិថិជន ADSL នៅប៉ាឡេស្ទីនបានកើនឡើងដល់ប្រហែល ៣៦៣ ពាន់នាក់នៅចុងឆ្នាំ២០១៩ បើធៀបនឹង ១១៩ ពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលជាមួយគ្នា។ ៩៧% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនទាំងអស់យ៉ាងហោចណាស់មានទូរសព្ទចល័តមួយ ខណៈពេលដែលទូរសព្ទដៃយ៉ាងតិចណាស់មួយត្រូវបានកាន់ដោយ ៨៦% នៃគ្រួសារទាំងនោះ (៩១% នៅវ៉េសប៊ែង និង ៧៨% នៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា)។ ប្រហែល ៨០% នៃគ្រួសារប៉ាឡេស្ទីនមានបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេ ហើយប្រហែលមួយភាគបីមានកុំព្យូទ័រ។<ref>{{cite news |title=4.2 million cellular mobile subscriptions in Palestine, says Bureau of Statistics|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=oPyqzLa117117013662aoPyqzL|publisher=WAFA|date=17 May 2020|access-date=12 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២០ ធនាគារពិភពលោកបានអនុម័តផ្តល់ជំនួយថវិកាចំនួន ១៥ លានដុល្លារសម្រាប់គម្រោងបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់យុវជន និងការងារ (TechStart) ក្នុងគោលបំណងជួយដល់វិស័យព័ត៌មានវិទ្យានៅប៉ាឡេស្ទីន បង្កើនសមត្ថភាពរបស់ក្រុមហ៊ុន និងបង្កើតការងារដែលមានគុណភាពខ្ពស់បន្ថែមទៀត។ លោកខានថាន សាំនការដែលជានាយកធនាគារពិភពលោកប្រចាំតំបន់វ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា បាននិយាយថា "វិស័យព័ត៌មានវិទ្យាមានសក្តានុពលក្នុងការចូលរួមចំណែកយ៉ាងរឹងមាំដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច។ វាអាចផ្តល់ឱកាសថ្មីដល់យុវជនប៉ាឡេស្ទីន ដែលស្មើនឹង ៣០% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប និងកំពុងទទួលរងពីភាពអត់ការងារធ្វើធ្ងន់ធ្ងរ"។<ref>{{cite news |title=(អង់គ្លេស) US$15 Million Investment in Information Technology to Boost High-Skilled Jobs for Palestinian Youth|url=http://english.wafa.ps/page.aspx?id=BTuQq8a117427285140aBTuQq8|publisher=WAFA|date=15 June 2020|access-date=12 មករា 2022}}</ref> ===សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ=== [[អាជ្ញាធររូបិយវត្ថុប៉ាឡេស្ទីន]]បានចេញសេចក្តីណែនាំសម្រាប់ប្រតិបត្តិការ និងការផ្តល់សេវាទូទាត់តាមអេឡិចត្រូនិក រួមទាំងកាបូបអេឡិចត្រូនិក និងកាតបង់ប្រាក់ជាមុន។<ref>{{cite news|title=Palestine Monetary Authority: Starting to Provide Electronic Payment Services in Palestine|url=http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|publisher=PNN|date=May 2020|access-date=13 មករា 2022|archive-date=2022-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202212008/http://english.pnn.ps/2020/05/05/palestine-monetary-authority-starting-to-provide-electronic-payment-services-in-palestine/|url-status=dead}}</ref> ===ដំណឹកជញ្ជូន=== {{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} ===ការផ្គត់ផ្គង់ទឹក និងអនាម័យ=== ជាទូទៅ ទឹកនៅតំបន់ហ្កាហ្សាគឺមានគុណភាពអន់ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងវ៉េសប៊ែង។ ប្រហែលមួយភាគបីទៅពាក់កណ្តាលនៃទឹកដែលបានចែកចាយនៅក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបាត់បង់នៅក្នុងបណ្តាញចែកចាយទឹក។ ការបិទផ្លូវដំណើរដ៏យូរអង្វែងនៅដែនជ្រោយហ្កាហ្សា បូករួមជាមួយនឹង[[សង្រ្គាមហ្កាហ្សា]] បានបង្កឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់មួយនេះ។<ref name="UN Gaza">{{cite web | last = United Nations | author-link = United Nations | title = Gaza water crisis prompts UN call for immediate opening of crossings | date = 3 September 2009 |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927 | access-date = 13 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100608054238/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=31927 | archive-date = 8 មិថុនា 2010 | url-status=live | df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url = http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|title = Gaza Strip Water and Sanitation Situation|date = 2009|publisher = Worldbank|archive-url = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html|archive-date = 22 កុម្ភៈ 2018|url-status = dead|df = dmy-all|access-date = 2022-01-13|archivedate = 2018-02-22|archiveurl = https://web.archive.org/web/20180222212143/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/MENAEXT/WESTBANKGAZAEXTN/0,,contentMDK:22026701~menuPK:294370~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:294365,00.html}}</ref> ទាក់ទងនឹងទឹកសំណល់ រោងចក្រប្រព្រឹត្តិកម្មដែលមានស្រាប់មិនមានសមត្ថភាពចម្រាញ់ទឹកសំណល់ដែលបានផលិតទាំងអស់នោះឡើយ ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានការបំពុលទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite journal|title = Urban Wastewater Treatment and Reclamation for Agricultural Irrigation: The situation in Morocco and Palestine|date = 2005|doi=10.1007/s10669-005-0998-x|volume=24|issue = 4|pages=227–236 | last1 = Fatta | first1 = D. |journal=The Environmentalist|s2cid = 85346288}}</ref> ការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះគឺពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើហិរញ្ញប្បទានពីខាងក្រៅ។<ref>{{cite web|url= http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|title = Water as a human right: The understanding of water in Palestine|date = 2004|website = Boell.de|last = Assaf|first = Karen|archive-url= https://web.archive.org/web/20150923222949/http://www.boell.de/sites/default/files/assets/boell.de/images/download_de/internationalepolitik/GIP11_Palestine_Karen_Assaf.pdf|archive-date = 23 កញ្ញា 2015|url-status=live|df = dmy-all}}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្រនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|ចំនួនប្រជាជន{{UN Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|ឆ្នាំ ! style="background:#cfb;"|គិតជាលាន |- |style="text-align:left;"|១៩៥០ ||style="text-align:right;"|០.៩ |- |style="text-align:left;"|២០០០ ||style="text-align:right;"|៣.២ |- |style="text-align:left;"|២០១៨ ||style="text-align:right;"|៤.៩ |} យោងតាមការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានប្រជាជនចំនួន ៤,៤២០,៥៤៩ នាក់នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៣។<ref name="census">{{cite web | url=http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | title=ការិយាល័យស្ថិតិកណ្តាលប៉ាឡេស្ទីន | publisher=រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន | access-date=10 មករា 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population | archive-date=10 មិថុនា 2015 | url-status=dead | df=dmy-all | archivedate=2015-06-10 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610214618/http://www.pcbs.gov.ps/site/881/default.aspx#Population }}</ref> នៅក្នុងទឹកដីប្រមាណ ៦,០២០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដង់ស៊ីតេប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនមានប្រហែល ៨២៧ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref name="auto1" /> ===សុខភាព=== {{Main|វិស័យសុខាភិបាលនៃរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} យោងតាមក្រសួងសុខាភិបាលប៉ាឡេស្ទីនបានឱ្យដឹងថា គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីនមានមជ្ឈមណ្ឌលថែទាំសុខភាពបឋមចំនួន ៧៤៣ (៥៨៣ នៅវ៉េសប៊ែង និង ១៦០ នៅហ្កាហ្សា) និងមន្ទីរពេទ្យចំនួន ៨១ (៥១ នៅវ៉េសប៊ែង និង ៣០ នៅហ្កាហ្សា)។<ref>{{cite web|url= https://www.pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|title= Overview of Public Health in Palestine|date= 2018|publisher= Palestinian National Institute of Public Health|access-date= 11 មករា 2022|archivedate= 2020-08-12|archiveurl= https://web.archive.org/web/20200812000103/https://pniph.org/en/about/overview-of-public-health-in-palestine|url-status= dead}}</ref> ក្នុងប្រតិបត្តិការក្រោមការឧបត្ថម្ភពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO)<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/health-cluster/about/en/|title=WHO &#124; About Us|website=WHO}}</ref> ក្រុមការងារសុខាភិបាលនៅលើទឹកដីកាន់កាប់ប៉ាឡេស្ទីន (oPt) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ និងតំណាងឱ្យភាពជាដៃគូរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិជាង ៧០ និងទីភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលបានផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់បុគ្គលិកសុខភាពដែលចូលរួមក្នុងកិច្ចការមនុស្សធម៌នៅ oPt។ ក្រុមសុខាភិបាលទាំងនោះត្រូវមានក្រសួងសុខាភិបាលជាសហប្រធានដើម្បីធានាឱ្យអ្វីៗស្របទៅនឹងគោលនយោបាយ និងផែនការជាតិ។<ref>{{Cite web|url=http://healthclusteropt.org/pages/1/what-is-health-cluster|title=Health Cluster OPT|website=healthclusteropt.org}}</ref> ===ការអប់រំ=== {{Main|វិស័យអប់រំនៅរដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន}} អត្រាអក្ខរកម្មរបស់ប៉ាឡេស្ទីនគឺ ៩៦.៣% បើយោងតាមរបាយការណ៍ពីឆ្នាំ២០១៤ របស់កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលនេះជាអត្រាដ៏ខ្ពស់តាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ។ ប៉ាឡេស្ទីនមាអសទិសភាពខាងអក្ខរកម្មតាមភេទដោយក្នុងនោះស្ត្រីដែលមានអាយុលើសពី ១៥ ឆ្នាំប្រមាណ ៥.៩% ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនចេះអក្សរបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបុរស ១.៦%។<ref name="undp_palestine_education_2014">{{cite web|title=Education (2014)|url=http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|website=United Nations Development Programme|publisher=United Nations|access-date=30 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf|archive-date=11 March 2017|url-status=dead|archivedate=11 មីនា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311023628/http://www.ps.undp.org/content/dam/papp/docs/Publications/UNDP-papp-research-PHDR2015Education.pdf}}</ref> អនក្ខរភាពក្នុងចំណោមស្ត្រីបានធ្លាក់ចុះពី ២០.៣% នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ មកតិចជាង ៦% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។<ref name="undp_palestine_education_2014" /> ===សាសនា=== ៩៣% នៃប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនសរុបគឺជាឥស្លាមសាសនិក<ref>{{cite web|title=Are all Palestinians Muslim?|url=http://imeu.net/news/article0042.shtml|work=[[Institute for Middle East Understanding]]|access-date=11 មករា 2022|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml|archive-date=13 មេសា 2014|archivedate=2014-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140413142345/http://imeu.net/news/article0042.shtml}}</ref>ដែលពួកគេភាគច្រើនជាអ្នកកាន់និកាយស៊ុននីឥស្លាម<ref>Lybarger, 2007, p. 114.</ref> ហើយបូករួមទាំងមានមនុស្សភាគតិចមួយចំនួនទៀតដែលកាន់និកាយ[[អាម៉ាឌីស]]<ref>{{cite web |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | title=PA's Moderate Muslims Face Threats | date=31 May 2010 | access-date=11 មករា 2022 | publisher=Israel National News | archive-url=https://web.archive.org/web/20140426235429/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/137789#.U1vh-_ldUdk | archive-date=26 មេសា 2014 | url-status=live | df=dmy-all }}</ref> និងក្នុងនោះផងដែរមាន ១៥% ជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមគ្មាននិកាយ។<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Religious Identity Among Muslims |date=9 August 2012 |publisher=Pewforum.org |access-date=11 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |archive-date=26 ធ្នូ 2016 |url-status=live }}</ref> គ្រិស្តសាសនិកប៉ាឡេស្ទីនតំណាងឱ្យក្រុមសាសនា ៦% ហើយបន្ទាប់មកមានសហគមន៍សាសនាតូចៗជាច្រើន រួមទាំង[[ឌ្រុស]] និង[[សាមារីតង់]]ជាដើម។<ref name="Salome2010">{{cite book|author=Louis J. Salome|title=Violence, Veils and Bloodlines: Reporting from War Zones|url=https://books.google.com/books?id=ymUfFZ_eHLwC&pg=PA77|year=2010|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-5584-3|pages=77–}}</ref> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌ប៉ាឡេស្ទីន}} ==មើលផងដែរ== *[[អ៊ីស្រាអែល]] *[[ទង់ជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] *[[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== ===អាគតដ្ឋាន=== {{reflist|30em}} ===គន្ថនិទ្ទេស=== {{refbegin|30em}} * {{cite book |title=The SAGE Handbook of Conflict Resolution |author1=Bercovitch, Jacob |author2=Zartman, I. William |editor1=Bercovitch, Jacob |editor2=Kremenyuk, Victor |editor3=Zartman, I. William |edition=illustrated |publisher=SAGE Publications |year=2008 |isbn=978-1-4129-2192-3}} * {{Cite book |title=The Reality of International Law: Essays in Honour of Ian Brownlie |author1=Brownlie, Ian |author2=Goodwin-Gill, Guy S. |author3=Talmon, Stefan |author4= Jennings, Robert |edition=illustrated, reprint |publisher=Oxford University Press |year=1999|url=https://books.google.com/books?id=FcO3hLQbGXwC |isbn=978-0-19-826837-6 }} * Gerson, Allan (1978). ''Israel, the West Bank and International Law''. London: Frank Cass. {{ISBN|978-0-7146-3091-5}} * {{Cite book |last=Grant |first=Thomas D. |title=The Recognition of States: Law and Practice in Debate and Evolution |url={{Google books |id=GAQ8vIJE8_QC |plainurl=yes }} |year=1999 |isbn=978-0-275-96350-7}} * {{Cite book |title=Sourcebook on Public International Law |url=https://archive.org/details/sourcebookonpubl0000timh |first1=Tim |last1=Hillier |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-85941-050-9 }} * {{Cite book |title=The Palestine Yearbook of International Law 1989 |first1=Anis F. |last1=Kassim |edition=illustrated |publisher=Martinus Nijhoff Publishers |year=1997 |isbn=978-90-411-0342-0 }} [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA49#v=onepage&f=false p.&nbsp;49] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA279#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;279] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA291#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;291] [https://books.google.com/books?id=LoRru2_pAkQC&pg=PA294#v=onepage&q&f=false p.&nbsp;294] * {{Cite book |title=Society and Settlement: Jewish Land of Israel in the Twentieth Century |last=Kellerman |first=Aharo n|location=Albany, New York |isbn=978-0-7914-1295-4 |url={{Google books |id=XI6uIZJQnU8C |plainurl=yes }} |page=352 |year=1993 }} * {{cite book |url={{Google books |id=NYszJtC66FAC |page=161 |plainurl=yes }} |title=Middle East Review |author=Kogan Page |edition=27th, illustrated |year=2004 |isbn=978-0-7494-4066-4 |publisher=Kogan Page }} * {{cite book |title=International Assistance to the Palestinians After Oslo: Political Guilt, Wasted Money |first1=Anne |last1=Le More |edition=illustrated |year=2008 |isbn=978-0-415-45385-1 |url={{Google books |id=gnbdQ4k3meIC |page=27 |plainurl=yes }} }} * {{Cite book |title=Encyclopedia of the United Nations and International Agreements |author1=[[អែដមុន អូស្មង់ឈីក|Osmańczyk, Edmund Jan]] |author2=Mango, Anthony |edition=3rd |publisher=Taylor & Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93921-8 }} * {{Cite book |title=The Case for Palestine: An International Law Perspective |author=[[ចន ប៊ី ឃ្វីងលី|Quigley, John B.]] |edition=2nd, revised |publisher=Duke University Press |year=2005 |isbn=978-0-8223-3539-9}} * {{cite book |title=The World Encyclopedia of Contemporary Theatre: The Arab World |first1=Don |last1=Rubin |isbn=978-0-415-05932-9 |publisher=Taylor & Francis |edition=illustrated, reprint |year=1999 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/worldencyclopedi0002unse_j6c2 }} * {{Cite book |title=Armed Struggle and the Search for State: The Palestinian National Movement, 1949–1993 |author=[[យឺស៊ីដ សាយីង|Sayigh, Yezid]] |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-829643-0 }} * {{Cite book |title=Philosophical Perspectives on the Israeli–Palestinian Conflict |editor=Tomis Kapitan |author=Segal, Jerome M. |edition=illustrated |publisher=M.E. Sharpe |year=1997 |isbn=978-1-56324-878-8 }} * {{Cite book |last1=Silverburg |first1=Sanford R. |title=Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics |url=https://archive.org/details/isbn_0786411910 |publisher=McFarland & Company |location=Jefferson, North Carolina |year=2002 |isbn=978-0-7864-1191-7 }} {{refend}} ==អានបន្ថែម== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' {{refbegin|30em}} * {{cite book |title=Refugees into Citizens: Palestinians and the End of the Arab-Israeli Conflict |author=[[ដនណា អារ្តស៍|Arzt, Donna E.]] |edition=illustrated |publisher=[[Council on Foreign Relations]] |year=1997 |isbn=978-0-87609-194-4 |url=https://archive.org/details/refugeesintociti00arzt }} * {{Cite book |title=Law, Power, and the Sovereign State: The Evolution and Application of the Concept of Sovereignty |first1=Michael |last1=Fowler |first2=Julie Marie |last2=Bunck |year=1995 |isbn=978-0-271-01471-5 |url={{Google books |id=oAp_97VvpMIC |page=59 |plainurl=yes }} }} * {{cite book |title=Israel and Africa: The Problematic Friendship |first1=Joel |last1=Peters |edition=illustrated |publisher=I.B.Tauris |year=1992 |isbn=978-1-870915-10-6 |url=https://archive.org/details/israelafricap00pete }} * Shatz, Adam, "We Are Conquerors" (review of Tom Segev, ''A State at Any Cost: The Life of David Ben-Gurion'', Head of Zeus, 2019, 804 pp., {{ISBN|978-1-78954-462-6}}), ''[[London Review of Books]]'', vol. 41, no. 20 (24 October 2019), pp. 37–38, 40–42. "Segev's biography... shows how central exclusionary [[ជាតិនិយម|nationalism]], [[សង្គ្រាម|war]] and [[ពូជសាសន៍និយម|racism]] were to [[ដាវីដ ប៊ិន-ហ្គូរាន|Ben-Gurion]]'s vision of the [[ជាតិភូមុជ្វីហ្វ|Jewish homeland]] in [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|Palestine]], and how contemptuous he was not only of the [[Arabs]] but of Jewish life outside [[Zion]]. [Liberal Jews] may look at the state that Ben-Gurion built, and ask if the cost has been worth it." (p. 42 of Shatz's review.) * {{Cite book |url={{Google books |id=pP315Mw3S9EC |page=1328 |plainurl=yes }} |title=The Middle East and North Africa 2004: 2004 |last1=Taylor & Francis Group |first2=Lucy |last2=Dean |edition=illustrated |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-85743-184-1 }} * {{cite book |title=A History of the Israeli–Palestinian Conflict |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |url-access=registration |first1=Mark A. |last1=Tessler |edition=2nd, illustrated |location=Bloomington, Indiana |publisher=Indiana University Press |year=1994|isbn=978-0-253-35848-6}} * {{Cite book |title=The Oslo Accords: International Law and the Israeli–Palestinian Peace Agreements |url=https://archive.org/details/osloaccordsinter0000wats |first1=Geoffrey R. |last1=Watson |edition=illustrated |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-829891-5 }} {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== '''ជាភាសាអង់គ្លេស''' * [http://www.dipublico.com.ar/english/status-of-palestine-in-the-united-nations-ares6719-full-text/ ស្ថានភាពរបស់ប៉ាឡេស្ទីននៅអង្គការសហប្រជាជាតិ (A/RES/67/19) Full Text] * Cross, Tony (24 September 2011). [http://www.english.rfi.fr/americas/20110924-after-abbass-un-bid-are-palestinians-closer-having-state "After Abbas's UN Bid Are Palestinians Closer To Having a State?"]. [[វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ១៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ * [https://web.archive.org/web/20120311092036/http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=1&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=582&PID=2225&IID=5441&TTL=Recognition_of_a_Palestinian_State_%E2%80%93_Premature,_Legally_Invalid,_and_Undermining_any_Bona_F Recognition of a Palestinian state Premature Legally Invalid and Undermining any Bona Fide Negotiation Process] * [https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Political Statement accompanying Palestinian Declaration of Independence] * [https://web.archive.org/web/20130131073609/http://www.un.int/wcm/content/site/palestine/ Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations] * [https://web.archive.org/web/20120426022554/http://www.carim.org/public/polsoctexts/PS2PAL005_EN.pdf The Historic Compromise: The Palestinian Declaration of Independence and the Twenty-Year Struggle for a Two-State Solution] * [http://www.jcpa.org/art/becker1.htm International Recognition of a Unilaterally Declared Palestinian State: Legal and Policy Dilemmas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220115062634/https://www.jcpa.org/art/becker1.htm |date=2022-01-15 }}, by Tal Becker [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការឥស្លាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសង្កេតការណ៍មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមានការទទួលស្គាល់មានកំណត់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] 4to0tb52uxy5q973hed84czt62fksww 0 54816 340323 2026-09-12T02:23:16Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះបាទធរណីន្រ្ទវរ្ម័នទី១]] ទៅ [[ត្សៀគី​វទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340323 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ត្សៀគី​វទេវី]] tktgfhuerirfswp3z4cm3zmkc25mcv2 0 54817 340325 2026-09-12T02:26:21Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ត្សៀគី​វទេវី]] ទៅ [[ហឝ៌ទេវីទី២]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340325 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ហឝ៌ទេវីទី២]] icct3j8zotcjxesob7gnbr82ehypb06 0 54818 340329 2026-09-12T03:01:09Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340329 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)]] jxhhjzoyi4pvixxclqbpcl9sfg3o7nw 0 54819 340332 2026-09-12T03:12:42Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)]] ទៅ [[ជយសិង្ហទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340332 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជយសិង្ហទេវី]] 9a1t9xiaelfcvj5vjj46sryuw44gswl 0 54820 340338 2026-09-12T03:37:50Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[សូរ្យវម៌្មទី ២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភូមី (ចេនឡា)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340338 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភូមី (ចេនឡា)]] 1h56xcxc6rxhvl4ubksdr2vmv4lm4zf 0 54821 340340 2026-09-12T03:40:28Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទភូមី (ចេនឡា)]] ទៅ [[ភូមីទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340340 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt