វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 340347 340302 2026-09-12T12:58:32Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340347 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតក្នុងខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== eje5q3pjnj2eyzuxmik2nmblmv7zsm0 340348 340347 2026-09-12T13:16:36Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340348 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== 3glv9g64v5jtp4ogynwlased20zscrk 340349 340348 2026-09-12T13:24:57Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់ */ 340349 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]''' គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== mj3kzid2k041v89vyum77xczagfg415 340350 340349 2026-09-12T13:32:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់ */ 340350 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]''' គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== rx9qqxobydrjbwszbv7zjq42fz8h12v 340351 340350 2026-09-12T13:42:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់ */ 340351 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប|ទីក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== mniyj5ih9cmgxeeglxd7l0omzcdybpd 340352 340351 2026-09-12T13:51:34Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន */ 340352 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅក្នុង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== asiysohm56scub2ju5txkyin79c05ld 340353 340352 2026-09-12T13:58:43Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប */ 340353 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅក្នុងខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== 5or9qvft6we64qcvbbmnuwghllnro5x 340410 340353 2026-09-13T08:10:20Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រាសាទ */ 340410 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា '''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តនយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅក្នុង'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== enmonvk8t0xbg48s81284kk8jrw8ybt 0 3052 340411 336830 2026-09-13T08:12:20Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340411 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកអង្គរជុំ | other_name = | native_name = Angkor Chum District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1701 Angkor Chum District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកអង្គរជុំ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០១ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Angkor Chum District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/angkor-chum-district |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០១០១ | [[ឃុំចារឈូក]] | Char Chhuk | ប្រាសាទ, យាង, អានូក, ព្រៃលៃ្វ, ព្រៃចេង, ក្បាលចាម, គោកល្វា, ចាររកា, ថ្នល់, ឈូក, គោកក្បាត់, តាទយ, ព្រៃទទឹង, ដូនស្វា, មាជា, គោកថ្នល់, ខ្លុង, ថ្មី, គោកធ្នង់, កត្រកៀត |- | ១៧០១០២ | [[ឃុំដូនពេង]] | Doun Peng | រកា, បត់, គោកយាង, បុស្សល្ហុង, បេង, ខ្ចាស់, ដូនពេង, រំដួលថ្មី |- | ១៧០១០៣ | [[ឃុំគោកដូង]] | Kouk Doung | ទំលាប់, ខ្ចារ, គោកដូងថ្មី, គោកភ្នៅ, គោកត្របែក, អន្ទិតសុខ, រកា, គោកក្រោល, កប្តៀក, ចេកក្បូរ, គោកស្នួល, ប្រាសាទត្រាវ, កំប្លើប, ដូនអែម, គោកដូងចាស់, បុះក្រឡុក, អូរគោល |- | ១៧០១០៤ | [[ឃុំគោល]] | Koul | ខ្វាវ, ខាន់សរ, គោល, អំពិលធ្នង់, ដូនមៀវ, តាគួយ, ព្រៃអារ |- | ១៧០១០៥ | [[ឃុំនគរភាស]] | Nokor Pheas | រមៀត, ល្បើក, សំបួរ, គោកថ្មី, ទនេ្លស, កុក, ពង្រ, នគរភាស ០១, នគរភាស ០២, ជំពូង |- | ១៧០១០៦ | [[ឃុំស្រែខ្វាវ]] | Srae Khvav | រាជជន្ទល់, រវៀងថ្មី, ស្រែខ្វាវ, គោកក្នាំង, គោកចាស់, ជំនុំរាជ្យ, ស្លាត, ស្រែប្រាំង, រណ្តាស, រលំ, ទឹកថ្លា |- | ១៧០១០៧ | [[ឃុំតាសោម]] | Ta Saom | ថ្នល់, ភ្នៅ, ម្កាក់, គោកចាន់, ករលំ, ទំពូង, ប្រាំដំឡឹង, តាលាវ, បាយម៉ាត, ត្រពាំងភ្លោះ, តាសោម, គោកថ្មី, ស្វាយជុំ |} ==ឯកសារយោង== 2kwiwg805iygj46b0xkp9kihq075bv1 0 3053 340354 336831 2026-09-12T14:06:09Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340354 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកអង្គរធំ | other_name = | native_name = Angkor Thum District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1702 Angkor Thum District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកអង្គរធំ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០២ | footnotes = }} ទីតាំងបុរាណវិទ្យានៃ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]គឺមិនស្ថិតនៅស្រុកអង្គរធំនោះទេគឺស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]([[សង្កាត់គោកចក]]និង[[សង្កាត់នគរធំ]])។ នៅថ្ងៃទី ២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៤ [[ខេត្តព្រះវិហារ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រមលេខ ១៩៤ ប.រ ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ គឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំថ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំកោះកែរ]]ពីស្រុកអង្គរធំ។<ref>{{Cite web |url=https://www.preahvihear.gov.kh/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%81%e1%9f%81%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%94%e1%9e%b6%e1%9e%8f%e1%9f%8b%e1%9e%8a%e1%9f%86%e1%9e%94%e1%9e%84 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-14 |archivedate=2025-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250530020016/https://www.preahvihear.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៤ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Angkor Thum District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/angkor-thum-district |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០២០១ | [[ឃុំជប់តាត្រាវ]] | Chob Ta Trav | ត្រពាំងទូក, ជប់, ប្រាសាទ, ទ័ពស្វាយ, ពងទឹក |- | ១៧០២០២ | [[ឃុំលាងដៃ]] | Leang Dai | លាងដៃ, ដូនឪ, ភ្លង់, តាប្រុក, សំរោង, ត្រពាំងស្វាយ, បំពេញរាជ្យ, ស្ពានថ្មី |- | ១៧០២០៣ | [[ឃុំពាក់ស្នែង]] | Peak Snaeng | ពាក់សែ្នងថ្មី, ពាក់សែ្នងចាស់, លៀប, ខី្ទង, សណ្តាន់, ជប់សោម |- | ១៧០២០៤ | [[ឃុំស្វាយចេក (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំស្វាយចេក]] | Svay Chek | គោកកក់, ស្វាយចេក, កណ្តោល, តាត្រាវ, បុស្សតាត្រាវ, ព្រះគោថ្មី |} ==ឯកសារយោង== j0yfcc8imhqs1fhgjrvrovsvz3n2i36 340412 340354 2026-09-13T08:12:55Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340412 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកអង្គរធំ | other_name = | native_name = Angkor Thum District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1702 Angkor Thum District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកអង្គរធំ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០២ | footnotes = }} ទីតាំងបុរាណវិទ្យានៃ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]គឺមិនស្ថិតនៅស្រុកអង្គរធំនោះទេគឺស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]([[សង្កាត់គោកចក]]និង[[សង្កាត់នគរធំ]])។ នៅថ្ងៃទី ២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៤ [[ខេត្តព្រះវិហារ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រមលេខ ១៩៤ ប.រ ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ គឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំថ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំកោះកែរ]]ពីស្រុកអង្គរធំ។<ref>{{Cite web |url=https://www.preahvihear.gov.kh/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%81%e1%9f%81%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%94%e1%9e%b6%e1%9e%8f%e1%9f%8b%e1%9e%8a%e1%9f%86%e1%9e%94%e1%9e%84 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-14 |archivedate=2025-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250530020016/https://www.preahvihear.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៤ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Angkor Thum District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/angkor-thum-district |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០២០១ | [[ឃុំជប់តាត្រាវ]] | Chob Ta Trav | ត្រពាំងទូក, ជប់, ប្រាសាទ, ទ័ពស្វាយ, ពងទឹក |- | ១៧០២០២ | [[ឃុំលាងដៃ]] | Leang Dai | លាងដៃ, ដូនឪ, ភ្លង់, តាប្រុក, សំរោង, ត្រពាំងស្វាយ, បំពេញរាជ្យ, ស្ពានថ្មី |- | ១៧០២០៣ | [[ឃុំពាក់ស្នែង]] | Peak Snaeng | ពាក់សែ្នងថ្មី, ពាក់សែ្នងចាស់, លៀប, ខី្ទង, សណ្តាន់, ជប់សោម |- | ១៧០២០៤ | [[ឃុំស្វាយចេក (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំស្វាយចេក]] | Svay Chek | គោកកក់, ស្វាយចេក, កណ្តោល, តាត្រាវ, បុស្សតាត្រាវ, ព្រះគោថ្មី |} ==ឯកសារយោង== 97hpjppuz3fp182vocybole3lwzh1bx 0 3054 340355 336832 2026-09-12T14:07:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340355 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement |name = ស្រុកបន្ទាយស្រី |other_name = |native_name = Banteay Srei District |nickname = |settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = 1703_Banteay_Srei_District.svg |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃស្រុកបន្ទាយស្រី |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone = +៧ |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |website = |blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ |blank_info = ១៧០៣ |footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ០៧ អនក្រ.បក ស្ដីពីការបង្កើត[[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់រុនតាឯក|ឃុំរុនតាឯក]]ពីស្រុកបន្ទាយស្រីបញ្ចូលទៅក្នុង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ចំណែកឯទីតាំងរដ្ឋបាលស្រុកបន្ទាយស្រីត្រូវស្ថិតនៅ[[ឃុំខ្នារសណ្តាយ]]។<ref>{{Cite web |url=https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-12 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508212945/https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ឃុំ<ref>https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/banteay-srei-district</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៣០១ | [[ឃុំខ្នារសណ្តាយ]] | Khnar Sanday | បន្ទាយស្រី, ខ្នារ, ប្រីយ៍, សណ្ដាយ, កកោះជ្រុំ, ទួលក្រឡាញ់ |- | ១៧០៣០២ | [[ឃុំឃុនរាម]] | Khun Ream | ខ្នាររង្វាស, កំព្រហ្ម, ឃុនរាម, ឈូកស, ទួលគ្រួស, ត្រពាំងថ្ម, ពើងឆ័ត្រ |- | ១៧០៣០៣ | [[ឃុំព្រះដាក់]] | Preah Dak | ព្រះដាក់, ថ្នល់បណ្តោយ, តាត្រៃ, ថ្នល់ទទឹង, តាកុះ, អូរទទឹង |- | ១៧០៣០៤ | [[ឃុំរំចេក (ស្រុកបន្ទាយស្រី)|ឃុំរំចេក]] | Rumchek | រំចេក, សាលាក្រវ៉ាន់, រវៀងតាទុំ |- | ១៧០៣០៦ | [[ឃុំត្បែង (ស្រុកបន្ទាយស្រី)|ឃុំត្បែង]] | Tbaeng | ត្បែងកើត, ត្បែងលិច, វត្ត, ស្រះខ្វាវ, គូលែនថ្មី, ស្គន់, ថ្មជល់ |} ==ឯកសារយោង== fiz7eikxytymxdvd8zogfnloce9pw0t 340413 340355 2026-09-13T08:13:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340413 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement |name = ស្រុកបន្ទាយស្រី |other_name = |native_name = Banteay Srei District |nickname = |settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = 1703_Banteay_Srei_District.svg |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃស្រុកបន្ទាយស្រី |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone = +៧ |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |website = |blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ |blank_info = ១៧០៣ |footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ០៧ អនក្រ.បក ស្ដីពីការបង្កើត[[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់រុនតាឯក|ឃុំរុនតាឯក]]ពីស្រុកបន្ទាយស្រីបញ្ចូលទៅក្នុង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ចំណែកឯទីតាំងរដ្ឋបាលស្រុកបន្ទាយស្រីត្រូវស្ថិតនៅ[[ឃុំខ្នារសណ្តាយ]]។<ref>{{Cite web |url=https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-12 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508212945/https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ឃុំ<ref>https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/banteay-srei-district</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៣០១ | [[ឃុំខ្នារសណ្តាយ]] | Khnar Sanday | បន្ទាយស្រី, ខ្នារ, ប្រីយ៍, សណ្ដាយ, កកោះជ្រុំ, ទួលក្រឡាញ់ |- | ១៧០៣០២ | [[ឃុំឃុនរាម]] | Khun Ream | ខ្នាររង្វាស, កំព្រហ្ម, ឃុនរាម, ឈូកស, ទួលគ្រួស, ត្រពាំងថ្ម, ពើងឆ័ត្រ |- | ១៧០៣០៣ | [[ឃុំព្រះដាក់]] | Preah Dak | ព្រះដាក់, ថ្នល់បណ្តោយ, តាត្រៃ, ថ្នល់ទទឹង, តាកុះ, អូរទទឹង |- | ១៧០៣០៤ | [[ឃុំរំចេក (ស្រុកបន្ទាយស្រី)|ឃុំរំចេក]] | Rumchek | រំចេក, សាលាក្រវ៉ាន់, រវៀងតាទុំ |- | ១៧០៣០៦ | [[ឃុំត្បែង (ស្រុកបន្ទាយស្រី)|ឃុំត្បែង]] | Tbaeng | ត្បែងកើត, ត្បែងលិច, វត្ត, ស្រះខ្វាវ, គូលែនថ្មី, ស្គន់, ថ្មជល់ |} ==ឯកសារយោង== 7tj47rwc9vcw7eapjxr7wpnwonw81sg 0 3055 340414 336833 2026-09-13T08:13:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340414 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកជីក្រែង | other_name = | native_name = Chi Kraeng District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1704_Chi_Kraeng_District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកជីក្រែង | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០៤ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Chi Kraeng District Postal Codes {{!}} Cambodia |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/chi-kraeng-district |access-date=2026-03-08 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៤០១ | [[ឃុំអន្លង់សំណរ]] | Anlong Samnar | ស្តៅ, អន្លង់ព្រីងក្រោម, អន្លង់ព្រីងលើ, តាគឹមក្រោម, តាគឹមលើ, ត្រពាំងត្រស់, អន្លង់សំណរ, អន្លង់ឫស្សី, ស្វាយតាដោក, សំរោងធំ, ចែកខ្សាច់លើ, ចែកខ្សាច់ក្រោម, ល្បើក, ព្រែកអង្គរថ្មី, មាត់ខ្លា, ស្ទឹងជ្រៅ |- | ១៧០៤០២ | [[ឃុំជីក្រែង]] | Chi Kraeng | កំពង់ស្នោលិច, សណ្តាន់, ជីក្រែង, ព្រីង, ស្រមរ, កំពង់, អន្លង់ត្នោត, អន្លង់ចំបក់, បេង, គរ, តារាម, ភ្នៀត, បុសពក, កំពង់ស្នោកើត |- | ១៧០៤០៣ | [[ឃុំកំពង់ក្តី]] | Kampong Kdei | រកា, សាលា, សែ្លង, ចំបក់ធំ, ច្រាំងខ្ពស់, អន្សងពង, ត្រាចថ្មី, ប្រាសាទ, រំលោង, កំពង់ក្តី ០១, កំពង់ក្តី ០២, ពោធិ៍សេរី, ពន្លឺព្រះផុស, សងែ្កមានជ័យ, តាពាម, ត្រពាំងជ្រៃ |- | ១៧០៤០៤ | [[ឃុំខ្វាវ (ស្រុកជីក្រែង)|ឃុំខ្វាវ]] | Khvav | អូរ, ខ្វាវ, ព្រះធាតុ, ស្រោង, ក្រាំង, ពោធិ៍រីង, រវៀង, ចុងស្ពាន, កំបោអរ, ជ្រៃ |- | ១៧០៤០៥ | [[ឃុំគោកធ្លកក្រោម]] | Kouk Thlok Kraom | ថ្មី, ក្របីរៀល, ប៉ាតត, កកោះ, អន្លង់វិល, កំពង់ម្កាក់, ត្រពាំងត្រាវ, ដូនរាជ្យ, តាទរ, ថ្នល់តាសិត, ដូនសុខ, គីឡូតាឈឹម, បេង, បាក់អង្រុត, បុស្សគរ, គោករមាស, បឹងធំ, ទ័ពសៀម |- | ១៧០៤០៦ | [[ឃុំគោកធ្លកលើ]] | Kouk Thlok Leu | ខ្លាឃ្មុំ, សាលា, ត្រពាំងវែង, សងែ្ក, គោកធ្លក, ព្រៃធំ, ថ្លុកស្មាច់, សែ្លងកោង, ស្វាយពក, តាភ្ញា, ថ្នល់, តាលៀន, ម្កាក់ |- | ១៧០៤០៧ | [[ឃុំល្វែងឫស្សី]] | Lveaeng Ruessei | តាអុង, គោកអំពិល, រំជៃច្រុះ, ថ្នល់, ក្នុង, ព្រៃទទឹង, ក្បាលក្តួច, បាឡាំង, ចំបក់ខ្ពស់, រូងថ្មី, លែ្វងឫស្សី, តាងួន, កកោះ |- | ១៧០៤០៨ | [[ឃុំពង្រក្រោម]] | Pongro Kraom | ពពេល, ពង្រ ០១, ពង្រ ០២, ថ្មី, សំបូរ, អូររូង, ពោធិ៍, ជ័យបូរ, ផ្លុង, តាព័រ ០១, តាព័រ ០២, អូរខ្លុង, ដងផ្អាវ |- | ១៧០៤០៩ | [[ឃុំពង្រលើ]] | Pongro Leu | ត្រពាំងភ្លោះ, ចេក, គ្រាំង, ក្បាលដំរី, គំរូ, ស្វាយចេក, ដុបត្នោត, ស្រឡៅស្រោង, ព្រៃឆ្ការ, ល្អក់ |- | ១៧០៤១០ | [[ឃុំឫស្សីលក]] | Ruessei Lok | សំរោងកញ្ចោច, បឹង, ស្ពានតូច, យាង, ឫស្សីលក, ទទឹងថៃ្ង, ក្រូច, ត្រពាំងរុន |- | ១៧០៤១១ | [[ឃុំសង្វើយ]] | Sangvaeuy | ពាក់ស្ពា, អូរ, ចក, តាព្រហ្ម, ថ្នល់ដាច់, ដំរីឆ្លង, កនែ្សង, ព្រៃប្រស់, ក្របៅ |- | ១៧០៤១២ | [[ឃុំស្ពានត្នោត]] | Spean Tnaot | ស្ពានត្នោត ០១, ស្ពានត្នោត ០២, ចំរេះ, ថ្នល់កែង, ថ្នល់លោក, ក្ងានពង, រំដេង, ត្រពាំងវែង, តាយ៉ុន, ទទា, ល្វា, សំរោង, អូរត្រាច, អូរក្រោម, អូរលើ |} ==ឯកសារយោង== 673vcgk02kpdh0b74ljij8ijzocp4is 0 3056 340415 336834 2026-09-13T08:14:24Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340415 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកក្រឡាញ់ | other_name = | native_name = Kralanh District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = Kralanh, Cambodia - panoramio.jpg | imagesize = | image_caption = រង្វង់មូលព្រះវិស្ណុជិះគ្រុឌថ្លែងស | image_map = 1706 Kralanh District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកក្រឡាញ់ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០៦ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Kralanh District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/kralanh-district |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៦០១ | [[ឃុំចន្លាសដៃ]] | Chonleas Dai | ត្រាំកង់, ឈូករ័ត្ន, រុន, គោកត្នោត, ខ្នាជោ, ដំរីស្លាប់, តាមាឃ, ចន្លាស់ដៃ, ព្រះលាន, រលំស្វាយ, កំបោរ, ដូនកាយ |- | ១៧០៦០២ | [[ឃុំកំពង់ថ្កូវ]] | Kampong Thkov | កំពង់ថ្កូវ ០១, កំពង់ថ្កូវ ០២, ខ្សាច់, អូរថ្កូវ, គោកដូង, ដូរ្យតន្រ្តី, ចំបក់ហែរ, ភ្នំទ្រង់បាត |- | ១៧០៦០៣ | [[ឃុំក្រឡាញ់]] | Kralanh | តាច្រែង, ត្រពាំងច្រាំង, អូរក្រឡាញ់, កោះក្របៅ, ក្រឡាញ់, ពេជ្ជោរ, សំពៅលូន |- | ១៧០៦០៤ | [[ឃុំក្រូចគរ]] | Krouch Kor | គោកចំបក់, ព្រៃខ្យង, រើល, គោកថ្មី, ខ្នារជើង, ខ្នារត្បូង |- | ១៧០៦០៥ | [[ឃុំរោងគោ]] | Roung Kou | រោងគោ, ព្រៃគាប, បុស្សធំ, តានី, កញ្ជន់ជ្រៅ, ខ្ជាយ, ល្បើកប្រីយ៍, ល្បើក, ឫស្សី |- | ១៧០៦០៦ | [[ឃុំសំបួរ (ស្រុកក្រឡាញ់)|ឃុំសំបួរ]] | Sambuor | គោកក្រូច, អន្លង់សារ, ដំណាក់ខ្ចាស់, សំបួរ, ឪម៉ាល់, គោកចាស់, អំពិល, សន្ថន |- | ១៧០៦០៧ | [[ឃុំសែនសុខ]] | Saen Sokh | ច្រនៀង, ព្រៃក្រឡាញ់, គោកកី, គោកភ្ងាស, គោកយាង, ស្មាច់, អង្កោល, ដំរីស្លាប់, តាសុខ, តាស្រី, ខ្សី, ស្វាយ, ទ្រាស, ក្រូច, ព្រៃថ្កូវ, តាប៉ាង |- | ១៧០៦០៨ | [[ឃុំស្នួល (ស្រុកក្រឡាញ់)|ឃុំស្នួល]] | Snuol | ស្នួល, តាឡឹង, សំរោង, តាពេជ, សងែ្ក, ព្រៃល្ងៀង, តាសែង, ធាស្នា, តាយិន |- | ១៧០៦០៩ | [[ឃុំស្រណាល]] | Sranal | ល្ហុង, ស្រណាល, គោកត្រុំ, រំដេង, គំរូ, តាំងយូ, ទន្លាប់, សែ្លង, គោកចាស់, ផ្លាំង, មានជ័យ, គោកត្នោត, រវៀង |- | ១៧០៦១០ | [[ឃុំតាអាន]] | Ta An | ក្តុល, ភ្នំតូច, តាអាន, ថ្មី, តាឡឹង, សំរោង, ទឹកជុំ, ត្រពាំងឈូក, អន្លង់, សរសៃពង |} ==ឯកសារយោង== 8af4030dqv3myy7tc9eo9ndb9zl1erj 0 3057 340416 336835 2026-09-13T08:15:00Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340416 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកពួក | other_name = | native_name = Puok District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1707_Puok_District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកពួក | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០៧ | footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[ហ៊ុន សែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ដោយកាត់យក[[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]]និង[[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]]ពីស្រុកពួកបញ្ចូលទៅក្នុង[[ស្រុកសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៤ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Puok District Postal Codes {{!}} Cambodia |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/puok-district |access-date=2026-03-08 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៧០១ | [[ឃុំសសរស្តម្ភ]] | Sasar Sdam | ស្វាយ, សសរស្តម្ភ, គោកកណ្តាល, គោករុន, គោកចាស់, ពង្រថ្មី, គោកព្នៅ, គោកជ្រៃ, ខ្ជាយ, គោកត្នាត, ដំណាក់ស្លាញ, ប៉ាក់ប៉ាន់, ចាន់តាសាយ, ពង្រចាស់ |- | ១៧០៧០២ | [[ឃុំដូនកែវ]] | Doun Kaev | គោកព្នៅ, អន្តង្កន់, តាកាំ, ដូនកែវ, ល្បើក, ត្នោតជ្រុំ, ប្រាសាទចារ្យ, គោកពោធិ៍, ពាម, តាសែ្នហ៍, គោកថ្មី, រហាល, ដូនអុន |- | ១៧០៧០៣ | [[ឃុំក្តីរុន]] | Kdei Run | បង្កោង, ត្រពាំងវែង, ព្រៃយាង, តាប៉ាង, ល្បើក, គោកពោធិ៍, ក្តីរុន |- | ១៧០៧០៤ | [[ឃុំកែវពណ៌]] | Kaev Poar | កំភេម, ព្រៃដង្ហើម, ថ្មី, រកាយា, គោកឫស្សី, គោកពោធិ៍, ស្វាយចេក, ពាមតាអួរ |- | ១៧០៧០៥ | [[ឃុំខ្នាត]] | Khnat | ខ្នាត, ប្រឡាយ, គោកស្នួល, ត្រមេង, ស្វាយ, ព្រៃធ្លក, ជ្រលង, គោកត្រាច, អំពិលពាម, បឹងខ្នារ, ព្រៃកេ្មង, ទឹកថ្លា |- | ១៧០៧០៧ | [[ឃុំល្វា (ស្រុកពួក)|ឃុំល្វា]] | Lvea | គំរូ, ដូនទ្រ, ស្ទឹងព្រះស្រុក, គោកស្រម៉, ទួលរវៀង, គោកថ្មី, ប្រហូត, ជ្រាស់, ល្វា, រកា, ព្រះអង្គទ្រង់, ស្នោ |- | ១៧០៧០៨ | [[ឃុំមុខប៉ែន]] | Mukh Paen | តាត្រាវ, មុខប៉ែន, ត្រកៀត, គោករាំង, គោករុន, ស្វាហួល |- | ១៧០៧០៩ | [[ឃុំពោធិ៍ទ្រាយ]] | Pou Treay | ពោធិ៍, ទ្រាយ |- | ១៧០៧១០ | [[ឃុំពួក]] | Puok | ពួកចាស់, ប្រយុទ្ធ, គោកជួន, កំពង់តាយ៉ង, គោកស្រុក, តាទក, គោកដូង, គោកថ្មី, ពួកថ្មី, ចំបក់ហែរ, អូរតាប្រាក់ |- | ១៧០៧១១ | [[ឃុំព្រៃជ្រូក]] | Prey Chruk | ព្រៃជ្រូក, កិត្តិយស, ដូនតុក, ស្វាយចន្ទរ, ប្រាសាទ, ផ្លាំង, ប្របម៉ៃ, ជ្រេស, ប្រដាក់, ច្រនៀង, តាមោក, ពង្រ |- | ១៧០៧១២ | [[ឃុំរើល]] | Reul | គោកវាល, ទំរឹង, រើល, ត្រពាំងស្វាយ, ត្រពាំងឫស្សី, ព្រលឹត, កែ្អកទុំ, រំដួល, ក្បាលក្រពើ, ត្រពាំងធំ, គោកខ្នាំង, គោកត្រាច, ស្រះ, សំបួរ |- | ១៧០៧១៣ | [[ឃុំសំរោងយា]] | Samraong Yea | តាជេត, សំរោងយា, អំពិល, ប្រាសាទ, ដូនស្វា, ព្រៃវែង |- | ១៧០៧១៥ | [[ឃុំត្រីញ័រ]] | Trei Nhoar | ចំបក់ស, គោកដូង, ស្វាយ, តាហុក, ធិបតី, ជួយចក្រី, ឈូក, ត្រីញ័រ, ធ្វាស, ត្រពាំងព្រីង |- | ១៧០៧១៦ | [[ឃុំយាង]] | Yeang | សួនសា, ចុងថ្នល់, យាង, សុខសាន្ត, កញ្ចន់គុយ |} ==ឯកសារយោង== q0ac89u7tifgayemrqt0zkymtfpdp7x 0 3058 340417 336836 2026-09-13T08:15:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340417 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement |name = ស្រុកប្រាសាទបាគង |other_name = |native_name = Prasat Bakong District |nickname = |settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = 1709_Prasat_Bakong_District.svg |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃស្រុកប្រាសាទបាគង |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone = +៧ |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |website = |blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ |blank_info = ១៧០៩ |footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ដោយកាត់យក[[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]]ពីស្រុកប្រាសាទបាគងបញ្ចូលទៅក្នុង[[ស្រុកសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៦ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៨០ អនក្រ.បក ដោយកាត់យក[[សង្កាត់អំពិល]]ពី[[ក្រុងសៀមរាប]]ទៅឲ្យស្រុកប្រាសាទបាគងវិញ។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/4339?lang=km</ref> នៅថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ០៧ អនក្រ.បក ស្ដីពីការបង្កើត[[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់បល្ល័ង្ក|ឃុំបល្ល័ង្ក]]ពីស្រុកប្រាសាទបាគងបញ្ចូលទៅក្នុង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។<ref>{{Cite web |url=https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-12 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508212945/https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ឃុំ<ref>https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/prasat-bakong-district</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៩០២ | [[ឃុំបាគង]] | Bakong | ថ្នល់ត្រង់, ឪឡោក, លលៃ, ស្ទឹង, គោកត្រាច, តាភោក |- | ១៧០៩០៤ | [[ឃុំកំពង់ភ្លុក (ស្រុកប្រាសាទបាគង)|ឃុំកំពង់ភ្លុក]] | Kampong Phluk | គោកក្តុល, ត្នោតកំបុត, ដីក្រហម |- | ១៧០៩០៥ | [[ឃុំកន្ទ្រាំង]] | Kantreang | អង្រ្គង, កន្រ្ទាំង, ស្រិតខាងលិច, ស្រិតខាងកើត, សូភី, ត្រពាំងថ្នល់, តាត្រាវ, ពង្រ |- | ១៧០៩០៦ | [[ឃុំកណ្តែក]] | Kandaek | គោកធ្លក, ត្រពាំងទឹម, ឃុនមោឃ, ច្រេស, អូរ, ស្ពានកែ្អក, ត្រាង, ជ្រៃ, គោកត្នោត, ល្អក់ |- | ១៧០៩០៧ | [[ឃុំមានជ័យ (ស្រុកប្រាសាទបាគង)|ឃុំមានជ័យ]] | Mean Chey | ត្រពាំងធំ, តាប្រាក់, ដូននំ, ជាស្មន់, បន្ទាយឫស្សី, កំពង់ថ្កូវ |- | ១៧០៩០៨ | [[ឃុំរលួស (ស្រុកប្រាសាទបាគង)|ឃុំរលួស]] | Roluos | មមាញ, គោកស្រុក, កញ្ជរ, រលួសខាងកើត, ចំបក់, ដូនទាវ, រលួសខាងលិច |- | ១៧០៩០៩ | [[ឃុំត្រពាំងធំ (ស្រុកប្រាសាទបាគង)|ឃុំត្រពាំងធំ]] | Trapeang Thum | កូនសត្វ, បឹងជុំ, តាអី, រកាកំបុត, សួង, ភ្នំដី, ល្វា, ស្វាយជ័យ, អន្លង់ពីរ |- | ១៧០៩១០ | [[ឃុំអំពិល (ស្រុកប្រាសាទបាគង)|ឃុំអំពិល]] | Ampil | គោកចាន់, ថ្នល់បាក់, ត្នោត, ត្រពាំងរុន, តាប៉ាង, ព្រៃគុយ, បង្កោង, គីរីមានន្ទ, បុស្សធំ, ត្រាចជ្រុំ |- |} ==ឯកសារយោង== 7vilb8zi9uen33mo48qeq61n2w8z1x9 0 3059 340357 335987 2026-09-12T14:13:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340357 wikitext text/x-wiki '''ស្រុកសៀមរាប''' ឬ '''ក្រុងសៀមរាប''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap municipality) គឺជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលជាស្រុកនិងជាទីរួមខេត្តរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ផ្ទាល់តែម្តង។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | other_name = Siem Reap Municipality | native_name = | native_name_lang = km | nickname = | settlement_type = [[បញ្ជីស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌកម្ពុជា|ក្រុងរដ្ឋបាល]] | image_skyline = Siem_Reap_River,_Siem_Reap.jpg | imagesize = | image_caption = | image_map = 1710 Siem Reap Municipality.svg | mapsize = 250px | map_caption = ទីតាំងក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{CAM}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប]] | subdivision_type2 = សង្កាត់ | subdivision_name2 = ១៣ | subdivision_type3 = Villages | subdivision_name3 = | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = រដ្ឋបាលទីក្រុង | leader_title = អភិបាលក្រុង | leader_name = សូរ ប្លាតុង | established_title = | established_date = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = ២០០៨ | population_footnotes = <ref>[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/ec_pr17.pdf “Economic Census of Cambodia 2011 Provincial Report 17 Siem Reap Province”]</ref> | population_note = | population_total = ២៣០៧១៤ នាក់ | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | coordinates = {{coord|13|21|42|N|103|51|32|E|type:adm2nd_region:KH|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ស្តីពីការកែសម្រួលព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាង[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]]និង[[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]]ពី[[ស្រុកពួក]] និង [[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]]ពី[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]បញ្ចូលទៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ដោយផ្លាស់ប្តូរ[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មកជា[[ក្រុងសៀមរាប]]និងឃុំទាំង ១៣ របស់[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]]មកជាសង្កាត់ដូចមានខាងក្រោម ៖ * [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្រង៉ែ]] * [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] * [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] ទៅជា [[សង្កាត់គោកចក]] * [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]] ទៅជា [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] * [[សង្កាត់នគរធំ|ឃុំនគរធំ]] ទៅជា [[សង្កាត់នគរធំ]] * [[សង្កាត់ជ្រាវ|ឃុំជ្រាវ]] ទៅជា [[សង្កាត់ជ្រាវ]] * [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|ឃុំចុងឃ្នៀស]] ទៅជា [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] * [[សង្កាត់សំបួរ|ឃុំសំបួរ]] ទៅជា [[សង្កាត់សំបួរ]] * [[សង្កាត់សៀមរាប|ឃុំសៀមរាប]] ទៅជា [[សង្កាត់សៀមរាប]] * [[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្លក្រាម]] * [[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]] ទៅជា [[សង្កាត់ទឹកវិល]] * [[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]] ទៅជា [[សង្កាត់ក្របីរៀល]] * [[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]] ទៅជា [[សង្កាត់អំពិល]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៦ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៨០ អនក្រ.បក ស្តីពីការកែសម្រួលព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាង[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់អំពិល]]ពី[[ក្រុងសៀមរាប]]ទៅឲ្យ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]វិញ។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/4339?lang=km</ref> == រដ្ឋបាល == ស្រុកសៀមរាប ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ឃុំ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] | Sla Kram |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] | Kouk Chak |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]] | Sala Kamraeuk |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|ឃុំនគរធំ]] | Nokor Thum |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|ឃុំជ្រាវ]] | Chreav |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|ឃុំចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|ឃុំសំបួរ]] | Sambuor |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|ឃុំសៀមរាប]] | Siem Reab |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]] | Srangae |} នៅក្នុងចំណោមឃុំទាំង ១០ នេះ[[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] និង [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]]គឺជាតំបន់ទីប្រជុំជនចំណែកឯ[[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]]គឺជាតំបន់រដ្ឋបាលស្រុក។ == ឯកសារយោង == *[http://www.siemreap-town.gov.kh/city_info/anzeige/redaktionssystem/main/show.cfm?region_id=28&lang_id=4&id=129&modul_id=5 ប្រព័ន្ធផ្លូវគមនាគមន៍ ប្រព័ន្ធអគ្គិសនីនិងទឹកស្អាត ប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216102558/http://www.siemreap-town.gov.kh/city_info/anzeige/redaktionssystem/main/show.cfm?region_id=28&lang_id=4&id=129&modul_id=5 |date=2007-12-16 }} {{reflist|1}} *[http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/siem_reap.html រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជជាណាចក្រកម្ពុជាអំពីខេត្តសៀមរាបជាភាសាខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416005213/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/siem_reap.html |date=2009-04-16 }} d5bycixjp6sfsu8koqle8z8tuac5xiw 340420 340357 2026-09-13T08:17:47Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340420 wikitext text/x-wiki '''ស្រុកសៀមរាប''' ឬ '''ក្រុងសៀមរាប''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap municipality) គឺជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលជាស្រុកនិងជាទីរួមខេត្តរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ផ្ទាល់តែម្តង។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | other_name = Siem Reap Municipality | native_name = | native_name_lang = km | nickname = | settlement_type = [[បញ្ជីស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌកម្ពុជា|ក្រុងរដ្ឋបាល]] | image_skyline = Siem_Reap_River,_Siem_Reap.jpg | imagesize = | image_caption = | image_map = 1710 Siem Reap Municipality.svg | mapsize = 250px | map_caption = ទីតាំងក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{CAM}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប]] | subdivision_type2 = សង្កាត់ | subdivision_name2 = ១៣ | subdivision_type3 = Villages | subdivision_name3 = | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = រដ្ឋបាលទីក្រុង | leader_title = អភិបាលក្រុង | leader_name = សូរ ប្លាតុង | established_title = | established_date = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = ២០០៨ | population_footnotes = <ref>[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/ec_pr17.pdf “Economic Census of Cambodia 2011 Provincial Report 17 Siem Reap Province”]</ref> | population_note = | population_total = ២៣០៧១៤ នាក់ | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | coordinates = {{coord|13|21|42|N|103|51|32|E|type:adm2nd_region:KH|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ស្តីពីការកែសម្រួលព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាង[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]]និង[[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]]ពី[[ស្រុកពួក]] និង [[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]]ពី[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]បញ្ចូលទៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ដោយផ្លាស់ប្តូរ[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មកជា[[ក្រុងសៀមរាប]]និងឃុំទាំង ១៣ របស់[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]]មកជាសង្កាត់ដូចមានខាងក្រោម ៖ * [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្រង៉ែ]] * [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] * [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] ទៅជា [[សង្កាត់គោកចក]] * [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]] ទៅជា [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] * [[សង្កាត់នគរធំ|ឃុំនគរធំ]] ទៅជា [[សង្កាត់នគរធំ]] * [[សង្កាត់ជ្រាវ|ឃុំជ្រាវ]] ទៅជា [[សង្កាត់ជ្រាវ]] * [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|ឃុំចុងឃ្នៀស]] ទៅជា [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] * [[សង្កាត់សំបួរ|ឃុំសំបួរ]] ទៅជា [[សង្កាត់សំបួរ]] * [[សង្កាត់សៀមរាប|ឃុំសៀមរាប]] ទៅជា [[សង្កាត់សៀមរាប]] * [[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្លក្រាម]] * [[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]] ទៅជា [[សង្កាត់ទឹកវិល]] * [[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]] ទៅជា [[សង្កាត់ក្របីរៀល]] * [[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]] ទៅជា [[សង្កាត់អំពិល]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៦ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៨០ អនក្រ.បក ស្តីពីការកែសម្រួលព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាង[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់អំពិល]]ពី[[ក្រុងសៀមរាប]]ទៅឲ្យ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]វិញ។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/4339?lang=km</ref> == រដ្ឋបាល == ស្រុកសៀមរាប ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ឃុំ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] | Sla Kram |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] | Kouk Chak |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]] | Sala Kamraeuk |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|ឃុំនគរធំ]] | Nokor Thum |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|ឃុំជ្រាវ]] | Chreav |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|ឃុំចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|ឃុំសំបួរ]] | Sambuor |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|ឃុំសៀមរាប]] | Siem Reab |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]] | Srangae |} នៅក្នុងចំណោមឃុំទាំង ១០ នេះ[[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] និង [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]]គឺជាតំបន់ទីប្រជុំជនចំណែកឯ[[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]]គឺជាតំបន់រដ្ឋបាលស្រុក។ == ឯកសារយោង == *[http://www.siemreap-town.gov.kh/city_info/anzeige/redaktionssystem/main/show.cfm?region_id=28&lang_id=4&id=129&modul_id=5 ប្រព័ន្ធផ្លូវគមនាគមន៍ ប្រព័ន្ធអគ្គិសនីនិងទឹកស្អាត ប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216102558/http://www.siemreap-town.gov.kh/city_info/anzeige/redaktionssystem/main/show.cfm?region_id=28&lang_id=4&id=129&modul_id=5 |date=2007-12-16 }} {{reflist|1}} *[http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/siem_reap.html រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជជាណាចក្រកម្ពុជាអំពីខេត្តសៀមរាបជាភាសាខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416005213/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/siem_reap.html |date=2009-04-16 }} k4cqvkr95a839kvvltm7u59m5kxjl64 340421 340420 2026-09-13T08:20:04Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340421 wikitext text/x-wiki '''ស្រុកសៀមរាប''' ឬ '''ក្រុងសៀមរាប''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap municipality) គឺជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលជាស្រុកនិងជាទីរួមខេត្តរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ផ្ទាល់តែម្តង។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | other_name = Siem Reap Municipality | native_name = | native_name_lang = km | nickname = | settlement_type = [[បញ្ជីស្រុក ក្រុង និង ខណ្ឌកម្ពុជា|ក្រុងរដ្ឋបាល]] | image_skyline = Siem_Reap_River,_Siem_Reap.jpg | imagesize = | image_caption = | image_map = 1710 Siem Reap Municipality.svg | mapsize = 250px | map_caption = ទីតាំងក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{CAM}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប]] | subdivision_type2 = សង្កាត់ | subdivision_name2 = ១៣ | subdivision_type3 = Villages | subdivision_name3 = | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = រដ្ឋបាលទីក្រុង | leader_title = អភិបាលក្រុង | leader_name = សូរ ប្លាតុង | established_title = | established_date = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = ២០០៨ | population_footnotes = <ref>[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/ec_pr17.pdf “Economic Census of Cambodia 2011 Provincial Report 17 Siem Reap Province”]</ref> | population_note = | population_total = ២៣០៧១៤ នាក់ | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | coordinates = {{coord|13|21|42|N|103|51|32|E|type:adm2nd_region:KH|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ស្តីពីការកែសម្រួលព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាង[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]]និង[[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]]ពី[[ស្រុកពួក]] និង [[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]]ពី[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]បញ្ចូលទៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០៩ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៣ អនក្រ.បក ដោយផ្លាស់ប្តូរ[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មកជា[[ក្រុងសៀមរាប]]និងឃុំទាំង ១៣ របស់[[ក្រុងសៀមរាប|ស្រុកសៀមរាប]]មកជាសង្កាត់ដូចមានខាងក្រោម ៖ * [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្រង៉ែ]] * [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] * [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] ទៅជា [[សង្កាត់គោកចក]] * [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]] ទៅជា [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] * [[សង្កាត់នគរធំ|ឃុំនគរធំ]] ទៅជា [[សង្កាត់នគរធំ]] * [[សង្កាត់ជ្រាវ|ឃុំជ្រាវ]] ទៅជា [[សង្កាត់ជ្រាវ]] * [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|ឃុំចុងឃ្នៀស]] ទៅជា [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] * [[សង្កាត់សំបួរ|ឃុំសំបួរ]] ទៅជា [[សង្កាត់សំបួរ]] * [[សង្កាត់សៀមរាប|ឃុំសៀមរាប]] ទៅជា [[សង្កាត់សៀមរាប]] * [[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] ទៅជា [[សង្កាត់ស្លក្រាម]] * [[សង្កាត់ទឹកវិល|ឃុំទឹកវិល]] ទៅជា [[សង្កាត់ទឹកវិល]] * [[សង្កាត់ក្របីរៀល|ឃុំក្របីរៀល]] ទៅជា [[សង្កាត់ក្របីរៀល]] * [[សង្កាត់អំពិល|ឃុំអំពិល]] ទៅជា [[សង្កាត់អំពិល]]។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/2092</ref> នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៦ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ១៨០ អនក្រ.បក ស្តីពីការកែសម្រួលព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាង[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់អំពិល]]ពី[[ក្រុងសៀមរាប]]ទៅឲ្យ[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]វិញ។<ref>https://library.ncdd.gov.kh/detail/4339?lang=km</ref> == រដ្ឋបាល == '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ឃុំ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] | Sla Kram |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] | Kouk Chak |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]] | Sala Kamraeuk |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|ឃុំនគរធំ]] | Nokor Thum |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|ឃុំជ្រាវ]] | Chreav |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|ឃុំចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|ឃុំសំបួរ]] | Sambuor |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|ឃុំសៀមរាប]] | Siem Reab |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]] | Srangae |} នៅក្នុងចំណោមឃុំទាំង ១០ នេះ[[សង្កាត់ស្លក្រាម|ឃុំស្លក្រាម]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|ឃុំស្វាយដង្គំ]] [[សង្កាត់គោកចក|ឃុំគោកចក]] និង [[សង្កាត់សាលាកំរើក|ឃុំសាលាកំរើក]]គឺជាតំបន់ទីប្រជុំជនចំណែកឯ[[សង្កាត់ស្រង៉ែ|ឃុំស្រង៉ែ]]គឺជាតំបន់រដ្ឋបាលស្រុក។ == ឯកសារយោង == *[http://www.siemreap-town.gov.kh/city_info/anzeige/redaktionssystem/main/show.cfm?region_id=28&lang_id=4&id=129&modul_id=5 ប្រព័ន្ធផ្លូវគមនាគមន៍ ប្រព័ន្ធអគ្គិសនីនិងទឹកស្អាត ប្រព័ន្ធទូរគមនាគមន៍] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216102558/http://www.siemreap-town.gov.kh/city_info/anzeige/redaktionssystem/main/show.cfm?region_id=28&lang_id=4&id=129&modul_id=5 |date=2007-12-16 }} {{reflist|1}} *[http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/siem_reap.html រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជជាណាចក្រកម្ពុជាអំពីខេត្តសៀមរាបជាភាសាខ្មែរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416005213/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/khmer/province/siem_reap.html |date=2009-04-16 }} t5464bawpyka83o8a5scx8rs7j8mfrn 0 3060 340422 336837 2026-09-13T08:20:51Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340422 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកសូទ្រនិគម | other_name = | native_name = Soutr Nikom District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1711_Soutr_Nikom_District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកសូទ្រនិគម | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១១ | footnotes = }} ស្រុកនេះគឺជាទីតាំងនៃ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]។ ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Soutr Nikom District Postal Codes {{!}} Cambodia |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/soutr-nikom-district |access-date=2026-03-08 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១១០១ | [[ឃុំចាន់ស]] | Chan Sa | ជាំ, គោកតឺង, ស្រែប្រីយ៍, ត្រពាំងទូក, ជប់, តាតោកខាងកើត, កនែ្សងក្រោម, កនែ្សងលើ, តាតោកខាងលិច, តាតោកកណ្តាល, សន្លោង, ស្វាយស, ដូនដៀវ, ថ្នល់, បែកកាំភ្លើង, គោកចិន, ចាន់សខាងជើង, ចាន់សខាងត្បូង, ច្បារលើ |- | ១៧១១០២ | [[ឃុំដំដែក]] | Dam Daek | ដូនហុង, ដំដែកលើ, ត្របែក, ព្រះត្រពាំង, អូររលុះ, គោករលួស, ក្រសាទុំ, គោកមន, ដំដែកថ្មី, បន្ទាយស្រី, ស្រែធ្នង់, ដំដែកផ្សារ, បុស្ស |- | ១៧១១០៣ | [[ឃុំដានរុន]] | Dan Run | ថ្នល់ដាច់ខាងលិច, ត្រាវគៀត, គោកឫស្សីខាងត្បូង, គោកឫស្សីខាងជើង, រុនខាងត្បូង, រុនខាងជើង, ស្រម៉ធំ, វាល, បន្ទាត់បោះ, សនៃ្ទ, ធ្នង់, គោកចាន់, បេង |- | ១៧១១០៤ | [[ឃុំកំពង់ឃ្លាំង]] | Kampong Khleang | ព្រែកស្រមោច, ស្ពានវែង, តាអួរស, ផ្សារឃ្លាំង, ចំការយួន, តាច្រនៀង, អូរតាពុត, ជ័យជេត, មុខវត្ត, រទាំង |- | ១៧១១០៥ | [[ឃុំកៀនសង្កែ]] | Kien Sangkae | កំពង់គ ០២, កំពង់គ ០១, សាលាកកោះ, គោកដឺ, ជ្រៃខាងជើង, ជ្រៃខាងត្បូង, ដូនឡី, ត្រពាំងព្រៃ, ថ្មី, ថ្នល់ដាច់ខាងកើត, ថ្នល់ចែក, ជីគាក |- | ១៧១១០៦ | [[ឃុំខ្ចាស់]] | Khchas | ថ្លាត, ថ្មី, ក្បូន, គោកសងែ្ក, ជ្រៃ, យាងទេស, ខ្ចាស់ |- | ១៧១១០៧ | [[ឃុំខ្នារពោធិ៍]] | Khnar Pou | ឈូក, បុស្ស, បុស្សធំ, ដំរីឆ្លង, សំបាត, សំរោង, រំដេង, ជប់ |- | ១៧១១០៨ | [[ឃុំពពេល (ស្រុកសូទ្រនិគម)|ឃុំពពេល]] | Popel | ព្រៃលាន, ត្រពាំងត្រាវ, គោល, ថ្នល់ត្រង់, ត្រពាំងត្រុំ, ត្រាចពក, ពពេលកណ្តាល, ពពេលលិច, ក្រៀលពង, ដំរីកូន, ត្រពាំងផុង, ត្រពាំងប្រីយ៍, គោលថ្មី |- | ១៧១១០៩ | [[ឃុំសំរោង (ស្រុកសូទ្រនិគម)|ឃុំសំរោង]] | Samraong | សំរោងជើង, ថ្នល់ចែក, បិទមាស, ស្ទឹង, អង្គុញ, បត់ដង្កោ, ស្វាយជ្រុំ, ក្រាំងខ្ជាយ, សំរោងត្បូង |- | ១៧១១១០ | [[ឃុំតាយ៉ែក]] | Ta Yaek | បឹងង៉ត, ដាក់ផ្កា, ត្រាវបាក់, ផ្ការំចេក, ចំប៉ី, ប៉ោយស្មាច់, ប្រវ៉ាល, បឹងវៀន, តាយ៉ែក |} ==ឯកសារយោង== 9wa4wp92qxrziq3fvah54uv7aeynl2g 0 3061 340423 336838 2026-09-13T08:21:16Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340423 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកស្រីស្នំ | other_name = | native_name = Srei Snam District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1712_Srei_Snam_District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកស្រីស្នំ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១២ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Srei Snam District Postal Codes {{!}} Cambodia |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/srei-snam-district |access-date=2026-03-08 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១២០១ | [[ឃុំជ្រោយនាងងួន]] | Chrouy Neang Nguon | ត្រុំខាងជើង, ឫស្សីសាញ់, ត្រុំខាងត្បូង, យាយម៉ី, ស្តៅពក, អំពៅដៀប, ជ្រោយនាងងួន |- | ១៧១២០២ | [[ឃុំក្លាំងហាយ]] | Klang Hay | សែ្លងតាវេត, ពង្របត់ចាន់, សែ្លងគង់, ល្បើក, សំរោង, ក្លាំងហាយ, គោកថ្កូវ |- | ១៧១២០៣ | [[ឃុំត្រាំសសរ]] | Tram Sasar | នាងស្រោង, រំដេង, ធ្លក, ស្មាច់, ព្រេច, បេង, ពង្រ |- | ១៧១២០៤ | [[ឃុំមោង (ស្រុកស្រីស្នំ)|ឃុំមោង]] | Moung | មោងខាងត្បូង, មោងខាងជើង, ខែ្វក, កំបោរ, ល្វា |- | ១៧១២០៥ | [[ឃុំប្រីយ៍]] | Prei | ប្រីយ៍ ០១, ប្រីយ៍ ០២, ត្រាំសសរ, ក្របៅ, ក្រូចចារ |- | ១៧១២០៦ | [[ឃុំស្លែងស្ពាន]] | Slaeng Spean | សែ្លងស្ពាន, ច្រនៀង, ភ្នំដី, ដំណាក់ដំរី, ចំការចេក, ព្រះខែ្សត, ធ្លក, ត្រាំកង់ |} ==ឯកសារយោង== sglipoxhjmy59tbz8lwcidrf76nn4hq 0 3062 340424 336839 2026-09-13T08:21:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340424 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកស្វាយលើ | other_name = | native_name = Svay Leu District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1713_Svay_Leu_District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកស្វាយលើ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១៣ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Svay Leu District Postal Codes {{!}} Cambodia |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/svay-leu-district |access-date=2026-03-08 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១៣០១ | [[ឃុំបឹងមាលា]] | Boeng Mealea | បឹងមាលា, ត្រពាំងឫស្សី, ទឹកលិច, សក្តា, ចាន់ហៀរ, ទ័ពជ័យ, ស្រែរបង |- | ១៧១៣០២ | [[ឃុំកន្ទួត (ស្រុកស្វាយលើ)|ឃុំកន្ទួត]] | Kantuot | កន្ទួត, ខ្នារក្រៅ, សែនជ័យ, ជប់រំដេង, អភិវឌ្ឍន៍, រុងរឿង |- | ១៧១៣០៣ | [[ឃុំខ្នងភ្នំ]] | Khnang Phnum | តាពេញ, ខ្លាឃ្មុំ, ថ្មជ្រួញ, សងែ្កឡាក់, អន្លង់ធំ |- | ១៧១៣០៤ | [[ឃុំស្វាយលើ]] | Svay Leu | ជប់លើ, ជប់ក្រោម, ត្រពាំងខ្នារ, បិតផ្កា, ឆេះចាន, ត្រពាំងស្វាយ, អង្កាញ់, រំចេក, អូរមានជ័យ, ថ្មី |- | ១៧១៣០៥ | [[ឃុំតាសៀម]] | Ta Siem | តាសៀម, ដំបូកខ្ពស់, រហាល, ត្រពាំងទឹម, ត្រពាំងពពេល, ត្រពាំងថ្ម |} ==ឯកសារយោង== 50beeu4moiwhufc76171avehu2yqj2k 0 3101 340425 336840 2026-09-13T08:22:37Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340425 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកវ៉ារិន | other_name = | native_name = Varin District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1714 Varin District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកវ៉ារិន | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១៤ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Varin District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/varin-district |access-date=2026-01-15 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១៤០១ | [[ឃុំប្រាសាទ (ស្រុកវ៉ារិន)|ឃុំប្រាសាទ]] | Prasat | កញ្ចន់រុន, ទំនាបស្វាយ, កាប់ដៃ, ប្រាសាទ, វៀន |- | ១៧១៤០២ | [[ឃុំល្វាក្រាំង]] | Lvea Krang | គោកចាន់, ឧទ័យ, គោកកណ្តាល |- | ១៧១៤០៣ | [[ឃុំស្រែណូយ]] | Srae Nouy | ស្រែណូយ, ស្រែពោធិ៍, ល្វា, គោកវត្ត, ស្រែសមុទ្រ, វត្ត |- | ១៧១៤០៤ | [[ឃុំស្វាយស (ស្រុកវ៉ារិន)|ឃុំស្វាយស]] | Svay Sa | អូរ, ស្វាយស, ឫស្សីធំ, ឫស្សីតូច, កំបោរ, ចារ |- | ១៧១៤០៥ | [[ឃុំវ៉ារិន]] | Varin | នេល, រំដួល, វ៉ារិន,គោកភ្នំ, គោកស្រុក |} ==ឯកសារយោង== e8z9m4uubt8aqzclms1l578fxi48024 0 3689 340389 338910 2026-09-13T03:30:30Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340389 wikitext text/x-wiki {{pp-protected}} ''{{pp-move-indef}}'' <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #123456;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color:yellow ; text-shadow: 1px 0px yellow;> បុណ្យអុំទូក </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"|[[File:បុណ្យអុំទូក.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" | colspan="4" style="background: #ABCDEF;" |'''Boat racing during Bon Om Touk''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍''' |colspan="2"|'''ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង សំពះព្រះខែ''' |- style="vertical-align:top;" |'''ឈ្មោះហៅកាត់''' |colspan="2"| បុណ្យអុំទូក |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រារព្ធដោយ''' |colspan="2"| ជនជាតិខ្មែរ |- style="vertical-align:top;" |'''រយៈពេល''' |colspan="2"| ៣ ថ្ងៃ |- style="vertical-align:top;" |'''ថ្ងៃចាប់ផ្ដើម និង ថ្ងៃបញ្ចប់''' |colspan="2"| ថ្ងៃ​១៤កើត ១៥កើត ដល់​ថ្ងៃ ១រោច ខែ​ក​ក្តិ​ក |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រវត្តិទេវៈកថា''' |colspan="2"| ហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា |- style="vertical-align:top;" |'''ប្រារព្ធលើកដំបូង''' |colspan="2"|ក្នុងរាជ​ព្រះបាទ [[នរោត្តម]] |- style="vertical-align:top;" |'''ចុះកាលបរិច្ឆេទ''' |colspan="2"|'''ឆ្នាំ ១៨៧៣''' |} '''បុណ្យអុំទូក''' ([[អង់គ្លេស]]: Bon Om Touk) គឺជាពិធីបុណ្យ​ជាតិដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលកំណត់យក ជាថ្ងៃឈប់សំរាករបស់ពលរដ្ឋកម្ពុជាចំនួន ៣ថ្ងៃ ដែលគិតចាប់ពី អំឡុងខែវិច្ឆិកា និងពេលខ្លះធ្លាក់មកនៅចុងខែតុលា ដែលរាប់តាមប្រតិទិន នៃឆ្នាំ[[ចន្ទគតិ]] ។ បុណ្យអុំទូក ត្រូវបានគេឱ្យនិយមន័យថា ជាបុណ្យសន្តៈរដូវ (រដូវរំហើយ) ឬ ទិវាវិស្សមកាល (Seasonal Holidays) ដែលស្រដៀងគ្នាទៅនិង ពិធីបុណ្យសែនព្រះខែ ([[អង់គ្លេស]]: Moon Festival) នៃបណ្ដាលប្រទេសមួយចំនួនដូចជា ៖ [[វៀតណាម]] [[ចិន]] [[កូរ៉េខាងត្បូង]] និង [[ជប៉ុន]] ជាដើមដែលត្រូវបានគេហៅថា "ពិធីបុណ្យ ពាក់កណ្តាលរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ" ([[អង់គ្លេស]]: The Mid-Autumn Festival) <ref> Franklin E. Huffman, Im Proum (1988) [https://books.google.com.kh/books?id=3Wqc-iIdb_YC&dq=%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%A2%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%91%E1%9E%BC%E1%9E%80%E2%80%8B&source=gbs_navlinks_s Intermediate Cambodian Reader], Publisher: SEAP Publications p.499 [[ISBN]]: 087727522X </ref> == ៣ថ្ងៃ នៃពិធីបុណ្យអុំទូក == '''The Three Days Of Royal Boat Festival''' [[File:Cambodian Illuminated Boat 2017.jpg|left|thumb|lluminated float (Bratib) of National Assembly of Cambodia during Bon Om Touk.]] ពិធីបុណ្យអុំទូក មានរយៈពេល ៣ថ្ងៃ ដោយថ្ងៃទី១ ជាថ្ងៃបើកកិច្ចប្រណាំងទូក​ ស្ថាប័នព្រះមហាក្ស័ត្រ ត្រូវរៀបចំទូកព្រះទីនាំងនឹមរាជ្យ ចំនួន២ ដាក់ឲ្យទន្ទឹមគ្នា ដើម្បីធ្វើជាទីព្រ័ត ដោយកំណត់យកម៉ោង ១១:០០ នាទីព្រឹក ជាកិច្ចចាប់ផ្ដើមប្រណាំងទូក ដែលមានទូកប្រណាំងរាប់រយ មកពី២៥ ខេត្តក្រុង ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា មកប្រណាំងប្រជែងដើម្បីទទួលបានជ័យលាភីនេះ លុះក្រោយពេលដែលកម្មវិធីប្រណាំងទូកប្រព្រឹត្តទៅដល់បញ្ចប់នាពេលល្ងាច គេមានការបណ្ដែតប្រទីបធំៗនៅម៉ោង ៦:០០ នាទីល្ងាច ដែលមានប្រទីបតំណាងឲ្យស្ថាប័នជាតិ ទាំង ៣០ ចូលរួម ដើម្បីបួងសួងសុំសេចក្ដីសុខពី "ព្រះម៉ែគង្គា" ([[អង់គ្លេស]]: Goddess Ganga) និង សូមពរជ័យពីពពួកនាគ និង ថ្ងៃទី២ ក្រោយបញ្ចប់ការបណ្ដែតប្រទីប វេលាម៉ោង ៩:០០ នាទីយប់គេមានរៀបចំកិច្ចពិធី អកអំបុក រហូតដល់ វេលាម៉ោង ១២:០០ រំលងអាធ្រាត្រ ជាកិច្ចសំពះព្រះខែ ពលរដ្ឋ​ជាច្រើនរយនាក់ និងដើរជាមួយនិងចង្កៀងគោមចំរុះពណ៌របស់ពួកគេ ដើម្បីបង្អួតគ្នា ក្រោមពន្លឺព្រះច័ន្ទពេញវង់ដ៏ស្រស់ស្អាត ថ្ងៃទី៣ ចុងក្រោយ ពិធីប្រណាំងទូកនិងបញ្ចប់នៅម៉ោង ៥:០០ នាទីល្ងាច ជាមួយនិងកិច្ចពិធីកាត់ខ្សែរព្រ័ត្យ ទូកប្រណាំងទាំងអស់ និងត្រូវយកមកដង្ហែរឡើងវិញដើម្បីកាត់ខ្សែរព្រ័ត្យ បិទបញ្ចប់ពិធីបុណ្យអុំទូក ។<ref> Rungsin Kānphim (1981) [https://www.worldcat.org/title/vappadharm-khmaer-pracam-gruasar/oclc/54221527 Khmer Culture of Family], Publisher: Original from the University of Michigan p.96 illustrations (some color) ; 26 cm, OCLC Number: 54221527 </ref>​ == ពិធីបណ្ដែតប្រទីប == '''Lantern Floating Ceremony''' [[File:Bondet Bratib of Cambodia.jpg|thumb|Bondet Bratib or Lantern floating of Cambodia.]] ពិធីបណ្ដែតប្រទីប ឬ បណ្ដែតគោម ជាកិច្ចពិធីមួយដែលមានក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ ១៩២៨ ផែនដី [[ព្រះចន្ទរាជា]] គ.សករាជ ១៥២២ ក្រោយព្រះអង្គឈ្នះសង្គ្រាមស្ដេចកន នាបន្ទាយចតុមុខ ព្រះអង្គបានប្រារព្ធពិធីនេះឡើង ដើម្បីដឹងគុណដល់ព្រះម៉ែគង្គា (Goddess Ganga) ម្ដាយនៃការបង្កើតប្រភពទឹក (Mother of water source creation) ដើម្បីជាកិច្ចសុំខមាលទោសផង និង បន់ស្រន់សូមកុំឱ្យមានទឹកជំនន់នៅតំបន់នេះទៀត ។<ref>Eng Suth (1969) [https://www.elibraryofcambodia.org/ebook/morha-boros-khmer-2-ebook/ Mohaboros Khmer Documents Volume 1-2], Publisher: Institut Français du Cambodge Bibliothèque Numérique Culturethèque.</ref> "ព្រះម៉ែគង្គា" ដែលមានព្រះហស្ថ (ដៃ) កាន់ផ្កាឈូក និង ក្អមទឹក មានយាន្តជំនិះ ជាសត្វទឹក មកករ ត្រីរាជ ក្រពើ អណ្តើក .ល។ '''គង្គា''' មកពីពាក្យ ទន្លេនៅឥណ្ឌាឈ្មោះថា កាំងកា (Ganga river) ជាទន្លេ ពិសិដ្ឋ នៃ គ្រប់ជំនឿសាសនាទាំងអស់នៅ [[ឥណ្ឌា]] ជាពិសេស ពួកហិណ្ឌូ ទោះបី ពុំមានទន្លេ (Ganga) នៅខ្មែរ តែព្រះម៉ែគង្គា នៅតែជាព្រះម៉ែថែរក្សាទឹកទាំងអស់ដូចជា សមុទ្រ ទន្លេ ស្ទឹង ព្រែក បឹង ដែលជាប្រភពទឹកនៃការចិញ្ចឹបបីបាច់ដល់មនុស្សសត្វទាំងពួង និង ការហូរនាំនូវដីល្បាប់និង ភោគផលត្រីជាដើម ។ ខ្មែរក៏មានទន្លេដពិសិដ្ឋមួយដែរ ដែលមានលក្ខណះជា ជ័យភូមិហិណ្ឌូ គឺ [[ទន្លេសាប]] ការស្រលាញ់ និង គោរពនូវធម្មជាតិ ជាមាតា និងថែរក្សា មាតាខ្លួន ប្រកបដោយ ការដឹងគុណ និង ខមាលទោស ប្រជាជនខ្មែរតែងតែ ធ្វើនូវកូនប្រទីបតូចៗបណ្ដែត ដើម្បីជាការដឹងគុណដល់ព្រះម៉ែគង្គាផង និងដើម្បីជាការបួងសួងផង ដែល​បាន​ផ្ដល់​នូវ​សេចក្ដី​សុខ​សប្បាយ​ ភោគ​ផល​ក្នុង​ការ​នេសាទត្រី ដែលជារបរ​ចិញ្ចឹម​ជីវិត​ប្រចាំ​ថ្ងៃ ។<ref> Professor Pich Sal (1966) [https://books.google.com.kh/books?id=8Eis4PLIPp0C&q=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%82%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6&dq=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%82%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj-_dOs1qL0AhXk7XMBHfwMBzYQ6AF6BAgMEAM The 12-Month Royal Ceremony], Publisher: Officer of the Khmer Traditional Church of the Buddhist Academy of Cambodia, Original from University of California, Berkeley p.76 </ref> === វិបាក === ក្រុមបុរាណាចារ្យដែលមកពីកម្រិតសិក្សាដេប៉ាតាម៉ង់នៃសកលវិទ្យាល័យក្រៅប្រទេស បានធ្វើការចងក្រង ពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង សំពះខែ នៅលើគេហទំព័រ Khmer Wikipedia ដែលជាសព្វវចនាធិប្បាយ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទាំងប្រទេសបានចូលអានដោយសេរី ដើម្បីទទួលបានចំណេះដឹង វប្បធម៌ និង ប្រវត្តិសាស្ត្រ របស់ខ្លួន បើសិនជាពួកយើងបោះពុម្ភសៀវភៅដែលមានតម្លៃថ្លៃ តើមានប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប៉ុន្មាននាក់បានអាន ? ចុះហេតុអ្វីពួកយើងមិនចូលរួមជាមួយរដ្ឋាភិបាល ទៅបម្រើការជាមន្ត្រីក្នុងក្របខ័ណ្ឌ ពីព្រោះទឹកមាត់របស់ពួកយើងសាបពេក មិនមានឥទ្ធិពលក្នុងការកែប្រែគោលគំនិតរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនោះទេ ឧទាហរណ៍ ក្នុងឆ្នាំ 2024 នេះ ឈ្មោះពិធីបុណ្យអុំទូក ខុសវេយ្យាករណ៍ជាតិ តើមន្ត្រីក្រោមឱវាទនរណាម្នាក់ហ៊ានផ្ដល់យោបល់ថាពាក្យនេះខុសហើយ ? ដោយបែបនេះហើយទើបពួកយើងជ្រើសរើសយកសេរីភាព ។ ពួកយើងមិនមែនជាក្មេងៗ សកលវិទ្យាល័យដែលសរសេរលើអត្ថបទជាតិធំៗនេះទេ ។ '''វិចារ ការបណ្ដែតប្រទីប''' ថ្មីៗនេះ ក្រុមសំអាងការមួយចំនួនធំ បាននាំគ្នាថតផុសផុល នៃការស្លៀកពាក់តុបតែងបែបបុរាណ អំពីការ បណ្ដែតប្រទីប គឺជារឿងល្អប្រសើរណាស់ ក៏ប៉ុន្តែពួកគេ បែរជាបង្ហាញរូបភាព នៃពិធីលយក្រាថងរបស់ជាតិសាសន៍ថៃទៅវិញ ។ សំអាងលើចម្លាក់មួយផ្ទាំងពីរផ្ទាំង នាប្រាសាទបាយ័ន និង បន្ទាយឆ្មារ ប៉ុន្តែទើបតែមកអនុវត្តន៍ក្នុងឆ្នាំ 2016 នាស.វទី21 ផ្ទុយទៅវិញ ថៃមានរូបភាពភស្តុតាងនៃរាជវង្សរបស់ពួកគេ បណ្ដែតកន្ទោងផ្កា តាំងពី ស.វទី20 ក្នុងឆ្នាំ 1950s មកម្ល៉េះហើយពិធីបុណ្យរបស់គេមានភាពល្បីល្បាញយូរមកហើយក្នុងក្រសែភ្នែកបរទេស បើសិនជាជនជាតិខ្មែរនៅតែបណ្ដែតប្រទីប ក្នុងរូបភាពកន្ទោងផ្កា នោះវប្បធម៌នៃការបណ្ដែតប្រទីបរបស់យើងនិងមិនមានជារូបភាពដែលជាអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួននោះទេ ព្រោះមិនមានសូម្បីតែរូបភាព រាជវង្ស ដែលជាភស្តុតាងមកគាំទ្រនោះឡើយ ដូចនេះ ប្រទីបរបស់កម្ពុជាត្រូវមានរចនាបថ ខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពីទំនៀមថៃ ។ ក្មេងៗមួយចំនួនលើកឡើងថា ចាស់ៗមួយចំនួនគាត់ប្រាប់មកចឹង ទើបពួកគេអនុវត្តន៍ ការបណ្ដែតកន្ទោងផ្កាតាម តើចាស់ៗនៅកម្ពុជា មានកម្រិតសិក្សាខ្ពស់ ប៉ុន្មានមុឺននាក់អំឡុងពេលកម្ពុជាមានសង្គ្រាមសុីវិល 1973 ដល់ 1993 ? សូមកុំយកគោលគំនិតជនចាស់ៗដែលមិនមានការអប់រំខ្ពស់ មកធើជាឯកសារយោងគាំទ្រនូវគោលគំនិតរបស់ខ្លួន ពិធីបុណ្យជាតិកម្ពុជាធំៗដែលបានចងក្រង សុទ្ធតែឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ ពីក្រុមមនុស្សដែលមានការសិក្សាខ្ពស់ ហើយត្រូវនិងចំណេះជំនាញ របស់ពួកគេ ។ '''តើពីបុរាណកាលប្រជាជនខ្មែរធ្វើរូបរាងប្រទីបបែបណាខ្លះ ?''' ក្នុងការចុះសាកសួរផ្ទាល់ពីចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យដែលមានជន្មាយុច្រើន ហើយឆ្លងកាត់សម័យកាលច្រើន ប្រទីបមានរូបរាងច្រើនសណ្ឋាន ពួកគាត់បានលម្អិតប្រាប់ថា ប្រទីបខ្មែរដែលគិតចាប់ពីព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ គឺធ្វើពីបង្គំឬស្សី បិតក្រដាស មានរូបរាងជាសត្វនាគ រាជសីហ៍ ខ្លា ក្រពើ និង បក្សីផ្សេងៗ មានប្រទីបខ្លះធ្វើពីបង្គំឬស្សី បិតដោយក្រណាត់ស្ដើង, ក្រណាត់ខ្លះមានគូរជារូបភាពទេវតាផ្សេងៗ ប្រទីបខ្លះគេយកបំពុងឬស្សី មកចោះជារន្ធតូចៗដែលមានជាក្បាច់ផ្កាផ្សេងៗ ហើយគេអុចទៀនបំភ្លឺពីខាងក្នុង រួចបួងសួងបំណងប្រាថ្នា ហើយពន្លឺទៀនមិនរលត់ទេ រក្សារហូតដល់ទៀនឆេះប្រទីបចូលទៅក្នុងទឹកតែម្ដង ហើយមិនមានការបណ្ដែតកន្ទោងផ្កា ឬ ដើមចេកស្អីនោះទេ លោកបានបន្តថា កន្ទោងស្លឹកអស់នោះបណ្ដែតតែបន្តិចត្រូវខ្យល់រលត់អស់ហើយ បើបណ្ដែតទៅរលត់ងងឹតឈឹងដដែល គេមិនចាំបាច់មកបណ្ដែតដើម្បីមើលភ្លើងប្រទីបនោះទេ ហើយកន្ទោងទាំងអស់នោះនិងស្អុយរលួយធ្វើឱ្យទឹកស្អុយប្រើមិនកើត សម័យនោះត្រូវដងទឹកតាមដងទន្លេស្ទឹងបឹងបួយកមកប្រើ ដោយការរៀបរាប់បែបនេះ ទើបយើងជឿថា ការបណ្តែតកន្ទោងផ្កាក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺប្រជាជនខ្មែរ ដែលចំណាកស្រុកទៅថៃ ហើយត្រឡប់មកវិញ ពួគគេបាននាំពិធីលយកន្ទោងរបស់ថៃមកច្របល់នៅក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា ។ វិចារ វេយ្យាករណ៍ជាតិ ពន្យល់ពាក្យ សំពះព្រះខែ អកអំបុក បើសិនជាពិធីបុណ្យជាតិកម្ពុជា សរសេរបែបនេះ * ទី១ ខុសវេយ្យាករណ៍ជាតិ * ទី២ ខុសកម្មវិធីបុណ្យជាតិ * ទី៣ ពិធីបុណ្យមិនអាចបញ្ចប់បាន ១. សំពះព្រះខែ ជាសព្ទនាម ដែលសំដៅដល់ឈ្មោះ នៃពិធីបុណ្យមួយ អកអំបុក ជាកិរិយាសព្ទ សម្ដៅដល់កិច្ចអ្វីមួយ ដូចនេះ អកអំបុក ដែលជា កិរិយាសព្ទ មិនអាចស្ថិតនៅខាងក្រោយសព្ទនាមបានទេ ឧទាហរណ៍: សម្ដេចទៅផ្ទះ សព្ទនាម + កិរិយាសព្ទ + នាម យើងមិនអាចសរសេរថា សម្ដេចផ្ទះទៅ បានទេ ខុសវេយ្យាករណ៍ជាតិ ។ ២. បើសរសេរ សំពះព្រះខែ អកអំបុក និង នាំឱ្យខុសកម្មវិធីបុណ្យជាតិ ព្រោះកិច្ចដាលអំបុកអកអំបុក គេប្រារព្ធឡើងនៅម៉ោង 8-9 យប់ មុនកម្មពីធីសំពះព្រះខែ ដែលចងក្រងដោយលោក ចាបពិន សមាជិក នៃក្រុមជុំមុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នាំ 1956 មិនមែនជាឯកសារយោងដែលទើបតែចងក្រងក្នុងឆ្នាំ 1990s នេះទេ ។ ៣. បើសរសេរ សំពះព្រះខែ អកអំបុក និង នាំឱ្យពិធីបុណ្យក្លាយជា ពិធីបុណ្យដែលមិនអាចបញ្ចប់បាន ហេតុអ្វីទើបមិនអាចបញ្ចប់បាន ពីព្រោះអស់លោកអាចបន្តអកអំបុកក្រោយសំពះព្រះខែរួច ដែលមានន័យថា អស់លោកអាចអកអំបុក នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ហើយបន្ត អកអំបុករហូតដល់ពីបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ឬ អាចធ្វើបន្តគ្រប់ខែ ដែលរកទីបញ្ចប់នៃពិធីបុណ្យមិនឃើញ ។ == វិចិត្រសាលរូបភាព == នៅក្នុងវប្បធម៌ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់របស់ជនជាតិខ្មែរ បណ្ដែតប្រទីបមិនមានការអុចធូប នោះទេ រឹតតែមិនមានការយកលុយកាក់ទៅដាក់បណ្ដែតជាមួយ ។ <gallery widths="180px" heights="180px"> File:Cambodia Bondet Bratib.jpg|thumb|Cambodian floating lanterns (Bondet Bratib) during Bon Om Touk at Neang Kmao Pagoda, Takeo Province 2016. </gallery> === អត្ថន័យផ្សេងទៀត === '''Other meanings''' [[File:Cambodia Lantern floating.jpg|thumb|Buddhist Lantern floating of Cambodia, Dedicated to Bodhisattva]] ពិធីបណ្ដែតប្រទីប របស់កម្ពុជាដូចគ្នាទៅនិងពិធីបុណ្យគោម នៃបណ្ដាលប្រទេសមួយចំនួនដូចជា៖​ [[វៀតណាម]] [[ចិន]] [[តៃវ៉ាន់]] [[កូរ៉េខាងត្បូង]] [[ឡាវ]] [[ជប៉ុន]] និងដូចគ្នា ទៅនិង ពិធី "Ganga puja" or "Ganga Dussehra​" របស់ឥណ្ឌា ដែលប្រារព្ធដើម្បីដឹងគុណដល់ព្រះម៉ែគង្គា ឬ (Goddess Ganga) ដែលធ្វើឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ​។ ការបណ្ដែតប្រទីបរបស់កម្ពុជា ក្នុងអត្ថន័យផ្សេងទៀត របស់ពុទ្ធសាសនិកកម្ពុជា គឺជាការឧទ្ទិសដល់ ពុទ្ធសាសនាដែលមានរៀបរាប់ក្នុងគម្ពីរ ទាថាវង្ស ភាសាបាលីមានចែងថា ព្រះចង្កូមកែវទាំង៤ នៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ បានប្រតិស្ថាននៅទីទាំង៤ គឺ៖ * នៅ ត្រៃត្រឹង្សសួគ៌ (Trāyastriṃśa)​ ឋានសួគ៌នៃទេវតាទាំង ៣៣ពួក * នៅ ពិភពនាគ (Naga World)​ * នៅ កាន្ធី (Kandy) [[ស្រីលង្កា]] * នៅ ទន្តៈបុរី (Dantapuri) [[ឥណ្ឌា]] ភាណវារៈបាលី ត្រង់ពុទ្ធនមក្កាគាថា មានចែងថា ស្នាមព្រះបាទ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រតិស្ថាននៅទីតាំង ៥ គឺៈ * ទី១ - នៅសុវណ្ណមាលិកបរពត * ទី២ - នៅសុវណ្ណបរពត * ទី៣ - នៅសុមនកូដបរពត * ទី៤ - នៅយោនកបុរី * ទី៥ - នៅស្ទឹងនម្មទា ពាក្យសរសើរព្រះបាទ "យស្សបាទេ" ទាំងបាលី ទាំងសម្រាយមានចែងថា ព្រះបាទនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធប្រតិស្ថាននៅទីតាំង ៥ដូចក្នុងភាណរៈដែរ ។ ដោយហេតុមានគម្ពីរដីការជាប្រភពយ៉ាងនេះ បានជាពុទ្ធបរិស័ទខេមរជាតិតែងធ្វើពិធីបណ្តែតប្រទីប នៅយប់ពេញបូណ៌មីខែអស្សុជ ដែលក្រោយមកគេប្រារព្ធពិធីបណ្តែតប្រទីបនៅយប់ ១៤-១៥កើត និង ១រោជ ខែកត្តិក បូជាចំពោះចង្កូមកែវនៅពិភពនាគព្រះពុទ្ធបាទនៅស្ទឹងនម្មទា និងនៅទីឯទៀតដូចពោលខាងលើ ហើយដោយជឿថា ជាការកុសលយ៉ាងធំបានផលយ៉ាងប្រសើរដើម្បីសុខចំរើន រុងរឿងដល់ខ្លួន ដល់ប្រជាជន និងដល់ប្រទេសជាតិ ។<ref> [http://www.elibraryofcambodia.org/prorvort-bunomtouk-bandert-prortib-sampeas-preah-kher-ork-ombok-ebook/ ប្រវត្តិ​បុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប សំពះព្រះខែ អកអំបុក​] (2002) Publisher: Buddhist institute of ministry of cult and religion and elibrary of Cambodia p.12 </ref> == បណ្ដែតប្រទីប ខុសគ្នាពី លយកន្ទោង == '''Bondet Bratib Different Loy Krathong''' [[File:Cambodia Loy Bratib.jpg|thumb|Cambodia Loy Bratib mural art of Angkor period record from Chinese Ambassador Zhou Daguan 1296 AD, This mural art Keep in France museum.]] យោងតាមវចនានុក្រម របស់សម្ដេចសង្ឃរាជ [[ជួន ណាត​]] បោះពុម្ពផ្សាយ​ជាផ្លូវការណ៍ ឆ្នាំ ១៩៩៣ ពាក្យ '''ប្រទីប''' ( ន. ) ( សំ., បា. ) (បទីប) គោម, ចង្កៀង ។ ខ្មែរ​យើង​ហៅ​តែ​ចង្កៀង​តូច​ៗ​ដែល​ឥត​កែវ​លំផូង : អុជ​ប្រទីប, ពន្លឺ​ប្រទីប​ប្លុង​ៗ ។ ប្រដាប់​ធ្វើ​ជា​គ្រោង ឬ​ជា​រូប​ផ្សេង​ៗ ដាក់​លើ​ទូក​លាត​ឬ​លើ​ក្បូន អុជ​បំភ្លឺ​ព្រោងព្រាត​បណ្ដែត​លើ​ទឹក : បណ្ដែត​ប្រទីប ។ - ប្រទីប​ជ្វាលា ប្រទីប​ច្រើន​ដែល​ដាក់​រាយ​ជា​ជួរ​ជា​សង្កាត់​នៅ​ស៊ុម​ឬ​នៅ​ប្រទាស​បញ្ឈរ អុជ​ភ្លឺ​រុងរឿង​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​បុណ្យ​ជាដើម (ម. ព. ជ្វាលា>ជ្វាលា ផង) ។<ref>Choun Nath (1993) [http://dictionary.tovnah.com/word/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%94 Khmer Dictionary: ប្រទីប] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211118212444/http://dictionary.tovnah.com/word/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%94 |date=2021-11-18 }}, Publisher: KHMER-ENGLISH-KHMER DICTIONARIES By dictionary.tovnah.com</ref> លយប្រទីប គឺជាការបណ្ដែតគោម (Floating Lantern) ដោយមិនមានកែវលំផូង ដែលខុសពីការ លយកន្ទោង ទាំងស្រុង ដោយប្រការយល់ខុស របស់ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​មួយចំនួន ដែលទទួលរងនូវវប្បធម៌ ពីប្រទេសដ៏ទៃ តែងនាំវប្បធម៌របស់កម្ពុជាច្របល់ និង ជាតិសាសន៍ដទៃ ម្ដងហើយម្ដងទៀត សូមពលរដ្ឋកម្ពុជាមួយចំនួនបោះបង់នូវប្រការយល់ច្រឡំនេះ ។​ * '''ដូចនេះ​''' ការធ្វើប្រទីប ពីក្រដាស ហើយរលាយនូវរយៈពេលឆាប់រហ័ស មិនមានការប៉ះពាល់ទៅដល់បរិស្ថានទឹកនោះទេ ពលរដ្ឋ​កម្ពុជាមួយចំនួន គួរងាកមកធ្វើកូនប្រទីបអំពីក្រដាសវិញ ។​ យោងតាមកំណត់ត្រា របស់លោក ចូវតាក្វាន់ ([[អង់គ្លេស]]: Zhou Daguan) មកដល់ចក្រភពអង្គរក្នុងឆ្នាំ ១២៩៦ នៃគ.សរាជ លោកបានកត់ត្រា ពិធីបណ្ដែតគោមរបស់កម្ពុជា ថាអ្នកស្រុកទីនេះ គេ​យក​ខែទី១០ របស់​ចិន​​ធ្វើ​ជាខែទី១១ ហើយខែនោះ​មាន​ឈ្មោះថា (កក្ដិក) នៅពីមុខវាំងគេសង់វេទិការ​មួយ​ យ៉ាងធំ ​ដែល​អាចដាក់​បាន​មនុស្ស​មួយ​ពាន់នាក់​ ហើយគេចងប្រទីបជ្វាលា ​និង​ផ្កាផ្ញីជាដើម លំអនៅលើក្បូននោះ ដូចនេះពិធីលយប្រទីប ឬ បណ្ដែតគោម (Floating Lantern) មានតាំងពីសម័យអង្គរមកម៉្លេះ ។<ref>លីធាម តេង (1991) [http://www-lib.tufs.ac.jp/opac/recordID/catalog.bib/BA69549830 កំណត់ហេតុរបស់ ជីវតាក្វាន់ : អំពីប្រពៃណីនៃអ្នកស្រុកចេនឡា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211120110546/http://www-lib.tufs.ac.jp/opac/recordID/catalog.bib/BA69549830 |date=2021-11-20 }} បោះពុម្ពលើកទី 3 ភ្នំពេញ : រស្មីបដិវត្ត</ref> <ref> Daguan Zhou (1991) [https://books.google.com.kh/books?id=sn5uAAAAMAAJ&q=zhou+daguan+record+of+cambodia&dq=zhou+daguan+record+of+cambodia&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjXu4aj5qb0AhXJrlYBHX6MCUYQ6AF6BAgJEAM The Customs of Cambodia], Publisher: Siam Society, 2001 Original from the University of Michigan p.147 [[ISBN]]: 9748298515 </ref> ជនជាតិកម្ពុជា តែងតែធ្វើកិច្ចពិធី អណ្តែត​ប្រទីប​ដល់​ព្រះម៉ែគង្គា និង ការចេញវស្សា ក្នុងអំឡុងខែវិច្ឆិកាដើម្បីជាកិច្ចបូជា ដល់ព្រះចង្កូមកែវ របស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ និងជាការដឹងព្រះគុណ ដល់ព្រះម៉ែគង្គា ក្នុងការផ្ដល់នូវប្រភពទឹកសម្រាប់ការប្រើប្រាស ​រីឯប្រទីបផ្កាឈូកតំណាងឱ្យកំណើតរបស់ព្រះម៉ែគង្គា ដោយសារតែព្រះបាតជើងរបស់[[ព្រះវិស្ណុ]] បានឈានប៉ះនឹងស្រទាប់មេឃា ហើយបង្កើតបានជាដំណក់ទឹកលើកដំបូងដែលធ្លាក់មកជាដួងកែវជីវិត ឃើញដូចនេះ [[ព្រះព្រហ្ម]] ក៏យកដួងកែវជីវិតនេះមករក្សាទុកក្នុងស្រទាប់ផ្កាឈូក ហើយបានផ្តល់កំណើតដល់គង្គា។<ref> Munīsobhǎṇ (Sekh Nāṅ) (Braḥ Grū.) (1950) [https://books.google.com.kh/books?id=3QsjAQAAMAAJ&q=%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%82%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%9A&dq=%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%84%E1%9E%82%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9E%B6%E1%9E%9A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjGjaLD78j0AhWOSWwGHeQyCmwQ6AF6BAgDEAM Sāsanā sākal lok, Volumes 1-2], Publisher: Roṅ Bumb khmaer, Original from the University of Michigan.</ref> == លយកន្ទោង មិនមែនជាប្រទីប == '''Loy Krathong is not lanterns floating''' ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនខ្វល់ថាអស់លោកយកប្រភពស្រពិចស្រពិលណាមួយមកទេ ការលយកន្ទោងស្លឹកក្នុងកិច្ចពិធីចេញព្រះវស្សា និង ក្នុងកិច្ចពិធីបុណ្យអុំទូក មិនមែនជាប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរឡើយ នៅក្នុងកំណត់ត្រាប្រទេសចិន កម្ពុជាបានបង្កើតបណ្ណាល័យសម្រាប់រក្សាទុកនៅសៀវភៅ មានតាំងពី ស.វទី៧ មកម្ល៉េះនៃអាណាចក្រចេនឡា ដូចនេះប្រាកដណាស់ ការបណ្ដែតគោមមិនធ្វើពីស្លឹករុក្ខជាតិដូចបណ្ឌិតជំនាន់ក្រោយនឹកឃើញនោះទេ យើងក្រឡេកទៅមើលការបង្កើតក្រដាស ត្រូវបានរកឃើញនៅប្រទេសចិន ក្នុងអំឡុងស.វទី៥ នៃគ.សករាជ ដូចនេះរយៈពេល ២០០ឆ្នាំ នៃការដោះដូរទំនេញរវាងចិន និង កម្ពុជា ពិតណាស់ឥទ្ធិពលនៃការផ្លាសប្ដូរវប្បធម៌ក៏និងកើតមានដូចគ្នា សូមធ្វើការច្រានចោលទាំងស្រុងរាល់ជនទាំងឡាយណាដែលយក ការលយកន្ទោងស្លឹក របស់ជាតិសាសន៍ដ៏ទៃមកច្របល់ក្នុងវប្បធម៌ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ក្រុមបុរាណាចារ្យសូមលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការបណ្ដែតគោមជំនួសឱ្យការលយកន្ទោង ។ តើអ្នកដឹងទេ កន្ទោងបាយសី ជនជាតិខ្មែរបុរាណតែងតែកាច់ថ្វាយដល់ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) និងបានយកទៅដាក់នៅលើជើងពានផ្សេងៗ ក្នុងកិច្ចពិធីសែនព្រះខែ ជនជាតិខ្មែរមួយចំនួនដែលមានការយល់ខុស តែងយកទំនៀមសាសន៍ដ៏ទៃ នៃការយកកន្ទោងស្លឹកមកបណ្ដែតច្របល់និង ពិធីបណ្ដែតប្រទីបរបស់ខ្មែរម្ដងហើយម្ដងទៀត សូមបញ្ឈប់រាល់ទង្វើរទាំងឡាយណា ដែលឈានដល់ការបំផ្លាញ វប្បធម៌ទំនៀមទម្លាប់ជាតិកម្ពុជា ដូនតាខ្មែរបានប្រឹងប្រែងបែងចែកនូវវប្បធម៌រវាងជាតិសាសន៍ខ្មែរ និង ជាតិសាសន៍សៀម ឱ្យខុសប្លែកពីរចនាបថគ្នា ដែហៅថាស្តាយ (Style) ដែលមានន័យថា វប្បធម៌ស្រដៀងគ្នា តែមិនដូចគ្នាឡើយ ដើម្បីសម្គាល់នូវអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ជាតិរបស់ខ្លួន ផ្ទុយទៅវិញជនអគតិមួយចំនួន បានព្យាយាមយកវប្បធម៌កម្ពុជាទៅច្របល់បញ្ចូលគ្នាជាមួយជាតិសាសន៍ដទៃម្ដងហើយម្ដងទៀត តាមការយល់ឃើញដ៏ល្ងិតល្ងង់របស់ពួកគេ បញ្ចាក់ ខ្មែរពីបុរាណតែងតែបណ្ដែតប្រទីប ឬ បណ្ដែតគោម ដែលធ្វើអំពីក្រដាសឈើស្មាច់ជាមួយ និង បន្ទះឬស្សី ឬ ដើមចេក ។ * ប្រទេសកម្ពុជាដែលកាន់ពុទ្ធមហានិកាយ យកពន្លឺគោម ជាមាគា បូជាដល់ព្រះពោធិសត្វ លែងមានន័យចំពោះ ប្រជាជនខ្មែរកណ្ដាលហើយ ពួកគេយកកន្ទោងស្លឹកមកបណ្ដែតពេញស្ទឹងអង្គរ ឱ្យបរទេសយល់ច្រឡំថា កិច្ចដែលបានធ្វើបូជា ចំពោះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ របស់សាសន៍សៀមទៅវិញ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ សាទរចំពោះប្រជាជនខ្មែរកម្ពុជាក្រោម ដែលរក្សាទំនៀមបណ្ដែតប្រទីប បណ្ដែតគោមត្រឹមត្រូវតាមក្បួនតម្រា ។ រាប់ថយក្រោយ ជាង 10 ឆ្នាំមុន ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនដែលឃើញពួកគេយកកន្ទោងស្លឹកទៅបណ្ដែតនៅស្ទឹងអង្គរសោះ គ្មានសូម្បីរូបថតជាភស្តុតាង គ្មានសូម្បីកំណត់ត្រាបរទេស ដែលថតប្រជាជនខ្មែរនាំគ្នា ទៅបណ្ដែតកន្ទោងស្លឹកនៅស្ទឹងអង្គរអំឡុងឆ្នាំ 1999 ដល់ឆ្នាំ 2013 ឥឡូវពួកក្មេងវប្បធម៌កាងការលយកន្ទោងនេះទៅហើយ ក្រុមបុរាណាចារ្យ គ្មានពាក្យអ្វីនិងទូហ្មានអប់រំទៀតនោះទេ ។ === ការចូលរួម === '''Participation''' [[File:Cambodia Bondet Bratib.jpg|thumb|250px|Cambodian Bondet Bratib at Takeo Province 2016.]] ការបណ្ដែតប្រទីប ឬ បណ្ដែតគោម របស់ប្រជាជនខ្មែរគឺបានមកពីជំនឿសាសនាចំនួនពីរ គឺ ព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា ដែលមានជាទេវកថាតំណាលក្នុងក្រាំងគម្ពីរផងដែរ ប៉ុន្តែជាអកុសលប្រទេសកម្ពុជាបានជួបប្រទះនិងសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងអស់រយៈពេល ២៨ ឆ្នាំ ដែលរាប់ចាប់តាំងពីសម័យខ្មែរក្រហម ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៨ ដែលធ្វើឱ្យកំណត់ត្រាមួយចំនួនធំត្រូវបានបាត់បង់ នៅសល់តែការនិទានតគ្នា ពីចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យដែលរស់រានមានជីវិតប៉ុនណោះ ដែលបាននិទានបន្តគ្នាពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ។ បើទោះជាខ្មែរបុរាណបានទទួលយក ឥទ្ធិពលសាសនាព្រហ្មញ្ញមកយ៉ាងណាក្ដី ក៏អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរបុរាណបានធ្វើការប្រែសម្រួលនៅទេវកថាទាំងអស់នោះឱ្យទៅជាបែបផែនរបស់ខ្មែរផងដែរ ដែលហៅ (Version Khmer) កំណើតរបស់ព្រះម៉ែគង្គា នៅក្នុងទេវកថា របស់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ដែលកម្ពុជាបាននិទានខុសប្លែកពីឥណ្ឌាមួយចំនួនផងដែរ ។ ទេវៈកថាកម្ពុជា មានតំណាលពី ស្ដេចស្វាមួយឈ្មោះ ពាលី បានវាយដណ្ដើមឋានសួគ៌របស់ព្រះឥន្ទ្រ ដូចនេះហើយ ទើបទេវតា ទាំងអស់បានសុំយាង [[ព្រះនរាយណ៍]] ឱ្យមកជួយ ដោយ ព្រះនរាយណ៍ បានក្រឡាខ្លួននិមិត្មកាយជាសមណៈព្រាហ្មណ៍ ដែលមានរូបរាងទាបកន្តឿ ឈ្មោះ វាមន និងបានទៅសុំដី ៣ជំហ៊ាន ពីស្ដេចស្វាឈ្មោះ ពាលី ស្ដេចស្វាពាលី ដោយសេចក្ដីអំនួត នោះក៏យល់ព្រម ក្រោយមក វាមន បានពង្រីកកាយខ្ពស់ធំឡើងៗ មួយជំហ៊ានឈានយកឋានបាតាល់ របស់ស្វាពាលី ជំហ៊ានទី២ ឈានយកឋានសួគ៌ ក៏ប៉ះនិងស្រទាប់មេឃា បង្កើតបានជាតំណក់ទឹកមួយធ្លាក់ចុះមក ដែលមានជាដួងកែវជីវិត [[ព្រះព្រហ្ម]] ឃើញដូចនេះ បានយកទឹកនៃដួងកែវជីវិតនេះទៅរក្សាទុកក្នុងស្រទាប់ផ្កាឈូក ហើយបានផ្ដល់ជាកំណើតដល់នាងគង្គា ។ ចំណែកឯស្វាពាលីដែលដឹងថា សមណៈព្រាហ្មណ៍ គឺជាព្រះនរាយណ៍ ទើបពាលី សុំទូលបាតជើងព្រះនរាយណ៍នៃជំហ៊ានទី៣ ជាការដឹងខុស និងសូមឱ្យព្រះនរាយណ៍អភ័យទោសដល់រូបគេ ។ តំណាលទេវកថា វគ្គទី២ តំណាលពីស្ដេចនាគ ឈ្មោះវីរៈតា បានខឹងនិងមនុស្សលោក ថាខ្លួនជាអ្នកបង្អុលទឹកភ្លៀងចុះមកសោះប៉ុន្តែបែរជាមនុស្សលោកទៅគោរពបន់ស្រន់ សែនព្រេនដល់ពួកទេវតាទៅវិញ ដោយសេចក្ដីខឹង ស្ដេចនាគវីរៈតា មិនបង្អុលទឹកភ្លៀងដល់មនុស្សលោកនោះទេ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក បានកើតការរាំងស្ងួតជាបន្តបន្ទាប់ មនុស្សលោកចាប់ផ្ដើមអស់ជំនឿលើទេវតា ។ ព្រះឥន្ទ្រដោយសេចក្ដីព្រួយបារម្ភ ខ្លាចមនុស្សលោក បាត់ជំនឿលើទេវតា ក៏បានទៅសុំឱ្យ អទិទេពនៃអង្គព្រះព្រហ្មជួយ ព្រះព្រហ្មក៏បង្គាប់ឱ្យនាងគង្គា (Goddess Ganga) បង្អុលទឹកដល់មនុស្សលោក ។ នាងគង្គា បានចាប់ច្បូតសសៃសក់របស់ខ្លួនទម្លាក់ទឹកដល់មនុស្សលោក ក្នុងការទម្លាក់ទឹកនេះសសៃសក់របស់នាងមួយសសៃ បានដាច់ធ្លាក់ចុះមកហើយក្លាយជាសត្វទឹកដ៏ខ្លាំងក្លាមួយ ដែលមានឈ្មោះថា សត្វមករ សត្វនេះគ្មានអង្គទេវៈណាអាចបង្ក្រាបវាបានឡើយ ដោយមិនចង់ឃើញ ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក កើតមាននៅមហន្តរាយ នាងគង្គាបានប្រកាសប្រាប់អស់ទេវៈទាំងពួងថា រាល់នរណាម្នាក់អាចបង្ក្រាបសត្វនេះបានទ្រង់និងរៀបអភិសេកជាមួយនិងអង្គទេពនោះ ។ ដោយគ្មានទេវៈណាអាចបង្ក្រាប សត្វមករនោះបាន ទើបអង្គព្រះឥសូរ យាងចុះមកបង្ក្រាបសត្វនោះរហូតទទួលបានជោគជ័យ ហើយបានរៀបអភិសេកនិងនាងគង្គា ហើយជាចុងក្រោយស្ដេចនាគ វីរៈតា បានប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយនិង ព្រះឥន្ទ្រ ហើយព្រះឥន្ទ្របានប្រើនៅអំណាចកាំរន្ទះរបស់ខ្លួនយកឈ្នះស្ដេចនាគវីរៈតា ហើយបរិវារនាគទាំងអស់ត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ព្រះឥន្ទ្រ ។ និទានទេវៈកថានេះបានបង្កើតឱ្យមានជាទំនៀមទម្លាប់នៃការបណ្ដែតប្រទីបនៅក្នុងតំបន់នៃសហគមរស់នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។<ref> Lawrence Johnstone Burpee (1964) [https://books.google.com/books/about/Canadian_Geographical_Journal.html?id=AdhYAAAAMAAJ Canadian Geographical Journal, Volumes 68-69], Contributors: Royal Canadian Geographical Society, Canadian Geographical Society, Publisher: Royal Canadian Geographical Society., Original from the University of Michigan </ref> == ពិធីអកអំបុក == '''Og Ambok Ceremony''' ប្រវត្តិពិធី អកអំបុក ប្រវត្តិនេះមានមកយូលង់ណាស់មកហើយ ដែលគេជឿថា ក្នុងរាជ '''[[បរមរាជាទី២|ព្រះបរមរាជាទី២]]''' ក្នុងឆ្នាំ (១៥៦៨ នៃ គ.ស) ដែលកើតឡើងតាមរយៈព្រះសុបិន របស់ព្រះអង្គ ដែលព្រះអង្គ សុបិន ឃើញព្រះឥន្ទ្រ (Indra) ប្រយុទ្ធគ្នាជាមួយពួកបីសាច (Demon) នៅក្នុងបន្ទាយលង្វែក ហើយទ្រង់ឃើញ ព្រះឥន្ទ្រ បានចោលកាំរស្មីរន្ទះសម្លាប់ពួកបីសាចនោះ ភ្លាមនោះសម្លេងរន្ទះ បានបាញ់បន្លឺឡើង ធ្វើឲ្យទ្រង់ភ្ញាក់ឡើង លុះព្រឹកឡើងទ្រង់ចាត់ឲ្យមន្ត្រីហែរហមទៅមើលដីបរិវេណជុំវិញក្នុងបន្ទាយលង្វែក ក៏ប្រទះឃើញដីមួយកន្លែងមានស្នាមរន្ទះបាញ់ពិតមែននោះ ព្រះរាជាទ្រង់ ក៏បាននាំព្រះមហេសី ស្រីស្នំ ក្រុមការ រួមទាំងញាតិវង្ស ព្រាហ្មបរោហិត មន្រ្តីសេនាបតី ទាំងអស់ ធ្វើពិធីសែនក្រុងពាលី បួងសួងដល់ទេវតាទាំង ៨ទិស អស់រយៈពេល ៣ថ្ងៃ។ ។ ហើយទ្រង់បានបញ្ជារឲនាមុឺនសេនាសាងសង់វត្តមួយដើម្បីបូជាដល់ព្រះឥន្ទ្រ ដែលមានឈ្មោះថា '''វត្តព្រះឥន្ទ្រ''' (Indra Pagoda) ក្នុង[[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ហើយក្រោយមកបានប្ដូរឈ្មោះមក វត្តព្រះឥន្ទ្រទេពវិញ ដោយការសាងរូបបដិមាព្រះពុទ្ធដែលមាននៅក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំងសព្វថ្ងៃនេះ ។<ref> Cambodia. Krasuaṅ Ghosanākār nẏṅ Vappadharm (1990) [https://books.google.com.kh/books?id=1FPNkquAQCoC&q=%E1%9E%A2%E1%9E%80%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%80%E2%80%8B&dq=%E1%9E%A2%E1%9E%80%E1%9E%A2%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%80%E2%80%8B&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjf7_yS7qb0AhW5klYBHT3pBjQQ6AF6BAgFEAM Prajum rẏan breṅ Khmaer, Volume 9], Publisher: Krum Jaṃnuṃ Taṃniam Daṃnlâp Khmae, Buddha Sāsanapaṇdity, Original from University of California, Berkeley </ref> ពេលសាងសង់វត្តនេះបញ្ចប់ទ្រង់រៀបចំឲ្យមានកិច្ចពិធី '''ដាលអំបុក''' នេះឡើង គេ​ត្រូវ​ចាត់តាំង​អ្នក​ដាល់​ដោយមាន​កម្លាំង​ត្រៀម​ជំនួយ៤ ឬ៥នាក់ អ្នក​លីង​ដែល​អាចមាន២ឬ៣នាក់ ក្នុងមួយក្រុម។ គេ​ចាត់តាំង​អ្នកដើរ​ប្រមូល​ត្បាល់​អង្រែ ដើររក​អំបែង​ធ្វើ​ឈើ​ឆ្កៀស​ត្រៀម​ទុកជាមុន​ឲ្យ​ស្រេច។ ធម្មតា​បុណ្យ​មហា​អំបុក គេ​ត្រូវមាន​ត្បាល់​ពី ៣០ ទៅ ៥០ ដើម្បី​ញ៉ាំង​ពិធី​នេះ​ឲ្យ​មាន​ភាព​ឧឡា​រិ​ក។ ដូច្នេះ គេ​ក៨ត្រៀម​មនុស្ស ៣០ ឬ ៥០ ក្រុម​ដើម្បី​ចូលរួម​ក្នុង​ពិធី​នេះដែរ។ នៅ​ថ្ងៃបុណ្យ​សម្ភារៈ​គ្រប់​ប្រភេទ​ដែល​ត្រូវការ​ចាំបាច់​ក្នុង​ពិធី ត្រូវបាន​ដឹកជញ្ជូន​យកទៅដាក់​ឯ​វត្ត​ជាស្រេច​តាំងពី​ថ្ងៃរសៀល​ម្ល៉េះ។ នៅពេល​ព្រលប់​ប្រមាណ​ម៉ោង ៦ កន្លះ អ្នកចាត់ចែង​បុណ្យ​បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​ក្រុម​ដាល់អំបុកនីមួយៗ តម្រៀប​ត្បាល់ ចង្ក្រាន​ជា​ជួរ​យ៉ាង​ត្រង់ ហើយ​វែង នៅតាម​ចំនួន​ត្បាល់​ដែល​អាចមាន។ ដំបូង​ឡើង​អ្នក​បញ្ជាការ បាន​បង្គាប់​ឲ្យ​គ្រប់​ក្រុម​បង្កាត់ភ្លើង ដាំ​អំបែង​ឲ្យ​បាន​ក្ដៅស្មើៗគ្នា​មុន​ចាប់ផ្ដើម​ពិធី។ នៅពេល​ពិធី​មហា​អំបុក​ចាប់ផ្ដើម​សកម្មភាព​គេ​សន្មតគ្នា​យក​សំឡេង​គង​ជា​សញ្ញា​បញ្ជា។ លុះ​ឃើញថា អំបែង​គ្រប់​ក្រុម​មានកំ​ដៅ​ល្មម​ហើយ គេ​នោះ​គង​មួយ​អន្លូង​ជាស​ញ្ញា ប្រាប់​ឲ្យ​ចាក់​ស្រូវ​ទៅក្នុង​អំបែង។ អ្នក​លីង​បាន​វាស​វី​ឈើ​លីង​ទៅលើ​គ្រាប់ស្រូវ​ក្នុង​អំបែង​ទៅតាម​បច្ចេកទេស ឬ​បទពិសោធន៍​របស់ខ្លួន។ លុះ​ប៉ាន់ស្មាន​ដឹងថា ស្រូវ​លីង​នោះ​ឆ្អិន (ដោយ​គ្រាប់ស្រូវ​ចាប់​ផ្ទុះ​ប្រែសៗ ជា​បន្ត​បន្តា​ប់) ហើយ​នោះ​ស្នូរ​គង​អន្លូង​ទី​ពីរបាន​បន្លឺ​ឡើងជា​សញ្ញា​ប្រាប់ថា ឲ្យ​អ្នក​លីង​លើក​អំបែង​ចាក់​ស្រូវ​លីង​ឆ្អិន​ល្មម​នោះ​ទៅក្នុង​ត្បាល់ ព្រម​គ្នា បន្ទាប់ពីនោះ​ភ្លាម​ស្នូរ​អង្រែ​បាន​បញ្ចេញ​សន្ធឹក​យ៉ាង​កក្រើក​ដី។ '''អ្នក​ដាល់អំបុក​''' គ្រប់​ក្រុម​បាន​បុក​និង​ឆ្កៀស​យ៉ាង​ញាប់ដៃ ដើម្បី​លៃ​យ៉ាងណា​ឲ្យ​អំបុក​របស់ខ្លួន​មានគុណ​ភាពល្អ។ នៅពេលនេះ ទស្សនិកជន​រាប់ពាន់នាក់​មកឈរ​ចោមរោម​មើល​ទស្សនីយភាព​នេះ​យ៉ាង​សប្បាយ​ព្រឺព្រួច ដោយ​ឃើញ​ត្បាល់​អំបែង ចង្ក្រាន​តម្រៀប​គ្នា​យ៉ាង​ត្រង់ ដោយ​ឃើញ​ចង្កៀងគោម ឬ​ចង្កៀងម៉ាំងសុង​ជះ​ពន្លឺ​ព្រោងព្រាត ដើម្បី​បំភ្លឺ​អ្នក​ដល់​អំបុក និង​ទស្សនិកជន។ គេ​រំភើប​រីករាយ​ដោយ​ឃើញ​ចលនា​ស្ត្រី​អ្នក​ដល់​អំបុក មាន​រូបរាង​ស្អាតបាត ប្រដាប់​ដោយ​សម្លៀកបំពាក់​សម្រាប់​ថ្ងៃបុណ្យ​ធ្វើ​កាយវិការ​លើក​អង្រែ​បុក​អំបុក​យ៉ាង​ទន់ភ្លន់។ មិនយូរប៉ុន្មាន ស្នូរ​គង​ទី៣បានធ្វើ​ឡើង (មូង) ជា​សញ្ញា​ប្រាប់​ឲ្យ​អ្នក​ដាល់អំបុក​កាយ​អំបុក​ដាក់​កញ្ជើ។ រួច​សំឡេង​គង ក៏បាន​បន្លឺ​ជាស​ញ្ញា​ប្រាប់​ឲ្យ​អ្នក​ដាល់អំបុក​កាយ​អំបុក​ដាក់​កញ្ជើ។ រួច​សំឡេង​គង ក៏បាន​បន្លឺ​ជាស​ញ្ញា​ឲ្យ​ចាក់​ស្រូវ​ទៅក្នុង​អំបែង ដើម្បី​លីង​ជា​បន្តទៀត។ សកម្មភាព​នេះ ប្រព្រឹត្តឡើង​ក្នុង​ចលនាដដែលៗទាល់តែ​អស់​ស្រូវ​មួយ​តៅ ទើប​បញ្ជាការ​ដាល់អំបុក​ជា​សមូហភាព​នេះ។ គេ​អាច​ប៉ាន់ស្មាន​បាន​ថា តាំងពី​ពេល​ចាប់ផ្ដើម​រហូតដល់​ពេល​បញ្ចប់​នៃ​ពិធី​ដាល់អំបុក អាចមាន​ថេរៈវេលា​ពី៤ ទៅ ៥ ម៉ោង។ អ្នកផង​ធ្លាប់​បានដឹងហើយថា ពិធី​អកអំបុក​ត្រូវ​ប្រព្រឹត្តធ្វើ​នៅពេលព្រះ​ខែរៈត្រ​ង់ ឬ ពេលដែល​ព្រះ​ចន្ទ​គោចរ​មក​ចំ​ពីលើ​ក្បាល។ ដូច្នេះ នៅពេល​ដាល់អំបុក​បាន​ចប់​ហើយ គេ​ចាត់ចែង​អុំ​អំបុក​ជាបន្ទាន់ ដោយ​គេ​បាន​ត្រៀម​ចង្អេរ៣ឬ៤ ក្នុងមួយក្រុមៗ សម្រាប់​អុំ​អំបុក​ឲ្យ​បាន​ឆាប់​ទាន់ពេលវេលា​ដែល​លោក​អាចារ្យ​បានគ្រោង​ទុក​ក្នុង​កម្មវិធី។ លោក​អាចារ្យ បាន​ប្រកូក​ប្រកាស​ឲ្យប្រុសៗ កម្លោះៗចូលមក​អកអំបុក​នៅ​តាម​តុ តាម​ក្រុម​ដែល​បាន​តម្រៀ​ម​គ្នា​ហូរហែ​ជា​ជួរ បំភ្លឺ​ដោយ​ចង្កៀងគោម គួរ​ឲ្យ​សប្បាយរីករាយ។ ស្រី​ម្នាក់​ចាប់​សក់​បុរស​ភ្ងើយ ហើយ​បង្គាប់​ឲ្យ​ប្រុស​នោះ​ហាមាត់​ឲ្យ​ធំ។ ស្រី​ម្នាក់ទៀត​ក្ដាប់​អំបុក ហើយ​បង្ហូរ​អំបុក ទៅក្នុង​មាត់​ប្រុស​នោះ។ គេ​បង្អក​ដូច្នេះ ម្ដង​ហើយ​ម្ដងទៀត ដោយ​សួរថា "ពេញ​ឬ​នៅ? “ អ្នក​ត្រូវគេ​បង្អក មិនទាន់​ឆ្លើយ​ស្រួលបួល​ផង ក៏​ត្រូវគេ​បង្អក​បន្ថែមទៀត ទាល់តែ​ឆ្លើយ​ចេញមក​ទាំង​ឡុលៗ មិន​ច្បាស់​ថា ពេញ​ហើយ។ បន្ទាប់ពី​បង្អក​អំបុក​ហើយ គេ​បង្អក​ចេញ​ទៀត ដោយ​ចាប់​ញាត់​ឲ្យ​តែ​ខាង​ឈ្នះ​ដៃ។ ប្រុស​អ្នក​អកអំបុក មើល​ពី​ខាងក្រៅ ហាក់ដូច​បានទទួល​នូវ​ទា​រុក​ណ​កម្ម​មួយ ព្រោះ​ត្រូវគេ​បង្អក​អំបុក​ពេញមាត់​ហើយ ត្រូវគេ​ញាត់​ចេក​ទាំងមូល​ថែមទៀត ធ្វើ​ឲ្យ​មាត់​គេ​ពេញ​ហួស​ពី​ចេញ គឺ​ដល់​ថ្នាក់ «ហៀរ»។ និយាយ​ក៏​មិន​រួច ទំពារ​ក៏​មិនកើត​យ៉ាង​នេះហើយ​នៅ​ត្រូវគេ​គក់​ខ្នង​ឮសូ «ឌិប» ដោយ​សួរថា «ពេញ​ឬ​នៅ?» ។ លុះ​ឆ្លើយ​ដោយ​មិន​ច្បាស់​ថា «ពេញ​ហើយ» ស្រីៗ ក៏​សួរ​ទៀតថា ឆ្នាំក្រោយ​ភ្លៀង​ល្អ ឬទេ ? ឬ​សួរ​សង្ខេប​ខ្លី​ថា "ភ្លៀង​ឬ​មិន​ភ្លៀង" អក​ឆ្លើយ​មិន​ច្បាស់«ឡុល»ថា «ភ្លៀង!» ។ ក្រុម​ណា​ក៏​អក​តាម​របៀបនេះ គឺស្រីៗបង្អក​អំបុកប្រុសៗ ។ ព្រមជាមួយ​ចលនា​អកអំបុក​ជា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ ដូច​មហា​អំបុក​ដែរ​នេះ គេ​ឃើញ​សកម្មភាព​មួយ គឺ, កសិករ​ខ្មែរ​នៅ​ស្រុកស្រែ បាន​ឱកាស​ជួបគ្នា ក​ម្លោះ​ជួប​ក្រមុំ។ គេ​បាន​សម្ដែង​ការស្និទ្ធស្នាល​ជាមួយគ្នា តាម​ការអនុគ្រោះ​របស់​ប្រពៃណី នៅក្រោម​ក្រសែភ្នែកចាស់ៗ ជា​ឱ​ពុក​ម្ដាយ​របស់​ក​ម្លោះ និង​ក្រមុំ។ អត្ថន័យ​ម្យ៉ាងទៀត គឺ​ក្នុង​ពិធី​មហា​អំបុក អកអំបុក​នេះ ទាំងអស់គ្នា​បានបង្ហាញ​អំពី​សាមគ្គីភាព​ជិតស្និទ្ធ​ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​បញ្ជា​ការ​ម្នាក់ គឺ​ចាស់​ស្រុក។ អ្នកអនុវត្ត​គោរព​បទបញ្ជា​របស់​មេ​កោយ​យ៉ាង​សស្រាក់សស្រាំ ធ្វើ​ឲ្យ​ពិធី​នេះ​ទទួលបាន​ជោគជ័យ។ ពេល​អកអំបុក​ទៀតសោត គេ​ឃើញ​អំបុកពេញៗកញ្ជើ ចេក​គ្រប់មុខ​រៀបចំ​ពោរ​ពាស​លើ​តុ។ គេ​ឃើញ​ម្យ៉ាងទៀត នៅពេល​បង្អក និង​ពេល​អកអំបុក​នឹង​ចេក​កំពប់ ធ្លាក់​រពោង​របា​យមក​លើដី ជាការ​បកស្រាយ​នូវ​ភាពសម្បូរ​ហូរហៀរ​រប​ស់​ស្រុកទេស​ពី​បុរាណ។ <ref>Professor Miech Pon (1999) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=10410&shelfbrowse_itemnumber=14130 Documentary on Khmer Traditions and Customs Part 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814082618/https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=10410&shelfbrowse_itemnumber=14130 |date=2023-08-14 }}, Contributor: Hun Neang, Publisher: Officer of the Khmer Traditional Church of the Buddhist Academy of Cambodia p. 391</ref> == ពិធីសំពះព្រះខែ == '''Offering to the Moon''' [[File:សៈសៈបណ្ឌិត.jpg|thumb|The Jataka, Vol. III,. by H.T. Francis and R.A. Neil, (1897), Khmer According to the Buddhist scriptures Version Sovannsam Jataka Pali 1938 The Legend of The Moon Rabbit Sasa-Bondit.]] [[File:Cambodia Moon Sacrifice.jpg|thumb|The Cambodian peoples celebration Moon Sacrifice prayer to the rabit avatar of Bodhisattva of Buddha Mahanikaya in second day of Bon Om Touk at 12:00 am midnight.]] The Jataka, Vol. III,. by H.T. Francis and R.A. Neil, (1897), Khmer According to the Buddhist scriptures Version Sovannsam Jataka Pali 1938 The Legend of The Moon Rabbit Sasa-Bondit. '''តាមគម្ពីរ ពុទ្ធសាសនា [[សុវណ្ណសាមជាតក]] (ភាសាបាលី)''' ក្នុងកាល​កន្លងទៅហើយ ព្រះបាទព្រហ្មទត្តសោយ​រាជ្យក្នុង​ក្រុង​ពារាណសី​ មានតំណាលនិទានថា កាល​នោះ​ព្រះសម្ពុទ្ធបរមគ្រូ ទ្រង់សោយព្រះជាតិជាសត្វ​ទន្សាយ នៅអាស្រ័យ​ក្នុងដងព្រៃមួយ ក្នុងព្រៃនោះមាន ស្វា១ ចចក១ ភេ១ ជា​សំឡាញ់​​នឹង​គ្នា ​បាននៅរួមជាមួយនឹងទន្សាយ សុទ្ធតែជាបណ្ឌិត​សត្វ គឺសត្វ​ដែលមានចំណេះដឹង ​តែងនាំគ្នាស្វែងរកអាហារតាមគោចរស្ថានរៀងៗខ្លួន ដល់ពេល​ល្ងាច​ទើប​មកជួបជុំគ្នា ។ ចំណែកសៈសៈបណ្ឌិតគឺ (ទន្សាយ) តែងពន្យល់​ធម៌ដល់​សត្វទាំង​បីថា៖ អ្នករាល់គ្នាត្រូវធ្វើទាន រក្សាសីល ធ្វើឧបោសថកម្មកុំបីខាន ។ ​* នែ ! សំឡាញ់ស្អែកនេះជាថ្ងៃឧបោសថ អ្នក​ទាំង​អស់គ្នា​ត្រូវរក្សា​ឧបោសថ​ហើយឱ្យ​ទាន​ផង ​ព្រោះ​ការ​រក្សា​​សីល​​ហើយ​​ឱ្យទាន ​​តែង​បាន​​ផល​ច្រើន ទៅអនាគតជាតិ ។ សត្វ​ទាំងបីនោះ​ព្រម​ទទួល​ធ្វើតាម និង បានត្រាច់ចរណ៍ រកអាហារទៅតាមសណ្ឋានរៀងៗខ្លួន (សត្វភេ រកបាន​ត្រីថ្ពិនងាប់ស្រាប់ ​៧ក្បាល) (សត្វចចក រកបានសាច់ ​ទន្សងទើបតែស្លាប់មួយក្បាល) (សត្វស្វា រកបានផ្លែស្វាយមួយផ្លែ) ចំណេកឯ សៈសៈបណ្ឌិត (ទន្សាយ រកមិនអាហារសោះ) វេលានោះដែរ សក្កៈទេវរាជ នៃឋានទេវតា ឬ ព្រះឥន្ទ្រ (Indra) បានក្រឡាខ្លួនជាពួក សមណៈព្រាហ្មណ៍ នៃសាសនាហិណ្ឌូ ហៅថា ឥន្ទ្រព្រាហ្មណ៍ ចុះមកសាកល្បង ការបំពេញបរមីសីលនៃសត្វទាំងបួន ដោយល្បងជាការសុំអហារ នៃទាន​ ភេ ចចក ស្វា បានឲ្យអាហាររបស់ខ្លួន រៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែ សៈសៈបណ្ឌិត (ទន្សាយ) គឺមិនមានអាហារជាប់ខ្លួននោះទេ ឥន្ទ្រព្រាហ្មណ៍ បានសុំអាហារ សៈសៈបណ្ឌិត (ទន្សាយ) ជាច្រើនលើក ហើយពោលថា ៖ ម្នាទន្សាយ អង្គអត្មា មិនធ្វើ​បាណាតិបាតា នោះទេ​ "បាណាតិបាតា ប្រែថា ការមិនសម្លាប់សត្វ ឬ ប្រមាថជីវិតអ្នកដទៃ" ទន្សាយ តបថា ចូរម្នាលព្រាហ្មណ៍ទៅរក​អុសបង្កាត់​ភ្លើង​ហើយមក​ប្រាប់​ដល់ខ្ញុំចុះ ខ្ញុំនិង​លោត​​ ទម្លាក់​ខ្លួនត្រង់កណ្តាល​រ​ងើកភ្លើងនោះ ​បើសាច់ខ្ញុំ​ឆ្អិនល្មម​ហើយ​ សូម​ម្នាលព្រាហ្មណ៍ពិសាហើយធ្វើសមណៈធម៌ចុះ ។ វេលានោះឥន្ទ​ព្រាហ្មណ៍បានបង្កាត់ភ្លើង ​ឆេះសន្ធោរ​សន្ធៅ​ ហើយមកប្រាប់ដល់​ទន្សាយបណ្ឌិត ទន្សាយបណ្ឌិត ក៏លោតទៅជិត​គំនរភ្លើង​នោះហើយពោលថា៖ ទានរមែងដោយសចៈ បើទានដែលករុណាឲ្យនោះមិនបរិសុទ្ធ ការបំពេញបរមីក៏គ្មានន័យនោះដែរ ​ពោលចប់ សៈសៈបណ្ឌិត (ទន្សាយ) ក៏​​រលាស់​ខ្លួនបីដងហើយ ក៏លោតទៅក្នុងគំនរភ្លើង​ដោយ​ចិត្ត​រីករាយ​​និងជ្រះថ្លា ប៉ុន្តែគំនរភ្លើងនោះមិនកក្ដៅឆេះរោមបណ្ឌិត ទន្សាយឡើយ ក្រោយមកឥន្ទ្រព្រាហ្មណ៍ បានក្រឡាខ្លួនជា ព្រះឥន្ទ្រវិញ ហើយពោលថា ទានដែលជ្រះថ្លាគឺជាគុណដ៏ប្រពៃ ព្រះឥន្ទ្រ ក៏ហោះពរនាំយក ម្នាលទន្សាយបណ្ឌិត ទៅមណ្ឌល [[ព្រះច័ន្ទ]] រួចអធិដ្ឋានសូមឲ្យរូបទន្សាយមានដិតជាប់នៅក្នុងដួងព្រះច័ន្ទ ការធ្វើទានបរិសុទ្ធដែលជាគុណតម្លៃរបស់អ្នក​ចូរតាំង​រូបអ្នក នៅអស់​មួយ​​កប្ប កុំឱ្យ​រលុបបាត់នៅក្នុងដែនភទ្ទកប្បនេះឡើយ ដូចនេះហើយយើងតែងសង្កេតឃើញរូបទន្សាយមានដក់ជាប់ក្នុងព្រះច័ន្ទ ។​ ឯសត្វទាំង ៤ ក៏នាំគ្នារក្សាសុចរិតធម៌ ដរាបដល់អស់អាយុ បានទៅកើតក្នុង​ទេវលោក​ទាំងអស់គ្នា ជាតកនេះព្រះសាស្តាទ្រង់ត្រាស់ថា ៖ * ភេក្នុងកាលនោះ គឺ ព្រះអានន្ទ (Ānanda) * ចចក គឺ ព្រះមហាមោគ្គល្លាន​ (Maudgalyayana) * ស្វា គឺ ព្រះសារីបុត្រ (Śāriputra) * ព្រាហ្មណ៍ គឺ ព្រះឥន្ទ្រ (Indra) * ទន្សាយបណ្ឌិត គឺ អង្គ​ព្រះតថាគត (Tathāgata) ​ ចាប់ពីពេលនោះមក ព្រេងនិទានដ៏មានអត្ថន័យនេះ បានដក់ជាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត ខ្មែរពុទ្ធសាសនិក មកដល់បច្ចុប្បន្ន ហើយបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនិងជំនឿ សែនព្រេន សំពះព្រះខែ សូមពរពីពួកទេវតា ទាំង ៨ទិស ដើម្បីថែរក្សាសេចក្ដីសុខចម្រើនដល់ពលរដ្ឋជារៀងរាល់ឆ្នាំ ។ <ref> H.T. Francis and R.A. Neil (1897) [https://www.sacred-texts.com/bud/j3/j3017.htm SASA-JĀTAKA No. 316.], Publisher: Ashgate Publishing Limited, Farnham 2010, Website: Sacred-texts.com </ref> <ref> Cambodia. Krasuan Ghosanākār nyn Vappadharm (1990) [https://books.google.com/books/about/Prajum_r%E1%BA%8Fan_bre%E1%B9%85_Khmaer.html?id=1FPNkquAQCoC Collection of Khmer legends, Volume 9], Publisher: Buddha Sāsanapaṇdity, Original from University of California, Berkeley </ref> == នារីរាំនៅលើក្បាលទូក == '''Women dancing on a racing boat''' [[File:Dancing on the racing boats.jpg|thumb|Dancing on the racing boats Origin in the 16th century]] នារីរាំនៅលើក្បាលទូក ដែលមានក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ ១៩២៨ ផែនដី [[ស្រីជេដ្ឋា|ព្រះស្រីជេដ្ឋា​]] ឬ ហ្លួងព្រះស្ដេចកន គ.សរាជ ១៥១៦ ព្រះស្ដេចកនតាំងពិធីប្រណាំងទូក មាននារីរាំក្បាលទូកបង្អួតកងទ័ពជើងទឹក ទៅកាន់ [[ព្រះចន្ទរាជា]] នារាជធានី​ទួលបាសាន [[ខេត្តកំពង់ចាម​]] ។ នារីរាំនៅលើក្បាលទូក មានវត្តមានមកជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ ត្រូវបានពលរដ្ឋគ្រប់រូបជឿថា តំណាងឲ្យដួងវិញាណនៃអ្នកថែរក្សាទូក ឬហៅថា '''ជំនាងទូក''' ដែលអាចជាវិញាណ ស្ត្រី ឬ បុរស ដែលមកថែរក្សាទូក តាមការអុចធូបសែនព្រេនអញ្ជើញហៅ មុនពេលក្រុមកីឡាករ យកទូកប្រណាំងរបស់ពួកគេមកប្រណាំងជាផ្លូវការណ៍ ក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក ទំនៀមយកស្ត្រីមករាំនៅលើក្បាលទូកនេះ បានបន្តក្នុងផ្នត់គំនិតពលរដ្ឋខ្មែរមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ សិល្បៈនៃការាំនៅលើក្បាលទូក ក៏មានវត្តមាន បុរសផងដែរ ដែលតំណាងឲ្យអ្នកដឹកនាំទូក ដែលមានជាសម្រែកបញ្ជាក់ប្រាប់ ឲ្យក្រុមរបស់ខ្លួន ប្រតិបត្តិការណ៍ព្រមគ្នាៗ ដោយស្វាហាប់ និង ស្រុះគ្នាដើម្បីឈានទៅដល់ទីគោលដៅរបស់ពួកគេ។ ទូកប្រណាំងទាំងអស់តែងតែមាននៅរូបគំនូរ ភ្នែកទូក ដែលធ្វើឲ្យទូកហាក់ដូច ជាមានជីវិត តំណាងឲ្យ សត្វនាគ ផុសអណ្ដែតនៅលើផ្ទៃទឹកដូច្នោះដែរ។<ref> Eng Suth (1991) [http://www.elibraryofcambodia.org/moha-buros-khmer-1-dorl-7/ Mohaboros Khmer Documents Volume 1-7], Publisher: Member of the Committee on History and Culture p.78 </ref> == ប្រវត្តិបុណ្យអុំទូក == '''Bon Om Touk History''' [[File:Angkor Thom, Bayon 08.jpg|thumb|Bayon temple Sculpture depicts a naval battle between Khmer and Champa on the Tonle Sap Lake 12th century.]] បុណ្យអុំទូក ត្រូវបានគេតំណាលថា ជាពិធីបុណ្យរំលឹកដល់ការដឹងគុណ ចំពោះកងទ័ពជើងទឹករបស់កម្ពុជា ដែលបានពលីជីវិតបូជាចំពោះទឹកដីក្នុងចម្បាំងខ្មែរ-ចាម នាស.វទី​១២ ក្នុងរាជ ព្រះបាទ ​[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ក្នុងរវាងឆ្នាំ ១១៧៧ ដល់ឆ្នាំ ១១៨១ នៃគ.សករាជ ។ រីរៈភាពនៃកងទ័ពជើងទឹករបស់កម្ពុជានេះហើយ ដែលត្រូវបានគេជឿថា ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានប្រារព្ធពិធី ប្រណាំងទូកនេះឡើង ដែលមានកងទ័ពទូកជាច្រើនក្រាសក្រែល ចូលរួម នេះបើយោងតាមចម្លាក់នា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] និង [[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] ដែលពណនាអំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​នៃចម្បាំងនេះ ។​<ref>[https://books.google.com.kh/books?id=yGpuAAAAMAAJ&q=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A7+%E1%9E%85%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%98%E2%80%8B&dq=%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%9C%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A7+%E1%9E%85%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%98%E2%80%8B&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi49bSUqaj0AhW2k1YBHcR7AQcQ6AF6BAgDEAM Cambodia. Authority for the Protection and Management of Angkor and the Region of Siem Reap. Dept. of Culture and Monuments, Cambodia. Authority for the Protection and Management of Angkor and the Region of Siem Reap, Friends of Khmer Culture (2004) Udaya, Issue 5], Publisher: Department of Culture and Monuments, Authority for the Protection and Management of the Region of Angkor/Siem Reap, Original from the University of Michigan. </ref> <ref> [http://www.elibraryofcambodia.org/prorvort-bunomtouk-bandert-prortib-sampeas-preah-kher-ork-ombok-ebook/ ប្រវត្តិ​បុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប សំពះព្រះខែ អកអំបុក​] (2002) Publisher: Buddhist institute of ministry of cult and religion and elibrary of Cambodia p.12 </ref> ពិធីប្រណាំងទូក នេះទៀតសោតមានកត់ត្រាក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ ១៩២៨ ផែនដីព្រះស្រីជេដ្ឋា និង ផែនដីព្រះចន្ទរាជា នាស.វទី១៦ (16th century) ចេញផ្សាយដោយ​ព្រះរាជបណ្ណាល័យជាតិ​កម្ពុជា ដោយអំណះអំណាងខាងលើនេះ ទើបមាននូវកិច្ចពិធីប្រណាំងទូកនេះឡើង ក្នុងខែកក្ដិក មានរយៈពេល ៣ ថ្ងៃ ដែលបានចាត់ចូលក្នុងពិធីបុណ្យអុំទូកនេះឯង ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រជាជនខ្មែរ មកពីបណ្ដាលខេត្តក្រុងនានា បាននាំទូកមកសំចត តាមដងទន្លេនាម្ដុំមុខព្រះបរមរាជវាំង ដើម្បីត្រៀម​ខ្លួនចូលរួមប្រកួតប្រណាំង ដើម្បីប្រជែងយកជ័យលាភី ពីកម្មវិធីប្រកួតដ៏អស្ចារ្យនេះ ទូកដែលពលរដ្ឋយកមកប្រណាំងនេះ វាមិនត្រឹមតែជាការបង្ហាញផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ប្រពៃណី និង ជំនឿនោះទេ ទៀតសោត វាបានបង្ហាញជាប្រភេទកីឡាប្រណាំងទូក ទៅកាន់សកលលោកផងដែរ ។​<ref> Heinrich-Böll-Stiftung (1999) [https://books.google.com.kh/books?id=770ZFiMbwm8C&q=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%91%E1%9E%BC%E1%9E%80&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%91%E1%9E%BC%E1%9E%80&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjlmZ_ytKj0AhXErlYBHdw4DqEQ6AF6BAgFEAM 2e Congrès national de la recherche socio-culturelle sur le Cambodge, 3-5], Publisher: Sākalvidyālăy Bhūmin Bhnaṃ Ben, Original from University of California, Berkeley p.381 </ref> == បុណ្យអុំទូក ក្នុងកំណត់ត្រាបារាំង == '''Bon Om Touk in French record''' [[File:French Record Bon Om Touk 1873.jpg|thumb|French Record Courses de canoë au Cambodge, illustration gravée d'époque. Magasin Pittoresque 1873.]] ពិធីបុណ្យអុំទូករបស់កម្ពុជាត្រូវបាន Record ជាលើកដំបូងក្នុងរាជព្រះបាទ [[នរោត្ដម]] ពីសំណាក់ក្រុមវិទូបារាំង ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣ នេះបើយោងតាមឯកសាររបស់បារាំង (Magasin Pittoresque 1873) នៅដើមឆ្នាំ ១៨៨៧ រូបភាពនៃទូកប្រណាំងរបស់កម្ពុជាបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយរបស់បារាំងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងទស្សនាវដ្តី "Le Magasin Pittoresque" ហើយនៅឆ្នាំ ១៨៩០ ទស្សនាវដ្តីរដ្ឋាភិបាលបារាំង "Les Colonies Francaises" បានពណ៌នាក្នុងទំព័រជាច្រើនអំពីអត្ថន័យនៃពិធីបុណ្យអុំទូក ទស្សនាវដ្ដី​នោះ​បាន​សរសេរ​ថា​៖ "ការ​ប្រារព្ធ​ពិធី​នេះ ដែល​ពិត​ជា​ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​បាតុភូត​ក្នុង​ស្រុក​ដែល​ប្រហែល​ជា​កើត​ឡើង​នៅ​កន្លែង​ណា​ផ្សេង​ទៀត​" ។ <ref> [https://www.alamyimages.fr/courses-de-canoe-au-cambodge-illustration-gravee-d-epoque-magasin-pittoresque-1873-image363158729.html?pv=1&stamp=2&imageid=520EBFEB-697F-4F45-8708-34988853B722&p=324760&n=1&orientation=0&pn=1&searchtype=0&IsFromSearch=1&srch=foo%3Dbar%26st%3D0%26sortby%3D2%26qt%3DCambodia%25201873%26qt_raw%3DCambodge%25201873%26qn%3D%26lic%3D3%26edrf%3D0%26mr%3D0%26pr%3D0%26aoa%3D1%26creative%3D%26videos%3D%26nu%3D%26ccc%3D%26bespoke%3D%26apalib%3D%26ag%3D0%26hc%3D0%26et%3D0x000000000000000000000%26vp%3D0%26loc%3D0%26ot%3D0%26imgt%3D0%26dtfr%3D%26dtto%3D%26size%3D0xFF%26blackwhite%3D%26cutout%3D%26archive%3D1%26name%3DPanther%2520Media%26groupid%3D%26pseudoid%3D%7B6AA54F68-C3A3-4196-AD8D-8122D7B14297%7D%26userid%3D%26id%3D%26a%3D%26xstx%3D0%26cbstore%3D1%26resultview%3DsortbyPopular%26lightbox%3D%26gname%3D%26gtype%3D%26apalic%3D%26tbar%3D1%26pc%3D%26simid%3D%26cap%3D1%26vd%3D0%26cid%3D%26pe%3D%26so%3D%26lb%3D%26pl%3D0%26plno%3D%26fi%3D0%26langcode%3Dfr%26ispremium%3D1%26flip%3D0%26contributorqt%3D%26plgalleryno%3D%26plpublic%3D0%26viewaspublic%3D0%26isplcurate%3D0%26imageurl%3D%26saveQry%3D%26editorial%3D1%26t%3D0%26customgeoip%3D%26filters%3D0 Courses de canoë au Cambodge, illustration gravée d'époque. Magasin Pittoresque] (1873) Contributeur: Panther Media GmbH / Alamy Banque D'Images, www.alamyimages.fr </ref> <ref>Michelle Vachon (2014) [https://english.cambodiadaily.com/lifestyle/boats-flying-by-71960/ Boats Flying]{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, The Cambodia Daily © All rights reserved</ref> === បុណ្យអុំទូក នៃកំណត់ត្រាកម្ពុជា === '''Bon Om Touk of Cambodia Record''' យោងតាមឯកសារ កំណត់ត្រា "​ល្បែងប្រណាំងទូក" របស់ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ លេខ១៩.០០៤ និពន្ធដោយលោក "ថាច់ប៉េន" ហៅប៉ាង ជាអាចារ្យនៅពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យរង [[ខេត្តឃ្លាំង]] [[កម្ពុជា​ក្រោម]] មានចែងថា ៖ សម័យលង្វែក (ព.សករាជ ២០៧២ ត្រូវនិង គ.សករាជ ១៥២៨) ព្រះបាទ អង្គចន្ទ ទី១ នៃអាណាចក្រលង្វែក ទ្រង់តាំងពញ្ញាតាត ងារជាស្និទ្ធភូបាល ជាស្ដេចត្រាញ់នៅកម្ពុជាក្រោម មានឋានៈជាចៅហ្វាយ [[ខេត្តបាសាក់]] នាស្រុកបាសាក់ ​ឲ្យត្រៀមទ័ពខ្មែរជើងទឹកដើម្បីច្បាំងជាមួយ និង ទ័ពយួនជើងទឹក ដែលបានចូលមកលុកលុយ [[ខេត្តព្រះត្រពាំង]] (បច្ចុប្បន្នវៀតណាមហៅ ត្រាវិញ) ដឹកនាំដោយ ស្ដេចត្រាញ់យួននាម ម៉ាក ដាងដុង (Mạc Đăng Dung of Đại Việt) នៃអាណាចក្រដាយវៀត ។ ពញ្ញាតាត បានចាត់របៀបរៀបចំការពារស្រុក ដូចមានរៀបរាប់ខាងក្រោមនេះ ៖ ទាហាន​ជើងទឹក ចែកចេញជា ៣ក្រុម * ក្រុម​ទី​១ ហៅ​ទ័ព​ស្រួច ហាត់​ច្បាំង និង​ទូក​ដែល​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ដូច​ទូក​ប្រណាំង​សព្វថ្ងៃ ដែលហៅថាទូក '''ង''' ។​ * ក្រុម​ទី​២ ហៅ​ទ័ព​ជំនួយ ហាត់​ច្បាំង និង​ទូក​ចែវ​ពីរ​ជួរ​ដែល​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ដូច​ទូក​ប្រណាំង​សព្វថ្ងៃ ដែលហៅថា '''ទូកមួង''' . * ក្រុម​ទី​៣ ហៅ​ទ័ព​បាសាក់ គឺ​ទូក​ធំ​មាន​ដំបូល​មាន​ចែវ មាន​ក្ដោង​មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ដូចជា​ទូក​បាសាក់ ដែលហៅ​ថា '''ទូក​ប៉ុកចាយ''' ហើយទូក​រាង​ស្ដួច​វែង​មាន​ដំបូល​តែ​មួយ​កាត់​ខាង​មុខ ឥត​ជញ្ជាំង ដែលជា​ទូក​ដាក់​ស្បៀង​អាហារ​សម្រាប់​កងទ័ព ។ របៀបបង្ហាត់ច្បាំង "តាមទំនៀមស្តេចក្រាញ់កម្ពុជាក្រោម" ស្រេចលើមន្រ្តី ៤ទិស "ចតុស្តម្ភ" ដែលនៅក្នុងឱវាទស្និទ្ធិភូបាលស្តេចត្រាញ់គ្រប់ជំពូក ដែលបញ្ញតិច្បាប់សម្រាប់ស្រុក ។ល។ កំណត់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក រដូវអកអំបុកនោះ មន្ត្រីទាំង ៤ទិស ត្រូវកេណ្ឌទាហានទាំងជើងទឹក ជើងគោក "សមយុទ្ធ" ១ថ្ងៃ ១យប់ រាល់ឆ្នាំ ។ ចំណែកទាហានជើងទឹកឲ្យទៅប្រឡងឫទ្ធី ឯទន្លេពាមកន្ថោក្នុងខេត្តឃ្លាំង ត្បិតទីនោះជាទីប្រជុំទឹក គ្រប់ខេត្តទៅមកបានស្រួល ។ តាមសៀវភៅ និងឯកសារ ជាប្រភពទាំងពីរខាងលើនេះ អាចសន្និដ្ឋានបានថា ប្រទេសកម្ពុជាសម័យបុរាណ ជាប្រទេសមានកងទ័ពជើងទឹកយ៉ាងខ្លាំងពូកែ និងមានពិធីហ្វឹកហ្វឺន ពីធីសមយុទ្ធកងទ័ពនេះ ជាប្រពៃណីជាប់រៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រទេសកម្ពុជាធ្វើពិធីនេះរៀងរហូតមក គឺជាប់តំណមកពីសមយុទ្ធក្នុងសម័យបុរាណនេះឯង ។​<ref> Chab Pin (1969) [http://www.elibraryofcambodia.org/preah-reach-pithi-thvea-tor-sor-meas-pheak-ti-3-ebook/ The 12-Month Royal Ceremony-Volume 3] Khmer Tradition Church of the Buddhist Academy of Cambodia p.174 </ref> == ពិធីកាត់ព្រ័ត្យ បិទបញ្ចប់ពិធីបុណ្យអុំទូក == '''Bon Om Touk Closing Ceremony''' [[File:Cambodia royal sword.jpg|thumb|Cambodia royal sword use in Bon Om Touk Closing Ceremony.]] ពិធីកាត់ព្រ័ត្យ ប្រារព្ធឡើងនាថ្ងៃចុងក្រោយ នៃពិធីបុណ្យអុំទូក ជាពេលដែលទូកប្រណាំងទាំងអស់បានស្វែងរកឃើញម្ចាស់ជ័យលាភីលេខ ១ ដែលត្រូវបានអង្គព្រះមហាក្សត្រនៃកម្ពុជា ប្រសិទ្ធី​នាមថាជា '''"ស្ដេចទូក"''' ។ មុននិងធ្វើពិធីកាត់ព្រ័ត្យ គេត្រូវធ្វើពីធីអញ្ជើញព្រះខ័នជ័យជាមុនសិន ដោយ ព្រះព្រហ្មជ័យ ជាឆ្មាំយាម ព្រះខ័ន​ជ័យ ត្រូវយកព្រះខ័នជ័យ មកវេទិកាដំណាក់ផែ ព្រះខ័ន​ជ័យ អាចយាងចេញពីព្រះបរមរាជវាំង បានតែម្ដងគត់ ក្នុងការចូលរួមពិធីបុណ្យអុំទូក នៃកិច្ចពិធីកាត់ព្រ័ត្យ ។ ព្រះព្រហ្ម​រាជ និងប្រកាសថា សូមអញ្ជើញ "កាំបិតព្រះស្ដេច" រួចយកទៅថ្វាយជាដាវអជ្ញាសឹក ទៅអង្គព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីលើកជាកិច្ចកាត់ជ័យព្រ័ត្យ ក្នុងព្រះនិមិត្តសញ្ញានេះត្រូវបានហៅថា "ព្រះខ័ន​ជ័យ​ស្រុក របស់ព្រះរាជា នៃព្រះនគរ (The Victorous Sword of The Vassal King of Preah Nokor) ព្រះព្រហ្ម​រាជ និងប្រកាសដល់បារមីទេវតា និង ពួកនាគទាំងឡាយ នៃព្រះនគរ (ទូកប្រណាំងទាំងអស់ ដែលតំណាងជាសត្វនាគ) ចូលអុំកាត់ព្រ័ត្យ បិទ​បញ្ចប់ពិធីបុណអុំទូក ម្ចាស់ជ័យលាភីលេខ ១ ដែលជាស្ដេចទូក ដែលអុំនៅខាងមុខគេ ដំរៀបជាក្បួនកងទ័ពជើងទឹក ត្រូវពាំនាំយកព្រះខ័នរាជជាតំណាងយកទៅកាត់ទីជ័យព្រ័ត្យ ដើម្បីបិទបញ្ចប់ពិធីបុណ្យអុំទូក ។​<ref> Chab Pin (1958) [https://books.google.com.kh/books?id=LYj2zQEACAAJ&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%83%E1%9E%8E%E1%9E%B8%E2%80%8B%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A&hl=en&sa=X&redir_esc=y Khmer tradition], Publisher: Cambodian Buddhist Academy of Khmer Tradition Church , Unesco p.985 [[ISBN]]: 9924923200 </ref> == ចំណាត់ថ្នាក់ប្រណាំងទូក (២០០៥ - បច្ចុប្បន្ន) == '''Boat Racing Rankings (2005 - Present)''' ចំណាត់ថ្នាក់នៃការប្រណាំងទូក ក្នុងព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង សំពះព្រះខែ ដែលផ្ទុកចំណុះចន្លោះចាប់ ៦០ ឡើងទៅដល់ ក្រោមចំណុះ ៨០ ទូកដែលទទួលជ័យលាភី ពីព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទូកដែលជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ១ ទូទាំងប្រទេស ត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមហៅថា "ស្ដេចទូក" ។ <ref > [https://www.facebook.com/NCONIF?mibextid=ZbWKwL គណៈកម្មាធិការជាតិ រៀបចំបុណ្យជាតិ-អន្តរជាតិ] </ref> {| class="wikitable" ! style="background-color:#EEDD82" width=10% | ចំណាត់ថ្នាក់ ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | ឈ្មោះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=20% | ចំណុះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | តំណាង ខេត្ត-ក្រុង ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | កំណត់ត្រា |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិងព្រឹត្តិការណ៍សង្គ្រាម ថៃឈ្លានពានកម្ពុជារយៈពេល៥ថ្ងៃ <br> (24 កក្កដា 2025) ដល់ (29 កក្កដា 2025) | align="center" | ២០២៥ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''តេជោកែវវិជ័យបារមីចៅសែន''' | align="center" | ៧៥ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] | align="center" | ២០២៤ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''មហាទន្សាយតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៥ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | align="center" | ២០២៣ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កិច្ចប្រជុំអាស៊ាន កម្ពុជាក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន | align="center" | ២០២២ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២១ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២០ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''សារាយតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១៩ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''កោះកេរសែនជ័យបារមីព្រះអង្គខ្មៅ''' | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តព្រះវិហារ]] | align="center" | ២០១៨ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''សារាយតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១៧ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | សារាយតេជោសែនជ័យ | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង|ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១៦ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កម្ពស់ទឹកទាបពេក ហេតុផលផ្សេងទៀត នៃបាតុកម្មនយោបាយ | align="center" | ២០១៥ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ស្រី​ស្រស់​គៀនជ្រៃ​ បារមី​តេ​ជោ''' | align="center" | ៧៥ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | align="center" | ២០១៤ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ជាតិកម្ពុជា ការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ | align="center" | ២០១៣ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ការយាងសោយព្រះទីវង្គត់ ព្រះបាទ [[នរោត្ដមសីហនុ]] | align="center" | ២០១២ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិងការកាន់ទុក្ខ នៃព្រឹត្តិការណ៍​ដួលជាន់គ្នា​ស្លាប់នៅលើស្ពានកោះពេជ្រ នៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១០ ដែលឆក់យកជីវិតមនុស្ស ៣៥៣​នាក់ | align="center" | ២០១១ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ស្រី​ម៉ៅក្រាំងយ៉ូវ''' | align="center" | ៧១ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១០ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ជ្រៃមាសសាគរតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០០៩ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ព្រះទីនាំង ចង្ហាន់ហុយចេស្តា''' | align="center" | ៧៨ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០០៨ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ច័ន្ទសោមសែនមង្គល''' | align="center" | ៧០ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តតាកែវ]] | align="center" | ២០០៧ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''អធិរាជចក្រភពរង្សី''' | align="center" | ៦៨ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០០៦ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ឪដុង្គម៉ែជ័យបារមីវាំងចាស់''' | align="center" | ៧២ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ស្ពឺ]] | align="center" | ២០០៥ |} === ចំណាត់ថ្នាក់ រងជើងឯក === '''Runner-up''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#EEDD82" width=10% | ចំណាត់ថ្នាក់ ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | ឈ្មោះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=20% | ចំណុះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | តំណាង ខេត្ត-ក្រុង ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | កំណត់ត្រា |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''សារាយតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០២៤ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''សម្ដេចវិបុលបញ្ញាបារមីមានជ័យ''' | align="center" | ៧៥ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តតាកែវ]] | align="center" | ២០២៣ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កិច្ចប្រជុំអាស៊ាន កម្ពុជាក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន | align="center" | ២០២២ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២១ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២០ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''សម្ដេចវិបុលបញ្ញាបារមីមានជ័យ''' | align="center" | ៧៥ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តតាកែវ]] | align="center" | ២០១៩ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''សារាយតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១៨ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''ក្ដាមប្រៃ''' | align="center" | ៦៤ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] | align="center" | ២០១៧ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''សារាយតេជោសែនជ័យ''' | align="center" | ៧៧ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១៦ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កម្ពស់ទឹកទាបពេក ហេតុផលផ្សេងទៀត នៃបាតុកម្មនយោបាយ | align="center" | ២០១៥ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''ច័ន្ទសោមសែនមង្គល''' | align="center" | ៧០ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តតាកែវ]] | align="center" | ២០១៤ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ជាតិកម្ពុជា ការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិ | align="center" | ២០១៣ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ការយាងសោយព្រះទីវង្គត់ ព្រះបាទ [[នរោត្ដមសីហនុ]] | align="center" | ២០១២ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិងការកាន់ទុក្ខ នៃព្រឹត្តិការណ៍​ដួលជាន់គ្នា​ស្លាប់នៅលើស្ពានកោះពេជ្រ នៅថ្ងៃទី២២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១០ ដែលឆក់យកជីវិតមនុស្ស ៣៥៣​នាក់ | align="center" | ២០១១ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''ព្រឹទ្ធាចារ្យមហាតេជោសែនជ័យ (ម្ទេសខ្មាំង)''' | align="center" | ៧២ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | align="center" | ២០១០ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" | មិនមានកំណត់ត្រា | align="center" | ២០០៩ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" | មិនមានកំណត់ត្រា | align="center" | ២០០៨ |- | align="center" style="background:#FFB6C1;" | លេខ២ | align="center" | '''ស្រីសសុខសែនជ័យ''' | align="center" | ៦៨ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តតាកែវ]] | align="center" | ២០០៧ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" | មិនមានកំណត់ត្រា | align="center" | ២០០៦ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" | មិនមានកំណត់ត្រា | align="center" | ២០០៥ |} == ចំណាត់ថ្នាក់ទូកចែវ == '''Boat rowing racing rankings''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#EEDD82" width=10% | ចំណាត់ថ្នាក់ ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | ឈ្មោះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=20% | ចំណុះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | តំណាង ខេត្ត-ក្រុង ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | កំណត់ត្រា |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ពពករសាត់''' | align="center" | ៤៥ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០២៤ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''សិរីចំប៉ាបុប្ផាប្រជុំមិត្ត''' | align="center" | ៤៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | align="center" | ២០២៣ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កិច្ចប្រជុំអាស៊ាន កម្ពុជាក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន | align="center" | ២០២២ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២១ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២០ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ព្រះទីនាំងសារាយអណ្ដែតចង្ហាន់ហុយ''' | align="center" | ៤៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] | align="center" | ២០១៩ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''សាមគ្គីសែនជ័យ''' | align="center" | ៤៦ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តកណ្ដាល]] | align="center" | ២០១៨ |} == ចំណាត់ថ្នាក់ទូកខ្នាតអន្តរជាតិ == '''Boat International scale rankings''' {| class="wikitable" ! style="background-color:#EEDD82" width=10% | ចំណាត់ថ្នាក់ ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | ឈ្មោះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=20% | ចំណុះទូក ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | តំណាង ខេត្ត-ក្រុង ! style="background-color:#EEDD82" width=30% | កំណត់ត្រា |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ខ្មែរកម្ពុជាក្រោមមានជ័យ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | align="center" | ២០២៤ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ហោះសែនជ័យបារមីវត្តកំពង់គរ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តក្រចេះ]] | align="center" | ២០២៣ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កិច្ចប្រជុំអាស៊ាន កម្ពុជាក្លាយជាម្ចាស់ផ្ទះរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន | align="center" | ២០២២ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២១ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង ព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក ការរាតត្បាតនៃជំងឺ Covid-19 | align="center" | ២០២០ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ហោះសែនជ័យបារមីវត្តកំពង់គរ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តក្រចេះ]] | align="center" | ២០១៩ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ហោះសែនជ័យបារមីវត្តកំពង់គរ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តក្រចេះ]] | align="center" | ២០១៨ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ហោះសែនជ័យបារមីវត្តកំពង់គរ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តក្រចេះ]] | align="center" | ២០១៧ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ហោះសែនជ័យបារមីវត្តកំពង់គរ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តក្រចេះ]] | align="center" | ២០១៦ |- | colspan=4 align="center" style="background:#E6E6E6;" |ការផ្អាកពិធីបុណ្យអុំទូកទាក់ទងនិង កម្ពស់ទឹកទាបពេក ហេតុផលផ្សេងទៀត នៃបាតុកម្មនយោបាយ | align="center" | ២០១៥ |- | align="center" style="background:#90EE90;" | លេខ១ | align="center" | '''ហោះសែនជ័យបារមីវត្តកំពង់គរ''' | align="center" | ២៣ នាក់ | align="center" | [[ខេត្តក្រចេះ]] | align="center" | ២០១៤ |} == ប្រវត្តិសត្វមករ == មករ​ជា​ពាក្យ​សំស្ក្រឹត​ ដែល​មាន​ន័យ​ថា នាគ​សមុទ្រ ឬ សត្វ​ទឹក​ចម្លែក ។ ពាក្យ​នេះ​ជា​ពាក្យ​ដើម​នៃ​ពាក្យ 'mugger' ( गुंडा ) ក្នុង​ភាសា​ហិណ្ឌី។ ភាសា​ហិណ្ឌី ហៅក្រពើ​ថា मकर (មករ ឬ មករៈ)។ មានតំណាលថា មានអសុរៈមួយនាម វរៈត្រា (Vritra) ដែលជាអសុរៈ ដែលគ្រប់គ្រងលើពពួកនាគ បានទប់ទឹកទាំងអស់មិនឲ្យបង្អុរមកឋានមនុស្ស ដោយធ្វើឲ្យមានការកើតគ្រោះរាំងស្ងួតពាសពេញតំបន់ មនុស្សម្នាចាប់ផ្ដើមបួងសួងសុំឲ្យ ពួកទេវៈជួយ រំពេចនោះទេវតាស្រីមួយអង្គ ប្រកបដោយកិរិយាល្អស្អាត បានរំសាយសក់ចុះមកបង្កើតជាប្រភពទឹក នៅតំបន់នោះ មនុស្សម្នាសប្បាយចិត្តជាខ្លាំងក៏ប្រសិដ្ឋនាមទ្រង់ថា "ព្រះម៉ែគង្គា" (Goddess Ganga) ពេលនោះព្រះកេសារ (សក់) មួយសរសៃរបស់ព្រះនាងគង្គា បានធ្លាក់​មកដល់​ឋាន​មនុស្ស ក៏បានក្លាយជាសត្វមករ ហើយខ្លាំងជាងអ្វីៗទាំងអស់នៅលើលោក វាក៏បានលេប​​រាល់​សព្វសត្វ ទាំងពួងដែលវាជួបប្រទះ មិនថាមនុស្ស្ រាជសីហ៍ ឬ ពស់នាគរាជ ឡើយ ។ ដោយនៅឋានកណ្តាលគ្មានអ្នកណាអាចបង្ក្រាបសត្វមករនេះបាន ព្រះឥសូរ ឬ ព្រះសីវៈ (Shiva) ក៏ចុះមកតទល់ជាមួយមករ ដោយមានការសន្យាពីព្រះនាងគង្គាថា បើ​ព្រះឥសូរ​អាចចាប់សត្វមករ នោះបាន ទ្រង់នឹងរៀបអភិសេកជាមួយ។ ព្រះឥសូរក៏បានចុះមកតទល់ជាមួយនឹងមករ​អស់រយៈ​ពេលជាច្រើនថ្ងៃនៅតែមិនដឹងឈ្នះចាញ់។ ព្រះនាងគង្គាក៏បានប្រាប់ព្រះឥសូរ ថាបើព្រះអង្គចង់បង្ក្រាបមករ​បាន លុះត្រាតែព្រះអង្គលើកទូលព្រះបង្គំមកដាក់លើបាតដៃរបស់ព្រះអង្គ ហើយព្រះនាងគង្គារ បានប្រើកេសាររបស់ខ្លួនទម្លាក់ទៅក្នុងទឹក ដើម្បីស្រូបទាញយកទឹកទាំងអស់ចេញ រួចទុកឲ្យតែមករ​នោះឲ្យនៅលើគោក មករដែលជាសត្វទឹក ក៏ប្រែមកជាជើងរាជសី ព្រះឥសូរ ក៏ប្រើមហាទម្ងន់ អង្គុយសង្កត់ពីលើសត្វមករ មករមិនអាចទ្រាំនិងទម្ងន់ដែលសង្កត់របស់ព្រះឥសូរបាន មករ ក៏សុខចិត្តចុះចាញ់ព្រះឥសូរ ដោយអនុភាពកាចសាហាវ របស់សត្វមករ ព្រះឥសូរក៏ជប់ត្រង់មាត់សត្វមករ ឲ្យទៅជាប្រមោយសត្វដំរី សត្វមករ ក៏សន្យាថា និងខ្ជាក់រាល់សព្វសត្វ​ទាំងពួង​​នោះ​ចេញ​មកវិញ ហើយព្រះឥសូរ ក៏បានយកសត្វមករធ្វើជាយាន្តជំនិះចាប់ពីពេលនោះមក ហើយសត្វមករក្នុងទម្រង់ប្រមោយដំរី ក៏ត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមថា គជសី ដែលមានរូបរាង្គស្រដៀងគ្នាទៅនិង រាជសី ដែលជាស្តេចតោ ជាអ្នកការពារ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានធ្វើយកមកធ្វើជានិមិត្តរូប បាវចនាជាតិ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា​ ។ ការប្រណាំងទូកនាគអាចត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាការបង្ហាញឡើងវិញនូវនិមិត្តរូបទាំងនេះ ដែលជា ការប្រយុទ្ធគ្នានៃនិទាន ទេវកថា ផងដែរ ។ <ref> Khmer Tradition Church Academy (1963) [https://books.google.com/books/about/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BF%E1%9E%84%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81.html?id=ZfO1X01JGbwC Collection of Cambodia legends Volume 1], Publisher: Cambodia Buddhist Academy, Original from the University of Michigan </ref> == ឈ្មោះ និង វេយ្យាករណ៍ == '''Names and grammar''' ឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃពិធីបុណ្យអុំទូក ត្រូវបានសរសេរថា៖ <br> '''ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង សំពះព្រះខែ''' ដែលរៀបរៀងទៅតាមកម្មវិធីប្រារព្ធ និងការប្រើប្រាសនូវវេយ្យករណ៍ខ្មែរ ពិធីបុណ្យថែមពាក្យ "ព្រះរាជ" ដោយមានន័យថា ពិធីបុណ្យដែលបង្កើតឡើងដោយអង្គព្រះមហាក្សត្រ ហើយត្រូវបានចូលរួមដោយព្រះមហាក្សត្រផ្ទាល់ ។ ពាក្យបុណ្យអុំទូក ហេតុអ្វីមិនប្រើពាក្យ បុណ្យប្រណាំងទូក ពីព្រោះពាក្យបុណ្យ បានបញ្ចាក់ន័យឱ្យពាក្យ អុំទូក ដោយមានន័យថា ការអុំទូកមិនថា អុំលឿន ឬ អុំយឺត អ្នកអុំទូកទាំងអស់បានស្ថិតក្នុងកម្មពិធីបុណ្យដែលកំពុងប្រារព្ធ ។ បន្ទាប់មកពាក្យ "បណ្ដែតប្រទីប" ហេតុអ្វីក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនប្រើពាក្យ លយប្រទីប បណ្ដែតកន្ទោង ឬ លយកន្ទោង ពីព្រោះពាក្យ (លយ) គឺជាកម្ចីពាក្យសៀម ដែលមិនមែនជាពាក្យផ្លូវការណ៍របស់ខ្មែរនោះទេ ហើយពាក្យ "កន្ទោង" គឺសំដៅលើស្លឹករុក្ខជាតិ ដែលគេធ្វើជាចានសម្រាប់ដាក់នូវសំណែនចង្អាប បណ្ដែតឱ្យពពួកខ្មោចព្រាយបីសាចប៉ុនណោះ ដោយមានបញ្ចាក់នៅក្នុងវចនានុក្រមជាតិ របស់សម្ដេចសង្ឃរាជ្យ ជួនណាត រីឯពាក្យ ប្រទីប មានន័យស្មើនិងពាក្យ គោម ។ បន្ទាប់មកពាក្យ "អកអំបុក" ត្រូវបានដាក់នៅកណ្ដាល បន្ទាប់ពីពិធីបណ្ដែតប្រទីប ត្រូវបានបញ្ចប់នៅម៉ោង 7ល្ងាច ហើយកម្មពិធីអកអំបុកត្រូវបានចាប់ផ្ដើមប្រារព្ធនៅម៉ោង 8យប់ រហូតដល់ពេលវេលា ចូលដល់ម៉ោង 12 រំលងអាធ្រាត ទើបប្រជាជននៃកម្ពុជា ធ្វើការអុចធូបបន់ស្រន់សំពះព្រះខែ ជាការបញ្ចប់ ។ ដូចនេះហើយទើបពាក្យផ្លូវការណ៍នៃពិធីបុណ្យអុំទូកត្រូវសរសេរថា "ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង សំពះព្រះខែ" ចំណែកឯពាក្យដែលអ្នកមួយចំនួនប្រើខុសនោះ គឺពាក្យ ពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប សំពះព្រះខែ និង អកអំបុក ឬ ប្រើពាក្យទាំងនេះឆ្លាសគ្នាយ៉ាងណាដែលផ្ទុយនិងការពន្យល់ពាក្យវេយ្យករណ៍ខ្មែរខាងលើនេះ គឺសុទ្ធសឹងតែជាអ្នកយល់ខុសពីវេយ្យាករណ៍ភាសាខ្មែរទាំងស្រុង ។<ref> RUPP (1999) [https://www.google.com.kh/books/edition/2e_Congr%C3%A8s_national_de_la_recherche_soc/770ZFiMbwm8C?hl=en 2e Congrès national de la recherche socio-culturelle sur le Cambodge, 3-5 Février 1999], Publisher: Royal University of Phnom Penh, Original from University of California, Berkeley p.381 </ref> * សូមមើល ការប្រើពាក្យ "អកអំបុក សំពះព្រះខែ" ដោយសាស្ត្រាចារ្យ អាំងជូលាន (2018) [https://www.yosothor.org/publications/khmer-renaissance/chapter-two/som-pes-preas-khae.html?fbclid=IwAR14QHbrPzbXRgDAK8Jcv_MCEVMfP2nsx3dBXpqqrzc_oU9uoq_U46MFK7U សំពះព្រះខែ], Publisher: សកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ នៃមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវវប្បធម៌ វិទ្យាសាស្ត្រ , Website: www.yosothor.org ។ * សូមកុំយកឈ្មោះបុណ្យជាតិ ដែលមានពាក្យក្នុងការប្រើវេយ្យករណ៍ត្រឹមត្រូវយក ទៅសរសេរឡូកឡំតាមការយល់ឃើញរបស់អស់លោកអ្នក សូមអរគុណ ។ * មានក្មេងៗវប្បធម៌ ចូលមកពន្យល់ក្រុមបុរាណាចារ្យថា ពាក្យ បុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប និង សំពះព្រះខែ អកអំបុក សរសេរទៅតាម បទដ្ឋានគតិយុទ្ធ និងទំនៀម ។ សូមកុំយល់ច្រឡំ សៀវភៅប្រចាំទាំង១២ខែ របស់អ្នកស្រីពេជ្រសល់ ឆ្នាំ ១៩៦៦ ដែលចេញផ្សាយផ្ទាល់ខ្លួន ជាមួយនិង អត្ថបទ ពិធីទ្វាទសមាស ឆ្នាំ ១៩៥២ ចេញផ្សាយដោយ ពុទ្ធសន្យបណ្ឌិតកម្ពុជា នៃសមាជិកទាំង ៦រូប មកពីក្រុមជុំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ។ == សេចក្តីកែតម្រូវ == ថ្មីៗនេះ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការសរសេរ វេយ្យាករណ៍ខុស អំពីឈ្មោះពេញ នៃពិធីបុណ្យអុំទូក ដែលជាបុណ្យជាតិរបស់ខ្លួន ពីសំណាក់ក្រុមមន្ត្រីរាជការមួយចំនួន ដែលក្នុងនោះបូករួមទាំងគណ:កម្មាធិការបុណ្យជាតិផងដែរ ដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី០៩ ខែកញ្ញ ឆ្នាំ២០២៤ ដែលបានសរសេរថា÷ [https://www.facebook.com/share/p/e1ZoZVYbgJFTSFUm/ ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប និងសំពះព្រះខែ អកអុំបុក] ដែលខុសនិង វេយ្យាករណ៍ជាតិទាំងស្រុង ដែលគួរសរសេរថា "ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និង សំពះព្រះខែ" ។ នៅពេលដែលក្បាលម៉ាសុីនប្រើវេយ្យាករណ៍ជាតិខុសហើយ ថ្នាក់ក្រោមខ្លាចមិនហ៊ានបញ្ចេញមតិកែតម្រូវទេ បែរជាព្រងើយកន្តើយ ហើយគាំទ្រនូវការប្រើវេយ្យាករណ៍ជាតិទាំងខុស បែរជាគ្រប់បណ្ដាញ (Page) នៃក្រសួងបន្តប្រើខុសបន្តគ្នា ពិធីបុណ្យទៅមុខហើយ តែវេយ្យាករណ៍ជាតិចាប់ផ្ដើមរលាយ ប្រជាជនចាប់ផ្ដើមល្ងិតល្ងង់លែងស្គាល់ នាមសព្ទ គុណនាម សព្ទនាមប្រធាន នេះហើយភាពរលាយនៃភាសាជាតិ ។ '''បុណ្យអុំទូកកំពង់ចាម''' ការបណ្ដែតប្រទីប នាខេត្តកំពង់ចាម ១៧ តុលា ២០២៤ [https://www.facebook.com/share/p/W4CK5yrrHWXAAZiR/ តើនេះជាការបណ្ដែតប្រទីប ?] , ប្រជាជនកម្ពុជាចាប់ផ្ដើមល្ងិតល្ងង់ លែងស្គាល់ កន្ទោង ស្គាល់ប្រទីប , បើសិនជាបរទេសសួរថា តើអ្នកមានភស្តុតាងដែលទេ ដែលខេត្តកំពង់ចាម មានបណ្ដែតប្រទីប រូបរាង្គកន្ទោង គេសុំរូបថត 1960s ឬ យ៉ាងហោចណាស់ រូបថត 1990s , ប្រាកដណាស់មិនមានទេ តែប្រទេសជិតខាងមាន ហើយគេមានរូបថត លយក្រាថង ក្នុងឆ្នាំ 1950s ដូចនេះមានន័យថា ការបណ្ដែតកន្ទោងរបស់ប្រទេសអ្នកគឺ ទទួលឥទ្ធិពលពីប្រទេសសៀម ។ ក្រុមបុរាណចារ្យ បានស្វែងរករូបថតពីអតីតកាល ដែលជនជាតិខ្មែរយកផ្កាទៅបណ្ដែតដែលហៅថាលយប្រទីប នៅតាមបណ្ណាល័យជាតិប្រទេសនានានៅក្រៅប្រទេសផងដែរ ប៉ុន្តែគឺគ្មានទាល់តែសោះ ដូចនេះសូមបញ្ឈប់ដាច់ខាតរាល់សកម្មភាពផុសផុលណាមួយដែលធ្វើឱ្យច្របូកច្របល់ដល់វប្បធម៌ជាតិរបស់កម្ពុជា ។ == ចំណារពន្យល់ == [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|នេះជាចម្លាក់ នៃការថ្វាយដង្វាយស្រូវអង្ករ ជារង្វាស់តៅ ទៅកាន់ក្សត្រីយ៍ នាប្រាសាទបាយ័ន (English: This is a sculpture of offering rice as a measure of tao to the queen of Bayon temple)]] ពិធីលយកន្ទោង ដែលបងប្អូនខ្មែរមួយចំនួនយល់ច្រឡំទៅ និងចម្លាក់លិបនាប្រាសាទបាយ័ន ដែលបង្ហាញជាតឹកតាងនៃការលយប្រទីបនាសម័យអង្គរ គឺមិនត្រឹមត្រូវនោះទេ ប្រាសាទបាយ័ន សាងសង់ឧទ្ទិសឱ្យពុទ្ធសាសនា មហាយាន មិនមែនឧទ្ទិសឱ្យខាងសាសនាហិណ្ឌូឡើយ តើគេអាចទាញសេចក្ដីនោះ ថាជាពិធីនៃសាសនាហិណ្ឌូបានដោយរបៀបណា ជាពិសេសថាបន់ស្រន់ថ្វាយ ទេវៈស្រី ព្រះម៉ែគង្គា ខាងហិណ្ឌូសាសនាទៅទៀត តើសំអាងលើអ្វី ? តើប្រវត្តិវិទូរអន្តរជាតិណាខ្លះទទួលស្គាល់ថា ចម្លាក់លិបនាប្រាសាទបាយ័នមួយផ្ទាំងនេះជាពិធីលយកន្ទោង ? ការបកស្រាយ ចំពោះក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួននៅកម្ពុជា ពួកគេតែងនាំយកកិច្ចពិធីលយកន្ទោងរបស់ជាតិសាសន៍ដ៏ទៃ ដែលធ្វើពីស្លឹកចេកយកមកច្របល់និង កិច្ចពិធីលយប្រទីប ម្ដងហើយម្ដងទៀត ទាំងកម្ពុជាមិនមានកំណត់ត្រាច្បាស់លាស់ទាល់តែសោះ ហើយគ្មានប្រវត្តិវិទូរខ្មែរណាមួយធ្វើការកត់ត្រាពន្យល់ក្នុងក្រាំងសៀវភៅសោះឡើយ សូម្បីតែភាសាអង់គ្លេស ឬ បារាំង ដែលក្រុមបុរាណាចរ្យខំស្វែងរកតាមប្រភពបណ្ណាល័យអន្តរជាតិធំៗ ក៏គ្មានការកត់ត្រាពីការលយកន្ទោងក្នុងពិធីបុណ្យអុំទូក ឬ កិច្ចពិធីចេញព្រះវស្សានោះទេ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានធ្វើការសាកសួរចាស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ចាប់ពីព្រះជន្ម៧០ ដល់ព្រះជន្ម៩០ អំពីកិច្ចលយកន្ទោង ក្នុងការចេញវស្សា និង បុណ្យអុំទូក ក្នុងទ.វទី៦០ ចម្លើយដែលក្រុមបុរាណាចារ្យទទួលបាន គឺមិនមានទាល់តែសោះ សេចក្ដីអំពាវនាវ សូមបញ្ឈប់ការបកស្រាយវប្បធម៌ខ្មែរតាមអំពើចិត្តរបស់អ្នក ដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់ ។ ទាំងព្រះសង្ឃមួយចំនួន ទាំងក្រុមក្មេងវប្បធម៌មួយចំនួន ដែលមានការយល់ដឹងតិចតួច បានបង្កើតកិច្ចបង្ហោះគោម តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន ខុសកាល ខុសវេលា មិនយល់ដឹងអំពី ខ្យល់ជំនោរ ទិសដៅខ្យល់ស្ងួត គិតជា អុីដ្រូហ្សែន និង អុកស៊ីហ្សែន ដែលនាំឱ្យគោមដែលបង្ហោះអាចនិងធ្លាក់មកវិញ ជាមួយនិងចំហេះភ្លើងនាំឱ្យកើតមានហានិភ័យ បង្ករជាភ្លើងឆេះផ្ទះ និង ភ្លើងឆេះព្រៃ ដែលបុរាណាចរ្យ ហាមប្រាម មិនឱ្យមានការបង្ហោះគោមផ្ដេះផ្ដាស រាប់ចាប់ពីខែចេញវស្សា រហូតដល់ខែចេត្រ ចូលឆ្នាំ ។ កិច្ចបង្ហោះគោមបូជាពុទ្ធសាសនា អាចប្រារព្ធទៅបាននៅអំឡុងខែពិសាខ នៃខែទី៥ នៃកិច្ចពិធីបុណ្យវិសាខបូជាប៉ុនណោះ ។ យូរៗទៅ ទៅជាពួកក្មេងវប្បធម៌មួយចំនួន ទៅជាចេះពន្យល់ពាក្យខ្មែរដោយចិត្តឯង ទាញពាក្យ កន្ទោង និង ប្រទីប ដែលមានន័យខុសគ្នា មកច្របល់បញ្ចូលគ្នា ដើរពន្យល់វប្បធម៌ខ្មែរប៉ាតណាប៉ាតណីនៅលើបណ្ដាញសង្គម គ្មានការទទួលស្គាល់ដោយក្រុមសាស្ត្រាចារ្យខ្មែរ និង មិនមានសូម្បីតែការចេញផ្សាយ អំពីអត្ថន័យ ដូចគ្នា ដោយវិទ្យាស្ថានភាសាជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា ។ អ្វីដែលធ្វើឱ្យក្រុមបុរាណាចារ្យ ឈឺក្បាលនិងបងប្អូនខ្មែរមួយចំនួនដែលកាន់កន្ទោងយកមកបណ្ដែតច្របល់និងពិធីបុណ្យអុំទូក និង ចេញវស្សា ខុសរដ្ឋប្បវេណីនៃទំនៀមខ្មែរទាំងស្រុង ហើយពួកគាត់ផុសទាំងមិនដឹងខ្យល់លើបណ្ដាញសង្គមថា មកលយប្រទីប ។ នៅក្នុងកំណត់ត្រា នៃកិច្ចពិធីលយប្រទីប មានការពន្យល់នៅក្នុងព្រះរាជទ្វាទសមាស នៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ឆ្នាំ ១៩៦៦ ដែលមានភាពខុសគ្នាទាំងស្រុង ទៅនិងពិធីលយកន្ទោង ដោយបែបនេះហើយ សូមអំពាវនាវ បងប្អូនខ្មែរមួយចំនួនបញ្ឈប់ការលយកន្ទោង ក្នុងពិធីចេញព្រះវស្សា និង ពិធីបុណ្យអុំទូក ។ === ប្រការ === ថ្មីៗនេះមានក្មេងវប្បធម៌មួយចំនួន បានបង្កើតទំព័រ Facebook ដាក់ឈ្មោះថា៖ (បុរាណាចារ្យ) និង (Asean Untold History) ហើយបានផុសអំពី លយកន្ទោង ច្របល់និង ពិធីលយប្រទីបថែមទៀតផង ដោយធ្វើការពន្យល់តាមអំពើចិត្តរបស់ខ្លួន និង មិនមានសូម្បីតែឯកសារយោង ឬ កំណត់ត្រាណាមួយ របស់អ្នកប្រវត្តិវិទូរកម្ពុជា យកមកគាំទ្រការលើកឡើងនោះទេ ។ ម្ចាស់ក្សត្រីកុសមៈ លោកខំប្រឹងចែកញែកវប្បធម៌កម្ពុជា ឱ្យដាច់ដោយឡែកពីប្រទេសថៃ ព្រោះមិនចង់ឱ្យវប្បធម៌កម្ពុជាមានវប្បធម៌ក្លូន ឬ វប្បធម៌ភ្លោះជាមួយថៃ ដើម្បីកុំជនបរទេសយល់ច្រឡំ ពីព្រោះប្រទេសសៀម គឺជាក្រុមចោរឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា និង បានប្លន់យកវប្បធម៌កម្ពុជា និងមិនឱ្យតម្លៃ "Credit" ទៅម្ចាស់ដើមនោះទេ ដូចនេះហើយលោកចង់ឱ្យបរទេសយល់ថា កម្ពុជា និង ថៃ ទោះមានវប្បធម៌ស្រដៀងគ្នាពិតមែន តែមានរចនាបទខុសគ្នា (Diffrent Style) នៅក្នុងកំណត់ត្រាលោក ចូវតាក្វាន់ (Zhou Daguan) លោកបានពណ៌នាថា កម្ពុជាមានគោម រាប់ពាន់ចងដង្ហែរតាមផ្លូវផងដែរ នោះបញ្ចាក់ថា គោមក្រដាស មានតាំងពីសម័យកាលអង្គរមកម៉្លេះ ផ្អែកលើការដោះដូរទំនិញជាមួយនគរចិនតាមរយៈឈ្មួញសំពៅ និង កំណត់ត្រាអំពីបណ្ណាល័យចំនួនពីរនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត មានការតម្កល់ក្រាំងគម្ពីរជាសៀវភៅ ដែលមានចំនួនជាច្រើនរយក្បាលផងដែរ ហើយលោកចូវតាក្វាន់ មិនបានកត់ត្រាពីការលយកន្ទោងស្លឹកនោះទេ ។ បញ្ចាក់៖ ក្រោយពីមានក្មេងៗមួយចំនួន ចាប់ផ្ដើមយល់ច្រឡំពិធីលយក្រាថង របស់ថៃ ដែលកម្ចីពាក្យកម្ពុជា (កន្ទោង) ដែលធ្វើអំពីស្លឹករុក្ខជាតិ យកមកបណ្ដែតច្របល់និង ពិធីលយប្រទីបរបស់កម្ពុជា ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ 2018 ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានចាប់ផ្ដើមធ្វើការពិសោធន៍ ទៅលើកន្ទោងស្លឹក និង ប្រទីបដែលធ្វើពីបន្ទះឬស្សីទ្របាតសម្រាប់ការអុជទាន និង ក្រដាស ហើយវត្ថុទាំងពីរ បានយកទៅបណ្ដែតក្នុងអាងត្រីចំនួនពីរ ក្នុងបរិមាណនៃចំនួនច្រើន និង ទុកវារយៈពេល ១ថ្ងៃ ទៅ៣ថ្ងៃ ប៉ុនណោះ លទ្ធផលដែលយើងទទួលបាន អាងត្រីដែលមានកន្ទោងស្លឹកបានពុលស្លាប់ ចំណែកឯ អាងត្រីដែលមានប្រទីប ត្រីមិនបានពុលស្លាប់នោះទេ ក្នុងដំណាក់កាលពិសោធន៍នេះ យើងមិនទាន់ទុកវត្ថុទាំងពីរក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែង រហូតដល់វត្ថុទាំងពីររលាយនោះទេ ពីព្រោះមានលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍លើកទី១រួចទៅហើយ ។ ដូចនេះហើយ ទើបក្រុមប្រវត្តិវិទូរកម្ពុជា មិនមានការចងក្រងពីការលយកន្ទោងស្លឹកនោះទេ ផ្អែកលើការបំពុលបរិស្ថានទឹកនេះហើយ ទើបពិធីលយកន្ទោងនេះត្រូវបានបោះបង់ក្នុង ទ.វទី៦០ និងមានការហាមប្រាមពីលោក ត្រឹង ងា ផងដែរ ដែលធ្លាប់បានចុះផ្សាយក្នុងអត្ថបទរបស់លោកក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ។ == សេចក្ដីប្រតិកម្ម == បុណ្យអុំទូក ជាបុណ្យប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ដ៏ធំមួយដែលត្រូវបានផ្អាកជាច្រើនលើកច្រើនសារ រាប់ចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ មកដល់ ឆ្នាំ ២០២២ នេះ ហើយពិធីនេះគឺបានអន់ថយជាបន្តបន្ទាប់ផងដែរ ។ នៅក្នុងរាជ ព្រះបាទ [[នរោត្ដមសីហនុ]] ការប្រារព្ធពិធីបុណ្យអុំទូក នៅទស្សវតន៍ទី៦០ មានការបណ្ដែតប្រទីបចូលរួម ចំនួនជាង ៣០ ហើយប្រទីបទាំងអស់បានផ្លាសប្ដូររូបរាង្គ នៃការរចនា និង ផ្លាសប្ដូរភ្លើងពណ៌ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ គ្រាន់តែរក្សានៅនិមិត្តសញ្ញា (Logo) និងមាន អក្សរស្ថាប័នជាតិធំៗនៅខាងក្រោមផងដែរ យើងងាកទៅមើលការបណ្ដែតប្រទីប គិតចាប់ពីឆ្នាំ ២០១០ ចំនួនប្រទីបបានធ្លាក់ចុះជាខ្លាំង រហូតដល់ក្រោម ១៥ ប្រទីបទៀតផង មានពេលខ្លះរូបរាង្គប្រទីបទាំងអស់នោះមានរូបភាពដដែលៗតាមផ្នត់គំនិតដ៏ចាស់គំរិល របស់ក្រុមមន្ត្រីមួយចំនួននោះផងដែរ ការធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ នៅរដ្ឋប្បវេណីនៃកិច្ចទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ដែលចាត់ទុកការប្រណាំងទូក នៅមុខព្រះបរមរាជវាំង ជានិមិត្តសញ្ញា នៃការប្រារព្ធក្នុងការនឹករលឹក ដឹងគុណដល់កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា ដែលបានពលីជីវិតដើម្បីទឹកដី ការពិតទៅកិច្ចពិធីដ៏ធំនេះគួរត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ និង ថែរក្សាឱ្យកើតមានជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររហូតតរៀងទៅ ។ រាល់ពេលមាន ពិធីបុណ្យអុំទូក ប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមតំបន់ភូមដ្ឋានរបស់ពួកគេ បានចូលលុយគ្នា ធ្វើទូក គូរគំនូរពណ៌ទូក ដោយដាក់ឈ្មោះតំណាងឱ្យភូមិដ្ឋានរបស់ពួកគេ ឬ តំណាងវត្តអារាម ក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ ជាការពិតណាស់ទោះជាគ្មានមន្ត្រីចាស់គំរិលទាំងនោះឧប្ថម្ភ ក៏ប្រជាពលរដ្ឋ អាចយកទូករបស់ពួកគេ មកប្រកួតបានផងដែរ ដោយសេចក្ដីស្រលាញ់ និង ទឹកចិត្តក្នុងការថែរក្សានូវវប្បធម៌ប្រពៃណី ដែលជាអត្តសញ្ញាណជាតិខ្មែរ ការដាក់ឈ្មោះទូកតាមតំបន់របស់ពួកគេ បានរួមចំណែកឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយល់ដឹងពីតំបន់ភូមិស្រុកនោះផងដែរ ដើម្បីឱ្យពួគេអាចប្រកួតប្រជែងយកកេរ្តិ៍ឈ្មោះសម្រាប់ភូមិស្រុករបស់ពួកគេ ហើយបានរួមចំណែកឱ្យពលរដ្ឋទទួលបាននូវចំណេះដឹងទូទៅ ក្នុងការស្គាល់ថាតើភូមិស្រុកនៅកម្ពុជាមានឈ្មោះអ្វីខ្លះ ? ការដាក់ឈ្មោះសម្គាល់នេះត្រូវបានសាបរលាប តាមរយៈមន្ត្រីអគតិមួយចំនួន យកទៅដាក់ឈ្មោះ ទៅតាមអំពើចិត្តនៃឈ្មោះរបស់ខ្លួន ឬ ទៅតាមគោលគំនិតនយោបាយរបស់ពួកគេ ដែលធ្វើឱ្យឈ្មោះទូកមួយចំនួនបាត់បង់តម្លៃ ជាមរតកវប្បធម៌ក្នុងការតំណាងឱ្យវប្បធម៌ជាតិនៃតំបន់របស់ខ្លួន ។ ការមិនប្រារព្ធពិធីបុណ្យអុំទូក បានធ្វើឱ្យពលរដ្ឋដែលចំណាយពេលវេលា និងលុយកាក់ សាងសង់ទូក រៀបចំទូក ត្រូវបានអាសាបង់ ដោយការបំបាក់ទឹកចិត្តពលរដ្ឋផងដែរ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ នៅតែមិនអាចទទួលយក ការលុបពិធីបុណ្យអុំទូក ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ នេះ ជាមួយនិងលេះដែលមិនសម ហេតុផលនេះទាល់តែសោះ យ៉ាងណាក៏សុំឱ្យមានការថែរក្សាទំនៀមបុណ្យអុំទូកនេះជាដរាបរៀងទៅ សូមអរគុណ ។ == វិចារណកថា == '''បើសិនជាមិនមានពិធីបុណ្យអុំទូក តើពលរដ្ឋខ្មែរនិង ខាតអ្វីពិតប្រាកដ ?''' * បាត់បង់អត្តសញ្ញាណ ទំនៀមទម្លាប់ និង ប្រពៃណី ។ * ការខាតបង់ទៅលើវិស័យទេសចរណ៍ ប៉ះពាល់ដល់វិស័យអាកាសចរ គ្មានភ្ញៀវទេសចរណ៍មកលេង ។ * ប៉ះពាល់ដល់វិស័យបដិសណ្ឋារកិច្ច ដូចជា៖ រមណីយដ្ឋាន ភោជនីយដ្ឋាន និង អាហាររដ្ឋាន ។ * ប៉ះពាល់ដល់ការបញ្ចេញលក់ទំនិញ រាប់លានមុខដែល ជិតផុតសពលភាព ឬ (Expired) ដែលជាទំនិញលក់លាងឃ្លាំង បញ្ចុះតម្លៃធូរធ្លៃ ចំណញដល់ការប្រើប្រាសរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ។ * ប្រជាជនតូតាច មិនអាចរកប្រាក់ចំណេញ ទាំងទេសចរណ៍ ក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុក ដូចជា៖ អ្នកលក់ទឹកភេសជ្ជៈ អ្នកលក់នំចំនី ដោយការទូរែក...។ * ប៉ះពាល់ទៅដល់វិស័យពាណិជ្ជកម្ម គ្មានការដាក់បង្ហាញនូវផលិតផលថ្មី គ្មានការប្រគំតន្ត្រី គ្មានការជួលតូប ឬ ជួលស្តង់លក់ផ្សេងៗ ។ * ប៉ះពាល់ដល់ផ្នែកសិល្បៈដូរតន្ត្រី មិនមានការជួលអ្នកសិល្បៈ មករាំច្រៀង និង សម្ដែង ។ * ប៉ះពាល់ដល់សេវាកម្មដឹកអ្នកដំណើរ ដែលប្រជាពលរដ្ឋធ្វើដំណើរមកចូលរួមកំសាន្តតាមរយៈ រថយន្តក្រុង ឬ រថយន្តឈ្នួល ផ្សេងៗ ។ == បុណ្យអុំទូក ខួបលើកទី១៥០ == '''Bon Om Touk 150th Anniversary''' បុណ្យអុំទូក ខួបលើកទី១៥០ ដែលគិតចាប់ពីរយៈពេលនៃការប្រារព្ធដំបូងនៅទន្លេចតុមុខ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣ ដល់ ឆ្នាំ២០២៣ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តម ដែលបន្សល់ទុកជាមរតកវប្បធម៏ប្រពៃណីដ៏ល្អឯកនៅកម្ពុជា ។ ពិធីបុណ្យអុំទូក ត្រូវបានបោះបង់ចោលអស់រយៈពេល ២៨០ ឆ្នាំ ដែលគិតចាប់ពីការដួលរំលំសម័យកាលលង្វែក ក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៣ រហូតដល់ការបង្កើតឡើងវិញក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទនរោត្តម ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣ នាសម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអណាព្យាបាលបារាំង ។ ហេតុអ្វីបានជាពិធីបុណ្យអុំទូក ប្រារព្ធដំបូងដោយ ព្រះបាទនរោត្តម ? ពីព្រោះតែ មិនមានកំណត់ត្រាណាមួយក្នុងសម័យកាលអង្គរ ឬ សម័យកាលលង្វែក សរសេរពីឈ្មោះពិធីប្រណាំងទូក ដែលហៅថា "បុណ្យអុំទូក" នោះទេ មានន័យថាបើទោះជាពិធីប្រណាំងទូក បង្កើតឡើងតាំងពីសម័យអង្គរ ឬ សម័យនគរភ្នំក្ដី តែមិនមានការប្រើឈ្មោះហៅសម្គាល់ថា បុណ្យអុំទូក នោះឡើយ ។ ដូចនេះក្មេងៗវប្បធម៌ជំនាន់ក្រោយសូមកុំព្យាយាម វែកញែក ដេញដោល ដោយភាពល្ងិតល្ងង់របស់ខ្លួន ហើយព្យាយាម លុបបំបាត់នូវស្នាដៃ របស់ព្រះបាទនរោត្តម ដែលជា អង្គព្រះមហាក្សត្រដែលបង្កើតឱ្យមាន ពិធីបុណ្យអុំទូក នៅកម្ពុជា ។ == សេចក្ដីអំណរ ចំពោះព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក 2024 == == កិច្ចពិធីទាក់ទងនិងគោម នៅកម្ពុជា == '''Lantern Ceremony in Cambodia''' * '''ពិធីព្យួរគោម''' ប្រារព្ធនៅក្នុងពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ English: Lantern hanging ceremony held in the festival Khmer New Year.(April) * '''ពិធីបង្ហោះគោម''' ប្រារព្ធនៅក្នុងពិធីបុណ្យ [[វិសាខបូជា]] ។ English: Lantern launching ceremony held in the festival Vaisak Worship Day.(May) Worshipping to Buddha Ceremony. * '''ពិធីបណ្ដែតគោម''' ប្រារព្ធនៅក្នុង [[ពិធីបុណ្យអុំទូក]] ។ English: Lantern Floating Ceremony '' 'Held in Cambodia Water Festival or Bon Om Touk (November) == ឯកសារយោង == {{reflist|1}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពិធីបុណ្យនៅស្រុកខ្មែរ]] hisf4jqlb56yxf0788gvhp296atymv4 0 4478 340361 335550 2026-09-12T14:28:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340361 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine.jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រីអភិរក្សអង្គរ។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯអភិរក្សដ្ឋានអង្គរលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == 8k8uaf93oormvoztwd3tlpj532n0y84 340363 340361 2026-09-12T14:33:49Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340363 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine.jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រីអភិរក្សអង្គរ។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯអភិរក្សដ្ឋានអង្គរលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == 8w63backdtx6en93efx5wjl8ipdqe9f 340364 340363 2026-09-12T14:38:49Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340364 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine.jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រីអភិរក្សអង្គរ។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯអភិរក្សដ្ឋានអង្គរលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == 6d0zezj6vluiat2v0b73gjctn62t7ia 340365 340364 2026-09-12T14:44:51Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340365 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine.jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == 3grbknig5uw2ll2smp5cbjlf28r1ryo 340404 340365 2026-09-13T07:30:10Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340404 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទច័ន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == hq8q050wjvczfkvti1gi4jmvbkogubm 340405 340404 2026-09-13T07:31:24Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ */ 340405 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[:en:Dap_Chhuon|ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[:en:Youk_Chhang|ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == e5hcyk9p7u4h10l2azs3stfgpan8ej0 340406 340405 2026-09-13T07:35:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340406 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[:en:Grand_Hotel_d'Angkor|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == 9rxzu03n1sbza1yxjb6sagtfwfpkshh 340407 340406 2026-09-13T07:41:20Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា */ 340407 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅឯ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[សណ្ឋាគារហ្គ្រេនហូថែលអង្គរ|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == g8iyrrtjonij7hk70v4v1cxpmt22s7x 340408 340407 2026-09-13T07:44:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា */ 340408 wikitext text/x-wiki '''ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Preah Ang Chek Preah Ang Chorm shrine) គឺជាបូជនីយដ្ឋានសាសនាមួយស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។បូជនីយដ្ឋានសាសនានេះមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលមានដាក់តម្កល់[[ព្រះពុទ្ធរូប]] ០២ អង្គនៅក្នុងនោះគឺ'''ព្រះអង្គចេក'''និង'''ព្រះអង្គចម'''ហើយត្រូវបាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ]]ធ្វើការគោរពបូជាតាំងពីឆ្នាំ ១៩៨២ មកម្ល៉េះ។ {{Infobox religious building | name = ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម | native_name = Preah Ang Chek Preah Ang Chorm | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | image = Preah_Ang_Chek_and_Preah_Ang_Chorn_(m).jpg | alt = | caption = | map_type = Cambodia | coordinates = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | deity = | country = {{flag|កម្ពុជា}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩៨២ | image_size = 300px }} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ប្រភពដើមមិនច្បាស់លាស់អំពីរូបសំណាកសម័យអង្គរទាំង ០២ អង្គនេះ === ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម គឺជារូបសំណាកដែលសាងអំពីសំរិទ្ធនិងត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ នៅឯម្ដុំព្រៃជុំវិញ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]។គេជឿថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមដើមឡើយត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។យោងតាមវិទ្យាស្ថានមនុស្សសាស្ត្រនិងសង្គមសាស្ត្រនៃ[[រាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា|រាជ្យបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា]]នៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ដែលបានឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គបានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះនិងដាក់តម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដើម្បីជាកត្តិយសនិងការគោរពដល់ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គដែលនៅក្នុងសម័យនោះត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ព្រះបរមពោធិសត្វ|ព្រះពោធិសត្វ]]ដែលទទួលបានការគោរពបូជាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារតែ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោលគ្មានអ្នកថែរក្សា។<ref name=":0">{{Cite web |last=Po |first=Yin |date=2020-08-24 |title=ប្រវត្តិរបស់ព្រះអង្គចេក និង ព្រះអង្គចម ដែលជាទីសក្ការៈបូជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ |trans-title=History of Preah Ang Chek and Preah Ang Chorm, a shrine of the Khmer people |url=https://ihss.rac.gov.kh/2020/08/24/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9f%87%e1%9e%a2%e1%9e%84%e1%9f%92%e1%9e%82%e1%9e%85%e1%9f%81%e1%9e%80-%e1%9e%96%e1%9f%92%e1%9e%9a/ |access-date=2022-07-18 |website=Institute of Humanities and Social Sciences of the Royal Academy of Cambodia |language=km }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === អបិយជំនឿអាថ៌កំបាំងរបស់លោកដាប ឈួន=== បន្ទាប់ពីដឹងថារូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមកំពុងរក្សាទុកនៅឯ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]លោក[[ដាប ឈួន]]ដែលជាចៅហ្វាយខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ រួមជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានលួចយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ<ref>{{Cite news |last=Sloan |first=Michael |date=2011-07-29 |title=The hotel de la saved |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/hotel-de-la-saved |access-date=2022-07-18 }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយរបស់ខ្លួនដែលសព្វថ្ងៃគឺជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]]។គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវការទាហាន ០៥ នាក់ប្រើកម្លាំងរួមគ្នាទើបអាចលើករួច។បើតាមអបិយជំនឿគេជឿថាលោក[[ដាប ឈួន]]អាចលើករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់លើស្មារបស់ខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល។លោកនិងទាហានរបស់លោកតែងតែចំណាយពេលយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃដើម្បីថ្វាយបង្គំនិងបួងសួងនៅមុខរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះ។<ref name=":1">{{Cite web |last=Kosal |first=Por |date=2020-12-23 |title=ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់ |trans-title=Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft. |url=https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 |access-date=2022-07-18 |website=SBM News}}</ref> គេជឿថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានប្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]ឲ្យដឹងខ្លួនជាមុនអំពីអំពីផែនការដែល[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]មានបំណងធ្វើឃាតលោកបន្ទាប់ពីរូបលោកត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាក្បត់ជាតិនិងជាប់ទាក់ទងនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] ដែលមានគោលបំណងប៉ុនប៉ងផ្តួលរំលំ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|របបរាជានិយម]]។លោកបានសម្រេចចិត្តរត់ភៀសខ្លួនទៅ[[ថៃ|សៀម]]ដោយលោកបានព្យាយាមយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយប៉ុន្តែមិនអាចធ្វើបានឡើយដោយសារលោកបានបាត់បង់កម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាអស់ទៅហើយ។<ref name=":1" /> បន្ទាប់ពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានមន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តយកទៅរក្សានិងតម្កល់ទុកនៅឯមុខអគារនៅក្នុងពិធីដ៏អធិកអធមមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។នៅពេល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]]កំពុងផ្ទុះឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅកាន់[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលស្ថិតនៅក្បែរនោះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។<ref>Kosal, Por (2020-12-23). [https://sbm.news/articles/5fe1c2b65c32608c49ded995 "ល្បីថាតា ដាប ឈួន មានអំណាចបារមីខ្លាំងពូកែ តែនៅចាញ់ប្រពន្ធគាត់ឆ្ងាយណាស់"] [Dap Chhuon had occult powers, but from behind his wife was even stronger in witchcraft.]. SBM News. Retrieved 2022-07-18.</ref> === ត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមឬត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹក? === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមទទួលរងនូវការខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដោយសារកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=ih7HDwAAQBAJ |title=Buddhism in a Dark Age: Cambodian Monks under Pol Pot |date=2012-12-31 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-6577-1 |pages=112 |language=en}}</ref>ធ្វើការបំផ្ទុះចោល។ទង្វើបែបនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការប៉ុនប៉ងលុបបំបាត់ប្រជាជននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ចេញអំពីអ្វីដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាអបិយជំនឿ។យោងតាម[[ទេព វង្ស|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជទេព វង្ស]]<ref>{{Cite book |last1=Nike |first1=Howard J. De |url=https://books.google.com/books?id=EQw3WtGizq4C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA365 |title=Genocide in Cambodia: Documents from the Trial of Pol Pot and Ieng Sary |last2=Quigley |first2=John |last3=Robinson |first3=Kenneth J. |date=2012-05-23 |publisher=University of Pennsylvania Press |isbn=978-0-8122-0546-6 |location=365 |language=en}}</ref>ព្រះអង្គលោកមានការសោកស្តាយចំពោះការបំផ្លិចបំផ្លាញរូបសំណាកសំរិទ្ធទាំង ០២ អង្គនេះដែលឆ្លាក់ដោយបុព្វបុរសរបស់យើងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរវត្ត]]។ទោះជាយ៉ាងណាមានការរៀបរាប់ខុសៗគ្នាអំពីជោគវាសនារបស់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដោយលោក[[ឆាំង យុ]]បានអះអាងថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះមិនត្រូវបានបំផ្ទុះចោលនោះទេប៉ុន្តែត្រូវបានបោះចូលទៅក្នុងទឹកទៅវិញ។<ref>{{Cite book |last=Harris |first=Ian |url=https://books.google.com/books?id=rVnMxVz_Bg8C&dq=preah+ang+chek+preah+ang+chorm&pg=PA287 |title=Cambodian Buddhism: History and Practice |date=2008-03-11 |publisher=University of Hawaii Press |isbn=978-0-8248-3298-8 |pages=287 |language=en}}</ref>មិនថាជាករណីណាក៏ដោយប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យចចាមអារ៉ាមថាទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅលើរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះរួមទាំងមេបញ្ជាការរបស់ពួកគេបានស្លាប់ដោយជំងឺនៅក្នុងរយៈពេលខ្លីបន្ទាប់ពីនោះ។<ref name=":2">{{Cite news |last=Thik |first=Kaliyann |date=2011-09-23 |title=The guardian statues |work=[[Phnom Penh Post]] |url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues |access-date=2022-07-18}}</ref> === ការស្ដារឡើងវិញនូវការគោរពបូជា === រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមត្រូវបានគេធ្វើការគោរពបូជាឡើងវិញដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីព្រះសង្ឃ ពុទ្ធសាសនិក និង អាជ្ញាធរ[[ខេត្តសៀមរាប]]។ យោងតាមឯកសារផ្លូវការរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានស្រង់ឡើងពីបាត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ហើយយកទៅតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ដែលជាទីតាំងដើមវិញ។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ទីសក្ការៈបូជាសម្រាប់ដាក់តម្កល់រូបសំណាកព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចមឬដែលត្រូវបានហៅថា'''ព្រះពុទ្ធមាស'''បានចាប់ផ្ដើមសាងសង់ឡើងទល់មុខសួនឯករាជ្យនិង[[សណ្ឋាគារហ្គ្រេនហូថែលអង្គរ|សណ្ឋាគារ Grand Hotel d’Angkor]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ រដ្ឋមន្ត្រី[[:en:Ministry_of_Commerce_(Cambodia)#p-lang|ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម]]លោក[[ចម ប្រសិទ្ធ]]បានចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការពង្រីកនិងកែលម្អទីសក្ការៈបូជានេះ។<ref>Thik, Kaliyann (2011-09-23). [https://phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues "The guardian statues"]{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [[:en:The_Phnom_Penh_Post|Phnom Penh Post]]. Retrieved 2022-07-18.</ref> == ឯកសារយោង == hi2v1y5xgh0tqv9w27hgavc1bvbf4yi 0 5116 340436 335664 2026-09-13T09:43:17Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340436 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5117 340449 335700 2026-09-13T09:45:17Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340449 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5118 340450 335701 2026-09-13T09:45:27Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340450 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5119 340448 335699 2026-09-13T09:45:07Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340448 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5120 340444 335682 2026-09-13T09:44:37Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340444 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5121 340443 335681 2026-09-13T09:44:27Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340443 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5123 340435 335663 2026-09-13T09:43:07Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340435 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 5434 340418 338338 2026-09-13T08:16:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាលក្រុងថ្មី */ 340418 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ទីក្រុងធំទី ០២]] របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]ហើយក៏ជាទីរួមខេត្តនិង​ជាទីក្រុង​ធំបំផុតរបស់​[[ខេត្តសៀមរាប|ខេត្ត​សៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅ​ភាគ​ពាយ័ព្យនៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | official_name = | other_name = | native_name = Siem Reap City | settlement_type = [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅកម្ពុជា|ទីរួមខេត្ត]] | image_skyline = View from Phnom Bakheng to Angkor Wat. Siem Reap.jpg | border = | total_width = | image_style = border:1; | perrow = | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image7 = | image8 = | imagesize = | nickname = ទីក្រុងប្រាសាទ | image_caption = | image_map = 1710_Siem_Reap_Municipality.svg | map_caption = ផែនទីនៃក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = រដ្ឋបាលក្រុង | subdivision_name2 = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ស្រុកសៀមរាប|ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង | leader_name = នួន ពុទ្ធារ៉ា | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = បង្កើតជាទឹកដី | established_date = ៨០២ | established_title2 = បង្កើតឡើងជាផ្លូវការ | established_date2 = ១៩០៧ | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ២០១៩ | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url= http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title= General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher= [[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work= National Institute of Statistics|date= 26 January 2021|access-date= 3 February 2021|archivedate= 26 តុលា 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status= dead}}</ref> | population_note = | population_total = ២៤៥ ៤៩៤ | population_rank = ០២ | population_density_km2 = | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +៧ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|13|21|44|N|103|51|35|E|region:KH|display=inline}} | elevation_footnotes = | elevation_m = ១៨ | postal_code_type = | postal_code_title = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} <!-- Infobox ends --> ក្រុងសៀមរាប គឺជាទីក្រុងដែលមាន[[ស្ថាបត្យកម្មអាណានិគមនិយមបារាំង|ស្ថាបត្យកម្មបែបសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[ស្ថាបត្យកម្មចិន|ស្ថាបត្យកម្មបែបចិន]]នៅតាម[[សង្កាត់បារាំងចាស់]]និងនៅជុំវិញ[[ផ្សារចាស់]]។ទីក្រុងនេះគឺជា[[ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជា|មជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍]]ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារវាមានទីតាំងស្ថិតនៅជិត[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ដែលជាអតីតរាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងមានសារមន្ទីរ ការសម្ដែងរបាំបុរាណ [[ភូមិវប្បធម៌កម្ពុជា]] ហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ សិប្បកម្ម កសិដ្ឋានសូត្រ វាលស្រែនៅជនបទ ភូមិនេសាទ [[ព្រែកទាល់|ជម្រកសត្វស្លាប]]ក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]] កន្លែងផឹកស៊ី និង កន្លែងទទួលទានអាហារដ៏សម្បូរបែប។ក្រុងសៀមរាបត្រូវបានតែងតាំងជាទីក្រុងវប្បធម៌[[អាស៊ាន]]ពីឆ្នាំ ២០២១-២០២២ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី ០៩ នៃរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកវប្បធម៌និងសិល្បៈ[[អាស៊ាន]](AMCA)ដែលរៀបចំឡើងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០។<ref name="Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021-2022">{{cite web |title= Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021–2022 |date= 24 October 2020 |url= https://www.khmertimeskh.com/50776465/siem-reap-city-selected-as-asean-city-of-culture-for-2021-2022/ |publisher= khmertimeskh.com |access-date=25 October 2020}}</ref> [[File:Siemreap cambodia.JPG|thumb]] [[File:Siem Reap street.jpg|thumb]] [[File:View of Siem Reap.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពក្រុងសៀមរាប]] ==សេដ្ឋកិច្ច== [[File:Statute at junction.jpg|thumb|រង្វង់មូលអប្សរា]] វិស័យទេសចរណ៍មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសេដ្ឋកិច្ចក្រុងសៀមរាប។តាមការប៉ាន់ស្មាននៅក្នុងឆ្នាំ ២០១០ មានការងារជាង ៥០% នៅក្នុងក្រុងសៀមរាបគឺពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យទេសចរណ៍។<ref>{{cite journal |journal=Annals of Tourism Research|volume= 50 |date= January 2015| pages= 98–112|title=Limits to mass tourism's effects in rural peripheries|author=Robin Biddulph|doi=10.1016/j.annals.2014.11.011|doi-access=free}}</ref>ក្រុងសៀមរាបបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវចំនួនភ្ញៀវទេសចរពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានបញ្ចប់ហើយអាជីវកម្មដែលផ្តោតលើវិស័យទេសចរណ៍ក៏បានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងដូចគ្នា។នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរមានចំនួនតិចតួចណាស់ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ មានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាងកន្លះលាននាក់បានមកទស្សនា[[ខេត្តសៀមរាប]]នៅក្នុងមួយឆ្នាំៗដែលប្រហែលនឹង ៥០% នៃភ្ញៀវទេសចរបរទេសទាំងអស់នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |title=Executive Summary from Jan–Dec 2005 |access-date=25 April 2008 |work=Tourism of Cambodia |publisher=Statistics & Tourism Information Department, Ministry of Tourism of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |archive-date=13 April 2008 |url-status=dead |archivedate=13 មេសា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរបានកើនឡើងដល់ជាង ០២ លាននាក់។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |title=Tourism Annual Report 2012 |work=Ministry of Tourism |access-date=20 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |archive-date=27 October 2016 |url-status=dead |archivedate=27 តុលា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf }}</ref> [[File:Street scene, Siem Reap, 2018 (24).jpg|thumb|ផប់ស្ទ្រីត]] [[File:Street scene in Siem Reap (2).jpg|thumb|ផ្សារចាស់]] ==រដ្ឋបាលក្រុងថ្មី== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ សង្កាត់<ref>{{Cite web |title=Siem Reap Municipality postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/siem-reap-minicipality |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |-​ | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក ]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល ]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល ]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==រដ្ឋបាលក្រុងចាស់== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ សង្កាត់ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dankum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់អំពិល|សង្កាត់អំពិល]] | Ampil Sangkat | គោកចាន់, ថ្នល់បាក់, ត្នោត, ត្រពាំងរុន, តាប៉ាង, ព្រៃគុយ, បង្កោង, គីរីមានន្ទ, បុស្សធំ, ត្រាចជ្រុំ |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១៣ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==បុគ្គលល្បីល្បាញ== * [[ទេព វង្ស|សម្តេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតីកិត្តិឧទ្ទេសបណ្ឌិត ទេព វង្ស សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] (១៩៣២-២០២៤) គឺជាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលត្រូវបានចាត់តាំងដោយ[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រម្ពុជា]]។ [[File:Supreme_Patriarch_Tep_Vong.jpg|thumb]] * លោក[[ឌិត ប្រន]] (១៩៤២-២០០៨) គឺជាអ្នកសារព័ត៌មាន[[ខ្មែរអាមេរិកាំង|ខ្មែរ-អាមេរិកាំង]]។លោកគឺជាជនភៀសខ្លួននិងជាអ្នករស់រានមានជីវិតពី[[ការប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា|របបប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]]ហើយក៏ជាតួអង្គម្នាក់នៅក្នុងចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត[[វាលពិឃាត (ភាពយន្ត)|រឿងវាលពិឃាត]]ដែលទទួលបាន[[ពានរង្វាន់អូស្ការ]]នាឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលនៅក្នុងនោះរូបលោកត្រូវបានសម្តែងដោយលោក[[ហាំង ង៉ោ|ហាំង សំណាង ង៉ោ]]ដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបនេះម្នាក់ផងដែរ។ [[File:Dith_Pran.jpg|thumb]] * លោក[[អាគីរ៉ា]] (១៩៧០ ឬ ១៩៧៣) គឺជាអតីតកុមាររងគ្រោះដែលត្រូវបានគេចាប់បង្ខំឲ្យធ្វើជាទាហាននៅក្នុង[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]ហើយបច្ចុប្បន្នលោកគឺជាអ្នកដោះមីននិងជាប្រធានថែរក្សាសារមន្ទីរនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។នៅក្នុងមួយជីវិតរបស់លោកៗបានលះបង់នៅក្នុងការបោសសម្អាតមីននៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងមើលថែទាំកុមារតូចៗដែលរងគ្រោះដោយសារមីន។លោកអាគីរ៉ាបានអះអាងថាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ មកលោកបានដោះនិងកម្ទេចមីនដោយផ្ទាល់ដៃរហូតដល់ទៅ ៥០០០០ គ្រាប់ហើយលោកក៏ជាស្ថាបនិកនៃ[[សារមន្ទីរគ្រាប់មីនកម្ពុជា]]ផងដែរ។<ref>[https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ "Life of the Land"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260214172509/https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ |date=2026-02-14 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]''. (31 October 2013).</ref> [[File:Aki_ra.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== qq6alodofugg7hdpsg7pqmlznq5hrtj 340419 340418 2026-09-13T08:17:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាលក្រុងចាស់ */ 340419 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ទីក្រុងធំទី ០២]] របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]]ហើយក៏ជាទីរួមខេត្តនិង​ជាទីក្រុង​ធំបំផុតរបស់​[[ខេត្តសៀមរាប|ខេត្ត​សៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅ​ភាគ​ពាយ័ព្យនៃ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងសៀមរាប | official_name = | other_name = | native_name = Siem Reap City | settlement_type = [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅកម្ពុជា|ទីរួមខេត្ត]] | image_skyline = View from Phnom Bakheng to Angkor Wat. Siem Reap.jpg | border = | total_width = | image_style = border:1; | perrow = | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image7 = | image8 = | imagesize = | nickname = ទីក្រុងប្រាសាទ | image_caption = | image_map = 1710_Siem_Reap_Municipality.svg | map_caption = ផែនទីនៃក្រុងសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = រដ្ឋបាលក្រុង | subdivision_name2 = [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ស្រុកសៀមរាប|ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង | leader_name = នួន ពុទ្ធារ៉ា | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = បង្កើតជាទឹកដី | established_date = ៨០២ | established_title2 = បង្កើតឡើងជាផ្លូវការ | established_date2 = ១៩០៧ | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = <ref>https://krongsiemreap.gov.kh/default/657{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ២០១៩ | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url= http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title= General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher= [[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work= National Institute of Statistics|date= 26 January 2021|access-date= 3 February 2021|archivedate= 26 តុលា 2022|archiveurl= https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status= dead}}</ref> | population_note = | population_total = ២៤៥ ៤៩៤ | population_rank = ០២ | population_density_km2 = | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +៧ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|13|21|44|N|103|51|35|E|region:KH|display=inline}} | elevation_footnotes = | elevation_m = ១៨ | postal_code_type = | postal_code_title = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១០ | footnotes = }} <!-- Infobox ends --> ក្រុងសៀមរាប គឺជាទីក្រុងដែលមាន[[ស្ថាបត្យកម្មអាណានិគមនិយមបារាំង|ស្ថាបត្យកម្មបែបសម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]និង[[ស្ថាបត្យកម្មចិន|ស្ថាបត្យកម្មបែបចិន]]នៅតាម[[សង្កាត់បារាំងចាស់]]និងនៅជុំវិញ[[ផ្សារចាស់]]។ទីក្រុងនេះគឺជា[[ទេសចរណ៍នៅប្រទេសកម្ពុជា|មជ្ឈមណ្ឌលទេសចរណ៍]]ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារវាមានទីតាំងស្ថិតនៅជិត[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ដែលជាអតីតរាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។នៅក្នុងនិងជុំវិញទីក្រុងមានសារមន្ទីរ ការសម្ដែងរបាំបុរាណ [[ភូមិវប្បធម៌កម្ពុជា]] ហាងលក់វត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ សិប្បកម្ម កសិដ្ឋានសូត្រ វាលស្រែនៅជនបទ ភូមិនេសាទ [[ព្រែកទាល់|ជម្រកសត្វស្លាប]]ក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]] កន្លែងផឹកស៊ី និង កន្លែងទទួលទានអាហារដ៏សម្បូរបែប។ក្រុងសៀមរាបត្រូវបានតែងតាំងជាទីក្រុងវប្បធម៌[[អាស៊ាន]]ពីឆ្នាំ ២០២១-២០២២ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី ០៩ នៃរដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុកវប្បធម៌និងសិល្បៈ[[អាស៊ាន]](AMCA)ដែលរៀបចំឡើងនៅថ្ងៃទី ២២ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២០។<ref name="Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021-2022">{{cite web |title= Siem Reap City selected as ASEAN City of Culture for 2021–2022 |date= 24 October 2020 |url= https://www.khmertimeskh.com/50776465/siem-reap-city-selected-as-asean-city-of-culture-for-2021-2022/ |publisher= khmertimeskh.com |access-date=25 October 2020}}</ref> [[File:Siemreap cambodia.JPG|thumb]] [[File:Siem Reap street.jpg|thumb]] [[File:View of Siem Reap.jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពក្រុងសៀមរាប]] ==សេដ្ឋកិច្ច== [[File:Statute at junction.jpg|thumb|រង្វង់មូលអប្សរា]] វិស័យទេសចរណ៍មានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះសេដ្ឋកិច្ចក្រុងសៀមរាប។តាមការប៉ាន់ស្មាននៅក្នុងឆ្នាំ ២០១០ មានការងារជាង ៥០% នៅក្នុងក្រុងសៀមរាបគឺពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យទេសចរណ៍។<ref>{{cite journal |journal=Annals of Tourism Research|volume= 50 |date= January 2015| pages= 98–112|title=Limits to mass tourism's effects in rural peripheries|author=Robin Biddulph|doi=10.1016/j.annals.2014.11.011|doi-access=free}}</ref>ក្រុងសៀមរាបបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនូវចំនួនភ្ញៀវទេសចរពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានបញ្ចប់ហើយអាជីវកម្មដែលផ្តោតលើវិស័យទេសចរណ៍ក៏បានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងដូចគ្នា។នៅពាក់កណ្ដាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរមានចំនួនតិចតួចណាស់ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៤ មានភ្ញៀវទេសចរបរទេសជាងកន្លះលាននាក់បានមកទស្សនា[[ខេត្តសៀមរាប]]នៅក្នុងមួយឆ្នាំៗដែលប្រហែលនឹង ៥០% នៃភ្ញៀវទេសចរបរទេសទាំងអស់នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |title=Executive Summary from Jan–Dec 2005 |access-date=25 April 2008 |work=Tourism of Cambodia |publisher=Statistics & Tourism Information Department, Ministry of Tourism of Cambodia |archive-url=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 |archive-date=13 April 2008 |url-status=dead |archivedate=13 មេសា 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080413115411/http://www.tourismcambodia.com/Statistics/index.asp?Year=2005 }}</ref>នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ចំនួនភ្ញៀវទេសចរបានកើនឡើងដល់ជាង ០២ លាននាក់។<ref>{{cite web |url=http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |title=Tourism Annual Report 2012 |work=Ministry of Tourism |access-date=20 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf |archive-date=27 October 2016 |url-status=dead |archivedate=27 តុលា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161027011521/http://www.tourismcambodia.org/images/mot/statistic_reports/tourism_statistics_annual_report_2012.pdf }}</ref> [[File:Street scene, Siem Reap, 2018 (24).jpg|thumb|ផប់ស្ទ្រីត]] [[File:Street scene in Siem Reap (2).jpg|thumb|ផ្សារចាស់]] ==រដ្ឋបាលក្រុងថ្មី== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១២ សង្កាត់<ref>{{Cite web |title=Siem Reap Municipality postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/siem-reap-minicipality |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |-​ | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dangkum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក ]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល ]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល ]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==រដ្ឋបាលក្រុងចាស់== '''{{pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ សង្កាត់ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១០០១ | [[សង្កាត់ស្លក្រាម|សង្កាត់ស្លក្រាម]] | Sla Kram Sangkat | ស្លក្រាម, បឹងដូនប៉ា, ចុងកៅស៊ូ, ដកពោធិ៍, បន្ទាយចាស់, ទ្រាំង, មណ្ឌល ០៣, ធ្លកអណ្តូង |- | ១៧១០០២ | [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ|សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] | Svay Dankum Sangkat | ភ្ញាជ័យ, កន្ដ្រក, គោកក្រសាំង, ស្វាយព្រៃ, ពោធិ៍បុស្ស, ថ្មី, ស្វាយដង្គំ, សាលាកន្សែង, គ្រួស, វិហារចិន, ស្ទឹងថ្មី, មណ្ឌល ០១, មណ្ឌល ០២, តាភុល |- | ១៧១០០៣ | [[សង្កាត់គោកចក|សង្កាត់គោកចក]] | Kouk Chak Sangkat | ត្រពាំងសេះ, វាល, ទក្សិណខាងត្បូង, គោកតាចាន់, ខ្វៀន, គោកបេង, គោកត្នោត, នគរក្រៅ |- | ១៧១០០៤ | [[សង្កាត់សាលាកំរើក|សង្កាត់សាលាកំរើក]] | Sala Kamreuk Sangkat | វត្ដបូព៌, វត្ដស្វាយ, វត្ដដំណាក់, សាលាកំរើក, ជន្លង់, តាវៀន, ត្រពាំងត្រែង |- | ១៧១០០៥ | [[សង្កាត់នគរធំ|សង្កាត់នគរធំ]] | Nokor Thum Sangkat | រហាល, ស្រះស្រង់ខាងជើង, ស្រះស្រង់ខាងត្បូង, ក្រវ៉ាន់, អារក្សស្វាយ, អញ្ចាញ |- | ១៧១០០៦ | [[សង្កាត់ជ្រាវ|សង្កាត់ជ្រាវ]] | Chreav Sangkat | ជ្រាវ, ខ្នារ, បុស្សក្រឡាញ់, តាចេក, វាល, ក្រសាំង, បឹង |- | ១៧១០០៧ | [[សង្កាត់ចុងឃ្នៀស|សង្កាត់ចុងឃ្នៀស]] | Chong Khnies Sangkat | ភូមិទី ០១, ភូមិទី ០២, ភូមិទី ០៣, ភូមិទី ០៤, ភូមិទី ០៥, ភូមិទី ០៦, ភូមិទី ០៧ |- | ១៧១០០៨ | [[សង្កាត់សំបួរ|សង្កាត់សំបួរ]] | Sambuor Sangkat | ព្នៅ, សំបួរ, វាល, ជ្រៃ, តាគង់ |- | ១៧១០០៩ | [[សង្កាត់សៀមរាប|សង្កាត់សៀមរាប]] | Siem Reap Sangkat | ពោធិ៍បន្ទាយជ័យ, ភ្នំក្រោម, ប្រឡាយ, កក្រាញ់, ក្រសាំងរលើង, ស្ពានជ្រាវ, អារញ្ញ, ត្រៀក |- | ១៧១០១០ | [[សង្កាត់ស្រង៉ែ|សង្កាត់ស្រង៉ែ]] | Srangae Sangkat | កសិកម្ម, ថ្នល់, រការធំ, ព្រៃធំ, ស្រង៉ែ, ចន្លោង, តាចក |- | ១៧១០១១ | [[សង្កាត់អំពិល|សង្កាត់អំពិល]] | Ampil Sangkat | គោកចាន់, ថ្នល់បាក់, ត្នោត, ត្រពាំងរុន, តាប៉ាង, ព្រៃគុយ, បង្កោង, គីរីមានន្ទ, បុស្សធំ, ត្រាចជ្រុំ |- | ១៧១០១២ | [[សង្កាត់ក្របីរៀល|សង្កាត់ក្របីរៀល]] | Krabei Riel Sangkat | តារស់, រកា, ព្រៃពោធិ៍, ទទា, ក្រសាំង, ពពិស, ត្រពាំងវែង, គោកដូង, បឹង, ប្រម៉ា, ខ្នារ, ព្រៃក្រូច |- | ១៧១០១៣ | [[សង្កាត់ទឹកវិល|សង្កាត់ទឹកវិល]] | Tuek Vil Sangkat | គោកដូង, សណ្ដាន់, ជ្រៃ, ប្រយុទ្ធ, បន្ទាយឈើ, ទឹកវិល, ប្រីយ៍ចាស់, ទឹកថ្លា, ប្រីយ៍ថ្មី, ជ័យ |} ==បុគ្គលល្បីល្បាញ== * [[ទេព វង្ស|សម្តេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតីកិត្តិឧទ្ទេសបណ្ឌិត ទេព វង្ស សម្តេចព្រះមហាសង្ឃរាជនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] (១៩៣២-២០២៤) គឺជាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]ដែលត្រូវបានចាត់តាំងដោយ[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រម្ពុជា]]។ [[File:Supreme_Patriarch_Tep_Vong.jpg|thumb]] * លោក[[ឌិត ប្រន]] (១៩៤២-២០០៨) គឺជាអ្នកសារព័ត៌មាន[[ខ្មែរអាមេរិកាំង|ខ្មែរ-អាមេរិកាំង]]។លោកគឺជាជនភៀសខ្លួននិងជាអ្នករស់រានមានជីវិតពី[[ការប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា|របបប្រល័យពូជសាសន៍នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]]ហើយក៏ជាតួអង្គម្នាក់នៅក្នុងចំណោមតួអង្គសំខាន់ៗនៅក្នុងខ្សែភាពយន្ត[[វាលពិឃាត (ភាពយន្ត)|រឿងវាលពិឃាត]]ដែលទទួលបាន[[ពានរង្វាន់អូស្ការ]]នាឆ្នាំ ១៩៨៤ ដែលនៅក្នុងនោះរូបលោកត្រូវបានសម្តែងដោយលោក[[ហាំង ង៉ោ|ហាំង សំណាង ង៉ោ]]ដែលជាអ្នករស់រានមានជីវិតពីរបបនេះម្នាក់ផងដែរ។ [[File:Dith_Pran.jpg|thumb]] * លោក[[អាគីរ៉ា]] (១៩៧០ ឬ ១៩៧៣) គឺជាអតីតកុមាររងគ្រោះដែលត្រូវបានគេចាប់បង្ខំឲ្យធ្វើជាទាហាននៅក្នុង[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]ហើយបច្ចុប្បន្នលោកគឺជាអ្នកដោះមីននិងជាប្រធានថែរក្សាសារមន្ទីរនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។នៅក្នុងមួយជីវិតរបស់លោកៗបានលះបង់នៅក្នុងការបោសសម្អាតមីននៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងមើលថែទាំកុមារតូចៗដែលរងគ្រោះដោយសារមីន។លោកអាគីរ៉ាបានអះអាងថាចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩២ មកលោកបានដោះនិងកម្ទេចមីនដោយផ្ទាល់ដៃរហូតដល់ទៅ ៥០០០០ គ្រាប់ហើយលោកក៏ជាស្ថាបនិកនៃ[[សារមន្ទីរគ្រាប់មីនកម្ពុជា]]ផងដែរ។<ref>[https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ "Life of the Land"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260214172509/https://world.time.com/2013/10/31/life-of-the-land/ |date=2026-02-14 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]''. (31 October 2013).</ref> [[File:Aki_ra.jpg|thumb]] ==ឯកសារយោង== o1zimz1u2tywpshsd1hn48g7a9yk0cm 0 9448 340382 337364 2026-09-13T02:42:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340382 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #FF8000;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ភ្ជុំបិណ្ឌ​ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Pchum Ben Day - Bay Ben.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" |Cambodian people prepare Bay Ben at 3 to 4 am throwing to Preta near Vihara. By Professor Preap Chanmara (2004) |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឆ្នាំបង្កើត''' | ប្រហែល ស.វទី៩ |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' |​ [[យសោវរ្ម័នទី១​]] |- style="vertical-align:center;" |'''លទ្ធិជំនឿ''' |ជំនឿសែនដូនតា |- style="vertical-align:center;" |'''ការបើកទ្វារឋាននរក''' |១៥ ថ្ងៃ |- style="vertical-align:center;" |'''សាសនាប្រតិបត្តិ''' | ​[[ពុទ្ធសាសនា]] [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] |} '''បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ''' ([[អង់គ្លេស]]: Pchum Ben Day) គឺជាពិធីបុណ្យ​នឹករលឹកសាច់ញាតិដែលបានស្លាប់របស់ជនជាតិខ្មែរ ដែលកំណត់តាម ប្រតិទិនពុទ្ធសាសនា (Buddhist calendar) តាមដំណើរគោលចររបស់ព្រះចន្ទដែលរាប់តាមរង្វាស់នៃឆ្នាំ ចន្ទគតិ (Lunar calendar) នៅក្នុងប្រពៃណីរបស់កម្ពុជា ពិធីបុណ្យនេះត្រូវបានគេហៅថា "ពិធីសែនដូនតា" (Ancestor Ceremony) ដែលមានប្រវត្តិតាំងពី សម័យមុនអង្គរមកម៉្លេះ ដែលជួបប្រទះនៅសិលាចរឹក K.279c ចារឹកនៅស.វទី៩ ក្នុងរាជព្រះបាទ [[យសោវរ្ម័នទី១]]ដែលបានរៀបរាប់ខ្លះៗអំពីការចាប់បាយបិណ្ឌ ដែលពូនជាដុំ ហើយបានផ្ដាំឱ្យព្រះកឹង មានន័យថា ព្រះភូមិ ឬ យមទូត ឱ្យចាប់ឆ្កែចង សុំផ្លូវទៅផង ទៅជូនដូនតា ។<ref> Professor Pich Sal (1966) [https://books.google.com/books/about/Bidh%C4%AB_prac%C4%81%E1%B9%83_%E1%B9%AD%C3%A1p_b%C4%ABr_khae.html?id=8Eis4PLIPp0C The 12-Month Royal Ceremony], Publisher: Commission Des Moeurs et Coutumes of Buddhist Institute Cambodia, Original from University of California, Berkeley p.76 </ref> ពិធីសែនដូនតា ដែលជាអរិយធម៌ នៃវប្បធម៌ខ្មែរដើម ដែលធ្វើឡើងដើម្បីផ្ដល់កុសលផលបុណ្យដល់សាច់ញាតិខ្លួនដែលបានស្លាប់ទៅហើយក្ដី ។ ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលប្រារព្ធ​ឡើងរៀងរាល់ថ្ងៃ ១រោច ដល់ថ្ងៃ ១៥រោច ខែភទ្របទ ចន្លោះ [[ខែកញ្ញា]] និង [[ខែតុលា]] ដែលជាពិធីបុណ្យដែលមានរយៈពេលវែងជាងគេរហូតដល់ ១៥ថ្ងៃ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​គ្រប់រូប និងត្រូវបានឈប់សំរាកពីការងាររយៈពេល ៣ថ្ងៃ ដើម្បីចូលរួមពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះនាថ្ងៃចុងក្រោយ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចរៀបចំម្ហូបអាហារ ដើម្បីសែនដូនតា ជូនសាច់ញាតិរបស់ពួកគេដោយសេចក្ដីនឹករលឹក រៀងរាល់មួយឆ្នាំម្ដង ។<ref> United States. State Department (1974) [https://books.google.com/books/about/Contemporary_Cambodian_the_Social_Instit.html?id=LclIAQAAMAAJ Contemporary Cambodian, the Social Institutions, a Joint Project of the Foreign Service Institute and the Defense Language Institute, 1974], Publisher: Original from University of Minnesota p.379 </ref> == កិច្ចនៃពិធីបុណ្យ ភ្ជុំបិណ្ឌ == '''Pchum Ben Ceremony''' [[File:សាជី (Saji) Cambodia.jpg|thumb|The use of cones "Saji" to place rice bowls for the counting ceremony around the Vihara]] ភ្ជុំបិណ្ឌមានន័យថា ការប្រមូលផ្ដុំដុំបាយឱ្យមកជួបជុំគ្នា ក្នុងពិធីឧទ្ទិសបាយម្ហូបអាហារ ជូនដល់ដូនតាដែលបានចែកឋានទៅ ដែលជាសាច់ញាតិទាំង ៧សណ្ដាន ដែលមានទំនាក់ទំនងពីមុនមកនិងសមីខ្លួនដែលនៅរស់ ដើម្បីបានអាហារទាំងនោះទៅព្រលឹងខ្មោចដូនតារបស់ពួកគេ ពួកគេត្រូវរៀបចំបាយម្ហូបយកទៅប្រគេនព្រះសង្ឃ ដើម្បីសូត្រធម៌ជាកិច្ចចម្លងម្ហូបអាហារទាំងនោះទៅកាន់សាច់ញាតិរបស់ពួកគេ ។​ ពិធីបុណ្យភ្ជំុបិណ្ឌ តែងប្រារព្ធឡើងនៅរៀងរាល់ខែភទ្របទ នៅថ្ងៃ១ រោច រហូតដល់វេលា ១៥ រោច ដែលគុណគូ ទៅតាមប្រតិទិន នៃ[[ចន្ទគតិ]] តាមជំនឿពីបុរាណ គេនិយមយកបាយបត្តបូរ ដែលមានន័យថា បាយបំពេញបាត្រ គ្របដោយសារជី យកទៅរាប់បាត្រនាពេលព្រឹកព្រលឹមដើម្បី ប្រគេន​ភិក្ខុ​សង្ឃ នៅជុំវិញព្រះវិហារ ដែលភិក្ខុសង្ឃនិងដើរពីស្ដាំទៅឆ្វេង តាមក្បួនឧត្តរាព័ទ្ធ ដំណើរវិលបញ្ច្រាសទ្រនិច្ចនាឡិកា តំណាងឱ្យពេវេលាមុនៗ របស់មនុស្សដែលស្លាប់ទៅ ហើយសាច់ញាតិពួកគេ និង ​ឧទ្ទិស​បាយទាំងនេះ ជាផល​បុណ្យ​ជូន​ទៅ​បុគ្គល​ដែល​ជាសាច់ញាតិពួកគេដែលជាប់ឃុំឃាំងនៅឋានរក ដើម្បីទុកជាកុសលជូនសាច់ញាតិពួកគេដើម្បីរំដោះកម្ម ។ ការរាប់បាត្រ រមែងធ្វើឡើងនៅជុំវិញព្រះវិហ៊ារ តែបច្ចុប្បន្ន ព្រះសង្ឃ និង គណៈអាចារ្យវត្តមួយចំនួនធំនៅ កម្ពុជា បែរជានាំពុទ្ធបរិស័ទ្ធ មករាប់បាត្រ នៅសាលាឆាន់ទៅវិញ ដែលជាភាពខុសឆ្គង ពីទំនៀមរបស់ខ្មែរបុរាណ ក្រោយបញ្ចប់ពិធីរាប់បាត្រ ក៏បន្តមកពិធីសូត្រធម៌បង្សុកូល ដែលមានន័យថា ជាកិច្ចសូត្រធម៌ទានចម្លងអាហារ ទៅកាន់ព្រលឹងខ្មោចដែលជាសាច់ញាតិរបស់ពួកគេ ដើម្បីឱ្យខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេទទួលបានអាហារទាំងអស់នេះ ដែលកិច្ចពិធីនេះរមែងធ្វើឡើងនៅសាលាឆាន់នេះឯង ។<ref> Robert Headley, Rath Chim (1998) [https://books.google.com/books/about/Cambodian_Advanced_Reader.html?id=VypnAAAAMAAJ Cambodian Advanced Reader], Publisher: Dunwoody Press, Original from the University of Michigan p.309 [[ISBN]]: 188126565X </ref> === ការសែន កន្ទោងបាយ === '''Sacrifice of Kantong Rice''' កន្ទោងបាយ គឺជា បាយសិង្ឃាដក៍ ដែលមានន័យថាបាយដែលគេពូតជាដុំៗ ពី ១ដុំ ដល់ ១៥ដុំ តំណាងឱ្យថ្ងៃ ១រោច ដល់ ១៥រោច រួចគេយកទៅដាក់សែននៅតាមកែងផ្លូវ ឬ កែងរបងវត្ត ដែលសន្មតថាជាបាយតំណាងឱ្យផ្លូវបែកជា ៣ ឬ ផ្លូវបែកជា ៤ ដើម្បីហៅពួកព្រលឹងខ្មោចផ្សេងៗ ឱ្យជួយស្វែងរកខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេ ដើម្បីជួយនាំផ្លូវព្រលឹងខ្មោចញាតិរបស់ពួកគេមកកាន់តំបន់ខ្លួនរស់នៅ ព្រោះខ្លាចក្រែងញាតិរបស់ពួកគេស្វែងរកពួកគេគ្រប់ ៧វត្ត មិនឃើញក៏ជេរប្រទេចដាក់បណ្ដាសារកូនចៅខ្លួន ឱ្យលំបាកក្រក្សត់វេទនាផ្សេងៗ។<ref> Bejr Sál (1966) [https://books.google.com/books/about/Bidh%C4%AB_prac%C4%81%E1%B9%83_%E1%B9%AD%C3%A1p_b%C4%ABr_khae.html?id=8Eis4PLIPp0C Bidhī pracāṃ ṭáp bīr khae], Publisher: Buṭdh Sāsanapaṇḍity, Original from University of California, Berkeley p.76 </ref> == ពិធីកាន់បិណ្ឌ == '''Kan Ben Ceremony ''' [[File:ផ្កាបិណ្ឌ (Ben Flower).jpg|thumb|Ben Flower of Kan Ben Ceremony, Author Chab Pin (1969) Book Traditional Khmer, Tittle The 12-Month Royal Ceremony-Volume 3]] ពិធីកាន់បិណ្ឌ គឺជាពិធីបុណ្យរបស់ ពិធីបុណ្យភ្ជំុបិណ្ឌ ដែលគេចែករយៈពេលកាន់បិណ្ឌចំនួន ១៤ថ្ងៃ ដែលចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃ ១រោច រហូតដល់ ១៤រោច ខែភទ្របទ ឬ (កន្លះខែ) រីឯ ព្រះរាជពិធីកាន់បិណ្ឌរបស់ព្រះមហាក្សត្រ មានរយៈពេលតែ ៥ថ្ងៃ ប៉ុណ្ណោះ ដែលរាប់ពីថ្ងៃ ១១រោច រហូតដល់​ថ្ងៃកំណត់ ១៥រោច ភ្ជុំបិណ្ឌ។ ដើម្បីផ្ដើមពីធីកាន់បិណ្ឌទៅបាន ពុទ្ធបរិស័ទត្រូវមានផ្កាបិណ្ឌ ដែលផ្កាបិណ្ឌមានកម្ពស់ ៦០ សង់ទីម៉ែត្រ ធ្វើពីឈើ សំណុំផ្កាខាងក្រោមធំ ខាងលើតូច មានបង្គោលមូល១ ទំហំគល់ប៉ុនមេដៃ ទំហំចុងប៉ុនកូនដៃ ដាក់ចំកណ្ដាល សម្រាប់ដាក់កង់ធ្វើថ្នាក់ ផ្កាបិណ្ឌ​មានថ្នាក់៥ ថ្នាក់នីមួយៗ មានកម្រាស់ប៉ុនម្រាមដៃ ថ្នាក់ក្រោមទំហំ ៥ធ្នាប់ ស្មើនឹង ១០សង់ទីម៉ែត្រ មូលដូចកង់ ចោះចំកណ្ដាលកង់ សិតភ្ជាប់នឹងបង្គោល គេរចនាដោយស្ពាន់ និងបិទដោយពណ៌ផ្សេងៗតាមចំណង់ចំនូលចិត្ត បិទភ្ជាប់ជុំវិញកង់ទាំង​ ៥ថ្នាក់ មានដោតផ្កាញ័រ ធ្វើពីស្ពាន់ផងដែរ ហើយថ្នាក់ខាងក្រោមបង្អស់ គេដោតទង់ក្រពើចំនួន ៥ ដែលធ្វើពីឫស្សី គេមានបន្ថែមរូបនាគ៤ មានកន្ទុយរួមនឹងគល់ផ្កាបិណ្ឌ ក្នុងមាត់នាគ មានរូបស្លឹកពោធិ៍សំយុងចុះ ដែលបង្ហាញពីនាគទ្រផ្កាបិណ្ឌ មានឈើបួនជ្រុងដូចប្រអប់ កម្រាស់ ៨ធ្នាប់ដៃ ឬ ១៥សង់ទីម៉ែត្រ ខាងក្រោមធំ ខាងលើតូច បន្ថែមជាជើងទម្រផ្កាបិណ្ឌ មានផ្កាបិណ្ឌយ៉ាងប្រណិតហើយ ទើបសមប្រកបក្នុងពិធីកាន់បិណ្ឌ ដែលជាពីធីធ្វើចង្ហាន់បិណ្ឌបាត្រ ប្រគេនចំពោះព្រះសង្ឃ ដែលខុសប្លែកពីចង្ហាន់បិណ្ឌបាត្រធម្មតា ត្រង់អត្ថន័យសំខាន់នៃផ្កាបិណ្ឌនេះ តំណាងឱ្យការបូជាចំពោះព្រះកេសា(សសៃសក់) របស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ដែលព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់បានកាត់នូវកេសារបស់ខ្លួននៅពេលដែលទ្រង់យាងចាករាជសម្បត្តិ ក្នុងការចេញមកសាងផ្នួស។​<ref> Chab Pin (1969) [http://www.elibraryofcambodia.org/preah-reach-pithi-thvea-tor-sor-meas-pheak-ti-3-ebook/ The 12-Month Royal Ceremony-Volume 3] Khmer Tradition Church of the Buddhist Academy of Cambodia p.157 </ref> == ពិធីបង្សុកូល == ពិធីបុង្សកូល គឺជាពិធីរំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ ដើម្បីជាកិច្ច តបស្នងសងគុណ និង ជួយរំដោះទុក្ខទោស ដល់ បុព្វការី ជន របស់ខ្លួន មិនថា ជាសាច់ញាតិ ឬ សត្វឃាត ដែលពួកគេបានសម្លាប់យកសាច់ជារៀងរាល់ថ្ងៃនោះទេ ពួកគេត្រូវ ឧទ្ទិសកុសលផលបុណ្យទាំងនេះឱ្យសត្វទាំងនោះ មិនថា សត្វត្រី ជ្រូក គោ មាន់ ទា ឬ សត្វដែលពួកគេសម្លាប់ជារៀងរាល់ថ្ងៃដើម្បីទទួលបាននូវប្រាក់កម្រៃក្នុងការចិញ្ចឹមជីវិតផ្សេងៗ ការបុង្សកូលនេះហើយ បានរួមចំណែកលាងនៅអំពើបាបរបស់ពួកគេផងដែរ តាមរយៈការឧទ្ទិសផលបុណ្យនេះឯង កិច្ចពិធីបង្សុកូល រមែងធ្វើនៅ ឧបដ្ឋានសាលា សាលាឆាន់ ឬ នៅកុដភិក្ខុសង្ឃផ្ទាល់ មិនថាគ្រប់កាលៈទេសៈដែលកើតមាននូវការផ្ដើមកម្មវិធីបុណ្យ សុទ្ធតែទាក់ទងនិងកិច្ចបង្សុកូលនេះ ។<ref> Braḥ Munīkosal (Q́iv Duat) (1951) [https://books.google.com/books/about/Kiccavatt.html?id=LzbRAAAAMAAJ Kiccavatt: samráp Vatt Podhi Vāl], Publisher: Ron bubmb Khmaer, Original from the University of Michigan p.114 </ref> === ភាពខុសគ្នា អំពីព្រលឹងខ្មោច និង ប្រេត === * បុរាណាចារ្យ លោកបានបែងចែក នៃពពួក ខ្មោច និង [[ប្រេត]] ដែលមានភាពខុសគ្នា ក្នុងការលើកជាឧទាហរណ៍ រឿងព្រេងជាច្រើន យកមកពន្យល់ ប៉ុន្តែមនុស្សមួយចំនួន មិនបានរៀនសូត្រស្វ័យសិក្សាស្រាវជ្រាវនោះទេ ទៅជាតិះដៀលមកលើ សាស្ត្រាចារ្យ ដូនតាខ្មែរ ថែមទៀតផង ។ ហើយពួកអគតិជនទាំងនោះ បានផុសវាយប្រហារទៅលើ ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ នៅលើបណ្ដាញសង្គម ថែមទៀតផង ឧទាហរណ៍៖ មានបុគ្គល ៣រូបដែលបានស្លាប់ទៅហើយនិងបានក្លាយខ្លួនទៅជាព្រលឹងខ្មោច និង ប្រេត បុគ្គលទី១ និង បុគ្គលទី២ បានក្លាយខ្លួនជាព្រលឹងខ្មោច នៅពេលនោះ បុគ្គលទី១ និង បុគ្គលទី២ បានមូលវិញាណ ស្ថិតនៅកន្លែងណាមួយមិនថាទីណា នៃភពមនុស្ស ពេលនោះក្រុមសាច់ញាតិ នៃក្រុមបុគ្គលទី១ ដែលរស់នៅដល់ ប្រទេសក្រៅក្ដី បានធ្វើពិធីបង្សុកូល វេរចង្ហាន់ ម្ហូបអាហារ ជាមួយព្រះសង្ឃ ក៏ញាំងឱ្យអាហារទាំងនោះ បានផុសចេញភ្លាមៗ នៅនិងមុខ ខ្មោចបុគ្គលទី១ បានជាការបរិភោគ ចំណែកខ្មោចបុគ្គលទី២ មិនមានសាច់ញាតិធ្វើពិធីឧទ្ទិសអាហារទាំងនោះមកសោះ ឃើញដូចនេះ ខ្មោចបុគ្គលទី១ អានិតទៅដល់ ខ្មោចបុគ្គលទី២ដែលជាមិត្តយ៉ាងខ្លាំង ក៏ចែករំលែកអាហាររបស់ខ្លួនឱ្យហូប ប៉ុន្តែអាហារទាំងនោះបែរជាប្រែជាដុំភ្លើងឆេះសន្ធោសន្ធៅ ក្ដៅក្រហល់ក្រហាយ ទៅដល់បុគ្គលខ្មោចទី២ ជាពន់ពេក ពីព្រោះតែការឧទ្ទិសអាហារ មិនបានធ្វើឱ្យចំឈ្មោះញាតិ នៃបុគ្គលខ្មោចទី២ នោះទេ ដោយមិនអាចបរិភោគនៅអាហារ ដែលខ្មោចជាមិត្តផ្ដល់ឱ្យនោះបាន បុគ្គលខ្មោចទី២ ក៏ចាកចេញ ទៅស្វែងរកញាតិរបស់ខ្លួនគ្រប់ចំនួន ៧វត្ត ហើយនៅតែរកមិនឃើញញាតិរបស់ខ្លួនមកឧទ្ទិសអាហារឱ្យខ្លួនសោះ ក៏សម្រេចចិត្ត ជេរប្រទេចបណ្ដាសារ ដាក់ទៅពួកញាតិរបស់ពួកគេ ឱ្យអស់បុណស័ក្ដិ រកសុីមិនបានចេះតែខ្វៀង រហូតដល់អស់ទ្រព្យធន ធ្លាក់ខ្លួនវេទនា ឱ្យសមនិងទង្វើរបំភ្លេចញាតិខ្សែរលោហិតរបស់ខ្លួន ។ ហេតុអ្វី បុគ្គលទី៣ ធ្លាក់ខ្លួនជាប្រេត !? យើងនិយាយពីដើមខាងលើមកវិញ បុគ្គលទី១ និង បុគ្គលទី២ បានរករបរចិញ្ចឹមជីវិតរៀងៗខ្លួន ដោយការសម្លាប់នូវជីវិតសត្វផ្សេងៗ ជាការលក់ដូរ ដើម្បីរកបានប្រាក់កម្រៃមកចិញ្ចឹមជីវិត ហើយបុគ្គលទាំងពីរ បានយល់ដឹងពីបាបបុណ្យ ក៏ធ្វើបុណ្យលាងបាបនៅអំពើរបស់ខ្លួនផងដែរ ដោយធ្វើទាន ចំពោះព្រះសង្ឃ អ្នកក្រសត់ អ្នកអត់ឃ្លាន អំពើបុណ្យរបស់បុគ្គលទាំង២ បានសន្សំនៅកុសលជាច្រើន ដូចនេះហើយ ទើបពួកគេស្លាប់ហើយមិនបានក្លាយជាប្រេត រីឯបុគ្គលទី៣ មិនបានទៅធ្វើបុណ្យលាងនៅអំពើបាបរបស់ខ្លួនកាលនៅរស់នោះទេ ក៏បានក្លាយខ្លួនជាប្រេត ដែលមានបាបកម្មក្រាស ដូចនេះត្រូវជាប់ឃុំឃាំងនៅឋាននរក ហើយក្រុមញាតិពួកគេទោះជាធ្វើបុណ្យឧទ្ទិសបញ្ជូនអាហារ យ៉ាងណាក្ដី ក៏មិនអាចបានទៅដល់ផងដែរ ត្រូវរងចាំរហូតដល់ស្ដេចយមរាជ បើកទ្វារឋាននរកប្រលែងមក ទើបទទួលបានអាហារបាយបិណ្ឌនេះ តាមរយៈប្រជាពលរដ្ឋដែលធ្វើទាន ដោយការ បោះបាយបិណ្ឌនេះ និង អាចលាងនូវអំពើបាបរបស់ប្រេតទាំងនេះបន្តិចម្ដងៗ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តាមរយៈការច្រូចទឹកលាងបាបនេះឯង អនុមោទនា ។ == ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ == នៅតាមទីវត្តអារាមមួយចំនួន បានយល់ច្រឡំកិច្ចពិធី ពូនភ្នំខ្សាច់ ដែលប្រារព្ធក្នុងរដ្ឋប្បវេណី នៃពិធីបុណ្យ ចូលឆ្នាំខ្មែរ យកមកលាយឡំ នៅក្នុងពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ទៅតាមវត្តអារាមមួយចំនួន ដែលផ្ទុយពីនិទានសាសនា និង ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរបុរាណទាំងស្រុង កិច្ចពិធីដែលមានចែងក្នុង ពិធីទ្វារទសមាស ក្នុងវេលាកាន់បិណ្ឌនេះគេ ហៅថា ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ ។ ពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ តាម​ទំនៀម​ខ្មែរ​បុរាណ កាល​បើ​គេ​ជញ្ជូន​ដី​ខ្សាច់​មក​ចាក់​គរ​ពូន​ឱមាន​ទ្រង់​ទ្រាយ​ប្រហែល​ភ្នំ មាន​កំពស់​ និង ​ទំហំ​​ល្មម​តាម​ដែល​គេ​ត្រូវ​ការ​ឡើង​ហើយ គេ​ច្រើន​យក​​​​ក្អម​ទាំង​មូល​មក​កប់​ឱ្យនៅ​ត្រឹម​ក​ ដាក់​​ត្រង់​កំពូល គ្រប់​ចេតិយ ឱ្យមាន​សណ្ឋាន​ដូច​ក្បាច់​ក​ចេតិយ​មែន​ទែន, ហើយ​គេ​ធ្វើ​រាជ​វ័តព័ទ្ធ​ជុំវិញ (របងក្បាច់) ពី​ក្រៅ​ចេតិយ​ទាំង​នោះ ទុក​តែ​មាត់​ទ្វារ​ចេញ​ចូល ៤ ទិស គេ​ធ្វើ​រាន​ទេព្តា ៨ ដាក់​គ្រប់ ៨ ទិស មាន​រាន​មួយ​ទៀត តំណាងឱ្យ ​ព្រះ​យមរាជ​ ដាក់​នៅ​ទិស​បូព៌ មាន​ទាំង​ឆត្រ​រួត និង ​ទង់​រលកទាំង៣ តំណាងឱ្យនិកាយទាំង៣ នៃសាសនាព្រះពុទ្ធ រួមមាន៖ * ទង់រលកទី១ តំណាងនិកាយ មហាយាន * ទង់រលកទី២ តំណាងនិកាយ ហិនយាន * ទង់រលកទី៣ តំណាងឱ្យនិកាយ ព្រះសាស្តារ ឬ ព្រះពុទ្ធថេរវាទ ។ គេដោតទង់រលក​គ្រប់​រាន​ទាំង​នោះ​ហើយ ព្រម​ទាំង​បូជា​ដោយ​ផ្កា​ភ្ញី និង ​ស្លាធម៌ ​ទឹក​អប់ ​ជា​ដើម ។ គេ​ធ្វើ​គ្រឿង​ប្រដាប់​ដូច​រៀបរាប់​ខាង​លើ​នេះ​រួច​ហើយ គេ​យក​ទៀន​ធូប​ទៅ​អុជ យក​ផ្កា​ឈើ​មាន​ពណ៌​ផ្សេងៗ ទៅ​ដោត​ដាក់​បូជា​ និង ​យក​ទង់​ក្រពើរធ្វើ​ពី​ក្រដាស់​ពណ៌​ផ្សេងៗ ទៅ​ដោត​បូជា​នៅ​កំពូល​ចេតិយ​ដែលបង្កប់ជាមួយក្អមទាំង​នោះ ហើយ​មាន​អាចារ្យ​ម្នាក់​នាំ​ឧបាសក់ ឧបាសិកា ដើរ​ប្រទក្សិណ ៣ជុំ​ រួច​គេសូត្រនមស្ការ​ព្រះ​រតនត្រ័យ សមាទាន​សីល ​ហើយ​យក​សំពត់​ស​ទៅ​ព័ទ្ធ​ឈៀង ដូច​ពាក់អង្សា​ពី​លើ​វាលុកចេតិយ​ទាំង​នោះ​ រួច​នាំ​គ្នាសូត្រ​អធិដ្ឋាន​វាលុកចេតិយ​ ដែល​គេ​ហៅ​តាម​សំដី​អ្នក​ស្រុក​ថា «បំបួស​ភ្នំខ្សាច់» សូត្រតំណាង​​ព្រះ​​ចូឡាមណី​ចេតិយ​នៅ​ឯ​ឋាន​ត្រៃ​ត្រឹង្ស​សួគ៌​ដោយ​បាលី​ថា ឥមំ វាលុកចេតិយំ ចុឡាមណិចេតិយំ អធិដ្ឋាមិ (ប្រែ​ថា) «ខ្ញុំ​សូម​តាំង​ចិត្ត​អធិដ្ឋាន​ព្រះ​ចេតិយ​ខ្សាច់​នេះ ឱ្យជា​របស់​ដំណាង​ព្រះ​ចូឡាមណី​ចេតិយ» នៅពេលដែល ដែលភ្នំខ្សាច់បានបំបួសរួចរាល់ ទើបពេលល្ងាចគេធ្វើពិធី ផ្សឹកភ្នំខ្សាច់នោះវិញ ដោយដកយកក្អមដែលកប់នៅកំពូលខ្សាច់ ដែលមានដោតនៅទង់ក្រពើរចំរុះពណ៌នោះ យកមកសូត្រធម៌ផ្សឹកវិញ នៅសាលាឆាន់ គណៈអាចារ្យវត្ត ត្រូវឱ្យ ពុទ្ធបរិស័ទ មកអង្គុយជុំគ្នា ដោយយកដៃម្ខាងភ្ជុំគ្នា លើកភ្នំខ្សាច់នោះ ហើយពុទ្ធបរិស័ទផ្សេងៗទៀត ត្រូវយកដៃមកប៉ះបន្តគ្នា ដើម្បីសម្រេចផលបុណ្យនេះ ។<ref> Chab Pin (1969) [https://www.elibraryofcambodia.org/ebook/preah-reach-pithi-thvea-tor-sor-meas-pheak-ti-3-ebook/ The 12-Month Royal Ceremony-Volume 3] Khmer Tradition Church of the Buddhist Academy of Cambodia p.157 </ref> == ប្រវត្តិប្រេត == '''Preta History''' រៀងរាល់ខែ (ភទ្របទ) ដែលស្ថិតនៅក្រោមផ្ទៃមេឃពោរពេញ ទៅដោយពពកច្រើន បណ្តាលភាព ស្រអាប់ ក្នុងរាត្រីគ្មានពន្លឺព្រះចន្ទ័ ដែលពោពេញ​ដោយភ្លៀងរធ្លាក់ជោគជាំ ជាប្រចាំនេះ គេមានជំនឿថា ស្តេចយមរាជ (Yamaraj) និងបើកទ្វាឋាននរក ចំនួន ១៥ថ្ងៃ ដើម្បីដោះលែងពពួកប្រេត ឱ្យមកស្វែងរកអាហារសុីផង និង ជាក្ដីនឹករលឹកសាច់ញាតិរបស់ពួកគេដែលនៅរស់ផងដែរ ហើយវាជាការជួបញាតមិត្ត និង កូនចៅ របស់ពួកគេ ក្នុងរៀងរាល់១ឆ្នាំម្ដង ដើម្បីទទួលបាននូវកុសលផលបុណ្យ ដែលកូនចៅពួកគេបានធ្វើទានឧទ្ទិសបញ្ចូនមក តែបើកាលណាពួកប្រេតទាំងនោះខំស្វែងរកកុសលផលបុណ្យ របស់កូនចៅពួកគេទាំង ៧វត្ត (Seven Pagoda) នៅតែមិនឃើញ ប្រេតដែលជាញាតិទាំងនោះនិង ដាក់បណ្ដាសារ សាច់ញាតិ​ពួកគេ មិនឱ្យរកទទួលទានអ្វីបាន ដូចខ្លួនដែលជាប្រេតកំពុងរងទុកក្នុងការឃុំឃាំង នៅឋាននរកដូចគ្នា ។<ref> Lim Hak Kheang, Madeline Elizabeth Ehrman, Kem Sos (1974) [https://books.google.com.kh/books?id=OtQsAAAAMAAJ&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%8F&source=gbs_navlinks_s Contemporary Cambodian: The Social Institutions Foreign Service Institute basic course series] Foreign Service Institute, Original from the University of Michigan p.379 </ref> === រឿងព្រេង នៃពពួកប្រេត === '''The Legend of Preta''' [[File:Preta 17th Century.jpg|thumb|Paintings of Preta asking Tathāgata help themselves to eat. Paintings from the 17th century. At the National Museum in Tokyo, Japan.​]] ក្នុងគម្ពីរ តិរោកុឌ្ឌសូត្រ (Khuddaka Nikaya) បានបរិយាយថា ព្រះបាទពិម្ពិសារ (Bimbisara) ដែលកើតនៅឆ្នាំ 558 BC មុនគ.សករាជ ព្រះអង្គមានពួកញាតិមួយក្រុមបានបំពេញទានមិនបរិសុទ្ធ គឺបរិភោគអាហារ មុនព្រះសង្ឃ លុះពេលខាងមុខក៏បានលាចាកលោក ដោយសេចក្ដីប្រមាថទៅលើសាវៈ របស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ​ ក៏បានកើតទៅជាប្រេត ជាប់ឃុំឃាំងនៅឋាននរក ដោយមិនមានអាហារបរិភោគ ។ ពពួកប្រេតទាំងនោះតែងចូលតាមសុបិនទៅពន្យល់សប្តិសុំអាហារបរិភោគ ពីព្រះបាទពិម្ពិសារ ដោយការភិតភ័យក្នុងសុបិន ព្រះអង្គបានសុំឱ្យ អង្គតថាគត នៃព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ ឱ្យជួយដោះស្រាយចម្ងល់នេះ ។ ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ បានសម្មាធិដកដួងវិញាណ ទៅកាន់ឋាននរក ក៏បានជួបពពួកប្រេតទាំងនោះកំពុងយំសោក ស្រេកឃ្លានអាហារជាពន់ពេក ព្រះអង្គក៏បានសួរអំពីហេតុការណ៍នេះ ហើយព្រះអង្គទ្រង់សម្ដែងថា "ចាំមើលព្រះបាទពិម្ពិសារជាញាតិ របស់ម្នាលប្រេតទាំងឡាយទ្រង់ឱ្យទានអាហារដល់សាវៈ របស់ តថាគត នោះសាវៈរបស់អត្មាតថាគត និងសូត្រធម៌ចម្លងអាហារទាំងនេះ នឹងញាំងឱ្យសំរេចដល់ម្នាលប្រេតទាំងឡាយ" ទុកជាកុសលផលបុណ្យដែលពួកគេបានឧទ្ទិសមក ។ ពេលនោះហើយទើបកើតមានការវេរចង្ហាន់ប្រគេនព្រះសង្ឃដើម្បីញាំងឱ្យអាហារទាំងអស់នោះបានដល់ ក្រុមញាត្តិការ របស់ពួកគេ ដែលផ្លាំងភ្លាត់ឧបប្រឌិតកើតជាកំណើតបាបកម្មទាំងអស់នេះ ហើយទំនៀមមួយនេះបានប្រតិបត្តិក្នុងសាសនាព្រះពុទ្ធដែលផ្សារផ្ជាប់ទៅនិងល្ធិជំនឿសែនដូនតា របស់ពលរដ្ឋ​កម្ពុជា មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។​<ref> Centre de documentation et de recherche sur la civilisation khmère (1981) [https://books.google.com.kh/books?id=AA0rAAAAMAAJ&q=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A&dq=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiO0LvjianzAhXlyosBHZV7DFgQ6AF6BAgKEAM Culture khmère, Issue 1] CEDORECK, Original from the University of Michigan. </ref> == ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ == '''Bay Ben Throwing Ceremony''' [[File:Nswag, cambogia khmer, sito di bayon, testa di avalokiteshvara, XIII sec..JPG|thumb|Cambodia Avalokiteśvara 13th century, tranform to 108 Avatar Buddha Mahayana.]] ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ជាពិធីមួយដែលត្រូវបានប្រារព្ធនៅចន្លោះម៉ោង​​ ៣ និង ម៉ោង​ ៤ ទាបភ្លឺ ដែលមនុស្សម្នា ត្រូវយកបាយបិណ្ឌនោះទៅបោះឱ្យពពួកប្រេត នៅក្បែរជុំវិញព្រះវិហារ ដើម្បីជាការរំដោះកម្មពៀរពពួកប្រេតទាំងនោះផង និង បានឧទ្ទិសជាអាហារ ឱ្យពពួកប្រេតទាំងនោះផង ។ នៅក្នុងគម្ពី [[បេតវត្ថុ]] (Patavatthu) មានការបរិយាយជាច្រើនអំពីពពួកប្រេត ដែលធ្លាប់កើតជាមនុស្ស ហើយមានបាបកម្មច្រើនពេលនៅរស់ ត្រូវបានធ្លាក់ខ្លួនជាប្រេត ដែលត្រូវបានឃុំឃាងនៅឋាននរក នៅពេលដែលបុណ្យកុសលរបស់ពួកគេតិច ពួកគេមិនអាចទៅចាប់ជាតិ និង មិនអាចនៅតែតោល នៅឋានមនុស្សដូចព្រលឹងវិញាណដ៏ទៃទៀតបានឡើយ សូម្បីតែសាច់ញាតិដែលបានឧទ្ទិសអាហារដោយចំឈ្មោះទៅកាន់ពពួកប្រេតទាំងនោះក្ដី ក៏ពួកគេមិនអាចទទួលបាននូវការឧទ្ទិសកុសលនោះឡើយ ពពួកប្រេតទាំងនោះមានការយំសោកបោកខ្លួនជាខ្លាំង ភាពរំជើបរំជួលបានដឹងដល់ សាវៈរបស់ព្រះពុទ្ធបរមគ្រូ នោះព្រះពុទ្ធស្រី ព្រះពោធិសត្វ អវលោកិតេស្វរៈ (Avalokiteśvara) ឬ [[ព្រះម៉ែគង់សុីអុីម]] (Guanyin) បានយាងចុះដោយផ្ទាល់ទៅឋាននរក និង បាននិមិតដុំបាយ បោះឱ្យពពួគប្រេតទាំងនោះ "ម្នាប្រេតទាំងឡាយ មុននិងបរិភោគដុំបាយទាំងនេះ ចូលក្ដាប់ដុំបាយទាំងនោះបង្ហាញទៅស្ដេច យមរាជ ដើម្បីជាការរំដោះកម្ម សម្រាលទោស មា្នលប្រេតទាំងឡាយឱ្យរួចចាកផុតទុក្ខ ទៅកើតក្នុងភពដ៏ល្អប្រសើរ" ។ ដូចនិទានអំពីរឿងហេតុរបស់ពពួកប្រេតទាំងនេះទើបកើតមានពិធីបោះបាយបិណ្ឌ នេះកើតឡើង ការដែលយកបាយបិណ្ឌទៅដាក់នៅទីដ៏ទីសមគួរ គឺមិនអាចបានទៅដល់ពពួកប្រេតដែលជាញាតិដែលមានកម្មក្រាសឡើយ រមែងដោយការបោះបាយបិណ្ឌនេះឯង ការបោះបាយបិណ្ឌត្រូវដើរជុំវិញព្រះវិហារ និង បោះវាចេញមកក្រៅរបងព្រះវិហារ ពីព្រោះ ព្រះវិហារនីមួយៗ បានបញ្ចុះនៅខ្សែរសីមា ដែលមានអាថ័នការពារដ៏សាកសិដ្ឋ ដែលព្រលឹង និង វិញាណខ្មោចព្រាយបិសាចទាំងអស់មិនអាចទៅរំលោភបំពាន របងព្រំរបស់ព្រះវិហារវត្តបានឡើយ ដូចនេះពលរដ្ឋគ្រប់រូប គួរធ្វើទក្ខណាទានដល់ពពួកប្រេតទាំងឡាយ ដើម្បីជាការរំងាប់ភាពសោកសៅ របស់ពួកគេផង និង ការរំងាប់ការចងកំហឹងរបស់ពួកគេផង ដើម្បីជាបានជាសេចក្ដីស្ងប់សុខដល់យើងទាំងអស់គ្នា ។<ref> Sirīmedhī (Srī Q́ū) (Ghun.)​ (1950) [https://books.google.com.kh/books?id=fTjRAAAAMAAJ&q=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%8F&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%8F&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwigypOa6a_zAhW-wjgGHZbABA4Q6AF6BAgCEAI Chappakaraṇābhidhamma] Roṅ Bumb Khmaer, Original from the University of Michigan p.35 </ref> <ref> United States. State Department (1974) [https://books.google.com.kh/books?id=LclIAQAAMAAJ&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%8F&source=gbs_navlinks_s Contemporary Cambodian, the Social Institutions, a Joint Project of the Foreign Service Institute and the Defense Language Institute] Original from University of Minnesota p.379 </ref> === យល់ដឹងពីអង្ករ ដែលយកមកធ្វើបាយបិណ្ឌ === ការកាច់មួល លាបពណ៌ ពីក្រុមមនុស្សមួយចំនួន មកលើផ្នត់គំនិតដូនតាខ្មែរ ដោយពួកគេនិយាយថា ការបោះបាយបិណ្ឌចោល គឺជាការខ្ជះខ្ជាយស្រូវអង្ករ ពួកគេទាំងនោះមានការយល់ច្រឡំឆ្ងាយណាស់ អង្ករដែលយកមកធ្វើបាយបិណ្ឌ គឺជាអង្ករដំណើបសុទ្ធសាធ មិនមែនជាអង្ករធម្មតា ដែលពលរដ្ឋទូទៅយកមកដាំបាយហូបរាល់ថ្ងៃនោះទេ ពីព្រោះអង្ករដំណើបមានភាពទ្រលាន់ គេអាចយកមកហូបម្ដងម្កាលប៉ុនណោះ ដោយធ្វើជានំ និង បង្អែមផ្សេងៗ អង្ករដំណើបវាជាម្ស៉ៅមានភាគល្អិតដែលជាភាពធ្ងន់ដូចនេះ ការហូបចូលពោះ ធ្វើឱ្យឆាប់ឆ្អែត និង ធ្ងន់ក្នុងពោះ ដូចនេះហើយការប្រើអង្ករដំណើប បោះទៅឱ្យពពួកប្រេតអរូប ដូនតាខ្មែរយល់ថា បានធ្វើឱ្យពោះរបស់ពួកគេឆាប់ធ្ងន់ និង ឆាប់ឆ្អែត ទៅតាមការយល់ឃើញនេះ ហើយធ្វើឱ្យអង្ករដំណើបមានទីផ្សារ សប្បាយចិត្ត ទាំងអ្នកលក់ សប្បាយចិត្ត ទាំងប្រជាកសិករ សប្បាយចិត្ត ទាំងអ្នកធ្វើទាន សប្បាយចិត្ត ទាំងពពួកប្រេតអត់ឃ្លាន ដូចជាមិនឃើញមានសេចក្ដីឱ្យទោម្នេញចំពោះកិច្ចបោះបាយបិណ្ឌនេះសោះ នេះហើយការខ្សោយបញ្ញា នាំជាភាពអវិជ្ជា ដល់បុគ្គលមួយចំនួននោះ ។ * តើបុគ្គលមួយចំនួន ដែលតិះដៀលបាយបិណ្ឌទាំងអស់ នេះ ពួកគេហានបរិភោគបាយដំណើបរាល់ថ្ងៃដែរ ឬទេ ? បើពួកគេអាចបរិភោគ បាយដំណើបរាល់ថ្ងៃបានមែន ខ្ញុំព្រះករុណា ដែលជាកូនចៅលាក់មុខ នៃមន្ត្រីក្រុមជុំនំនៀមទម្លាប់ខ្មែរពីបុរាណ ដែលចងក្រងនៅ ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ និងសរសេរ រំលាយពិធីបោះបាយបិណ្ឌនេះចោល ។ === ហេតុអ្វីពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ធ្វើនៅចន្លោះម៉ោង ៣ និង ម៉ោង ៤ ទៀបភ្លឺ ? === * ដូនតាខ្មែរដែលបង្កើតពិធីមួយនេះលោកគិតណាស់ ពីម៉ោង ៦ ទៅ ម៉ោង ៧ ល្ងាច នៅតាមស្រុកស្រែចំការ ប្រជាពលរដ្ឋសម័យមុន ឆាប់ចូលសំរាកណាស់ ណាមួយ ជំនាន់មុន មិនមានភ្លើងអគ្គីសនី ផងនោះ ក្រោយពីភាពនឿយហត់ក្នុងការរករបរចិញ្ចឹមជីវិតនាពេលព្រឹកថ្ងៃ ពួកគាត់អាចសំរាកបានគ្រប់គ្រាន់ គេងឆ្អែតពេញរយៈពេល ៨ម៉ោង ងើបមកពេញភ្នែក មានសុខមាលភាពល្អ ក្នុងការមកធ្វើពិធីបោះបាយបិណ្ឌនេះ ដូនតាខ្មែរ គិតគូតាំងពីសុខមាលភាព របស់ប្រជាជន ក្នុងការមកធ្វើទាន បញ្ជូនកុសលផលបុណ្យនេះ និង មានរឿងតំណាលថា ខ្មោចអ្នកទោស ឬ ពពួកប្រេត ស្ថិតក្នុងឋាននរក ជាន់ទី៨ មានទ្វារចេញ៤ ត្រូវបានតំណាងឱ្យយាមទី៤ នៃពេលវេលាទាបភ្លឺ ហើយត្រូវបានយាមកាមដោយសេនាខ្មោចក្បាលសេះនិងក្បាលគោ ជាអ្នកក្ដោបក្ដាប់នៃដួងព្រលឹងរបស់ពពួកប្រេត នៅអបាយភូមិនេះ ។ * យូរៗទៅ ទៅជាពួកអគតិ ពួកអវិជ្ជា ពួកក្មេងរៀនបានតិច ពួករៀនជំនាញផ្សេងៗសោះ ចេញមកបកស្រាយ ទំនៀមទម្លាប់សាសនាខ្មែរ ប៉ាតណាប៉ាតណី មើលងាយសូម្បីតែផ្នត់គំនិត សាស្ត្រាចារ្យ ដូនតាខ្មែរ ដែលពួកលោកខំចងក្រង ទុកជាប្រយោជន៍មកដល់យើងសព្វថ្ងៃនេះ ។ === ការរចនាបាយបិណ្ឌ === ខ្មែរពីបុរាណ តែងធ្វើបាយបិណ្ឌនីមួយៗ មានការរចនា ស្រស់ស្អាត ប្លែកពីគ្នា ដោយតុបតែង បន្ថែមជាពណ៌បាយបិណ្ឌនោះ ការដាក់ផ្កាលម្អ ការកាត់ទង់ក្រពើចំរុះពណ៌ ផ្សេងៗ យកទៅលម្អក្នុងចានបាយបិណ្ឌនោះ រួចទើបប្រមូលផ្ដុំគ្នាយកឡើងទៅព្រះវិហារជាមុនសិន ដើម្បីបង្ហាញនៅមុខបដិមា ព្រះពុទ្ធ ដើម្បីឱ្យទ្រង់ចម្រើនពរ បន្ទាប់មកព្រះសង្ឃគ្រប់អង្គដល់ម៉ោងចេញមក សូត្របរា ទើបគេកំណត់ថា ស្ដេចយមរាជ បើកនូវទ្វារឋាននរក ទើបគណៈអាចារ្យវត្ត ប្រាប់ពីរបៀបបោះបាយបិណ្ឌ ដើរនៅជុំវិញព្រះវិហារ តាមក្បួន ឧត្តរាព័ទ្ធ ដំណើរវិលបញ្ច្រាសទ្រនិចនាឡិកា តំណាងឱ្យពេលវេលាថយក្រោយ ទើបគេបោះបាយបិណ្ឌនោះចេញមកខាងក្រៅរបងព្រះវិហារ ដោយកំណត់ត្រឹមវេលា ៣ជុំ តំណាងឱ្យការទទួលបាននូវសម្បតិ្តអនិសង្ឃបី រួមមាន៖ រូបសម្បត្តិ ទ្រព្យសម្បត្តិ និង ចរិយាសម្បត្តិ ក្រោយមកទើបគណៈអាចារ្យវត្ត ធ្វើពិធីច្រូចទឹកលាងបាប ដល់ពពួកប្រេតជាសេចក្ដីបញ្ចប់ ។ ដោយអាចារ្យវត្តមួយចំនួនធំ មិនបានយល់ដឹងពីកិច្ចពិធីទាំងនេះ ទៅជាច្រូចទឹក ឱ្យប្រេតបានផឹកទឹក ដែលខុសពីទំនៀមខ្មែរបុរាណទាំងស្រុង និង ប្រាសចាកដោយឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ យកបាយបិណ្ឌទៅសាលាឆាន់ និង បោះបាយបិណ្ឌលើរបងព្រះវិហារ ដែលមានបញ្ចុះខ្សែរសីម៉ា អាថ័នការពារយ៉ាងសាកសិទ្ធ ឬ បោះបាយបិណ្ឌ ប្រឡូកប្រឡាក់ក្នុងព្រះវិហ៊ារ ដោយការយល់ខុសទាំងស្រុង ។ នៅពេលពិធីបញ្ចប់ ព្រះសង្ឃផ្ទាល់ត្រូវដឹកនាំ កូនសិស្សលោក ចេញមកសំអាតបាយបិណ្ឌទាំងនោះជារាល់ថ្ងៃ រហូត ដល់បញ្ចប់ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ ។ ការរចនាបាយបិណ្ឌ បានបណ្ដុះនៅផ្នត់គំនិតប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ ឱ្យចេះកែប្រែផ្នត់គំនិតនៃការរស់នៅ ប្រកបដោយគតិនៃភាពជឿនលឿន ក្នុងបរិបទនៃសង្គមរស់នៅរបស់ខ្លួន ។<ref> Cambodia Buddhist Academy (1998) [https://books.google.com/books/about/Kambuja_suriy%C4%81.html?id=Vc3wik82cQsC Kambuja suriyā: dassanāvattī phsāy qaksarsāstr niṅ qaksarsāstr dūdau, Volume 52], Publisher: Buddhist Institute of Cambodia Original from the University of Wisconsin Madison </ref> === អត្ថន័យនៃពិធីបោះបាយបិណ្ឌ === ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ ជាពិធីដែលពលរដ្ឋកម្ពុជាបានបោះនូវដុំបាយឱ្យទៅ ពពួកប្រេតអត់ឃ្លាន ដែលពពួកប្រេតទាំងនោះអាច មានកំណើតកើតចេញពីកងទ័ពខ្មែរគ្រប់ជំនាន់ ដែលពលីជីវិតដើម្បីទឹកដី សុខចិត្តបាបចុះនរកក្លាយខ្លួនជាប្រេត ឱ្យតែការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនបាន ទោះជាសម្លាប់ខ្មាំងសត្រូវអស់ជាច្រើនក៏មិនញញើតដៃនោះដែរ ពីព្រោះប្រទេសជាតិគឺសំខានសម្រាប់ជាតិសាសន៍ខ្មែរគ្រប់រូប តើពួកកងទ័ពខ្មែរទាំងអស់ ដែលមានចំនួនរាប់មុឺននាក់ស្លាប់ខ្លួន ដើម្បីការពារទឹកដី ហើយអាចកើតជាកំណើតប្រេតផងនោះ តើពួកគាត់សមធ្វើ ជាដូនតារបស់យើង ឬ ទេ ? នៅពេលដែលអ្នក យកថវិកាខ្លួន ទៅទិញគ្រឿងស្រវឹង យកទៅលេងល្បែងអបាយមុខផ្សេងៗ ឬ យកលុយទៅចូលរួមបក្សនយោបាយណាមួយ វាជាចេទនានៃការស្វែងរកភាពសប្បាយ របស់អ្នកប៉ុនណោះ ដូចគ្នា ទៅនិងជំនឿរបស់អ្នកទៅបោះបាយបិណ្ឌ បានស្វែងរកភាពសប្បាយនៃដួងចិត្ត មានភាពស្រស់ស្រាយ និង ជ្រះថ្លានូវអារម្មណ៍របស់ខ្លួនផងដែរ ។ * អប់រំពលរដ្ឋខ្មែរ ឱ្យចេះ​នឹក​លឹកដឹងគុណ​ដល់​បុគ្គល​ដែល​បាន​ចែក​ឋាន​ទៅហើយក្ដី មិនថាជាសាច់ញាតិ ឬ ជាអ្នកដទៃ សុទ្ធតែអាចទទួលបាននូវដុំបាយ និង កុសលផលបុណ្យទាំងអស់នេះ ។ * អប់រំពលរដ្ឋខ្មែរ ឱ្យចេះ​បំពេញ​សេចក្តីល្អ និង ការអនុគ្រោះ​ដល់ព​ពួក​សត្វ​តិរច្ឆាន​ទាំងឡាយ និង សូម្បីតែ ពពួកប្រេតអរូបក្ដី សុទ្ធតែបានទទួលនៅសេចក្ដីអនិតនេះ ។​ * អប់រំពលរដ្ឋខ្មែរ ឱ្យចេះលះបង់ទ្រព្យធនក្រៅខ្លួន បន្តិចបន្តួចក្ដី ច្រើនក្ដី ប្រើប្រាសវាដើម្បីជួយដល់អ្នកដទៃ មិនថាអ្នកក្រក្សត់ អ្នកអត់ឃ្លាន មិនថាសត្វតិរិច្ឆាន ពពួកប្រេតអរូប ដែលមើលមិនឃើញក្ដី សុទ្ធតែទទួលបាននូវជំនួយមនុស្សធម៌នេះ ។ * អប់រំពលរដ្ឋខ្មែរ ឱ្យចេះលះបង់នូវពេលវេលាផ្ទាល់ខ្លួន ក្រោកម៉ោងទាបភ្លឺអត់ងងុយយ៉ាងណាក្ដី នូវតែមកបោះបាយបិណ្ឌ ចំណាយពេលវេលា និងមានដួងចិត្តជាអ្នកសង្គ្រោះពិត សង្គ្រោះសូម្បីតែពពួកប្រេតអរូបដែលមើលមិនឃើញ ។ នៅពេលដែលក្រុមមនុស្សមួយចំនួន វិភាគតាមការយល់ឃើញរបស់ខ្លួន មិនជឿរឿង ព្រលឹងខ្មោច ពួកនរកប្រេត ព្រាយបិសាច ពួកគេក៏ចាប់ផ្ដើមសាបព្រួសមនោគមន៍វិជ្ជានេះ លុបនៅពិធីសាសនា ទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីរបស់ជាតិសាសន៍ខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់ បន្តមក ពិធីបង្សុកូល និងពិធីផ្សេងៗទៀត ពេលនោះហើយដែលប្រទេសជាតិ ធ្លាក់ចុះនូវសីលធម៌ជាតិទាំងស្រុង ជំនឿអំពីវិទ្យាសាស្ត្រហួសហេតុ ការបោះបង់ប្រពៃណីសាសនារបស់ខ្លួន ពិភពលោកប្រែជាអសីលធម៌ ចាប់ផ្ដើមធ្វើសង្គ្រាមបំផ្លាញគ្នា លេងគិតពីអំពើបាប និង មនុស្សធម៌ ចំណាយលុយ ទៅលើគ្រឿងអវុធ ប្រឡៃមនុស្សជាតិ ការរាតត្បាតជំងឺឆ្លងដែលកាចសាហាវផ្សេងៗ ដូចជា Covid-19 ការបំផ្លាញបរិស្ថាន បង្កើតឱ្យមានគ្រោះធម្មជាតិកាន់តែធំជាងមុន កាន់តែសាហាវជាងមុន នេះហើយទើបជាវិនាសកម្មនៃការខាតបង់ពិតប្រាកដរបស់មនុស្សជាតិ ។ === កិច្ចបោះបាយបិណ្ឌ និង ការហាមប្រាម === * តាមវត្តអារាមមួយចំនួនធំ គួរធ្វើរាជព័ទ្ធ ដោយការដោត ជារបងឬស្សីរាង្គបួនជ្រុង ដាក់នៅតាមជុំវិញ ក្បែរព្រះវិហារ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ងាយស្រួលក្នុងការបោះបាយបិណ្ឌ និង ដើម្បីសោភ័ណភាពអនាម័យ ក្នុងវត្តអារាមផងដែរ មិនគួរប្រើចានដែក ឬ កាធុន ចង្អេរផ្សេងៗ យកមកដាក់បាយបិណ្ឌដែលគេបានបោះនោះទេ ព្រោះនិងធ្វើឱ្យកិច្ចពិធីឃ្លាតឆ្ងាយ ពីវប្បធម៌របស់ខ្លួន មិនសមភ្នែក មិនគាប់ប្រសើរ ។ * នៅពេលធ្វើពិធីបោះបាយបិណ្ឌ គួរបិទភ្លើងទាំងអស់នៅជុំវិញព្រះវិហារ ឬ បន្ថយពន្លឺភ្លើងឱ្យនៅកម្រិតទាបបំផុត ហើយអនុញាតឱ្យមានតែភ្លើងធូប និង ភ្លើងទាន ប៉ុនណោះ ។ * ហាមបោះបាយបិណ្ឌក្រៅរបងវត្ត ពីព្រោះ នៅវេលាដែលយមរាជបើកទ្វារឋាននរក ពួកយមទូត ឬ យមបាល ដែលមានន័យថា ប៉ូលិសខ្មោច ឬ ឆ្មាំយាមដួងវិញាណ លោកមិនអាចការពារអ្នកពីវិញាណបិសាចផ្សេងៗដែលមានសីលវិជ្ជាខ្លាំងក្លានោះទេ ។ * ហាមបញ្ចេញសម្លេងប៉ះទង្គិចគ្នាដោយលឺសូរ ឆូងឆាំង នូវវេលាដែលយមរាជបើកទ្វារឋាននរក រយៈពេល ១ម៉ោង ៣០ នាទី ស្ដេចយមរាជ និង បើកទ្វារឋាននរកចាប់ពី ឋាននរក ជាន់ទី១ ដល់ ជាន់ទី៨ នោះមានន័យថា ខ្មោចព្រាយបិសាចទាំងអស់និងទៅរកអ្នកតាមប្រភពសម្លេងទាំងអស់នេះ ពីព្រោះវាដូចជាការប្រកូកប្រកាសហៅផងដែរ ។ * ស្វែងយល់ ពីពិធីបើកភ្នែកទី៣ ដើម្បីមើលឃើញ ប្រេត ប្រជាពលរដ្ឋដែលចង់ឃើញអាចសាកល្បងបាន ហើយអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវ ដោយខ្លួនឯងអស់មួយជីវិត ជាដំបូងត្រូវ យកដីមូលជាដុំឃ្លី រួចហើយ យកកំបោរគូស សញ្ញាបូក នៅកែងជើងរបស់អ្នកទាំងសងខាង រួចយកឈាមប៉ាតត្រង់ថ្ងាសរបស់អ្នក បន្ទាប់មកយកក្រណាត់ខ្មៅរុំភ្នែករបស់អ្នក ហើយយកដុំដីនោះមកទំពារសុី ហើយពេលនោះអ្នកត្រូវឈរនៅចំពីមុខព្រះវិហារ រួចឱ្យមនុស្សម្នាក់ទៀតចងខ្សែរទៅនិងកដៃរបស់អ្នក រួចដឹកដៃបណ្ដើរអ្នកដើរជុំវិញព្រះវិហ៊ារបីជុំ ដោយសូត្រសំរាយពីភាសាសំស្ក្រឹតថា៖ វត្ថុស័ក្ដិសិទ្ធ ម្នាប្រេតអរូប បើមានពិត សូមឱខ្ញុំបានឃើញ អ្នកត្រូវទន្ទេញសូត្របែបនេះរហូតដល់គ្រប់ជំនួនជុំ ហើយមនុស្សទាំងអស់មិនអាចនៅក្បែរអ្នកនោះទេ ត្រូវនៅស្ងាត់ និងនៅតែឯង រួចសឹមអ្នកបើកក្រណាត់មើលចុះ ។ ពិធីនេះត្រូវបានសាកដោយក្រុមគ្រូបរោហិត ឈ្មោះលោកតាលុន រួចហើយគាត់ប្រាប់ថាអាចមើលឃើញពិតមែន គ.សករាជ ១៩៦៩ បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋអាចសាកបាន សូមអរគុណ ។ == លក្ខណៈ និង កំណត់ត្រា បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ == បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ គឺជាពិធីបុណ្សបែបសាសនា ដ៏ធំមួយរបស់កម្ពុជា ដែលរួមបញ្ចូលនៅ ជំនឿខ្មែរដើម ការគោពនៅសាសនាអ្នកតា បន្ទាប់មក បានរួមបញ្ចូលនៅជំនឿព្រហ្មញ្ញសាសនា និង ជំនឿពុទ្ធសាសនា ការរួមបញ្ចូលនៅជំនឿសាសនាទាំង៣ បានបង្កើតឱ្យមានពិធីបុណ្យដ៏ធំបែបលក្ខណៈប្រពៃណីជាតិនេះឡើង ដែលយើងថា "បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ" ដែលមានកត់ត្រាក្នុងសិលាចរឹក នៅវត្តពោធិ៍ [[ខេត្តតាកែវ]] K.22 ស.វទី៧ កំណត់ត្រាសិលាចារឹក នៅ [[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] K.279c ស.វទី៩ និង កំណត់ត្រាសិលាចារឹក នៅ [[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] K.277 ស.វទី១២ ក្នុងរាជព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដែលហៅពិធីនេះថា ទសបិណ្ឌ ដែលមាន័យថា ដុំបាយទាំង១០ថ្ងៃ ។ ពិធីឧទ្ទិសបាយជូនទៅបុព្វបុរស ដូនតានេះ បានបន្តកើតមានរហូត ដល់រាជ [[ព្រះសត្ថាទី១]] គ.សករាជ ១៥៧៦-១៥៨៤ ទើបត្រូវលុបំបាត់ទាំងស្រុង ក្នុងរាជស្ដេចអង្គនេះ ដែលបានបំផ្លាញនៅ បដិមាព្រះ នៃសាសនាព្រហ្មញ្ញស្ទើរពាសពេញផ្ទៃប្រទេស បានបញ្ជារឱ្យពលសេនាវាយបំបាក់ដៃ ព្រះវិស្ណុ វាយបំបែក ព្រះកេស ព្រះព្រហ្ម និង វាយបំបែកខ្លួនព្រះឥសូរ និង បញ្ជារឱ្យយក គណៈគ្រូព្រាហ្មណ៍បរាហិតទាំងអស់យកទៅសម្លាប់ និង លុបរាល់ពិធីសាសនាព្រហ្មញ្ញទាំងអស់ផងដែរ បន្ទាប់មកបញ្ជារឱ្យគាស់រំលើង បដិមា ព្រះដ៏មានប្រភាគ អវតារ នៃសាសនា ព្រះពុទ្ធ យកទៅចោលក្នុងទន្លេថែមទៀតផង ការបាត់បង់នៅជំនឿសាសនា បានធ្លាក់ចុះនូវសីលធម៌ជាតិជាខ្លាំង ក្រោយមក ប្រទេសកម្ពុជាបានឆ្លងនៅជំងឺអាសន្នរោគ និង សម្បូរទៅដោយក្រុមចោរកម្ម ពាសពេញផ្ទៃប្រទេស ស្ដេចអង្គនេះបានយកពិធីលយកន្ទោងដែលដាក់នៅគ្រឿងចង្អាប ទៅប្រារព្ធនៅក្នុងពិធីចេញវស្សារបស់ព្រះ បានកើតមាននៅខ្មោចកំណាច ៣ ក្នុងកំណត់ត្រា ពង្សាវតារខ្មោច របស់កម្ពុជា នោះគឺ ខ្មោចដើមចេកជ្វា ព្រាយកន្ទោងខៀវ និង ព្រាយក្រឡាភ្លើង ឬ ហៅថាខ្មោចបំពេកូន នេះឯង និង កើតមានហេតុចម្លែកៗ ជាបន្តបន្ទាប់ទៀតដូចជា៖ វ៉ូងកណ្ដូបចុះមកសុីស្រូវរាស្ត្រ អស់ជាច្រើនរ៉ៃ បដិមា ព្រះពុទ្ធ មានស្រក់ឈាមនូវតាម ព្រះនេត្រ ផងដែរ ការបោះបង់នូវជំនឿសាសនារបស់ដូនតាអង្គរ ដែលមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ បានធ្វើឱ្យប្រទេសទាំងមូលបាត់បង់នៅសាមគ្គីភាព ទាំងស្រុង ការរៀបរាប់នេះ មានកត់ត្រាក្នុងឯកសារមហាបុរសខ្មែរ ឆ្នាំ ១៩២៩ ។ បុព្វបុរសយើង បានចំណាយកម្លាំងប្រាជ្ញាស្មារតីជាខ្លាំង ខិតខំ​រិះរក​មធ្យោបាយ​គ្រប់យ៉ាងដើម្បីរចនាទំនៀមនៃប្រពៃណីនេះ ឱ្យមានបែបបទផ្សេងពី​លក្ខណៈនៃពិធី​បុណ្យប្រទេសដទៃ និងបង្កប់គំនិតល្អៗទុកឱ្យកូនចៅខ្មែរជំនាន់ក្រោយយល់ដឹង តាមរយៈការផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹង ពុទ្ធសាសនាផងដែរ ។ លក្ខណៈពិសេសនៃបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះ គឺមានរយៈពេល១៥ថ្ងៃ មានការស្មូតនៅ បរាភវសូត្រ សេចក្ដីនាំវិនាសទាំង១២ និង មានការបោះបាយបិណ្ឌជាដើមនេះ ក្នុង​គម្ពីរ​សុត្តន្តបិដក ខុទ្ទកនិកាយ​​សុត្តនិបាត​ តតិយភាគ​ទី​៥៤ ​ទំព័រ​ទី​៣៦ ដែលកើតឡើងច្បាស់លាស់ក្នុងរាជ ព្រះបាទអង្គឌួង ។ នៅក្នុងគម្ពីរមង្គលសូត្រ ភាគទី២ ទំព័រ២២០ បាននិទានអំពីព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ ឈ្មោះ ណុស្សោណិ ចូលទៅគាល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគ ហើយទូលសួរថា "បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ខ្ញុំព្រះករុណាតែងឱ្យនូវទាន តែងធ្វើនូវសទ្ធា (ក្នុងការបរិច្ចាគទាន), សូមទាននោះ​សម្រេចចំពោះញាតិសាលោហិតទាំងឡាយ ដែលលះលោកនេះទៅហើយ, សូមញាតិ សាលោហិតទាំងនោះ ទទួលបរិភោគនូវទាននោះចុះ, បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចម្រើន ព្រោះហេតុនោះ ទាននោះ រមែង សម្រេចដល់ញាតិសាលោហិតទាំងនោះដែរទេ!, តើញាតិសាលោ​ហិតនោះ បានបរិភោគ នូវទាននោះដែរទេ ?" ។ ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់ថា '''"ឋានេ ខោ ព្រាហ្មណ៍ ឧបកប្បតិ នោ អដ្ឋានេ"'''៖ ម្នាល ព្រាហ្មណ៍ (ទាននោះ) តែងសម្រេចក្នុងហេតុដែលគួរបានផង និងហេតុដែលមិនគួរបានផង" ទើបទ្រង់ ត្រាស់សម្ដែងនូវជាតិកំណើត៥ប្រភេទ ដែលមិនអាចទទួលនូវទានបានគឺ៖ * ១.និរយជាតិ កំណើតជាសត្វនរក * ២.តិរច្ឆានជាតិ កំណើតជាសត្វ * ៣.មនុស្សជាតិ កំណើតជាមនុស្ស * ៤.ទេវជាតិ កំណើតជាទេវតា * ៥.បេតជាតិ កំណើតជាប្រេត ពីព្រោះកំណើតសត្វទាំងអស់នោះ សុទ្ធតែមានអាហាររបស់ខ្លួនដើម្បី សោយបរិភោគជាស្រេចហើយ ។ ប៉ុន្ដែនៅក្នុងបេតជាតិដដែលនេះ មានប្រេតមួយពួកដែលហៅថា "បរទត្តូបជីវិកប្រេត" ករណីនេះ ប្រសិនបើមិត្តភក្ដិ ឬញាតិសាលោ​ហិតណាម្នាក់ឧទ្ទិសទានឱ្យ អាចទទួលនូវទាននោះបាន ។ ព្រាហ្មណ៍ នោះទូលសួរព្រះសាស្ដា វិញម្ដង​ថា "បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះបើប្រេតជាញាតិសាលោហិតនោះមិនបាន ទៅកើតទីនោះទេ, តើអ្នកណាទទួលបរិភោគនូវទាននោះ" ។ ព្រះសាស្ដាទ្រង់ត្រាស់ថា "ប្រេតដែលជា ញាតិសាលោហិតដទៃ របស់ប្រេតនោះទៀត ដែលជាអ្នកចូលទៅកើតក្នុងទីនោះដែរ តែងទទួលបរិភោគ នូវទាននោះ" ។ ព្រាហ្មណ៍ទូលសួរបន្ថែមទៀតថា "បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះបើប្រេតជាញាតិសាលោហិត នៃពួកប្រេតនោះមិនបានទៅ​​កើតក្នុងទីនោះទេ, តើអ្នកណាជាអ្នកទទួលបរិភោគនូវទាននោះ?" ។ ទើបព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់ត្រាស់បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា '''"អដ្ឋានំ ខោ ឯតំ ព្រាហ្មណ អនវកាសោ,​ យន្តំ ឋានំ វិវិត្តំ អស្ស ឥមិនា ទីឃេន អទ្ធុនា យទិទំ បេតេហិ ញាតិសាលោហិតេហិ, អបិច ព្រាហ្មណ ទាយកោបិ អនិប្ឆលោ"'''៖ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ទីឋានណាដែលគប្បីស្ងាត់ចាក​ញាតិ សាលោហិត ដែលទៅកើតជាប្រេត ដោយកាលដ៏យូរលង់បែបនេះនុះ, ទីឋាននោះមិនអត់ឡើយ ហើយក៏មិនដែលទំនេរចន្លោះដែរ, នែព្រាហ្មណ៍ បើទោះបីដូច្នោះមែន ទាយក់ អ្នកឱ្យនូវទានហ្នឹងក៏មិនឥតផលឡើយ" ។ នេះជាតឹកតាង ដែលបញ្ជាក់ថាប្រេតមួយឈ្មោះ “បរទត្តូបជីវិក ក៏ជាសត្វដែលរស់នៅ ព្រោះអាស្រ័យការ ឱ្យអំពីបុគ្គលដទៃ” ផងដែរ ហើយអាចទទួលនូវការឧទ្ទិសទានពីមនុស្សនេះបានផង ឬ ទទួលនូវអ្វីដែលមនុស្សយើងនេះ គ្រវែងចោលទៅ ពុំនោះទេពួកវាតែងទំពាស៊ីនូវគំរង់ទាំងឡាយ មានទឹកមាត់ឬកំហាក ឬក៏ទឹក សម្បោរ ជាដើម សមដូចព្រះអដ្ឋកថានៃសូត្រនោះពន្យល់ថា '''"បិត្តិវិសយិកានំ ខេឡសិង្ឃាណិ កាទិវ សេន"'''៖ អាហារនៃបេតជាតិទាំងឡាយ ប្រព្រឹត្តដោយអំណាចនៃគ្រឿ​ង​សម្អុយមានទឹក មាត់និងទឹក សម្បោរជាដើម ។ ព្រោះហេតុតែប្រេតពពួកនេះ អាចទទួលបានការឧទ្ទិសទាន និងរស់នៅអាស្រ័យ គ្រឿងស្មោក គ្រោកអំពីញាតិមិត្តឬ មនុស្សនេះហើយ ទើបព្រះអដ្ឋកថាចារ្យ លោកលើកយក រឿងព្រះពិម្ពិសារ នៃនិទាននេះ ថ្វាយទាន ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះពពួកប្រេតជាញាតិទាំងឡាយ ហើយដែលបុរាណាចារ្យខ្មែរ ស្រង់យកនូវ ចម្រៀកនេះឯងមកផ្ដិតទុកជាកម្មវិធីបុណ្យមួយហៅថា “បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ” ដែលមានមានគោលដៅ ដូចបាន រៀបរាប់ខាងលើនេះ ។<ref> Nhim Pen (1953) [https://www.worldcat.org/title/Bra-traipiak-pali-n-secki-prae-ja-bhasa-khmaer/oclc/54215177 The Pali Trinity and Khmer Translation], Publisher: Cambodian Buddhist Academy, Institute : Phnom Penh, Cambodia </ref> == ពិធីចាក់ទឹកដូងថ្វាយព្រះបិតរ == '''Pouring coconut water to Ancestors''' '''ព្រះបិតរ''' ([[សំស្ក្រឹត]]: पितर) ([[អង់គ្លេស]]: Pitara) អានថា៖ បុិ-ត-រាក់ មានន័យថា បុព្វបុរស ឬ ដូនតារបស់ឪពុកម្ដាយ <ref> Wisdomlib - the greatest source of ancient and modern knowledge [https://www.wisdomlib.org/definition/pitara Pitara: 3 definitions, Languages of India and abroad] DDSA: The Molesworth Marathi and English Dictionary, DDSA: The Aryabhusan school dictionary, Marathi-English, Pali Text Society (1921-1925), “pitar”, in Pali-English Dictionary‎, London: Chipstead </ref> នៅរៀងរាល់ថ្ងៃ១៤រោច ខែភទ្របទ អង្គព្រះមហាក្សត្រ និងប្រារព្ធពិធី ចាក់ទឹកដូងថ្វាយព្រះបិតរ ដែលមានន័យថា សេចក្ដីចម្រើនដល់ដួងវិញាណខន្ធដូនតា នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ ការច្រូចចាក់ទឹកដូង ជាកិច្ចពិធីនៃការឧទ្ទិសកុសលផលបុណ្យ របស់អង្គ​ព្រះមហាក្សត្រ ជូនចំពោះ​បុព្វបុរស ឬ ជូនចំពោះ​មរណៈ​កាល របស់ញាតិវង្សរបស់ព្រះអង្គ ។ នៅវេលាម៉ោង ៩ៈ០០ នាទីយប់ ទាំងគ្រួសាររាជវង្ស ទាំងនាមុឺនសព្វមុខមន្ត្រី ត្រូវអញ្ជើញមកជុំគ្នាក្នុងពិធី "ប្រជុំបិណ្ឌ" មានការតាំងតុចំនួន ៤ ជាតំណាង, តុទី១ មានតម្កល់ព្រះខ័ន៤ ដែលមានឆ្លាក់នូវសត្វទេពទាំង៤ តំណាងចតុទិស មានតុតាំងចំនួន ២ ទៀត មានតម្កល់នូវគ្រឿងមាស និង តុម្ខាងទៀតជាគ្រឿងប្រាក់ ជាដង្វាយសម្រាប់ថ្វាយព្រះបិតរ រីឯតុមួយទៀត មានតម្កល់កែវទឹកដូង តំណាងឱ្យទឹកលាងជំរះបាប មានមន្ត្រីបាគូ ៩នាក់ សូត្រថ្វាយពរសព្ទសាធុការ ទៅកាន់អង្គព្រះមហាក្សត្រ រួចចាក់ទឹកស័ង្ខលើបាតព្រះហស្ថព្រះជា បន្ទាប់មកក្រុមបាគូរថ្វាយស្លឹកព្នៅ១ស្លឹក ដល់ព្រះរាជា ដើម្បីសៀតព្រះកាណ៌ឆ្វេង (ត្រចៀក) ដើម្បីជាមង្គលសិរី ហើយក្រុមបុរោហិត បន្តសូត្របួងសួងព្រះបិតរ សូមឱ្យដូនតាព្រះមហាក្សត្រ ទ្រទ្រង់ព្រះរាជា និង ប្រជារាស្ត្រ ទូទាំងព្រះនគរ ក្រោយមកព្រះមហាក្សត្រ ចូលទៅចាក់ទឹកដូងដើម្បីលាងជំរះបាបជូនតារបស់ព្រះអង្គ ក៏ដូចជាក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស នាមុឺនសព្វមុខមន្ត្រី ចូលទៅចាក់ទឹកដូងជាបន្តបន្ទាប់ រហូតដល់បញ្ចប់ពិធីនេះ ។<ref> Professor Pich Sal (1966) [https://books.google.com/books/about/Bidh%C4%AB_prac%C4%81%E1%B9%83_%E1%B9%AD%C3%A1p_b%C4%ABr_khae.html?id=8Eis4PLIPp0C The 12-Month Royal Ceremony], Publisher: Commission Des Moeurs et Coutumes of Buddhist Institute Cambodia, Original from University of California, Berkeley p.76 </ref> == ពិធីសែនលាដូនតា == '''Ancestor Farewell Ceremony''' [[File:Ancestor Farewell Ceremony (Cambodia).jpg|thumb|Cambodian people offering food to Ancestor at 5:00 - 6:00 pm in Pchum Ben Day of the Big Meeting]] * វេលាល្អសម្រាប់កិច្ចសែនដូនតា នៅតាមគេហដ្ឋាន ដែលកំណត់ដោយព្រហ្មាណ៍បាគូ ក្នុងរាជព្រះបាទអង្គឌួង ធ្វើឡើងនៅម៉ោង ៥:០០ នាទីល្ងាច ដែលតំណាងឱ្យការផ្សារភ្ជាប់ញាណទាំង៥ របស់មនុស្សដែលនៅរស់ ទៅភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងទៅ និង មជ្ឈដ្ឋាននៃញាណខាងក្រៅតាមរយៈការអុចធូបឧទ្ទិសហៅ ។ នៅថ្ងៃ១៥រោច ខែភទ្របទ ដែលត្រូវនិងថ្ងៃចុងក្រោយ នៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ពលរដ្ឋ​ខ្មែរមានជំនឿថា ដួង​វិញាណនៃក្រុមសាច់ញាតិរបស់ខ្លួននិងមកលាក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេនៅថ្ងៃចុងក្រោយ ដែលគេតែងហៅថា ភ្ជុំធំ (Big Meeting) នៅល្ងាចម៉ោង ៥ៈ០០ - ៦ៈ០០ នាទីល្ងាច គេនិងរៀបចំបាយម្ហូបចំនីមួយថាស ដើម្បីសែនព្រេន អញ្ជើញដួងវិញាណនៃសាច់ញាតិមកសេពសោយអាហារ មួយពេលនេះ ដើម្បីឱ្យដួងវិញាណមកបរិភោគដោយស្រួលក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួនបាន គេត្រូវរៀបចំដង្វាយសែនព្រេនមួយថាសតូចទៀតទៅដល់ ព្រះកឹង ឬ យមទូត ទាំងពីរ ដែលគេសម្គាល់ថា ជាខ្មោចស និង ខ្មោចខ្មៅ ដែលជាអ្នកឃ្លាំមើលទៅនិងសកម្មភាពរបស់ដួងវិញាណ ដែលយើងបានឧទ្ទិសមកសេពសោយក្នុងផ្ទះរបស់យើង នៅក្នុងការសែនដង្វាយដល់យមទូត ត្រូវរៀបចំដង្វាយដូចជា ៖ ក្បាលមាន់ សាច់ជ្រូកបីជាន់ ពងទាប្រៃ អំបិលស ១កូនចាន និង ស្រាសមួយពែង ដើម្បីជាកិច្ចស្នើសុំ ។ កាលពីសម័យដើម នៃរាជ [[ព្រះបាទអង្គឌួង]] គេធ្វើពីធីសែនលាដូនតា ដោយបណ្ដែតកូនសំពៅតូចៗ បណ្ដែតកន្ទោង ឬ បណ្ដែតពែ រហូតមកដល់សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម គេក៏បានលុបចោលពិធីបណ្ដែតកូនសំពៅ និង ពិធីបណ្ដែតកន្ទោងនេះ ព្រោះប៉ះពាល់ទៅដល់បរិស្ថានទឹក ដូចនេះហើយទំនៀមបណ្ដែតកូនសំពៅសែនលាដូនតា ត្រូវបានបោះបង់ចោលមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ <ref>Professor Miech Pon (1999) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=10410&shelfbrowse_itemnumber=14130 Documentary on Khmer Traditions and Customs Part 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230814082618/https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=10410&shelfbrowse_itemnumber=14130 |date=2023-08-14 }}, Contributor: Hun Neang, Publisher: Officer of the Khmer Traditional Church of the Buddhist Academy of Cambodia p.391</ref> <ref> Professor Pich Sal (1966) [https://books.google.com.kh/books?id=8Eis4PLIPp0C&q=%E1%9E%9F%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%8F%E1%9E%B6&dq=%E1%9E%9F%E1%9F%82%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%8F%E1%9E%B6&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi76aLt2bPzAhWDfd4KHVW7AYoQ6AF6BAgLEAM The 12-Month Royal Ceremony] Officer of the Khmer Traditional Church of the Buddhist Academy of Cambodia, Original from University of California, Berkeley p.76 </ref> === ហេតុអ្វីខ្មែរបុរាណ សែនម្ហូបអាហារដូនតា នៅពេលល្ងាច នាថ្ងៃភ្ជុំបិណ្ឌចុងក្រោយ ? === បានជាខ្មែរបុរាណ សែនម្ហូបអាហារដូនតា នៅពេលល្ងាច ពីព្រោះបុរាណាចារ្យ លោកយល់ថា ព្រឹលឹងខ្មោចសាច់ញាតិមួយចំនួន ដែលមានបាបច្រើន មានសំពាយបុណ្យតិច មិនអាចបង្ហាញដួងព្រលឹងរបស់ខ្លួន ឱ្យត្រូវពន្លឺព្រះសូរិយានោះទេ កាំរស្មីពន្លឺព្រះសូរិយា និង ចែងចាំងរំលាយដួងព្រលឹងរបស់ពួកគេ ដូចនេះហើយ ដួងព្រលឹងដូនតារបស់ពួកគេខ្លាចពន្លឺព្រះអាទិត្យខ្លាំងណាស់ ទើបការសែនព្រេនត្រូវធ្វើនៅម៉ោង ៥ៈ០០ - ៦:០០ នាទីល្ងាច នៅពេលដែលពន្លឺព្រះអាទិត្យបានជ្រែទាប អន់ថយនូវពន្លឺកាំរស្មីរបស់ខ្លួន ទើបព្រលឹងខ្មោចនៃសាច់ញាតិ អាចចេញមកជួប និង មកទទួលទាននូវសំណែនសែនព្រេនទាំងអស់នេះ ។ ការសែនព្រេន នូវវេលាព្រឹក ឬ ថ្ងៃរសៀល វាជាការយល់ឃើញរបស់បងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋ ដូចនេះ បុរាណាចារ្យ មិនដែលធ្វើការបង្ខិតបង្ខំ នៅសិទ្ធនៃការយល់ឃើញ តាមផ្នត់គំនិតរបស់បងប្អូននោះទេ បងប្អូនសែនដូនតា នូវវេលាណាមួយក៏បានដូចគ្នា ឱ្យតែបងប្អូន ធ្វើទៅ ទទួលបាននូវសេចក្ដីសុខផ្លូវចិត្ត ក្នុងជំនឿផ្លូវចិត្តដែលខ្លួនអ្នកផ្ទាល់បានយល់ឃើញ ។ == កិច្ចមិនគួរមានក្នុងពិធីបុណ្យកាន់បិណ្ឌ និង ភ្ជុំបិណ្ឌ == * គ្រប់វត្តអារាមទាំងអស់មិនគួរមានកិច្ចពិធីពូនភ្នំខ្សាច់នោះទេ ព្រោះពិធីនេះស្ថិតក្នុងរដ្ឋប្បវេណី នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខែ្មរ ។ កិច្ចដែលត្រឹមត្រូវ គឺពិធីបំបួសភ្នំខ្សាច់ការយកទង់ក្រពើចំរុះពណ៌ ទៅដោតលើភ្នំខ្សាច់ ។ * គ្រប់វត្តអារាមទាំងអស់មិនគួរមានកិច្ចពិធីស្រង់ព្រះ នោះទេ ព្រោះពិធីនេះស្ថិតក្នុងរដ្ឋប្បវេណី នៃពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំខែ្មរ ។ កិច្ចដែលត្រឹមត្រូវ គឺពិធីបណ្ដែតកន្ទោង ធ្វើនៅតាមស្រះទឹកសមល្មមដែលមានក្នុងបរិវេណវត្ត ។ សូមកុំយកវប្បធម៌ប្រពៃណីទនៀមទម្លាប់របស់កម្ពុជាទៅបូកឡូកលាយឡំគ្នាបណ្ដាលបានជាការប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងក្នុងរដ្ឋប្បវេណីខ្មែរ សូមអរគុណ ។ * ក្រុមបុរាណាចារ្យសង្ឃឹមថា ការចងក្រងប្រវត្តិបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលសិក្សាស្រាវជ្រាវអស់រយ:ពេលជាច្រើនឆ្នាំនេះ សូមឱ្យព្រះសង្ឃ ឬ គណៈគ្រប់គ្រងវត្តចែករំលែកអត្ថបទនេះទៅកាន់អាចារ្យវត្តទាំងអស់ទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីឱ្យពួកគាត់បានយល់ដឹងបន្ថែម ជៀសវាងការនាំសាធុជនធ្វើខុសរដ្ឋប្បវេណីរបស់ជាតិខ្លូន ។ === តើការសែនក្បាលទឹក មានក្នុងរដ្ឋប្បវេណី នៃការសែនដូនតាខ្មែរ ឬ ទេ ? === នៅក្នុងជំនឿរបស់ជនជាតិខ្មែរដើម ជំនឿសែនក្បាលទឹក ដែលគេប្រដូច ទៅនិងជំនឿសែនដូនតារបស់ជនជាតិខ្មែរ មិនមានទាល់តែសោះនៅក្នុងកំណត់ត្រារបស់កម្ពុជា វាជាទំនៀមរបស់បរទេសសុទ្ធសាធ យ៉ាងណាក្ដី សិទ្ធនៃការជឿរបស់បងប្អូនខ្មែរមួយចំនួន ក្នុងការសែនព្រេន នៃកិច្ចពិធីសែនក្បាលទឹកនេះ មិនត្រូវបានរារាំង និង មិនត្រូវបានលើកយកមកវែកញែក ដោយបុរាណាចារ្យនោះទេ វាជាសិទ្ធសេរីភាពនៃជំនឿ កុំឱ្យតែជំនឿនេះ ឬ ជំនឿណាមួយ ប៉ះពាល់ទៅដល់សង្គមជាតិកម្ពុជា ទើបជាជំនឿខុសច្បាប់ ។ == ពិធីលយកន្ទោង == '''Loy Kantong Ceremony''' [[File:Kantong02.jpg|thumb|Kantong floating on water during Pchum Ben Day]] ប្រវត្តិពិធីលយកន្ទោងដកស្រង់ចេញពីឯកសារ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ឆ្នាំ១៩៦៣ រឿង ជ័យអស្ចារ្យ ចម្បាំងខ្មែរសៀម អ្នកតាឃ្លាំងមឿងលោតចម្រូងសម្លាប់ខ្លួនកេណ្ឌទ័ពខ្មោច ​ចម្បាំងនៅ អូរ​ស្វាយ​ដូន​កែវ កងទ័ពសៀមដកថយដល់បាត់ដំបង មរណៈភាព អ្នកតាឃ្លាំងមឿង កើតមានពិធីលយកន្ទោងមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។<ref> Khmer Commission Des Moeurs et Coutumes (1963) [https://books.google.com/books/about/Praju%E1%B9%83_r%E1%BA%8Fa%E1%B9%85_bre%E1%B9%85_khmaer.html?id=2ielTmHp6kAC Collection of Khmer legends Volume 8], Publisher: Buddhist Institute Cambodia Original from the University of Michigan </ref> ពិធីលយកន្ទោង ឬ បណ្ដែតសំពៅជូនដូនតា ដកស្រង់ចេញពីឯកសារ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគ៩ ឆ្នាំ១៩៦៣ រឿង នាយសំពៅ ៥០០ និទានពីឈ្មួញសំពៅចំនួន ៥០០នាក់ បានសំចតនៅកោះមួយ ត្រូវបានពពួកប្រេតចាប់បាន និងចង់យកមកធ្វើជាអាហារ ពេល​នោះ នាយ​សំពៅ​ម្នាក់ ជា​អ្នក​ឈ្លាស​វៃ នឹក​ឃើញ​ថា "បើ​ទោះ​ជា​ត្រូវ​ស្លាប់ ក៏​ត្រូវ​តែ​ហ៊ាន​ប្រថុយ​និយាយ​តវ៉ា​ឱ្យអស់​ចិត្ត​សិន មិន​ត្រូវ​ឱ្យគេ​ផ្ដាច់​ជីវិត​ទទេ​ៗឡើយ" គិត​ហើយ ក៏​តាំង​ស្មារតី​អង់​អាច និយាយ​ទៅ​កាន់​ស្ដេច​ប្រេត សូមឱ្យដោះលែង​ពួក​ខ្លួន, តែ​ស្ដេច​ប្រេត​នោះ​ឆ្លើយ​ថា "យើង​ដោះ​លែងពួក​ឯង​ទៅ​វិញ​មិន​បាន​ទេ ព្រោះ​ពួក​យើង​ស្រេក​ឃ្លាន​ណាស់ បើ​លែង​ពួក​ឯង​ទៅ មិន​ដឹង​កាល​ណា​នឹង​បាន អាហារ ​ទៀត, ពួក​យើង​ខ្សត់​អាហារ​ណាស់ !” ។ នាយសំពៅពោល សុំ​លោក​លែង​ពួក​យើង​ទាំង​អស់​វិញ​ចុះ យើង​សន្យា​ថា "នឹង​ទទួល​រក​អាហារ​ជូន​លោក រាល់​ឆ្នាំ លុះ​ត្រា​តែ​អស់​ជីវិត, បើ​លោក​ពិសា​យើង​ទៅ​នោះ លោក​បាន​ឆ្អែត​តែ​មួយ​គ្រា​ប៉ុណ្ណោះ, អំណ​តទៅ លោក​នឹង​ត្រូវ​អត់​ឃ្លាន​ទៀត, បើ​ពួក​យើង​សន្យា​នឹង​លោក​យ៉ាង​នេះ តើ​លោក​យក​ផ្លូវ​ណា ? លោក​សុខ​ចិត្ត​ពិសា​រូប​យើង​ឲ្យ​បាន​តែ​មួយ​ចម្អែត ឬ ​ក៏​សុខ​ចិត្ត​ទុក​ជីវិត​ឱ្យពួក​យើង ដើម្បី​ឱ្យពួកយើងទៅ​រក​អាហារ​ជូន​លោក​វិញ ? ។ ពួក​ប្រេត ឮ​សំណើរ​នៃ​នាយ​សំពៅដូច្នេះ ក៏​គិត​គ្នា​មួយ​សន្ទុះ ទើប​ព្រម​ដោះ​លែង​ពួក​គេ ហើយ​ផ្ដាំ​ផ្ញើ​ថា "កាល​បើ​ពួក​អ្នក​បាន​ទៅ​ដល់​ស្រុក​ទេស​ខ្លួន​ហើយ កាល​ណា មាន​ខ្យល់​ជំនោរ​ធ្លាក់​មក​ពី​ទិស​ឯ​ជើង អ្នក​ទាំង​អស់​គ្នា ត្រូវ​ធ្វើ​ក្បួន​ផ្ទុក​ធញ្ញជាតិ និង​អាហារ​គ្រប់​យ៉ាង មាន​លាជ, សណ្ដែក, ល្ង, ដូង, អំបុក, ចេក ជាដើម បណ្ដែត​តាម​ខ្សែ​ទឹក​មក​ឱ្យយើង​ចុះ មិន​បាច់​នាំ​មក​ផ្ទាល់​ទេ, ជំនោរ​ខ្យល់ នឹង​បញ្ជូន​មក​ដល់​យើង​ហើយ" ។ ឮ តែ​ប៉ុណ្ណេះ ពួក​អ្នក​សំពៅ អរ​រក​អ្វី​ប្រៀប​ពុំ​បាន ហើយ​ក៏​នាំ​គ្នា​ចុះ​សំពៅ​ចោកចោល បើក​ចេញ​ផុត​ពី​នោះ​យ៉ាង​ប្រញាប់ ។ លុះ​ទៅ​ដល់​ភូមិ​ស្រុក ជួប​ជុំ​គ្រួសារ​ហើយ ត្រូវ​នឹង​ពេល​ជិត​ដល់​រដូវ​ភ្ជុំផងដែរនោះ ដែល​ទឹក​ឡើង​ជា​លំដាប់​ផង អ្នក​ដែល​បាន​សន្យា​នឹង​ប្រេត​ទាំង​នោះ ក៏​នាំ​គ្នា​ធ្វើ​នំ​នែក រក​ចេក​អំពៅ លាជ ស្រូវ អង្ករ ផ្លែ​ឈើ ដែល​មាន​ក្នុង​រដូវ​នោះ ធ្វើ​ពោង​ពាយ ហើយ​ដាក់​បណ្ដែត​បញ្ជូន​ទៅ​ឱ្យប្រេត​តាម​ខ្សែ​ទឹក​រាល់​ៗឆ្នាំ ។ ដូចនិទានរៀបរាប់ខាងលើនេះ ទើបកើតមានកិច្ចពិធី លយកន្ទោង លយសំពៅ ផ្ទុកទៅដោយអាហារ បញ្ជូនឱ្យដូនតាមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ដោយសារតែការបណ្ដែតកន្ទោងស្លឹកផ្សេងៗ បានប៉ះពាល់ទៅដល់បរិស្ថានទឹក ទើបទំនៀមមួយនេះត្រូវបានលុបបំបាត់ផងដែរ ដោយហេតុបច្ចុប្បន្ននេះ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន ខ្វះការយល់ដឹង និង ទទួលរងនូវវប្បធម៌ប្រទេសដទៃ បាននាំយកពិធីនេះមកច្របល់និង [[ពិធីបុណ្យអុំទូក]] ម្ដងហើយម្ដងទៀត ដោយពួកគេមិនយល់ពីកិច្ចពិធីបែងចែកចំពោះ ខ្មោចព្រាយបិសាច ព្រះ និង ទេវតា នោះទេ សូមពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន បញ្ឈប់ដាច់ខាតរាល់ទង្វើរទាំងឡាយណាដែលប្រាសចាកពីទំនៀមវប្បធម៌ខ្មែរ ហើយនាំអន្តរាយដល់ប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់របស់ជាតិ សូមអរគុណ ។<ref> Khmer Commission Des Moeurs et Coutumes (1990) [https://books.google.com/books/about/Prajum_r%E1%BA%8Fan_bre%E1%B9%85_Khmaer.html?id=1FPNkquAQCoC Collection of Khmer legends Volume 9], Publisher: Buddhist Institute Cambodia Original from the University of California, Berkeley </ref> === អំពីការលយកន្ទោង === កាលពីសម័យមុន វត្តអារាមមួយចំនួននៅកម្ពុជា តែងតែជួបប្រទះនៅគ្រោះទឹកជំនន់ ពិបាកក្នុងការទៅធ្វើបុណ្យ និង ពិបាកធ្វើពិធីបោះបាយបិណ្ឌខ្លាំងណាស់ ។ ក្រោយមក ពិធីបោះបាយបិណ្ឌ មិនអាចធ្វើទៅបាន ដូចនេះហើយ ក្រុមសាស្ត្រចារ្យខ្មែរបុរាណ បានបង្កើតឱ្យមានពិធី លយកន្ទោង ជំនួសវិញ ដែលបង្កើតឡើងតាំងពីសម័លង្វែក ក្នុងរាជព្រះបាទ [[ចន្ទរាជា]] មកម៉្លេះ ។ ជាដំបូងយើងត្រូវយល់ពាក្យ "កន្ទោង" ជាមនុសិន នៅក្នុងវចនានុក្រមពាក្យខ្មែរ ដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] បានបកប្រែនៅពាក្យ កន្ទោង នេះ ដោយមានន័យថា៖ (ចាន, ភាជន៍​ធ្វើ​ដោយ​ស្លឹក​សម្រាប់​ដាក់​ភោជនាហារ ដាក់​ស្លា​បារី​បាន) ។ ដូចនេះយើងអាចយល់បានថា កន្ទោងមានន័យថា ចានធ្វើពីស្លឹក ដែលអាចដាក់នៅម្ហូបអាហារនិង បង្អែមចង្អាបបាន យើងយល់ដល់ចំនុចនេះហើយ យើងត្រូវយកមកពិចារណាត្រង់ចំនុចនេះ បើកន្ទោង ជាចានធ្វើពីស្លឹក ដែលអាចដាក់នៅដង្វាយម្ហូបអាហារបានផងដែរនោះ តើព្រះពោធិសាត់ឯណា ដែលត្រាសដឹងហើយ នៅសោយអាហារសែនទាំងនេះទៀតឬទេ ?!! ពិតណាស់គឺអត់ទេ ដូចនេះ កិច្ចពិធីដែលយកសឹ្លកមកធ្វើជាកន្ទោងនេះ គឺសម្រាប់តែពពួកខ្មោចព្រាយបីសាច ប៉ុនណោះ ដូចជា៖ ព្រាយកន្ទោងខៀវ កន្ទោងពែ កន្ទោងសំណែន ដោយសេចក្ដីពន្យល់នេះ ពលរដ្ឋខ្មែរគួរតែបញ្ឈប់ក្នុងការយកកន្ទោងទាំងនេះ ទៅបណ្ដែតក្នុងពិធីបុណ្យអុំទូក ឬ ពិធីចេញវស្សា ដែលប្រាសចាកនៅទំនៀមទម្លាប់របស់ខ្មែរបុរាណទាំងស្រុង ជាពិសេសរូបភាពឯកសារនៃក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយើងគ្មានទាល់តែសោះនៅការលយកន្ទោង ក្នុងពិធីបុណ្យអុំទូក និង ចេញវស្សារបស់ពុទ្ធសាសនា នេះ គិតចាប់ពីព្រះបាទនរោត្តម មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ * ហើយទីវត្តអារាមមួយចំនួន ដែលមានស្រះទឹកសមល្មម គួរបង្កើតទំនៀមលយកន្ទោង ឬ លយសំពៅ នេះឡើងវិញ ដោយអាចជំនួស ពិធីបោះបាយបិណ្ឌបានដែលធ្វើទៅតាមរប្បវេណី នៃទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរបុរាណផងដែរ ។ '''ប្រការហាមប្រាម''' ការហាមប្រាម ទៅលើកិច្ចពិធីលយកន្ទោង ឬ លយសំពៅ តាមមាត់ស្ទឹង បឹង ឬ តាមដងទន្លេធំៗ ដែលធ្វើឱ្យកខ្វក់ដល់បរិស្ថានទឹក ប្រាសចាកនូវក្រមសីលធម៌នៅក្នុងសង្គម ដែលធ្លាប់បានលើកឡើង ក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២ ដោយលោក [[ត្រឹង ងា]] ដែលជា សាស្ត្រាចារ្យ នៃវិទ្យាស្ថាន ខ្មែរមន ។ ដូចនេះគួរធ្វើពិធីលយកន្ទោង ទៅតាមស្រះសមល្មម ដែលមាននៅក្នុងវត្ត ដោយភ្ជាប់ជាមួយនិងការសំអាតអនាម័យចេញ ។ == ចំណារពន្យល់ពាក្យ ភ្ជុំបិណ្ឌ == ហេតុអ្វីបុរាណាចារ្យ មិនប្រើពាក្យ "បិណ្ឌភ្ជុំ" ពីព្រោះនៅក្នុងវេយ្យករណ៍ពាក្យរបស់កម្ពុជា ពាក្យបិណ្ឌ គឺមានថ្នាក់ពាក្យជា នាមសព្ទ ហើយពាក្យភ្ជុំ គឺមានថ្នាក់ពាក្យជា កិរិយាសព្ទ ដូចនេះ ថ្នាក់ពាក្យ ជាកិរិយាសព្ទ ត្រូវមានតួនាទីជាអ្នកនាំមុខ ឧទាហរណ៍: "ទៅវត្ត" យើងមិនអាចសរសេរថា "វត្តទៅ" បានទេ ព្រោះនិងធ្វើឱ្យពាក្យនេះ ក្លាយជាឃ្លាខុសឆ្គង សូមមើលវចនានុក្រមជាតិកម្ពុជា ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] ។ == ដូចឆ្នេះ == '''តើប្រេតមាននៅប្រទេសណាខ្លះ ?''' '''តើប្រទេសណាខ្លះមានជំនឿសែនដូនតាដូចនិងប្រទេសកម្ពុជា ?''' '''[[ប្រេត]]''' ([[អង់គ្លេស]]: Preta) ([[សំស្ក្រឹត]]: प्रेत អានថា៖ ប្រេត) ([[បាលី]]: पेत អានថា៖ បេតៈ) (ភាសាទីបេ: ཡི་དྭགས་ yi dags) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាខ្មោចស្រេកឃ្លានគឺជាឈ្មោះសំស្ក្រឹតសម្រាប់ប្រភេទនៃជំនឿអរូបីដែលត្រូវបានពិពណ៌នានៅក្នុងសាសនាមួយចំនួនដូចជា៖ [[ហិណ្ឌូសាសនា]] [[ពុទ្ធសាសនា]]​ សាសនាតៅ សាសនា​អ្នកតា ដូចជា [[ចិន]] និង [[វៀតណាម]] ។<ref> Mason Walter (2010) [https://books.google.com/books?id=_gKyQ66KA_cC Destination Saigon: Adventures in Vietnam] [[ISBN]]: 9781459603059 </ref> ​ * [[ភូមា]]: ပြိတ္တာ (MLCTS: peiʔtà) * [[ចិន]]: 餓鬼 (Pinyin: Èguǐ) * [[ជប៉ុន]]: 餓鬼 (Rōmaji: Gaki) * [[ខ្មែរ]]: ប្រេត (UNGEGN: Praet) * [[កូរ៉េខាងត្បូង]]: 아귀 (RR: Agui) * [[ឡាវ]]: ເຜດ (/pʰèːt/) * [[ម៉ុងហ្គោលី]]: ᠪᠢᠷᠢᠳ (birid) * [[ថៃ]]: เปรต (RTGS: pret) * [[វៀតណាម]]: (ngạ quỷ) == ឯកសារយោង == caqj447idnphk078tbnvsjxotbiluoa 0 9889 340396 318467 2026-09-13T04:52:24Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340396 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |- style="text-align:center;" !style="background: #123456;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS ; font-size:22pt; color:yellow ; text-shadow: 3px 2px gray;>ល្ខោនខោល</p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Cambodian Mask Dance C.20th Century.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" |Image 1928 by Jules Gervais-Courtellemont - National Geographic Society US Corbis Image. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍''' |'''ល្ខោនខោល''' |- style="vertical-align:top;" |'''ស្ថិតក្នុងល្ខោនហ្លួង''' |កម្រិតនៃល្ខោនថ្នាក់ខ្ពស់ |- style="vertical-align:top;" |'''ឈ្មោះសម្គាល់''' |ល្ខោនពាក់របាំងមុខ ឬ ល្ខោនមុខខ្មុក |- style="vertical-align:top;" |'''ស្នាព្រះហស្ថ''' |[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] (ស.វទី១០) <ref> Editor: John Russell Brown (2001) [https://books.google.com.kh/books?id=c1DjpRm6IkMC&dq=Lakhon+Khol&source=gbs_navlinks_s The Oxford Illustrated History of Theatre, Volume 1], Publisher: illustrated, reprint, reissue Oxford University Press p.582 [[ISBN]]: 0192854429 </ref> |- style="vertical-align:top;" |'''ឆ្នាំប្រកាស UNESCO''' |ល្ខោនខោល វត្តស្វាយអណ្ដែត​ ថ្ងៃ ២៨ ខែ វិច្ឆិកា ២០១៨ |- style="vertical-align:top;" |'''ជាប់ជាសម្បត្តិ បេតិភណ្ឌពិភពលោកត្រូវការ ជំនួយសង្គ្រោះ''' |Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding. |- style="vertical-align:top;" |'''Link''' [[File:Unesco Cultural Heritage logo.svg|100px]] |[https://ich.unesco.org/en/USL/lkhon-khol-wat-svay-andet-01374 Lkhon Khol Wat Svay Andet Cultural Heritage-Culture-Sector-UNESCO] |} '''ល្ខោនខោល''' ([[អង់គ្លេស]]: '''Lakhon Khol''') គឺជាល្ខោនពាក់របាំងមុខរបស់កម្ពុជា ដែលមានវ័យចំណាស់ និងមានដើមកំណើតនៃការសម្តែងក្នុងអំឡុងស.វទី១០ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] (គ.ស ៩៦៨-១០០១) ។<ref> Editors: Martin Banham, James R. Brandon (1995) [https://books.google.com.kh/books?id=8qMTPAPFGXUC&dq=lakhon+khol+9+century&source=gbs_navlinks_s The Cambridge Guide to Theatre], Publisher: illustrated, reprint, revised, Cambridge University Press p.1233 [[ISBN]]: 0521434378 </ref> ល្ខោនខោល ជាទម្រង់សិល្បៈល្ខោនរាំមួយបែប ដែលមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីទម្រង់ល្ខោនដទៃ ដោយសារតែល្ខោននេះតម្រូវឱ្យតួអង្គទាំងអស់សុទ្ធតែជាបុរសសម្ដែងពាក់មុខខ្មុក និងសម្ដែងតែរឿងរាមកេរ្តិ៍តែមួយគត់ ។ ល្ខោនប្រភេទនេះត្រូវបានកំដរដោយ[[ភ្លេងពិណពាទ្យ|ភ្លេទពិណពាទ្យ]] ព្រមជាមួយនិងអ្នកពោលរៀបរាប់ដំណើរនៃរឿង គ្រប់តួសម្ដែងទាំងអស់ត្រូវតែធ្វើកាយវិការតាមសម្ដីអ្នកពោលនោះ ។ ល្ខោនខោលមានកាយវិការនិងក្បាច់មួយចំនួនមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹង[[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]]ដែរ ដោយមានតួអង្គសំខាន់ក្នុងល្ខោនខោលមានចំនួនបួនគឺ តួនាយរោង (តួប្រុស) តួនាងឯក (តួស្រី) តួយក្ស និង តួស្វា ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Cambodge Banteay Srei Temple (6).jpg|រូបភាពតូច|រូបចម្លាក់អង្គុយយាមពាក់របាំងមុខនៅ[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] ]] ពាក្យ "'''ខោល'''<nowiki>''</nowiki> ឬ ល្ខោនខោល បើតាម[[វចនានុក្រមខ្មែរ]]របស់[[ជួន ណាត|សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត]] ដោយបានបោះពុម្ពផ្សាយដោយ[[វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ|ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៧ ត្រង់ទំព័រ១០២ បានពន្យល់ថា ខោលជាល្ខោនពួកប្រុសៗរឿងរាមកេរ្តិ៍ ។<ref>[[វចនានុក្រមខ្មែរ]] ,[[ជួន ណាត|សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត]],ត្រង់ទំព័រ ១០២​</ref><ref>គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦</ref> ចំណែកលោក [[ហ្សក សឺដែស្ត]] បានឱ្យនិយមន័យថា ល្ខោនខោលជាល្ខោននៃរបាំស្វាំ ។<ref>គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦</ref> រីឯ[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម|អ្នកឧកញ៉ា ទេពវិទូរ ឈឹម ក្រសេមគន្ធាបណ្ឌិត]] ចុះក្នុងទស្សនាវដ្ដីកម្ពុជសុរិយាលេខ៣ នៅឆ្នាំ១៩៤៨ លោកបានពោលថាចំណែកឯល្ខោនខោលនោះគេចូលចិត្តរឿងដែលទាក់ទងនឹងរឿងព្រះអង្គ គឺ '''ព្រះឥសូរ''' '''ព្រះនារាយណ៍''' ដែលនៅក្នុង'''សេយ្យសាស្ត្រ''' គឺជាលេងរឿងអវតាវរបស់ព្រះជាម្ចាស់ដូចជា [[រឿងរាមកេរ្តិ៍]] សឹងជាប្រវត្តិរបស់ព្រះអម្ចាស់ ។ នោះដើម្បីប្រកាសកិត្តិគុណសេចក្តីខ្លាំងពូកែ និងសេចក្ដីក្លាហានរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ដែលបែងភាគមកកើតជាព្រះរាមជាដើម ។ តាមក្បួនការសម្ដែងរបាំនេះជាហេតុនាំមកនូវមង្គលសិរី ដល់អ្នកលេង និងជាទីប្រោសប្រាណរបស់ព្រះជាម្ចាស់ ទើបគេនិយមលេងមកដល់ឥឡូវនេះ ។<ref>កម្ពុជាសុរិយា,អ្នកឧកញ៉ា ទេពវិទូរ ឈឹម ក្រសេមគន្ធាបណ្ឌិត្យ,លេខ៣,ឆ្នាំ១៩៤៨</ref><ref>គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦</ref> ឯពាក្យ '''ខោល''' ក្នុង[[វចនានុក្រមខ្មែរ]] ឬ ក៏នៅជីវភាពប្រជាជនខ្មែរវិញគេនិយមប្រើពាក្យនេះសម្រាប់សម្គាល់ សត្វគោ ក្របី ដែលមានស្នែងខ្លីហើយចុះមកក្រោម សម្គាល់សត្វស្វាកន្ទុយខ្លី<ref>[[វចនានុក្រមខ្មែរ]] ,[[ជួន ណាត|សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួន ណាត]],ឆ្នាំ១៩៦៧</ref> បើមិនដូច្នោះទេ ពាក្យខោលនេះ គឺជាបញ្ញត្តិសម្គាល់ទៅអាការៈ ដែលមិនបានព្រៀងទុកឬគិតទុកជាមុនពោលគឺគិតឃើញភ្លាមធ្វើភ្លាមតែម្ដង ។<ref>គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦</ref> សំដីរបស់អ្នកប្រាជ្ញបណ្ឌិត និងការនិយាយរបស់ប្រជាជនខ្មែរ ការដាក់បញ្ញត្តិលើពាក្យខោលនេះមានលក្ខណៈសមហេតុផលម្យ៉ាង ព្រោះបើយើងពិនិត្យទម្រង់ល្ខោនខោល ដែលសេសសល់ដល់សព្វថ្ងៃនេះយើងឃើញថាជាល្ខោនពាក់មុខរាំធ្វើកាយវិការឥតព្រៀងទុកជាមុនដើម្បីត្រាប់តាមពាក្យសម្ដីរបស់អ្នកពោល ដែលជាអ្នករៀបរាប់អំពីដំណើររឿង ។<ref>គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦</ref> យោងតាមរយៈសិលាចរឹក តំបន់ស្ទឹងស្រែង [[ខេត្តសៀមរាប]] ​K.566 គ.សករាជ ៩៧៩ បានពណ៌នាថា៖ ​អង្គម្ចាស់​ម្នាក់​​នាម "វ្រៈកម្រៈតេងឥសានសិវៈ" លោកគឺ ជា​ប្រធាន​ក្រុម​នាដ​ខោល ដែលត្រូវនាំយកមនុស្សមួយក្រុមពី "ខេត្រវ្យាធៈបុរៈ" ឱ្យទៅបម្រើនារាជវាំង "ជ័យឥន្ទ្រនាគគិរី" នាផ្ទះនាដខោល ។<ref> Dr. Vong Sotheara (2003) [https://web.archive.org/web/20210606214426/http://ckslibrary.khmerstudies.org:8080/newgenlibctxt/View?From=Library&CatId=21474&OwnLibId=1&LibraryId=1 Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period], Website: ckslibrary.khmerstudies.org, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 [[ISBN]] : 9789996328244 </ref> បើយោង​តាមសៀវភៅ​ល្ខោនខោល របស់ព្រឹទ្ធាចារ្យ​ផ្នែក​វប្បធម៌ខ្មែរ និង​​តែងនិពន្ធ លោក "ពេជ្យ ទុំក្រវ៉ិល" បាន​សរសេរ​ថា នៅ​លើ​សិលាចារឹក K.99 [[ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក]] នា​សតវត្សរ៍ទី១០ គេឃើញ​មានទម្រង់​ល្ខោន​មួយ​ឈ្មោះ «ភាណី» រ្មាំ ឬរមាំភាណី គឺជាអ្នក​រាំភាណី សុទ្ធតែ​ជាប្រុស ហើយ​ត្មឹន​ភាណី គឺ​តន្រ្តីករ​សម្រាប់​ល្ខោន​នេះ ក៏​សុទ្ធ​តែជា​ប្រុស​ផងដែរ យ៉ាងណាវិញអ្នកប្រវត្តិវិទូផ្នែកវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត មិនទាន់ទទួលស្គាល់ថាល្ខោនខោល ដាច់ខាតត្រូវតែសម្ដែងតែបុរសនោះទេ ព្រោះមិនទាន់មានប្រភពជាក់លាក់ណាមួយអំពីការលើកឡើងនេះឡើយ ។<ref>Pech Tum Kravel (2006) [http://krou.moeys.gov.kh/kh/article/item/1713-1713.html#.YPffKWkxW78 Lakhon khol Khmer Mask Theater] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200508204022/http://krou.moeys.gov.kh/kh/article/item/1713-1713.html#.YPffKWkxW78|date=2020-05-08}}, Publisher: Buddhist Institute of Ministry of Culture and Religion and, eLibrabry of Cambodia p.182</ref> [[ល្ខោនខោល]] ត្រូវបានគេជឿថា ជាល្ខោនដែលបំលែងចេញពី [[ល្ខោនស្បែកធំ]] ពាក្យខោលដែលជាពាក្យនាមសព្ទ នៅក្នុងវចនានុក្រមរបស់សម្ដេចសង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] មានន័យថា ទម្រង់ខ្លី យើងអាចទាញន័យសេចក្ដីបានថា ល្ខោនខោល ជាល្ខោនទម្រង់មួយបែប ដែលលេងជាកំណាត់រឿងខ្លីៗ ពាក្យ <big>'''ខោល'''</big> ត្រូវបានជួបប្រទះក្នុងសិលាចារឹកមួយចំនួនទៀតដូចជាៈ សិលាចរឹកនៅវត្តប្រម៉ា [[ខេត្តសៀមរាប]] K.1229C ចារឹកនៅ ស.វទី៩ គ.សករាជ ៩៧៩ និយាយពី ពីព្រាហ្មណ៍បុរាហិតម្នាក់ នៅវ្យាធៈបុរៈ បានបញ្ជូនមនុស្សឱ្យទៅបម្រើក្នុងរាជវាំង ក្នុងនោះតម្រូវឱ្យ «វាប» (អានថា៖ វាប៉ៈ) មានន័យថា សាក ឬ មកសម មនុស្ស៦នាក់ត្រូវទៅផ្ទះនាដខោល (ផ្ទះអ្នករាំរបាំខោល) ។​ <ref> Dr. Vong Sotheara (2003) [http://www.elibraryofcambodia.org/sela-jak-roeuk-ney-pro-tes-kampuchea-sak-mey-morn-angkor-book-cover/ Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period Volume 1], Publisher: Faculty of Sociology-Anthropology Depaterment History, Royal University of Phnom Penh p.216 </ref> == លក្ខណៈ​នៃល្ខោនខោល == '''Characteristics of Lakhon Khol''' ល្ខោនខោល មានលក្ខណៈ​ជាល្ខោនពាក់របាំងមុខ ក្នុងការរាំសម្ដែងប្រកបដោយភាពបុិនប្រសព្វ ក្នុងខ្សែរឿង​ទេវៈថា របស់សាសនាហិណ្ឌូ ឬ ព្រាហ្មណ៍​សាសនា ដែលតម្រូវឱ្យតួអង្គទាំងអស់ត្រូវពាក់របាំងមុខ ទៅតាមចរិតលក្ខណៈរបស់តួអង្គនីមួយៗ លើកលែងតែតួអង្គនាងមួយចំនួនប៉ុនណោះ មិនតម្រូវឱ្យពាក់របាំងមុខខ្មុកឡើយ តែតម្រូវឱ្យតួអង្គនាងលាបម្សៅមុខសក្បុស តំណាងឱ្យភាពជាតួអង្គក្នុងប្រភេទរឿងទេវៈ ដូចជា មហាភារតៈ កូរមហាសមុទ្រទឹកដោះ រាមកេរ្តិ៍​ ([[អង់គ្លេស]]: Mahabharata, Churning of the Ocean of Milk, Reamker) ជាដើម ដែលជាប្រភេទរឿងថ្នាក់ខ្ពស់មិនដូចទៅនិង ខ្សែររឿងនៃមុនស្សទូទៅសម្ដែងឡើយ ដោយគេចាត់ទុកល្ខោនខោលនេះជាល្ខោនហ្លួង ឬ ល្ខោនស្ដេច ដែលមានភាពស្រដៀងទៅនិង [[របាំព្រះរាជទ្រព្យ]] តែផ្ទុយត្រង់មួយជាប្រភេទជារបាំ មួយទៀតជាប្រភេទល្ខោនពាក់មុខ ដែលសម្ដែងតែក្នុងពិធីបុណ្យធំៗប៉ុនណោះ និងខុសគ្នាច្រើនចំនុចទៀតទៅលើផ្នែកសំភារៈ ពីព្រោះល្ខោនខោលត្រូវប្រើសំភារៈច្រើន និងគ្រងពណ៌សម្លៀកបំពាក់ទៅតាមប្រភេទនៃចរិតលក្ខណៈរបស់តួអង្គ ។<ref> Tep Pitur Chim-Krasem (1948) [https://m.wikisource.org/wiki/File:Kambuja_Suriya_1948_Issue_3.pdf#/media/File%3AKambuja_Suriya_1948_Issue_3.pdf Commission Des Moeurs & Coutumes] (pdf) Publisher: Kambuja_Suriya Magazine, Buddhist Institute p.83 </ref> == កំណត់ត្រាល្ខោនខោល == '''Lakhon Khol Record''' [[File:Cambodian Lakhon Khol C.20th Century.jpg|thumb| Cambodian Lakhon Khol Circa Mid 20th Century Antique Postcard - Khmer Dancers Easternimage.]] ល្ខោនខោល ត្រូវបានកត់ត្រាដោយលោក [[ហេនរី មូហត]] - (Henri Mouhot) ក្នុងពិធីពិសារភោជនីយអាហារ ជាមួយនិងទស្សនីយភាព ល្ខោនខោល ក្នុងរាជដំណាក់ព្រះបរមរាជវាំង នាក្រុង[[ឧដុង្គ]] ជាមួយព្រះបាទ [[អង្គដួង]] ក្នុងឆ្នាំ 1858 ដែលរៀបរាប់ពីកំណត់ហេតុរបស់លោក ជាមួយនិងទស្សនីយភាព របាំក្បាច់បុរាណរបស់កម្ពុជា ដែលបានបែងចែកជារបាំពីរដែលមានទម្រង់ប្រហាក់ហែលគ្នា មួយជារបាំក្បាច់បុរាណ ដែលសម្ដែងដោយមនុស្សស្រីសុទ្ធ មួយជារបាំពាក់របាំងមុខ ដែលកើតមានក្នុងរាជព្រះបាទអង្គដួង ។​ <ref> Henri Mouhot (1864) [https://books.google.com.kh/books?id=o5W9ngEACAAJ&dq=henri+mouhot:+%22travel+in+indochina&hl=en&sa=X&redir_esc=y Travels in the Central Parts of Indo-China (Siam), Cambodia, and Laos, During the Years 1858, 1859, and 1860, Volume 1], Publisher: John Murray, the University of Wisconsin - Madison p.604 </ref> <ref> Chan Moly Sam (1987) [https://books.google.com.kh/books?id=zaUdAQAAIAAJ&q=Lakhon+Khol+King+Ang+Duong&dq=Lakhon+Khol+King+Ang+Duong&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjxyOmFzf3xAhVLGaYKHcINBj0Q6AEwAnoECAsQAw Khmer Court Dance: A Comprehensive Study of Movements, Gestures, and Postures as Applied Techniques], Publisher: Khmer Studies Institute, Original from the University of California p.140 [[ISBN]]: 0941785017 </ref> ក្រោយពេលព្រះបាទ អង្គដួងបានសោយព្រះទីវង្គត ប្រទេសថៃមានឥទ្ធិពលកងទ័ពយ៉ាងខ្លាំងមកលើកម្ពុជា បានចូលមកកាត់យក [[បាត់ដំបង]] [[សៀមរាប]] [[បន្ទាយមានជ័យ|សុីសុផុន]] ពីកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ 1867 ហើយបានប្រមូលយកឯកសារ របាំ និងទម្រង់សិល្បៈល្ខោនខោលជាច្រើនពីប្រទេសកម្ពុជា ក្រោយមានកិច្ចការពារ ពីអណាព្យាបាលបារាំងមកលើប្រទេសកម្ពុជា បានកើតមានសង្គ្រាមបារាំង-សៀមកើតឡើង ([[អង់គ្លេស]]: Franco-Siamese War) ក្នុងឆ្នាំ 1893 ​ដែលមានរយៈពេលដល់ ៦ខែ ទើបខាងបារាំងឈ្នះសង្គ្រាមនេះបង្ខំឱ្យសៀមប្រគល់ខេត្ត បាត់ដំបង សៀមរាប សុីសុផុន មកឱ្យកម្ពុជាវិញឆ្នាំ (1904-1907) នៃគ.សករាជ ។<ref> Contributors: American Trust Company, Savings Union Bank and Trust Company (1928) [https://books.google.com.kh/books?id=bvMeAQAAIAAJ&q=Cambodia+lost+Battambang+1867&dq=Cambodia+lost+Battambang+1867&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjjspfu5_3xAhUJhZQKHa_dC8MQ6AEwBnoECAsQAw American Trust Review of the Pacific, Volume 17], Publisher: Original from the University of California </ref> ល្ខោនខោលបានលិចឡើងម្ដងទៀត នាដើមស.វទី២០ ក្នុងរាជព្រះ​បាទ​ [[ស៊ីសុវត្ថិ នៃកម្ពុជា]] សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង ([[អង់គ្លេស]]: French protectorate of Cambodia) ល្ខោនខោល តែងត្រូវបានយកមកសម្ដែងជាញឹកញាប់ក្នុងព្រះបរមរាជវាំង ក្នុងបរិវេណ ព្រះវិហារ​ព្រះកែវមរកត ដើម្បីឲ្យក្រុមការទូត ឬ ក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានទស្សនា ដើម្បីជាកិច្ចគួរសមក្នុងទំនាក់ទំនងការទូត មិត្តភាព កម្ពុជា-បារាំង ក្នុងនោះមាន ប្រវត្តិវិទូបារាំងម្នាក់ លោក [[ហ្សក ហ្គ្រូលីយេរ]] ([[អង់គ្លេស]]: George Groslier) ដោយការស្រលាញ់ របាំក្បាច់បុរាណរបស់កម្ពុជា លោកបានចងក្រងជាសៀវភៅកំណត់ត្រា អំពីរបាំក្បាច់បុរាណរបស់កម្ពុជាមានចំណងជើងថា "Danseuses cambodgiennes, anciennes & modernes" ឆ្នាំ ១៩១៣ ។<ref> George Groslier (1913) [https://books.google.com.kh/books?id=AHQGSQAACAAJ&dq=Danseuses+cambodgiennes,+anciennes+%26+modernes&hl=en&sa=X&redir_esc=y Danseuses cambodgiennes, anciennes & modernes], Publisher: La maison Firmin-Dilot p.178 </ref> === ការដុនដាបនៃល្ខោនខោល === '''Deterioration of theatrical performances''' ល្ខោន​ខោល បានមកដល់​របត់មួយនៃការចុះខ្សោយ​ទស្សនីយ៍ភាពរបស់ខ្លួន ក្នុងអំឡុងកម្ពុជាជួបវិបត្តិ​សង្គ្រាមលោកលើកទី២ ([[អង់គ្លេស]]: World War 2) ឆ្នាំ (1939-1945) ក្រុមអ្នកសម្ដែងល្ខោនខោល ជាច្រើនបានបែកខ្ញែកគ្នាទៅតាមបណ្ដាលខេត្តផ្សេងៗ បានធ្វើឱ្យល្ខោនខោល ក្លាយជា​ល្ខោនសម្ដែងទៅតាមតំបន់នីមួយៗទៅវិញ ពេលនោះមានប្រវត្តិ​វិទូរ​មួយរូបគឺលោក [[ហ្សក ហ្សឺដេស]] ([[អង់គ្លេស]]: George Cœdès) បានចងក្រងក្នុងសៀវភៅមានចំណងជើងថា (La danse du Cambodge) ក្នុងឆ្នាំ 1944 លោកបានមានប្រសាសន៍ថា "Le mot Khol serait celui queles Cambodgiens emploient pour désigner une variété des grands singes" ប្រែសម្រួលជាខេមរៈភាសា​៖ "ពាក្យខោល គឺប្រជាជនកម្ពុជាប្រើដើម្បីកំណត់ការរចនាសត្វស្វាដ៏អស្ចារ្យ និងជាច្រើនប្រភេទ" ។​ <ref> Paul Cravath (1986) [https://www.jstor.org/stable/1124400 The Ritual Origins of the Classical Dance Drama of Cambodia], Publisher: Asian Theatre Journal Vol. 3, No. 2, University of Hawai'i Press on behalf of Association for Asian Performance (AAP) of the Association for Theatre in Higher Education (ATHE) p.179-203 </ref> ល្ខោនខោល បានបន្តក្នុងរាជព្រះបាទ [[នរោត្ដម សីហនុ]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ បន្ទាប់ពីរៀបចំការហាត់សមល្ខោនខោលឡើងវិញ បន្ទាប់មកទ្រង់បានទៅទស្សនា ល្ខោនខោល របស់វត្តស្វាយអណ្ដែត [[ខេត្តកណ្ដាល]] ជាមួយនិងការសំដែងដើម្បីសុំទឹកភ្លៀងនៅក្នុងសហគមន៍ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ការយាងទៅទស្សនារបស់ទ្រង់បានចុះផ្សាយក្នុងទស្សនាវដ្ដី (កម្ពុជាសូរីយ៉ា) លើកដំបូង របស់លោក [[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]] ឬ ឧកញ៉ា ក្រសេមគន្ធៈបណ្ឌិត ចុះកាលបរិច្ឆេទ ចុះផ្សាយ ថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៨ ដែលមានចំណងជើងថា "ល្ខោនខោល វត្តស្វាយអណ្ដែត" ដែលលោកបានបញ្ចាក់ក្នុងអត្ថបទចុះផ្សាយនោះថា ជាទម្រង់ល្ខោន ដែលសម្ដែងបានតែចំពោះរឿងទេវៈកៈថាប៉ុនណោះ ដូចជារឿង [[រាមកេរ្តិ៍]] និង រឿងមួយចំនួនទៀត ។<ref> Tep Pitur Chhim-Krasem (1948) [https://m.wikisource.org/w/index.php?title=File:Kambuja_Suriya_1948_Issue_3.pdf&page=2 KAMBUJASURIYA], Location: Religious institution in Phnom Penh, Publisher: Kambuja_Suriya Issue 3, Buddhist Institute Cambodia p.232 </ref> === ភាពខ្វះខាត​នៃល្ខោនខោល === '''Shortage of lakhon Khol''' ល្ខោនខោល បានឆ្លងកាត់​សម័យកាល នៃសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង ទស្សវតន៍ ឆ្នាំ១៩៧០ ជាសម័យកាលដ៏ខ្មៅងងឹតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជា គឺសម័យកាលខ្មែរក្រហម ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ សិល្បៈ​ករ សិល្បៈ​ការនី នៃល្ខោនខោល ត្រូវបានយកទៅសម្លាប់ប្រមាណជា 97% ទំនៀមទម្លាប់ សិល្បៈ​របាំទាំងអស់នៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវបានហាមឃាត់និង មិនមានការសម្ដែង សមាជិកគ្រួសារ របស់អ្នករបាំទាំងអស់នៅកម្ពុជា ត្រូវបានបំបែក ដោយការគំរាមកំហែងផ្នែកធ្វើទារុណកម្មលើរាង្គកាយ និង សតិអារម្មណ៍ អ្នករបាំរស់នៅដោយភាពឈឺចាប់ ជាមួយនិងការកុហក់ដើម្បីរស់ជីវិត ៖ ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើស្រែ ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នករបាំនោះទេ ។ 3% នៃអ្នករបាំខ្មែរ ក្នុងទម្រង់ល្ខោនខោល បានក្រោកឈរដោយខ្លួនឯង ក្នុងឆ្នាំ 1992 ទោះបីជាពួកគេត្រូវប្រឈមមុខនិង បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ចក្នុងជីវភាពរស់នៅយ៉ាងណា គឺពួកគេយល់ជាក់ច្បាស់ត្រូវរក្សាតម្លៃនៃមរតកដូនតា ឱ្យបានគង់វង្សយូរអង្វែង នេះហើយជាភាពខ្វះខាត ក្នុងសិល្បៈ​ ល្ខោនខោល ។<ref> Toni Samantha Phim, Ashley Thompson (1999) [https://books.google.com.kh/books?id=4mcNAQAAMAAJ&q=lakhon+khol+khmer+rouge&dq=lakhon+khol+khmer+rouge&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiU1bqup4DyAhViJaYKHcEWAnsQ6AEwAnoECAQQAw Dance in Cambodia], Publisher: illustrated, reprint Oxford University Press p.91 [[ISBN]]: 9835600597 </ref> <ref> Editor: Siyuan Liu (2016) [https://books.google.com.kh/books?id=H1iFCwAAQBAJ&dq=lakhon+khol+khmer+rouge&source=gbs_navlinks_s Routledge Handbook of Asian Theatre], Publisher: illustrated, Routledge p.602 [[ISBN]]: 1317278860 </ref> === ឥទ្ធិពលនៃល្ខោនខោលខ្មែរ === [[ឯកសារ:Dancers angkor wat.jpg|រូបភាពតូច|ក្រុមរបាំព្រះរាជទ្រព្យខ្មែរនាទសវត្សទី២០ ក្នុងរាជ្យព្រះបាទ [[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ]] ថតនៅមុខ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] ។]] [[ឯកសារ:Life of Gautama Buddha. Painting. Cambodia. 18th c. Toulon Asian Art Museum.jpg|រូបភាពតូច|ដំណើរជីវិតរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធនាសតវត្សទី១៨ ផ្នែកខាងក្រោមបង្ហាញពីតួអង្គយក្សឈររេរាំងផ្លូវ ផ្នែកខាងកណ្ដាលបង្ហាញពីតន្ត្រីភ្លេងខ្មែរ(ពិណពាទ្យ) ផ្នែកខាងលើបង្ហាញពីពួកអ្នករាំរបាំព្រះរាជទ្រព្យ (ស្ត្រីពាក់ស្បៃធំ) ។]] ភាពរីកចម្រើនរុងរឿងនា[[សម័យមហានគរ|សម័យអង្គរ]] បានជំរុញឲ្យសិល្បៈនានាមានការរីកចម្រើនផងដែរ តួយ៉ាងដូចជាល្ខោនខោល ដែលជាល្ខោនពាក់របាំងមុខរបស់កម្ពុជា ដែលមានដើមកំណើតនៃការ សម្តែងក្នុងអំឡុងស.វទី១០ ក្នុងរាជព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] (គ.ស ៩៦៨-១០០១)។ ដោយផ្អែកលើតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរជាសក្ខីភាពនៃភាពរុងរឿងនៃល្ខោនខោលខ្មែរ ដែលត្រូវបានរីករាលដាលដល់អាណាចក្រល្វោ ហើយបានបន្តទៅសាយភាយឥទ្ធិពលរបស់ខ្មែរទៅពួកសៀម និង ឡាវ ដែលពួកនេះទទួលនិងត្រូវបានកែលម្អវាឱ្យស្របតាមទៅតាមចរិតលក្ខណៈរបស់ជាតិសាសន៍ពួកគេនីមួយៗផង។ តួយ៉ាងដូចជា តួអង្គ[[ក្រុងរាពណ៍]] ដែលមានមុខដប់របស់ថៃមាន១០មុខ ដែលជាឥទ្ធិពលពីកម្ពុជា ហើយតួអង្គផ្សេងៗដូចជា [[ព្រះរាម|រាម]] [[ហនុមាន]] និងតួអង្គផ្សេងៗ នេះបើយោងតាមភស្ដុតាងដែលរកឃើញនៅក្នុងជញ្ជាំងប្រាសាទបុរាណខ្មែរនានា។ ល្ខោនខោលខ្មែរ និងល្ខោនខោនថៃ មានលក្ខណៈចម្រូងចម្រាស់នឹងគ្នារវាងទំនាក់ទំនង និងប្រវត្តិសាស្ត្រពីសំណាក់អ្នកប្រាជ្ញខ្មែរ សៀម និងបរទេស មនុស្សមួយចំនួនតែងតែភ្ជាប់របាំខ្មែរទៅនឹងរបាំអង្គរ ឯមនុស្សមួយចំនួនទៀតតែងតែនិយាយថា របាំខ្មែរត្រូវបានចូលរួមយ៉ាងសំខាន់ពីក្បាច់រាំសៀមមួយចំនួន បន្ទាប់ពីជោគជ័យរបស់សៀមលើ[[ក្រុងអង្គរ]]មក ឯកសារខ្មែរជាច្រើននិយាយពីការឆក់ប្លន់ និង រឹតអូសយកទ្រព្យសម្បត្តិខ្មែរជាច្រើនសន្ធឹកសន្ថាប់ ព្រមទាំងធនធានមនុស្សថែមទៀមផង ពួកអ្នករបាំ និងតន្ត្រីករខ្មែរភាគច្រើនត្រូវបង្ខំទៅសៀម ដែលជាកន្លែងបកប្រែរឿងខ្មែរ។ ក្រោយពីបែកក្រុងអង្គរទម្រង់ល្ខោនក្បាច់បុរាណនេះក៏មានការវិវឌ្ឍរីកចម្រើន ឬ ស្រុតចុះ នៅក្រោយរាជ្យ[[ព្រះបាទពញាយ៉ាត]] បើយើងយោងតាមឯកសារមហាបុរសខ្មែរយើងអាចដឹងពីបានថា ទម្រង់សិល្បៈរបាំ ឬ ល្ខោនព្រះរាជ្យទ្រព្យនេះត្រូវបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងរជ្ជកាល[[អង្គចន្ទ|ព្រះបាទអង្គចន្ទទី១]] ឬ ព្រះបាទអង្គចន្ទរាជា (គ.ស១៥១៦-១៥៦៦) ព្រះមហាក្សត្រដែលកសាង[[បន្ទាយលង្វែក]]ដ៏រឹងមាំ និងព្រះមហាក្សត្រខ្លាំងពូកែក្រោយ[[សម័យមហានគរ|សម័យអង្គរ]] ទ្រង់បានខិតខំស្ដារប្រទេសឱ្យមានការរីកចម្រើនលើគ្រប់វិស័យ ទាំងវិស័យវប្បធម៌ សាសនា សេដ្ឋកិច្ចឱ្យមានសភាពខ្លាំងក្លាណាស់ដែរ ។ ឯកសារមួយចំនួនបានរៀបរាប់ថា ព្រះអង្គទ្រង់យកព្រះទ័យទុកដាក់សម្អិតសម្អាងសិល្បៈមហោស្រព របាំតន្ត្រី ទម្រង់ល្ខោនប្រុសល្ខោនស្រី ដើម្បីទុកជាតុរង្វាន់សម្ដែងក្នុងពិធីការ ជូនជាកត្តិយសចំពោះមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ទាំងឡាយ ដែលទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបម្រើជាតិមាតុភូមិរបស់ខ្លួន ។ ក្រោយពីស្ដេចអង្គចន្ទ និងបរមរាជាមក ស្ដេចដែលសោយរាជ្យបន្តមកអសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងការឈ្លានពានពីសំណាក់ពួកសៀមទៀតផងនោះធ្វើឱ្យបន្ទាយលង្វែកត្រូវបានបែកនៅឆ្នាំ១៥៩៣ ឯកសារកម្ពុជាបាននិយាយពីការឆ្លក់ប្លន់ទ្រព្យសម្បត្តិ កេតនភណ្ឌ របស់មានតម្លៃខ្មែរមួយចំនួន ជាពិសេសពួករបាំខ្មែរមួយភាគធំ និងប្រជាជនខ្មែរ ដែលជាធនធានដ៏មានតម្លៃត្រូវបានពួកសៀមកៀរយកស្រុកសៀមសឹងតែទាំងអស់ មុនពេលបែកបន្ទាយលង្វែកអរិយធម៌ខ្មែរមានលក្ខណៈខ្ពស់ត្រដែតជាងសៀមឆ្ងាយណាស់ តែក្រោយបន្ទាយលង្វែកមកអរិយធម៌ខ្មែរមានការថយចុះ ទោះជាយ៉ាងក៏ដោយក្រោយសម័យលង្វែកនាសតវត្សទី១៧ សិល្បៈព្រះរាជ្យទ្រព្យនេះនៅតែបន្តមានវត្តមានជានិច្ចក្នុងព្រះបរមរាជវាំង នៅពេលដែល[[ព្រះបាទជ័យជេដ្ឋាទី២]] ព្រះអង្គបានបោះបង់ទំនៀមទម្លាប់របស់សៀមដែលបានបង្ខិតបង្ខំឱ្យខ្មែរប្រើប្រាស់តាំងពីរាជ្យរបស់[[ស្រីសុរិយោពណ៌|ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌]]មកម្ល៉េះ ដោយមកជំនួសនូវវប្បធម៌ខ្មែរឡើងវិញ<ref>ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគទី២ ដោយលោក [[ត្រឹង ងា]] </ref>រហូតដល់រជ្ជកាលព្រះបាទរាជសម្ភារ ឬ ចៅពញាតូ ដែលជាមហាក្សត្រនិងជាកវីដ៏ឆ្នើមមួយរូប(គ.ស១៦២៩-១៦៣៤) គង់នៅឧត្ដុង្គមានវិបត្តិស្នេហាជាមួយព្រះបិតុលា គឺជា [[ឧទ័យរាជាទី៣|ព្រះឧទ័យ]] ទ្រង់បានផ្លាស់មកគង់នៅរាជវាំងកោះឃ្លោក ដោយប្រហែលនាំមកនូវក្រុមសិល្បៈព្រះរាជ្យទ្រព្យមួយក្រុមមកផងដែរ ព្រោះក្រោយពីការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីទម្រង់ល្ខោនខ្មែរ យើងឃើញថាទំនងជាមានគ្រូដែលសេសសល់ពីកោះឃ្លោក បានទៅបង្រៀនល្ខោនខ្មែរនៅម្ដុំកៀនស្វាយកោះស្លាកែត ស្ថិតខាងត្បូងឈៀងខាងកើតរាជធានីភ្នំពេញ។ យើងអាចសង្កេតបានពីរបាំបុរាណសៀមដែលមានលំនាំស្ទើរតែប្រហាក់ប្រហែលគ្នាជាមួយនឹងរបាំខ្មែរ ដែលមានប្រភពជាសិល្បៈទេវៈនៅគ្រប់ប្រាសាទទេវស្ថានខ្មែរ ហើយភាគច្រើននៃគឺពាក្យខ្មែរ ឬឈ្មោះសៀមដែលបកប្រែពីឈ្មោះដើមរបស់ខ្មែរទៅ ដូចជាបទភ្លេង របាំ ល្ខោនជាដើម។ ល្ខោនខោលខ្មែរ អាចជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើ[[ល្ខោនខោលថៃ|ល្ខោនខោនថៃ]] នា[[អាណាចក្រអយុធ្យា|សម័យអយុធ្យា]] ចំណែកឯភ្លេងមួយចំនួនដូចជា ភ្លេទពិណពាទ្យ ភ្លេទមហោរី ដែលសៀមមានសព្វថ្ងៃគឺជារបស់កម្ពុជាដែលសៀមបានចម្លងរក្សាទុក ក្នុងសំណេររបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ដាំរ៉ង់សៀមទទួលស្គាល់ថាភ្លេងទាំងនោះមានប្រភពមកពីកម្ពុជា(សូមមើលផងនឹង [[មហោរី]]) សូម្បីតែមូលដ្ឋានក្បច់រាំរបស់សៀមសព្វថ្ងៃក៏មានមូលដ្ឋានចេញពីក្បាច់រាំរបស់កម្ពុជា ដែលយើងអាចមើលឃើញតាមរយៈប្រាសាទនានារបស់កម្ពុជា រីឯសម្លៀកបំពាក់វិញក៏មានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងកម្ពុជាយើងអាចមើលឃើញពី គ្រឿងលង្កា កងដៃ កងជើង ម្កុដ ស្រង់ក អាក់ប៉ាក់ របាំងមុខ សុទ្ធតែចេញពីប្រភពដើមកម្ពុជា។ នៅពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៩ ក្នុងរាជ្យ[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទ អង្គឌួង]] វប្បធម៌ខ្មែរចាប់ផ្ដើមធ្វើអន្តរកម្មជាមួយនឹងប្រទេសជិតខាង និងស្ថិតនៅក្រោមអំណាចឥទ្ធិពលសៀម និងយួន ការធ្វើអន្តរកម្មនេះធ្វើឱ្យវប្បធម៌បរទេសជ្រៀតចូលយ៉ាងខ្លាំងលើវប្បធម៌ខ្មែរ នៅពេលដែលព្រះអង្គឌួង ឡើងសោយរាជ្យសៀមបានគាំទ្រព្រះអង្គ រីឯបុត្រទាំងពីរទៀតគឺ ព្រះបាទ នរោត្តម (១៨៦០-១៩០៤) និង ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ (១៩០៤-១៩២៧)បុត្រទាំងពីររបស់ព្រះអង្គត្រូវបានចិញ្ចឹមបីបាច់ពីរាជវាំងក្រុងបាងកក ។ ក្នុងរាជ្យ [[នរោត្តម|ព្រះបាទ នរោត្តម]] នៅក្នុងវាំងមានក្រុមល្ខោនសៀមដែលបានចាត់ចែងឡើង ហើយឧបត្ថម្ភពេញបន្ទុប ដោយឱ្យប្រាក់រង្វាន់ពួកកូនរាំ និងរើសគ្រូមកពីស្រុកសៀម គ្រូទាំងនោះអាចក្លាយជា ឃុន ឬម៉ម ផង ដែលសម្ដែងរឿងជា ភាសាខ្មែរ និងសៀម ទំនងចាប់តាំងពីពេលនោះមករឿងសៀមអាចមានឥទ្ធិពលមកលើខ្មែរដូចជារឿង [[ក្រៃថោងក្រពើឆារ៉ាវ៉ាន់]] [[អ៊ីណាវ]] (រឿងថៃបកប្រែពីរឿងប៉ាន់ជីជ្វា ឬ ម៉ាឡេ) រឿងទាំងនេះប្រហែលមិនមែនជារឿងដែលមាននៅសម័យអង្គរឡើយ។ នៅក្នុងរាជ្យ ព្រះបាទ ស៊ីសុវត្ថិ ពួកសៀមទាំងនោះត្រូវបានដកចេញពីកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលសៀម។<ref>ខ្មែរប្រឈមមុខនឹងវប្បធម៌,រៃយំ,ទំព័រទី៩២</ref><ref>កម្ពុជាសុរិយា,ឆ្នាំទី៤៣ ព.ស២៥១៥ គ.ស១៩៧១,លោក [[លី ធាមតេង]]</ref> នៅទសវត្សទី៣០ លោក[[ឧកញ៉ាវ៉ាងជួន|រដ្ឋមន្ត្រីនៃក្រសួងព្រះបរមរាជវាំងជួន]] លោកបានសរសេរសៀវភៅរបស់គាត់បានពិពណ៌នាអំពីរបាំអង្គរ ។ ចំណែកឯប្រទេសលាវវិញ ឯកសារមួយចំនួនបានរៀបរាប់ពីទំនាក់ទំនងផង និងសាច់សារលោកហិតផង សំណល់វប្បធម៍ប្រទេសទាំងពីរ លាវ និង កម្ពុជា មានទំនាក់ទំនងតាំងពីសម័យអង្គរ ដែល[[ហ្វា ង៉ុម|ព្រះចៅហ្វាង៉ុម]] ព្រះរាជាដំបូងនៃ[[ឡានសាង|អាណាចក្រលានជាង]] និងជាកូនប្រសាររបស់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជានាសម័យអង្គរ បានរៀបអភិសេកជាជាមួយនិងព្រះនាងកែវឡតហ្វា ។ ព្រះអង្គបាននាំទំនៀមទម្លាប់ និងសាសនាផងទៅប្រទេសលាវ យើងអាចពិនិត្យមើលរបាំបុរាណរបស់លាវមានទម្រង់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងរបាំខ្មែរបុរាណ រួមទាំងតន្ត្រីផងដែរ ដូចជា'''របាំណាងកែវ''' ឬ '''នាងកែវ''' ដែលឃើញមានសព្វថ្ងៃនេះ។ ឈ្មោះកែវនេះ អាចជាភស្ដុតាងពីឥទ្ធិពលនិងទំនាក់ទំនងរវាងទម្រង់សិល្បៈរបាំ ឬ ល្ខោនក្បាច់បុរាណលាវទៅនឹងសិល្បៈរបស់ខ្មែរដែរ ។<ref>តន្ត្រី របាំ និងល្ខោនរបស់ ពេជ្រ ទុំក្រវិល </ref> == ប្រវត្តិ​វិទូរនៃការចងចាំ == '''Historians of memory''' <gallery widths="180px" heights="180px"> File:L'exposition "Angkor - la naissance d'un mythe" (musée Guimet) (10743937553).jpg|Henri Mouhot His Diary with a dance performance of ancient Cambodia 1858. File:Groslier 1913 Femina.jpg|George Groslier His Noted Book: Danseuses cambodgiennes, anciennes & modernes 1913. File:ទេពពិទូរ ឈឹមក្រសេម- Pitur Kra sem.jpg|Tep Pitur Chim-Krasem His Magazine Kambuja_Suriya Lakhon khol 1948. File:George Coedès.jpg|George Cœdès Wrote in his book La danse du Cambodge in 1944. </gallery> == មុខខ្មុក == '''Lacquer face (Mask)''' [[ឯកសារ:Face of Khmer dance 01.jpg|កណ្តាល|រូបភាពតូច|280x280ភីកសែល|ការរំលឹកគុណគុណលោកតាឥសីដែលជាគ្រូធំក្នុងល្ខោនខោល]] ប្រពៃណីធ្វើមុខខ្មុកនេះ ពីមុនមានការពេញនិយមខ្លាំងក្លាណាស់ ជាពិសេសនៅសតវត្សទី២០ គេបានយកមកបង្រៀននៅ[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ|សាលារចនា]] ដោយចាត់ទុកជាមុខវិជ្ជាមួយដ៏សំខាន់ផងដែរ ។ ចំណែកវិធីធ្វើវិញ គឺមុនដំបូងគេត្រូវរៀបព្រះវិស្ណុការរំលឹកដល់គុណលោកតាឥសីដែលជាគ្រូធំ បន្ទាប់មកគេយកដីឥដ្ឋមកសូនជារូបដែលគេត្រូវការ រូបដែលសូនចេញជារូបរាង គេហៅថា '''ពុម្ពឈ្មោល''' ពេលពុម្ពឈ្មោលធ្វើរួចហើយ គេក៏យកស៊ីម៉ង់ត៏ទៅប៉ាតជុំវិញឱ្យសព្វគេហៅថា '''ពុម្ពញី''' បន្ទាប់គេយកក្រដាសស្មាច់ ជាមួយនិងបាយមកបិតជុំវិញរូបនោះមួយចំហៀងម្ដង រួចទើបគេយកទៅហាលថ្ងៃ តែមិនត្រូវហាលឱ្យស្ងួតពេកឡ់ើយគឺស្រពាប់បន្តិចបានហើយ ។ គេអាចបិទក្រដាសស្មាច់នោះកម្រាស់តាមដែលគេចង់បាន ។ ពេលគេហាលថ្ងៃគ្រប់តាមកាលកំណត់ ហើយគេយកពុម្ពចេញរួចកាត់តម្រឹមគ្រែមខាងក្រោមឱ្យចង្កា ធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យចង្អៀត ។ បន្ទាប់មកគេយកមុខតួអង្គផ្សេងៗគ្នា ធ្វើដោយស្មាច់ក្រដាស ឬ ក្រណាត់ លាបខ្មុកម្រក្សណ៍ ពាក់សំរាប់រាំល្ខោនរបាំងមុខ ខ្មុកជាពុម្ពមុខដែលធ្វើពី ម្រក្សណ៍លាយនិងកម្លោចស្លឹកចេក ឬអ្វីផ្សេងៗដែលប្រើសម្រាប់ចាក់ជាក្បាច់ ឬ លាបលនលើវត្ថុឲ្យរឹងមាំជាប់ជាពុម្ពបានល្អ មិនឲ្យវាជ្រាបទឹកផង និងងាយស្រួលក្នុងការបិទក្បាច់ គូរនិងផាត់ពណ៌ផង។ ពាក្យខ្មុក នេះផងដែរត្រូវបានប្រទះនៅតាមសិលាចារឹកជាច្រើន ជាពិសេសសិលាចារឹក K.568-a (គ.ស ៩៧៤)។ <ref>​ Professor Preap Chanmara (2009) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3767 Lakhon Khol Wat Svay Andet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211008183822/https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3767 |date=2021-10-08 }}, Publisher: Reyum Publishing House p.42​ Color illustrations 18 cm [[ISBN]]: 9789995055516</ref> ==== ការតុបតែងតួអង្គ ==== ការតុបតែងខ្លួនតួអង្គ ត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឱ្យមានភាពលេចធ្លោអស្ចារ្យ លើសពីមនុស្សធម្មតាទាំងការស្លៀកពាក់ទាំងគ្រឿងអលង្កា ។ ចំពោះការស្លៀកពាក់មានការពិបាកបន្តិចទាល់តែមានអ្នកជួយស្លៀក ជួយដេរផ្ជិតអាវ និងតែងលម្អតួអង្គឱ្យក្លាយទៅជាទេព ។ សម្រាប់តួអង្គសម្ដែងគេមិនសូវរើសយកតែតួស្អាតៗពេកទេ ព្រោះតួទាំងនោះសុទ្ធតែត្រូវពាក់របាំងមុខទាំងអស់គ្នា លើកលែងតួនាងដែលមិនពាក់របាំងមុខ តែត្រូវជំនួសដោយការលាបម្សៅឱ្យសក្រាស់លើមុខ ។ លក្ខណៈសម្បត្តិតួអង្គដែលសក្ដិសមក្នុងសម្ដែងគឺ៖ - តួយក្សត្រូវរកអ្នកដែលមានមាឌធំដំបងស្វា - តួហនុមានត្រូវយកអ្នករហ័សសង្ហាស្វាហាប់ - តួពលស្វាត្រូវយកក្មេងៗមាឌល្អិតៗរប៉ិលរប៉ូច - តួអង្គនាយរោងត្រូវរើសយកអ្នកដែលមានរាងខ្ពស់ ។<ref>គ្រូធំបង្អស់នៅក្នុងទម្រង់សិល្បៈល្ខោននិងវេជ្ជសាស្ត្រ ខ្មែរបុរាណ ,លោក រឺម ទិត្យបញ្ញា,ត្រង់ទំព័រ ៣៧ ដល់ ៥៣,គ.ស ២០១៦</ref> == ក្រុមល្ខោនខោលក្នុងតំបន់ == '''Local of Lakhon Khol Theatre''' * ក្រុមល្ខោនខោល​ [[ភ្នំពេញ]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ [[ខេត្តបាត់ដំបង]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ [[ខេត្តពោធិសាត់]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ [[ខេត្តកំពង់ធំ]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ វត្តស្វាយអណ្តែត [[ខេត្តកណ្តាល]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ ភូមិទឹកឃ្លាំង [[ខេត្តកណ្តាល]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅកោះរះ [[ខេត្តកណ្តាល]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅកោះឧកញ៉ាតី [[ខេត្តកណ្តាល]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅប៉ារ៉ុង [[ខេត្តកណ្តាល]] * ក្រុមល្ខោនខោល​ នៅវត្តកៀនស្វាយ [[ខេត្តកណ្តាល]] == សេចក្ដីប្រតិកម្ម == មានក្មេងៗវប្បធម៌ មួយចំនួនបាននិយាយថា ល្ខោនខោល ជាល្ខោនវត្ត ហើយបានបន្តតាមគ្នាថាល្ខោនខោល សម្ដែងបានតែមនុស្សប្រុសនោះទេ ជាការលើកឡើងដែលមិនសមហេតុផល លោក [[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]] មិនដែលសង្កត់ធ្ងន់ថាល្ខោនខោលត្រូវតែសម្ដែងដោយបុរសសុទ្ធនោះទេ គ្មានឯកសារពាក់ព័ន្ធណាមួយ សរសេរថាល្ខោនខោលជាល្ខោនដែលរាំដោយបុរសសុទ្ធនោះទេ ។តាមរយៈលោក (George Cœdès) បានចងក្រងក្នុងសៀវភៅមានចំណងជើងថា (La danse du Cambodge) ក្នុងឆ្នាំ 1944 លោកបានមានប្រសាសន៍ថា "Le mot Khol serait celui queles Cambodgiens emploient pour désigner une variété des grands singes" ប្រែសម្រួលជាខេមរៈភាសា​៖ "ពាក្យខោល គឺប្រជាជនកម្ពុជាប្រើដើម្បីកំណត់ការរចនាសត្វស្វាដ៏អស្ចារ្យ និងជាច្រើនប្រភេទ" លោកមិនបានបញ្ចាក់ថាល្ខោនខោលជាល្ខោនស្វានោះទេ ។ ពាក្យ Le khôl ដែលដូចគ្នានិងពាក្យ របស់ជនជាតិ អេហ្សុីប បុរាណដែលមានន័យថា ម៉្សៅតុបតែងមុខ ដូចនេះ ល្ខោនខោល គួរមានន័យគ្រប់គ្រាន់ហៅថា ល្ខោនតែងមុខ ។ ក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួនដែលយល់ថា ល្ខោនខោល ជាល្ខោនថ្នាក់ទាប ក៏មិនត្រឹមត្រូវនោះដែរ ព្រោះមានតឹកតាង ល្ខោនខោល មុខខ្មុក របស់ហនុមាន មានស្រោបទៅដោយប្រាក់សុទ្ធ តម្កល់នៅសារមន្ទីរ នាប្រទេសបារាំង ដូចនេះបុរាណចារណ្យ យល់ឃើញថា មុខខ្មុក ដែលយកមកសម្ដែងល្ខោនខោល ពីមុនៗ មានទៅដោយការស្រោបគ្រឿងមាសប្រាក់ យ៉ាងប្រណិត ដែលខុសពីការលើកឡើងរបស់ អ្នកមួយចំនួនទាំងស្រុង សូមបញ្ឈប់នៅការគិតអគតិ ចំពោះល្ខោនខោល របស់កម្ពុជាសូមអរគុណ ។ === ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ? === * មុននិងសម្រេចចិត្ត ឱ្យក្មេងៗវប្បធម៌មួយចំនួនឡើងសម្ដែងល្ខោនខោល តាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ឬ សម្ដែងតាមកម្មវិធីផ្សេងៗ មន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ ត្រូវមានតួនាទី ត្រួតពិនិត្យ រាល់មុខខ្មុកទាំងអស់របស់តួអង្គ រហូតដល់គ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ ដើម្បីហាមឃាត់ការសាបព្រួស នៅផ្នត់គំនិតអវិជ្ជមាន និងការទម្លាក់កិត្តយសជាតិផងដែរ ចង់មុខខ្មុកដែលយកទៅសម្ដែងអាក្រក់មិចក៏អនុញាតដែលនោះ វាជាទង្វើរល្ងីល្ងើរ និងមិនអាចទទួលយកបាន យូរៗទៅឱ្យក្មេងៗយកទៅសម្ដែងប៉ាតណាប៉ាតណី ចាត់ទុកវប្បធម៌ខ្មែរ ដូចបៃឡុកបៃឡក្មេងធ្វើលេង បុរាណចារ្យ លោកចាត់ទុក ជាពួកគ្មានខ្លឹមសារសម្រាប់ជាតិ មិនមែនជាការជួយថែរក្សា និងលើកកិត្តិយសនោះទេ គឺជាការជាន់ឈ្លីវប្បធម៌ខ្មែរឱ្យកប់ភក់ទៅវិញទេ ។ === ហេតុអ្វីយើងខ្ញុំស្នើសុំផ្លាសប្ដូរ ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងវប្បធម៌ ? === * ក្រសួងវប្បធម៌ ត្រូវមានតួនាទី ត្រួតពិនិត្យ រាល់រូបចម្លាក់ដែលសាងសង់ ដែលដាក់នូវតាមសួនច្បារ និង វត្តអារាមទាំងអស់ នូវទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា តើរូបចម្លាក់ទាំងនោះ សមប្រកបតាមស្តង់ដារ ទម្រង់ រង្វស់ខ្នាត ហើយឬនៅ ? ទើបអាចចេញលិខិត ឱ្យសាងសង់ដម្កល់បាន ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នគ្មានសោះឡើយក្នុងការត្រួតពិនិត្យ ចង់វត្តណាមួយសាងសង់ រូបចម្លាក់ព្រះ ប៉ាតណាប៉ាតណី យកមកដម្កល់បានស្រេចតែនិងចិត្ត យូរៗទៅ ទៅជាចម្លាក់វប្បធម៌ នៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរមួយទាំងមូល ដូចបៃឡុកបៃឡក្មេងធ្វើលេង បណ្ដុះបានតែការមើលងាយជាតិសាសន៍ខ្មែរគ្មានថ្ងៃស្រាក់ស្រាន្តគិតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ល្ខោនខ្មែរ]] 7xjbggpv98b0k8iv5w3medhk25ywwmw 0 21450 340379 340136 2026-09-13T01:49:24Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340379 wikitext text/x-wiki [[File:NFC touch interactions 2.jpg|ទូរស័ព្ទដែលមានភ្ជាប់NFCកំពុងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយផ្ទាំងព័ត៌មានឆ្លាត|275px|thumb]] [[Image:NFC-Fahrscheinentwerter.jpg|thumb|right|275px|A ticket stamping machine of the Austrian Federal Railways that can be used to purchase mobile tickets ("Handy-Ticket").]] '''Near field communication''' ('''NFC''') គឺជាសំណុំនៃស្ដង់ដារបស់ទូរស័ព្ទឆ្លាតវៃ និង ឧបករណ៍ដទៃទៀតដែលធ្វើការទំនាក់ទំនងដោយរលកវិទ្យុ ដោយគ្រាន់តែដាក់ឧបករណ៍នោះជិតគ្នា ឬ ប៉ះគ្នា ដែលចម្ងាយជាមធ្យមគឺប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រ (៣សង់ទីម៉ែត្រ)។ កម្មវិធីដែលបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាមួយនឹង NFC រួមមានការផ្ទេរទិន្នន័យ ការតំឡើងទំនាក់ទំនង Wi-Fi <ref name=WhatIsNFC>{{cite web|title=What is NFC?|url=http://www.nfc-forum.org/aboutnfc/|publisher=NFC Forum|accessdate=14 June 2011|archivedate=13 មិថុនា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613055934/http://www.nfc-forum.org/aboutnfc|url-status=dead}}</ref> ការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអាចធ្វើឡើងបានដោយឧបករណ៍ដែលមានNFC និង unpowered NFC chip ដែលហៅថា "tag".<ref name=Gadgetronica>{{cite web |url=http://www.gadgetronica.com/blog/near-field-communication.html |title=NFC&nbsp;— future of wireless communication |author=Nikhila |date=26 October 2011 |publisher=Gadgetronica |access-date=10 កុម្ភៈ 2013 |archive-date=19 តុលា 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019085125/http://www.gadgetronica.com/blog/near-field-communication.html |url-status=dead |archivedate=19 តុលា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121019085125/http://www.gadgetronica.com/blog/near-field-communication.html }}</ref> ស្តង់ដារសប់ NFC រួមមាន protocols ទំនាក់ទំនង និងទំរង់នៃការផ្លាស់ប្ដូរព័ត៌មានដែលយោងតាមរលកវិទ្យុស្ដង់ដាដែលមានហើយ radio-frequency identification (RFID) ដូចជាISO/IEC 14443 និង FeliCa.<ref name=NFCForumSpecList>{{cite web |url=http://www.nfc-forum.org/specs/spec_list/ |title=Technical Specifications |publisher=NFC Forum |accessdate=11 December 2011 |archivedate=4 សីហា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120804071028/http://www.nfc-forum.org/specs/spec_list |url-status=dead }}</ref> ស្ដង់ដារួមមាន ISO/IEC 18092<ref name=ISO18092>{{ cite web |url=http://www.iso.org/iso/catalogue_detail.htm?csnumber=38578 |title=ISO/IEC 18092:2004 Information technology -- Telecommunications and information exchange between systems -- Near Field Communication -- Interface and Protocol (NFCIP-1) |publisher=[[International Organization for Standardization|ISO]] |accessdate=11 December 2011 }}</ref> និងស្ដង់ដាដទៃទៀតដែលមានក្នុងវេទិកាពិភាក្សាអំពី NFC ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ២០០៤ដោយ Nokia Philips​ និង​ Sony ហើយបច្ចុប្បន្នមានសមាជិកជាង១៦០។ វេទិកាពិភាក្សានោះក៏បានផ្សព្វផ្សាយពីបច្ចេកវិទ្យា NFC និង អាជ្ញាបណ្ណលើឧបករណ៍ដែលប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសនេះ<ref name=AboutNFCForum>{{cite web |title=About the Forum |url=http://www.nfc-forum.org/aboutus/ |publisher=NFC Forum |accessdate=7 May 2012 |archivedate=11 ឧសភា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120511225606/http://www.nfc-forum.org/aboutus/ |url-status=dead }}</ref> '[[]]'''== Uses == [[File:NFC-N-Mark-Logo.png|thumb|upright|N-Mark Logo for certified devices]] NFC builds upon [[RFID]] systems by allowing two-way communication between endpoints, where earlier systems such as [[contactless smart card]]s were one-way only.<ref name=PopSciNFC>{{ cite web|last=Nosowitz|first=Dan|title=Everything You Need to Know About Near Field Communication |url= http://www.popsci.com/gadgets/article/2011-02/near-field-communication-helping-your-smartphone-replace-your-wallet-2010/ | work= Popular Science Magazine| publisher= Popular Science|accessdate= 14 June 2011 | date= 1 March 2011 }}</ref> Since unpowered NFC "tags" can also be read by NFC devices,<ref name=Gadgetronica /> it is also capable of replacing earlier one-way applications. === Commerce === NFC devices can be used in [[contactless payment]] systems, similar to those currently used in [[credit card]]s and [[electronic ticket]] smartcards, and allow [[mobile payment]] to replace or supplement these systems. For example, [[Google Wallet]] allows consumers to store credit card and store loyalty card information in a virtual wallet and then use an NFC-enabled device at terminals that also accept [[MasterCard#PayPass|MasterCard PayPass]] transactions.<ref name=GoogleWalletNFC>{{ cite web |url=http://www.google.com/wallet/where-it-works.html |title=Google Wallet&nbsp;— where it works |publisher=Google |accessdate=11 December 2011 }}</ref> [[Germany]],<ref name="GermanyNFCTrial">{{cite web |title=Germany: Transit Officials Enable Users to Tap or Scan in New Trial |work=NFC Times |date=February 11, 2011 |url=http://www.nfctimes.com/project/germany-transit-officials-enable-users-tap-and-scan-new-trial |access-date=កុម្ភៈ 10, 2013 |archivedate=វិច្ឆិកា 6, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131106214727/http://nfctimes.com/project/germany-transit-officials-enable-users-tap-and-scan-new-trial |url-status=dead }}</ref> [[Austria]],<ref name="AustriaNFCTrial">{{cite web |title=Austria: 'Rollout' Uses NFC Reader Mode To Sell Tickets and Snacks |work=NFC Times |date=March 1, 2011 |url=http://www.nfctimes.com/project/austria-rollout-uses-nfc-reader-mode-sell-tickets-and-snacks |access-date=កុម្ភៈ 10, 2013 |archivedate=ធ្នូ 22, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131222011426/http://nfctimes.com/project/austria-rollout-uses-nfc-reader-mode-sell-tickets-and-snacks |url-status=dead }}</ref> [[Finland]],<ref name="FinlandNFCTrial">{{cite book |title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything |url=https://archive.org/details/mobilewavehowmob0000sayl |last=Saylor |first=Michael |year=2012 |publisher=Perseus Books/Vanguard Press |isbn=978-1593157203 |page=[https://archive.org/details/mobilewavehowmob0000sayl/page/63 63] |pages=304}}</ref> [[New Zealand]],<ref name="NewZealandNFCTrial">{{ cite web |title= Telecom New Zealand and Westpac test NFC with Auckland Transport |work=NFC World | date = April 30, 2012 |url = http://www.nfcworld.com/2012/04/30/315380/telecom-new-zealand-and-westpac-test-nfc-with-auckland-transport/ }}</ref> and [[Italy]]<ref name=ItalyNFCTrial>{{ cite web |title=Italy: Telecom Italia and ATM to launch NFC ticketing service in Milan |work=NFC World | date = April 24, 2009 |url = http://www.nfcworld.com/2009/04/24/3972/telecom-italia-and-atm-to-launch-nfc-ticketing-service-in-milan/ }}</ref> have trialed NFC ticketing systems for public transport. [[India]] is implementing NFC based transactions in box offices for ticketing purposes.<ref name="IndiaNFCTicketing">{{ cite web |title=India: NFC used for ticketing |work=Financialexpress | date = June, 2012 |url = http://www.financialexpress.com/news/telcos-tap-new-tech-to-drive-mcommerce/951886/0 }}</ref> === Bluetooth and Wi-Fi connections === NFC offers a low-speed connection with extremely simple setup, and can be used to [[bootstrap]] more capable wireless connections.<ref name=TechEnabler>{{cite web |title=NFC as Technology Enabler |url=http://www.nfc-forum.org/aboutnfc/tech_enabler/ |publisher=NFC Forum |accessdate=15 June 2011 |archivedate=5 មិថុនា 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605092830/http://www.nfc-forum.org/aboutnfc/tech_enabler/ |url-status=dead }}</ref> For example, the [[Android Beam]] software uses NFC to complete the steps of enabling, pairing and establishing a [[Bluetooth]] connection when doing a file transfer.<ref name=AndroidBeam>{{ cite web|title=Android 4.1 APIs |url=http://developer.android.com/about/versions/android-4.1.html#Connectivity |publisher=Android Developer Network |accessdate=19 September 2012 }}</ref> Nokia has used NFC technology to pair Bluetooth headsets and speakers with one tap in its NFC-enabled devices.{{Citation needed|date=October 2012}} The same principle can be applied to the configuration of Wi-Fi networks. === Social networking === NFC can be used in [[Social networking service|social networking]] situations, such as sharing contacts, photos, videos or files,<ref name=GoogleIO2011>{{ cite web |last1=Pelly |first1=Nick |last2=Hamilton |first2=Jeff |title=How to NFC |work=Google I/O 2011 |url=http://www.google.com/events/io/2011/sessions/how-to-nfc.html |accessdate=14 June 2011 |date=10 May 2011 }}</ref> and entering multiplayer [[mobile game]]s.<ref>{{ cite web |title=NFC will catch on 'like wildfire' says Sundance festival game creator |work=Near Field Communications World |date= 20 March 2011 |url=http://www.nearfieldcommunicationsworld.com/2011/03/20/36516/nfc-will-catch-on-like-wildfire-says-sundance-festival-game-creator/ }}</ref> === Identity and access tokens === The NFC Forum promotes the potential for NFC-enabled devices to act as electronic [[identity document]]s and [[keycard lock|keycard]]s.<ref name=TechEnabler /> As NFC has a short range and supports encryption, it may be more suitable than earlier, less private RFID systems. === Smartphone automation and NFC tags === Smartphones equipped with NFC can be paired with NFC tags or stickers which can be programmed by NFC apps to automate tasks. These programs can allow for a change of phone settings, a text to be created and sent, an app to be launched, or any number of commands to be executed, limited only by the NFC app and other apps on the smartphone. These applications are perhaps the most practical current uses for NFC since it does not rely on a company or manufacturer but can be utilized immediately by anyone anywhere with an NFC equipped smartphone and an NFC tag.<ref name=AndyTagsNFC>{{cite web |last1=Wrye |first1=Eric |title=NFC Tags Demos and Uses |url=http://www.andytags.com/nfc-tags-demos.html |access-date=2013-02-10 |archivedate=2013-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130208041855/http://www.andytags.com/nfc-tags-demos.html |url-status=dead }}</ref> == History == NFC traces its roots back to [[radio-frequency identification]], or RFID. RFID allows a reader to send radio waves to a passive electronic tag for identification, authentication and tracking. * 1983 The first patent to be associated with the abbreviation [[RFID]] was granted to Charles Walton.<ref>Charles A. Walton "Portable radio frequency emitting identifier" {{US Patent|4,384,288}} issue date May 17, 1983</ref> *1995 wallet paying and receiving electronic, described in the report and annexes describing the invention of Gaston Schwabacher in 0017 patented protocol 24/01/1995 at INPI Brazil with the IP number 9500345 * 2004 Nokia, Philips and Sony established the Near Field Communication (NFC) Forum<ref name=NFCFounded>{{cite web|title=kia, Philips and Sony established the Near Field Communication (NFC) Forum|url=http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=d8968a33b4812e2509e5b74247d1366dc8ef91d8|publisher=NFC Forum|accessdate=14 June 2011|date=18 Mar 2004|archivedate=28 មិថុនា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628203003/http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=d8968a33b4812e2509e5b74247d1366dc8ef91d8|url-status=dead}}</ref> * 2006 Initial specifications for NFC Tags<ref name=TagSpecs>{{cite news|title=NFC Forum Unveils Technology Architecture And Announces Initial Specifications And Mandatory Tag Format Support|url=http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=0b210bbd23e9c1a07cb3d975e6317d1d650ed51f|accessdate=14 June 2011|date=05 Jun 2006|archive-date=27 កញ្ញា 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927172012/http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=0b210bbd23e9c1a07cb3d975e6317d1d650ed51f|url-status=dead}}</ref> * 2006 Specification for "SmartPoster" records<ref name=SmartPosterSpecs>{{cite web|title=NFC Forum Publishes Specification For "SmartPoster" Records|url=http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=d58874aa69a4e57f7ce2314af283a41b372833e7|accessdate=14 June 2011|date=5 October 2006|archivedate=27 កញ្ញា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927172019/http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=d58874aa69a4e57f7ce2314af283a41b372833e7|url-status=dead}}</ref> * 2006 [[Nokia 6131]] was the first NFC phone<ref name=Nokia6131NFC>{{ cite news|title=Nokia 6131 NFC|url=http://www.phonearena.com/phones/Nokia-6131-NFC_id1884|accessdate=14 June 2011|date=7 Jan 2007 }}</ref> * 2009 In January, NFC Forum released Peer-to-Peer standards to transfer contact, URL, initiate Bluetooth, etc.<ref name=Peer-to-peer>{{cite news|title=NFC Forum Announces Two New Specifications to Foster Device Interoperability and Peer-to-Peer Device Communication|url=http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=088d874025e1049cd9c772ea508f4630ebf079b8|accessdate=14 June 2011|date=19 May 2009|archive-date=27 កញ្ញា 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927172100/http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=088d874025e1049cd9c772ea508f4630ebf079b8|url-status=dead}}</ref> * 2010 Samsung Nexus S: First Android NFC phone shown<ref name=NexusS>{{cite news|title=Video: Google CEO talks Android, Gingerbread, and Chrome OS|url=http://blogs.computerworld.com/17368/google_android_gingerbread_chrome_os|accessdate=14 June 2011|newspaper=Computerworld|date=16 November 2010|archive-date=4 តុលា 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220546/http://blogs.computerworld.com/17368/google_android_gingerbread_chrome_os|url-status=dead}}</ref><ref>{{ cite news|title=Gingerbread feature: Near Field Communication|url=http://www.androidcentral.com/gingerbread-feature-near-field-communication|accessdate=15 June 2011|newspaper=Android Central|date=21 Dec 2010 }}</ref> * 2011 Google I/O "How to NFC" demonstrates NFC to initiate a game and to share a contact, URL, app, video, etc.<ref name=GoogleIO2011/> * 2011 NFC support becomes part of the [[Symbian]] [[mobile operating system]] with the release of Symbian Anna version.<ref name=NFCworldNokiaC7Anna>{{ cite news|last=Clark|first=Sarah|title=Nokia releases Symbian Anna NFC update|url=http://www.nfcworld.com/2011/08/18/39164/nokia-releases-symbian-anna-nfc-update/|accessdate=31 August 2011|date=18 August 2011 }}</ref> * 2011 Research In Motion is the first company for its devices to be certified by MasterCard Worldwide, the functionality of PayPass<ref>{{Cite web |url=http://mobilemarketingmagazine.com/content/rim-scores-mastercard-nfc-certification |title=RIM Scores MasterCard NFC Certification |access-date=2013-02-10 |archive-date=2014-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020193816/http://mobilemarketingmagazine.com/rim-scores-mastercard-nfc-certification/ |url-status=dead |archivedate=2014-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020193816/http://mobilemarketingmagazine.com/rim-scores-mastercard-nfc-certification/ }}</ref> * 2012 March. EAT, a well known UK restaurant chain and Everything Everywhere (Orange Mobile Network Operator) partner on the UK's first nationwide NFC enabled smartposter campaign. (lead by Rene' Batsford, Head of ICT for EAT, also known for deploying the UK's first nationwide contactless payment solution in 2008) A specially created mobile phone app is triggered when the NFC enabled mobile phone comes into contact with the smartposter.<ref>[http://www.orange.co.uk/treats]{{Dead link|date=សីហា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2012 Sony introduces the "Smart Tags", which use NFC technology to change modes and profiles on a Sony smartphone at close range, included in the package of (and "perfectly paired" with) the Sony Xperia P Smartphone released the same year.<ref>[http://news.cnet.com/8301-17938_105-57359901-1/sonys-smarttags-could-change-phone-habits/]</ref> * 2012 [[Samsung]] introduces TecTile;<ref>http://www.samsung.com/us/news/20301</ref> a set of [[MIFARE]] NFC stickers and a companion application for [[Android (operating system)|Android]] to read and write the TecTile stickers, and design [[Macro (computer science)|macros]] that can be triggered by them. == Essential specifications == NFC is a set of short-range wireless technologies, typically requiring a distance of 10 cm or less. NFC operates at 13.56&nbsp;[[MHz]] on ISO/IEC 18000-3 air interface and at rates ranging from 106 kbit/s to 424 kbit/s. NFC always involves an initiator and a target; the initiator actively generates an [[Radio frequency|RF]] field that can power a passive target. This enables NFC targets to take very simple form factors such as tags, stickers, key fobs, or cards that do not require batteries. NFC peer-to-peer communication is possible, provided both devices are powered.<ref name=PopSciNFC /> A patent licensing program for NFC is currently under development by Via Licensing Corporation, an independent subsidiary of [[Dolby Laboratories]]. A public, platform-independent NFC library is released under the free [[GNU Lesser General Public License]] by the name [[libnfc]].<ref name=libnfc>{{cite web |title=Public platform independent Near Field Communication (NFC) library |url=http://www.libnfc.org/ |date=4 September 2012 |access-date=10 កុម្ភៈ 2013 |archivedate=29 កញ្ញា 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090929172640/http://www.libnfc.org/ |url-status=dead }}</ref> NFC tags contain data and are typically read-only, but may be rewriteable. They can be custom-encoded by their manufacturers or use the specifications provided by the NFC Forum, an industry association charged with promoting the technology and setting key standards. The tags can securely store personal data such as debit and credit card information, loyalty program data, PINs and networking contacts, among other information. The NFC Forum defines four types of tags that provide different communication speeds and capabilities in terms of configurability, memory, security, data retention and write endurance. Tags currently offer between 96 and 4,096 bytes of memory. * As with [[proximity card]] technology, near-field communication uses [[magnetic field|magnetic]] [[Electromagnetic induction|induction]] between two [[loop antenna]]s located within each other's [[Near and far field|near field]], effectively forming an air-core [[transformer]]. It operates within the globally available and unlicensed [[radio frequency]] [[ISM band]] of 13.56&nbsp;MHz. Most of the RF energy is concentrated in the allowed {{unicode|±}}7&nbsp;kHz bandwidth range, but the full spectral envelope may be as wide as 1.8&nbsp;MHz when using [[Amplitude-shift keying|ASK]] modulation.<ref>{{ cite web | first = C | last = Patauner | author-display = 1 | url = http://www.eurasip.org/Proceedings/Ext/RFID2007/pdf/s1p4.pdf | format = [[PDF]] | contribution = High Speed RFID/NFC at the Frequency of 13.56&nbsp;MHz | title = EuraSIP}}.</ref> * Theoretical working distance with compact standard antennas: up to 20&nbsp;cm (practical working distance of about 4 cm) * Supported data rates: 106, 212 or 424 [[kbit/s]] (the bit rate 848 kbit/s is not compliant with the standard ISO/IEC 18092) * There are two modes: ** Passive communication mode: The initiator device provides a carrier field and the target device answers by modulating the existing field. In this mode, the target device may draw its operating power from the initiator-provided electromagnetic field, thus making the target device a [[transponder]]. ** Active communication mode: Both initiator and target device communicate by alternately generating their own fields. A device deactivates its RF field while it is waiting for data. In this mode, both devices typically have power supplies. {| class="wikitable" |- ! scope="col" | Speed ! scope="col" | Active device ! scope="col" | passive device |- ! scope="row" | 424 kbit/s | Manchester, 10% [[Amplitude-shift keying|ASK]] | Manchester, 10% ASK |- ! scope="row" | 212 kbit/s | Manchester, 10% ASK | Manchester, 10% ASK |- ! scope="row" | 106 kbit/s | Modified Miller, 100% ASK | Manchester, 10% ASK |} * NFC employs two different [[coding theory|coding]]s to transfer data. If an active device transfers data at 106 kbit/s, a modified [[Miller coding]] with 100% [[modulation]] is used. In all other cases [[Manchester coding]] is used with a modulation ratio of 10%. * NFC devices are able to receive and transmit data at the same time. Thus, they can check for potential collisions, if the received signal frequency does not match with the transmitted signal's frequency. == Comparison with Bluetooth == {| class="wikitable" |- ! scope="col" | Aspect ! scope="col" | NFC ! scope="col" | Bluetooth ! scope="col" | Bluetooth Low Energy |- ! scope="col" | [[RFID]] compatible | ISO 18000-3 | active | active |- ! scope="row" | Standardisation body | ISO/IEC | Bluetooth SIG | Bluetooth SIG |- ! scope="row" | Network [[Technical standard|Standard]] | ISO 13157 etc. | IEEE 802.15.1 | IEEE 802.15.1 |- ! scope="row" | Network Type | Point-to-point | WPAN | WPAN |- ! scope="row" | Cryptography | not with RFID | available | available |- ! scope="row" | Range | &lt; 0.2 m | ~100 m (class 1) | ~50 m |- ! scope="row" | Frequency | 13.56&nbsp;MHz | 2.4–2.5&nbsp;GHz | 2.4–2.5&nbsp;GHz |- ! scope="row" | Bit rate | 424 kbit/s | 2.1 Mbit/s | ~1.0 Mbit/s |- ! scope="row" | Set-up time | &lt; 0.1 s | &lt; 6 s | &lt; 0.006 s |- ! scope="row" | Power consumption | &lt; 15mA (read) | varies with class | &lt; 15 mA (transmit or receive) |} NFC and Bluetooth are both short-range communication technologies that are integrated into mobile phones. As described in technical detail above, NFC operates at slower speeds than Bluetooth, but consumes far less power and doesn't require pairing.<ref name="NFCORG">{{cite web|title=Near Field Communication Versus Bluetooth|url=http://www.nearfieldcommunication.org/bluetooth.html|accessdate=28 November 2012|archivedate=20 វិច្ឆិកា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121120055952/http://www.nearfieldcommunication.org/bluetooth.html|url-status=dead}}</ref> NFC sets up more quickly than standard Bluetooth, but has a lower transfer rate than [[Bluetooth low energy]]. With NFC, instead of performing manual configurations to identify devices, the connection between two NFC devices is automatically established quickly: in less than a tenth of a second. The maximum data transfer rate of NFC (424 kbit/s) is slower than that of Bluetooth V2.1 (2.1 Mbit/s). With a maximum working distance of less than 20&nbsp;cm, NFC has a shorter range, which reduces the likelihood of unwanted interception. That makes NFC particularly suitable for crowded areas where correlating a signal with its transmitting physical device (and by extension, its user) becomes difficult.{{Citation needed|date=June 2012}} In contrast to Bluetooth, NFC is compatible with existing passive RFID (13.56&nbsp;MHz ISO/IEC 18000-3) infrastructures. NFC requires comparatively low power, similar to the Bluetooth V4.0 low energy protocol. When NFC works with an unpowered device (e.g., on a phone that may be turned off, a contactless smart credit card, a smart poster), however, the NFC power consumption is greater than that of Bluetooth V4.0 Low Energy, since illuminating the passive tag needs extra power.<ref name="NFCORG" /> == Standardization bodies and industry projects == === Standards === NFC was approved as an [[International Organization for Standardization|ISO]]/[[International Electrotechnical Commission|IEC]] standard on December 8, 2003 and later as an [[European Computer Manufacturers Association|ECMA]] standard. NFC is an open platform technology standardized in ECMA-340 and ISO/IEC 18092. These standards specify the modulation schemes, coding, transfer speeds and frame format of the RF interface of NFC devices, as well as initialization schemes and conditions required for data collision-control during initialization for both passive and active NFC modes. Furthermore, they also define the [[transport protocol]], including protocol activation and data-exchange methods. The air interface for NFC is standardized in: ;ISO/IEC 18092 / ECMA-340: ''Near Field Communication Interface and Protocol-1'' (NFCIP-1)<ref>[http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-340.htm Ecma International: Standard ECMA-340, Near Field Communication Interface and Protocol (NFCIP-1)], December 2004</ref> ;ISO/IEC 21481 / ECMA-352: ''Near Field Communication Interface and Protocol-2'' (NFCIP-2)<ref>[http://www.ecma-international.org/publications/standards/Ecma-352.htm Ecma International: Standard ECMA-352, Near Field Communication Interface and Protocol–2 (NFCIP-2)], December 2003</ref> NFC incorporates a variety of existing standards including [[ISO/IEC 14443]] both Type A and Type B, and [[FeliCa]]. NFC enabled phones work basically, at least, with existing readers. Especially in "card emulation mode" a NFC device should transmit, at a minimum, a unique ID number to an existing reader. In addition, the [[NFC Forum]] has defined a common data format called NFC Data Exchange Format ([http://www.nfc-forum.org/specs/ NDEF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120123222433/http://www.nfc-forum.org/specs/ |date=2012-01-23 }}), which can store and transport various kinds of items, ranging from any [[MIME]]-typed object to ultra-short RTD-documents,<ref>{{Cite web |url=http://www.nfc-forum.org/specs/ |title=NFC-forum.org |access-date=2013-02-10 |archivedate=2012-01-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120123222433/http://www.nfc-forum.org/specs/ |url-status=dead }}</ref> such as [[Uniform Resource Locator|URLs]]. The [[NFC Forum]] added the Simple NDEF Exchange Protocol to the spec that allows sending and receiving messages between two NFC-enabled devices.<ref>[http://www.electronista.com/articles/11/09/29/nfc.revision.allows.peer.to.peer.message.sending/#ixzz1Zuj6DGxH Electronista Article: New NFC spec lets two phones swap messages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512004443/http://www.electronista.com/articles/11/09/29/nfc.revision.allows.peer.to.peer.message.sending/#ixzz1Zuj6DGxH |date=2012-05-12 }}, October 2011</ref> === GSMA === The [[Global System for Mobile Communications|GSM Association (GSMA)]] is the global trade association representing nearly 800 mobile phone operators and more than 200 product and service companies across 219 countries. Many of its members have led NFC trials around the World and are now preparing services for commercial launch.<ref name="GSMA press release">World's leading mobile operators announce commitment to NFC technology, GSMA press release, corporate website, February 21, 2011.[http://gsmworld.com/newsroom/press-releases/2011/6057.htm]</ref> GSM is involved with several initiatives: * Standard setting: GSMA is developing certification and testing standards to ensure the global interoperability of NFC services.<ref name="GSMA press release"/> * The '''Pay-Buy-Mobile initiative''' seeks to define a common global approach to using Near Field Communications (NFC) technology to link mobile devices with payment and contactless systems.<ref>[http://gsmworld.com/newsroom/press-releases/1990.htm#nav-6 GSM Association Aims For Global Point Of Sale Purchases by Mobile Phone], ''GSM Association'', 13 February 2007</ref><ref>[http://www.gsmworld.com/news/press_2007/press07_33.shtml Momentum Builds Around GSMA's Pay-Buy Mobile Project], ''GSM Association'', 25 April 2007</ref> * On November 17, 2010, after two years of discussions, AT&T, Verizon and T-Mobile launched a joint venture intended to develop a single platform on which technology based on the Near Field Communication (NFC) specifications can be used by their customers to make mobile payments. The new venture, known as [http://www.paywithisis.com/ ISIS], is designed to usher in the broad deployment of NFC technology, allowing NFC-enabled cell phones to function similarly to credit cards for the 200 million customers using cell phone service provided by any of the three carriers throughout the United States. === StoLPaN === StoLPaN ('Store Logistics and Payment with NFC') is a pan-European consortium supported by the [[European Commission]]'s [[Information Society Technologies]] program. StoLPaN will examine the as yet untapped potential for the new kind of local wireless interface, NFC and mobile communication. === NFC Forum === The NFC Forum is a non-profit industry association formed on March 18, 2004, by [[NXP Semiconductors]], [[Sony]] and [[Nokia]] to advance the use of NFC short-range wireless interaction in consumer electronics, mobile devices and PCs. The NFC Forum promotes implementation and standardization of NFC technology to ensure interoperability between devices and services. As of March 2011, the NFC Forum had 135 member companies.<ref>{{Cite web |url=http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=56897139ae16c4bc8240498410069bdb8044c098 |title=Near Field Communication Forum Announces 32 New Members, NFC Forum Press Release, March 31, 2011. |access-date=កុម្ភៈ 10, 2013 |archivedate=កុម្ភៈ 9, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130209023118/http://www.nfc-forum.org/news/pr/view?item_key=56897139ae16c4bc8240498410069bdb8044c098 |url-status=dead }}</ref> === Alternative form factors === To realize the benefits of NFC in cellphones not yet equipped with built in NFC chips a new line of complementary devices were created. MicroSD and UICC SIM cards were developed to incorporate industry standard contactless smartcard chips with ISO14443 interface, with or without built-in antenna. The microSD and SIM form factors with built-in antenna have the great potential as bridge devices to shorten the time to market of contactless payment and couponing applications, while the built in NFC controllers gain enough market share. === Other standardization bodies === Other standardization bodies that are involved in NFC include: * [[ETSI]] / SCP (Smart Card Platform) to specify the interface between the SIM card and the NFC chipset. * [[GlobalPlatform]] to specify a multi-application architecture of the secure element. * [[EMV]]Co for the impacts on the EMV payment applications == Security aspects == Although the communication range of NFC is limited to a few centimeters, NFC alone does not ensure secure communications. In 2006, Ernst Haselsteiner and Klemens Breitfuß described different possible types of attacks, and detail how to leverage NFC's resistance to [[man-in-the-middle attack]]s to establish a specific key.,<ref name = "Security in NFC">Ernst Haselsteiner, Klemens Breitfuß: {{PDFlink|[http://events.iaik.tugraz.at/RFIDSec06/Program/papers/002%20-%20Security%20in%20NFC.pdf Security in near field communication (NFC)]|158&nbsp;kB}}, ''[[Philips Semiconductors]]'', Printed handout of Workshop on RFID Security RFIDSec 06, July 2006</ref> Unfortunately, as this technique is not part of the ISO standard, NFC offers no protection against eavesdropping and can be vulnerable to data modifications. Applications may use higher-layer [[cryptographic protocol]]s (e.g., [[Secure Sockets Layer|SSL]]) to establish a secure channel. === Eavesdropping === The RF signal for the wireless data transfer can be picked up with antennas. The distance from which an attacker is able to eavesdrop the RF signal depends on numerous parameters, but is typically a small number of metres.<ref>{{cite web | first = Gerhard P | last = Hancke | url = http://www.rfidblog.org.uk/research.html#eavesdrop2008 | contribution = Eavesdropping Attacks on High-Frequency RFID Tokens | title = 4th Workshop on RFID Security (RFIDsec'08) | pages = 100–13 | date = July 2008 | access-date = 2013-02-10 | archive-date = 2012-08-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120818124157/http://www.rfidblog.org.uk/research.html#eavesdrop2008 | url-status = dead | archivedate = 2012-08-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120818124157/http://www.rfidblog.org.uk/research.html#eavesdrop2008 }}.</ref> Also, eavesdropping is highly affected by the communication mode. A passive device that doesn't generate its own RF field is much harder to eavesdrop on than an active device. An attacker can typically eavesdrop within 10m and 1m for active devices and passive devices, respectively.<ref name = "Security in NFC"/> === Data modification === It is easy to destroy data by using an [[RFID jammer]]. There is no way currently to prevent such an attack. However, if NFC devices check the RF field while they are sending, it is possible to detect attacks. It is much more difficult to modify data in such a way that it appears to be valid to users. To modify transmitted data, an intruder has to deal with the single bits of the RF signal. The feasibility of this attack, (i.e., if it is possible to change the value of a bit from 0 to 1 or the other way around), is amongst others subject to the strength of the [[amplitude modulation]]. If data is transferred with the modified [[Miller coding]] and a modulation of 100%, only certain bits can be modified. A modulation ratio of 100% makes it possible to eliminate a pause of the RF signal, but not to generate a pause where no pause has been. Thus, only a <code>1</code> that is followed by another <code>1</code> might be changed. Transmitting Manchester-encoded data with a modulation ratio of 10% permits a modification attack on all bits. === Relay attack === Because NFC devices usually include ISO/IEC 14443 protocols, the relay attacks described are also feasible on NFC.<ref>Gerhard P. Hancke:[http://www.rfidblog.org.uk/research.html#relay A practical relay attack on ISO/IEC 14443 proximity cards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818124157/http://www.rfidblog.org.uk/research.html#relay |date=2012-08-18 }}, February 2005.</ref><ref name="Timo Kasper et al.">Timo Kasper et al. 2007</ref> For this attack the adversary has to forward the request of the reader to the victim and relay back its answer to the reader in real time, in order to carry out a task pretending to be the owner of the victim's smart card. This is similar to a [[man-in-the-middle attack]]. For more information see a survey of practical relay attack concepts.<ref>Gerhard P. Hancke, et al.:[http://www.rfidblog.org.uk/research.html#relay2009 Confidence in Smart Token Proximity: Relay Attacks Revisited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818124157/http://www.rfidblog.org.uk/research.html#relay2009 |date=2012-08-18 }}</ref> One of [http://www.libnfc.org/ libnfc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929172640/http://www.libnfc.org/ |date=2009-09-29 }} code examples demonstrates a [http://www.libnfc.org/documentation/examples/nfc-relay/ relay attack] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130125070259/http://www.libnfc.org/documentation/examples/nfc-relay |date=2013-01-25 }} using only two stock commercial NFC devices. It has also been shown that this attack can be practically implemented using only two NFC-enabled mobile phones.<ref>Lishoy Francis, et al.:[http://eprint.iacr.org/2011/618 Practical Relay Attack on Contactless Transactions by Using NFC Mobile Phones] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509145214/http://eprint.iacr.org/2011/618 |date=2012-05-09 }}</ref> === Lost property === Losing the NFC RFID card or the mobile phone will open access to any finder and act as a single-factor authenticating entity. Mobile phones protected by a PIN code acts as a single authenticating factor. A way to defeat the lost-property threat requires an extended security concept that includes more than one physically independent authentication factor. === Walk-off === Lawfully opened access to a secure NFC function or data is protected by time-out closing after a period of inactivity.{{Citation needed|date=July 2011}}{{Or|date=July 2011}} Attacks may happen despite provisions to shut down access to NFC after the bearer has become inactive. The known concepts described primarily do not address the geometric distance of a fraudulent attacker using a lost communication entity against lawful access from the actual location of the registered bearer. Additional features to cover such an attack scenario dynamically shall make use of a second wireless authentication factor that remains with the bearer in case of the lost NFC communicator. Relevant approaches are described as an [[electronic leash]] or its equivalent, a ''wireless key.'' == NFC-enabled handsets == {{Main|List of NFC-enabled mobile devices}} In 2011, handset vendors released more than 40 NFC-enabled handsets.{{Citation needed|date=July 2012}} Notably absent among them was [[Apple Inc.|Apple]] with its [[iPhone]]; version 6 of its [[iOS]] mobile operating system does not support NFC. According to a ''[[Wall Street Journal]]'' article, today's Apple prefers not to be in a [[first mover]] position.<ref>{{Cite news|last=Vascellaro|first=Jessica E.|title=Inside Apple's Go-Slow Approach to Mobile Payments|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304830704577493261395358658.html|accessdate=22 July 2012|newspaper=The Wall Street Journal|date=6 July 2012|archive-date=21 កក្កដា 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120721195740/http://online.wsj.com/article/SB10001424052702304830704577493261395358658.html|url-status=dead}}</ref> [[Google]], on the other hand, includes NFC functionality in their [[Android (operating system)|Android]] mobile operating system and provides a NFC payment service, [[Google Wallet]]. [[BlackBerry]] devices have also supported NFC using BlackBerry Tag on a number of devices running BlackBerry OS 7.0 and greater.<ref>http://ca.blackberry.com/software/smartphones/blackberry-7-os.html#tab-2</ref> [[Mastercard]] has added further NFC support for PayPass for the Android and BlackBerry platforms, enabling PayPass users to make payments using their Android or BlackBerry smartphones.<ref>http://techcrunch.com/2012/09/17/mastercard-bets-on-nfc-releases-paypass-developer-toolkit-for-android-blackberry-platforms/</ref> [[Microsoft]] added native NFC functionality in their [[mobile OS]] with [[Windows Phone 8]], as well as the [[Windows 8]] operating system. Microsoft provides the "Wallet hub" in Windows Phone 8 for NFC payment, and can integrate multiple NFC payment services within a single application.<ref>http://www.engadget.com/2012/06/20/windows-phone-8-to-support-multi-core-cpus-hd-resolutions/</ref> == Deployment == {{Main|List of applications of near field communication}} {{As of|April 2011}}, several hundred NFC trials have been conducted. Some firms have moved to full-scale service deployments, spanning either a single country or multiple countries. Multi-country deployments include [[Orange (company)|Orange]]'s rollout of NFC technology to banks, retailers, transport, and service providers in multiple European countries,<ref>{{ cite web | contribution = Orange to roll out NFC services across Europe in 2011 | title = NFC World | date = December 10, 2010 | url = http://www.nearfieldcommunicationsworld.com/2010/12/16/35498/orange-to-roll-out-nfc-services-across-europe-in-2011/}}.</ref> and [[Airtel Africa]] and [[Oberthur Technologies]] deploying to 15 countries throughout Africa.<ref>{{ cite web | contribution = Airtel Africa to launch NFC services in 15 African countries | title = NFC World | date = February 14, 2011 | url = http://www.nearfieldcommunicationsworld.com/2011/02/14/35993/airtel-africa-to-launch-nfc-services-in-fifteen-african-countries/}}.</ref> == មើលផងដែរ == * [[CIPURSE]] * [[FeliCa]] * [[MIFARE]] * [[M-Pesa]] * [[Near and far field]] * [[Object hyperlinking]] * [[Poken]] * [[RFID]] * [[RuBee]] * [[Single Wire Protocol]] * [[TransferJet]] * [[UICC configuration]] * [[Wii U GamePad]] == កំណត់ចំណាំ== {{Reflist|30em}} == ឯកសារយោង== {{Refbegin}} * {{cite web | last = Ortiz | first = C. Enrique | title = An Introduction to Near-Field Communication and the Contactless Communication API | date = 2006-06 | url = http://java.sun.com/developer/technicalArticles/javame/nfc/ | accessdate = 2008-10-24 }} * {{cite journal | last = Kasper | first = Timo | authorlink = | coauthors = Dario Carluccio, Christof Paar | title = An embedded system for practical security analysis of contactless smartcards | journal = Springer LNCS | volume = 4462 | issue = | pages = 150–60 | publisher = | location = Workshop in Information Security Theory and Practices 2007, [[Heraklion]], [[Crete]], [[Greece]] | date = May 2007 | url = http://www.crypto.rub.de/imperia/md/content/texte/publications/conferences/embedded_system.pdf | format = PDF | issn = | accessdate = | archive-date = 2007-07-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070721213723/http://www.crypto.rub.de/imperia/md/content/texte/publications/conferences/embedded_system.pdf | dead-url = yes }} {{Refend}} == អានបន្ថែម== * [http://www.rohde-schwarz.com/appnote/1MA182.pdf Near Field Communication (NFC) Technology and Measurements] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20140804134759/http://www.rohde-schwarz.com/en/applications/near-field-communication-nfc-technology-and-measurements-application-note_56280-15836.html |date=2014-08-04 }} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [http://vimeo.com/2028724/ A day at MIT with Near-Field Communication] * [http://www.antenna-theory.com/definitions/nfc-antenna.php About NFC Antennas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130202223307/http://www.antenna-theory.com/definitions/nfc-antenna.php |date=2013-02-02 }} * [https://web.archive.org/web/20080603004241/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20070911.wgtnearfielf0911/BNStory/PersonalTech Future of Near Field] * [http://www.iso.org/iso/en/CatalogueDetailPage.CatalogueDetail?CSNUMBER=38578&ICS1=35&ICS2=100&ICS3=10 ISO/IEC 18092:2004] * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/6168222.stm Mobile phones hope to be 'smart wallet'] * [http://www.sourcesecurity.com/news/articles/co-3108-ga.5735.html Near Field Communications in the security industry&nbsp;— Access Control with mobile phones] * [http://www.nfcmagazine.com NFC technology] * [http://www.futuretravelexperience.com/2011/07/preparing-for-the-nfc-revolution/ Preparing for the NFC revolution] * [http://code.google.com/p/nfc-eclipse-plugin/ Open source NFC plugin for Eclipse] {{Ecma International Standards}} <!--Categories--> <!--Interwikis--> ohwsbimm2ask9y25uzbvy089x0z0a58 0 24681 340429 337429 2026-09-13T08:39:30Z CommonsDelinker 142 Replacing Seal_Lopburi.png with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation of the s 340429 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច]] {| class="infobox vevent" style="float: right; width: ;" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size: 125%; background-color: #F0F0F0; vertical-align: middle" |ខេត្តនៃប្រទេសថៃ |- class="plainlist" | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-weight: bold;" | |} '''ខេត្ត​របស់​ប្រទេស​ថៃ''' ​ជា​ផ្នែក​រដ្ឋបាល​របស់ ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ ។ ប្រទេស​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​៧៦ [[ខេត្ត|​ខេត្ត]] ​( ថៃ: จังหวัด ,จังหวัด មកពីភាសាខ្មែរ "ចង្វាត" ) ត្រឹមត្រូវ ដោយមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយបន្ថែមទៀត (រាជធានីបាងកក)។ <ref name="DOPA-20170421">{{Cite web |date=21 April 2017 |title=Administrative information |url=https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |access-date=22 August 2019 |website=Department of Provincial Affairs (DOPA) |publisher=Provincial Affairs Bureau |archivedate=10 សីហា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180810111025/https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558 |trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015 |url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm |access-date=28 May 2018 |website=Department of Provincial Administration (DOPA)}}</ref> <ref>{{Cite web |title=The World Factbook: Thailand |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |access-date=13 June 2018 |website=U.S. Central Intelligence Agency |archivedate=10 មិថុនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |url-status=dead }}</ref> ពួកគេគឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋានចម្បង និងដើរតួជា នីតិបុគ្គល ។ ពួកគេត្រូវបានបែងចែកទៅជាស្រុក( [[អាំភើ|อำเภอ]] ,ពាក្យនេះមកពីភាសាខ្មែរ"អំពី") ដែលត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតទៅជាអនុស្រុក( [[តំបល់|tambon]] មកពីភាសាខ្មែរ"តំបន់) កម្រិតទាបបន្ទាប់នៃរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន។ ខេត្តទាំងអស់បង្កើតបានជាផ្នែកនៃរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដែលបានបំប្លែងដោយផ្នែក ឬរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (ราชการส่วนภูมิภาค ''ratchakan suan phumiphak'' )។ សេវាសាធារណៈភាគច្រើន រួមទាំងប៉ូលីស ពន្ធនាគារ ការដឹកជញ្ជូន ទំនាក់ទំនងសាធារណៈ និងផ្សេងៗទៀតនៅតែត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ និងគ្រប់គ្រងដោយខេត្តក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ 1938-1996 រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបានស្នើឱ្យខេត្តនីមួយៗគួរតែមានក្រុមប្រឹក្សាមួយ ដោយជ្រើសរើសពីប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងខេត្តនោះ។ ក្រុមប្រឹក្សានេះដើរតួនាទីជាស្ថាប័នផ្តល់ប្រឹក្សា និងសវនកម្មដល់អភិបាលខេត្ត ( ผู้ว่าราชการจังหวัด ''phu wa ratchakan changwat'' ) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ខេត្តនីមួយៗមាន អង្គភាពរដ្ឋបាលខេត្ត រៀងខ្លួន (องค์การบริหารส่วนจังหวัด ongkan borihan suan changwat ) ក្រោមអធិបតីភាពប្រធាន។ PAO គ្រប់គ្រងសេវាសាធារណៈមួយចំនួនទាក់ទងនឹងខេត្ត។ គេរំពឹងថាប្រធាន PAO នឹងក្លាយជាអភិបាលដែលជាប់ឆ្នោត (ជំនួសឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយកណ្តាល) ប៉ុន្តែការវិវត្តន៍ពេញលេញនៃរដ្ឋាភិបាលមិនបានកើតឡើងទេ។ PAO ក៏​ដូច​ជា ​ក្រុង ​ផ្សេង​ទៀត​បង្កើត​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ស្វ័យ​គ្រប់គ្រង​ក្នុង​មូលដ្ឋាន (ราชการส่วนท้องถิ่น ratchakan suan thongthin )។ ទីក្រុងបាងកក ដែលជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសតែមួយគត់ រួមបញ្ចូលគ្នានូវភារកិច្ចរបស់ខេត្ត ជាមួយនឹង ក្រុង មួយ រួមទាំងការមានអភិបាលជាប់ឆ្នោត។ តំបន់ជាមធ្យមនៃខេត្តចំនួន 76 នៃប្រទេសថៃបូកនឹងទីក្រុងបាងកកគឺប្រហែល {{Cvt|6,663.89|km2|sqmi}} ខណៈពេលដែលចំនួនប្រជាជនជាមធ្យមនៃផ្នែកទាំង 77 នៃប្រទេសថៃមានប្រហែល 908,064 នាក់។ == ៧៦ ខេត្តក្នុងប្រទេសថៃ == {{ផែនទីរូបភាពរបស់ចង្វាតនៅប្រទេសថៃ}} {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |Seal !Name !Name<br /><br />(in Thai) !Population <br /><br />(December 2022) !Area <br /><br />(km²) !Population <br /><br />density !Capital !HS<ref>{{Cite web |title=What is the Harmonized System (HS)? |url=http://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/overview/what-is-the-harmonized-system.aspx |website=[[World Customs Organization]]}}</ref> !ISO<ref>{{Cite web |title=ISO 3166-2:TH |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:TH}}</ref> !FIPS |- |[[ឯកសារ:Seal_Bangkok_Metropolitan_Admin_(green).svg|20x20ភីកសែល]] |បាងកក |{{Lang|th|กรุงเทพมหานคร}} | style="text-align:right;" |5,702,000 | style="text-align:right;" |1,564 | style="text-align:right;" |3,623 |[[បាងកក|Bangkok]] |BKK |TH-10 |TH40 |- |[[ឯកសារ:Seal_Amnatcharoen.png|20x20ភីកសែល]] |អំណាចចម្រើន |{{Lang|th|อำนาจเจริญ}} | style="text-align:right;" |402,000 | style="text-align:right;" |3,290 | style="text-align:right;" |115 |Amnat Charoen |ACR |TH-37 |TH77 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ang_Thong.png|20x20ភីកសែល]] |អាងទង |{{Lang|th|อ่างทอง}} | style="text-align:right;" |301,000 | style="text-align:right;" |950 | style="text-align:right;" |294 |Ang Thong |ATG |TH-15 |TH35 |- |[[ឯកសារ:Seal_Bueng_Kan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|បឹងកាល}} |{{Lang|th|บึงกาฬ}} | style="text-align:right;" |450,000 | style="text-align:right;" |4,003 | style="text-align:right;" |106 |Bueng Kan |BKN |TH-38 |TH81 |- |[[ឯកសារ:Seal_Buriram.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|បុរីរម្យ}} |{{Lang|th|บุรีรัมย์}} | style="text-align:right;" |1,623,000 | style="text-align:right;" |10,080 | style="text-align:right;" |159 |[[បុរីរម្យ|Buriram]] |BRM |TH-31 |TH28 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chachoengsao.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|ស្ទឹងជ្រៅ}} |{{Lang|th|ฉะเชิงเทรา}} | style="text-align:right;" |754,000 | style="text-align:right;" |5,169 | style="text-align:right;" |139 |Chachoengsao |CCO |TH-24 |TH44 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chainat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chai Nat}} |{{Lang|th|ชัยนาท}} | style="text-align:right;" |331,000 | style="text-align:right;" |2,506 | style="text-align:right;" |131 |Chai Nat |CNT |TH-18 |TH32 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chaiyaphum.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chaiyaphum}} |{{Lang|th|ชัยภูมิ}} | style="text-align:right;" |1,156,000 | style="text-align:right;" |12,698 | style="text-align:right;" |91 |Chaiyaphum |CPM |TH-36 |TH26 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chanthaburi_(1).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chanthaburi}} |{{Lang|th|จันทบุรี}} | style="text-align:right;" |572,000 | style="text-align:right;" |6,415 | style="text-align:right;" |84 |Chanthaburi |CTI |TH-22 |TH48 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chiang_Mai.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chiang Mai}} |{{Lang|th|เชียงใหม่}} | style="text-align:right;" |1,820,000 | style="text-align:right;" |20,107 | style="text-align:right;" |79 |[[ឈៀងម៉ៃ|Chiang Mai]] |CMI |TH-50 |TH02 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chiang_Rai.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chiang Rai}} |{{Lang|th|เชียงราย}} | style="text-align:right;" |1,315,000 | style="text-align:right;" |11,503 | style="text-align:right;" |113 |[[ឈៀងរ៉ាយ|Chiang Rai]] |CRI |TH-57 |TH03 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chonburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chonburi}} |{{Lang|th|ชลบุรี}} | style="text-align:right;" |1,603,000 | style="text-align:right;" |4,508 | style="text-align:right;" |346 |Chonburi |CBI |TH-20 |TH46 |- |[[ឯកសារ:Seal of Chomphon Province.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chumphon}} |{{Lang|th|ชุมพร}} | style="text-align:right;" |524,000 | style="text-align:right;" |5,998 | style="text-align:right;" |85 |Chumphon |CPN |TH-86 |TH58 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kalasin.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kalasin}} |{{Lang|th|กาฬสินธุ์}} | style="text-align:right;" |1,010,000 | style="text-align:right;" |6,936 | style="text-align:right;" |142 |Kalasin |KSN |TH-46 |TH23 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kamphaeng_Phet.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kamphaeng Phet}} |{{Lang|th|กำแพงเพชร}} | style="text-align:right;" |748,000 | style="text-align:right;" |8,512 | style="text-align:right;" |86 |Kamphaeng Phet |KPT |TH-62 |TH11 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kanchanaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kanchanaburi}} |{{Lang|th|กาญจนบุรี}} | style="text-align:right;" |914,000 | style="text-align:right;" |19,385 | style="text-align:right;" |46 |Kanchanaburi |KRI |TH-71 |TH50 |- |[[ឯកសារ:Seal_Khon_Kaen.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Khon Kaen}} |{{Lang|th|ขอนแก่น}} | style="text-align:right;" |1,826,000 | style="text-align:right;" |10,659 | style="text-align:right;" |169 |Khon Kaen |KKN |TH-40 |TH22 |- |[[ឯកសារ:Seal_Krabi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Krabi}} |{{Lang|th|กระบี่}} | style="text-align:right;" |500,000 | style="text-align:right;" |5,323 | style="text-align:right;" |90 |Krabi |KBI |TH-81 |TH63 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lampang.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lampang}} |{{Lang|th|ลำปาง}} | style="text-align:right;" |762,000 | style="text-align:right;" |12,488 | style="text-align:right;" |59 |Lampang |LPG |TH-52 |TH06 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lamphun.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lamphun}} |{{Lang|th|ลำพูน}} | style="text-align:right;" |421,000 | style="text-align:right;" |4,478 | style="text-align:right;" |92 |Lamphun |LPN |TH-51 |TH05 |- |[[ឯកសារ:Seal_Loei.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Loei}} |{{Lang|th|เลย}} | style="text-align:right;" |656,000 | style="text-align:right;" |10,500 | style="text-align:right;" |61 |Loei |LEI |TH-42 |TH18 |- |[[ឯកសារ:Seal of Lopburi province (1940).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lopburi}} |{{Lang|th|ลพบุรี}} | style="text-align:right;" |779,000 | style="text-align:right;" |6,493 | style="text-align:right;" |116 |Lopburi |LRI |TH-16 |TH34 |- |[[ឯកសារ:Seal_Mae_Hong_Son.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Mae Hong Son}} |{{Lang|th|แม่ฮ่องสอน}} | style="text-align:right;" |174,000 | style="text-align:right;" |12,765 | style="text-align:right;" |23 |Mae Hong Son |MSN |TH-58 |TH01 |- |[[ឯកសារ:Seal_Maha_Sarakham.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Maha Sarakham}} |{{Lang|th|มหาสารคาม}} | style="text-align:right;" |1,000,000 | style="text-align:right;" |5,607 | style="text-align:right;" |172 |Maha Sarakham |MKM |TH-44 |TH24 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Mukdahan_Province.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Mukdahan}} |{{Lang|th|มุกดาหาร}} | style="text-align:right;" |338,000 | style="text-align:right;" |4,126 | style="text-align:right;" |87 |Mukdahan |MDH |TH-49 |TH78 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Nayok.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Nayok}} |{{Lang|th|นครนายก}} | style="text-align:right;" |224,000 | style="text-align:right;" |2,141 | style="text-align:right;" |122 |Nakhon Nayok City |NYK |TH-26 |TH43 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Pathom.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Pathom}} |{{Lang|th|นครปฐม}} | style="text-align:right;" |955,000 | style="text-align:right;" |2,142 | style="text-align:right;" |430 |Mueang Nakhon Pathom |NPT |TH-73 |TH53 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Nakhon_Phanom_Province_(color_version).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Phanom}} |{{Lang|th|นครพนม}} | style="text-align:right;" |698,000 | style="text-align:right;" |5,637 | style="text-align:right;" |127 |Nakhon Phanom |NPM |TH-48 |TH73 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Ratchasima.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Ratchasima}} |{{Lang|th|นครราชสีมา}} | style="text-align:right;" |2,703,000 | style="text-align:right;" |20,736 | style="text-align:right;" |128 |[[នគររាជសីមា|Nakhon Ratchasima]] |NMA |TH-30 |TH27 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Sawan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Sawan}} |{{Lang|th|นครสวรรค์}} | style="text-align:right;" |997,000 | style="text-align:right;" |9,526 | style="text-align:right;" |111 |Nakhon Sawan |NSN |TH-60 |TH16 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Si Thammarat}} |{{Lang|th|นครศรีธรรมราช}} | style="text-align:right;" |1,602,000 | style="text-align:right;" |9,885 | style="text-align:right;" |158 |Nakhon Si Thammarat |NRT |TH-80 |TH64 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Nan_Province_(color_version,_Thai_Fine_Art_Department).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nan}} |{{Lang|th|น่าน}} | style="text-align:right;" |492,000 | style="text-align:right;" |12,130 | style="text-align:right;" |40 |Nan |NAN |TH-55 |TH04 |- |[[ឯកសារ:Seal_Narathiwat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Narathiwat}} |{{Lang|th|นราธิวาส}} | style="text-align:right;" |847,000 | style="text-align:right;" |4,491 | style="text-align:right;" |180 |Narathiwat |NWT |TH-96 |TH31 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nong_Bua_Lamphu.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nong Bua Lamphu}} |{{Lang|th|หนองบัวลำภู}} | style="text-align:right;" |481,000 | style="text-align:right;" |4,099 | style="text-align:right;" |125 |Nong Bua Lam Phu |NBP |TH-39 |TH79 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nong_Khai.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nong Khai}} |{{Lang|th|หนองคาย}} | style="text-align:right;" |536,000 | style="text-align:right;" |3,275 | style="text-align:right;" |160 |Nong Khai |NKI |TH-43 |TH17 |- |[[ឯកសារ:Nonthaburi_Province_Seal.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nonthaburi}} |{{Lang|th|นนทบุรี}} | style="text-align:right;" |1,335,000 | style="text-align:right;" |637 | style="text-align:right;" |1,986 |[[នន្ទបុរី|Nonthaburi]] |NBI |TH-12 |TH38 |- |[[ឯកសារ:Seal_Pathum_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Pathum Thani}} |{{Lang|th|ปทุมธานี}} | style="text-align:right;" |1,142,000 | style="text-align:right;" |1,520 | style="text-align:right;" |766 |Pathum Thani |PTE |TH-13 |TH39 |- |[[ឯកសារ:Seal_Pattani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Pattani}} |{{Lang|th|ปัตตานี}} | style="text-align:right;" |756,000 | style="text-align:right;" |1,977 | style="text-align:right;" |367 |Pattani |PTN |TH-94 |TH69 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phang_Nga.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phang Nga}} |{{Lang|th|พังงา}} | style="text-align:right;" |243,000 | style="text-align:right;" |5,495 | style="text-align:right;" |49 |Phang Nga |PNA |TH-82 |TH61 |- |[[ឯកសារ:Provincial_Seal_of_Phatthalung.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phatthalung}} |{{Lang|th|พัทลุง}} | style="text-align:right;" |567,000 | style="text-align:right;" |3,861 | style="text-align:right;" |135 |Phatthalung |PLG |TH-93 |TH66 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phayao.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phayao}} |{{Lang|th|พะเยา}} | style="text-align:right;" |489,000 | style="text-align:right;" |6,189 | style="text-align:right;" |76 |Phayao |PYO |TH-56 |TH41 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phetchabun.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phetchabun}} |{{Lang|th|เพชรบูรณ์}} | style="text-align:right;" |1,034,000 | style="text-align:right;" |12,340 | style="text-align:right;" |80 |Phetchabun |PNB |TH-67 |TH14 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phetchaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phetchaburi}} |{{Lang|th|เพชรบุรี}} | style="text-align:right;" |469,000 | style="text-align:right;" |6,172 | style="text-align:right;" |77 |Phetchaburi |PBI |TH-76 |TH56 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phichit.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phichit}} |{{Lang|th|พิจิตร}} | style="text-align:right;" |578,000 | style="text-align:right;" |4,319 | style="text-align:right;" |124 |Phichit |PCT |TH-66 |TH13 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phitsanulok_Province.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phitsanulok}} |{{Lang|th|พิษณุโลก}} | style="text-align:right;" |900,000 | style="text-align:right;" |10,589 | style="text-align:right;" |82 |[[ពិស្ណុលោក|Phitsanulok]] |PLK |TH-65 |TH12 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phra_Nakhon_Si_Ayutthaya_Province_(color_version,_Thai_Fine_Art_Department).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phra Nakhon Si Ayutthaya}} |{{Lang|th|พระนครศรีอยุธยา}} | style="text-align:right;" |812,000 | style="text-align:right;" |2,548 | style="text-align:right;" |322 |Ayutthaya |AYA |TH-14 |TH36 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phrae_Province_(colour_version,_as_the_provincial_administration_used).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phrae}} |{{Lang|th|แพร่}} | style="text-align:right;" |426,000 | style="text-align:right;" |6,483 | style="text-align:right;" |68 |Phrae |PRE |TH-54 |TH07 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phuket_(blue).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phuket}} |{{Lang|th|ภูเก็ต}} | style="text-align:right;" |387,000 | style="text-align:right;" |547 | style="text-align:right;" |762 |Phuket |PKT |TH-83 |TH62 |- |[[ឯកសារ:Seal_Prachinburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Prachinburi}} |{{Lang|th|ปราจีนบุรี}} | style="text-align:right;" |506,000 | style="text-align:right;" |5,026 | style="text-align:right;" |99 |Prachinburi |PRI |TH-25 |TH74 |- |[[ឯកសារ:Seal_Prachuap_Khiri_Khan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Prachuap Khiri Khan}} |{{Lang|th|ประจวบคีรีขันธ์}} | style="text-align:right;" |530,000 | style="text-align:right;" |6,414 | style="text-align:right;" |88 |Prachuap Khiri Khan |PKN |TH-77 |TH57 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ranong.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ranong}} |{{Lang|th|ระนอง}} | style="text-align:right;" |204,000 | style="text-align:right;" |3,230 | style="text-align:right;" |60 |Ranong |RNG |TH-85 |TH59 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ratchaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ratchaburi}} |{{Lang|th|ราชบุรี}} | style="text-align:right;" |895,000 | style="text-align:right;" |5,189 | style="text-align:right;" |168 |Ratchaburi |RBR |TH-70 |TH52 |- |[[ឯកសារ:Seal_Rayong.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Rayong}} |{{Lang|th|ระยอง}} | style="text-align:right;" |727,000 | style="text-align:right;" |3,666 | style="text-align:right;" |201 |Rayong |RYG |TH-21 |TH47 |- |[[ឯកសារ:Seal_Roi_Et.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Roi Et}} |{{Lang|th|ร้อยเอ็ด}} | style="text-align:right;" |1,295,000 | style="text-align:right;" |7,873 | style="text-align:right;" |166 |[[រយឯត|Roi Et]] |RET |TH-45 |TH25 |- |[[ឯកសារ:Old_picture_Seal_Sakaeo.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sa Kaeo}} |{{Lang|th|สระแก้ว}} | style="text-align:right;" |608,000 | style="text-align:right;" |6,831 | style="text-align:right;" |83 |Sa Kaeo |SKW |TH-27 |TH80 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sakon_Nakhon.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sakon Nakhon}} |{{Lang|th|สกลนคร}} | style="text-align:right;" |1,200,000 | style="text-align:right;" |9,580 | style="text-align:right;" |121 |Sakon Nakhon |SNK |TH-47 |TH20 |- |[[ឯកសារ:Samutphakhan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Prakan}} |{{Lang|th|สมุทรปราการ}} | style="text-align:right;" |1,324,000 | style="text-align:right;" |947 | style="text-align:right;" |1,420 |Mueang Samut Prakan |SPK |TH-11 |TH42 |- |[[ឯកសារ:Seal_Samut_Sakhon.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Sakhon}} |{{Lang|th|สมุทรสาคร}} | style="text-align:right;" |567,000 | style="text-align:right;" |866 | style="text-align:right;" |675 |Mueang Samut Sakhon |SKN |TH-74 |TH55 |- |[[ឯកសារ:Seal_Samut_Songkhram.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Songkhram}} |{{Lang|th|สมุทรสงคราม}} | style="text-align:right;" |209,000 | style="text-align:right;" |414 | style="text-align:right;" |467 |Samut Songkhram |SKM |TH-75 |TH54 |- |[[ឯកសារ:Seal_Saraburi_(2564).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Saraburi}} |{{Lang|th|สระบุรี}} | style="text-align:right;" |708,000 | style="text-align:right;" |3,499 | style="text-align:right;" |185 |Saraburi |SRI |TH-19 |TH37 |- |[[ឯកសារ:Seal_Satun.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Satun}} |{{Lang|th|สตูล}} | style="text-align:right;" |311,000 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |107 |Satun |STN |TH-91 |TH67 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sing_Buri.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sing Buri}} |{{Lang|th|สิงห์บุรี}} | style="text-align:right;" |198,000 | style="text-align:right;" |817 | style="text-align:right;" |255 |Sing Buri |SBR |TH-17 |TH33 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sisaket.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sisaket}} |{{Lang|th|ศรีสะเกษ}} | style="text-align:right;" |1,484,000 | style="text-align:right;" |8,936 | style="text-align:right;" |165 |[[ស្រីសាកេត|Sisaket]] |SSK |TH-33 |TH30 |- |[[ឯកសារ:Seal_Songkhla.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Songkhla}} |{{Lang|th|สงขลา}} | style="text-align:right;" |1,444,000 | style="text-align:right;" |7,741 | style="text-align:right;" |186 |Songkhla |SKA |TH-90 |TH68 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Sukhothai_Province_(color_version).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sukhothai}} |{{Lang|th|สุโขทัย}} | style="text-align:right;" |615,000 | style="text-align:right;" |6,671 | style="text-align:right;" |89 |Sukhothai Thani |STI |TH-64 |TH09 |- |[[ឯកសារ:Seal_Suphanburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Suphan Buri}} |{{Lang|th|สุพรรณบุรี}} | style="text-align:right;" |891,000 | style="text-align:right;" |5,410 | style="text-align:right;" |156 |Suphan Buri |SPB |TH-72 |TH51 |- |[[ឯកសារ:Seal_Surat_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Surat Thani}} |{{Lang|th|สุราษฎร์ธานี}} | style="text-align:right;" |1,101,000 | style="text-align:right;" |13,079 | style="text-align:right;" |81 |Surat Thani |SNI |TH-84 |TH60 |- |[[ឯកសារ:Seal_Surin.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Surin}} |{{Lang|th|สุรินทร์}} | style="text-align:right;" |1,442,000 | style="text-align:right;" |8,854 | style="text-align:right;" |157 |[[សុរិន្ទ|Surin]] |SRN |TH-32 |TH29 |- |[[ឯកសារ:Seal_Tak.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Tak}} |{{Lang|th|ตาก}} | style="text-align:right;" |704,000 | style="text-align:right;" |17,303 | style="text-align:right;" |39 |Tak |TAK |TH-63 |TH08 |- |[[ឯកសារ:Seal_Trang.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Trang}} |{{Lang|th|ตรัง}} | style="text-align:right;" |636,000 | style="text-align:right;" |4,726 | style="text-align:right;" |136 |Trang |TRG |TH-92 |TH65 |- |[[ឯកសារ:Seal_Trat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Trat}} |{{Lang|th|ตราด}} | style="text-align:right;" |218,000 | style="text-align:right;" |2,866 | style="text-align:right;" |78 |Trat |TRT |TH-23 |TH49 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ubon_Ratchathani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ubon Ratchathani}} |{{Lang|th|อุบลราชธานี}} | style="text-align:right;" |1,903,000 | style="text-align:right;" |15,626 | style="text-align:right;" |120 |[[មឿងឧប្បលរាជធានី|Mueang Ubon Ratchathani]] |UBN |TH-34 |TH75 |- |[[ឯកសារ:Seal_Udon_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Udon Thani}} |{{Lang|th|อุดรธานี}} | style="text-align:right;" |1,608,000 | style="text-align:right;" |11,072 | style="text-align:right;" |143 |Udon Thani |UDN |TH-41 |TH76 |- |[[ឯកសារ:Seal_Uthaithani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Uthai Thani}} |{{Lang|th|อุทัยธานี}} | style="text-align:right;" |342,000 | style="text-align:right;" |6,647 | style="text-align:right;" |50 |Uthai Thani |UTI |TH-61 |TH15 |- |[[ឯកសារ:Seal_Uttaradit.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Uttaradit}} |{{Lang|th|อุตรดิตถ์}} | style="text-align:right;" |470,000 | style="text-align:right;" |7,906 | style="text-align:right;" |58 |Uttaradit |UTD |TH-53 |TH10 |- |[[ឯកសារ:Seal_Yala.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Yala}} |{{Lang|th|ยะลา}} | style="text-align:right;" |523,000 | style="text-align:right;" |4,476 | style="text-align:right;" |119 |Yala |YLA |TH-95 |TH70 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Yasothon_Province.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Yasothon}} |{{Lang|th|ยโสธร}} | style="text-align:right;" |575,000 | style="text-align:right;" |4,131 | style="text-align:right;" |130 |Yasothon |YST |TH-35 |TH72 |} * ចំនួនប្រជាជនសរុបនៃប្រទេសថៃគឺ 67,592,000 គិតត្រឹមខែធ្នូ 2022។ * ផ្ទៃដីសរុបរបស់ប្រទេសថៃគឺ 517,646&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ក្នុងឆ្នាំ 2013 * HS - ការពិពណ៌នាទំនិញដែលចុះសម្រុងគ្នា និងប្រព័ន្ធសរសេរកូដ។ * លេខកូដ FIPS ត្រូវបានជំនួសនៅថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2014 ជាមួយនឹង ISO 3166។ == បែងចែកតំបន់ == រាជបណ្ឌិតសភា ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 6 តំបន់​ដោយ​ប្រើ​លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​ភូមិ​សា​ស្រ្ត  ដែល​ជា​ផ្នែក​ផ្លូវការ​និង​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​សិក្សា​។ [[ឯកសារ:Thailand regions map - (it).png|រូបភាពតូច]] === ភាគខាងជើង === === ភាគឦសាន === === ភាគខាងកើត === === ភាគខាងលិច === === ភាគខាងត្បូង === == អភិបាលកិច្ច == អង្គការរដ្ឋាភិបាលជាតិរបស់ប្រទេសថៃត្រូវបានបែងចែកជាបីប្រភេទ៖ រដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ( ក្រសួង ការិយាល័យ និងនាយកដ្ឋាន) រដ្ឋាភិបាលខេត្ត (ខេត្ត និង [[អាំភើ|ស្រុក]] ) និងរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (បាងកក [[ផាត់ថាយ៉ា|ប៉ាតាយ៉ា]] អង្គការរដ្ឋបាលខេត្ត។ល។)។ ខេត្តមួយ ដែលជាផ្នែកមួយនៃរដ្ឋាភិបាលខេត្ត ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលមួយរូប ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ ទីក្រុង​បាងកក​ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​តំបន់​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​សាជីវកម្ម​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា [[ក្រុងទេពមហានគរ (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក)|​រដ្ឋបាល​ក្រុង​បាងកក]] ។ សាជីវកម្មនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយអភិបាលក្រុងបាងកក (ผู้ว่าการกรุงเทพมหานคร) ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ដោយប្រជាពលរដ្ឋនៃទីក្រុងបាងកក។ ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ទីក្រុង​ដើម​របស់​ពួក​គេ ដែល​ប្រហែល​ជា​មិន​ចាំបាច់​នៅ​តែ​ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង​ខេត្ត​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងខេត្តមួយចំនួន រដ្ឋបាលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅអគារថ្មីនៅខាងក្រៅទីក្រុង។ [[ឯកសារ:Map_of_Siam_in_1900.png|រូបភាពតូច| ផែនទី​នៃ​ប្រទេស​សៀម​ឆ្នាំ 1900]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បំណែងចែករដ្ឋបាលអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] a0k8g3wsoyjljgl78s28euvhy6u35rk 0 25451 340368 336640 2026-09-12T16:53:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* កម្មវិធី */ 340368 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Center for Khmer Studies ហៅ​កាត់ CKS) គឺជា[[ក្រុមប្រឹក្សាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក|មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវឯករាជ្យមួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដែលធ្វើការលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវ ការបង្រៀន និង សេវាសាធារណៈនៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រសង្គម សិល្បៈ និង មនុស្សសាស្ត្រដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[ទន្លេមេគង្គ|តំបន់មេគង្គ]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.caorc.org/centers/cks.htm |title=CAORC :: Center for Khmer Studies |access-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm |archive-date=2009-11-01 |url-status=dead |archivedate=2009-11-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101201637/http://www.caorc.org/centers/cks.htm }}</ref>លើសពីនេះទៀត CKS ក៏មានគោលបំណងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាមួយនឹងសហការីអន្តរជាតិរបស់ពួកគេដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។<ref name=Todd>{{cite web|last1=Todd|author-link=William E. Todd|first1=William E.|title=Center for Khmer Studies – Supporting Research in Cambodia|url=http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|accessdate=20 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/|archive-date=15 April 2015|url-status=dead|archivedate=15 មេសា 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150415005317/http://blogs.usembassy.gov/todd/center-for-khmer-studies-supporting-research-in-cambodia/}}</ref> {{Infobox organization | name = មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា | formation = ១៩៩៩ | full_name = The Center for Khmer Studies, Inc. | native name = Center for Khmer Studies (CKS) | native_name_lang = ENG | logo = Center for Khmer Studies.gif | type = [[ការអប់រំ]] | headquarters = [[ខេត្តសៀមរាប]], {{flag|កម្ពុជា}} | website = https://khmerstudies.org/ | location = [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | area_served = ប្រទេសកម្ពុជានិងតំបន់មេគង្គ }} [[File:Center_for_Khmer_Studies_entrance.jpg|thumb|ច្រកចូលមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]] គោលបំណងរបស់ CKS ៖ * ផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកប្រាជ្ញ និស្សិត និង សិល្បករ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅនឹងបណ្ដាសហការីអន្តរជាតិដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] * ពង្រឹងរចនាសម្ព័ន្ធវប្បធម៌និងការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ព្រមទាំងបញ្ចូលអ្នកប្រាជ្ញ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទៅក្នុងសហគមន៍តំបន់និងសហគមន៍អន្តរជាតិ * លើកកម្ពស់សង្គមស៊ីវិលនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យមានភាពរឹងមាំ។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា គឺជាស្ថាប័នស្រាវជ្រាវដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនិងបានដំណើរការនៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាមានភាពលេចធ្លោនៅក្នុងចំណោមសិស្ស និស្សិត និង អ្នកស្រាវជ្រាវ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]] និងបរទេសសម្រាប់ការចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងការគាំទ្រឧត្តមសិក្សានៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានសម្រេចកិច្ចការទាំងអស់នេះបានតាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយថវិការបស់ខ្លួនសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបញ្ញវ័ន្ដវ័យក្មេង ភាសានិងវប្បធម៌ និង កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្តាលសមត្ថភាពសិក្សាស្រាវជ្រាវ បណ្ដាល័យស្រាវជ្រាវ និង កម្មវិធីបកប្រែសៀវភៅសំខាន់ៗជា[[ភាសាខ្មែរ]]ដូចជាសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្ដិសាស្រ្ដខ្មែរ]]របស់លោក [[ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ|David P. Chandler]] ឬធ្វើការបោះពុម្ភផ្សាយទិនានុប្បវត្ដិស្រាវជ្រាវឯករាជ្យជា ០៣ ភាសារួមទាំង[[ភាសាខ្មែរ]]ផងដែរ។នៅក្នុងចំណោមស្ថាប័នស្រាវជ្រាវក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សម័យសង្គ្រាម]]ដ៏ចំណាស់ជាងគេមួយនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងយ៉ាងរឹងមាំជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងវប្បធម៌ជាច្រើននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[ទ្វីបអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] [[អូស្ត្រាលី|អូស្រ្តាលី]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]។កម្មវិធីស្រាវជ្រាវរបស់មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានអភិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំនិងបានដំណើរការដោយជោគជ័យរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។កម្មវិធីទាំងអស់នោះត្រូវបានអនុវត្តជាមួយនឹងសាកលវិទ្យាល័យនិងមហាវិទ្យាល័យជាច្រើនតាមរយៈកម្មវិធីអាហារូបករណ៍ សិក្ខាសាលា និង បណ្ណាល័យ។ចាប់តាំងពីការបើកដំណើរការក្រោមមូលនិធិពីម្ចាស់ជំនួយនិងដៃគូខាងក្រៅមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សាបានគ្រប់គ្រងធនធានរបស់ខ្លួនទាំងអស់ប្រកបដោយទំនួលខុសត្រូវ តម្លាភាព និង ការយកចិត្តទុកដាក់។<ref>{{Cite web |title=មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា |url=https://policypulse.org/kh/%E1%9E%96%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%80%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%90%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9E%8A%E1%9F%83%E1%9E%82%E1%9E%BC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BC%E1%9E%9B/%E1%9E%98%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%88%E1%9E%98%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C%E1%9E%9B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%B7%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B6/ |access-date=2026-04-01 |website=Policy Pulse |language=km-KH}}</ref> ==កម្មវិធី== [[File:Children_Library_Program.jpg|thumb|រូបថតដែលតំណាងឲ្យទីកន្លែងដែលកុមារចំណាយពេលរៀនភាសាអង់គ្លេសឬអានសៀវភៅកុមារដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា។]] តាមរយៈកម្មវិធីជាច្រើនរបស់ខ្លួន CKS បានខិតខំពង្រីកចំណេះដឹងនិងការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រ វប្បធម៌ និង សង្គម[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ព្រមទាំងលើកកម្ពស់កិច្ចសហការរវាងនិស្សិត អ្នកប្រាជ្ញ អ្នកស្រាវជ្រាវ និង ស្ថាប័ន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងក្រៅស្រុក។លើសពីនេះ CKS ក៏គាំទ្រដល់ការអប់រំកម្រិតឧត្តមសិក្សានៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងអភិវឌ្ឍន៍ការអប់រំសហគមន៍តាមរយៈកម្មវិធីយុវជននិងកុមារ។កម្មវិធី CKS រួមមាន ៖ * អាហារូបករណ៍ថ្នាក់បណ្ឌិតនិងក្រោយបណ្ឌិត * កម្មវិធីអាហារូបករណ៍ Junior Resident Fellowship រដូវក្តៅសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រ[[បារាំង]] [[សហរដ្ឋអាមេរិក|អាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីសិក្សា[[ភាសាខ្មែរ]]រយៈពេល ០៨ សប្តាហ៍ * កម្មវិធីវិធីសាស្រ្តស្រាវជ្រាវសម្រាប់និស្សិតថ្នាក់អនុបណ្ឌិត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] * កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សមត្ថភាពសាស្ត្រាចារ្យពីបរទេស * សិក្ខាសាលាបណ្តុះបណ្តាលបណ្ណាល័យឌីជីថល * កម្មវិធីបណ្ណាល័យកុមារ * កម្មវិធីបោះពុម្ពផ្សាយនិងបកប្រែ * សិក្ខាសាលាតាមអនឡាញនិងស៊េរីវាគ្មិន * ពិព័រណ៍សៀវភៅប្រចាំឆ្នាំ * សន្និសីទនិងសិក្ខាសាលាជាច្រើនផ្សេងៗទៀត។ ==បណ្ណាល័យ== ដោយសារតែកង្វះខាតលទ្ធភាពទទួលបានសៀវភៅនិងធនធានអប់រំតាមរយៈបណ្ណាល័យនៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] CKS បានចាប់ផ្តើមសាងសង់សមុច្ច័យបណ្ណាល័យមួយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០១ ដែលផ្តោតទៅលើ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]និង[[វប្បធម៌កម្ពុជា]]និង[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដែលមានសៀវភៅជាង ២០០០០ ក្បាលរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web |url=http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |title=Archived copy |accessdate=2010-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100331174946/http://www.khmerstudies.org/publications/Publications%20online/2009-2010%20%20infocus.pdf |archivedate=2010-03-31 }}</ref>អគារបណ្ណាល័យត្រូវបានដាក់បន្ថែមនិងសម្ភោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់នៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ ២០១០ ក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភរបស់[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]។<ref>{{Cite web |url=http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |title=Centre for Khmer Studies, Cambodia |access-date=2010-05-11 |archive-date=2010-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ |url-status=dead |archivedate=2010-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100522080330/http://www.unescobkk.org/culture/our-projects/empowerment-of-the-culture-profession/asia-pacific-heritage-awards-for-culture-heritage-conservation/previous-heritage-awards-2000-2008/2002/award-winners/centre-for-khmer-studies-cambodia/ }}</ref> ==ភាពជាដៃគូ== CKS គឺជាសមាជិកនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|តំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍]]ដំបូងគេបង្អស់នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវក្រៅសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite web |url = http://caorc.org/centers/index.html |title = American Overseas Research Centers |publisher = Council of American Overseas Research Centers |accessdate = 2012-03-28 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html |archive-date = 2012-03-14 |url-status = dead |archivedate = 2012-03-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120314023944/http://caorc.org/centers/index.html }}</ref>សម្ព័ន្ធរបស់ CKS គឺជាបណ្ដាញសមាជិកភាពមួយដែលរួមមានស្ថាប័ននិងបុគ្គលដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តជាច្រើនដូចជាសាកលវិទ្យាល័យ បណ្ណាល័យ សមាគមសិក្សា និង សារមន្ទីរ។ដៃគូអន្តរជាតិនិងស្ថាប័នសហការជាច្រើនរបស់ CKS រួមមាន [[:en:Cornell_University|Cornell University]], [[:en:Sciences_Po|Paris Institute of Political Studies]], [https://www.nysean.org/ New York Southeast Asia Network], [[:en:University_of_Michigan|University of Michigan]], [[:en:Sogang_University|Sogang University]], [[:en:University_of_Hawaiʻi_at_Mānoa|University of Hawaiʻi at Mānoa]], [[:en:University_of_Oregon|University of Oregon]], [[:en:University_of_California,_Los_Angeles|UCLA]], [[:en:Northern_Illinois_University|Northern Illinois University]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ]], [[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ដ្រកម្ពុជា]], [[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ]], [[សារមន្ទីរទួលស្លែង|សារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង]], [https://bophana.org/events/site-2/?option=com_content&task=view&id=13&Itemid=57 មជ្ឈមណ្ឌលធនធានសោតទស្សន៍បុប្ផាណា], [[:en:California_State_University,_Long_Beach|California State University Long Beach]], [[:en:Portland_Community_College|Portland Community College]], [[:en:University_of_Massachusetts_Lowell|University of Massachusetts Lowell]] និង [[:en:University_of_Chicago|University of Chicago]]។<ref>{{cite web|url=http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |title=Center for Southeast Asia Studies |accessdate=2010-05-11 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100610080051/http://cseas.berkeley.edu/News/CSEAS_UpdatesFall2009.htm |archivedate=2010-06-10 }}</ref>CKS ទទួលបានថវិកាគាំទ្រតាមរយៈជំនួយឥតសំណងពីរាជរដ្ឋាភិបាលនិងមូលនិធិនានារួមមាន '''Council of American Overseas Research Centers''', '''The US Department of Education''', '''The Australian Department of Foreign Affairs and Trade''', '''The US State Department''', '''The Asia Foundation''', '''The Louisa Stude Sarofim Foundation''', '''The D. M. Foundation''', '''The Scaler Foundation, Inc.''' និងមូលនិធិបុគ្គលនិងក្រុមឯកជនជាច្រើនដែលមានចិត្តសប្បុរស។ ==ទីតាំង== CKS មានទីស្នាក់ការចម្បងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយមានការិយាល័យមួយនៅ[[រាជធានីភ្នំពេញ]]និងមានការិយាល័យផ្នែករដ្ឋបាលនិងជំនួយនៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។ ==ឯកសារ​យោង== t784vp3hnalusbwcq243odph9030zmk 0 25852 340391 340200 2026-09-13T03:51:52Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340391 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:C_Hello_World_Program.png|រូបភាពតូច|ស្តាំ|342px|ឧទាហរណ៍នៃ[[ក្រមដើម]]បានសរសេរក្នុង[[ភាសាកម្មវិធីជ្វា]] ដែលនឹងចារឹកសារថា "Hello World!" (សួស្ដី ពិភពលោក!) ទៅកាន់[[ឆ្នេញបមាណីយ]]នៅពេលវាត្រូវ[[សំរាយ|បានបកស្រាយ]] និងដើរដោយ[[យន្តសិប្បនិម្មិត្តជ្វា]]។]] '''ភាសាកម្មវិធី'''មួយគឺជាភាសាសាងឡើងមួយបែបដែលរចនាឡើងដើម្បីធ្វើទំនាក់ទំនង[[លំណែនាំ]]មួយចំនួនទៅកាន់គ្រឿង[[យន្ត]] ជាពិសេស[[គណនូបករណ៍]]។ ភាសាកម្មវិធីត្រូវបានគេប្រើដើម្បីបង្កើត[[កម្មវិធី (យន្តូបករណ៍)|កម្មវិធី]]គ្រប់គ្រងទង្វើនៃយន្តមួយគ្រឿង រឺក៏ដើម្បីកំណត់បញ្ជាក់[[នព្វន្តវិធាន]]នានា។ ភាសាកម្មវិធីដំបូងឡើយបានកើតមានឡើងមុន[[ប្រវត្តិគ្រឿងរឹងគណនូបករណ៍|ការបង្កើតគណនូបករណ៍តួលេខ]]ទៅទៀត ហើយត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ដៅនូវទង្វើរបស់គ្រឿងយន្តដូចជា[[កីតំបាញយន្ត]] និង [[ព្យែណូលេងឯង]]។<ref>Ettinger, James (2004) ''Jacquard's Web'', Oxford University Press</ref> ភាសាកម្មវិធីផ្សេងៗរាប់ពាន់ភាសាត្រូវបានគេបង្កើតឡើង ភាគច្រើននៅក្នុងវិស័យគណនូបករណ៍ និងនៅតែមានការបង្កើតឡើងជាច្រើនភាសារៀងរាល់ឆ្នាំ។ ភាសាកម្មវិធីភាគច្រើនតំរូវឱ្យមានគណនាកម្មកំណត់ក្នុងទំរង់[[សំណេរកម្មវិធីបញ្ជា|បញ្ជា]] (ឧ. ដំណើរនៃប្រតិបត្តិកម្មជាច្រើនស្ដែងឡើង) គ្រាដែលភាសាដទៃទៀតប្រើទំរង់ផ្សេងៗនៃយថាប្រភេទកម្មរបស់កម្មវិធីដូចជា ទំរង់[[សំណេរកម្មវិធីប្រកាស|ប្រកាស]] (ឧ. លទ្ធផលដែលចង់បានត្រូវបានកំណត់ជាក់លាក់ មិនមែនឱ្យវាសំរេចត្រូវធ្វើយ៉ាងណានោះទេ)។ ការពិពណ៌នាអំពីភាសាកម្មវិធីមួយជាធម្មតាត្រូវបានគេបំបែកទៅជាសមាសភាគពីរយ៉ាងតាមរយៈ[[វាក្យសម្ព័ន្ធ (ភាសាកម្មវិធី)|វាក្យសម្ព័ន្ធ]] (ទំរង់) និង [[សញ្ញាន័យវិទ្យា]] (អត្ថន័យ)។ ភាសាខ្លះត្រូវបានកំណត់ដោយឯកសារយថាប្រភេទកម្ម (ជាឧទាហរណ៍ ភាសាកម្មវិធី [[ស៊ី (ភាសាកម្មវិធី)|C]] ត្រូវបានគេកំណត់ដោយបមាណីយ[[អង្គការបមាណីយកម្មអន្តរជាតិ|អ.ប.អ.]]) ខណៈដែលបណ្ដាភាសាដទៃទៀត (ដូចជា [[ផឺល|Perl]]) មានបូរណកម្មលប់ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជា[[បូរណកម្មលំយោង|លំយោង]]។ == និយមន័យ == ភាសាកម្មវិធីមួយជាខ្នត់មួយសំរាប់សរសេរ[[កម្មវិធីគណនូបករណ៍|កម្មវិធី]]នានា ដែលគឺជាបណ្ដាយថាប្រភេទកម្មនៃគណនាកម្ម រឺ [[នព្វន្តវិធាន]]មួយ។<ref name="Aaby 2004">{{cite book|last=Aaby|first=Anthony|title=Introduction to Programming Languages|year=2004|url=http://www.emu.edu.tr/aelci/Courses/D-318/D-318-Files/plbook/intro.htm}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121108043216/http://www.emu.edu.tr/aelci/Courses/D-318/D-318-Files/plbook/intro.htm |date=2012-11-08 }}</ref> ភាគខ្លះ តែមិនទាំងអស់ ពួកអ្នកប្រឌិតសង្កត់ធ្ងន់លើបច្ចេកសព្ទ "ភាសាកម្មវិធី" ចំពោះតែភាសាទាំងឡាយណានោះ ដែលអាចកំណត់បញ្ជាក់នព្វន្តវិធានទាំងឡាយដែលអាចមាន ''ទាំងឡាយ''។<ref name="Aaby 2004"/><ref>In mathematical terms, this means the programming language is [[Turing completeness|Turing-complete]] {{cite book|last=MacLennan|first=Bruce J.|title=Principles of Programming Languages|url=https://archive.org/details/principlesofprog0003macl|page=[https://archive.org/details/principlesofprog0003macl/page/1 1]|publisher=Oxford University Press|year=1987|isbn=0-19-511306-3}}</ref> វិសេសគុណរាល់ដងចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់រាល់អ្វីៗផ្សំឡើងទៅជាភាសាកម្មវិធីមួយរួមមាន: ; អនុគមន៍ និង គោលដៅ : A ''ភាសាកម្មវិធីគណនូបករណ៍'' មួយគឺជា[[ភាសាទំរង់|ភាសា]]មួយប្រើដើម្បីសរសេរ[[កម្មវិធីគណនូបករណ៍]]នានា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង[[គណនូបករណ៍]] ដំណើរការប្រភេទនៃគណនាកម្ម<ref name=sigplan>{{cite web|author=[[Association for Computing Machinery|ACM]] SIGPLAN|title=Bylaws of the Special Interest Group on Programming Languages of the Association for Computing Machinery|url=http://www.acm.org/sigs/sigplan/sigplan_bylaws.htm|accessdate=19 June 2006|year=2003}}, ''The scope of SIGPLAN is the theory, design, implementation, description, and application of computer programming languages - languages that permit the specification of a variety of different computations, thereby providing the user with significant control (immediate or delayed) over the computer's operation.''</ref> រឺ [[នព្វន្តវិធាន]] ហើយទំនងជាអាចគ្រប់គ្រងឧបករណ៍ខាងក្រៅៗដូចជា[[ផ្នោះពុម្ព (គណនាការ)|ផ្នោះពុម្ព]] [[រង្វិលថាស]] [[រូបយន្ត]]នានា <ref name="robots">{{cite web|url=http://www.cs.brown.edu/people/tld/courses/cs148/02/programming.html |title=Programming Robots |accessdate=23 September 2006 |last=Dean |first=Tom |date= |year=2002 |work=Building Intelligent Robots |publisher=Brown University Department of Computer Science}}</ref> និងនៅមានទៀត។ ឧទាហរណ៍ ពួកកម្មវិធីរបស់[[ផូសថ៍ស្គ្រីបថ៍]] (PostScript) រាល់ដងត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយកម្មវិធីផ្សេងមួយទៀតដើម្បីគ្រប់គ្រងផ្នោះពុម្ព រឺ គំហើញរបស់គណនូបករណ៍។ More generally, a programming language may describe computation on some, possibly abstract, machine. It is generally accepted that a complete specification for a programming language includes a description, possibly idealized, of a machine or processor for that language.<ref name=nara2>R. Narasimahan, Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory, pp. 189--247 in Franz Alt, Morris Rubinoff (eds.) Advances in computers, Volume 8, Academic Press, 1994, ISBN 012012108, p.193 : "a complete specification of a programming language must, by definition, include a specification of a processor--idealized, if you will--for that language." [the source cites many references to support this statement]</ref> In most practical contexts, a programming language involves a computer; consequently, programming languages are usually defined and studied this way.<ref>{{cite book|last=Ben Ari|first=Mordechai|title=Understanding Programming Languages|url=https://archive.org/details/understandingpro0000bena_b4f3|publisher=John Wiley and Sons| year=1996|quote=Programs and languages can be defined as purely formal mathematical objects. However, more people are interested in programs than in other mathematical objects such as groups, precisely because it is possible to use the program—the sequence of symbols—to control the execution of a computer. While we highly recommend the study of the theory of programming, this text will generally limit itself to the study of programs as they are executed on a computer.}}</ref> Programming languages differ from [[natural language]]s in that natural languages are only used for interaction between people, while programming languages also allow humans to communicate instructions to machines. ; Abstractions : Programming languages usually contain [[abstraction (computer science)|abstractions]] for defining and manipulating [[data structure]]s or controlling the [[control flow|flow of execution]]. The practical necessity that a programming language support adequate abstractions is expressed by the [[abstraction principle (programming)|abstraction principle]];<ref>David A. Schmidt, ''The structure of typed programming languages'', MIT Press, 1994, ISBN 0-262-19349-3, p. 32</ref> this principle is sometimes formulated as recommendation to the programmer to make proper use of such abstractions.<ref>{{cite book|last=Pierce|first=Benjamin|title=Types and Programming Languages|publisher=MIT Press|year=2002|isbn=0-262-16209-1|page=339}}</ref> ; Expressive power : The [[theory of computation]] classifies languages by the computations they are capable of expressing. All [[Turing completeness|Turing complete]] languages can implement the same set of [[algorithm]]s. [[SQL-92|ANSI/ISO SQL-92]] and [[Charity (programming language)|Charity]] are examples of languages that are not Turing complete, yet often called programming languages.<ref>{{cite web|author=Digital Equipment Corporation|title=Information Technology - Database Language SQL (Proposed revised text of DIS 9075)|url=http://www.contrib.andrew.cmu.edu/~shadow/sql/sql1992.txt|work=ISO/IEC 9075:1992, Database Language SQL|accessdate=29 June 2006}}</ref><ref>{{cite web|author=The Charity Development Group|title=The CHARITY Home Page|url=http://pll.cpsc.ucalgary.ca/charity1/www/home.html|date=December 1996|accessdate=29 June 2006|archivedate=18 កក្កដា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060718010551/http://pll.cpsc.ucalgary.ca/charity1/www/home.html|url-status=dead}}, ''Charity is a categorical programming language...'', ''All Charity computations terminate.''</ref> [[Markup languages]] like [[XML]], [[HTML]] or [[troff]], which define [[structured data]], are not usually considered programming languages.<ref>[http://www.w3.org/XML/1999/XML-in-10-points.html XML in 10 points] [[W3C]], 1999, ''XML is not a programming language.''</ref><ref>{{cite book|last=Powell|first=Thomas|title=HTML & XHTML: the complete reference|url=https://archive.org/details/htmlxhtmlcomplet0000powe|publisher=McGraw-Hill|year=2003|isbn=0-07-222942-X|page=[https://archive.org/details/htmlxhtmlcomplet0000powe/page/25 25]|quote=''HTML is not a programming language.''}}</ref><ref>{{cite book|last1=Dykes|first1=Lucinda|first2=Ed|last2=Tittel|title=XML For Dummies, 4th Edition|url=https://archive.org/details/xmlfordummies0004dyke|publisher=Wiley|year=2005|isbn=0-7645-8845-1|page=[https://archive.org/details/xmlfordummies0004dyke/page/20 20]|quote=''...it's a markup language, not a programming language.''}}</ref> Programming languages may, however, share the syntax with markup languages if a computational semantics is defined. [[XSLT]], for example, is a [[Turing completeness|Turing complete]] XML dialect.<ref>{{cite web|url=http://www.ibm.com/developerworks/library/x-xslt/|title=What kind of language is XSLT?|publisher=IBM.com|accessdate=3 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms767587(VS.85).aspx |title=XSLT is a Programming Language|publisher=Msdn.microsoft.com|accessdate=3 December 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=Michael|title=Programming Language Pragmatics|url=https://archive.org/details/programminglangu0000scot_4edi|publisher=[[Morgan Kaufmann]]|year=2006|isbn=0-12-633951-1|page=[https://archive.org/details/programminglangu0000scot_4edi/page/802 802]|quote=''XSLT, though highly specialized to the transformation of XML, is a Turing-complete programming language.''}}</ref> Moreover, [[LaTeX]], which is mostly used for structuring documents, also contains a Turing complete subset.<ref>http://tobi.oetiker.ch/lshort/lshort.pdf</ref><ref>{{cite book|last=Syropoulos|first=Apostolos|coauthors=Antonis Tsolomitis, Nick Sofroniou|title=Digital typography using LaTeX|url=https://archive.org/details/digitaltypograph0000syro|publisher=Springer-Verlag|year=2003|isbn=0-387-95217-9|page=[https://archive.org/details/digitaltypograph0000syro/page/213 213]|quote=''TeX is not only an excellent typesetting engine but also a real programming language.''}}</ref> The term ''computer language'' is sometimes used interchangeably with programming language.<ref>Robert A. Edmunds, The Prentice-Hall standard glossary of computer terminology, Prentice-Hall, 1985, p. 91</ref> However, the usage of both terms varies among authors, including the exact scope of each. One usage describes programming languages as a subset of computer languages.<ref>Pascal Lando, Anne Lapujade, Gilles Kassel, and Frédéric Fürst, ''[http://www.loa-cnr.it/ICSOFT2007_final.pdf Towards a General Ontology of Computer Programs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429185753/http://www.loa-cnr.it/ICSOFT2007_final.pdf |date=2011-04-29 }}'', [http://dblp.uni-trier.de/db/conf/icsoft/icsoft2007-1.html ICSOFT 2007], pp. 163-170</ref> In this vein, languages used in computing that have a different goal than expressing computer programs are generically designated computer languages. For instance, markup languages are sometimes referred to as computer languages to emphasize that they are not meant to be used for programming.<ref>S.K. Bajpai, ''Introduction To Computers And C Programming'', New Age International, 2007, ISBN 81-224-1379-X, p. 346</ref> Another usage regards programming languages as theoretical constructs for programming abstract machines, and computer languages as the subset thereof that runs on physical computers, which have finite hardware resources.<ref>R. Narasimahan, Programming Languages and Computers: A Unified Metatheory, pp. 189--247 in Franz Alt, Morris Rubinoff (eds.) Advances in computers, Volume 8, Academic Press, 1994, ISBN 012012108, p.215: "[...] the model [...] for computer languages differs from that [...] for programming languages in only two respects. In a computer language, there are only finitely many names--or registers--which can assume only finitely many values--or states--and these states are not further distinguished in terms of any other attributes. [author's footnote:] This may sound like a truism but its implications are far reaching. For example, it would imply that any model for programming languages, by fixing certain of its parameters or features, should be reducible in a natural way to a model for computer languages."</ref> [[John C. Reynolds]] emphasizes that [[formal specification]] languages are just as much programming languages as are the languages intended for execution. He also argues that textual and even graphical input formats that affect the behavior of a computer are programming languages, despite the fact they are commonly not Turing-complete, and remarks that ignorance of programming language concepts is the reason for many flaws in input formats.<ref>John C. Reynolds, ''Some thoughts on teaching programming and programming languages'', [[SIGPLAN]] Notices, Volume 43, Issue 11, November 2008, p.109</ref> == History == {{main|History of programming languages|Programming language generations}} === Early developments === The first programming languages designed to communicate instructions to a computer were written in the 1950s. An early [[high-level programming language]] to be designed for a computer was [[Plankalkül]], developed for the German [[Z3 (computer)|Z3]] by [[Konrad Zuse]] between 1943 and 1945. However, it was not implemented until 1998 and 2000.<ref>[[Raúl Rojas|Rojas, Raúl]], et al. (2000). "Plankalkül: The First High-Level Programming Language and its Implementation". Institut für Informatik, Freie Universität Berlin, Technical Report B-3/2000. [http://www.zib.de/zuse/Inhalt/Programme/Plankalkuel/Plankalkuel-Report/Plankalkuel-Report.htm (full text)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018204625/http://www.zib.de/zuse/Inhalt/Programme/Plankalkuel/Plankalkuel-Report/Plankalkuel-Report.htm |date=2014-10-18 }}</ref> [[John Mauchly]]'s [[Short Code (computer language)|Short Code]], proposed in 1949, was one of the first high-level languages ever developed for an [[electronic computer]].<ref name="Sebesta">Sebesta, W.S Concepts of Programming languages. 2006;M6 14:18 pp.44. ISBN 0-321-33025-0</ref> Unlike [[machine code]], Short Code statements represented mathematical expressions in understandable form. However, the program had to be translated into [[machine code]] every time it ran, making the process much slower than running the equivalent machine code. [[ឯកសារ:Manchester Mark2.jpg|រូបភាពតូច|300px|The [[Manchester Mark 1]] ran programs written in [[Autocode]] from 1952.]] At the [[University of Manchester]], [[Alick Glennie]] developed [[Autocode]] in the early 1950s. A [[high-level programming language|programming language]], it used a [[compiler]] to automatically convert the language into machine code. The first code and compiler was developed in 1952 for the [[Manchester Mark 1|Mark 1]] computer at the University of Manchester and is considered to be the first [[compiler|compiled]] high-level programming language.<ref>{{Cite journal |last=Knuth|first=Donald E.|last2=Pardo|first2=Luis Trabb|title=Early development of programming languages|journal=Encyclopedia of Computer Science and Technology|volume=7|pages=419–493|publisher=Marcel Dekker |postscript=<!--None-->}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=kpYX_lNI0VMC|title=Digitized: The Science of Computers and how it Shapes Our World|author=Peter J. Bentley|year=2012|publisher=Oxford University Press|page=87}}</ref> The second autocode was developed for the Mark 1 by [[Tony Brooker|R. A. Brooker]] in 1954 and was called the "Mark 1 Autocode". Brooker also developed an autocode for the [[Ferranti Mercury]] in the 1950s in conjunction with the University of Manchester. The version for the [[EDSAC|EDSAC 2]] was devised by [[D. F. Hartley]] of [[University of Cambridge Mathematical Laboratory]] in 1961. Known as EDSAC 2 Autocode, it was a straight development from Mercury Autocode adapted for local circumstances, and was noted for its object code optimisation and source-language diagnostics which were advanced for the time. A contemporary but separate thread of development, [[Atlas Autocode]] was developed for the University of Manchester [[Atlas Computer (Manchester)|Atlas 1]] machine. Another early programming language was devised by [[Grace Hopper]] in the US, called [[FLOW-MATIC]]. It was developed for the [[UNIVAC I]] at [[Remington Rand]] during the period from 1955 until 1959. Hopper found that business data processing customers were uncomfortable with mathematical notation, and in early 1955, she and her team wrote a specification for an [[English language|English]] programming language and implemented a prototype.<ref>Hopper (1978) p.&nbsp;16.</ref> The FLOW-MATIC compiler became publicly available in early 1958 and was substantially complete in 1959.<ref>Sammet (1969) p.&nbsp;316</ref> Flow-Matic was a major influence in the design of [[COBOL]], since only it and its direct descendent [[AIMACO]] were in actual use at the time.<ref>Sammet (1978) p.&nbsp;204.</ref> The language [[Fortran]] was developed at IBM in the mid '50s, and became the first widely used high-level general purpose programming language. === Refinement === The period from the 1960s to the late 1970s brought the development of the major language paradigms now in use, though many aspects were refinements of ideas in the very first [[Third-generation programming language]]s: * [[APL (programming language)|APL]] introduced ''[[array programming]]'' and influenced [[functional programming]].<ref>Richard L. Wexelblat: ''History of Programming Languages'', Academic Press, 1981, chapter XIV.</ref> * [[PL/I]], originally called NPL, was designed in the early 1960s to incorporate the best ideas from FORTRAN and COBOL with block structures taken from ALGOL. * In the 1960s, [[Simula]] was the first language designed to support ''[[object-oriented programming]]''; in the mid-1970s, [[Smalltalk]] followed with the first "purely" object-oriented language. * [[C (programming language)|C]] was developed between 1969 and 1973 as a ''[[system programming]]'' language, and remains popular.<ref>{{cite web|url=http://www.cs.berkeley.edu/~flab/languages.html|author=François Labelle|title=Programming Language Usage Graph|work=[[SourceForge]]|accessdate=21 June 2006|archivedate=17 មិថុនា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060617055109/http://www.cs.berkeley.edu/%7Eflab/languages.html|url-status=dead}}. This comparison analyzes trends in number of projects hosted by a popular community programming repository. During most years of the comparison, C leads by a considerable margin; in 2006, Java overtakes C, but the combination of C/C++ still leads considerably.</ref> * [[Prolog]], designed in 1972, was the first ''[[logic programming]]'' language. * In 1978, [[ML (programming language)|ML]] built a polymorphic type system on top of Lisp, pioneering ''[[Type system|statically typed]] [[functional programming]]'' languages. Each of these languages spawned an entire family of descendants, and most modern languages count at least one of them in their ancestry. The 1960s and 1970s also saw considerable debate over the merits of ''[[structured programming]]'', and whether programming languages should be designed to support it.<ref>{{cite journal|title=The Semicolon Wars|url=https://archive.org/details/sim_american-scientist_july-august-2006_94_4/page/n12|journal=American Scientist|first1=Brian|last1=Hayes|volume=94|issue=4|year=2006|pages=299–303}}</ref> [[Edsger W. Dijkstra|Edsger Dijkstra]], in a famous 1968 letter published in the [[Communications of the ACM]], argued that [[Goto|GOTO]] statements should be eliminated from all "higher level" programming languages.<ref>{{cite journal|last=Dijkstra|first=Edsger W.|authorlink=Edsger Dijkstra|title=Go To Statement Considered Harmful|journal=Communications of the ACM|volume=11|issue=3|date=March 1968|pages=147–148|url=http://www.acm.org/classics/oct95/|accessdate=29 June 2006|doi=10.1145/362929.362947|archive-date=3 កក្កដា 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703050443/http://www.acm.org/classics/oct95/|dead-url=yes}}</ref> The 1960s and 1970s also saw expansion of techniques that reduced the footprint of a program as well as improved productivity of the programmer and user. The [[Computer programming in the punch card era|card deck]] for an early [[Fourth-generation programming language|4GL]] was a lot smaller for the same functionality expressed in a [[Third-generation programming language|3GL deck]]. === Consolidation and growth === [[ឯកសារ:Bangalore India Tech books for sale IMG 5261.jpg|រូបភាពតូច|240px|ស្តាំ|A selection of textbooks that teach programming, in languages both popular and obscure. These are only a few of the thousands of programming languages and dialects that have been designed in history.]] The 1980s were years of relative consolidation. [[C++]] combined object-oriented and systems programming. The United States government standardized [[Ada (programming language)|Ada]], a systems programming language derived from [[Pascal (programming language)|Pascal]] and intended for use by defense contractors. In Japan and elsewhere, vast sums were spent investigating so-called [[Fifth-generation programming language|"fifth generation" languages]] that incorporated logic programming constructs.<ref>Tetsuro Fujise, Takashi Chikayama, Kazuaki Rokusawa, Akihiko Nakase (December 1994). "KLIC: A Portable Implementation of KL1" ''Proc. of FGCS '94, ICOT'' Tokyo, December 1994. http://www.icot.or.jp/ARCHIVE/HomePage-E.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925132105/http://www.icot.or.jp/ARCHIVE/HomePage-E.html |date=2006-09-25 }} KLIC is a portable implementation of a concurrent logic programming language [[KL1]].</ref> The functional languages community moved to standardize [[ML (programming language)|ML]] and Lisp. Rather than inventing new paradigms, all of these movements elaborated upon the ideas invented in the previous decade. One important trend in language design for programming large-scale systems during the 1980s was an increased focus on the use of ''modules'', or large-scale organizational units of code. [[Modula-2]], Ada, and ML all developed notable module systems in the 1980s, although other languages, such as [[PL/I]], already had extensive support for modular programming. Module systems were often wedded to [[generic programming]] constructs.<ref>{{cite web|author=Jim Bender|url=http://readscheme.org/modules/|title=Mini-Bibliography on Modules for Functional Programming Languages|work=ReadScheme.org|accessdate=27 September 2006|date=15 March 2004|archivedate=24 កញ្ញា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060924085057/http://readscheme.org/modules/|url-status=dead}}</ref> The rapid growth of the [[Internet]] in the mid-1990s created opportunities for new languages. [[Perl]], originally a Unix scripting tool first released in 1987, became common in dynamic [[website]]s. [[Java (programming language)|Java]] came to be used for server-side programming, and bytecode virtual machines became popular again in commercial settings with their promise of "[[Write once, run anywhere]]" ([[UCSD Pascal]] had been popular for a time in the early 1980s). These developments were not fundamentally novel, rather they were refinements to existing languages and paradigms, and largely based on the C family of programming languages. Programming language evolution continues, in both industry and research. Current directions include security and reliability verification, new kinds of modularity ([[mixin]]s, [[Delegation (programming)|delegates]], [[aspect-oriented programming|aspects]]), and database integration such as Microsoft's [[Language Integrated Query|LINQ]]. The [[Fourth-generation programming language|4GLs]] are examples of languages which are domain-specific, such as [[SQL]], which manipulates and returns [[set (computer science)|sets]] of data rather than the scalar values which are canonical to most programming languages. [[Perl]], for example, with its '[[here document]]' can hold multiple 4GL programs, as well as multiple JavaScript programs, in part of its own perl code and use variable interpolation in the 'here document' to support multi-language programming.<ref>Wall, ''Programming Perl'' ISBN 0-596-00027-8 p. 66</ref> == Elements == All programming languages have some [[language primitive|primitive]] building blocks for the description of data and the processes or transformations applied to them (like the addition of two numbers or the selection of an item from a collection). These primitives are defined by syntactic and semantic rules which describe their structure and meaning respectively. === Syntax === [[ឯកសារ:Python add5 parse.png|រូបភាពតូច|ស្តាំ|367px|[[Parse tree]] of Python code with inset tokenization]] [[ឯកសារ:Python add5 syntax.svg|រូបភាពតូច|ស្តាំ|292px|[[Syntax highlighting]] is often used to aid programmers in recognizing elements of source code. The language above is [[Python (programming language)|Python]].]] {{Main|Syntax (programming languages)}} A programming language's surface form is known as its [[syntax (programming languages)|syntax]]. Most programming languages are purely textual; they use sequences of text including words, numbers, and punctuation, much like written natural languages. On the other hand, there are some programming languages which are more [[visual programming language|graphical]] in nature, using visual relationships between symbols to specify a program. The syntax of a language describes the possible combinations of symbols that form a syntactically correct program. The meaning given to a combination of symbols is handled by semantics (either [[Formal semantics of programming languages|formal]] or hard-coded in a [[Reference implementation (computing)|reference implementation]]). Since most languages are textual, this article discusses textual syntax. Programming language syntax is usually defined using a combination of [[regular expression]]s (for [[lexical analysis|lexical]] structure) and [[Backus–Naur Form]] (for [[context-free grammar|grammatical]] structure). Below is a simple grammar, based on [[Lisp (programming language)|Lisp]]: <syntaxhighlight lang="bnf"> expression ::= atom | list atom ::= number | symbol number ::= [+-]?['0'-'9']+ symbol ::= ['A'-'Z''a'-'z'].* list ::= '(' expression* ')' </syntaxhighlight> This grammar specifies the following: * an ''expression'' is either an ''atom'' or a ''list''; * an ''atom'' is either a ''number'' or a ''symbol''; * a ''number'' is an unbroken sequence of one or more decimal digits, optionally preceded by a plus or minus sign; * a ''symbol'' is a letter followed by zero or more of any characters (excluding whitespace); and * a ''list'' is a matched pair of parentheses, with zero or more ''expressions'' inside it. The following are examples of well-formed token sequences in this grammar: <code>12345</code>, <code>()</code> and <code>(a b c232 (1))</code>. Not all syntactically correct programs are semantically correct. Many syntactically correct programs are nonetheless ill-formed, per the language's rules; and may (depending on the language specification and the soundness of the implementation) result in an error on translation or execution. In some cases, such programs may exhibit [[undefined behavior]]. Even when a program is well-defined within a language, it may still have a meaning that is not intended by the person who wrote it. Using [[natural language]] as an example, it may not be possible to assign a meaning to a grammatically correct sentence or the sentence may be false: * "[[Colorless green ideas sleep furiously]]." is grammatically well-formed but has no generally accepted meaning. * "John is a married bachelor." is grammatically well-formed but expresses a meaning that cannot be true. The following C language fragment is syntactically correct, but performs operations that are not semantically defined (the operation <tt>*p >> 4</tt> has no meaning for a value having a complex type and <tt>p->im</tt> is not defined because the value of <tt>p</tt> is the [[pointer (computer programming)|null pointer]]): <syntaxhighlight lang="c"> complex *p = NULL; complex abs_p = sqrt(*p >> 4 + p->im); </syntaxhighlight> If the [[type declaration]] on the first line were omitted, the program would trigger an error on compilation, as the variable "p" would not be defined. But the program would still be syntactically correct, since type declarations provide only semantic information. The grammar needed to specify a programming language can be classified by its position in the [[Chomsky hierarchy]]. The syntax of most programming languages can be specified using a Type-2 grammar, i.e., they are [[context-free grammar]]s.<ref>{{cite book|author=Michael Sipser|year=1996|title=[[Introduction to the Theory of Computation]]|publisher=PWS Publishing|isbn=0-534-94728-X |authorlink=Michael Sipser}} Section 2.2: Pushdown Automata, pp.101–114.</ref> Some languages, including Perl and Lisp, contain constructs that allow execution during the parsing phase. Languages that have constructs that allow the programmer to alter the behavior of the parser make syntax analysis an [[undecidable problem]], and generally blur the distinction between parsing and execution.<ref>Jeffrey Kegler, "[http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability Perl and Undecidability]", ''The Perl Review''. Papers 2 and 3 prove, using respectively [[Rice's theorem]] and direct reduction to the [[halting problem]], that the parsing of Perl programs is in general undecidable.</ref> In contrast to [[Lisp macro|Lisp's macro system]] and Perl's <code>BEGIN</code> blocks, which may contain general computations, C macros are merely string replacements, and do not require code execution.<ref>Marty Hall, 1995, [http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.html Lecture Notes: Macros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806054148/http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.html |date=2013-08-06 }}, [[PostScript]] [http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.ps version] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000817211709/http://www.apl.jhu.edu/~hall/Lisp-Notes/Macros.ps |date=2000-08-17 }}</ref> === Semantics === The term [[Semantics#Computer science|Semantics]] refers to the meaning of languages, as opposed to their form ([[#Syntax|syntax]]). ==== Static semantics ==== The static semantics defines restrictions on the structure of valid texts that are hard or impossible to express in standard syntactic formalisms.<ref name="Aaby 2004"/> For compiled languages, static semantics essentially include those semantic rules that can be checked at compile time. Examples include checking that every [[identifier]] is declared before it is used (in languages that require such declarations) or that the labels on the arms of a [[case statement]] are distinct.<ref>Michael Lee Scott, ''Programming language pragmatics'', Edition 2, Morgan Kaufmann, 2006, ISBN 0-12-633951-1, p. 18–19</ref> Many important restrictions of this type, like checking that identifiers are used in the appropriate context (e.g. not adding an integer to a function name), or that [[subroutine]] calls have the appropriate number and type of arguments, can be enforced by defining them as rules in a [[logic]] called a [[type system]]. Other forms of [[static code analysis|static analyses]] like [[data flow analysis]] may also be part of static semantics. Newer programming languages like [[Java (programming language)|Java]] and [[C Sharp (programming language)|C#]] have [[definite assignment analysis]], a form of data flow analysis, as part of their static semantics. ==== Dynamic semantics ==== {{main|Semantics of programming languages}} Once data has been specified, the machine must be instructed to perform operations on the data. For example, the semantics may define the [[evaluation strategy|strategy]] by which expressions are evaluated to values, or the manner in which [[control flow|control structures]] conditionally execute [[Statement (computer science)|statements]]. The ''dynamic semantics'' (also known as ''execution semantics'') of a language defines how and when the various constructs of a language should produce a program behavior. There are many ways of defining execution semantics. Natural language is often used to specify the execution semantics of languages commonly used in practice. A significant amount of academic research went into [[formal semantics of programming languages]], which allow execution semantics to be specified in a formal manner. Results from this field of research have seen limited application to programming language design and implementation outside academia. ==== Type system ==== {{Main|Data type|Type system|Type safety}} A type system defines how a programming language classifies values and expressions into ''types'', how it can manipulate those types and how they interact. The goal of a type system is to verify and usually enforce a certain level of correctness in programs written in that language by detecting certain incorrect operations. Any [[Decidability (logic)|decidable]] type system involves a trade-off: while it rejects many incorrect programs, it can also prohibit some correct, albeit unusual programs. In order to bypass this downside, a number of languages have ''type loopholes'', usually unchecked [[Type conversion#Explicit type conversion|casts]] that may be used by the programmer to explicitly allow a normally disallowed operation between different types. In most typed languages, the type system is used only to [[type checking|type check]] programs, but a number of languages, usually functional ones, [[type inference|infer types]], relieving the programmer from the need to write type annotations. The formal design and study of type systems is known as ''[[type theory]]''. ===== Typed versus untyped languages ===== A language is ''typed'' if the specification of every operation defines types of data to which the operation is applicable, with the implication that it is not applicable to other types.<ref name="typing">{{cite web|url=http://www.acooke.org/comp-lang.html|author=Andrew Cooke|title=Introduction To Computer Languages|accessdate=13 July 2012|archivedate=15 សីហា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120815140215/http://www.acooke.org/comp-lang.html|url-status=dead}}</ref> For example, the data represented by "<code>this text between the quotes</code>" is a [[String literal|string]]. In most programming languages, dividing a number by a string has no meaning; most modern programming languages will therefore reject any program attempting to perform such an operation. In some languages the meaningless operation will be detected when the program is compiled ("static" type checking), and rejected by the compiler; while in others, it will be detected when the program is run ("dynamic" type checking), resulting in a run-time [[Exception handling|exception]]. A special case of typed languages are the ''single-type'' languages. These are often scripting or markup languages, such as [[REXX]] or [[Standard Generalized Markup Language|SGML]], and have only one data type—most commonly character strings which are used for both symbolic and numeric data. In contrast, an ''untyped language'', such as most [[assembly language]]s, allows any operation to be performed on any data, which are generally considered to be sequences of bits of various lengths.<ref name="typing"/> High-level languages which are untyped include [[BCPL]] and some varieties of [[Forth (programming language)|Forth]]. In practice, while few languages are considered typed from the point of view of [[type theory]] (verifying or rejecting ''all'' operations), most modern languages offer a degree of typing.<ref name="typing"/> Many production languages provide means to bypass or subvert the type system, trading type-safety for finer control over the program's execution (see [[Type conversion#Explicit type conversion|casting]]). ===== Static versus dynamic typing ===== In ''[[Type system|static typing]]'', all expressions have their types determined prior to when the program is executed, typically at compile-time. For example, 1 and (2+2) are integer expressions; they cannot be passed to a function that expects a string, or stored in a variable that is defined to hold dates.<ref name="typing"/> Statically typed languages can be either ''[[Manifest typing|manifestly typed]]'' or ''[[Type inference|type-inferred]]''. In the first case, the programmer must explicitly write types at certain textual positions (for example, at variable [[declaration (computer science)|declarations]]). In the second case, the compiler ''infers'' the types of expressions and declarations based on context. Most mainstream statically typed languages, such as [[C++]], [[C Sharp (programming language)|C#]] and [[Java (programming language)|Java]], are manifestly typed. Complete type inference has traditionally been associated with less mainstream languages, such as [[Haskell (programming language)|Haskell]] and [[ML (programming language)|ML]]. However, many manifestly typed languages support partial type inference; for example, [[Java (programming language)|Java]] and [[C Sharp (programming language)|C#]] both infer types in certain limited cases.<ref>Specifically, instantiations of [[generic programming|generic]] types are inferred for certain expression forms. Type inference in Generic Java—the research language that provided the basis for Java 1.5's bounded [[polymorphism in object-oriented programming|parametric polymorphism]] extensions—is discussed in two informal manuscripts from the Types mailing list: [http://www.seas.upenn.edu/~sweirich/types/archive/1999-2003/msg00849.html Generic Java type inference is unsound] ([[Alan Jeffrey]], 17 December 2001) and [http://www.seas.upenn.edu/~sweirich/types/archive/1999-2003/msg00921.html Sound Generic Java type inference] ([[Martin Odersky]], 15 January 2002). C#'s type system is similar to Java's, and uses a similar partial type inference scheme.</ref> ''[[Type system|Dynamic typing]]'', also called ''latent typing'', determines the type-safety of operations at run time; in other words, types are associated with ''run-time values'' rather than ''textual expressions''.<ref name="typing"/> As with type-inferred languages, dynamically typed languages do not require the programmer to write explicit type annotations on expressions. Among other things, this may permit a single variable to refer to values of different types at different points in the program execution. However, type [[Software bug|errors]] cannot be automatically detected until a piece of code is actually executed, potentially making [[debugging]] more difficult. [[Lisp (programming language)|Lisp]], [[Perl]], [[Python (programming language)|Python]], [[JavaScript]], and [[Ruby (programming language)|Ruby]] are dynamically typed. ===== Weak and strong typing ===== ''[[Weak typing]]'' allows a value of one type to be treated as another, for example treating a [[String (computer science)|string]] as a number.<ref name="typing"/> This can occasionally be useful, but it can also allow some kinds of program faults to go undetected at [[compile time]] and even at [[Run time (program lifecycle phase)|run time]]. ''[[Strongly typed programming language|Strong typing]]'' prevents the above. An attempt to perform an operation on the wrong type of value raises an error.<ref name="typing"/> Strongly typed languages are often termed ''type-safe'' or ''[[type safety|safe]]''. An alternative definition for "weakly typed" refers to languages, such as [[Perl]] and [[JavaScript]], which permit a large number of implicit type conversions. In JavaScript, for example, the expression <code>2 * x</code> implicitly converts <code>x</code> to a number, and this conversion succeeds even if <code>x</code> is <code>null</code>, <code>undefined</code>, an <code>Array</code>, or a string of letters. Such implicit conversions are often useful, but they can mask programming errors. ''Strong'' and ''static'' are now generally considered orthogonal concepts, but usage in the literature differs. Some use the term ''strongly typed'' to mean ''strongly, statically typed'', or, even more confusingly, to mean simply ''statically typed''. Thus [[C (programming language)|C]] has been called both strongly typed and weakly, statically typed.<ref>{{cite web|url=http://www.schemers.org/Documents/Standards/R5RS/HTML/r5rs-Z-H-4.html|title=Revised Report on the Algorithmic Language Scheme|date=20 February 1998|accessdate=9 June 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://citeseer.ist.psu.edu/cardelli85understanding.html|title=On Understanding Types, Data Abstraction, and Polymorphism|author=[[Luca Cardelli]] and [[Peter Wegner]]|work=Manuscript (1985)|accessdate=9 June 2006|archivedate=19 មិថុនា 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060619072646/http://citeseer.ist.psu.edu/cardelli85understanding.html|url-status=dead}}</ref> It may seem odd to some professional programmers that C could be "weakly, statically typed". However, notice that the use of the generic pointer, the '''void*''' pointer, does allow for casting of pointers to other pointers without needing to do an explicit cast. This is extremely similar to somehow casting an array of bytes to any kind of datatype in C without using an explicit cast, such as <code>(int)</code> or <code>(char)</code>. === Standard library and run-time system === {{main|Standard library}} Most programming languages have an associated core [[Library (computing)|library]] (sometimes known as the 'standard library', especially if it is included as part of the published language standard), which is conventionally made available by all implementations of the language. Core libraries typically include definitions for commonly used algorithms, data structures, and mechanisms for input and output. A language's core library is often treated as part of the language by its users, although the designers may have treated it as a separate entity. Many language specifications define a core that must be made available in all implementations, and in the case of standardized languages this core library may be required. The line between a language and its core library therefore differs from language to language. Indeed, some languages are designed so that the meanings of certain syntactic constructs cannot even be described without referring to the core library. For example, in [[Java (programming language)|Java]], a string literal is defined as an instance of the <tt>java.lang.String</tt> class; similarly, in [[Smalltalk]], an [[anonymous function]] expression (a "block") constructs an instance of the library's <tt>BlockContext</tt> class. Conversely, [[Scheme (programming language)|Scheme]] contains multiple coherent subsets that suffice to construct the rest of the language as library macros, and so the language designers do not even bother to say which portions of the language must be implemented as language constructs, and which must be implemented as parts of a library. == Design and implementation == Programming languages share properties with natural languages related to their purpose as vehicles for communication, having a syntactic form separate from its semantics, and showing ''language families'' of related languages branching one from another.<ref name="Fischer">Steven R. Fischer, ''A history of language'', Reaktion Books, 2003, ISBN 1-86189-080-X, p. 205</ref><ref name="levenez">{{cite web|author=Éric Lévénez|title=Computer Languages History|year=2011|url=http://www.levenez.com/lang/}}</ref> But as artificial constructs, they also differ in fundamental ways from languages that have evolved through usage. A significant difference is that a programming language can be fully described and studied in its entirety, since it has a precise and finite definition.<ref>{{cite web|url=http://www.cs.cornell.edu/info/Projects/Nuprl/cs611/fall94notes/cn2/subsection3_1_3.html|author=Jing Huang|title=Artificial Language vs. Natural Language}}</ref> By contrast, natural languages have changing meanings given by their users in different communities. While [[constructed languages]] are also artificial languages designed from the ground up with a specific purpose, they lack the precise and complete semantic definition that a programming language has. Many programming languages have been designed from scratch, altered to meet new needs, and combined with other languages. Many have eventually fallen into disuse. Although there have been attempts to design one "universal" programming language that serves all purposes, all of them have failed to be generally accepted as filling this role.<ref>IBM in first publishing PL/I, for example, rather ambitiously titled its manual ''The universal programming language PL/I'' (IBM Library; 1966). The title reflected IBM's goals for unlimited subsetting capability: ''PL/I is designed in such a way that one can isolate subsets from it satisfying the requirements of particular applications.'' ({{cite web|url=http://www.encyclopediaofmath.org/index.php?title=PL/I&oldid=19175|title=PL/I|work=Encyclopedia of Mathematics|accessdate=29 June 2006|archivedate=26 មេសា 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426010947/http://www.encyclopediaofmath.org/index.php?title=PL%2FI&oldid=19175|url-status=dead}}). [[Ada (programming language)|Ada]] and [[UNCOL]] had similar early goals.</ref> The need for diverse programming languages arises from the diversity of contexts in which languages are used: * Programs range from tiny scripts written by individual hobbyists to huge systems written by hundreds of [[programmer]]s. * Programmers range in expertise from novices who need simplicity above all else, to experts who may be comfortable with considerable complexity. * Programs must balance speed, size, and simplicity on systems ranging from [[microcontroller]]s to [[supercomputer]]s. * Programs may be written once and not change for generations, or they may undergo continual modification. * Finally, programmers may simply differ in their tastes: they may be accustomed to discussing problems and expressing them in a particular language. One common trend in the development of programming languages has been to add more ability to solve problems using a higher level of [[Abstraction (computer science)|abstraction]]. The earliest programming languages were tied very closely to the underlying hardware of the computer. As new programming languages have developed, features have been added that let programmers express ideas that are more remote from simple translation into underlying hardware instructions. Because programmers are less tied to the complexity of the computer, their programs can do more computing with less effort from the programmer. This lets them write more functionality per time unit.<ref>Frederick P. Brooks, Jr.: ''The Mythical Man-Month,'' Addison-Wesley, 1982, pp. 93-94</ref> [[Natural language processing|Natural language processors]] have been proposed as a way to eliminate the need for a specialized language for programming. However, this goal remains distant and its benefits are open to debate. [[Edsger W. Dijkstra]] took the position that the use of a formal language is essential to prevent the introduction of meaningless constructs, and dismissed natural language programming as "foolish".<ref>Dijkstra, Edsger W. [http://www.cs.utexas.edu/users/EWD/transcriptions/EWD06xx/EWD667.html On the foolishness of "natural language programming."] EWD667.</ref> [[Alan Perlis]] was similarly dismissive of the idea.<ref>{{cite web|last=Perlis|first=Alan|url=http://www-pu.informatik.uni-tuebingen.de/users/klaeren/epigrams.html|title=Epigrams on Programming|work=SIGPLAN Notices Vol. 17, No. 9|date=September 1982|pages=7–13|access-date=2014-03-20|archivedate=1999-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/19990117034445/http://www-pu.informatik.uni-tuebingen.de/users/klaeren/epigrams.html|url-status=dead}}</ref> Hybrid approaches have been taken in [[Structured English]] and [[SQL]]. A language's designers and users must construct a number of artifacts that govern and enable the practice of programming. The most important of these artifacts are the language ''specification'' and ''implementation''. === Specification === {{Main|Programming language specification}} The '''specification''' of a programming language is intended to provide a definition that the language [[programmer|users]] and the [[programming language implementation|implementors]] can use to determine whether the behavior of a [[computer program|program]] is correct, given its [[source code]]. A programming language specification can take several forms, including the following: * An explicit definition of the syntax, static semantics, and execution semantics of the language. While syntax is commonly specified using a formal grammar, semantic definitions may be written in [[natural language]] (e.g., as in the [[C (programming language)|C language]]), or a [[formal semantics of programming languages|formal semantics]] (e.g., as in [[Standard ML]]<ref>{{cite book|last=Milner|first=R.|authorlink=Robin Milner|coauthors=[[Mads Tofte|M. Tofte]], [[Robert Harper (computer scientist)|R. Harper]] and D. MacQueen.|title=The Definition of Standard ML (Revised)|publisher=MIT Press|year=1997|isbn=0-262-63181-4}}</ref> and [[Scheme (programming language)|Scheme]]<ref>{{cite web|first=Richard |last=Kelsey|coauthors=William Clinger and Jonathan Rees|title=Section 7.2 Formal semantics|work=Revised⁵ Report on the Algorithmic Language Scheme|url=http://www.schemers.org/Documents/Standards/R5RS/HTML/r5rs-Z-H-10.html#%_sec_7.2|date=February 1998|accessdate=9 June 2006}}</ref> specifications). * A description of the behavior of a [[compiler|translator]] for the language (e.g., the [[C++]] and [[Fortran]] specifications). The syntax and semantics of the language have to be inferred from this description, which may be written in natural or a formal language. * A [[reference implementation|''reference'' or ''model'' implementation]], sometimes [[Meta-circular evaluator|written in the language being specified]] (e.g., [[Prolog]] or [[REXX|ANSI REXX]]<ref>[[American National Standards Institute|ANSI]] — Programming Language Rexx, X3-274.1996</ref>). The syntax and semantics of the language are explicit in the behavior of the reference implementation. === Implementation === {{Main|Programming language implementation}} An '''implementation''' of a programming language provides a way to execute that program on one or more configurations of hardware and software. There are, broadly, two approaches to programming language implementation: ''[[compiler|compilation]]'' and ''[[interpreter (computing)|interpretation]]''. It is generally possible to implement a language using either technique. The output of a [[compiler]] may be executed by hardware or a program called an interpreter. In some implementations that make use of the interpreter approach there is no distinct boundary between compiling and interpreting. For instance, some implementations of [[BASIC]] compile and then execute the source a line at a time. Programs that are executed directly on the hardware usually run several orders of magnitude faster than those that are interpreted in software.{{Citation needed|date=October 2008}} One technique for improving the performance of interpreted programs is [[just-in-time compilation]]. Here the [[virtual machine]], just before execution, translates the blocks of [[bytecode]] which are going to be used to machine code, for direct execution on the hardware. == Usage == Thousands of different programming languages have been created, mainly in the computing field.<ref>{{cite web|accessdate=1 June 2009|url=http://hopl.murdoch.edu.au/|title=HOPL: an interactive Roster of Programming Languages|publisher=[[Murdoch University]]|location=Australia|quote=This site lists 8512 languages.|archivedate=20 កុម្ភៈ 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110220044217/http://hopl.murdoch.edu.au/|url-status=dead}}</ref> Programming languages differ from most other forms of human expression in that they require a greater degree of precision and completeness. When using a natural language to communicate with other people, human authors and speakers can be ambiguous and make small errors, and still expect their intent to be understood. However, figuratively speaking, computers "do exactly what they are told to do", and cannot "understand" what code the programmer intended to write. The combination of the language definition, a program, and the program's inputs must fully specify the external behavior that occurs when the program is executed, within the domain of control of that program. On the other hand, ideas about an algorithm can be communicated to humans without the precision required for execution by using [[pseudocode]], which interleaves natural language with code written in a programming language. A programming language provides a structured mechanism for defining pieces of data, and the operations or transformations that may be carried out automatically on that data. A [[programmer]] uses the [[Abstraction (computer science)|abstractions]] present in the language to represent the concepts involved in a computation. These concepts are represented as a collection of the simplest elements available (called [[language primitive|primitives]]).<ref>{{cite web|url=http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-10.html|title=Structure and Interpretation of Computer Programs|author=Abelson, Sussman, and Sussman|accessdate=3 March 2009|archivedate=26 កុម្ភៈ 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090226050622/http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-10.html|url-status=dead}}</ref> ''[[Computer Programming|Programming]]'' is the process by which programmers combine these primitives to compose new programs, or adapt existing ones to new uses or a changing environment. Programs for a computer might be [[Execution (computing)|executed]] in a [[Batch processing|batch process]] without human interaction, or a user might type [[Command (computing)|commands]] in an [[Session (computer science)|interactive session]] of an [[Interpreter (computing)|interpreter]]. In this case the "commands" are simply programs, whose execution is chained together. When a language is used to give commands to a software application (such as a [[Unix shell]] or other [[command-line interface]]) it is called a [[scripting language]].{{Citation needed|date=March 2009}} === Measuring language usage === {{Main|Measuring programming language popularity}} It is difficult to determine which programming languages are most widely used, and what usage means varies by context. One language may occupy the greater number of programmer hours, a different one have more lines of code, and a third utilize the most CPU time. Some languages are very popular for particular kinds of applications. For example, [[COBOL]] is still strong in the corporate data center, often on large [[Mainframe computer|mainframes]];<ref>{{cite web | url = http://www.computerworld.com.au/article/319269/cobol_turns_50/ | title = COBOL turns 50 | date = 2009-09-21 | accessdate = 2013-10-19 | author = Georgina Swan | publisher = computerworld.com.au | archivedate = 2013-10-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131019181128/http://www.computerworld.com.au/article/319269/cobol_turns_50/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.developer.com/lang/other/7-myths-of-cobol-debunked.html | title = 7 Myths of COBOL Debunked | date = 2012-05-03 | accessdate = 2013-10-19 | author = Ed Airey | publisher = developer.com | archivedate = 2013-10-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131019171802/http://www.developer.com/lang/other/7-myths-of-cobol-debunked.html | url-status = dead }}</ref> [[Fortran]] in scientific and engineering applications; and [[C (programming language)|C]] in embedded applications and operating systems. Other languages are regularly used to write many different kinds of applications. Various methods of measuring language popularity, each subject to a different bias over what is measured, have been proposed: * counting the number of job advertisements that mention the language<ref>{{cite web|author=Nicholas Enticknap |url=http://www.computerweekly.com/Articles/2007/09/11/226631/sslcomputer-weekly-it-salary-survey-finance-boom-drives-it-job.htm |title=SSL/Computer Weekly IT salary survey: finance boom drives IT job growth |publisher=Computerweekly.com |date= |accessdate=2013-06-14}}</ref> * the number of books sold that teach or describe the language<ref>{{cite web|url=http://radar.oreilly.com/archives/2006/08/programming_language_trends_1.html|title=Counting programming languages by book sales|publisher=Radar.oreilly.com|date=2 August 2006|accessdate=3 December 2010}}</ref> * estimates of the number of existing lines of code written in the language{{spaced ndash}} which may underestimate languages not often found in public searches<ref>Bieman, J.M.; Murdock, V., Finding code on the World Wide Web: a preliminary investigation, Proceedings First IEEE International Workshop on Source Code Analysis and Manipulation, 2001</ref> * counts of language references (i.e., to the name of the language) found using a web search engine. Combining and averaging information from various internet sites, langpop.com claims that in 2013 the ten most popular programming languages are (in descending order by overall popularity): [[C (programming language)|C]], [[Java (programming language)|Java]], [[PHP]], [[JavaScript]], [[C++]], [[Python (programming language)|Python]], [[Shell script|Shell]], [[Ruby (programming language)|Ruby]], [[Objective-C]] and [[C Sharp (programming language)|C#]].<ref>{{cite web|url=http://www.langpop.com/ |title=Programming Language Popularity |publisher=langpop.com |date=2013-10-25 |accessdate=2014-01-02}}</ref> == Taxonomies == {{details|Categorical list of programming languages}} There is no overarching classification scheme for programming languages. A given programming language does not usually have a single ancestor language. Languages commonly arise by combining the elements of several predecessor languages with new ideas in circulation at the time. Ideas that originate in one language will diffuse throughout a family of related languages, and then leap suddenly across familial gaps to appear in an entirely different family. The task is further complicated by the fact that languages can be classified along multiple axes. For example, Java is both an object-oriented language (because it encourages object-oriented organization) and a concurrent language (because it contains built-in constructs for running multiple [[Thread (computer science)|threads]] in parallel). [[Python (programming language)|Python]] is an object-oriented [[scripting language]]. In broad strokes, programming languages divide into ''[[programming paradigm]]s'' and a classification by ''intended domain of use,'' with [[general-purpose programming language]]s distinguished from [[domain-specific programming language]]s. Traditionally, programming languages have been regarded as describing computation in terms of imperative sentences, i.e. issuing commands. These are generally called [[imperative programming]] languages. A great deal of research in programming languages has been aimed at blurring the distinction between a program as a set of instructions and a program as an assertion about the desired answer, which is the main feature of [[declarative programming]].<ref>Carl A. Gunter, ''Semantics of Programming Languages: Structures and Techniques'', MIT Press, 1992, ISBN 0-262-57095-5, p. 1</ref> More refined paradigms include [[procedural programming]], [[object-oriented programming]], [[functional programming]], and [[logic programming]]; some languages are hybrids of paradigms or multi-paradigmatic. An [[assembly language]] is not so much a paradigm as a direct model of an underlying machine architecture. By purpose, programming languages might be considered general purpose, [[system programming language]]s, scripting languages, domain-specific languages, or concurrent/distributed languages (or a combination of these).<ref>{{cite web|url=http://tunes.org/wiki/programming_20languages.html|title=TUNES: Programming Languages|access-date=2014-03-20|archivedate=2007-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020203251/http://tunes.org/wiki/programming_20languages.html|url-status=dead}}</ref> Some general purpose languages were designed largely with educational goals.<ref>{{cite journal|last=Wirth|first=Niklaus|authorlink=Niklaus Wirth|title=Recollections about the development of Pascal|journal=Proc. 2nd [[SIGPLAN|ACM SIGPLAN]] conference on history of programming languages|pages=333–342|year=1993|url=http://portal.acm.org/citation.cfm?id=155378|accessdate=30 June 2006|doi=10.1145/154766.155378|isbn=0-89791-570-4}}</ref> A programming language may also be classified by factors unrelated to programming paradigm. For instance, most programming languages use [[English language]] keywords, while [[Non-English-based programming languages|a minority do not]]. Other languages may be classified as being [[Esoteric programming language|deliberately esoteric]] or not. == See also == {{Div col}} * [[Comparison of programming languages (basic instructions)]] * [[Comparison of programming languages]] * [[Computer programming]] * [[Computer science]] and [[Outline of computer science]] * [[Educational programming language]] * [[Invariant based programming]] * [[Lists of programming languages]] * [[List of programming language researchers]] * [[Literate programming]] * [[Dialect (computing)]] * [[Programming language theory]] * [[Pseudocode]] * [[Scientific language]] * [[Software engineering]] and [[List of software engineering topics]] {{Div col end}} {{portal bar|Computer science|Computer programming}} == References == {{Reflist|30em}} == Further reading == {{see also|History of programming languages#Further reading{{!}}History of programming languages: Further reading}} {{refbegin|2}} * {{cite book|last1=Abelson|first1=Harold|authorlink1=Harold Abelson|last2=Sussman|first2=Gerald Jay|authorlink2=Gerald Jay Sussman|title=Structure and Interpretation of Computer Programs|url=http://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-4.html|edition=2nd|year=1996|publisher=MIT Press}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180309173822/https://mitpress.mit.edu/sicp/full-text/book/book-Z-H-4.html |date=2018-03-09 }} * [[Raphael Finkel]]: ''[http://www.nondot.org/sabre/Mirrored/AdvProgLangDesign/ Advanced Programming Language Design] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022141742/http://www.nondot.org/sabre/Mirrored/AdvProgLangDesign/ |date=2014-10-22 }}'', Addison Wesley 1995. * [[Daniel P. Friedman]], [[Mitchell Wand]], [[Christopher T. Haynes]]: ''[[Essentials of Programming Languages]]'', The MIT Press 2001. * Maurizio Gabbrielli and Simone Martini: "Programming Languages: Principles and Paradigms", Springer, 2010. * [[David Gelernter]], [[Suresh Jagannathan]]: ''Programming Linguistics'', [[The MIT Press]] 1990. * [[Ellis Horowitz]] (ed.): ''Programming Languages, a Grand Tour'' (3rd ed.), 1987. * Ellis Horowitz: ''Fundamentals of Programming Languages'', 1989. * [[Shriram Krishnamurthi]]: ''[[Programming Languages: Application and Interpretation]]'', [http://www.cs.brown.edu/~sk/Publications/Books/ProgLangs/ online publication]. * [[Bruce J. MacLennan]]: ''Principles of Programming Languages: Design, Evaluation, and Implementation'', [[Oxford University Press]] 1999. * [[John C. Mitchell]]: ''Concepts in Programming Languages'', [[Cambridge University Press]] 2002. * [[Benjamin C. Pierce]]: ''[[Types and Programming Languages]]'', The MIT Press 2002. * [[Terrence W. Pratt]] and [[Marvin V. Zelkowitz]]: ''Programming Languages: Design and Implementation'' (4th ed.), Prentice Hall 2000. * [[Peter H. Salus]]. ''Handbook of Programming Languages'' (4 vols.). Macmillan 1998. * [[Ravi Sethi]]: ''Programming Languages: Concepts and Constructs'', 2nd ed., [[Addison-Wesley]] 1996. * [[Michael L. Scott]]: ''Programming Language Pragmatics'', [[Morgan Kaufmann Publishers]] 2005. * [[Robert W. Sebesta]]: ''Concepts of Programming Languages'', 9th ed., Addison Wesley 2009. * [[Franklyn Turbak]] and [[David Gifford]] with [[Mark Sheldon]]: ''Design Concepts in Programming Languages'', The MIT Press 2009. * [[Peter Van Roy]] and [[Seif Haridi]]. ''[[Concepts, Techniques, and Models of Computer Programming]]'', The MIT Press 2004. * [[David A. Watt]]. ''Programming Language Concepts and Paradigms''. Prentice Hall 1990. * David A. Watt and [[Muffy Thomas]]. ''Programming Language Syntax and Semantics''. Prentice Hall 1991. * David A. Watt. ''Programming Language Processors''. Prentice Hall 1993. * David A. Watt. ''Programming Language Design Concepts''. John Wiley & Sons 2004. {{refend}} == External links == {{Sister project links|wikt=programming language|commons=Category:Programming languages|v=Programming languages|q=Programming languages|s=no|b=Subject:Computer programming languages}} * [http://www.99-bottles-of-beer.net/ 99 Bottles of Beer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209194347/http://99-bottles-of-beer.net/ |date=2010-02-09 }} A collection of implementations in many languages. * {{dmoz|Computers/Programming/Languages|Computer Programming Languages}} {{Programming language}} {{Programming languages}} {{Computer language}} {{DEFAULTSORT:Programming Language}} c1uk1a1oqefoa7oaeii1l3ecljiiwrw 0 27140 340453 312048 2026-09-13T10:31:38Z Wxba643 52939 340453 wikitext text/x-wiki '''បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា''' ('''EN:'''National Library of Cambodia;'''FR:'''Bibliothèque Nationale du Cambodge) គឺជាស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិទទួលខុសត្រូវផ្នែកបណ្ណាល័យ នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] ដែលស្ថិតនៅក្រោមឱវាត[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]។ The [[Khmer Rouge]] destroyed most of the books and bibliographical records, only less than 20% of the materials survived.<ref name="lostmemoryunesco">[http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF LOST MEMORY - LIBRARIES AND ARCHIVES DESTROYED IN THE TWENTIETH CENTURY]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021213856/http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF |date=2016-10-21 }})</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយនាម បណ្ណាល័យជាតិ]] * [[Destruction of libraries]] == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} {{coord|11.5765|104.9196|type:landmark_region:KH|display=title}} {{Asia topic|prefix=បណ្ណាល័យជាតិ| title=[[បណ្ណាល័យជាតិ]]នៅអាស៊ី}} [[Category:បណ្ណាល័យជាតិ|កម្ពុជា]] [[Category:បណ្ណាល័យនៅកម្ពុជា]] d6iaprfvsakohej5a9y6ktm5mthazsh 340454 340453 2026-09-13T10:46:42Z Wxba643 52939 340454 wikitext text/x-wiki '''បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា''' ('''EN:'''National Library of Cambodia;'''FR:'''Bibliothèque Nationale du Cambodge) គឺជាស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិទទួលខុសត្រូវផ្នែកបណ្ណាល័យ នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] ដែលស្ថិតនៅក្រោមឱវាត[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]។ អំឡងពេលរបបខ្មែរក្រហម​ ពួកខ្មែរក្រហមបានបំផ្លិចបំផ្លាញសៀវភៅនិងកំណត់ត្រាគន្ថនិទ្ទេស នៅសល់២០%នៃចំនួនសៀវភៅដែលនៅសល់។.<ref name="lostmemoryunesco">[http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF LOST MEMORY - LIBRARIES AND ARCHIVES DESTROYED IN THE TWENTIETH CENTURY]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021213856/http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF |date=2016-10-21 }})</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយនាម បណ្ណាល័យជាតិ]] * [[Destruction of libraries]] == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} {{coord|11.5765|104.9196|type:landmark_region:KH|display=title}} {{Asia topic|prefix=បណ្ណាល័យជាតិ| title=[[បណ្ណាល័យជាតិ]]នៅអាស៊ី}} [[Category:បណ្ណាល័យជាតិ|កម្ពុជា]] [[Category:បណ្ណាល័យនៅកម្ពុជា]] de8xd9pl7g9m2p6qgr4eq0q2rtmle07 340455 340454 2026-09-13T10:48:17Z Wxba643 52939 340455 wikitext text/x-wiki '''បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា''' ('''EN:'''National Library of Cambodia;'''FR:'''Bibliothèque Nationale du Cambodge) គឺជាស្ថាប័នថ្នាក់ជាតិទទួលខុសត្រូវផ្នែកបណ្ណាល័យ នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] ដែលស្ថិតនៅក្រោមឱវាត[[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]។ អំឡងពេល[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]​ ពួកខ្មែរក្រហមបានបំផ្លិចបំផ្លាញសៀវភៅនិងកំណត់ត្រាគន្ថនិទ្ទេស នៅសល់២០%នៃចំនួនសៀវភៅដែលនៅសល់។.<ref name="lostmemoryunesco">[http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF LOST MEMORY - LIBRARIES AND ARCHIVES DESTROYED IN THE TWENTIETH CENTURY]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021213856/http://www.unesco.org/webworld/mdm/administ/pdf/LOSTMEMO.PDF |date=2016-10-21 }})</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយនាម បណ្ណាល័យជាតិ]] * [[Destruction of libraries]] == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625154230/http://www.bibliotheque-nationale-cambodge.org/ |date=2011-06-25 }} {{coord|11.5765|104.9196|type:landmark_region:KH|display=title}} {{Asia topic|prefix=បណ្ណាល័យជាតិ| title=[[បណ្ណាល័យជាតិ]]នៅអាស៊ី}} [[Category:បណ្ណាល័យជាតិ|កម្ពុជា]] [[Category:បណ្ណាល័យនៅកម្ពុជា]] 4e1uw5vkrsjm53mxvagybceeftuzfxo 0 27146 340380 329659 2026-09-13T02:19:52Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340380 wikitext text/x-wiki ខាងក្រោមនេះ គឺជាបញ្ជីនៃ '''បណ្ណាល័យនៅកម្ពុជា''។ ==បណ្ណាល័យរដ្ឋាភិបាល== ===បណ្ណាល័យនៃស្ថាប័ននានា=== * [http://www.banglaacademy.org.bd/library.php Bangla Academy Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110709194645/http://www.banglaacademy.org.bd/library.php |date=2011-07-09 }} * [http://www.bangladesh-bank.org/aboutus/bblibrary.html Bangladesh Bank Library] * [http://www.bids.org.bd/SupportServices.php?FM=2&SM=64&TM=95&Page=Library%20and%20Documentation BIDS Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303174015/http://www.bids.org.bd/SupportServices.php?FM=2&SM=64&TM=95&Page=Library%20and%20Documentation |date=2016-03-03 }} * [http://www.unicdhaka.org/ UNIC Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104031916/http://unicdhaka.org/ |date=2015-01-04 }} ===បណ្ណាល័យសាធារណៈ=== * [[Central Public Library (Dhaka)]] *[http://www.publiclibrary.org.bd/ See Also] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208111809/http://publiclibrary.org.bd/ |date=2009-02-08 }} * [[Khulna Government Public Library]] * [[Jessore Public Library]] * [[Mymensingh Government Public Library]] * [http://www.islamicfoundation.org.bd/dept_library.html Islamic Foundation Central Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080502185842/http://www.islamicfoundation.org.bd/dept_library.html |date=2008-05-02 }} * [[Islamic Foundation Library, Mymensingh]] * [[Manirampur Public Library, Manirampur, Jessore]] * [[world of 71 (Public Library & resource center), Manirampur, Jessore]] ===បណ្ណាល័យជាតិ=== * [[បណ្ណាល័យជាតិកម្ពុជា]] ==បណ្ណាល័យនៃស្ថាប័ន-គ្រឹះស្ថានអប់រំ== ===College libraries=== * ===បណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យ=== * [http://ulab.edu.bd University Of Liberal Arts Bangladesh] * [[AIUB]] Library * [[Chittagong University]] Library * [http://iu.ac.bd/facilities/central_library.php Islamic University, Kushtia Central Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150206084519/http://www.iu.ac.bd/facilities/central_library.php |date=2015-02-06 }} * [http://www.bsmmu.org/Cenlib.htm Bangabandhu Sheikh Mujib Medical University Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071030171314/http://www.bsmmu.org/Cenlib.htm |date=2007-10-30 }} * [http://www.buet.ac.bd/?page_id=9 BUET Central Library] * [http://www.ruet.ac.bd/library.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011193846/http://www.ruet.ac.bd/library.php |date=2013-10-11 }} * [http://www.cuet.ac.bd/library.php CUET Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150121015937/http://www.cuet.ac.bd/library.php |date=2015-01-21 }} * [http://www.univdhaka.edu/library.php Dhaka University Central Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201123301/http://www.univdhaka.edu/library.php |date=2008-02-01 }} * [http://www.duet.ac.bd/li.html DUET Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080522062317/http://www.duet.ac.bd/li.html |date=2008-05-22 }} * [http://library.easternuni.edu.bd Eastern University Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511180227/http://library.easternuni.edu.bd/ |date=2015-05-11 }} * [http://lib.ewubd.edu East West University Library]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://gub.ac.bd/GUBLibrary.html Green University of Bangladesh Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203141014/http://gub.ac.bd/GUBLibrary.html |date=2009-02-03 }} * [[Institute of Business Administration, University of Dhaka|IBA]] Library * [http://lib.iub.edu.bd/ Independent University Library] * [http://www.iiuc.ac.bd/Features/library_facilities.php International Islamic University Chittagong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080117013953/http://www.iiuc.ac.bd/Features/library_facilities.php |date=2008-01-17 }} * [[IUT Library and Documentation Center]] * [http://www.juniv.edu/library.htm Jahangir Nagar University Library] *[http://www.nub.ac.bd/Pages/library.php Northern University Bangladesh Library]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://library.northsouth.edu North South University Library] * [http://www.ru.ac.bd/rulib/library.htm Rajshahi University Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227220131/http://www.ru.ac.bd/rulib/library.htm |date=2014-02-27 }} * [http://www.ku.ac.bd/ku/central-library.html khulna University Central Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140419161431/http://www.ku.ac.bd/ku/central-library.html |date=2014-04-19 }} * Shahjalal University of Science and Technology Library * Jessore Science and Technology University Library * [http://sau.edu.bd/facility/library Sher-e-Bangla Agricultural University Library] * [http://www.stamforduniversity.info/sub/library.php Stamford University, Bangladesh Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326085933/http://www.stamforduniversity.info/sub/library.php |date=2012-03-26 }} * [http://www.seu.ac.bd/library.html Southeast University Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410153439/http://www.seu.ac.bd/library.html |date=2008-04-10 }} * [http://www.subd.net/library.htm State University of Bangladesh Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120163931/http://www.subd.net/library.htm |date=2008-01-20 }} * [http://www.uiu.ac.bd/?page_id=6 United International University Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080209164244/http://www.uiu.ac.bd/?page_id=6 |date=2008-02-09 }} * [http://www.uits-bd.org/library.htm University of Information Technology and Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515193210/http://www.uits-bd.org/library.htm |date=2008-05-15 }} * [http://www.uttarauniversity.com/index5.php?category=7 Uttara University Library] * [http://www.wub.edu/library.html World University of Bangladesh Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228063513/http://www.wub.edu/library.html |date=2010-02-28 }} * [Leading University Library] ==បណ្ណាល័យនៃស្ថាប័នមិនមែនរដ្ឋាភិបាល== *Book Centre,Chandpur City(the largest library of Bangladesh) * Friends Library,Kanungopara,Boalkhali,Chittagong (Since-1902) * '''Surdhuni Library''', Asad Road, Khalilgonj, Kurigram 5600 (Established in December, 2013) ===បណ្ណាល័យសាធារណៈ=== *Chandpur Public Library,Chandpur City * [[Bishwo shahitto kendro]] Library * [http://www.brac.net/content/multi-purpose-community-learning-centres-gonokendros Gonokendor- BRAC ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119055259/http://brac.net/content/multi-purpose-community-learning-centres-gonokendros |date=2013-01-19 }} Library * [[Maruf Sharmeen Smrity Sonstha]] Library, Zatramura, [[Rupganj]], [[Narayanganj]] * [[Muslim Institute Library]], [[Mymensingh]] *[[Shudhijon Pathagar]], Narayanganj * Shihipur Public Library, Bogra * Srisri Pathodyan, 19/50 Rupnagor, Dhaka. Ashraful Alam Siddique. Mob 01711310483 * KILLAR ANDAR ISLAMIC LIBRARY. LOHAGARA, CHITTAGONG. Mobile phone- 01835 559712-3 *[[Woodburn Public Library]] *Durbar Songho Gronthagar,Khalishpur,Khulna * Surdhuni Library, Asad Road, Khalilgonj, Kurigram 5600 *[[Bondhon Gronthagar, Mirpur-14,Dhaka-1206.]] ===បណ្ណាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ=== * [http://www.apollodhaka.com/library.htm Apollo Hospital Dhaka Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120014835/http://www.apollodhaka.com/library.htm |date=2008-11-20 }} * [http://www.cmedhaka.gov.bd/library.htm Centre for Medical Education Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130050952/http://cmedhaka.gov.bd/library.htm |date=2009-01-30 }} * [http://www.icddrb.org/activity/?typeOfActivity=Library Library and Information Services Unit (LISU) of the ICDDR,B,Chandpur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080106161804/http://www.icddrb.org/activity/?typeOfActivity=Library |date=2008-01-06 }} * [http://www.whoban.org/library.html WHO Library of Bangladesh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120416012415/http://www.whoban.org/library.html |date=2012-04-16 }} * [[Bangladesh College of Physicians and Surgeons]] * [http://crplibrary.libguides.com/home Bangladesh Health Professions Institute - Centre for the Rehabilitation of the Paralysed e-library ] ==ផ្សេងៗ== * [http://www.britishcouncil.org/bangladesh-education-our-libraries.htm British Council Library, Bangladesh] {{Asia topic|បញ្ជីរាយនាម បណ្ណាល័យនៅ|title=បញ្ជីរាយនាម បណ្ណាល័យនៅអាស៊ី}} {{DEFAULTSORT:Libraries In Cambodia}} [[Category:បណ្ណាល័យនៅកម្ពុជា| ]] [[Category:បញ្ជីរាយនាម បណ្ណាល័យ|កម្ពុជា]] [[Category:Lists of buildings and structures in Cambodia]] j0hgba3r6y0bdmmodm48r86nb75q7mw 0 27278 340383 340345 2026-09-13T02:50:07Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340383 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = វិឝ្វរូប | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ស្វាមិន[[ពាលាទិត្យ]] | successor = ស្វាមិន[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | spouse = ព្រះនាង[[សរស្វតី]] | issue = ព្រះ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ព្រាហ្មណ៍'''វិឝ្វរូប'''គឺជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង [[សរស្វតី]]។ កាលណោះ វ្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ បានសោយរាជ្យនៅឯអនិន្ទិតបុរ តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈសិលាចារឹក (K.៥០៨) នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាព្រះអង្គបានសាងនូវសិវលិង្គមួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងព្រះនគរ។ ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអង្គគឺ សរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឝ្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្ស[[ឝម្ភុបុរ]]។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនិងព្រាហ្មណ៍វិឝ្វរូបខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ [[វេទវតី]] មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម [[រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|រុទ្រវម៌្ម]] ដោយក្រោយមកចុះមក ព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម [[មហេន្ទ្រទេវី]] [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] និង [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជយទេវី]]។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្មដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់វេទវតីដែលបានគង់នៅភវបុរ។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម និង [[មហេន្ទ្រទេវី]] បានប្រសូត្របុត្រមួយព្រះអង្គគឺវ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ដែលបានសោយរាជ្យនៅ[[តំបន់]][[សៀមរាប]]-[[អង្គរ]]។<ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក|url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref><ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ព្រះរាជពង្សាវតារ== * ព្រះមហេសីព្រះនាម [[សរស្វតី]] ត្រូវជាបុត្ររបស់ព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] ម្ចាស់នៃបុរៈ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] ដែលក្រោយមកក្លាយជា [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]]។ ** បុត្រព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** ព្រះនត្តា គឺព្រះបាទ [[បុឝ្ករាក្ឝ]] នត្តាក្សត្រីមួយអង្គទៀតត្រូវជាព្រះជាយានៃព្រាហ្មណ៍[[វេទវតី]] ដែលមានជំនាន់ក្រោយ ព្រះនាម រុទ្រវម៌្ម **** ជំនាន់ក្រោយដែលប្រសូតពីវេទវតី គឺ [[រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] និង[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី១]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg|cm}} {{s-bef|before= ស្វាមិន[[ពាលាទិត្យ]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]])|years= គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ស្វាមិន[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រាហ្មណ៍នៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} muj84oc24x5zlwjdlatgq8siy02rdyu 0 27279 340395 214416 2026-09-13T04:23:41Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340395 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]] | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ស្វាមិន[[វិឝ្វរូប]] | successor = [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]][[បុឝ្ករាក្ឝ]] | spouse = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] | issue = ព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]] ព្រះនាងដែលជាជាយានៃស្វាមិន[[វេទវតី]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រាហ្មណ៍[[វិឝ្វរូប]] | mother = ព្រះនាង[[សរស្វតី]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ស្វាមិន'''ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១''' (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨)។ យោងតាមប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់វ្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]]គឺ ព្រះនាង[[សរស្វតី]] បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ វិឝ្វរូប ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ'''ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ទទី១''' ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝគឺជាអ្នកបង្កើតនូវរាជវង្ស[[ឝម្ភុបុរ]]។ ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍មួយទៀត ដែលយើងត្រូវផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់ដែរ ពីព្រោះរាជបុត្រនិងព្រាហ្មណ៍[[វិឝ្វរូប]]ខាងលើនេះ បានប្រសូត្រនូវរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ដែលត្រូវជាជាយារបស់ [[វេទវតី]] មានជំនាន់ក្រោយមួយអង្គព្រះនាម [[រុទ្រវម៌្ម (អង្គរ)|រុទ្រវម៌្ម]] ដោយក្រោយមកចុះមកព្រះញាតិវង្សតមកទៀតក៏មានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាម [[មហេន្ទ្រទេវី]] [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] និង [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជយទេវី]]។ ព្រះនាងមហេន្ទ្រទេវីបានរៀបការជាមួយវ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ភវបុរ)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]]ដែលបានតពូជពង្សព្រះបិតារបស់[[វេទវតី]]ដែលបានគង់នៅ[[ភវបុរ]]។<ref>{{Cite web |title= បុព្វបុរស​ដូនតា​របស់វ្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី ២|url=https://khmersdach.blogspot.com/2018/09/blog-post_46.html |access-date=2025-15-14}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះ[[អយ្យកា]] ព្រះនាម [[ពាលាទិត្យ]] ** ព្រះបិតាព្រះនាម [[វិឝ្វរូប]] និង មាតាព្រះនាម [[សរស្វតី]] *** ព្រះបុត្រា ព្រះនាម [[បុឝ្ករាក្ឝ]] បុត្រីព្រះនាងដែលត្រូវជាជាយានៃព្រាហ្មណ៍ [[វេទវតី]] **** ព្រះនត្តា ព្រះនាម [[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]] ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ស្វាមិន[[វិឝ្វរូប]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>([[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]|years= គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨}} {{s-aft|after= ស្វាមិន[[បុឝ្ករាក្ឝ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃពាលាទិត្យបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} mg6oibnf6rrb111ffx7a0y5s4j8u45m 0 27280 340394 211750 2026-09-13T04:10:40Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340394 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = សរស្វតី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]]) | successor = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]) | spouse = ព្រះបាទ[[វិស្វរូប]] | issue = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]ឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] | mother = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''សរស្វតី''' បើតាមសិលាចារឹកត្រូវជាបុត្រព្រះបាទស្រី[[ពាលាទិត្យ]] ដែលបានសោយរាជនៅឯ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|អនិន្ទិតបុរ]] តាមរយៈព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គ។ ​ម៉្យាងទៀត ប្រភពសិលាចារឹកក៏បានឲ្យដឹងទៀតថា ព្រះនាង សរស្វតី បានរៀបអភិសេកជាមួយព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ឈ្មោះ [[វិស្វរូប]] ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]។<ref>{{Cite web |title=ព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក|url=https://khmersdach.blogspot.com/2018/09/blog-post_46.html |access-date=2025-15-14}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | before = ព្រះនាង[[ពាលាទិត្យទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]]) | after = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 5twkm74jyaty2o2unur3lk1wf82r6sh 0 27349 340446 214418 2026-09-13T09:44:52Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340446 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = បុឝ្ករាក្ឝ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(វ្រះបាទ) | image = | caption = | reign = គ.ស. ៧១៦-៧៣០ | coronation = | full name = | posthumous name = វ្រះកម្រងតេង អញឝ្រីន្ទ្រលោក | predecessor = វ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | successor = វ្រះបាទ[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]] | spouse = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]] | issue = ព្រះបាទ[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]<br/>ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = វ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | death_date = គ.ស ៧៣០ | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝម្ភុបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''បុឝ្ករាក្ឝ''' (គ.ស ?-៧៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៧១៦-៧៣០)។ ក្រោយពីការសោយទិវង្គតនៃវ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី១]] ក្នុងឆ្នាំ៦៨១ មក ភាពចលាចលបានធ្លាក់ទៅលើនគរ ហើយនិងនៅដើមនៃសតវត្សទី៨ អាណាចក្របានបែកខ្ញែកទៅជា[[ក្សត្របុរី]] ខ្មែរហៅថា [[បុរ]] ជាច្រើន។ នៅ​ខាង​ដើម​ស.វ.ទី៨ ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝ ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​[[អនិន្ទិតបុរ]] រឺ [[ពាលាទិត្យបុរ]] (ស្ថិតនៅម្តុំ[[សៀមរាប]] កសាងដោយវ្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] នៃត្រកូលរបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ នៅពាក់ កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី៨ នៃគ.ស។) បាន​យាង​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​[[ឝម្ភុបុរ]] (៧២៣) ជា​ទី​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​បន្សល់​ទុក​[[សិលា​ចារឹក]]​មួយ​ផ្ទាំង ចុះ​កាល​កំណត់​ ៧១៦ នៅ​ត្រង់[[​ប្រាសាទព្រះធាតុកូនពីរ]]។ ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​ទៅ​នេះ​ក្នុង​កិច្ច​ចង់​បង្រួប​បង្រួម[[​ចេនឡា​ទឹក​លិច]]។ ព្រះអង្គម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៅ[[ឝម្ភុបុរ]]បានប្រកាសខ្លួនថាជាស្ដេចនៃ[[កម្វុជ]]ទាំងមូល។ តែ​​ជា​​ការ​​ឥត​​ប្រយោជន៍។ ពី​​ព្រោះ​​មិន​​យូរ​​ប៉ុន្មាន​​ផង [[ចេន​ឡា​ទឹក​​លិច​​]]ត្រូវ​​បែង​​ចែក​​ជា​[[នគរ]]​​តូចៗ​​ប្រាំ​​ទៀត។ ចំពោះ​​ព្រំ​​សីមា​​កំណត់​​ទឹក​​ដី​​នគរ​​នី​មួយ​ៗ គេ​​ពុំ​​ទាន់​​មាន​​ឯកសារ​​អ្វី​​ជា​​ច្បាស់​​លាស់​​សម្រាប់បញ្ជាក់​​ទេ​។ [[ពង្សាវតារចិន]]បានអះអាងថានៅសតវត្សទី៨ ចេនឡាត្រូវបែកទៅជាចេនឡាដីគោក និងចេនឡាទឹកលិច។ កំឡុងពេលនោះដែរ [[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]] ជាព្រះរាជបុត្រនៃវ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ បានកាន់កាប់មួយភាគធំនៃចេនឡាទឹកលិចរហូតដល់សតវត្សទី៨ ដែលពួក[[ម៉ាឡេ]] និង[[ជ្វា]]បានត្រួតត្រាលើ[[ក្សតបុរី]]របស់ខ្មែរខ្លះរួចទៅហើយ។ ​​វ្រះបាទ​​ពាលា​ទិត្យដែលត្រូវជាព្រះអយ្យកោ ដែល​​បាន​​សោយ​​រាជ្យ​​នៅ​​[[អនិន្ទិត​បុរ]] ហើយ​​ដែល​​បាន​​អះ​​អាង​​ថា​​ព្រះ​អង្គ​​ជា​​កូន​​ចៅ​​របស់​​វ្រះ​​បាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១]]​ និង​​ព្រះ​នាង​​នាគី[[​ព្រះនាងសោមា|សោមា]] មក​​ដល់​​វ្រះ​បាទ[[ភវវម៌្មទី១]] ដែល​​ជា​​ចៅ​​របស់​​វ្រះ​​បាទ​​[[រុទ្រវម៌្ម]]​ ព្រះ​​មហាក្សត្រ​​នគរ​ភ្វូណាន។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈសិលាចារឹក (K.៥០៨) នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាវ្រះបាទពាលាទិត្យបានសាងនូវសិវលិង្គមួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងព្រះ[[នគរ]]។ ប្រភព[[សិលាចារឹក]]ក៏បានបញ្ជាក់ទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអយ្យកោទ្រង់គឺ [[សរស្វតី]] បានរៀបអភិសេកជាមួយ[[ព្រាហ្មណ៍]]ម្នាក់ឈ្មោះ [[វិឝ្វរូប]] ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ។ ត្រង់​​នេះ យើង​​អាច​​យក​​ធ្វើ​​ជា​​អំណះ​​អំ​ណាង​មួយ​​សម្រាប់​​ឆ្លើយ​​តប​​ចំពោះ​​ជន​​ណា ដែល​​បដិសេធ​​ថា អាណាច​ក្រ​[[​ភ្វូណាន​​]]ពុំ​​មែន​​ជា[[​​រដ្ឋ]]​​[[ខ្មែរ​​]]ដំបូង។ ដោយហេតុនេះមានន័យថាទ្រង់គឺជា[[បច្ឆាញាតិ]]ចុះពីព្រះរាជនគរ​ភ្វូណានមួយអង្គដែរ។ ទ្រង់មានបច្ឆាមរណនាមថា '''[[វ្រះ]][[កម្រងតេង]] [[អញ]][[ឝ្រីន្ទ្រលោក]]'''។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ ជាក្សត្រនៃចេនឡាទឹកលិច ដែលជាប់ខ្សែខាងសោមវង្ស (នគរ​ភ្វូណាន) និងជាបុព្វការីជនរបស់វ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]]។<ref>{{Cite web |title= បុព្វបុរស​ដូនតា​របស់វ្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី ២|url=https://librarynokorphnom.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A/|access-date=2020-15-16}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម [[វិឝ្វរូប]] ព្រះអយ្យកោ ព្រះនាម [[សរស្វតី]] ** ព្រះបិតា ព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** ព្រះភគិនេយ្យ ព្រះនាម មិនស្គាល់តែបានរៀបអភិសេកជាមួយ [[វេទវតី]] **** ព្រះរាជបុត្រ ព្រះនាម [[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]] និង [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] ***** ព្រះនត្តា ព្រះនាម [[មហីបតិវម៌្ម]] ****** បច្ឆិមការីជន គឺព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= វ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]|years= គ.ស. ៧១៦-៧៣០}} {{s-aft|after= វ្រះបាទ[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} kwn2tj5xtukidwal6f30f9mzmxde92b 0 28003 340447 335698 2026-09-13T09:44:57Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340447 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 28006 340385 335083 2026-09-13T03:11:45Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340385 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ពាលាទិត្យទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | successor = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]) | spouse = ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] | issue = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ពាលាទិត្យទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]៕<ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក|url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref><ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះស្វាមីព្រះនាម ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] ** ព្រះរាជបុត្រីព្រះនាម [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] *** ព្រះនត្តាព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | before = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | after = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]) }} {{s-end}} [[Category:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} lna5ma3juspy03m4095bte52dfmumyj 340386 340385 2026-09-13T03:12:18Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340385 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ពាលាទិត្យទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | successor = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]) | spouse = ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] | issue = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ពាលាទិត្យទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]៕<ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក|url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref><ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះស្វាមីព្រះនាម ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] ** ព្រះរាជបុត្រីព្រះនាម [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] *** ព្រះនត្តាព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | before = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | after = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]) }} {{s-end}} [[Category:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} lna5ma3juspy03m4095bte52dfmumyj 340392 340386 2026-09-13T03:57:03Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ]] ទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340385 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ពាលាទិត្យទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | posthumous name = | predecessor = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | successor = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]) | spouse = ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] | issue = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ពាលាទិត្យទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] ព្រះអគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]៕<ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក|url=https://vokk.net/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A%E1%9E%97%E1%9E%B6-7/ |access-date=2023-10-14}}</ref><ref>{{Cite web |title=ព្រះស្វាមីនៃព្រះនាងសរស្វតី ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះបាទពាលាទិត្យ សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក |url=https://mydiary9.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/%E1%9E%85%E1%9F%81%E1%9E%93%E1%9E%A1%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%B9%E1%9E%80%E1%9E%9B%E1%9E%B7%E1%9E%85/ |access-date=2023-10-14}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះស្វាមីព្រះនាម ព្រះបាទឝ្រី[[ពាលាទិត្យ]] ** ព្រះរាជបុត្រីព្រះនាម [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] *** ព្រះនត្តាព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស. ប្រ.សតវត្សទី៨ | before = ព្រះនាង[[ភូមីទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ភូមី]] [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]]) | after = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិឝ្វរូប]]) }} {{s-end}} [[Category:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} lna5ma3juspy03m4095bte52dfmumyj 0 28014 340439 300367 2026-09-13T09:43:47Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]] 340439 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ពាលាទិត្យទេវី]] g9nu0qjsssw59li419k4zn9u18g6xj0 0 28015 340440 300582 2026-09-13T09:43:57Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]] 340440 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ពាលាទិត្យទេវី]] g9nu0qjsssw59li419k4zn9u18g6xj0 0 28018 340430 335626 2026-09-13T09:31:56Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340430 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិស្វរូប]]) | successor = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕ ==ឯកសារយោង== {{reflist}} * Pierre Dupont, « La dislocation du Tchen-la et la formation du Cambodge angkorien , dans ''Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient'', tome 43, 1943, {{p.}}17-55. * {{mul|en|de}} Peter Truhart, ''Regents of Nations'', K. G. Saur Münich, 1984-1988 {{ISBN|359810491X}}, art. « Kampuchea », {{p.}}1729. ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = ១១៦០&ndash;១១៦៧ | before = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិស្វរូប]]) | after = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} scdx70f84w0gzmvwuujblouagsxbqzx 340431 340430 2026-09-13T09:32:43Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[យសោវម៌្មទី ២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340430 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិស្វរូប]]) | successor = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕ ==ឯកសារយោង== {{reflist}} * Pierre Dupont, « La dislocation du Tchen-la et la formation du Cambodge angkorien , dans ''Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient'', tome 43, 1943, {{p.}}17-55. * {{mul|en|de}} Peter Truhart, ''Regents of Nations'', K. G. Saur Münich, 1984-1988 {{ISBN|359810491X}}, art. « Kampuchea », {{p.}}1729. ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = ១១៦០&ndash;១១៦៧ | before = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិស្វរូប]]) | after = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} scdx70f84w0gzmvwuujblouagsxbqzx 340433 340431 2026-09-13T09:33:49Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ទៅ [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340430 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស ប្រ.សតវត្សទី៨ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិស្វរូប]]) | successor = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕ ==ឯកសារយោង== {{reflist}} * Pierre Dupont, « La dislocation du Tchen-la et la formation du Cambodge angkorien , dans ''Bulletin de l'École française d'Extrême-Orient'', tome 43, 1943, {{p.}}17-55. * {{mul|en|de}} Peter Truhart, ''Regents of Nations'', K. G. Saur Münich, 1984-1988 {{ISBN|359810491X}}, art. « Kampuchea », {{p.}}1729. ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = ១១៦០&ndash;១១៦៧ | before = ព្រះនាង[[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[វិស្វរូប]]) | after = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} scdx70f84w0gzmvwuujblouagsxbqzx 0 28104 340441 170155 2026-09-13T09:44:07Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]] 340441 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ពាលាទិត្យទេវី]] g9nu0qjsssw59li419k4zn9u18g6xj0 0 28105 340442 300583 2026-09-13T09:44:17Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]] 340442 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ពាលាទិត្យទេវី]] g9nu0qjsssw59li419k4zn9u18g6xj0 0 28685 340369 339866 2026-09-12T17:01:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 340369 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web |url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival |access-date=2016-01-06 |archivedate=2015-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151123135533/http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |url-status=dead }} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[ស្រាក្រឡុក]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[:en:Rice wine|ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''The Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref>បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 7eqxajpd7vfszr4utyd3bcwpcb5l129 340370 340369 2026-09-12T17:04:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ផលិតផល */ 340370 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនកម្ពុជា]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web |url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival |access-date=2016-01-06 |archivedate=2015-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151123135533/http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |url-status=dead }} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[ស្រាក្រឡុក]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''The Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref>បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ gizligfeakpj2x2kzopyu5do90ms80b 340409 340370 2026-09-13T07:47:58Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340409 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Sombai) គឺជាភេសជ្ជៈនៅក្នុងស្រុកមួយប្រភេទដែលត្រូវបានផលិតឡើងនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]។<ref>Nicky Sullivan {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Fruit-flavoured infused rice wines make a splash}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 7 September 2012,</ref>ភេសជ្ជៈប្រភេទនេះបានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់របស់ស្រាសនិងស្រាត្រាំដែលជាប្រភេទស្រាបែបប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ឲ្យក្លាយជម្រើសថ្មីសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេសដែលបានមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |accessdate=2015-08-03|title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple}}</ref><ref>Lara Dunston {{cite web |url=http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |title=Cambodian rice wine revival |access-date=2016-01-06 |archivedate=2015-11-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151123135533/http://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news-features/2014/7/cambodian-rice-wine-revival |url-status=dead }} ''Australian Gourmet Traveller'', 11 July 2014</ref>អ្វីដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃដបស្រាសុំបៃគឺថាដបនីមួយៗត្រូវបានគូរដោយដៃដែលទទួលបានការទាក់ទាញជាខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរ។<ref>Lara Dunston {{cite web |title=Taste Siem Reap’s Own Brand of Infused Rice Spirit |url=http://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170728201237/https://www.afar.com/places/sombai-krong-siem-reap |archivedate=2017-07-28 |access-date=2016-01-06}} ''[[Afar (magazine)]]''</ref><ref>Nick Ray {{cite web |title=Sombai |url=http://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/entertainment-nightlife/other/sombai}} ''[[Lonely Planet]] Online''</ref><ref>Peter Olszewski {{cite web|url=http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|title=Cambodian Fusion|access-date=2016-09-05|archivedate=2016-01-09|archiveurl=https://archive.ph/20160109062026/http://www.managementinsider.asia/cambodian-fusion/|url-status=dead}} ''Management Insider''</ref> {{Infobox company | name = ភេសជ្ជៈសុំបៃ | logo = | logo_caption = | image = Khmer wooden house.jpg | image_caption = សិក្ខាសាលាផលិតកម្មភេសជ្ជៈសុំបៃ | trading_name = | native_name = | native_name_lang = | romanized_name = | former_name = | former type = | type = | traded_as = | industry = [[ភេសជ្ជៈមានជាតិអាល់កុល]] | sgenre = | fate = | predecessor = | successor = Akim Ly | foundation = {{Start date|២០១២}} | founder = Joëlle Jean-Louis និង Lionel Maitrepierre | defunct = | location_city = [[ខេត្តសៀមរាប]] | location_country = {{flag|កម្ពុជា}} | locations = | area_served = | key_people = | products = [[ស្រាក្រឡុក]] | brands = | production = | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|sombai.com}} | footnotes = | bodystyle = }} សិប្បកម្មត្រូវបានរៀបចំឡើងជាលក្ខណៈផ្ទះឈើបែប[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]មិនតែប៉ុណ្ណោះវាជាទីពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិនៅក្នុងការមកទទួលយកនូវបទពិសោនធ៍ថ្មីជាពិសេសគឺទទួលបានការពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ភ្ញៀវទេសចរមកពីខាងបស្ចឹមប្រទេសនិង[[ទ្វីបអាស៊ី|អាសុី]]។<ref>Miranda Glasser {{cite web|url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom}} ''[[The Phnom Penh Post]]'', 1 August 2014</ref><ref>Robyn Eckhardt {{cite web |title=36 Hours in Siem Reap |url=http://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html?_r=0}} ''[[The New York Times]]'', 22 July 2015</ref><ref>Dana Ter{{cite web |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3}}, ''[[Taipei Times]]'', 19 August 2015</ref> [[File:Hand-painted bottles of Sombai Liqueur.jpg|thumb|ដបភេសជ្ជៈសំុបៃ]] ==ផលិតផល== [[File:Bottles_of_Sombai_Liqueur.jpg|thumb]] ភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១២ ដោយពីដំបូងផលិតចេញពី[[ស្រាអង្ករ]]ដោយស្ត្រី[[ជនជាតិម៉ូរីស]]ឈ្មោះ '''Joëlle Jean-Louis''' និងស្វាមីរបស់អ្នកស្រីឈ្មោះ '''Lionel Maitrepierre'''<ref>{{Cite news |url=https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/decouverte-sombai-une-nouvelle-boisson-locale-siem-reap-71741 |title=DECOUVERTE - ''Sombaï'', une nouvelle boisson locale à Siem Reap |last=Cassiau |first=Julie |date=2012-08-24 |work=Le Petit Journal |access-date=28 July 2017 |language=fr-FR}}</ref>ដោយយកគំរូពីស្រាត្រាំ<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=ER8BvY9WoNA |title=Associated Press: Rice wine spirit is rebranded as a tourist tipple |website=[[YouTube]] |date=16 November 2014 |access-date=2015-08-03}}</ref><ref>{{cite magazine |last=Dunston |first=Lara |title=Cambodian rice wine revival |date=10 July 2014 |url=https://www.gourmettraveller.com.au/travel/travel-news/cambodian-rice-wine-revival-4939 |magazine=Gourmet Traveller |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite news |last=Starkey |first=Tom |date=24 June 2020 |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/fruit-flavoured-infused-rice-wines-make-splash |title=Distilling a new direction for Cambodian rice wine |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=24 June 2020}}</ref>ដែលជាស្រាប្រពៃណីរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ]]។ដបភេសជ្ជៈសុំបៃត្រូវបានគូរនិងរចនាឡើងដោយដៃ។<ref>{{Cite web |title=A Taste of Siem Reap — Sipping Sombai Infused Rice Spirit |url=http://grantourismotravels.com/2014/10/31/a-taste-of-siem-reap-sipping-sombai-infused-rice-spirit/ |access-date=2025-08-16 |website=grantourismotravels.com |language=en-US}}</ref>ភេសជ្ជៈនេះមាន ១០ រសជាតិខុសៗគ្នាដែលផ្សំឡើងពីផ្លែឈើឬគ្រឿងទេស ០២ ប្រភេទបញ្ចូលគ្នា។ ជាធម្មតាភេសជ្ជៈសុំបៃគេអាចទទួលទានបានផ្ទាល់ភ្លាមៗតែម្ដង ដោយមិនចាំបាច់លាយគ្រឿងផ្សំផ្សេងៗឬទទួលទានជាមួយនឹងទឹកកកដើម្បីជួយកាត់បន្ថយភាពខ្លាំងនៃជាតិអាកុល។'''Sombai infused rice wines''' ក៏ជាគ្រឿងផ្សំនៅក្នុងស្រាក្រឡុករបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]មួយចំនួនផងដែរ<ref>{{Cite web |url=https://www.travelfish.org/sight_profile/cambodia/western_cambodia/siem_reap/siem_reap/2140 |date=19 February 2017 |title=Khmer cocktail class at Asana |website=Travelfish |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baussay |first=Céline |date=22 November 2018 |url=https://www.lepoint.fr/art-de-vivre/le-top-5-des-endroits-a-ne-pas-manquer-autour-d-angkor-22-11-2018-2273543_4.php |title=Le top 5 des endroits à ne pas manquer autour d'Angkor |magazine=[[Le Point]] |language=fr |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Asana Sling, Lemon Lemongrass Tini, Sombai Blue, Sombai Fizz, Siem Reap Monsoon''' និង '''Sombai Sour'''។<ref>{{Cite web |url=https://www.sombai.com/en/khmer-cocktail-ideas-siem-reap |title=Khmer Cocktail Ideas |publisher=Sombai |access-date=28 July 2017}}</ref>ភោជនីយដ្ឋាននិងសណ្ឋាគារឈានមុខគេជាច្រើននៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏មានលក់ភេសជ្ជៈសុំបៃនិងស្រាក្រឡុកដែលផ្សំចេញភេសជ្ជៈសុំបៃផងដែរ។ចុងភៅក៏ប្រើប្រាស់វានៅក្នុងការចម្អិនអាហាររបស់ពួកគេផងដែរ<ref>{{Cite news |last=Mathew |first=Elisabeth |date=11 February 2017 |title=Move over Angkor Wat |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/travel/Move-over-Angkor-Wat/article17282746.ece |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ដូចជា '''Chef Pola Siv''' នៅ '''Mie Café'''<ref>{{Cite news|url=http://www.saveur.com/restaurants-hotels-travel-guide-siem-reap-cambodia-southeast-asia|title=The New Tastes of Old Siem Reap|last=Osborne|first=Lawrence|date=14 December 2015|work=[[Saveur]]|access-date=28 July 2017|language=en}}</ref>និង '''The Park Hyatt'''<ref>{{Cite news |url=https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine |title=Cambodian rice wine |date=31 January 2014 |work=AsiaLIFE Cambodia |access-date=28 July 2017 |archive-date=28 កក្កដា 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728164547/https://www.asialifemagazine.com/cambodia/cambodian-rice-wine/ |url-status=dead }}</ref>និង '''Chef''' '''Pol Kimsan''' នៅស្ថានទូតជាដើម។ក្រៅពីនេះនៅ '''Raffles Angkor''' ក៏អាចទិញភេសជ្ជៈសុំបៃសម្រាប់ធ្វើជាកាដូបានផងដែរ។ ==ទីកន្លែងផលិត== នៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ សិក្ខាសាលាសុំបៃនិងកន្លែងសាកល្បងឲ្យភ្ញៀវភ្លក្សរសជាតិភេសជ្ជៈនេះ<ref>{{cite news |last= Glasser |first=Miranda |date=1 August 2014 |title=Taste Sombai rice wine purveyors open new showroom |url=http://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/sombai-rice-wine-purveyors-open-new-showroom |newspaper=[[The Phnom Penh Post]] |access-date=28 July 2017}}</ref>ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅគេហដ្ឋានរបស់វិចិត្រករលោក[[លាង សេកុន]]ហើយទីកន្លែងនេះក៏បានក្លាយជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍មួយនៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |last=Eckhardt |first=Robyn |date=22 July 2015 |title=36 Hours in Siem Reap |url=https://www.nytimes.com/2015/07/26/travel/what-to-do-in-36-hours-in-siem-reap-cambodia.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Ter |first=Dana |date=19 August 2015 |title=Searching for serenity in Siem Reap |url=http://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2015/08/19/2003625684/3 |newspaper=[[Taipei Times]] |access-date=28 July 2017}}</ref>បន្ទាប់ពីឆ្នាំ ២០២២ សុំបៃបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងថ្មីទៅកណ្តាលទីក្រុងហើយបានបង្កើតសិក្ខាសាលារបស់ខ្លួននៅក្នុងផ្ទះឈើប្រពៃណីមួយនៅឯតំបន់[[វត្តដំណាក់​|វត្ដដំណាក់]]។ ==ឯកសារយោង== * Sombai Infused Cambodian Liqueur website http://www.sombai.com * Sombai Workshop (production site) facebook page https://www.facebook.com/Sombai/ * Sombai Liqueur (brand) facebook page https://www.facebook.com/sombai.infused.cambodian.liqueur/ 4yyw3njp06nrc8gpll6aqh0igcm0ixo 0 28695 340378 335082 2026-09-13T01:29:22Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340378 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|conventional_long_name=ទ្វារវតី|common_name=ទ្វារវតី|era=សម័យក្រោយបុរាណ|year_start=សតវត្សទី៦|year_end=សតវត្សទី១១|life_span=សតវត្សទី៦-១១|p1=នគរមន{{!}}រដ្ឋមន|p2=តម្ព្រលិង្គ|p3=ទុនសុន|p4=តួយ័ន|p5=កាមាឡាងកា|s1=Principality of Chaliang{{!}}ឆាលៀង|s2=ចេនលីហ្វុ|s3=ហរិបុញ្ជ័យ{{!}}ហរិបុញ្ជ័យ|s4=នគរល្វោ{{!}}លពបុរី|s5=សុវណ្ណភូមិ{{!}}សុវណ្ណបុរី|s6=សៀន{{!}}នគរសៀន|image_map=|image_map_caption=រាជាណាចក្រ ទ្វារវតី/វប្បធម៌ និងនយោបាយអាស៊ីសហសម័យ ៨០០ គ.ស|image_map2={{multiple image|align=center|perrow=2/2|total_width=300|caption_align=center|border=infobox|image1=DvaravatiMapThailand.png |caption1=Spread of Dvaravati culture and Mon Dvaravati sites|image2=MonWheel.jpg|caption2=[[Mon (ethnic group)|Mon]] wheel of the law ([[ធម្មចក្រ]])សម័យទ្វារវតី|image3=Thai ក្បាល ព្រះ​ពុទ្ធ​រាជាណាចក្រ​ទ្វាវតី សតវត្ស​ទី ៨ ដល់​ទី ៩, Dayton.jpg|caption3=Buddha, សិល្បៈ​សម័យ​ ទ្វារវតី សតវត្សទី ៨-៩ |image4=IMP C VICTORINVS PF AVG.tif|caption4= សំរឹទ្ធពីរដង denarius នៃអធិរាជរ៉ូម៉ាំង Gallic [[វិចតូរីនសូស]] (២៦៩-២៧១គ.ស) ឃើញនៅអ៊ូថង|image5=Khao Khlang Nai-002.jpg|caption5=[[Si Thep Historical Park|ខៅខ្លាងណៃ]] គឺជាទីសក្ការៈបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា។ ចេតិយ​កណ្តាល​រាង​ចតុកោណកែង និង​តម្រង់​ទៅ​ទិស​ខាង​កើត ជា​លក្ខណៈ​ស្ថាបត្យកម្ម​ទ្វារវតី ដែល​មាន​អាយុកាល​ប្រហែល​សតវត្សរ៍​ទី ៦-៧ នៃ​គ.ស. |image6=Khao Khlang Nak-004.jpg|caption6=[[Si Thep Historical Park|ខៅខ្លាងណក]], ជា​ស្តូប​បែប​ខ្មែរ​បុរាណ​នៅ​ក្រុង​ស៊ី​ទេព មាន​អាយុកាល​ប្រហែល​សតវត្សរ៍​ទី ៨-៩ នៃ​គ.ស., នាពេលបច្ចុប្បន្ន វាជាថ្មបាយក្រៀមធំ។}}|capital={{ubl|[[Si Thep Historical Park|Si Thep]]<ref name=silp>{{cite web|url=https://www.silpa-mag.com/history/article_123335|title=หลักฐานฟ้อง! ทำไมจึงเชื่อได้ว่า "ศรีเทพ" คือศูนย์กลางทวารวดี|date=13 December 2023|accessdate=14 December 2023|language=th|website=www.silpa-mag.com|archivedate=14 December 2023|archiveurl=https://archive.today/20231214073935/https://www.silpa-mag.com/history/article_123335}}</ref>|[[Ayodhyapura]]<ref name=mati>{{cite web|url=https://www.matichonweekly.com/column/article_563337|title=ฤๅเมืองโบราณศรีเทพ คือ ‘อโยธยา-มหานคร’ ในตำนานพระแก้วมรกต และตำนานพระสิกขีปฏิมาศิลาดำ?|date=16 June 2022|accessdate=19 December 2024|language=th|work=[[Matichon]]|trans-title=Is the ancient city of Sri Thep the ‘Ayutthaya-the metropolis’ in the legend of the Emerald Buddha and the legend of the black stone Buddha Sikhi Patima?|author=Pensupa Sukkata|archivedate=18 ធ្នូ 2024|archiveurl=https://archive.today/20241218222126/https://www.matichonweekly.com/column/article_563337|url-status=unfit}}</ref>|[[Nakhon Pathom]]<ref name="Murphy-2016" />|[[Mueang Uthong]]<ref name=sup>{{cite book|title=โบราณคดีและประวัติศาสตร์เมืองสุพรรณบุรี|language=th|access-date=15 December 2024|date=2014|publisher=Cyber Roxy Agency Group|place=Bangkok|pages=114|author=Khemchart Thepchai|isbn=978-9744180896|trans-title=Archaeology and history of Suphan Buri|archive-date=14 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214205627/https://www.finearts.go.th/storage/contents/2023/10/file/ir7tca8si4U3gWsjplQMZsFLKTsT6R6F060BSHJx.pdf|url=https://www.finearts.go.th/storage/contents/2023/10/file/ir7tca8si4U3gWsjplQMZsFLKTsT6R6F060BSHJx.pdf}}</ref>{{rp|18}}}}|common_languages=[[Mon language|មន]] ខ្មែរ|religion={{ubl|[[ពុទ្ធសាសនា]]|[[ព្រហ្មញសាសនា]]}}}} '''ទ្វាវតី''' គឺជារបបនយោបាយ [[ជនជាតិមន|មន]] មជ្ឈិមសម័យ ចាប់ពីសតវត្សទី៦ ដល់សតវត្សន៍ទី១១ ដែលមានទីតាំងនៅក្នុងតំបន់ដែលឥឡូវគេស្គាល់ថាជា [[ភាគកណ្តាល (ថៃ)|ប្រទេសថៃកណ្តាល]], <ref name="connor">{{Cite journal|last=Stanley J. O'Connor|date=1970|title=Dvāravatī: The Earliest Kingdom of Siam (6th to 11th Century A.D.)|url=https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article-abstract/29/2/493/328805/Dvaravati-The-Earliest-Kingdom-of-Siam-6th-to-11th?redirectedFrom=fulltext|journal=[[The Journal of Asian Studies]]|publisher=[[Duke University Press]]|volume=29|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616113254/https://read.dukeupress.edu/journal-of-asian-studies/article-abstract/29/2/493/328805/Dvaravati-The-Earliest-Kingdom-of-Siam-6th-to-11th?redirectedFrom=fulltext|archive-date=16 មិថុនា 2024|accessdate=11 ឧសភា 2025|dead-url=}}</ref> <ref name="view">{{Cite web |last=Grant Evans |date=2014 |title=The Ai-Lao and Nan Chao/Tali Kingdom: A Re-orientation |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2014/04/JSS_102_0j_Evans_TheAiLaoAndTheNanChaoTaliKingdom.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314023113/https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/2014/04/JSS_102_0j_Evans_TheAiLaoAndTheNanChaoTaliKingdom.pdf |archive-date=14 March 2023 |access-date=21 January 2024}}</ref> {{Rp|234}}ហើយត្រូវបានគេសន្មត់ថាជារដ្ឋបន្តបន្ទាប់របស់ [[នគរទុន សុនុ|ឡាងជា]] ឬ Lang-ya-hsiu ( {{Lang|th|หลังยะสิ่ว}} ) <ref name="briggs" /> {{Rp|268–270, 281}}វាត្រូវបានពិពណ៌នាដោយអ្នកធ្វើធម្មយាត្រាជនជាតិចិននៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ៧ ថាជានគរពុទ្ធសាសនាមួយដែលមានឈ្មោះថា ''តូលូពូតិ'' ស្ថិតនៅភាគខាងលិចនៃ ឥសានបុរៈ ( [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ), ទៅភាគខាងកើតនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រស្រីក្សេត្រ|ស្រីក្សេត្រ]] ( [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] ), <ref name=":0">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/961876784|title=The Indianized states of Southeast Asia|date=1968|isbn=0-7081-0140-2|location=Honolulu|pages=}}</ref> {{Rp|76}}<ref>{{Cite book|url=https://www.thaiscience.info/journals/Article/SUIJ/10499302.pdf|title=Dvaravati: Early Buddhist Kingdom in Central Thailand}}</ref> {{Rp|37}}និងនៅជាប់នឹង ផានផាន នៅភាគខាងត្បូង។ <ref name="briggs" /> {{Rp|267, 269}}ព្រំដែនភាគខាងជើងរបស់វាបានជួបជាមួយ ''ជាលូសេហ្វូ'' ដែលត្រូវបានគេសន្មត់ថាជា ''កាឡាសាបុរ'' ដែលមានទីតាំងនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រនៃ [[ឈូងសមុទ្របេងហ្គាល់|ឈូងសមុទ្រ បេងហ្គាល់]] កន្លែងណាមួយរវាង តាវោយ និង [[រ៉ន់កុន់|រង់ហ្គន]], <ref name="pamela">{{Cite journal|last=Pamela Gutman|date=2002|title=The Martaban Trade: An Examination of the Literature from the Seventh Century until the Eighteenth Century|url=https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/98a37c19-6fd9-4b71-bd4f-9287bff09cc2/content|journal=[[Asian Perspectives]]|publisher=[[University of Hawaiʻi Press]]|volume=40|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002124650/https://scholarspace.manoa.hawaii.edu/server/api/core/bitstreams/98a37c19-6fd9-4b71-bd4f-9287bff09cc2/content|archive-date=2 October 2023|accessdate=27 April 2024}}</ref> {{Rp|108}}ឬ ចនាសបុរ នៅ [[ភាគឦសាន (ថៃ)|ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ]] ទំនើប។ <ref name="matiweek">{{Cite web |last=ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ |date=4 February 2022 |title=ทวารวดี ในบันทึกของจีน |url=https://www.matichonweekly.com/column/article_512802 |archive-url=https://archive.today/20240428165555/https://www.matichonweekly.com/column/article_512802 |archive-date=28 April 2024 |access-date=28 April 2024 |website=[[Matichon]] |language=th}}</ref> ទ្វារវតី​បាន​បញ្ជូន​រាជទូត​ដំបូង​ទៅ​តុលាការ​ចិន​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ៦០៥-៦១៦។ <ref name="briggs">{{Cite journal|last=Lawrence Palmer Briggs|date=1950|title=The Khmer Empire and the Malay Peninsula|url=https://www.jstor.org/stable/2049556|journal=[[The Journal of Asian Studies|The Far Eastern Quarterly]]|publisher=[[Duke University Press]]|volume=9|issue=3|pages=256–305|doi=10.2307/2049556|jstor=2049556|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20250405130624/https://www.jstor.org/stable/2049556|archive-date=5 មេសា 2025|accessdate=11 ឧសភា 2025|dead-url=}}</ref> {{Rp|264}} ទ្វារវតី​ក៏​សំដៅ​ទៅ​លើ​វប្បធម៌ រចនាបថ​សិល្បៈ និង​ការ​ប្រមូល​ផ្ដុំ​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា​នៃ [[នគរពួកមន|​ការ​សំខាន់]] ​របស់ [[ជនជាតិមន|​ជនជាតិ​មន]] និង ខ្មែរ។ <ref name="Murphy-2016" /> ជនចំណាកស្រុកជនជាតិមនជាពាណិជ្ជករតាមសមុទ្រ ប្រហែលជាបាននាំយកអរិយធម៌ទ្វារវតីទៅកាន់ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ជ្រលងភ្នំមេណាម]] ប្រហែលឆ្នាំ ៣០០០ មុនគ.ស. <ref name="ketkong">{{Cite journal|last=Thanutchaporn Ketkong|last2=Supat Chaiwan|date=2021|title=Dvaravati Civilization Footprints, Its Maximus Creeds and Cultures in Siam Suvarnbhumi, Ancient Thailand|url=https://so18.tci-thaijo.org/index.php/gjwrc_2521/article/download/19/14/31|journal=Global Interactive Journal of World Religions and Cultures|volume=1|issue=1|pages=28–41}}</ref> {{Rp|32}}ដែលបានបន្តទៅវត្តមាននៃសម័យ "បុព្វបុរស-ទ្វារវតី" ដែលលាតសន្ធឹងពីសតវត្សទី ៤ ដល់ទី ៥ និងប្រហែលជាមុននេះ។ <ref name="Murphy-2016">{{Cite journal|last=Murphy|first=Stephen A.|date=October 2016|title=The case for proto-Dvāravatī: A review of the art historical and archaeological evidence|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-southeast-asian-studies/article/case-for-protodvaravati-a-review-of-the-art-historical-and-archaeological-evidence/6ABA16AADF5C3B4D62086719BEEF6A5C|journal=Journal of Southeast Asian Studies|language=en|volume=47|issue=3|pages=366–392|doi=10.1017/s0022463416000242|issn=0022-4634}}</ref> == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == វប្បធម៌​របស់​ទ្វារវតី​គឺ​មាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ជុំវិញ​ទីក្រុង​ដែល​មាន​សភាព​ទ្រុឌទ្រោម ដែល​ដំបូង​បំផុត​ដែល​លេច​ចេញ​ជា [[មឿង ឧទង|​ក្រុង​អ៊ូថង]] ​ក្នុង [[ខេត្តសុពណ៌បុរី|​ខេត្ត​សុវណ៌បុរី]] ​បច្ចុប្បន្ន។ ទីតាំងសំខាន់ៗផ្សេងទៀតរួមមាន នគរបឋម [[Phong Tuk|ពងទឹក]] [[ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប|ស្រីទេព]] ឃួប៊ូ និង [[Si Mahosot|ស្រីមហោសថ]] ក្នុងចំណោមកន្លែងផ្សេងៗទៀត។ <ref name="Murphy-2016"/> [[សិលាចារឹកខ្មែរ]] ចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ ៩៣៧ សរសេរអំពីខ្សែបន្ទាត់នៃព្រះអង្គម្ចាស់នៃ ចនាសបុរ ចាប់ផ្តើមដោយ ភគទត្ត និងបញ្ចប់ដោយ សុន្ទរវ្ម័ន និងកូនប្រុសរបស់គាត់ នរបតិសិង្ហវរ្ម័ន និង មង្គលវរ្ម័នដែលជារាជវង្សខ្មែរគ្រប់គ្រងនៅតំបន់នោះ ពាក្យ​ទ្វារវតី ​មក​ពី​កាក់​ដែល​ចារឹក​ជា [[សំស្ក្រឹត|​ភាសា​សំស្ក្រឹត]] ''ឝ្រី ទ្វារវតិ'' ។ ពាក្យ​សំស្រ្កឹត​ថា ''ទ្វារវតី'' មាន​ន័យ​ត្រង់​ថា «​ទ្វារ​» ។ <ref name="Higham">Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|9786167339443}}</ref> {{Rp|301}}យោងតាមសិលាចារឹក N.Th. 21 ត្រូវបានរកឃើញនៅឆ្នាំ ២០១៩ នៅក្នុងវត្ត ព្រះងាម ក្នុងខេត្ត នគរបឋម ចុះកាលបរិច្ឆេទសតវត្សទី ៦ ទីក្រុងក្នុងតំបន់ចំនួន ៣ ត្រូវបានគេលើកឡើង រួមទាំង ឝ្រីយានំទិមិរិង្គ ឬ ឝ្រីយានំទិមិរិង្គប្រតិបុរ បន្ទាប់មក ហស្តិនាបុរ និង ទ្វារវតី ដែលបានរកឃើញថា កណ្តាលនៃ នគរបឋម ។ <ref name="dominic">{{Cite journal|last=Dominic Goodall|last2=Nicolas Revire|date=2021|title=East and West - New Inscriptions from Funan, Zhenlaand Dvāravatī|url=https://shs.hal.science/halshs-04142364/document|journal=Bulletin de l'École Française d'Extrême-Orient|volume=107|pages=257–321|doi=10.3406/befeo.2021.6376|jstor=27164175|accessdate=2025-05-11|archive-date=2023-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925224818/https://shs.hal.science/halshs-04142364/document|dead-url=}}</ref> {{Rp|281}} កាលប្បវត្តិប្រពៃណីនៃទ្វាវតីគឺផ្អែកជាចម្បងលើគណនីអត្ថបទរបស់ចិន និងការប្រៀបធៀបរចនាប័ទ្មដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តសិល្បៈ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលដែលបានមកពីការជីកកកាយនៅ ចាន់សែន និងភ្នំថាមឿង នៅអ៊ូថុង ធ្វើឱ្យមានចម្ងល់អំពីការណាត់ជួបតាមប្រពៃណី។ វត្ថុវប្បធម៍ ទ្វាវតី ដែលទើបនឹងចុះកាលបរិច្ឆេទថ្មី ពីកន្លែង [[មឿង ឧទង|អ៊ូថុង]] បង្ហាញថា ចំណុចចាប់ផ្តើម នៃទំនៀមទំលាប់ នៃ វប្បធម៍ ទ្វាវតី អាច មាន កាលបរិច្ឆេទ រហូត ដល់ ឆ្នាំ ២០០ គ.ស។ <ref name="Murphy-2016"/> ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភស្តុតាងខាងបុរាណវត្ថុ សិល្បៈ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងអក្សរសិល្ប៍ (សិលាចារឹក) សុទ្ធតែបង្ហាញថា សម័យកាលដ៏សំខាន់នៃទ្វាវតី លាតសន្ធឹងពីសតវត្សទីប្រាំពីរដល់ទីប្រាំបួន។ <ref name="Murphy-2016" /> វប្បធម៌​និង​ឥទ្ធិពល​របស់​ទ្វាវតី​ក៏​បាន​សាយភាយ​ចូល​ទៅ​ក្នុង [[ភាគឦសាន (ថៃ)|​តំបន់​ឥសាន]] និង​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ [[ឡាវ|​ប្រទេស​លាវ]] ​ទំនាប​ពី​សតវត្ស​ទី​ប្រាំមួយ​ត​ទៅ។ ទីតាំងសំខាន់ៗរួមមាន [[មឿងហ្វាដេតសុងយ៉ាង|មឿង ហ្វាដេត]] ក្នុង [[ខេត្តកាលសិន្ធុ|ខេត្តកាលសិន្ទុ]] មឿងសីមានៅ [[នគររាជសីមា|ខេត្តនគររាជសីមា]] និងកន្លែងជាច្រើនទៀត។ <ref>{{Cite journal|last=Murphy|first=Stephen A.|date=2013|title=Buddhism and its Relationship to Dvaravati Period Settlement Patterns and Material Culture in Northeast Thailand and Central Laos c. Sixth–Eleventh Centuries AD: A Historical Ecology Approach to the Landscape of the Khorat Plateau|url=https://muse.jhu.edu/article/575742|journal=Asian Perspectives|volume=52|issue=2|pages=300–326|doi=10.1353/asi.2013.0017|issn=1535-8283|hdl-access=free}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Pichaya Svasti|date=2013|title=Dvaravati art in Isan|publisher=[[Bangkok post]]|url=https://www.bangkokpost.com/travel/345808/dvaravati-art-in-isan|access-date=March 13, 2021}}</ref> នៅក្នុងសៀវភៅ ''I Ching'' ឬ ''Yijing'' ដែលមានអាយុកាលនៅចុងសតវត្សទី 7 និងដំណើរ 629-645 របស់ព្រះសង្ឃចិន Xuanzang បានដាក់ Dvaravati ទៅភាគខាងលិចនៃ Kamalanka ឬ ''Lang-ya-hsiu'' និងខាងកើតនៃ Isanapura ប្រសិនបើ Kamalanka ស្ថិតនៅកណ្តាលនៅ Nakhon Pathom បុរាណដែលជាអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើន។ នៃវាលទំនាបកណ្តាល។ <ref name="kama">{{Cite web |last=Chand Chirayu Rajani |title=Background to the Sri Vijaya Story – Part I |url=https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/1974/03/JSS_062_1m_ChandChirayuRajani_ReviewArticleBackgroundToSriVijaya.pdf |access-date=2025-05-11 |archivedate=2020-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200725075434/https://thesiamsociety.org/wp-content/uploads/1974/03/JSS_062_1m_ChandChirayuRajani_ReviewArticleBackgroundToSriVijaya.pdf |url-status=unfit }}</ref> {{Rp|181–3}}នេះអនុលោមតាមទីតាំងដែលបានផ្តល់ឱ្យនៅក្នុង leishu របស់ចិនដ៏ធំបំផុត Cefu Yuangui ដែលបានចងក្រងក្នុងឆ្នាំ ១០០៥ និយាយថា គឺនៅភាគខាងលិចនៃ [[ចេនឡា]] និងខាងកើតនៃនគរ ''Ge Luo She Fen'' ដែលត្រូវបានស្នើឱ្យដាក់កណ្តាលនៅ ''Nakhon'' Pathom បុរាណដូចគ្នានឹង Kamalanka ដោយប្រវត្តិវិទូថៃ Piriya Kraiddom នេះផងដែរ សៀវភៅថ្មីរបស់ Tang ។ <ref name="pathom">{{Cite book|url=https://www.finearts.go.th/storage/contents/2021/11/file/4XuvLPegsZMvW5VDMBvkTSBN0v7G1WWEbTENlidU.pdf|title=โบราณคดีเมืองนครปฐม: การศึกษาอดีตศูนย์กลางแห่งทวารวดี|language=th|date=2014|isbn=978-974-641-498-2}}</ref> {{Rp|59}} == អ្នកគ្រប់គ្រង == ការជីកកកាយនៅកន្លែងជាច្រើនបានរកឃើញកាក់ប្រាក់ចុះកាលបរិច្ឆេទសតវត្សទី៧ ដែលរៀបរាប់អំពីស្តេច និងមហាក្សត្រីនៃនគរ ដែលសរសេរជា [[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្រ្កឹត]] ជាមួយនឹង អក្សរ បល្លវ : ''ឝ្រីទ្វារវតីស្វបុណ្យ'' (ស្តេច ស្រីទ្វារវតី ដែលមានគុណូបការៈដ៏អស្ចារ្យ) និង ''ឝ្រីទ្វារវតីស្វទេវីបុណ្យ'' <ref name="coin">{{Cite web |title=จารึกเหรียญเงินทวารวดี (เมืองดงคอน 3) |url=https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/709 |archive-url=https://archive.today/20231108034715/https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/709 |archive-date=8 November 2023 |access-date=8 November 2023 |website=sac.or.th |language=th |archivedate=8 វិច្ឆិកា 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231108034715/https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/709 |url-status=dead }}</ref> លើសពីនេះ បន្ទះស្ពាន់ដែលមានអាយុកាលពីសតវត្សទី ៦ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ៧ ដែលគេរកឃើញនៅ [[មឿង ឧទង|អ៊ូថុង]] ក៏បានរៀបរាប់អំពីព្រះបាទហរសវម៌្ម ដែលត្រូវបាន លោក ហ្សង់ បូសសេលៀ សន្មតថាជាស្តេចមួយអង្គនៃទ្វាវតី ចំណែក [[ហ្សក សឺដែស្ត|លោក សឺដេស]] ចាត់ទុកថា ចាននោះបានមកពី [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយឈ្មោះដែលបានលើកឡើងអាចជាស្តេចខ្មែរផងដែរ។ <ref name="plate">{{Cite web |title=จารึกแผ่นทองแดง |url=https://www.finearts.go.th/storage/contents/2020/12/detail_file/7o1sPjHLQN6IgfFe5FwiM4ZBMG3L3kRvproWoRNy.pdf |archive-url=https://archive.today/20231108041106/https://www.finearts.go.th/storage/contents/2020/12/detail_file/7o1sPjHLQN6IgfFe5FwiM4ZBMG3L3kRvproWoRNy.pdf |archive-date=8 November 2023 |access-date=8 November 2023 |website=finearts.go.th |language=th}}</ref> ដោយស្ដេខហសវរ្ម័នជាចៅរបស់ឥសានវរ្ម័ន។ {| | | width="10px" | | style="vertical-align: top; font-size:100%" | | |} ខាង​ក្រោម​នេះ​គឺ​ជា​បញ្ជី​ឈ្មោះ​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​សម័យ​ទ្វារវតី។ {| class="wikitable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |នាម ! rowspan="2" |រជ្ជកាល ! rowspan="2" |Title ! rowspan="2" |Note ! rowspan="2" |Source(s) |- !ខ្មែរ !ថៃ |- |[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|ចក្រវត្តិន]] |จักรวรรติน |''Unknown'' | rowspan="3" |ស្ដេចនៃ [[ឧទ្យានប្រវត្តិសាស្ត្រស៊ីថេប|ស្រីទេព]] |បិតា របស់[[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម|ប្រថិវិន្ទ្រវរ្ម័ន]] | rowspan="3" |វាងផៃ (K.978)<ref name="wangpai">{{Cite web |title=จารึกบ้านวังไผ่ |url=https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/529 |archive-url=https://archive.today/20231031152953/https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/529 |archive-date=31 October 2023 |access-date=19 December 2023 |website=db.sac.or.th |language=th |archivedate=31 តុលា 2023 |archiveurl=https://archive.today/20231031152953/https://db.sac.or.th/inscriptions/inscribe/detail/529 |url-status=dead }}</ref> |- |[[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម|ប្រថិវិន្ទ្រវរ្ម័ន]] |ปฤถิวีนทรวรมัน |?–550 |បិតារបស់[[ភវវរ្ម័នទី១|ភវវរ្ម័នទី១]] ស្ដេច [[ចេនឡា|ចេនឡា]] |- |''Unknown'' or Bhavavarman{{Efn|If Bhavavarman mentioned in the inscription is not [[Bhavavarman I]] and [[Bhavavarman II]] of Chenla.<ref name=jit/>{{rp|17–19}}|name=Z}} | |550–? |បុត្ររបស់ប្រថិវិន្ទ្រវរ្ម័ន |- |''Unknown'' | |{{tooltip|c.|circa}} សតវត្សទី៦ |ស្ដេចទ្វារវតី | |Inscription on the Dvaravati coins<ref name="npru">{{Cite web |last=Supitchar Jindawattanaphum |date=2020 |title=Evidences of Governors and Aristocrats' Existences in Dvaravati Period |url=https://publication.npru.ac.th/bitstream/123456789/1158/1/%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B8%90%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%A1%E0%B8%B5%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%9C%E0%B8%B9%E0%B9%89%E0%B8%9B%E0%B8%81%E0%B8%84%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%87%20%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%8A%E0%B8%99%E0%B8%8A%E0%B8%B1%E0%B9%89%E0%B8%99%E0%B8%AA%E0%B8%B9%E0%B8%87%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B1%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%B5.pdf |access-date=19 December 2023 |publisher=Nakhon Pathom Rajabhat University |language=th }}{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Rp|3544}} and {{ill|Wat Phra Ngam Inscription|th|จารึกวัดพระงาม}}<ref name="npru" />{{Rp|3547}} |- |Kakapat/<br /><br />Sakkorndam |กากะพัตร/สักกรดำ |566–638 |King of Takkasila (Nakhon Pathom?) | |{{ill|Northern Chronicle|th|พงศาวดารเหนือ}}{{Rp|3, 25}} |- |colspan=7 {{N/a|After the death of [[Bhavavarman I]]'s brother [[Mahendravarman (Chenla)|Mahendravarman]], his son—[[Isanavarman I]]—expanded his influence to the [[Chao Phraya River|Chao Phraya]] Valley in the early 7th century.<ref name=km1951>{{cite web|title=The Ancient Khmer Empire|author=Lawrence Palmer Briggs|date=1951|accessdate=2 February 2025|url=https://archive.org/details/the-ancient-khmer-empire}}</ref>{{rp|57}}}} |- |Kalavarnadishraj |กาฬวรรณดิศราช |638–648?/700? |King of Takkasila (Nakhon Pathom?) |Son of Kakapat. Later became king of [[នគរលវោ|Lavo]] (r. 648–700) |{{ill|Northern Chronicle|th|พงศาวดารเหนือ}}<ref name="p60" />{{Rp|25}} |- |Ramaraj |รามราช |648?/700?–? |King of Ramburi (Ayodhyapura?) |Spouse of [[ហរិភុញ្ជ័យ|Haripuñjaya]]'s queen [[ជាមាទេវី|Camadevi]] |Jinakalamali<ref name="ram">{{Cite web|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/112090|title=ใคร?เจ้าชายรามราช|date=19 September 2010|language=th|trans-title=Who? Prince Ramaraj|access-date=19 December 2024|website=[[Thai Rath]]|archivedate=19 ធ្នូ 2024|archiveurl=https://archive.today/20241219023027/https://www.thairath.co.th/news/politic/112090|url-status=unfit}}</ref> |- |colspan=7 {{N/a|Rulers after the reign of Ramaraj are still unknown.}} |- |colspan=7 {{N/a|The influence of [[Chenla]] was probably ended when [[Chenla]] faced the power struggle which led to kingdom division in the late 7th century during the reign of [[Jayadevi]].}} |- |Adītaraj |อาทิตยราช |late 800s | rowspan="2" |King of Ayodhyapura |Adversary of [[ក្រុងអង្គរ|Yasodharapura]] |{{ill|Ratanabimbavamsa|th|รัตนพิมพวงษ์}}<ref name="rat">{{Cite web |last=Pae Talalak |date=1912 |title=รัตนพิมพวงษ์ |trans-title=Ratanabimbavamsa |url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/ba/%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%99%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%A1%E0%B8%9E%E0%B8%A7%E0%B8%87%E0%B8%A8%E0%B9%8C_-_%E0%B9%92%E0%B9%94%E0%B9%95%E0%B9%95.pdf |access-date=19 December 2024 |language=th}}</ref>{{Rp|51}} |- |Rajathirat |ราชาธิราช |before 946 | |Jinakalamali |- | colspan=10 {{N/a|Fall of [[Ayodhyapura]], the center of power was probably shifted to [[Lavo Kingdom|Lavo]]'s Lavapura in the 10th century.<ref name=mati/> Dvaravati was then divided into two main polities: [[Lavo Kingdom]] in the east and [[Suphannaphum]] in the west. A new settlement known as ''Mueang Wat Derm'' ({{lang|th|เมืองวัดเดิม}}) was founded southwestward in the lower plain in 934.<ref name=p60/>{{rp|30}}{{efn|Calculated from the text given in the chronicle: "สิ้น 97 ปีสวรรคต ศักราชได้ 336 ปี พระยาโคดมได้ครองราชสมบัติอยู่ ณ วัดเดิม 30 ปี"<ref name=p60/>{{rp|30}} which is transcribed as "...at the age of 97, he passed away in the year 336 of the [[Chula Sakarat]]. Phraya Kodom reigned in the Mueang Wat Derm for 30 years...".|name=A}} In the 1080s, the city was set as a new Lavo capital and renamed ''Ayodhya'', which continued to the formation of the [[Ayutthaya Kingdom]] in the 14th century.<ref name=mati/>}} |- |colspan=7 {{N/a|Rulers before the reign of Vap Upendra are still unknown.}} |- |វាបឧបេន្ទ្រ |วาป อุเปนทร |949-? |Governor of Rāmaññadesa |Relative of [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២|Rajendravarman II]] of [[ក្រុងអង្គរ|Ankor]] |Rajendravarman II Inscription<ref name="npru"/>{{Rp|3546}} |} == សិល្បៈ == == Note == == ឯកសារយោង == ncep7lzz7iuyd5kl17es2c48zshin8v 0 28817 340402 340317 2026-09-13T07:09:38Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340402 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] orvz5e6xqxndppjvaehs16haf9z8soe 0 34384 340401 339121 2026-09-13T06:38:21Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340401 wikitext text/x-wiki {{មិនមែនភាសាខ្មែរ}} [[រូបភាព:Frank_Lloyd_Wright_portrait.jpg|thumb| ហ្វ្រេង្ស ផ្លយរ៉ាយស៍]] '''Frank Lloyd Wright''' (ឈ្មោះកំណើត '''Frank Lincoln Wright''', មិថុនា 8, 1867 – មេសា 9, 1959) ជា [[ស្ថាបត្យករ]]​ ជនជាតិអាមេរិចកាំង, អ្នកតុបតែងលម្អផ្នែកខាងក្នុង, អ្នកនិពន្ធ, និងជាអ្នកអប់រំ, គាត់បានឌីហ្សាញរចនាសម្ព័ន្ធ អគារ ជាង១០០០ ក្នុងនោះ៥៣២ប្រភេទ ទទួលបានជោគជ័យជាស្ថាពរ។ រ៉ាយស៍ ជឿថា រចនាសម្ព័ន្ធសំណង់អគារទាំងនោះ វានឹងធ្វើឲ្យមានភាពសុខដុមរម្យនាជាមួយមនុស្សលោក និងបរិស្ថាន។ ក្នុងភាសាទស្សនៈវិជ្ជាគាត់ហៅការឌីហ្សាញនេះថា organic architecture។ ទស្សនៈនេះគឺជាឧទាហរណ៍ពិេសសមួយរបស់  Fallingwater (1935) ដែលបានហៅថា "the best all-time work of American architecture".<ref name="Brewster"><cite class="citation news">Brewster, Mike (July 28, 2004). </cite></ref> រ៉ាយស៍ ក៏ជាអ្នកដឹកនាំចលនាការវិវត្តន៍ស្ថាបត្យកម្ម និងការវិវត្តន៍ផ្ទះសម្បែកប្រភេទUsonian​ នៅក្នុងសាលា Prairie School ដែរ។ ទស្សនៈតែមួយគត់របស់គាត់ គឺធ្វើយ៉ាងណាឲ្យនគរូបនីយកម្មរបស់ សហរដ្ឋអាមេរិច រីកចំរើន។ ក្នុងសម័យកាល នៃការបង្កើតថ្មី របស់គាត់ គឺមានរយៈពេលលើសពី៧០ឆ្នាំឯណោះ។  គាត់បានសិក្សាលើគម្រោងបង្កើតថ្មី ប្រកបដោយភាពច្នៃប្រឌិត ក្នុងនោះមានដូចជា៖ អគារការិយាល័យ, វិហារសាសនា (គ្រីស្ទ), សាលារៀន, អគារខ្ពស់ៗ, សណ្ឋាគារ និងសារៈមន្ទីរជាដើម។ គាត់តែងតែឌីហ្សាញផ្នែកខាងដើមនៃអគាររបស់គាត់ជានិច្ច ដូចជា៖ គ្រឿងសង្ហារឹម និង stained glass។ គាត់ក៏បានសរសេរសៀវភៅ២០ក្បាលដែរ និងមានអត្ថបទជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយក៏ជាសាស្ត្រាចារ្យដ៏ល្បីឈ្មោះនៅ សហរដ្ឋអាេមរិច និងអឺរ៉ុបដែរ។ ជីវិតរបស់គាត់ គឺពោរពេញដោយភាពស្រស់ស្រាយ និងអ្វីដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍គឺត្រង់ អគ្គីភ័យឆ្នាំ១៩១៤ និងឃាតកម្មនៅក្នុង Taliesin studio របស់គាត់ជាដើម។ ភាពល្បីរន្ទឺនៃកេរ្ត៏ឈ្មោះ នៅក្នុងជីវិតរបស់គាត់ គឺកាលពីឆ្នាំ១៩៩១ នៅពេល វិទ្យាស្ថានស្ថាបត្យករអាមេរិច  American Institute of Architects  បានទទួលស្គាល់ថាគាត់ជា ស្ថាបត្យករអាមេរិចអស្ចារ្យជាងគេគ្រប់ជំនាន់ "the greatest American architect of all time".<ref name="Brewster"><cite class="citation news">Brewster, Mike (July 28, 2004). </cite></ref> == ជីវប្រវត្តិ{{Anchor| Biography}} == Frank Lloyd Wright was born Frank Lincoln Wright in the farming town of Richland Center, Wisconsin, United States, in 1867. His father, William Carey Wright (1825–1904), was a locally admired orator, music teacher, occasional lawyer, and itinerant minister. William Wright met and married Anna Lloyd Jones (1838/39 – 1923), a county school teacher, the previous year when he was employed as the superintendent of schools for Richland County. Originally from Massachusetts, William Wright had been a Baptist minister, but he later joined his wife's family in the Unitarian faith. Anna was a member of the large, prosperous and well-known Lloyd Jones family of Unitarians, who had emigrated from [[វ៉ែល|Wales]] to Spring Green, Wisconsin. One of Anna's brothers was Jenkin Lloyd Jones, who would become an important figure in the spread of the Unitarian faith in the Western United States. Both of Wright's parents were strong-willed individuals with idiosyncratic interests that they passed on to him. According to his biography, his mother declared when she was expecting that her first child would grow up to build beautiful buildings. She decorated his nursery with engravings of English cathedrals torn from a periodical to encourage the infant's ambition.<ref>{{Cite book|title=Frank Lloyd Wright: A Biography|url=https://archive.org/details/franklloydwright0000secr_m6v6|last=Secrest|first=Meryle|publisher=University of Chicago Press|year=1998|page=[https://archive.org/details/franklloydwright0000secr_m6v6/page/58 58]}}</ref> The family moved to Weymouth, Massachusetts, in 1870 for William to minister a small congregation. In 1876, Anna visited the Centennial Exhibition in [[ភីឡាដេលផ្យា|Philadelphia]] and saw an exhibit of educational blocks created by Friedrich Wilhelm August Fröbel. The blocks, known as Froebel Gifts, were the foundation of his innovative kindergarten curriculum. A trained teacher, Anna was excited by the program and bought a set of blocks for her family. Young Wright spent much time playing with the blocks. These were geometrically shaped and could be assembled in various combinations to form three-dimensional compositions. This is how Wright described, in his autobiography, the influence of these exercises on his approach to design: "For several years I sat at the little Kindergarten table-top&nbsp;... and played&nbsp;... with the cube, the sphere and the triangle—these smooth wooden maple blocks&nbsp;... All are in my fingers to this day&nbsp;..."<ref>Alofsin, Anthony (1993). </ref> Many of Wright's buildings are notable for their geometrical clarity. The Wright family struggled financially in Weymouth and returned to Spring Green, Wisconsin, where the supportive Lloyd Jones clan could help William find employment. They settled in Madison, where William taught music lessons and served as the secretary to the newly formed Unitarian society. Although William was a distant parent, he shared his love of music, especially the works of Johann Sebastian Bach, with his children. Soon after Wright turned 14, his parents separated. Anna had been unhappy for some time with William's inability to provide for his family and asked him to leave. The divorce was finalized in 1885 after William sued Anna for lack of physical affection. William left Wisconsin after the divorce and Wright claimed he never saw his father again.<ref>''An Autobiography,'' by Frank Lloyd Wright, Duell, Sloan and Pearce, New York City, 1943, p. 51</ref> At this time he changed his middle name from Lincoln to Lloyd in honor of his mother's family, the Lloyd Joneses. As the only male left in the family, Wright assumed financial responsibility for his mother and two sisters. == ការសិក្សា និង ការងារ (1885–1888){{Anchor| Education and first Chicago years}} == Wright attended Madison High School, but there is no evidence he ever graduated.<ref>''Frank Lloyd Wright: A Biography,'' by Meryle Secrest, University of Chicago Press, 1992, p.72</ref> He was admitted to the University of Wisconsin–Madison as a special student in 1886. There he joined Phi Delta Theta fraternity,<ref>[http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&task=view&id=16&Itemid=161 Phi Delta Theta list of Famous Phis, accessed on May 26. 2008]</ref> took classes part-time for two semesters, and worked with a professor of civil engineering, Allan D. Conover.<ref>''Frank Lloyd Wright: A Biography,'' by Meryle Secrest, p. 82</ref> . In 1887, Wright left the school without taking a degree (although he was granted an honorary Doctorate of Fine Arts from the University in 1955) and arrived in Chicago in search of employment. As a result of the devastating Great Chicago Fire of 1871 and recent population boom, new development was plentiful in the city. He later recalled that his first impressions of Chicago were that of grimy neighborhoods, crowded streets, and disappointing architecture, yet he was determined to find work. Within days, and after interviews with several prominent firms, he was hired as a draftsman with the architectural firm of Joseph Lyman Silsbee.<ref name="Wright"><cite class="citation book" id="CITEREFWright2005">Wright, Frank Lloyd (2005). </cite></ref> Wright previously collaborated with Silsbee—accredited as the draftsman and the construction supervisor—on the 1886 Unity Chapel for Wright's family in Spring Green, Wisconsin.<ref name="FLWF"><cite class="citation web">[http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html "A brief Biography"]. </cite></ref> While with the firm, he also worked on two other family projects: All Souls Church in Chicago for his uncle, Jenkin Lloyd Jones, and the Hillside Home School I in Spring Green for two of his aunts.<ref name="OGorman"><cite class="citation book" id="CITEREFO.27Gorman2004">O'Gorman, Thomas J. (2004). </cite></ref> Other draftsmen who worked for Silsbee in 1887 included future architects Cecil Corwin, George W. Maher, and George G. Elmslie. Wright soon befriended Corwin, with whom he lived until he found a permanent home. In his autobiography, Wright recounts that he also had a short stint in another Chicago architecture office. Feeling that he was underpaid for the quality of his work for Silsbee (at $8 a week), the young draftsman quit and found work as a designer at the firm of Beers, Clay, and Dutton. However, Wright soon realized that he was not ready to handle building design by himself; he left his new job to return to Joseph Silsbee—this time with a raise in salary.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=69}}</ref> Although Silsbee adhered mainly to Victorian and revivalist architecture, Wright found his work to be more "gracefully picturesque" than the other "brutalities" of the period.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=66}}</ref> Still, Wright aspired for more progressive work. After less than a year had passed in Silsbee's office, Wright learned that the Chicago firm of Adler & Sullivan was "looking for someone to make the finish drawings for the interior of the Auditorium Building".<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=83}}</ref> Wright demonstrated that he was a competent impressionist of Louis Sullivan's ornamental designs and two short interviews later, was an official apprentice in the firm.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=86}}</ref> == Adler & Sullivan (1888–1893){{Anchor| Adler & Sullivan}} == Wright did not get along well with Sullivan's other draftsmen; he wrote that several violent altercations occurred between them during the first years of his apprenticeship. For that matter, Sullivan showed very little respect for his employees as well.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|pp=89–94}}</ref> In spite of this, "Sullivan took [Wright] under his wing and gave him great design responsibility." As an act of respect, Wright would later refer to Sullivan as ''Lieber Meister'' (German for "Dear Master").<ref name="Tafel"><cite class="citation book" id="CITEREFTafel1985">Tafel, Edgar (1985). </cite></ref> He also formed a bond with office foreman Paul Mueller. Wright would later engage Mueller to build several of his public and commercial buildings between 1903 and 1923.<ref name="Saint"><cite class="citation journal">Saint, Andrew (May 2004). </cite></ref> [[ឯកសារ:Frank_Lloyd_Wright_Home_and_Studio_(west_side_zoom).JPG|រូបភាពតូច|Wright's home in Oak Park, Illinois]] On June 1, 1889, Wright married his first wife, Catherine Lee "Kitty" Tobin (1871–1959). The two had met around a year earlier during activities at All Souls Church. Sullivan did his part to facilitate the financial success of the young couple by granting Wright a five-year employment contract. Wright made one more request: "Mr. Sullivan, if you want me to work for you as long as five years, couldn't you lend me enough money to build a little house?"<ref name="Wright 2005, p. 97">{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=97}}</ref> With Sullivan's $5,000 loan, Wright purchased a lot at the corner of Chicago and Forest Avenues in the suburb of Oak Park. The existing Gothic Revival house was given to his mother, while a compact Shingle style house was built alongside for Wright and Catherine.<ref name="Weil"><cite class="citation book">Frank Lloyd Wright Preservation Trust (2001). </cite></ref> According to an 1890 diagram of the firm's new, 17th floor space atop the Auditorium Building, Wright soon earned a private office next to Sullivan's own.<ref name="Saint"><cite class="citation journal">Saint, Andrew (May 2004). </cite></ref> However, that office was actually shared with friend and draftsman George Elmslie, who was hired by Sullivan at Wright's request.<ref name="Gebhard"><cite class="citation book">Gebhard, David; Patricia Gebhard (2006). </cite></ref> Wright had risen to head draftsman and handled all residential design work in the office. As a general rule, Adler & Sullivan did not design or build houses, but they obliged when asked by the clients of their important commercial projects. Wright was occupied by the firm's major commissions during office hours, so house designs were relegated to evening and weekend overtime hours at his home studio. He would later claim total responsibility for the design of these houses, but careful inspection of their architectural style and accounts from historian Robert Twombly suggest that it was Sullivan who dictated the overall form and motifs of the residential works; Wright's design duties were often reduced to detailing the projects from Sullivan's sketches.<ref name="Gebhard"><cite class="citation book">Gebhard, David; Patricia Gebhard (2006). </cite></ref> During this time, Wright worked on Sullivan's bungalow (1890) and the James A. Charnley bungalow (1890) both in Ocean Springs, Mississippi, the Berry-MacHarg House (1891) and Louis Sullivan's House (1892) both in Chicago, and the most noted 1891 James A. Charnley House also in Chicago. Of the five collaborations, only the two commissions for the Charnley family still stand.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=100}}</ref><ref name="Lind"><cite class="citation book">Lind, Carla (1996). </cite></ref> [[ឯកសារ:Oak_Park_Il_Walter_Gale_House4.jpg|រូបភាពតូច|The Walter Gale House (1893) is Queen Anne in style yet features window bands and a cantilevered porch roof which hint at Wright's developing aesthetics]] Despite Sullivan's loan and overtime salary, Wright was constantly short on funds. Wright admitted that his poor finances were likely due to his expensive tastes in wardrobe and vehicles, and the extra luxuries he designed into his house. To supplement his income and repay his debts, Wright accepted independent commissions for at least nine houses. These "bootlegged" houses, as he later called them, were conservatively designed in variations of the fashionable Queen Anne and Colonial Revival styles. Nevertheless, unlike the prevailing architecture of the period, each house emphasized simple geometric massing and contained features such as bands of horizontal windows, occasional cantilevers, and open floor plans which would become hallmarks of his later work. Eight of these early houses remain today including the Thomas Gale, Robert P. Parker House, George Blossom, and Walter Gale houses.<ref>{{Harvard citation no brackets|O'Gorman|2004|pp=38–54}}</ref> As with the residential projects for Adler & Sullivan, he designed his bootleg houses on his own time. Sullivan knew nothing of the independent works until 1893, when he recognized that one of the houses was unmistakably a Frank Lloyd Wright design. This particular house, built for Allison Harlan, was only blocks away from Sullivan's townhouse in the Chicago community of Kenwood. Aside from the location, the geometric purity of the composition and balcony tracery in the same style as the Charnley House likely gave away Wright's involvement. Since Wright's five-year contract forbade any outside work, the incident led to his departure from Sullivan's firm.<ref name="Lind"><cite class="citation book">Lind, Carla (1996). </cite></ref> A variety of stories recount the break in the relationship between Sullivan and Wright; even Wright later told two different versions of the occurrence. In ''An Autobiography'', Wright claimed that he was unaware that his side ventures were a breach of his contract. When Sullivan learned of them, he was angered and offended; he prohibited any further outside commissions and refused to issue Wright the deed to his Oak Park house until after he completed his five years. Wright could not bear the new hostility from his master and thought the situation was unjust. He "threw down [his] pencil and walked out of the Adler and Sullivan office never to return." Dankmar Adler, who was more sympathetic to Wright's actions, later sent him the deed.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=101}}</ref> On the other hand, Wright told his Taliesin apprentices (as recorded by Edgar Tafel) that Sullivan fired him on the spot upon learning of the Harlan House. Tafel also accounted that Wright had Cecil Corwin sign several of the bootleg jobs, indicating that Wright was aware of their illegal nature.<ref name="Lind"><cite class="citation book">Lind, Carla (1996). </cite></ref><ref>{{Harvard citation no brackets|Tafel|1985|p=41}}</ref> Regardless of the correct series of events, Wright and Sullivan did not meet or speak for twelve years. == Transition and experimentation (1893–1900) == After leaving Louis Sullivan's firm, Wright established his own practice on the top floor of the Sullivan designed Schiller Building (1892, demolished 1961) on Randolph Street in Chicago. Wright chose to locate his office in the building because the tower location reminded him of the office of Adler & Sullivan. Although Cecil Corwin followed Wright and set up his architecture practice in the same office, the two worked independently and did not consider themselves partners.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=112}}</ref> Within a year, Corwin decided that he did not enjoy architecture and journeyed east to find a new profession.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|pp=118–119}}</ref> With Corwin gone, Wright moved out of the Schiller Building and into the nearby and newly completed Steinway Hall Building. The loft space was shared with Robert C. Spencer, Jr., Myron Hunt, and Dwight H. Perkins.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=119}}</ref> These young architects, inspired by the Arts and Crafts Movement and the philosophies of Louis Sullivan, formed what would become known as the Prairie School.<ref name="Brooks"><cite class="citation web">Brooks, H. Allen (2005). </cite></ref> They were joined by Perkins apprentice, Marion Mahony, who in 1895 transferred to Wright's team of drafters and took over production of his presentation drawings and watercolor renderings. Mahony, the third woman to be licensed as an architect in Illinois and one of the first licensed female architects in the U.S., also designed furniture, leaded glass windows, and light fixtures, among other features, for Wright's houses.<ref name="Cassidy"><cite class="citation web">Cassidy, Victor M. (October 21, 2005). </cite></ref><ref name="MIT"><cite class="citation web">[http://web.mit.edu/museum/chicago/griffin.html "Marion Mahony Griffin (1871–1962)"]. </cite></ref> Between 1894 and the early 1910s, several other leading Prairie School architects and many of Wright's future employees launched their careers in the offices of Steinway Hall. [[ឯកសារ:William_H._Winslow_House_Front_Facade.jpg|រូបភាពតូច|William H. Winslow House (1893) in River Forest, Illinois]] Wright's projects during this period followed two basic models. On one hand, there was his first independent commission, the Winslow House, which combined Sullivanesque ornamentation with the emphasis on simple geometry and horizontal lines that is typical in Wright houses. The Francis Apartments (1895, demolished 1971), Heller House (1896), Rollin Furbeck House (1897), and Husser House (1899, demolished 1926) were designed in the same mode. For more conservative clients, Wright conceded to design more traditional dwellings. These included the Dutch Colonial Revival style Bagley House (1894), Tudor Revival style Moore House I (1895), and Queen Anne style Charles E. Roberts House (1896).<ref>{{Harvard citation no brackets|O'Gorman|2004|pp=56–109}}</ref> As an emerging architect, Wright could not afford to turn down clients over disagreements in taste, but even his most conservative designs retained simplified massing and occasional Sullivan inspired details.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|p=116}}</ref> Soon after the completion of the Winslow House in 1894, Edward Waller, a friend and former client, invited Wright to meet Chicago architect and planner Daniel Burnham. Burnham had been impressed by the Winslow House and other examples of Wright's work; he offered to finance a four-year education at the École des Beaux-Arts and two years in Rome. To top it off, Wright would have a position in Burnham's firm upon his return. In spite of guaranteed success and support of his family, Wright declined the offer. Burnham, who had directed the classical design of the World's Columbian Exposition was a major proponent of the Beaux Arts movement, thought that Wright was making a foolish mistake. Yet for Wright, the classical education of the École lacked creativity and was altogether at odds with his vision of modern American architecture.<ref>{{Harvard citation no brackets|Wright|2005|pp=114–116}}</ref><ref name="Goldberger"><cite class="citation web">Goldberger, Paul (March 9, 2009). </cite></ref> [[ឯកសារ:Frank_LLoyd_Wright_Studio_Chicago_Frontage.jpg|រូបភាពតូច|Wright's studio (1898) viewed from Chicago Avenue]] [[ឯកសារ:Nathan_G._Moore_house_(1895),_Oak_Park,_IL,_rear.JPG|រូបភាពតូច|Nathan G. Moore House (1895), Oak Park, Illinois]] Wright relocated his practice to his home in 1898 in order to bring his work and family lives closer. This move made further sense as the majority of the architect's projects at that time were in Oak Park or neighboring River Forest. The past five years had seen the birth of three more children — Catherine in 1894, David in 1895, and Frances in 1898 — prompting Wright to sacrifice his original home studio space for additional bedrooms. Thus, moving his work space necessitated his design and construction of an expansive studio addition to the north of the main house. The space, which included a hanging balcony within the two story drafting room, was one of Wright's first experiments with innovative structure. The studio was a poster for Wright's developing aesthetics and would become the laboratory from which the next ten years of architectural creations would emerge.<ref>Frank Lloyd Wright Preservation Trust 2001, pp. 6–9.</ref> The renovation included a playroom with high vaulted ceilings for his children. The fireplace takes up the majority of one wall of the playroom. A skylight at the top of the arc runs almost the length of the room. Made of Roman brick, the fireplace lies below a mural from the story "The Fisherman and the Genie" from ''Arabian Nights'' created by the artist Charles Corwin. Wright believed that the fireplace was an integral architectural feature within the home, often calling the hearth the heart of the home.<ref>{{Cite web|url=http://www.flwright.org/researchexplore/homeandstudio|title=Frank Lloyd Wright Home and Studio {{!}} Frank Lloyd Wright Trust|access-date=2016-03-05|accessdate=2016-03-05}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jackson-Forsberg|first=Eric|date=September 2012|title=Framing the Hearth: Wright's Fireplace Surrounds|url=|journal=Journo Portfolio|access-date=|accessdate=}}</ref> == Prairie houses == By 1901, Wright had completed about 50 projects, including many houses in Oak Park. As his son John Lloyd Wright wrote: <blockquote class=""> "William Eugene Drummond, Francis Barry Byrne, Walter Burley Griffin, Albert Chase McArthur, Marion Mahony, Isabel Roberts and George Willis were the draftsmen. Five men, two women. They wore flowing ties, and smocks suitable to the realm. The men wore their hair like Papa, all except Albert, he didn't have enough hair. They worshiped Papa! Papa liked them! I know that each one of them was then making valuable contributions to the pioneering of the modern American architecture for which my father gets the full glory, headaches and recognition today!"<ref>''My Father: Frank Lloyd Wright,'' by John Lloyd Wright; 1992; page 35</ref></blockquote>Between 1900 and 1901, Frank Lloyd Wright completed four houses which have since been identified as the onset of the "Prairie style". Two, the Hickox and Bradley Houses, were the last transitional step between Wright's early designs and the Prairie creations.<ref name="Clayton"><cite class="citation book">Clayton, Marie (2002). </cite></ref> Meanwhile, the Thomas House and Willits House received recognition as the first mature examples of the new style.<ref name="Sommer"><cite class="citation book">Sommer, Robin Langley (1997). </cite></ref><ref>{{Harvard citation no brackets|O'Gorman|2004|p=134}}</ref> At the same time, Wright gave his new ideas for the American house widespread awareness through two publications in the ''Ladies' Home Journal''. The articles were in response to an invitation from the president of Curtis Publishing Company, Edward Bok, as part of a project to improve modern house design. Bok also extended the offer to other architects, but Wright was the sole responder. "A Home in a Prairie Town" and "A Small House with Lots of Room in it" appeared respectively in the February and July 1901 issues of the journal. Although neither of the affordable house plans were ever constructed, Wright received increased requests for similar designs in following years.<ref name="Clayton"><cite class="citation book">Clayton, Marie (2002). </cite></ref> Wright's residential designs were known as "prairie houses" because the designs complemented the land around Chicago. These houses featured extended low buildings with shallow, sloping roofs, clean sky lines, suppressed chimneys, overhangs and terraces all using unfinished materials. The houses are credited with being the first examples of the "open plan". Windows whenever possible are long, and low, allowing a connection between the interior and nature, outside, that was new to western architecture and reflected the influence of Japanese architecture on Wright. The manipulation of interior space in residential and public buildings are hallmarks of his style. Public buildings in the Prairie style include Unity Temple, the home of the Unitarian Universalist congregation in Oak Park. As a lifelong Unitarian and member of Unity Temple, Wright offered his services to the congregation after their church burned down in 1905. The community agreed to hire him and he worked on the building from 1905 to 1909. Wright later said that Unity Temple was the edifice in which he ceased to be an architect of structure, and became an architect of space. Many architects consider it the world's first modern building, because of its unique construction of only one material: reinforced concrete. This would become a hallmark of the modernists who followed Wright, such as Mies van der Rohe, and even some post-modernists, such as Frank Gehry. [[ឯកសារ:Arthur_Heurtley_House_(1902),_Oak_Park,_IL.JPG|រូបភាពតូច|Arthur Heurtley House (1902), Oak Park, IL]] [[ឯកសារ:Darwin_D._Martin_House.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|Darwin D. Martin House, Buffalo, New York]] [[ឯកសារ:Taliesin600.jpg|រូបភាពតូច|Hillside Home School, 1902, Taliesin, Spring Green, Wisconsin]] Many examples of this work are in Buffalo, New York as a result of a friendship between Wright and Darwin D. Martin, an executive of the Larkin Soap Company. In 1902, the Larkin Company decided to build a new administration building. Wright came to Buffalo and designed not only the Larkin Administration Building (completed in 1904, demolished in 1950), but also homes for three of the company's executives including the Darwin D. Martin House in 1904, and later, their summer residence, the Graycliff Estate, also designed for Darwin D. Martin and his wife, Isabelle. Other Wright houses considered to be masterpieces of the late Prairie Period (1907–2000) are the Frederick Robie House in Chicago and the Avery and Queene Coonley House in Riverside, Illinois. The Robie House, with its soaring, cantilevered roof lines, supported by a 110-foot-long (34 m) channel of steel, is the most dramatic. Its living and dining areas form virtually one uninterrupted space. This building had a profound influence on young European architects after World War I and is sometimes called the "cornerstone of modernism". However, Wright's work was not known to European architects until the publication of the Wasmuth Portfolio. == Midlife controversy and architecture == === ការបោះបង់ចោលគ្រួសារ{{Anchor| Europe and personal troubles}} === [[ឯកសារ:Taliesin-aerial-600.jpg|រូបភាពតូច|Aerial photo of Taliesin, Spring Green, Wisconsin]] Local gossips noticed Wright's flirtations, and he developed a reputation in Oak Park as a man-about-town. His family had grown to six children, but Wright was not paternal and he relied on his wife Catherine to care for them. In 1903, Wright designed a house for Edwin Cheney, a neighbor in Oak Park, and immediately took a liking to Cheney's wife, Mamah Borthwick Cheney. Mamah Cheney was a modern woman with interests outside the home. She was an early feminist and Wright viewed her as his intellectual equal. The two fell in love, and they became the talk of the town, as they often could be seen taking rides in Wright's automobile through Oak Park. Wright's wife, Kitty, sure that this attachment would fade as the others had, refused to grant him a divorce. Mamah had to live in Europe for two years in order to obtain a divorce from Edwin on the grounds of desertion.<ref>{{Cite book|title=Frank Lloyd Wright: A Biography|last=Secrest|first=Meryle|page=207}}</ref> In 1909, even before the Robie House was completed, Wright and Mamah Cheney went together to Europe, leaving their own spouses and children behind. By this point Wright "rejected" the Prairie Style single-family house model of the upper-middle class, and hoped to work on more democratic architecture.<ref>{{Cite book|title=The architecture of Frank Lloyd Wright : a complete catalog|last=Storrer|first=William Allin|date=2007|publisher=University of Chicago Press|isbn=0226776204|edition=Updated 3rd|location=Chicago|page=xvii}}</ref> He was not getting larger commissions for commercial or public buildings, which frustrated him. What drew Wright to Europe was the chance to publish a portfolio of his work with Berlin publisher Ernst Wasmuth.<ref>''Frank Lloyd Wright: A Biography,'' by Meryle Secrest, Alfred A. Knopf, 1993, p. 202</ref> The resulting two volumes, titled ''Studies and Executed Buildings of Frank Lloyd Wright'', were published in 1911 in two editions, creating the first major exposure of Wright's work in Europe. The work contained more than 100 lithographs of Wright's designs and was commonly known as the Wasmuth Portfolio. Wright remained in Europe for almost a year and set up home first in Florence, Italy — where he lived with his eldest son Lloyd — and later in Fiesole, Italy where he lived with Mamah. During this time, Edwin Cheney granted Mamah a divorce, though Kitty still refused to grant one to her husband. After Wright returned to the United States in October 1910, he persuaded his mother to buy land for him in Spring Green, Wisconsin. The land, bought on April 10, 1911, was adjacent to land held by his mother's family, the Lloyd-Joneses. Wright began to build himself a new home, which he called Taliesin, by May 1911. The recurring theme of Taliesin also came from his mother's side: Taliesin in Welsh mythology was a poet, magician, and priest. The family motto was ''Y Gwir yn Erbyn y Byd'' which means "The Truth Against the World"; it was created by Iolo Morgannwg who also had a son called Taliesin, and the motto is still used today as the cry of the druids and chief bard of the Eisteddfod in Wales.<ref>{{Cite web|url=http://www.unitychapel.org/home_country.htm|title=Home Country|publisher=Unitychapel.org|date=July 1, 2005|access-date=October 16, 2009|accessdate=October 16, 2009|archivedate=ធ្នូ 28, 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051228212826/http://www.unitychapel.org/home_country.htm|url-status=dead}}</ref> === Catastrophe at Taliesin studio === On August 15, 1914, while Wright was working in Chicago, Julian Carlton, a male servant from Barbados who had been hired several months earlier, set fire to the living quarters of Taliesin and murdered seven people with an axe as the fire burned.<ref name="bbccarlton"/> The dead included Mamah; her two children, John and Martha; a gardener; a draftsman named Emil Brodelle; a workman; and another workman's son. Two people survived the mayhem, one of whom, William Weston, helped to put out the fire that almost completely consumed the residential wing of the house. Carlton swallowed hydrochloric acid immediately following the attack in an attempt to kill himself.<ref name="bbccarlton"/> He was nearly lynched on the spot, but was taken to the Dodgeville jail.<ref name="bbccarlton"><cite class="citation news">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm "Mystery of the murders at Taliesin"]. </cite></ref> Carlton died from starvation seven weeks after the attack, despite medical attention.<ref name="bbccarlton"/> === Divorce and further troubles === In 1922, Kitty Wright finally granted Wright a divorce. Under the terms of the divorce, Wright was required to wait one year before he could marry his then-partner, Maude "Miriam" Noel. In 1923, Wright's mother, Anna (Lloyd Jones) Wright, died. Wright wed Miriam Noel in November 1923, but her addiction to morphine led to the failure of the marriage in less than one year. In 1924, after the separation but while still married, Wright met Olga (Olgivanna) Lazovich Hinzenburg at a Petrograd Ballet performance in Chicago. They moved in together at Taliesin in 1925, and soon Olgivanna was pregnant with their daughter, Iovanna, born on December 2, 1925. On April 20, 1925, another fire destroyed the bungalow at Taliesin. Crossed wires from a newly installed telephone system were deemed to be responsible for the blaze, which destroyed a collection of Japanese prints that Wright estimated to be worth $250,000 to $500,000.<ref>''Frank Lloyd Wright: A Biography,'' by Meryle Secrest, p. 315–317. "$500,000 Fire in Bungalow,"''The New York Times'', April 22, 1925</ref> Wright rebuilt the living quarters, naming the home "Taliesin III". In 1926, Olga's ex-husband, Vlademar Hinzenburg, sought custody of his daughter, Svetlana. In October 1926, Wright and Olgivanna were accused of violating the Mann Act and arrested in Tonka Bay, Minnesota.<ref>Minnesota Historical Society, Collections Up Close, "[http://discussions.mnhs.org/collections/2011/01/frank-lloyd-wright-arrested-in-minnesota/ Frank Lloyd Wright Arrested in Minnesota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514194033/http://discussions.mnhs.org/collections/2011/01/frank-lloyd-wright-arrested-in-minnesota/ |date=2011-05-14 }}"</ref> The charges were later dropped. During this period, Wright designed Graycliff (1926–31), the summer estate of Isabelle and Darwin D. Martin. Wright and Miriam Noel's divorce was finalized in 1927, and once again, Wright was required to wait for one year before remarrying. Wright and Olgivanna married in 1928. == California and the textile block houses == In the 1920s, Wright designed a number of houses in California using precast "textile" concrete blocks reinforced by an internal system of bars. Wright first used his textile block system on the John Storer House in Hollywood, California, in 1923. The house is now used in films, television, and print media to represent the future.<ref name="loc"><cite class="citation web">American Treasures of the Library of Congress. </cite></ref> Typically Wrightian is the joining of the structure to its site by a series of terraces that reach out into and reorder the landscape, making it an integral part of the architect's vision.<ref name="loc"><cite class="citation web">American Treasures of the Library of Congress. </cite></ref> According to Wright's organic theory, all components of the building should appear unified, as though they belong together. Nothing should be attached to it without considering the effect on the whole. To unify the house to its site, Wright often used large expanses of glass to blur the boundary between the indoors and outdoors.<ref name="TMCnet">{{Cite web|author=Lync Voice UC Industry News|title=The Textile Block System [Concrete International]|url=http://www.lyncvoiceuc.com/news/2012/04/14/6258593.htm|publisher=TMCnet|access-date=February 28, 2014|accessdate=February 28, 2014|archivedate=មីនា 5, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140305203935/http://www.lyncvoiceuc.com/news/2012/04/14/6258593.htm|url-status=dead}}</ref> [[ឯកសារ:Frank_Lloyd_Wright_LC-USZ62-36384.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|328x328ភីកសែល|Wright in 1926]] With the Ennis House and the Samuel Freeman House (both 1923), Wright had further opportunities to test the limits of the textile block system. He also designed a textile block house for Aline Barnsdall, the Community Playhouse ("Little Dipper"), which was never constructed. Wright's son, Lloyd Wright, supervised construction for the Storer, Freeman and Ennis Houses. Architectural historian Thomas Hines has suggested that Lloyd's contribution to these projects is often overlooked.<ref>{{Cite book|title=Architecture of the sun : Los Angeles modernism, 1900-1970|last=Hines|first=Thomas S.|date=2010|publisher=Rizzoli|isbn=9780847833207|location=New York}}</ref> == រចនាប័ទ្មសរីរាង្គចាស់ទុំ == During the later 1920s and 1930s Wright's Organic style had fully matured with the design of Graycliff, Fallingwater and Taliesin West. Graycliff, located just south of Buffalo, NY is an important mid-career (1926–1931) design by Wright; it is a summer estate designed for his long-time patrons, Isabelle and Darwin D. Martin. Created in Wright's high Organic style, Wright wrote in a letter to the Martins that "Coming in the house would be something like putting on your hat and going outdoors."<ref>State University of New York at Buffalo Archives http://ubdigit.buffalo.edu/collections/lib/lib-ua/lib-ua001_DDMartin.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022044417/http://ubdigit.buffalo.edu/collections/lib/lib-ua/lib-ua001_DDMartin.php |date=2010-10-22 }}</ref> Graycliff consists of three buildings set within 8.5 acres of landscape, also designed by Wright. Its site, high on a bluff overlooking Lake Erie, inspired Wright to create a home that was transparent, with views through the building to the lake beyond. Terraces and cantilevered balconies also encourage lake views, and water features throughout the landscape were designed by Wright to echo the lake as well. [[ឯកសារ:Wrightfallingwater.jpg|រូបភាពតូច|Fallingwater, Mill Run, Pennsylvania (1937)]] One of Wright's most famous private residences was built from 1934 to 1937—Fallingwater—for Mr. and Mrs. Edgar J. Kaufmann Sr., at Mill Run, Pennsylvania, near Pittsburgh. It was designed according to Wright's desire to place the occupants close to the natural surroundings, with a stream and waterfall running under part of the building. Wright wanted the new residents to live with the waterfalls, to make them part of their everyday lives. He didn't want them to just look at them every now and again. Constructed over a 30-foot waterfall, the house may look very big on the outside but on the inside it is quite small, which surprises some visitors.<ref>{{Cite web|title=What is Fallingwater|url=http://www.fallingwater.org/37/what-is-fallingwater|work=Western Pennsylvania Conservancy|access-date=October 9, 2012|accessdate=October 9, 2012}}</ref> It was made with three bedrooms, a massive living room and a dining room. The house was more of a design for a family getaway, not for a live-in family.<ref name="Twombly1979"><cite class="citation book">Twombly, Robert (1979). </cite></ref> The construction is a series of cantilevered balconies and terraces, using limestone for all verticals and concrete for the horizontals. The house cost $155,000, including the architect's fee of $8,000. It was one of Wright's most expensive pieces.<ref name="Twombly1979"><cite class="citation book">Twombly, Robert (1979). </cite></ref> Kaufmann's own engineers argued that the design was not sound. They were overruled by Wright, but the contractor secretly added extra steel to the horizontal concrete elements. In 1994, Robert Silman and Associates examined the building and developed a plan to restore the structure. In the late 1990s, steel supports were added under the lowest cantilever until a detailed structural analysis could be done. In March 2002, post-tensioning of the lowest terrace was completed. Taliesin West, Wright's winter home and studio complex in Scottsdale, Arizona, was a laboratory for Wright from 1937 to his death in 1959. Now the home of the Frank Lloyd Wright Foundation and archives, it continues today as the site of the Frank Lloyd Wright School of Architecture. Wright is responsible for a series of concepts of suburban development united under the term Broadacre City. He proposed the idea in his book ''The Disappearing City'' in 1932, and unveiled a {{Convert|12|ft2|m2|adj=on}} model of this community of the future, showing it in several venues in the following years. He continued developing the idea until his death. === Usonian Houses === [[ឯកសារ:Weltzheimer_Johnson_House_2010.jpg|រូបភាពតូច|Charles Weltzheimer Residence (1948) in Oberlin, Ohio]] Concurrent with the development of Broadacre City, also referred to as ''Usonia'', Wright conceived a new type of dwelling that came to be known as the Usonian House. An early version of the form can be seen in the Malcolm Willey House (1934) in Minneapolis; but the Usonian ideal emerged most completely in the Herbert and Katherine Jacobs First House (1937) in Madison, Wisconsin. Designed on a gridded concrete slab that integrated the house's radiant heating system, the house featured new approaches to construction, including sandwich walls that consisted of layers of wood siding, plywood cores and building paper, a significant change from typically framed walls. Usonian houses most commonly featured flat roofs and were mostly constructed without basements, completing the excision of attics and basements from houses, a feat Wright had been attempting since the early 20th century. The Jacobses also commissioned the "Solar Hemicycle" by Wright in 1944, a seminal project in the solar house movement.<ref name="Denzerbook"><cite class="citation book">Denzer, Anthony (2013). </cite></ref> Intended to be highly practical houses for middle-class clients, and designed to be run without servants, Usonian houses often featured small kitchens — called "workspaces" by Wright — that adjoined the dining spaces. These spaces in turn flowed into the main living areas, which also were characteristically outfitted with built-in seating and tables. As in the Prairie Houses, Usonian living areas focused on the fireplace. Bedrooms were typically isolated and relatively small, encouraging the family to gather in the main living areas. The conception of spaces instead of rooms was a development of the Prairie ideal; as the built-in furnishings related to the Arts and Crafts principles from which Wright's early works grew. Spatially and in terms of their construction, the Usonian houses represented a new model for independent living, and allowed dozens of clients to live in a Wright-designed house at relatively low cost. The diversity of the Usonian ideal can be seen in houses such as the Gregor S. and Elizabeth B. Affleck House (1941) in Bloomfield Hills, Michigan, which projects over a ravine; and the Hanna-Honeycomb House (1937) in Palo Alto, California, which features a honeycomb planning grid. Gordon House, completed in 1963, was Wright's last Usonian design. Fewer than 60 of Wright's Usonian houses were built. His Usonian homes set a new style for suburban design that was a feature of countless developers. Many features of modern American homes date back to Wright, including open plans, slab-on-grade foundations, and simplified construction techniques that allowed more mechanization and efficiency in building. === Personal style and concepts === [[ឯកសារ:Johnsonwax02.jpg|រូបភាពតូច|An open office area in Wright's Johnson Wax headquarters complex]] Some of the built-in furniture remains, while other restorations have included replacement pieces created using his plans. His Prairie houses use themed, coordinated design elements (often based on plant forms) that are repeated in windows, carpets and other fittings. He made innovative use of new building materials such as precast concrete blocks, glass bricks and zinc cames (instead of the traditional lead) for his leadlight windows, and he famously used Pyrex glass tubing as a major element in the Johnson Wax Headquarters. Wright was also one of the first architects to design and install custom-made electric light fittings, including some of the very first electric floor lamps, and his very early use of the then-novel spherical glass lampshade (a design previously not possible due to the physical restrictions of gas lighting). As Wright's career progressed, so did the mechanization of the glass industry. Wright fully embraced glass in his designs and found that it fit well into his philosophy of organic architecture. Glass allowed for interaction and viewing of the outdoors while still protecting from the elements. In 1928, Wright wrote an essay on glass in which he compared it to the mirrors of nature: lakes, rivers and ponds.<ref>Frank Lloyd Wright. </ref> One of Wright's earliest uses of glass in his works was to string panes of glass along whole walls in an attempt to create light screens to join together solid walls. By utilizing this large amount of glass, Wright sought to achieve a balance between the lightness and airiness of the glass and the solid, hard walls. Arguably, Wright's best-known art glass is that of the Prairie style. The simple geometric shapes that yield to very ornate and intricate windows represent some of the most integral ornamentation of his career.<ref>{{Cite book|title=Frank Lloyd Wright's glass designs|url=https://archive.org/details/franklloydwright0000lind_b9j2|last=Lind|first=Carla|date=1995|publisher=Pomegranate Artbooks|isbn=9780876544686|location=San Francisco|pages=57}}</ref> Wright responded to the transformation of domestic life that occurred at the turn of the 20th century, when servants became less prominent or completely absent from most American households, by developing homes with progressively more open plans. This allowed the woman of the house to work in her 'workspace', as he often called the kitchen, yet keep track of and be available for the children and/or guests in the dining room. Much of modern architecture, including the early work of Mies van der Rohe, can be traced back to Wright's innovative work. Wright also designed some of his own clothing. His fashion sense was unique and he usually wore expensive suits, flowing neckties, and capes. He had a fascination with automobiles, purchasing his first car in 1909, a Stoddard-Dayton roadster, and owned many exotic vehicles over the years. During the cash-strapped Depression, Wright drove cheaper vehicles. Some of his last cars in the 1950s included four Volkswagens and a Chevrolet Nomad wagon along with flashier articles such as a Jaguar Mark VII. He owned some 50 cars between 1909 and his death, of which ten are known to be extant. Wright strongly believed in individualism and did not affiliate with the American Institute of Architects during his career, going so far as to call the organization "a harbor of refuge for the incompetent," and "a form of refined gangsterism." When an associate referred to him as "an old amateur" Wright confirmed, "I am the oldest."<ref name="archive">{{Cite web|title=Biography in Sound: Frank Lloyd Wright|url=https://archive.org/details/Biography_in_Sound|work=Old Time Radio|access-date=September 9, 2012|accessdate=September 9, 2012}}</ref> === Significant later works === [[ឯកសារ:Guggenheim_museum_exterior.jpg|រូបភាពតូច|Solomon R. Guggenheim Museum, New York City (1959)]] Wright turned 80 shortly after WWII ended, yet remained busy as ever. The Solomon R. Guggenheim Museum in New York City occupied Wright for 16&nbsp;years (1943–1959)<ref>[http://www.guggenheim.org/new-york/about/frank-lloyd-wright-building Guggenheim Museum — History]</ref> and is probably his most recognized masterpiece. The building rises as a warm beige spiral from its site on Fifth Avenue; its interior is similar to the inside of a seashell. Its unique central geometry was meant to allow visitors to easily experience Guggenheim's collection of nonobjective geometric paintings by taking an elevator to the top level and then viewing artworks by walking down the slowly descending, central spiral ramp, the floor of which is embedded with circular shapes and triangular light fixtures to complement the geometric nature of the structure. However, when the museum was completed, a number of details of Wright's design were ignored, such as his desire for the interior to be painted off-white. Further, the Museum currently designs exhibits to be viewed by walking up the curved walkway rather than walking down from the top level. [[ឯកសារ:Price_tower.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|Wright's Price Tower in Bartlesville, Oklahoma]] The only realized skyscraper designed by Wright is the Price Tower, a 19-story tower in Bartlesville, Oklahoma. It is also one of the two existing vertically oriented Wright structures (the other is the S.C. Johnson Wax Research Tower in Racine, Wisconsin). The Price Tower was commissioned by Harold C. Price of the H. C. Price Company, a local oil pipeline and chemical firm. It opened to the public in February 1956. On March 29, 2007, Price Tower was designated a National Historic Landmark by the United States Department of the Interior, one of only 20 such properties in the state of Oklahoma.<ref>[http://www.nps.gov/history/nr/listings/20070413.HTM National Park Service] — ''National Historic Landmarks Designated'', April 13, 2007</ref> == គម្រោងផ្សេងទៀត == Wright designed over 400 built structures<ref>''The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog,'' by William Allin Storrer, University of Chicago Press, 1992 (third edition)</ref> of which about 300 survive {{កាលពី|2005|lc=y}}. Four have been lost to forces of nature: the waterfront house for W. L. Fuller in Pass Christian, Mississippi, destroyed by Hurricane Camille in August 1969; the Louis Sullivan Bungalow of Ocean Springs, Mississippi, destroyed by Hurricane Katrina in 2005; and the Arinobu Fukuhara House (1918) in [[ក្រុងហាកុណិ (ខេត្តកាណាហ្គាវ៉ា)|Hakone, Japan]], destroyed in the 1923 Great Kantō earthquake. The Ennis House in California has also been damaged by earthquake and rain-induced ground movement. In January 2006, the Wilbur Wynant House in Gary, Indiana was destroyed by fire.<ref>{{Cite web|url=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|title=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana|publisher=Nationaltrust.org|access-date=October 16, 2009|accessdate=October 16, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080220045039/http://www.nationaltrust.org/Magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm|archivedate=February 20, 2008|deadurl=yes}}</ref> [[ឯកសារ:Imperial_Hotel_FFW_1.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|Imperial Hotel, Tokyo (1923)]] In addition, other buildings were intentionally demolished during and after Wright's lifetime, such as: Midway Gardens (1913, Chicago, Illinois) and the Larkin Administration Building (1903, Buffalo, New York) were destroyed in 1929 and 1950 respectively; the '''Francis Apartments''' and '''Francisco Terrace Apartments''' (both located in Chicago and designed in 1895) were destroyed in 1971 and 1974, respectively; the '''Geneva Inn''' (1911) in Lake Geneva, Wisconsin was destroyed in 1970; and the Banff National Park Pavilion (1911) in Alberta, Canada was destroyed in 1939. The Imperial Hotel, in Tokyo (1913) survived the Great Kantō earthquake but was demolished in 1968 due to urban developmental pressures.<ref>Berstein, Fred A. [http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&sq=wright+1923&st=nyt "Near Nagoya, Architecture From When the East Looked West,"] ''New York Times.'' </ref> One of his projects, Monona Terrace, originally designed in 1937 as municipal offices for Madison, Wisconsin, was completed in 1997 on the original site, using a variation of Wright's final design for the exterior with the interior design altered by its new purpose as a convention center. The "as-built" design was carried out by Wright's apprentice '''Tony Puttnam'''. Monona Terrace was accompanied by controversy throughout the 60 years between the original design and the completion of the structure.<ref>[http://www.mononaterrace.com/educatorspage/images/brief-history.pdf Monona Terrace Convention Center, history web page]</ref> Florida Southern College, located in Lakeland, Florida, constructed 12 (out of 18 planned) Frank Lloyd Wright buildings between 1941 and 1958 as part of the Child of the Sun project. It is the world's largest single-site collection of Frank Lloyd Wright architecture.<ref>{{Cite web|url=http://www.bdcnetwork.com/74-years-later-frank-lloyd-wright-structure-built-florida-southern-college|title=74 years later, Frank Lloyd Wright structure built at Florida Southern College|date=October 31, 2013|publisher=Building Design & Construction Magazine|access-date=July 16, 2015|accessdate=July 16, 2015}}</ref> A lesser known project that never came to fruition was Wright's plan for Emerald Bay, Lake Tahoe.<ref>{{Cite web|url=http://tahoelocals.com/articles/franklloydwright.php|title=Frank Lloyd Wright Emerald Bay, Lake Tahoe|publisher=Tahoelocals.com|date=January 8, 2007|access-date=October 16, 2009|accessdate=October 16, 2009}}</ref> Few Tahoe locals know of the iconic American architect's plan for their natural treasure. A house design that Wright completed shortly before his death in 1959 was realized in late 2007 in the Republic of Ireland.<ref>https://passivehouseplus.ie/articles/case-studies/wright-on</ref> The Kalita Humphreys Theater in Dallas, Texas was Wright's final project before his death. === ការធ្វើផែនការសហគមន៍ === Frank Lloyd Wright was interested in site and community planning throughout his career. His commissions and theories on urban design began as early as 1900 and continued until his death. He had 41 commissions on the scale of community planning or urban design.<ref>''Wrightscapes: Frank Lloyd Wright's Landscape Designs'', Charles E. and Berdeana Aguar, McGraw-Hill, 2002, p.344</ref> His thoughts on suburban design started in 1900 with a proposed subdivision layout for Charles E. Roberts entitled the "Quadruple Block Plan." This design strayed from traditional suburban lot layouts and set houses on small square blocks of four equal-sized lots surrounded on all sides by roads instead of straight rows of houses on parallel streets. The houses, which used the same design as published in "A Home in a Prairie Town" from the ''Ladies' Home Journal'', were set toward the center of the block to maximize the yard space and included private space in the center. This also allowed for far more interesting views from each house. Although this plan was never realized, Wright published the design in the Wasmuth Portfolio in 1910.<ref>{{Cite book|title=Wrightscapes: Frank Lloyd Wright's Landscape Designs|last=Aguar|first=Charles E.|last2=Aguar|first2=Berdeana|date=2002|publisher=McGraw-Hill|pages=51–56}}</ref> The more ambitious designs of entire communities were exemplified by his entry into the City Club of Chicago Land Development Competition in 1913. The contest was for the development of a suburban quarter section. This design expanded on the Quadruple Block Plan and included several social levels. The design shows the placement of the upscale homes in the most desirable areas and the blue collar homes and apartments separated by parks and common spaces. The design also included all the amenities of a small city: schools, museums, markets, etc.<ref>{{Cite journal|title=Undoing the City: Frank Lloyd Wright's Planned Communities|url=https://archive.org/details/sim_american-quarterly_1972-10_24_4/page/544|journal=American Quarterly|volume=24|issue=4|date=October 1972|page=544}}</ref> This view of decentralization was later reinforced by theoretical Broadacre City design. The philosophy behind his community planning was decentralization. The new development must be away from the cities. In this decentralized America, all services and facilities could coexist "factories side by side with farm and home."<ref>{{Cite journal|title=Undoing the City: Frank Lloyd Wright's Planned Communities|url=https://archive.org/details/sim_american-quarterly_1972-10_24_4/page/542|journal=American Quarterly|volume=24|issue=4|date=October 1972|page=542}}</ref> ==== Notable community planning designs ==== * 1900–03 – Quadruple Block Plan, 24 homes in Oak Park, Illinois (unbuilt) * 1909 – Como Orchard Summer Colony, town site development for new town in the Bitterroot Valley, Montana * 1913 – Chicago Land Development competition, suburban Chicago quarter section * 1934–59 – Broadacre City, theoretical decentralized city plan, exhibits of large-scale model * 1938 – Suntop Homes, also known as Cloverleaf Quadruple Housing Project – commission from Federal Works Agency, Division of Defense Housing, a low-cost multifamily housing alternative to suburban development * 1942 – Cooperative Homesteads, commissioned by a group of auto workers, teachers and other professionals, 160-acre farm co-op was to be the pioneer of rammed earth and earth berm construction<ref>''Treasures of Taliesin: Seventy Seven Unbuilt Designs,'' Bruce Brooks Pfeiffer, Director of the Frank Lloyd Wright Archive</ref> (unbuilt) * 1945 – Usonia Homes, A47 homes (three designed by Wright) in Pleasantville, New York * 1949 – The Acres, also known as Galesburg Country Homes, five homes (four designed by Wright) in Charleston Township, Michigan * 1949 – Parkwyn neighborhood, a plat in Kalamazoo, Michigan developed by Wright containing mostly Usonian homes on circular lots with common spaces in between (since replatted) == សិល្បៈជប៉ុន == Though most famous as an architect, Wright was an active dealer in Japanese art, primarily ''ukiyo-e'' woodblock prints. He frequently served as both architect and art dealer to the same clients; he designed a home, then provided the art to fill it.<ref name="cotter"/> For a time, Wright made more from selling art than from his work as an architect. Wright was also an avid collector of Japanese prints and used them as teaching aids with his apprentices in what were called "print parties".<ref>Julia Meech. </ref> Wright first traveled to Japan in 1905, where he bought hundreds of prints. The following year, he helped organize the world's first retrospective exhibition of works by Hiroshige, held at the Art Institute of Chicago.<ref name="cotter"/> For many years, he was a major presence in the Japanese art world, selling a great number of works to prominent collectors such as John Spaulding of Boston,<ref name="cotter">{{Cite news|last=Cotter|first=Holland|title=Seeking Japan's Prints, Out of Love and Need|newspaper=New York Times|date=April 6, 2001|url=http://www.nytimes.com/2001/04/06/arts/art-review-seeking-japan-s-prints-out-of-love-and-need.html}}</ref> and to prominent museums such as the Metropolitan Museum of Art in New York.<ref name="reif"/> He penned a book on Japanese art in 1912.<ref name="reif"/> In 1920, however, rival art dealers began to spread rumors that Wright was selling retouched prints; this combined with Wright's tendency to live beyond his means, and other factors, led to great financial troubles for the architect. Though he provided his clients with genuine prints as replacements for those he was accused of retouching, this marked the end of the high point of his career as an art dealer.<ref name="reif">{{Cite news|last=Reif|first=Rita|title=Frank Lloyd Wright's Love of Japanese Prints Helped Pay the Bills|newspaper=New York Times|date=March 18, 2001|url=http://www.nytimes.com/2001/03/18/arts/art-architecture-the-master-builder-whose-other-love-helped-pay-the-bills.html}}</ref> He was forced to sell off much of his art collection in 1927 to pay off outstanding debts; the Bank of Wisconsin claimed his Taliesin home the following year, and sold thousands of his prints, for only one dollar a piece, to collector Edward Burr Van Vleck.<ref name="cotter"/> Wright continued to collect and deal in prints until his death in 1959, using prints as collateral for loans, often relying upon his art business to remain financially solvent.<ref name="reif"/> The extent of his dealings in Japanese art went largely unknown, or underestimated, among art historians for decades until, in 1980, Julia Meech, then associate curator of Japanese art at the Metropolitan Museum, began researching the history of the museum's collection of Japanese prints. She discovered "a three-inch-deep 'clump of 400 cards' from 1918, each listing a print bought from the same seller—'F. L. Wright'" and a number of letters exchanged between Wright and the museum's first curator of Far Eastern Art, Sigisbert C. Bosch Reitz, in 1918-22.<ref name="reif"/> These discoveries, and subsequent research, led to a renewed understanding of Wright's career as an art dealer. == ការស្លាប់និងកេរ្តិ៍ដំណែល == Turmoil followed Wright even many years after his death on April 9, 1959, shortly after undergoing surgery in Phoenix, Arizona, to remove an intestinal obstruction.<ref>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0608.html|title=Frank Lloyd Wright Dies; Famed Architect Was 89|publisher=nytimes.com<!|date=April 10, 1959|accessdate=May 12, 2010|access-date=May 12, 2010}}</ref> After the death of his third wife, Olgivanna in 1985, it was learned that her dying wish had been that Wright, she, and her daughter by her first marriage all be cremated and interred together in a memorial garden being built at Taliesin West. By then, and according to his own wishes, Wright's body had lain for over 25 years in the Lloyd-Jones cemetery, next to the Unity Chapel, near Taliesin, Wright's beloved home in Spring Green, Wisconsin.<ref>The Unity Chapel, designed by Joseph Silsbee, should not be confused with the much larger and vastly more famous Unity Temple, designed by Wright and located in Oak Park, Illinois. </ref> Although Olgivanna had taken no legal steps to move Wright's remains and against the wishes of other family members as well as the Wisconsin legislature, Wright's remains were removed from his grave by members of the Taliesin Fellowship, cremated and sent to Scottsdale where they were later interred in the memorial garden. Today, the original gravesite in Wisconsin, while empty, is still marked with Wright's name.<ref>''Frank Lloyd Wright: A Biography,'' Meryle Secrest, University of Chicago Press, 1992.</ref> === Colleagues and influences === [[ឯកសារ:RobieHouseWindows_ChicagoIL.jpg|រូបភាពតូច|Wright-designed window in Robie House, Chicago (1906)]] Wright rarely credited any influences on his designs, but most architects, historians and scholars agree he had five major influences: # Louis Sullivan, whom he considered to be his ''Lieber Meister'' (dear master), # Nature, particularly shapes/forms and colors/patterns of plant life, # Music (his favorite composer was Ludwig van Beethoven), # Japanese art, prints and buildings, # Froebel Gifts {{Citation needed|date=September 2007}} He also routinely claimed the architects and architectural designers who were his employees' work as his own design and claimed that the rest of the Prairie School architects were merely his followers, imitators and subordinates.<ref>"The Magic of America", Marion Mahony Griffin</ref> But, as with any architect, Wright worked in a collaborative process and drew his ideas from the work of others. In his earlier days, Wright worked with some of the top architects of the Chicago School, including Sullivan. In his Prairie School days, Wright's office was populated by many talented architects including William Eugene Drummond, John Van Bergen, Isabel Roberts, Francis Barry Byrne, Albert McArthur, Marion Mahony Griffin and Walter Burley Griffin. The Czech-born architect Antonin Raymond, recognized as the father of modern architecture in Japan, worked for Wright at Taliesin and led the construction of the Imperial Hotel in Tokyo. He subsequently stayed in Japan and opened his own practice. Rudolf Schindler also worked for Wright on the Imperial hotel. His own work is often credited as influencing Wright's Usonian houses. Schindler's friend Richard Neutra also worked briefly for Wright and became an internationally successful architect. Later in the Taliesin days, Wright employed many architects and artists who later become notable, such as Aaron Green, John Lautner, E. Fay Jones, Henry Klumb and Paolo Soleri in architecture and Santiago Martinez Delgado in the arts. As a young man, actor Anthony Quinn applied to study with Wright at Taliesin. However, Wright suggested that he first take voice lessons to help overcome a speech impediment. Bruce Goff never worked for Wright but maintained correspondence with him. Their works can be seen to parallel each other. Simon & Garfunkel recorded So Long, Frank Lloyd Wright as a tribute to Wright. === ការទទួលស្គាល់ === [[ឯកសារ:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|1966 U.S. postage stamp honoring Frank Lloyd Wright]] Later in his life and well after his death in 1959, Wright received much honorary recognition for his lifetime achievements. He received Gold Medal awards from The Royal Institute of British Architects (RIBA) in 1941 and the American Institute of Architects (AIA Gold Medal) in 1949. The medal was a symbolic "burying the hatchet" between Wright and the AIA. In a radio interview he commented, "Well, the AIA I never joined, and they know why. When they gave me the gold medal in Houston, I told them frankly why. Feeling that the architecture profession is all that's the matter with architecture, why should I join them?"<ref name="archive"/> He was awarded the Franklin Institute's Frank P. Brown Medal in 1953. He received honorary degrees from several universities (including his "alma mater", the University of Wisconsin) and several nations named him as an honorary board member to their national academies of art and/or architecture. In 2000, Fallingwater was named "The Building of the 20th century" in an unscientific "Top-Ten" poll taken by members attending the AIA annual convention in Philadelphia. On that list, Wright was listed along with many of the USA's other greatest architects including Eero Saarinen, I.M. Pei, Louis Kahn, Philip Johnson and Ludwig Mies van der Rohe, and he was the only architect who had more than one building on the list. The other three buildings were the Guggenheim Museum, the Frederick C. Robie House and the Johnson Wax Building. In 1992, the Madison Opera in Madison, Wisconsin commissioned and premiered the opera ''Shining Brow'', by composer Daron Hagen and librettist Paul Muldoon based on events early in Wright's life. The work has since received numerous revivals, including a June 2013 revival at Fallingwater, in Bull Run, Pennsylvania, by Opera Theater of Pittsburgh. In 2000, ''Work Song: Three Views of Frank Lloyd Wright'', a play based on the relationship between the personal and working aspects of Wright's life, debuted at the Milwaukee Repertory Theater. In 1966, the United States Postal Service honored Wright with a Prominent Americans series 2¢ postage stamp. Several of Wright's buildings have been proposed by the United States to be UNESCO World Heritage sites. In 1957, Arizona made plans to construct a new Capitol building. Believing that the submitted plans for the new Capitol were tombs to the past, Frank Lloyd Wright offered an alternative to the people of Arizona. Wright felt that Arizona's Capitol should inspire the citizens to loftier heights. Wright's architectural dream of the Oasis captures the spirit of his vision - an oasis from the heat of the desert, an oasis from the mediocrity of our past decisions, an oasis for open government and unconstrained ideas. This collection also includes an early version of the Oasis with three spires, a typewritten transcript where Wright expresses his opinions regarding the various plans for Arizona's Capitol Building, and images of the restoration work completed by Kenneth C. Truong.<ref>{{Cite web|title=Oasis - Frank Lloyd Wright's Design for the Capitol|url=http://azmemory.azlibrary.gov/cdm/landingpage/collection/oasis|publisher=Arizona Capitol Museum|access-date=November 27, 2014|accessdate=November 27, 2014}}</ref> In 2004, one of the spires included in his design was erected in his memory. Consisting of roughly 1,700 individual pieces of steel, the Frank Lloyd Wright Spire is visible from nearly everywhere in residential Scottsdale and illuminates the night sky with a stunning, futuristic architectural ambiance of teal and blue. == គ្រួសារ == Frank Lloyd Wright was married three times and fathered seven children, four sons and three daughters. He also adopted Svetlana Milanoff, the daughter of his third wife, Olgivanna Lloyd Wright.<ref>{{Cite web|author=ascedia.com|url=http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children|title=Taliesin Preservation, Inc. – Frank Lloyd Wright – FAQs|publisher=Taliesinpreservation.org|access-date=October 16, 2009|accessdate=October 16, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610011735/http%3A//www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children|archivedate=June 10, 2008|deadurl=yes}}</ref> His wives were: * Catherine "Kitty" (Tobin) Wright (1871–1959); social worker, socialite (married in June 1889; divorced November 1922) * Maude "Miriam" (Noel) Wright (1869–1930), artist (married in November 1923; divorced August 1927) * Olga Ivanovna "Olgivanna" (Lazovich Milanoff) Lloyd Wright (1897–1985), dancer and writer (married in August 1928) One of Wright's sons, Frank Lloyd Wright, Jr., known as Lloyd Wright, was also a notable architect in Los Angeles. Lloyd Wright's son (and Wright's grandson), Eric Lloyd Wright, is currently an architect in Malibu, California where he has a practice of mostly residences, but also civic and commercial buildings. Another son and architect, John Lloyd Wright, invented Lincoln Logs in 1918, and practiced extensively in the San Diego area. John's daughter, Elizabeth Wright Ingraham, was an architect in Colorado Springs, Colorado, and died September 15, 2013, of congestive heart failure. She is the mother of Christine, an interior designer in Connecticut, and Catherine, an architecture professor at the Pratt Institute.<ref name="Reflecting Pools">{{Cite news|last=Mann|first=Leslie|title=Reflecting pools: Descendants follow in Frank Lloyd Wright's footsteps|url=http://articles.chicagotribune.com/2008-02-03/business/0801310434_1_frank-lloyd-wright-designs-mies-van-der-rohe|work=Chicago Tribune|date=February 1, 2008|accessdate=March 28, 2008|access-date=March 28, 2008|archive-date=មីនា 25, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325164342/http://articles.chicagotribune.com/2008-02-03/business/0801310434_1_frank-lloyd-wright-designs-mies-van-der-rohe|url-status=dead}}</ref> Wright designed a house for David Samuel Wright, his son by his first marriage to Catherine, and David's wife, Gladys.<ref>{{Cite news|last=Kimmelman|first=Michael|title=Wright Masterwork Is Seen in a New Light: A Fight for Its Life|url=http://www.nytimes.com/2012/10/03/arts/design/frank-lloyd-wright-house-in-phoenix-faces-bulldozers.html?emc=eta1&_r=0|newspaper=New York Times|date=October 2, 2012}}</ref><ref>{{Cite news|last=Rose|first=Jaimee|title=Growing up Wright|url=http://www.azcentral.com/arizonarepublic/arizonaliving/articles/2009/03/14/20090314frankfamily0314.html?nclick_check=1|newspaper=The Arizona Republic|date=March 14, 2009}}{{Dead link|date=កញ្ញា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> The Oscar-winning actress Anne Baxter was Wright's granddaughter. Baxter was the daughter of Catherine Baxter, a child born of Wright's first marriage. Baxter's daughter, Melissa Galt, currently lives and works in Atlanta as an interior designer.<ref name="Reflecting Pools"/> His step-daughter Svetlana (daughter of Olgivanna) and her son Daniel died in an automobile accident in 1946. Her widower, William Wesley Peters, was later briefly married to Svetlana Alliluyeva, the youngest child and only daughter of Joseph Stalin. They divorced after she could not adjust to the communal lifestyle of the Wright communities, which she compared to life in the [[សហភាពសូវៀត|Soviet Union]] under her father, and because of the constant interference of Wright's widow. Peters served as Chairman of the Frank Lloyd Wright Foundation from 1985 to 1991. A great-grandson of Wright, S. Lloyd Natof, currently lives and works in Chicago as a master woodworker who specializes in the design and creation of custom wood furniture.<ref>{{Cite news|title=The Short List|url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/|work=Chicago Magazine|date=November 2006|accessdate=March 10, 2008|access-date=March 10, 2008|archive-date=ឧសភា 13, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513050752/http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/|url-status=dead}}</ref> == Archives == From Wright’s death in 1959 most of his collections were stored at the headquarters of the Frank Lloyd Wright Foundation — Taliesin, in Spring Green, Wisconsin, and Taliesin West. The collection includes more than 23,000 architectural drawings, about 40 large-scale architectural models, some 44,000 photographs, 600 manuscripts and more than 300,000 pieces of office and personal correspondence. The archive’s architectural models include notable Wright projects like the unrealized St. Mark’s Tower and a version of the Guggenheim. Most of these models were not made for clients; they were constructed for MoMA’s retrospective of Wright in 1940.<ref name="nytimes.com">Robin Pogrebin (September 3, 2012), [http://www.nytimes.com/2012/09/04/arts/design/frank-lloyd-wright-collection-moves-to-moma-and-columbia.html A Vast Frank Lloyd Wright Archive Is Moving to New York] ''New York Times''.</ref> In order to guarantee a high level of conservation and access as well as to transfer the considerable financial burden of maintaining the archive,<ref>Robin Pogrebin (March 9, 2014), [http://www.nytimes.com/2014/03/10/arts/design/models-preserve-wrights-dreams.html Models Preserve Wright’s Dreams] ''New York Times''.</ref> the Frank Lloyd Wright Foundation in 2012 partnered with the Museum of Modern Art and the Avery Architectural and Fine Arts Library to move the archive to New York. Wright’s furniture and art collection remain with the foundation, which will also have a role in monitoring the archive. Together the three parties established an advisory group to oversee exhibitions, symposiums, events and publications.<ref name="nytimes.com"/> Photographs and other archival materials are held by the Ryerson & Burnham Libraries at the Art Institute of Chicago. The Herbert and Katherine Jacobs Residence and Frank Lloyd Wright Records, 1924–1974, Collection includes drawings, correspondence, and other materials documenting the construction of two homes for the Jacobs as well as research files on Wright's life. The Frank Lloyd Wright in Michigan Collection, 1945–1988, consists of research documents, including photocopied correspondence between Wright and his clients, used for the book "Frank Lloyd Wright in Michigan." The Wrightiana Collection, c. 1897–1997 (bulk 1949–1969), includes a variety of printed materials and photographs about Wright and his projects. The Joseph J. Bagley Cottage Collection, c. 1916–1925, contains photographs and drawings documenting the Bagley cottage which was completed in 1916. The architect's personal [http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html archives] are located at Taliesin West in Scottsdale, Arizona. The Frank Lloyd Wright archives include photographs of his drawings, indexed correspondence beginning in the 1880s and continuing through Wright's life, and other ephemera. The Getty Research Center in Los Angeles, also has copies of Wright's correspondence and photographs of his drawings in their "[http://www.getty.edu/research/conducting_research/special_collections/wright.html Frank Lloyd Wright Special Collection]". Wright's correspondence is indexed in ''An Index to the Taliesin Correspondence'', ed. by Professor Anthony Alofsin, which is available at larger libraries. == ស្នាដៃដែលបានជ្រើសរើស == * Annunciation Greek Orthodox Church, Wauwatosa, Wisconsin, 1956–1961 * Beth Sholom Synagogue, Elkins Park, Pennsylvania, 1954 * Child of the Sun, Florida Southern College, Lakeland, Florida, 1941–1958, site of the largest collection of the architect's work * Dana-Thomas House, Springfield, Illinois, 1902 * Darwin D. Martin House, Buffalo, New York, 1903–1905 * Dr. G.C. Stockman House, Mason City, Iowa, 1908 * Edward E. Boynton House, Rochester, New York, 1908 * Ennis House, Los Angeles, 1923 * Fallingwater (Edgar J. Kaufmann Sr. Residence), Bear Run, Pennsylvania, 1935–1937 * First Unitarian Society of Madison, Shorewood Hills, Wisconsin, 1947 * Frank Lloyd Wright Home and Studio, Oak Park, Illinois, 1889–1909 * Frank Thomas House, Oak Park, Illinois, 1901 * Gammage Auditorium, Tempe, Arizona, 1959–1964 * Graycliff. Derby, New York, 1926 * First Jacobs House, Madison, Wisconsin, 1936–1937 * Herbert F. Johnson Residence ("Wingspread"), Wind Point, Wisconsin, 1937 * Hollyhock House (Aline Barnsdall Residence), Los Angeles, 1919–1921 * Imperial Hotel, [[ទីក្រុងតូខ្យូ|Tokyo, Japan]], 1923 ''(demolished, 1968; entrance hall reconstructed at Meiji Mura near Nagoya, Japan, 1976)'' * Johnson Wax Headquarters, Racine, Wisconsin, 1936 * Kenneth Laurent House, the only home Wright designed to be handicapped accessible * Kentuck Knob, Ohiopyle, Pennsylvania, 1956 * Larkin Administration Building, Buffalo, New York, 1903 ''(demolished, 1950)'' * Marin County Civic Center, San Rafael, California, 1957–1966 * Marshall Erdman Prefab Houses, various locations, 1956–1960 * Midway Gardens, Chicago, Illinois, 1913 ''(demolished, 1929)'' * Clubhouse at the Nakoma Golf Resort, Plumas County, California, designed in 1923; opened in 2000 * Park Inn Hotel, the last standing Wright designed hotel, Mason City, Iowa, 1910 * Price Tower, Bartlesville, Oklahoma, 1952–1956 * Frederick C. Robie Residence, Chicago, Illinois, 1909 * R.W. Lindholm Service Station, Cloquet, Minnesota, 1958 * Solomon R. Guggenheim Museum, New York City, 1956–1959 * Taliesin, Spring Green, Wisconsin, 1911 & 1925 * Taliesin West, Scottsdale, Arizona, 1937 * The Illinois, mile-high tower in Chicago, 1956 ''(unbuilt)'' * Unity Temple, Oak Park, Illinois, 1904 * Usonian homes, various locations, 1930s–1950s * V. C. Morris Gift Shop, San Francisco, 1948 * Westhope (Richard Lloyd Jones Residence, Tulsa, Oklahoma, 1929 * William H. Winslow House, River Forest, Illinois, 1894 * Ward Winfield Willits Residence, and Gardener's Cottage and Stables, Highland Park, Illinois, 1901 == ឯកសារយោង == {{Reflist|30em|refs=<ref name="bbccarlton"> {{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm | publisher = [[BBC News]] | title = Mystery of the murders at Taliesin | date = }}</ref> <ref name="Brewster"> {{cite news|first=Mike |last=Brewster |title=Frank Lloyd Wright: America's Architect |url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm |work=Business Week |publisher=The McGraw-Hill Companies |date=July 28, 2004 |accessdate=January 22, 2008 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302053743/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm |archivedate=March 2, 2008 }}</ref> <ref name=Brooks>{{cite web | last = Brooks | first = H. Allen | title = Architecture: The Prairie School | work = Encyclopedia of Chicago | publisher = Chicago Historical Society | year = 2005 | url = http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | accessdate = May 25, 2010 | archivedate = មិថុនា 29, 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090629062709/http://encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | url-status = dead }}</ref> <ref name=Cassidy> {{cite web | last = Cassidy | first = Victor M. | title = Lost Woman | publisher = Artnet Magazine | date = October 21, 2005 | url = http://www.artnet.com/magazineus/features/cassidy/cassidy10-21-05.asp | accessdate = May 24, 2010 }}</ref> <ref name=Clayton> {{Cite book | last = Clayton | first = Marie | title = Frank Lloyd Wright Field Guide | publisher = Running Press | year = 2002 | pages = 97–102 | isbn = 0-7624-1324-7 }}</ref> <ref name="Denzerbook">{{cite book | last = Denzer | first = Anthony | title = The Solar House: Pioneering Sustainable Design | publisher = Rizzoli | year = 2013 | url = http://solarhousehistory.com/book/ | isbn = 978-0-8478-4005-2 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726200811/http://solarhousehistory.com/book/ |date=2013-07-26 }}</ref> <ref name=FLWF> {{cite web | title = A brief Biography | work = Wright's Life + Work | publisher = Frank Lloyd Wright Foundation | year = 2010 | url = http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html | accessdate = May 16, 2010 }}</ref> <ref name=Gebhard> {{Cite book | last = Gebhard | first = David | author2 = Patricia Gebhard | title = Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects | url = https://archive.org/details/purcellelmsliepr0000gebh | publisher = Gibbs Smith | year = 2006 | location = Salt Lake City | page = [https://archive.org/details/purcellelmsliepr0000gebh/page/34 32] | isbn = 1-4236-0005-3 }}</ref> <ref name=Goldberger> {{cite web | last = Goldberger | first = Paul | title = Toddlin' Town: Daniel Burnham's great Chicago Plan turns one hundred | work = The New Yorker | date = March 9, 2009 | url = http://www.newyorker.com/arts/critics/skyline/2009/03/09/090309crsk_skyline_goldberger | accessdate = March 26, 2009 }}</ref> <ref name=Lind> {{Cite book | last = Lind | first = Carla | title = Lost Wright: Frank Lloyd Wright's Vanished Masterpieces | url = https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind | place = New York | publisher = Simon & Schuster, Inc. | year = 1996 | pages = [https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind/page/40 40]–43 | isbn = 0-684-81306-8 }}</ref> <ref name="loc"> {{cite web | author = American Treasures of the Library of Congress | title = The Genius of Frank Lloyd Wright | url = http://www.loc.gov/exhibits/treasures/tri004.html | publisher = Library of Congress | accessdate = February 28, 2014 }}</ref> <ref name=MIT> {{cite web | title = Marion Mahony Griffin (1871–1962) | work = From Louis Sullivan to SOM: Boston Grads Go to Chicago | publisher = Massachusetts Institute of Technology | year = 1996 | url = http://web.mit.edu/museum/chicago/griffin.html | accessdate = May 24, 2010 }}</ref> <ref name=OGorman> {{Cite book | ref = {{harvid|O'Gorman|2004}} | last = O'Gorman | first = Thomas J. | title = Frank Lloyd Wright's Chicago | url = https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor | publisher = Thunder Bay Press | year = 2004 | location = San Diego | pages = [https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor/page/31 31]–33 | isbn = 1-59223-127-6 }}</ref> <ref name=Saint>{{Cite journal | last = Saint | first = Andrew | title = Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice | journal = Architectural Research Quarterly | volume = 7 | issue = 2 | pages = 157–167 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | date = May 2004 | url = http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | accessdate = March 16, 2010 | doi = 10.1017/S1359135503002112 | archive-date = មីនា 4, 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | dead-url = yes }}</ref> <ref name=Sommer> {{Cite book | last = Sommer | first = Robin Langley | title = Frank Lloyd Wright: A Gatefold Portfolio | publisher = Barnes & Noble Books | year = 1997 | location = Honk Kong | chapter = Frank W. Thomas House | isbn = 0-7607-0463-5}} </ref> <ref name=Tafel> {{Cite book | ref = {{harvid|Tafel|1985}} | last = Tafel | first = Edgar | title = Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius | url = https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe | place = Mineola, N.Y. | publisher = Dover Publications | year = 1985 | page = [https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe/page/31 31] | isbn = 0-486-24801-1 }}</ref> <ref name="Twombly1979"> {{cite book | last = Twombly | first = Robert | title = Frank Lloyd Wright His Life and Architecture | url = https://archive.org/details/franklloydwright0000twom | year = 1979 | publisher = A Wiley-Interscience | location = Canada | pages = [https://archive.org/details/franklloydwright0000twom/page/276 276]–278 }}</ref> <ref name=Weil> {{Cite book | author = Frank Lloyd Wright Preservation Trust | editor = Zarine Weil | title = Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright's Oak Park Home and Studio | url = https://archive.org/details/buildinglegacyre0000unse | publisher = Pomegranate | year = 2001 | location = San Francisco | page = 4 | isbn = 0-7649-1461-8 }}</ref> <ref name=Wright> {{Cite book | ref = {{harvid|Wright|2005}} | last = Wright | first = Frank Lloyd | title = Frank Lloyd Wright: An Autobiography | url = https://archive.org/details/autobiography0000wrig_l0f0 | place = Petaluma, CA | publisher = Pomegranate Communications | year = 2005 | pages = [https://archive.org/details/autobiography0000wrig_l0f0/page/60 60]–63 | isbn = 0-7649-3243-8 }}</ref>}} == Further reading == === Wright's philosophy === * Hoffmann, Donald. ''Understanding Frank Lloyd Wright's Architecture''. New York: Dover Publications, 1995. ISBN 0-486-28364-X * Lind, Carla. ''Frank Lloyd Wright's Usonian Houses''. San Francisco: Promegranate Artbooks, 1994. ISBN 1-56640-998-5 * McCarter, Robert (ed.). ''Frank Lloyd Wright: A Primer on Architectural Principles''. New York: Princeton Architectural Press, 1991. ISBN 1-878271-26-1 * Meehan, Patrick, ed. ''Truth Against the World: Frank Lloyd Wright Speaks for an Organic Architecture''. New York: Wiley, 1987. ISBN 0-471-84509-4 * Nisbet, Earl. ''Taliesin Reflections: My Years Before, During, and After Living with Frank Lloyd Wright''. Petaluma, Calif.: Meridian Press, 2006. ISBN 0-9778951-0-6 * Rosenbaum, Alvin. ''Usonia : Frank Lloyd Wright's Design for America''. Washington, DC: Preservation Press, 1993. ISBN 0-89133-201-4 * Russell, Virginia L. "You Dear Old Prima Donna: The Letters of Frank Lloyd Wright and Jens Jensen", ''Landscape Journal'', 20.2 (2001): 141-155. * Sergeant, John. ''Frank Lloyd Wright's Usonian Houses: The Case for Organic Architecture''. New York: Watson-Guptill, 1984. ISBN 0-8230-7178-2 * Treiber, Daniel. ''Frank Lloyd Wright''. 2nd ed. Basel: Birkhäuser, 2008. ISBN 978-3-7643-8697-9 * Wright, Frank Lloyd. ''Frank Lloyd Wright: An Autobiography''. New York: Duell, Sloan and Pearce, 1943. * Wright, Frank Lloyd. "In the Cause of Architecture", ''Architectural Record'', March 1908. Reprinted in ''Frank Lloyd Wright: Collected Writings, vol. 1: 1894–1930''. New York: Rizzoli, 1992. ISBN 0-8478-1546-3 * Wright, Frank Lloyd. ''The Natural House''. New York: Horizon Press, 1954. === Biographies === * Farr, Finis. ''Frank Lloyd Wright: A Biography''. New York: Scribner, 1961. * Friedland, Roger and Harold Zellman. ''The Fellowship: The Untold Story of Frank Lloyd Wright and the Taliesin Fellowship''. New York: Regan Books, 2006. ISBN 0-06-039388-2 * Gill, Brendan. ''Many Masks: A Life of Frank Lloyd Wright''. New York: Putnam, 1987. ISBN 0-399-13232-5 * Huxtable, Ada Louise. ''Frank Lloyd Wright''. New York: Lipper/Viking, 2004. ISBN 0-670-03342-1 * Secrest, Meryle. ''Frank Lloyd Wright: a Biography''. New York: Knopf, 1992. ISBN 0-394-56436-7 * Twombly, Robert C. ''Frank Lloyd Wright: His Life and Architecture''. New York: Wiley, 1979. ISBN 0-471-03400-2 * Wright, Iovanna Lloyd. ''Architecture: Man in Possession of His Earth''. Garden City, NY: Doubleday, 1962. === Surveys of Wright's work === * Aguar, Charles and Berdeana Aguar. ''Wrightscapes: Frank Lloyd Wright's Landscape Designs''. New York: McGraw-Hill, 2002. ISBN 0-07-140953-X * Blake, Peter. ''Frank Lloyd Wright: Architecture and Space''. Baltimore, MD: Penguin Books, 1964. * Fell, Derek. ''The Gardens of Frank Lloyd Wright''. London: Frances Lincoln, 2009. ISBN 978-0-7112-2967-9 * Heinz, Thomas A. ''Frank Lloyd Wright Field Guide''. Chichester, West Sussex: Academy Editions, 1999. ISBN 0-8101-2244-8 * Hildebrand, Grant. ''The Wright Space: Pattern and Meaning in Frank Lloyd Wright's Houses''. Seattle: University of Washington Press, 1991. ISBN 0-295-97005-7 * Larkin, David and Bruce Brooks Pfeiffer. ''Frank Lloyd Wright: The Masterworks''. New York: Rizzoli, 1993. ISBN 0-8478-1715-6 * Levine, Neil. ''The Architecture of Frank Lloyd Wright''. Princeton, NJ: Princeton University Press, 1996. ISBN 0-691-03371-4 * Lind, Carla. ''Frank Lloyd Wright's Glass Designs''. San Francisco: Pomegranate Artbooks, 1995. ISBN 0-87654-468-5 * McCarter, Robert. ''Frank Lloyd Wright''. London: Phaidon Press, 1997. ISBN 0-7148-3148-4 * Pfeiffer, Bruce Brooks. ''Frank Lloyd Wright, 1867–1959: Building for Democracy''. Los Angeles: Taschen, 2004. ISBN 3-8228-2757-6 * Pfeiffer, Bruce Brooks and Peter Gössel (eds.). ''Frank Lloyd Wright: The Complete Works''. Los Angeles: Taschen, 2009. ISBN 978-3-8228-5770-0 * Riley, Terence and Peter Reed (eds.). ''Frank Lloyd Wright: Architect''. New York: Museum of Modern Art, 1994. ISBN 0-87070-642-X * Smith, Kathryn. ''Frank Lloyd Wright: America's Master Architect''. New York: Abbeville Press, 1998. ISBN 0-7892-0287-5 * Storrer, William Allin. ''The Architecture of Frank Lloyd Wright: A Complete Catalog''. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2007. ISBN 0-226-77620-4 * Storrer, William Allin. ''The Frank Lloyd Wright Companion''. Chicago: University of Chicago Press, 1993. ISBN 0-226-77621-2 === Selected books about specific Wright projects === * Toker, Franklin. ''Fallingwater Rising: Frank Lloyd Wright, E. J. Kaufmann, and America's Most Extraordinary House''. New York: Alford A. Knopf, 2003. ISBN 1-4000-4026-4 * Whiting, Henry, II. ''At Nature's Edge: Frank Lloyd Wright's Artist Studio''. Salt Lake City: University of Utah Press, 2007. ISBN 978-0-87480-877-3 == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == * [http://www.franklloydwright.org/ Frank Lloyd Wright Foundation] Official Website * [http://library.columbia.edu/locations/avery/da/FrankLloydWrightCollection.html The Frank Lloyd Wright Foundation Archives (The Museum of Modern Art | Avery Architectural & Fine Arts Library, Columbia University, New York)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181221060655/https://library.columbia.edu/locations/avery/da/FrankLloydWrightCollection.html |date=2018-12-21 }} * [http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw Frank Lloyd Wright, Wisconsin Historical Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830210333/http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw/ |date=2012-08-30 }} * [http://www.savewright.org/ Frank Lloyd Wright Building Conservancy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701005657/https://savewright.org/ |date=2023-07-01 }} * [http://www.gowright.org/ Frank Lloyd Wright Preservation Trust] – FLW Home and Studio, Robie House * [http://www.taliesin.edu/ Frank Lloyd Wright School of Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403124954/https://taliesin.edu/ |date=2019-04-03 }} * [http://www.WrightInWisconsin.org/ Frank Lloyd Wright Wisconsin Heritage Tourism Program] * [http://www.shapell.org/manuscript.aspx?frank-lloyd-wright-architecture Frank Lloyd Wright Original Letters]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Shapell Manuscript Foundation * [http://www.pbs.org/flw/ Frank Lloyd Wright] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810140421/http://www.pbs.org/flw/ |date=2006-08-10 }} – PBS documentary by Ken Burns and resources * [http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html Frank Lloyd Wright. Designs for an American Landscape 1922–1932] * [http://www.loc.gov/rr/print/list/103_flw.html Frank Lloyd Wright Buildings Recorded by the Historic American Buildings Survey] * [http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm Complete list of Wright buildings by location] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm |date=2011-04-30 }} * [http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html Sullivan, Wright, Prairie School, & Organic Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115235343/http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html |date=2010-01-15 }} * [http://media.nybooks.com/111008-filler.mp3 Audio interview with Martin Filler on Frank Lloyd Wright] from ''The New York Review of Books'' * [http://www.metropolismag.com/October-2008/Higher-Station Article on the 50th anniversary of Wright's only automobile service station] * [http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec Frank Lloyd Wright and Quebec] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003231419/http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec |date=2009-10-03 }} * [http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html Frank Lloyd Wright] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119031444/http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html |date=2013-01-19 }} interviewed by Mike Wallace on ''The Mike Wallace Interview'' recorded September 1 & 28, 1957 * [http://worldmap.harvard.edu/maps/franklloydwright Interactive Map of Frank Lloyd Wright Buildings, created in the Harvard WorldMap Platform] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507093452/https://worldmap.harvard.edu/maps/franklloydwright |date=2021-05-07 }} * [http://en.wikiartmap.com/view/32052/-/-/frank_lloyd_wright.html Map of the Frank Lloyd Wright works - Wikiartmap, the art map of the public space] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104064859/http://en.wikiartmap.com/view/32052/-/-/frank_lloyd_wright.html |date=2013-11-04 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=cMXK_KtUVm4 Appearance on ''What's My Line?'', June 3, 1956] * [http://digitalcollections.uark.edu/cdm/landingpage/collection/joneswright Fay Jones and Frank Lloyd Wright: Organic Architecture Comes to Arkansas digital exhibit, University of Arkansas Libraries] * [http://www.steinerag.com/flw/Artifact%20Pages/PhRtS290.htm Chauncey L. and Johanna Griggs Residence, Tacoma Lakewood Washington 1945] ikddcpvdl6rad4onb53b648tff5a9vi 0 34909 340371 338132 2026-09-12T22:42:42Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340371 wikitext text/x-wiki [[File:Recarregável.JPG|thumb]] ថ្មអគ្គិសនីគឺជាឧបករណ៍ដែលមានកោសិកា Electrochemical មួយឬច្រើនដោយការតភ្ជាប់ខាងក្រៅបានផ្តល់ទៅឱ្យថាមពលឧបករណ៍អគ្គិសនីដូចជាពិល, ស្មាតហ្វូននិងរថយន្តអគ្គិសនីមួយ។ នៅពេលដែលការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលថ្មមួយដែលត្រូវបានអគ្គិសនីស្ថានីយវិជ្ជមានរបស់វាគឺកាតូតនិងស្ថានីយអវិជ្ជមានរបស់ខ្លួនគឺជាអាណូតនេះ។អវិជ្ជមានស្ថានីយបានសម្គាល់ជាប្រភពនៃអេឡិចត្រុថានៅពេលដែលបានតភ្ជាប់ទៅសៀគ្វីខាងក្រៅនឹងហូរនិងផ្តល់ថាមពលទៅឧបករណ៍ខាងក្រៅ។ នៅពេលដែលថ្មមួយដែលត្រូវបានតភ្ជាប់ទៅនឹងសៀគ្វីខាងក្រៅអេឡិចត្រុងអាចផ្លាស់ទីអ៊ីយ៉ុងក្នុងរយៈពេលដែលអនុញ្ញាតឱ្យមានប្រតិកម្មគីមីដែលនឹងត្រូវបញ្ចប់នៅស្ថានីយដាច់ដោយឡែកហើយដូច្នេះការផ្តល់នូវថាមពលដើម្បីសៀគ្វីខាងក្រៅ។ វាគឺជាចលនានៃអ៊ីយ៉ុងទាំងនោះនៅក្នុងថ្មដែលអនុញ្ញាតឱ្យនាពេលបច្ចុប្បន្នហូរចេញពីថ្មដើម្បីអនុវត្តការងារនេះ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តពាក្យថា "ថ្ម" សំដៅជាពិសេសទៅនឹងឧបករណ៍ផ្សំគ្នាពីកោសិកាច្រើន, ទោះជាយ៉ាងណាការប្រើប្រាស់នេះបានវិវត្តដើម្បីរួមបញ្ចូលលើសពីនេះទៀតឧបករណ៍ផ្សំគ្នាពីកោសិកាតែមួយ។បឋមសិក្សា (ប្រើតែមួយឬ "ចោល") ត្រូវបានប្រើម្តងអាគុយនិងបានបោះបង់ចោល; សមា្ភារៈអេឡិចត្រូតត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរជារៀងរហូតក្នុងកំឡុងពេលឆក់។<ref>{{cite book|title=Battery Reference Book|edition=third|last=Crompton|first=T. R.|date=2000-03-20|publisher=Newnes|page=Glossary 3|isbn=0080499953|url=https://books.google.ca/books?id=QmVR7qiB5AUC&lpg=PA11&ots=ckHhIPVdcC&dq=battery%20one%20or%20more%20cells&pg=PA11#v=onepage&q&f=false|accessdate=2016-03-18}}</ref> When a battery is supplying [[electric power]], its positive terminal is the [[cathode]] and its negative terminal is the [[anode]].<ref name="Pauling1988">{{cite book|last1=Pauling|first1=Linus|title=General Chemistry|url=https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0|date=1988|publisher=Dover Publications, Inc.|location=New York|isbn=978-0-486-65622-9|page=[https://archive.org/details/generalchemistry00paul_0/page/540 539]|chapter=15: Oxidation-Reduction Reactions; Electrolysis.}}<!--|accessdate=13 May 2016--></ref> [[ឯកសា|រូបភាពតូច]] ឧទហរណ៍រួមគឺជាថ្មអាល់កាឡាំងត្រូវបានប្រើសម្រាប់ពិលនិងឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច្រើនកុះកររបស់ចល័តមួយ។ អនុវិទ្យាល័យ (សាក) អាគុយអាចចេញពីមន្ទីរពេទ្យបានច្រើនដងនិងការបញ្ចូលថាមពលចម្បងពីការប្រើប្រាស់រន្ធជញ្ជាំងមួយ; សមាសភាពដើមនៃអេឡិចត្រូតដែលអាចត្រូវបានស្ដារឡើងវិញដោយបច្ចុប្បន្នបញ្ច្រាស។ ឧទហរណ៍រួមមានអាគុយ-ទឹកអាស៊ីតត្រូវបានប្រើក្នុងរថយន្តនិងអាគុយប្រើសម្រាប់អេឡិចត្រូនិចល័តកុំព្យូទ័រយួរដៃនិងដូចជាស្មាតហ្វូន។អាគុយមកនៅក្នុងរាងនិងទំហំច្រើនពីកោសិកាខ្នាតតូចត្រូវបានគេប្រើដើម្បីអំណាចនិងនាឡិកាដៃសវនាការជំនួយទៅឱ្យតូច,<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/battery|title=Battery - Definition of battery by Merriam-Webster|work=merriam-webster.com}}</ref> កោសិកាត្រូវបានប្រើក្នុងស្មាតហ្វូនស្តើងដើម្បីអាគុយធំត្រូវបានប្រើក្នុងរថយន្តនិងរថយន្តនិងនៅខ្លាំងធំជាងគេបំផុត, ធនាគារថ្មធំទំហំនៃ បន្ទប់ដែលផ្តល់រង់ចាំឬអំណាចសង្គ្រោះបន្ទាន់សម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរទូរស័ព្ទនិងមជ្ឈមណ្ឌលទិន្នន័យកុំព្យូទ័រ។បើយោងតាមការប៉ាន់ប្រមាណជាឆ្នាំ 2005 វិស័យឧស្សាហកម្មថ្មនៅទូទាំងពិភពលោកបង្កើត 48 $ ពាន់លានដុល្លារនៅក្នុងការលក់ជារៀងរាល់ឆ្នាំ កំណើនប្រចាំឆ្នាំមាន 6% របស់អាមេរិក។ថ្មពិលមានថាមពលទាបជាងយ៉ាងច្រើនជាក់លាក់ (ថាមពលក្នុងមួយឯកតារង្គាល) ជាងប្រេងឥន្ធនៈជាទូទៅដូចជាប្រេងសាំង។ នេះត្រូវបានអុហ្វសិតបន្តិចដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់នៃម៉ូទ័រអគ្គិសនីក្នុងការផលិតការងារមេកានិច, បើធៀបទៅនឹងម៉ាស៊ីន្រំមហះ។ប្រវត្តិការប្រើប្រាស់នៃ "ថ្ម" ដើម្បីរៀបរាប់អំពីក្រុមនៃឧបករណ៍អគ្គិសនីមួយដែលមានចុះកាលបរិច្ឆេទទៅលោក Benjamin Franklin ដែលនៅក្នុង 1748 បានរៀបរាប់ពាង Leyden ច្រើនដោយស្រដៀងគ្នាទៅកាន់ថ្មនៃកាណុងបាញ់មួយ<ref>{{cite book|title=Batteries for Portable Devices|first=Gianfranco|last=Pistoia|date=2005-01-25|publisher=Elsevier|isbn=0080455565|page=1|url=https://books.google.ca/books?id=XMe1EnEMuMEC&lpg=PA1&dq=battery%20two%20or%20more%20cells&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|accessdate=2016-03-18}}</ref> (លោក Benjamin Franklin បានខ្ចីពាក្យ«ថ្ម "ពីយោធាដែលសំដៅទៅលើ ទៅនឹងអាវុធមានមុខងាររួមគ្នាAlessandro កសាងឡើងនិងបានរៀបរាប់ Volta ថ្ម Electrochemical ដំបូងគំនរ voltaic, ក្នុង 1800 <ref>[http://www.dfj.com/cgi-bin/artman/publish/article_141.shtml Power Shift: DFJ on the lookout for more power source investments].''Draper Fisher Jurvetson''. Retrieved 20 November 2005.</ref> នេះជាជង់នៃទង់ដែងនិងស័ង្កសីស្លាកលេខដែលបំបែកដោយថាសក្រដាសពីការ brine-ត្រាំ, ដែលអាចផលិតចរន្តស្ថិរភាពសម្រាប់ប្រវែងសន្ធឹកសន្ធាប់នៃពេលវេលាមួយ។ volta មិនយល់ថាវ៉ុលនេះគឺដោយសារតែមានប្រតិកម្មគីមី។ លោកគិតថាកោសិការបស់ព្រះអង្គប្រភពមិនចេះអស់ថាមពល,<ref>Bellis, Mary. [http://inventors.about.com/library/inventors/blbattery.htm History of the Electric Battery]{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''About.com''. Retrieved 11 August 2008.</ref> ហើយថាផលប៉ះពាល់ដែលត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់នៅ corrosion អេឡិចត្រូនេះគឺជាភាពរំខានគ្រាន់តែ, ជាជាងផលវិបាកមិនអាចជៀសវាងបាននៃប្រតិបត្តិការរបស់ពួកគេដូចលោក Michael ហ្វារ៉ាដេយបានបង្ហាញនៅក្នុង 1834 បើទោះបីជាអាគុយនៅសម័យដើមនៃតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់គោលបំណងពិសោធន៍, នៅក្នុងការអនុវត្តតង់ស្យុងរបស់ពួកគេបានប្រែប្រួលហើយពួកគេមិនអាចផ្តល់ចរន្តសម្រាប់រយៈពេលប្រកបដោយនិរន្តរភាពធំមួយ។ ក្រឡាដានីយ៉ែលបានបង្កើតនៅក្នុង 1836 ដោយគីមីវិទូជនជាតិអង់គ្លេសលោក John លោក Frederic ដានីយ៉ែលជាប្រភពជាក់ស្តែងដំបូងនៃអគ្គិសនី, <ref>{{cite web|url=http://environment.nationalgeographic.com/environment/energy/great-energy-challenge/battery-quiz/|title=Quiz: What You Don't Know About Batteries|author=National Geographic Society|work=National Geographic}}</ref>)ការក្លាយជាស្តង់ដារឧស្សាហកម្មមួយនិងមើលឃើញការអនុម័តរីករាលដាលជាប្រភពថាមពលមួយសម្រាប់បណ្តាញទូរលេខអគ្គិសនី។ វាមានសក្តានុពលមួយដែលពោរពេញទៅដោយស្ពាន់ជាដំណោះស្រាយស៊ុលស្ពាន់, នៅក្នុងការដែលត្រូវបាន immersed នៅក្នុងធុងដីមួយ unglazed ការដែលពោរពេញទៅដោយទឹកអាស៊ីត sulfuric និងអេឡិចត្រូតស័ង្កសីមួយ។កោសិកាទាំងនេះត្រូវបានប្រើអេឡិចត្រូសើមរាវដែលត្រូវបានគេងាយនឹងការលេចធ្លាយនិង spillage ប្រសិនបើមិនដោះស្រាយឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ ពាងកញ្ចក់ដែលបានប្រើជាច្រើនដើម្បីឱ្យកាន់សមាសភាគរបស់ពួកគេដែលធ្វើឱ្យពួកគេមានភាពផុយស្រួយនិងមានគ្រោះថ្នាក់។ លក្ខណៈទាំងនេះបានធ្វើឱ្យកោសិកាសើមសមស្របសម្រាប់ឧបករណ៍ប្រើប្រាស់ចល័ត។<ref>Bellis, Mary. [http://inventors.about.com/library/inventors/bl_Alessandro_Volta.htm Alessandro Volta – Biography of Alessandro Volta – Stored Electricity and the First Battery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218064944/https://www.thoughtco.com/alessandro-volta-1992584 |date=2020-02-18 }}. ''About.com''. Retrieved 7 August 2008.</ref> នៅជិតចុងបញ្ចប់នៃសតវត្សទីដប់ប្រាំបួននេះ, ការបង្កើតថ្មកោសិកាស្ងួត, ដែលជំនួសអេឡិចត្រូលីតរាវជាមួយការបិទភ្ជាប់មួយបានធ្វើឱ្យឧបករណ៍អគ្គិសនីចល័តជាក់ស្តែង។គោលការណ៍នៃការប្រតិបត្ដិការអាគុយបម្លែងជាថាមពលគីមីដោយផ្ទាល់ទៅនឹងថាមពលអគ្គិសនី។ ថ្មមួយមានចំនួនមួយចំនួននៃកោសិកា voltaic ។ ,<ref>Stinner, Arthur. [http://home.cc.umanitoba.ca/~stinner/stinner/pdfs/2007-alessandro.pdf Alessandro Volta and Luigi Galvani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910203520/http://home.cc.umanitoba.ca/~stinner/stinner/pdfs/2007-alessandro.pdf |date=2008-09-10 }} (PDF). Retrieved 11 August 2008.</ref>ក្រឡានីមួយមានពាក់កណ្តាលកោសិកាពីរបានភ្ជាប់នៅក្នុងស៊េរីដោយអេឡិចត្រូលីតការប្រព្រឹត្ដដែលមាន anions និងការប្រស្រ័យទាក់។ ពាក់កណ្តាលមួយដែលមានរួមបញ្ចូលទាំងអេឡិចត្រូលីតនិងកោសិកាអេឡិចត្រូតអវិជ្ជមានដែលអេឡិចត្រូតដែល anions (អ៊ីយ៉ុងមានបន្ទុកអវិជ្ជមាន) ធ្វើចំណាកស្រុកនេះ; ពាក់កណ្តាលក្រឡាផ្សេងទៀតរួមបញ្ចូលអេឡិចត្រូលីតនិងអេឡិចត្រូតវិជ្ជមានដែលប្រស្រ័យទាក់ (អ៊ីយ៉ុងមានបន្ទុកវិជ្ជមាន) ធ្វើចំណាកស្រុក។ ប្រតិកម្ម redox ថាមពលថ្ម។ ប្រស្រ័យទាក់ត្រូវបានកាត់បន្ថយ (ចំនួនអេឡិចត្រូវបានបន្ថែម) នៅក្នុងអំឡុងពេលសាកថ្មកាតូតខណៈដែល anions ត្រូវបាន oxidized (ចំនួនអេឡិចត្រូវបានយកចេញ) នៅក្នុងអំឡុងពេលសាកថ្មអាណូត។  ក្នុងអំឡុងពេលនៃការឆក់ដំណើរការនេះត្រូវបានបញ្ច្រាស។ អេឡិចត្រូតមិនប៉ះគ្នាទៅវិញទៅមកតែត្រូវបានតភ្ជាប់អគ្គិសនីដោយអេឡិចត្រូលីតនេះ។<ref>[http://www.ideafinder.com/history/inventions/battery.htm Electric Battery History – Invention of the Electric Battery]. ''The Great Idea Finder''. Retrieved 11 August 2008.</ref> ការខាតបង់ថាមពលផ្ទៃក្នុងនិងដែនកំណត់លើអត្រាថាអ៊ីយ៉ុងឆ្លងកាត់ប្រសិទ្ធភាពថ្មអេឡិចត្រូលីតបណ្តាលឱ្យផ្លាស់ប្តូរនេះ។ ខាងលើកម្រិតអប្បបរមាក្នុងអត្រាទាបបញ្ចេញមួយបានផ្ដល់នូវការបន្ថែមទៀតនៃសមត្ថភាពថ្មរបស់ជាងនៅក្នុងអត្រាខ្ពស់។<ref>[http://www.mpoweruk.com/history.htm#daniell Battery History, Technology, Applications and Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512173049/http://www.mpoweruk.com/history.htm#daniell |date=2011-05-12 }}. ''MPower Solutions Ltd''. Retrieved 19 March 2007.</ref> ដំឡើងអាគុយជាមួយខុសប្លែកគ្នាការផ្តល់ចំណាត់ថ្នាក់ម៉ោង·មិនប៉ះពាល់ដល់ប្រតិបត្ដិការមិនឧបករណ៍ (បើទោះបីជាវាអាចប៉ះពាល់ដល់ចន្លោះពេលប្រតិបត្ដិការ) បានវាយតម្លៃសម្រាប់វ៉ុលជាក់លាក់មួយទេលុះត្រាតែការផ្ទុកលើសដែនកំណត់។ ផ្ទុក-បង្ហូរខ្ពស់ដូចជាកាមេរ៉ាឌីជីថលអាចកាត់បន្ថយសមត្ថភាពសរុបដោយសារកើតមានឡើងជាមួយនឹងថ្មអាល់កាឡាំង។ <ref>{{cite web |title=History of the electrical units |first=Gérard |last=Borvon |date=10 September 2012 |publisher=Association S-EAU-S |url=http://seaus.free.fr/spip.php?article964 |access-date=31 មីនា 2017 |archivedate=5 វិច្ឆិកា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201105142339/http://seaus.free.fr/spip.php?article964 |url-status=dead }}</ref> ឧទាហរណ៍ថ្មមួយ rated នៅ 2 ·ម៉ោងសម្រាប់ការឆក់ 10 ឬ 20 ម៉ោងនឹងមិនទ្រទ្រង់បច្ចុប្បន្ននៃ 1 សម្រាប់ពីរម៉ោងដែលជាសមត្ថភាពលើកឡើងរបស់វាបង្កប់ន័យ។អត្រាគឺជារង្វាស់នៃអត្រាដែលថ្មត្រូវបានរំសាយចេញមួយនេះ។ វាត្រូវបានកំណត់ជាបច្ចុប្បន្នការឆក់នេះដោយការចាប់ឆ្នោតបែងចែកជាទ្រឹស្តីនៅក្រោមនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះដែលនឹងសង្គ្រោះថ្មបាន rated បន្ទាប់បន្សំរបស់ខ្លួនមានសមត្ថភាពក្នុងមួយម៉ោង។ <ref>{{cite web |url = http://portal.acs.org/portal/PublicWebSite/education/whatischemistry/landmarks/drycellbattery/index.htm |title = Columbia Dry Cell Battery |publisher = American Chemical Society |work = National Historic Chemical Landmarks |accessdate= 25 March 2013}}</ref> អត្រាឆក់ 1C នឹងផ្តល់នូវសមត្ថភាព rated ថ្មនេះក្នុង 1 ម៉ោង។ អត្រាឆក់ 2C មួយមានន័យថាវានឹងបញ្ចេញពីរដងឆាប់រហ័សដូចជា (30 នាទី) ។ អត្រាឆក់ 1C មួយនៅលើថ្មអា 1,6 ហូរទឹករំអិលនោះមានន័យថាបច្ចុប្បន្នកអត្រា 1,6 ម្នាក់ 2C នឹងមានន័យថាបច្ចុប្បន្នការឆក់មួយនៃកស្តង់ដា 3,2 សម្រាប់ថ្មសាកជាទូទៅអត្រាសមត្ថភាពជាងមួយ 4 ម៉ោង 8 ម៉ោងឬយូរជាងពេលវេលាដែលការឆក់នេះ។ ដោយសារតែការបាត់បង់ការតស៊ូផ្ទៃក្នុងនិងដំណើរការគីមីនៅខាងក្នុងកោសិកាកម្រផ្ដល់នូវថ្មមួយ rated ក្នុងសមត្ថភាពឈ្មោះស្លាកមានតែមួយម៉ោង។<ref>Dingrando 674.</ref> The high electrochemical potential changes in the reactions of [[lithium]] compounds give lithium cells emfs of 3 volts or more.<ref>Dingrando 677.</ref> ប្រភេទបានបម្រុងទុកសម្រាប់គោលបំណងពិសេសដូចជានៅក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលរំខានកុំព្យូទ័រអាចនឹងត្រូវបានវាយតម្លៃដោយក្រុមហ៊ុនផលិតអស់រយៈពេលច្រើនតិចជាងឆក់មួយម៉ោង។ថាមពលថ្ម (និងជីវិតថ្មសទិសន័យរបស់វា) មានអត្ថន័យពីរសម្រាប់ថ្មសាកបានតែមួយប៉ុណ្ណោះសម្រាប់ការប៉ុន្តែមិនមែនជាបន្ទុក។ <ref>Dingrando 675.</ref>ចំពោះការបញ្ចូលទឹកប្រាក់, វាអាចមានន័យថាទាំងប្រវែងនៃពេលវេលាឧបករណ៍អាចរត់នៅលើថ្មសាកពេញឬចំនួននៃវដ្តបន្ទុក / ឆក់អាចធ្វើទៅបានមុនពេលដែលកោសិកាបរាជ័យក្នុងការតិបត្តិការពេញចិត្ត។ ចំពោះការដែលមិនសាកជីវិតទាំងពីរនេះគឺស្មើគ្នាតាំងពីកោសិកាចុងក្រោយសម្រាប់តែមួយវដ្តតាមនិយមន័យ។ (ជីវិតធ្នើពាក្យត្រូវបានប្រើដើម្បីរៀបរាប់ពីរបៀបដែលវែងថ្មមួយដែលនឹងរក្សាការសម្តែងរបស់ខ្លួនរវាងការផលិតនិងប្រើប្រាស់។ ) សមត្ថភាពដែលអាចប្រើបានទាំងអស់នៃថ្មថយចុះសីតុណ្ហភាពជាមួយបន្តក់។<ref>Fink, Ch. 11, Sec. "Batteries and Fuel Cells."</ref> ផ្ទុយទៅនឹងភាគច្រើនបំផុតនៃថ្មនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះនៅជាគំនរ Zamboni, បានបង្កើតនៅ 1812, ផ្តល់នូវជីវិតយូរណាស់សេវាដោយគ្មានការជួសជុលកែលម្អឬការបញ្ចូលទឹកប្រាក់, ទោះបីជាវាផ្គត់ផ្គង់បច្ចុប្បន្នតែប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងជួរ nanoamp នេះ។ នេះអគ្គិសនីកណ្ដឹង Oxford បានត្រូវបានបន្តចាប់តាំងពីមានស្ទើរតែរោទ៍លើគូដើមឆ្នាំ 1840 របស់ខ្លួននៃថ្មគិតថាជាគំនូរ។ថ្មចោលជាធម្មតានឹងបាត់បង់ 8 ភាគរយទៅ 20 ភាគរយនៃការចោទប្រកាន់របស់ពួកគេដើមក្នុងមួយឆ្នាំនៅពេលដែលត្រូវបានរក្សាទុកនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ (20-30 ° C) ។នេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ដោយខ្លួនឯងឆក់" អត្រានិងការគឺដោយសារតែការមិនផលិតនាពេលបច្ចុប្បន្ន "ផ្នែកខាង" ប្រតិកម្មគីមីដែលកើតឡើងនៅក្នុងកោសិកាសូម្បីតែនៅពេលមិនមានផ្ទុកត្រូវបានអនុវត្តនោះទេ។ អត្រានៃការមានប្រតិកម្មចំហៀងត្រូវបានកាត់បន្ថយសម្រាប់ថ្មត្រូវបានរក្សាទុកនៅសីតុណ្ហភាពទាបទោះបីជាមួយចំនួនអាចត្រូវបានរងការខូចខាតដោយត្រជាក់។<ref name="enralk">[http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf Alkaline Manganese Dioxide Handbook and Application Manual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101216071857/http://data.energizer.com/PDFs/alkaline_appman.pdf |date=2010-12-16 }} (PDF). ''Energizer''. Retrieved 25 August 2008.</ref> ថ្មសាកដោយខ្លួនឯងឆក់អាយុលឿនជាងថ្មអាល់កាឡាំងចោល, ថ្មពិសេសនីកែលដែលមានមូលដ្ឋាន; ជាការចោទប្រកាន់ពីបទស្រស់កាតមីញ៉ូមនីកែល (NiCd) អាគុយបាត់បង់ 10% នៃការចោទប្រកាន់របស់ខ្លួននៅក្នុង 24 ម៉ោងដំបូងនិងបន្ទាប់មក discharges ក្នុងអត្រាប្រមាណ 10% ក្នុងមួយខែ។ ទោះជាយ៉ាងណាខ្លួនឯងឆក់លោហៈនីកែល-hydride ទាប (NiMH) អាគុយលីចូមថ្មីនិងការរចនាម៉ូដសម័យទំនើបបង្ហាញអត្រាទាបដោយខ្លួនឯងឆក់ (ប៉ុន្តែនៅតែខ្ពស់ជាងថ្មបឋម) ។សម្ភារៈសកម្មនៅលើចានថ្មផ្លាស់ប្តូរសមាសភាពគីមីនៅលើគ្នាការចោទប្រកាន់និងការឆក់វដ្ត; សម្ភារៈសកម្មអាចនឹងត្រូវបានបាត់បង់ដោយសារការផ្លាស់ប្តូររាងកាយនៃទំហំ, បន្ថែមការកម្រិតចំនួនដងដែលថ្មអាចសាកភ្លើងឡើងវិញបាន។ ថ្មដែលមានមូលដ្ឋាននៅច្រើនបំផុតកាក់ដប់សេនរំសាយផ្នែកខ្លះនៅពេលដែលត្រូវបានទិញហើយត្រូវចោទប្រកាន់ពីបទមុនពេលដែលការប្រើប្រាស់ត្រូវបានជាលើកដំបូង។ ថ្ម NiMH ថ្មីត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដែលនឹងត្រូវបានប្រើនៅពេលដែលបានទិញនិងមានតែ 15% ឆក់ក្នុងមួយឆ្នាំ។ <ref>[http://www.cdtechno.com/custserv/pdf/7327.pdf Dynasty VRLA Batteries and Their Application] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511162840/http://www.cdtechno.com/custserv/pdf/7327.pdf |date=2008-05-11 }}. ''C&D Technologies, Inc.'' Retrieved 26 August 2008.</ref> ការធ្លាក់ចុះមួយចំនួនបានកើតឡើងនៅលើវដ្តបន្ទុក-ឆក់គ្នា។ ការរិចរិលជាធម្មតាកើតដោយសារអេឡិចត្រូលីតផ្លាស់ប្ដូរឆ្ងាយពីអេឡិចត្រូតឬដោយសារតែសម្ភារៈអេឡិចត្រូសកម្ម detaches ពីនេះ។ សមត្ថភាពថ្មទាប NiMH (1,700-2,000 mA ·ម៉ោង) អាចត្រូវបានចោទប្រកាន់ 1000 ដង, ចំណែកឯថ្ម NiMH សមត្ថភាពខ្ពស់ (2.500 mA ·ខាងលើម៉ោង) រយៈពេលប្រហែល 500 វដ្ត។ <ref>{{cite web |url=http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf |title=Spotlight on Photovoltaics & Fuel Cells: A Web-based Study & Comparison |accessdate=14 March 2007 |format=PDF |pages=1–2 |archivedate=3 តុលា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201003082726/http://www.pspb.org/e21/media/Compare_pvfc_v108_TN.pdf |url-status=dead }}</ref>អាគុយ NiCd មាននិន្នាការទៅត្រូវបានវាយតម្លៃចំពោះវដ្ត 1.000 នាក់មុនពេលការតស៊ូផ្ទៃក្នុងរបស់គេរហូតលើសពីតម្លៃដែលអាចប្រើបានបង្កើន។ថ្មសាកនាំមុខដោយទឹកអាស៊ីរថយន្តត្រូវស៊ូទ្រាំនឹងភាពតានតឹងដោយសារការរំញ័រ, ឆក់, និងជួរសីតុណ្ហភាព។ ដោយសារតែតប់ទាំងនេះនិងស៊ុលនៃចាននាំមុខរបស់ខ្លួន, អាគុយរថយន្តមួយចំនួនដែលមានរយៈពេលលើសពីប្រាំមួយឆ្នាំនៃការប្រើប្រាស់ធម្មតា។ រថយន្តដែលចាប់ផ្តើម (SLI: ការចាប់ផ្តើម, ពន្លឺ, បញ្ឆេះ) ថ្មមានចានស្តើងច្រើនដើម្បីបង្កើនបច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងទូទៅ, ការក្រាស់ចានវែងជីវិត។ ពួកគេត្រូវបានរំសាយចេញជាធម្មតាបានតែបន្តិចមុនពេលបញ្ចូលទឹកប្រាក់។ [[ឯកសា|2000px|រូបភាពតូច]] «វដ្តជ្រៅ»អាគុយ-ទឹកអាស៊ីតដូចជាអ្នកដែលបានប្រើនៅក្នុងរទេះកីឡាវាយកូនគោលអគ្គិសនីបានចានច្រើនក្រាស់ដើម្បីពង្រីកភាពជាប់បានយូរ។ ផលប្រយោជន៍សំខាន់នៃការនាំមុខ-ថ្មទឹកអាស៊ីតគឺមានតម្លៃទាបរបស់ខ្លួន; គុណវិបត្តិចម្បងរបស់វាគឺមានទំហំធំនិងទម្ងន់សម្រាប់សមត្ថភាពដែលបានផ្តល់ឱ្យនិងវ៉ុល។ អាគុយ-ទឹកអាស៊ីតគួរតែត្រូវបានរំសាយចេញមិនឱ្យនៅក្រោម 20% នៃសមត្ថភាពរបស់ពួកគេដោយសារតែការតស៊ូផ្ទៃក្នុងនឹងបង្កឱ្យកំដៅនិងការខូចខាតនៅពេលពួកគេត្រូវបានបញ្ចូល។ ប្រព័ន្ធនាំមុខទឹកអាស៊ីតវដ្តទឹកជ្រៅជាញឹកញាប់ប្រើពន្លឺព្រមានទាបចោទប្រកាន់ឬការផ្លាស់ប្តូរអំណាចកាត់ផ្តាច់ទាបបន្ទុកដើម្បីការពារប្រភេទនៃការខូចខាតដែលនឹងកាត់បន្ថយថាមពលថ្មនេះ។ថាមពលថ្មអាចនឹងត្រូវបានពង្រីកដោយរក្សាទុកថ្មនៅសីតុណ្ហភាពទាប, ដូចជានៅក្នុងទូទឹកកកឬទូរទឹកកកដែលធ្លាក់ចុះនេះមានប្រតិកម្មចំហៀង។ ការផ្ទុកបែបនេះអាចពង្រីកជីវិតរបស់ថ្មអាល់កាឡាំងប្រហែល 5%; ថ្មសាកអាចកាន់បានយូរជាងការចោទប្រកាន់ពួកគេជាច្រើនដោយអាស្រ័យលើប្រភេទ។ ដើម្បីឈានដល់វ៉ុលអតិបរមារបស់ពួកគេ, ថ្មត្រូវតែត្រូវបានត្រឡប់ទៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់; បញ្ចេញថ្មអាល់កាឡាំង 250 mA នៅ 0 ° C គឺមានតែពាក់កណ្តាប្រសិទ្ធិភាពដូចជានៅក្នុងនាមជាក្រុមហ៊ុនផលិតថ្ម C.Alkaline 20 °ដូចជា Duracell មិនបានផ្ដល់អនុសាសន៍ថ្មក្លា។ថ្មអាចប្រើបានដើម្បីងាយស្រួលបឋមសិក្សាមានចាប់ពីកោសិកាអតិថិជនប៊ូតុងតូចត្រូវបានប្រើសម្រាប់នាឡិកាអគ្គិសនី, ទៅកោសិកាលេខ 6 ដែលបានប្រើសម្រាប់ការសៀគ្វីសញ្ញាឬកម្មវិធីរយៈពេលយូរបាន។ កោសិកាអនុវិទ្យាល័យត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទំហំធំខ្លាំងណាស់! ណាស់អាចថាមពលថ្មធំមួយឬមានស្ថេរភាពនៃនាវាមុជទឹកបណ្ដាញអគ្គិសនីនិងជួយឱ្យកម្រិតកំពូលផ្ទុកចេញ។ការផ្ទុះថ្មមួយដែលត្រូវបានបង្កឡើងដោយការប្រើប្រាស់ខុសឬដំណើរការខុសប្រក្រតី, ដូចជាការប៉ុនប៉ងដើម្បីបញ្ចូលមួយ (ដែលមិនមែនជាសាក) ថ្មបឋមសិក្សាឬសៀគ្វីខ្លីមួយ។ អាគុយរថយន្តមានភាគច្រើនទំនងផ្ទុះនៅពេលដែលសៀគ្វីខ្លីបង្កើតចរន្តធំណាស់។ អាគុយរថយន្តផលិតអ៊ីដ្រូសែនដែលជាការផ្ទុះយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលដែលពួកគេកំពុងអ្នករាល់គ្នាវក់វី (ដោយសារតែការធ្វើអគ្គីសនីវិភាគនៃទឹកនៅក្នុងអេឡិចត្រូលីតនេះ) ។ ចំនួនទឹកប្រាក់នៃការដំឡើងថ្លៃនេះគឺជាធម្មតាតូចខ្លាំងណាស់និងបានបង្កើតអ៊ីដ្រូសែនតិចតួចដែល dissipates យ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ទោះយ៉ាងណានៅពេលដែល "លោត" ថ្មរថយន្តមួយ, បច្ចុប្បន្នខ្ពស់អាចបង្កឱ្យមានការដោះលែងយ៉ាងឆាប់រហ័សនៃបរិមាណអ៊ីដ្រូសែនដែលអាចត្រូវបាន ignited ផ្ទុះដោយផ្កាភ្លើងនៅក្បែរឧទាហរណ៍នៅពេលដែលផ្តាច់ខ្សែ jumper មួយ។ នៅពេលដែលថ្មមួយដែលត្រូវបានបញ្ចូលនៅក្នុងអត្រាមួយហួសហេតុល្បាយឧស្ម័នអ៊ីដ្រូសែនមួយផ្ទុះនៃអុកស៊ីសែនអាចត្រូវបាននិងផលិតបានលឿនជាងអាចគេចផុតពីក្នុងថ្មដែលនាំឱ្យមានសម្ពាធកសាងឡើងនិងការផ្ទុះជាយថាហេតុនៃករណីថ្ម។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរ, អាស៊ីតថ្មអាចបាញ់ហិង្សាពីករណីនេះនិងបង្កឱ្យរងរបួស។ ពោលគឺលើស, ព្យាយាមដើម្បីសាកថ្មលើសពីអគ្គិសនីរបស់ខ្លួនមានសមត្ថភាពអាចនាំឱ្យមានការផ្ទុះផងថ្មមួយនៅក្នុងការបន្ថែមទៅ leakage ឬការខូចខាតអាចត្រឡប់វិញបាន។ វាអាចបង្កឱ្យមានការខូចខាតផងដែរដើម្បីឱ្យឆនំឬឧបករណ៍ដែលក្នុងនោះត្រូវបានគេប្រើថ្មដំឡើងថ្លៃនៅពេលក្រោយ។ លើសពីនេះទៀតតាមរយៈការចោលនៃថ្មមួយដែលអាចបង្កឱ្យមានការដុតរំលាយជាចំហាយផ្ទុះឡើងនៅក្នុងករណីសង់ផ្សាភ្ជាប់នោះទេ។ [[ឯកសា|500px|រូបភាពតូច]] ការប្រមូលនៃឧបករណ៍ប្រើប្រាស់អាគុយបានសាមញ្ញបំផុតនៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ។ នេះគឺជាការឆ្លើយតបទៅនឹងគ្រោះថ្នាក់ដែលបានរាយការណ៍និងការបរាជ័យ, ម្តងម្កាលបញ្ឆេះឬការផ្ទុះ។ សេចក្តីសង្ខេបនៃបញ្ហាអ្នកជំនាញនេះបានបង្ហាញថាប្រភេទនេះប្រើ "អេឡិចត្រូរាវដើម្បីដឹកអ៊ីយ៉ុងលីចូរវាងអាណូតនិងកាតូតនេះ។ ប្រសិនបើក្រឡាមួយដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទថ្មយ៉ាងលឿនពេកវាអាចបង្កឱ្យមានសៀគ្វីខ្លីមួយបាននាំឱ្យមានការផ្ទុះនិងអគ្គិភ័យ»។សារធាតុគីមី corrosive ថ្មជាច្រើនមាន, ពុលឬទាំងពីរ។ ប្រសិនបើមានការលេចធ្លាយកើតឡើងដោយឯកឯងឬតាមរយៈការទាំងគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍, សារធាតុគីមីដែលបានចេញផ្សាយអាចមានគ្រោះថ្នាក់។ ឧទាហរណ៍, ថ្មចោលជាញឹកញាប់ប្រើស័ង្កសីមួយ "អាច" ទាំងពីរថាជា reactants និងជាធុងទៅកាន់ការ reagents ផ្សេងទៀត។ ប្រសិនបើមានប្រភេទនៃថ្មនេះគឺមានការរំសាយចេញ, ការ reagents នេះអាចលេចឡើងតាមរយៈការក្រដាសកាតុងធ្វើកេសនិងប្លាស្ទិចដែលបង្កើតនៅសល់នៃធុងនោះ។ បន្ទាប់មកការលេចធ្លាយសារធាតុគីមីសកម្មអាចបំផ្លាញឬបិទឧបករណ៍ថាថាមពលថ្ម។ ចំពោះហេតុផលនេះ, ក្រុមហ៊ុនផលិតឧបករណ៍អេឡិចត្រូនិច្រើនបានផ្ដល់អនុសាសន៍ឱ្យយកចេញពីឧបករណ៍អាគុយដែលនឹងមិនត្រូវបានប្រើសម្រាប់រយៈពេលយូរ។មនុស្សជាច្រើននៃថ្មប្រភេទផ្តល់ការងារសម្ភារពុលដូចជាសំណបារតនិង cadmium ដែលជាអេឡិចត្រូតមួយឬអេឡិចត្រូលីត។ នៅពេលដែលថ្មមកដល់ទីបញ្ចប់នៃជីវិតរបស់វាត្រូវតែត្រូវបានបោះចោលដើម្បីការពារ damage.Batteries បរិស្ថានគឺសំណុំបែបបទនៃកាកសំណល់អេឡិចត្រូនិមួយ (e-កាកសំណល់) ។ ការផ្តល់សេវាអ៊ីកាកសំណល់សារធាតុពុលងើបឡើងវិញការកែឆ្នៃដែលបន្ទាប់មកអាចត្រូវបានប្រើសម្រាប់ថ្មដែលថ្មី។ [56] ជិតបីពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំក្នុងអាគុយទិញសហរដ្ឋអាមេរិកប្រមាណជា 179.000 តោនបានបញ្ចប់ឡើងនៅកន្លែងចោលសំរាមនៅទូទាំងប្រទេស។ នៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកដែលជាបារតដែលមានផ្ទុកនិងគ្រប់គ្រងថ្មសាកនៃឆ្នាំ 1996 ហាមឃាត់ការលក់តម្រូវការស្លាកឯកសណ្ឋានដែលមានផ្ទុកថ្មបារត, បានអនុម័តសម្រាប់ថ្មសាកនិងទាមទារឱ្យថ្មសាកបានយ៉ាងងាយស្រួល removable.California និងទីក្រុងញូវយ៉កហាមឃាត់ការបោះចោលនេះ ថ្មសាកក្នុងកាកសំណល់រឹងនិងរួមជាមួយនឹងរដ្ឋ Maine ទាមទារឱ្យមានការកែឆ្នៃនៃទូរស័ព្ទដៃ។ ឧស្សាហកម្មថ្មសាកបានបើកដំណើរការកម្មវិធីកែឆ្នៃនៅទូទាំងប្រទេសនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងប្រទេសកាណាដាដោយមានពិន្ទុ dropoff នៅក្រុមហ៊ុនលក់រាយក្នុងស្រុក។ នេះជាថ្មការដឹកនាំរបស់សហភាពអឺរ៉ុបមានតម្រូវស្រដៀងគ្នានេះដែរ, ក្នុងការបន្ថែមទៅដែលតម្រូវឱ្យមានការកើនឡើងនៃការកែឆ្នៃនិងលើកកម្ពស់ការស្រាវជ្រាវថ្មនៅលើវិធីសាស្រ្តក្នុងការកែឆ្នៃថ្មធ្វើឱ្យប្រសើរឡើង។ ដោយអនុលោមតាមការបង្គាប់អាគុយទាំងអស់ត្រូវបានគេលក់នៅក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបនេះត្រូវតែត្រូវបានសម្គាល់ជាមួយ "និមិត្តរូបប្រមូល" (មួយឆ្លងកាត់ចេញកង់ប៊ី) ។ នេះត្រូវតែគ្របដណ្តប់យ៉ាងហោចណាស់ 3% នៃផ្ទៃថ្មព្រីមីស្ទីកនិង 1,5% នៃផ្ទៃថ្មស៊ីឡាំងនេះ។ ការវេចខ្ចប់ទាំងអស់ត្រូវតែត្រូវបានសម្គាល់ដែរ។ ការដាក់បញ្ចូល ថ្មអាចនឹងមានះថាក់ឬឱ្យមានមនុស្សស្លាប់បានប្រសិនបើកោសិកាប៊ូតុង swallowed.Small អាចត្រូវបានលេប, ជាពិសេសដោយកុមារ។ ខណៈពេលដែលនៅក្នុងបំពង់រំលាយអាហារ, ការឆក់អគ្គិសនីថ្មនេះអាចនាំឱ្យមានការខូចខាតជាលិកា [63] ការខូចខាតបែបនេះគឺធ្ងន់ធ្ងរម្តងម្កាលនិងអាចនាំឱ្យស្លាប់បាន។ ថ្មថាស ingested ជាធម្មតាមិនបង្កឱ្យមានបញ្ហាប្រសិនបើពួកគេក្លាយជាសំបុកស្នាក់អាស្រ័យនៅការរលាក gastrointestinal នេះ។ កន្លែងទូទៅបំផុតសម្រាប់ថ្មថាសដើម្បីក្លាយជាអ្នកបានដាក់គឺបំពង់អាហារ, ជាលទ្ធផលនៅក្នុង sequelae ព្យាបាល។ ថ្មដែលទទួលបានជោគជ័យឆ្លងកាត់បំពង់អាហារគឺមិនទំនងដើម្បីដាក់ពាក្យនៅកន្លែងផ្សេង។ លទ្ធភាពដែលថាថ្មថាសនឹងដាក់ពាក្យក្នុងបំពង់អាហារនេះគឺជាមុខងារនៃទំហំអាយុនិងថាមពលថ្មរបស់អ្នកជំងឺនេះ។ ថ្មថាស 16 មីលីម៉ែត្របានក្លាយទៅជាសំបុកស្នាក់អាស្រ័យនៅ esophagi ក្មេង 2 នាក់មានអាយុតិចជាង 1 ឆ្នាំនេះ។ [ត្រូវការអំណះអំណាង] កុមារវ័យចំណាស់មិនមានបញ្ហាជាមួយនឹងថ្មតូចជាង 21-23 ម។ necrosis liquefaction អាចកើតឡើងដោយសារតែម៉ាញ៉េជាតិសូដ្យូមត្រូវបានបង្កើតដោយបច្ចុប្បន្នផលិតដោយថ្ម (ជាធម្មតានៅអាណូតនេះ) ។ ធ្លាយបានកើតឡើងឱ្យបានលឿនបន្ទាប់ពីការ ingestion 6 ម៉ោង។ === ឯកសារយោង === 9cx2qnsgzyin47v492nq4zm9dyn29cq 0 36749 340428 332247 2026-09-13T08:37:05Z CommonsDelinker 142 Replacing Seal_Lopburi.png with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation of the s 340428 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ខេត្តលពបុរី | native_name = ลพบุรี | native_name_lang = th | settlement_type = | image_skyline = | border = | total_width = | image_style = | perrow = | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image_caption = | nickname = | motto = | image_flag = | image_seal = Seal of Lopburi province (1940).png | image_map = Thailand Lopburi locator map.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តលពបុរី | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{THA}}(សៀម) | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = ក្រុងលពបុរី | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = ៦៤៩៣ | area_rank = ៣១ | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = | population_density_rank = | population_demonym = | population_note = | demographics_type2 = | demographics2_footnotes = | demographics2_title1 = | demographics2_info1 = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[Time in Thailand|ICT]] | utc_offset1 = +7 | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = 15xxx | area_code_type = លេខកូដហៅទូរស័ព្ទ | area_code = 036 | registration_plate = | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-16]] | website = {{URL|lopburi.go.th}} | footnotes = }} '''ខេត្តលពបុរី ឬ ពលបុរី''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : ลพบุรี) គឺជាខេត្តមួយនៅភាគកណ្តាល[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង[[ខេត្តពេជ្របូរណ៍]] [[ខេត្តជ័យភូមិ]] [[ខេត្តនគររាជសីមា]] [[ខេត្តស្រៈបុរី]] [[ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធ្យា|ខេត្តអយុធ្យា]] [[ខេត្តឧទង]] [[ខេត្តសិង្ហបុរី]] និង [[ខេត្តនគរសួគ៌]]។ ខេត្តលពបុរី គឺជាខេត្តដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំង[[ខ្មែរ]]និង[[សៀម]]ដែលមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មប្រវត្តិសាស្ត្រវត្ថុបុរាណរបស់[[ខ្មែរ]]ជាច្រើនបានបន្សល់ទុកនៅទីនោះនិងការមកតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សនៅក្នុងសម័យបុរេប្រវត្តិក៏ត្រូវបានគេរកឃើញនៅទីនោះផងដែរ។កាល​ពី​អតីតកាលខេត្តលពបុរី​គឺជាទឹកដីរបស់[[ខ្មែរ]]។ខេត្តលពបុរីត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​តាម​ឈ្មោះ[[នគរល្វោ|នគរ​ល្វោ]]។ព្រះរាជាណាចក្រនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរបបរាជានិយមផ្តាច់ការ។[[លវបុរៈ|ក្រុងលវបុរៈ]]គឺជាទីក្រុងនៅ[[សម័យអង្គរ]]។ដើមឡើយជាខេត្តលពបុរីរបស់[[ខ្មែរ]]ក្រោយ[[សម័យអង្គរ]]។ដែលបច្ចប្បន្នស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តលបប៊ូរី]] [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]។ ==ប្រវត្តិ== ឈ្មោះ'''លវោ'''ត្រូវបានគេស្គាល់ជាច្រើននៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រទាំង[[ខ្មែរ]]និង[[សៀម]][[ទីក្រុងលវបុរៈ]]ប្រហែលជាមានវត្តមានតាំង[[បុរេប្រវត្តិកម្ពុជា|សម័យបុរេប្រវត្តិ]]។<ref name="TAT">{{Cite web |title=Lopburi |url=https://www.tourismthailand.org/About-Thailand/Destination/Lop-Buri |access-date=21 June 2015 |website=Tourist Authority of Thailand (TAT) |archivedate=26 វិច្ឆិកា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151126025655/http://www.tourismthailand.org/About-Thailand/Destination/Lop-Buri |url-status=dead }}</ref>ឈ្មោះ​ថា'''លវោ'''គឺមាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​រាជធានី​នៃ[[នគរល្វោ|​នគរ​ល្វោ]]ជា​[[ជនជាតិមន|នគរ​មន]]បុរាណ​នៃ​[[ទ្វារវត្តី|សម័យទ្វាវតី]](សតវត្ស​រ៍ទី​ ០៦ ដល់​ទី​ ១១ នៃ​គ.ស)។<ref>{{Cite book|url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/115019/2/b11055005.pdf|title=The Indianized States of Southeast Asia|year=1968|isbn=978-0-8248-0368-1}}</ref>[[អាណាចក្រខ្មែរ]]បានពង្រីកទឹកដី​និង​បានគ្រប់គ្រងទៅដល់តំបន់នេះហើយបានសាងសង់​សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​ដែលគួរ​ឲ្យចាប់​អារម្មណ៍​ជា​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុងនេះ​នាសម័យដែល[[ចក្រភពខ្មែរ]]​គ្រប់គ្រង​នៅទីនេះ។ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន[[ចក្រភពខ្មែរ]]បានចុះខ្សោយនិងដួលរលំហើយទឹកដីនេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃ[[អាណាចក្រសុខោទ័យ]]និងក្រោយមកជាផ្នែកមួយនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា]]គ្រប់គ្រងវិញ។ នៅក្នុង​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|សម័យ​អយុធ្យា]] [[ឧទង|ស្ដេចរាមាធិបតីទី ​១]] ​បាន​បញ្ជូន​[[ព្រះរាមេសួរ|ព្រះចៅរាមេសូរ]](​ក្រោយ​មក​ជា​ស្ដេច)ជា[[ឧបរាជ|ព្រះ​ឧបរាជ]]ឲ្យទៅ​សោយ​រាជ្យ​នៅ​លពបុរី។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៦៦៦ [[នារាយណ៍|ស្ដេចនរាយណ៍]]មហារាជបានបញ្ជាឲ្យសាងសង់ព្រះបរមរាជវាំងថ្មីមួយនៅច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេលពបុរីនិងធ្វើឲ្យទីក្រុងនេះក្លាយជារាជធានីទី ០២ នៃប្រទេសខណៈពេលដែលអយុធ្យាត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយ[[ហុល្លង់|ប្រទេសហូឡង់]]។ក្រោយ​ពី​[[នារាយណ៍|ស្ដេច​នរាយណ៍]]សោយ​ទិវង្គតទៅទីក្រុង​នេះ​ស្ទើរតែ​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះ​បង់​ចោលហើយ​រងនូវការ​ខូច​ខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៥៦ [[មង្កុដ|ស្ដេចមង្គុត]]នៃ[[រាជវង្សចក្រី]]បានបញ្ជាឲ្យជួសជុលព្រះបរមរាជវាំងរបស់[[នារាយណ៍|ស្ដេចនរាយណ៍]]ឡើងវិញ។នៅទីបំផុតទីក្រុងនេះបានវិលត្រឡប់មកវិញនិងជាទីក្រុងដែលមានសារៈសំខាន់ជាខ្លាំងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៧ នៅពេលដែលសេនាប្រមុខ[[ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម]]បានជ្រើសរើសទីក្រុងនេះធ្វើជាមូលដ្ឋានយោធាដ៏ធំបំផុតនៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ហើយធ្លាប់ត្រូវបានគេពិចារណាជ្រើសរើសធ្វើជារាជធានីថ្មីរបស់[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]បន្ទាប់ពីបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]]។<ref>{{Cite web |date=21 November 2011 |title=ย้ายเมืองหลวง? |url=https://www.komchadluek.net/news/politic/115578}}</ref> ==សិល្បៈលពបុរី== លពបុរី ជាឈ្មោះរចនាបថសិល្បៈមួយរបស់[[សៀម]]ដែលត្រូវបាន[[ជនជាតិថៃ|ជនជាតិសៀម]]ស្គាល់ថាជារចនាបទសម័យលពបុរីដោយមានបញ្ជាក់ភ្ជាប់មកផងដែរថាជា[[សិល្បៈខ្មែរ]]នៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]។ បើតាមវចនានុក្រមខ្មែររបស់ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិតបានឲ្យនិយមន័យចំពោះពាក្យ'''លពបុរី'''នេះថា ៖ *លពបុរី (ន) មើលពាក្យលវោ។ *លវោ (ន) (ស. លះវោ អានថា ល៉ៈ វ៉ូ) ជាឈ្មោះរាជធានីចាស់មួយរបស់[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]មាននិយាយចេញក្នុងឈ្មោះក្នុងព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរថានគរលវោ ពួកជនចាស់ៗច្រើនហៅនគរស្រីលវោលុះមកខាងក្រោយ[[សៀម]]ប្រែឈ្មោះហៅថាលពបុរីវិញ។ បើតាមការអធិប្បាយពន្យល់របស់សាមន្ទីរជាតិ[[បាងកក|ទីក្រុងបាងកក]] [[សៀម|ប្រទេសសៀម]]នៅក្នុងអគារមហាសុរសិង្ហនាថ(มาหสุรสิงหนาท)នាបន្ទប់សិល្បៈលពបុរី(ศิลปะลพบุรี)បានឲ្យនិយមន័យរចនាបថលពបុរី នេះថា ៖ *លពបុរី ឬ [[ខ្មែរបុរាណ]]នៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]សតវត្សរ៍ទី ១២–១៨ (៨០០–១៤០០ ឆ្នាំ) លពបុរី ជាឈ្មោះបែបផែនសិល្បៈមួយប្រភេទដែលបានប្រទះឃើញនៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ដែលមានកំណើតមកពីឈ្មោះក្រុងឬរដ្ឋ '''លវបុរៈ''' ឬ '''លវបុរី''' ដែលប្រាកដរូបដំបូងឡើងមកនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១២ តមកបានរីកចម្រើនរុងរឿងនៅក្នុងបរិវេណភាគកណ្ដាល ភាគខាងកើត និង ភាគខាងកើតឆៀងខាងជើងរបស់[[សៀម|ប្រទេសសៀម]](ភាគឦសាន)ដោយបានលេចឡើងនូវភស្ដុតាងខាងស្ថាបត្យកម្មនិងបដិមាកម្មភ្លាមៗឡើងមកដែលទាក់ទងទៅនឹង[[សាសនាហិណ្ឌូ]]និង[[មហាយាន|ព្រះពុទ្ធសាសនាផ្នែកមហាយាន]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១២–១៨ ឬ ប្រមាណ ៨០០–១៤០០ ឆ្នាំកន្លងមកក្រៅពីនេះនៅមានការប្រទាក់ក្រឡាគ្នាជាមួយនឹងវប្បធម៌របស់ខ្មែរបុរាណក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ទាំងការទទួលនិងមានឥទ្ធិពលរវាងគ្នាទៅវិញទៅមកក្នុងរយៈពេលយ៉ាងយូរដូច្នេះហើយរចនាបថសិល្បៈក៏មានភាពស្រដៀងគ្នាក្នុងគ្រាខ្លះដែលអាចហៅបានម្យ៉ាងទៀតថា'''សិល្បៈខ្មែរបុរាណនៅក្នុងប្រទេសសៀម'''ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយទម្រង់សិល្បៈរួមសម័យជាមួយគ្នាដែលប្រទះឃើញនៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]និងប្រទះឃើញនៅក្នុង[[សៀម|ប្រទេសសៀម]]ក៏មានន័យខុសគ្នាដែរឬមានលក្ខណៈពិសេសប្រចាំតំបន់របស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2017-12-08 |title=លពបុរីគឺជាអ្វី? |url=https://konkhmerforkhmer.wordpress.com/2017/12/08/%e1%9e%9b%e1%9e%96%e1%9e%94%e1%9e%bb%e1%9e%9a%e1%9e%b8%e1%9e%82%e1%9e%ba%e1%9e%87%e1%9e%b6%e1%9e%a2%e1%9f%92%e1%9e%9c%e1%9e%b8/ |access-date=2025-07-04 |website=កូនខ្មែរ ដើម្បីខ្មែរ |language=km}}</ref> ==រដ្ឋបាល== ខេត្តលពបុរី ចែកចេញជា ១១ ក្រុង/ស្រុក ១២២ សង្កាត់/ឃុំ និង ១១២៦ ភូមិ ៖ [[File:Districts_Lopburi.svg|thumb|ផែនទី​ក្រុង​និងស្រុកនៃខេត្តលពបុរី]] {| class="wikitable" style="text-align:center" !លេខរៀង !ឈ្មោះភាសាខ្មែរ !ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង !ឈ្មោះភាសាសៀម |- |០១ |[[ក្រុងលពបុរី]] |Mueang Lopburi |เมืองลพบุรี |- |០២ |[[ស្រុកវឌ្ឍននិគម]] |Phatthana Nikhom |พัฒนานิคม |- |០៣ |[[ស្រុកគោកសំរោង]] |Khok Samrong |โคกสำโรง |- |០៤ |[[ស្រុកជ័យបាតាល]] |Chai Badan |ชัยบาดาล |- |០៥ |[[ស្រុកថាវុង]] |Tha Wung |ท่าวุ้ง |- |០៦ |[[ស្រុកបានម៉ី]] |Ban Mi |บ้านหมี่ |- |០៧ |[[ស្រុកថាហ្លួង]] |Tha Luang |ท่าหลวง |- |០៨ |[[ស្រុកស្រះបុត្រ]] |Sa Bot |สระโบสถ์ |- |០៩ |[[ស្រុកគោកចម្រើន]] |Khok Charoen |โคกเจริญ |- |១០ |[[ស្រុកឡាំសន្ធិ]] |Lam Sonthi |ลำสนธิ |- |១១ |[[ស្រុកណងមឿង]] |Nong Muang |หนองม่วง |- |} ==ប្រាសាទ== *[[ប្រាសាទព្រួញបី]] *[[ប្រាសាទស្វា]] *[[:th:วัดนครโกษา|ប្រាសាទវត្តនគរកូសា]] *[[:th:วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ (จังหวัดลพบุรี)|ប្រាសាទវត្តព្រះស្រីរតនាមហាធាតុ]] == មើលផងដែរ == == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ]] mgipl2ee1nnf3yvid64jahnn850fvuf 0 37027 340373 318965 2026-09-12T22:46:36Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340373 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {{Good article}} {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #008000;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> កិរិណីទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"|[[File:Kirinei Devi.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5"|'''កិរិណីទេវី ជាបុត្រីទី៥ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Kirinei Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''កិរិណីទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| ព្រហស្បាទី |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| ពណ៌បៃតង |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ផ្កាមន្ទារ]] |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|មរកត <br> (ត្បូងពណ៌បៃតង) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|សណ្ដែក ល្ង |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br> (កាំរស្មីភ្លើង) * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> (កង្វេរដំរី) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វដំរី |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ភពព្រហស្បតិ៍]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|ព្យុះភ្លៀង ព្យុះរន្ទះបាញ់ |} '''កិរិណីទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Kirinei Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ជាអវតារ នៃ អវលោកកេតិស្វរៈ (Avalokitesvara) អទិទេពស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == កិរិណីទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Kirinei Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា មហាសង្ក្រាន្ត (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង កិរិណីទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ភពព្រហស្បតិ៍]] និង តំណាងឱ្យ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|កិរិណីទេវី ! width="300"|Kirinei Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌បៃតង * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀត ([[ផ្កាមន្ទារ]]) * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវមរកត" (ត្បូងពណ៌បៃតង) * ភក្សាហារ ៖ ទ្រង់សោយ សណ្ដែក និង ល្ង * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "[[វជ្រ]]" (កាំរស្មីភ្លើង) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "អនគុសា" (កង្វេរដំរី) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "គជសារ" ជាទេពនិករ (សត្វដំរី) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង ព្រះពិក្ខុសង្ឃ គណៈសង្ឃ និង ជនចាស់ជរាទាំងឡាយ ច្រើនមានសេចក្ដីទោម្នេញក្ដៅក្រហាយចិត្តជាច្រើនអនេក ផ្ទៃមេឃពោពេញ ដោយព្យុះភ្លៀងផ្គររន្ទះ ។ | * Clothing: Green * Ear Flower: Magnolia liliifera flower * Jewelry: Emerald * Eating: Beans and Sesame * Weapons in the left hand: Vajra of Lightning * Weapons in the Right hand: Elephant goad * Vehicles: Elephant * Sangkran god of Thursday * God represent of Jupiter planet * Powerful journey of combat verbs, Rainstorms and thunderstorms. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុរបស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == កំណត់ចំណាំ == កិរិណីទេវី សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "កាំភ្លើង" ([[វជ្រ]]) ដែលដូចគ្នាទៅ និង ចរិយា របស់ទេវៈ ព្រហស្បតិ៍ ក្នុងគម្ពីរវេទ ដែលពាក្យ កាំភ្លើង អាចមានន័យថា កាំរស្មីនៃភ្លើង ឬ អាចកាន់ដុំភ្លើង តាមការយល់ឃើញរបស់លោកបណ្ឌិត មីសែលត្រាណេ ឆ្នាំ 2001 ។ តាមការយល់ឃើញរបស់ អ្នកមួយចំនួន កាំភ្លើង មានន័យថា ទម្រង់ព្រះអគ្គី នៅក្នុងឯកសារអំពីប្រការកិរិយា នាង កិរិណីទេវី មិនបានបញ្ចាក់ថា នាងកិរិណីទេវី ត្រូវកាន់ កាំភ្លើងយន្ត កាំភ្លើងស្នារ កាំភ្លើងឈើ ឬ កាំភ្លើងធំនោះទេ ដោយសរសេរត្រឹម ពាក្យកាំភ្លើង ដែលអាចមានន័យថា កាំរស្មីនៃភ្លើង ឬ កាំរន្ទះនេះឯង ដើម្បីទាក់ទងប្រការប្រុងប្រយ័ត្ន ទៅនិង បាតុភូតធម្មជាតិ កើតឡើងដោយគ្រោះ រន្ទះបាញ់ ឬ ព្យុះភ្លៀងរន្ទះ តាមការទស្សន៍ទាយ របស់ក្បួនហោរាផ្សេងៗ ដែលត្រូវប្រយ័ត្នពី ប្រការខ្យល់ព្យុះធំៗ ពេញមួយឆ្នាំនេះ ។ ហើយអ្នកមួយចំនួន បានលើកឡើងថា វជ្រវុធ កាន់បានតែ ព្រះឥន្ទ្រ ប៉ុនណោះ ដែលជាការយល់ខុសទាំងស្រុង នៅក្នុងគម្ពីរ ព្រហ្មញ្ញសាសនា អវុធទេព របស់ អង្គទេពនីមួយៗ ត្រូវភ្ជាប់និងឈ្មោះអង្គទេពនោះផងដែរ ដូចជា វជ្រ មិនមែនជាអាវុធផ្ដាច់មុខ របស់ព្រះឥន្ទ្រនោះទេ ត្បិតព្រះ គ្រឹះស្នា ក៏កាន់បាន ព្រះព្រហស្បតិ៍ ក៏អាចកាន់បានដូចគ្នា...។ == ប្រការយល់ == * ចាប់តាំងពីការរៀបចំអនុក្រឹត្យលេខ១៥៤អនក្រ.បក ចុះថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១១មក ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរនៃពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យលែងមានភារកិច្ចរៀបចំចងក្រងបោះពុម្ពប្រតិទិន និងមហាសង្ក្រាន្តទៀតហើយ ។ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរនៃពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ដែលបានបោះពុម្ពចេញផ្សាយកន្លងមក មិនដែលគូរ កិរិយា កិរិណីទេវី កាន់កាំភ្លើងយន្តនោះទេ ។ == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == am766gsvbq0vomohjes5ggiif8rn3qf 0 41536 340375 339153 2026-09-13T00:31:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340375 wikitext text/x-wiki {{short description|Infectious respiratory disease caused by SARS coronavirus 2}} {{About|ជំងឺ|វីរុស|កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២|រោគរាតត្បាត|រោគរាតត្បាតកូវីដ-១៩}} {{Notkhmer}} {{Update}} {{pp-protected|small=yes}} {{Use dmy dates|date=March 2020}} {{Infobox medical condition | name = ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩ (កូវីដ-១៩) | synonyms = * កូរ៉ូណាវីរុស * កូវីដ * ជំងឺផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវ ២០១៩-នកូវ * ជំងឺសួតកូរ៉ូណាវីរុសថ្មី<ref name="chinamortality" /><ref>{{cite journal|vauthors=Han X, Cao Y, Jiang N, Chen Y, Alwalid O, Zhang X, Gu J, Dai M, Liu J, Zhu W, Zheng C, Shi H | display-authors=6 |title=Novel Coronavirus Pneumonia (COVID-19) Progression Course in 17 Discharged Patients: Comparison of Clinical and Thin-Section CT Features During Recovery|journal=Clinical Infectious Diseases|date=March 2020|doi=10.1093/cid/ciaa271|pmid=32227091 | pmc=7184369 | doi-access=free }}</ref> | image = Symptoms of coronavirus disease 2019 4.0.svg | caption = រោគសញ្ញាកូវីដ-១៩ | specialty = [[ជំងឺបង្ករោគ (ឯកទេសវេជ្ជសាស្រ្ត)|ជំងឺបង្ករោគ]] | symptoms = ឡើងកម្តៅ, ក្អក, ពិបាកដកដង្ហើម, បាត់បង់ឃានវិញ្ញាណ (ក្លិន)<ref name="CDC Interim Guidance" /><ref name=CDC2020Sym/><ref name=WHO2020QA/> | complications = [[រោគរលាកសួតបណ្តាលមកពីវីរុស|រោគរលាកសួត]], [[ពិសឈាមវិសាណូ|ពិសឈាមវីរុសviral sepsis]], [[acute respiratory distress syndrome]], [[កំហូចតំរងនោមស្រួចស្រាវAcute kidney injury|ការខ្សោយតំរងនោមkidney failure]], [[សមាការព្រលែងកោសិការចលកម្មcytokine release syndrome]] | onset = ២–១៤ ថ្ងៃ (ជាធម្មតា ៥) ពីការឆ្លង | duration = | types = | cause = [[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២]] (សារស៍-កូវ-២) | risks = ធ្វើដំណើរ, ទៅកន្លែងណាដែលងាយប្រថុយនឹងវីរុស | diagnosis = [[ប្រតិកម្មច្រវាក់ពហុមែរ៉ាសចំលងក្រមបញ្ច្រាសReverse transcription polymerase chain reaction|សំណាក rRT-PCR testing]], [[ការឆ្លុះCT scan]] | differential = | prevention = [[ការលាងដៃ]], បិទមុខ, [[ចត្តាឡីស័ក]] (នៅដោយឡែក)<ref name=Quar2020>{{cite journal |last1=Nussbaumer-Streit |first1=B |last2=Mayr |first2=V |last3=Dobrescu |first3=AI |last4=Chapman |first4=A |last5=Persad |first5=E |last6=Klerings |first6=I |last7=Wagner |first7=G |last8=Siebert |first8=U |last9=Christof |first9=C |last10=Zachariah |first10=C |last11=Gartlehner |first11=G |title=Quarantine alone or in combination with other public health measures to control COVID-19: a rapid review. |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |date=8 April 2020 |volume=4 |pages=CD013574 |doi=10.1002/14651858.CD013574 |pmid=32267544|pmc=7141753 }}</ref> | treatment = [[ការព្យាបាលតាមរោគសញ្ញាSymptomatic treatment|តាមរោគសញ្ញាSymptomatic]] និងand [[ការព្យាបាលឧបត្ថម្ភsupportive treatment|ឧបត្ថម្ភsupportive]] | medication = | prognosis = | frequency = {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|confirmed|editlink=|ref=yes}} confirmed cases | deaths = {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|deaths|editlink=|ref=no}} ({{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ratio|editlink=|ref=no}} of confirmed cases){{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ref=yes}} }} [[File:Stop the Spread of Germs updated (Khmer).pdf|thumb|បញ្ឈប់ការរីករាលដាលនៃមេរោគ]] <!-- 1) Definition and epidemiology --> '''ជំងឺវីរុសកូរ៉ូណាឆ្នាំ២០១៩''' ('''កូវីដ-១៩''') គឺជា[[ជំងឺបង្ករោគ|ជំងឺឆ្លង]]ដែលបង្កដោយ[[កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២]] (សារ្ស-កូវ-២).<ref>{{cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/coronavirus/symptoms-causes/syc-20479963|title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19)—Symptoms and causes|website=Mayo Clinic|access-date=2020-04-14}}</ref> កូវីដ-១៩ ត្រូវបានគេរកឃើញដំបូងក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ នៅក្នុង[[អ៊ូហាន|ទីក្រុងអ៊ូហាន]], រដ្ឋធានីនៃខេត្ត[[ហ៊ូប៉ី]]របស់ប្រទេសចិនហើយចាប់តាំងពីពេលនោះមកវាបានរីករាលដាលទៅជុំវិញពិភពលោកហើយបន្តក្លាយជា[[ជំងឺរាតត្បាតសកលកូវីដ-១៩|ជំងឺរាតត្បាតសកល]]។<ref name="Hui14Jan2020" /><ref name="WHOPandemic">{{cite press release | title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 | website=[[World Health Organization]] (WHO) | date=11 March 2020 | url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 |access-date=12 March 2020 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20200311212521/https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 | archive-date=11 March 2020 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃ {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|date|editlink=|ref=no}}, [[ករណីជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩|ករណីប្រមាណ {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|conround|editlink=|ref=no}} ករណី]]ត្រូវបានគេរកឃើញនៅតាមប្រទេសនិងដែនដីចំនួន {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|territories|ref=no}} ដែលជាលទ្ធផល[[មរណភាពដោយជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩|មនុស្សប្រមាណជាង {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|dround|editlink=|ref=no}} នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត]]។ ចំណែកឯអ្នកជាសះស្បើយមានចំនួនជាង {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|recround|editlink=|ref=no}} នាក់។{{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ref=yes}} <!-- 2) Symptoms --> រោគសញ្ញាទូទៅរួមមាន[[គ្រុនក្តៅ]]កំដៅចាប់ពី ៣៧,៥ុអង្សារឡើងទៅ, [[ក្អក]],ឈឺបំពង់ក, ឆាប់អស់កម្លាំង, [[ការពិបាកដកដង្ហើម]], និង[[អាណូស្មៀរ|បាត់បង់ឃាណវិញ្ញាណ]] និងជីវ្ហាវិញ្ញាណ។<ref name="CDC2020Sym" /><ref name="whoqa">{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses (COVID-19)|url-status=live|access-date=11 March 2020|publisher=[[World Health Organization]] (WHO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020}}</ref><ref name="entuk-anosmia" /> រោគសញ្ញានៃករណីកូវីដ-១៩ ភាគច្រើនគឺបែបលក្ខណៈធន់ស្រាល, ប៉ុន្តែខ្លះអាចវិវត្តទៅជា[[រោគរលាកសួតបណ្តាលមកពីវីរុស|រោគរលាកសួត]], [[រោគសញ្ញាជំងឺនៃសរីរាង្គមួយចំនួន|សរីរាង្គមួយចំនួនឈប់ដំណើរការ]], ឫ[[កកសរសៃឈាម]]ជាដើម។<ref name="Hui14Jan2020" /><ref name="tocil-8" /><ref name="WHO-q-a">{{cite web |url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |title=Q&A on coronaviruses |website=[[World Health Organization]] (WHO) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses |archive-date=20 January 2020 |access-date=27 January 2020| name-list-format = vanc}}</ref> [[រយៈពេលបង្ករោគ|រយៈវេលានៃរោគសញ្ញា]]នឹងចាប់ផ្តើមមាននៅថ្ងៃទីប្រាំបន្ទាប់ពីបានប៉ះជាមួយនឹងវីរុសប៉ុន្តែពេលខ្លះវានឹងចំណាយពេលចាប់ពី ២ ថ្ងៃរហូតដល់ទៅ ១៤ ថ្ងៃឯណោះ។<ref name="CDC2020Sym" /><ref>{{cite journal|author-last1=Velavan |author-first1=T. P. |author-last2=Meyer |author-first2=C. G. |title=The COVID-19 epidemic|journal=Tropical Medicine & International Health|volume=n/a|issue=n/a|pages=278–80|doi=10.1111/tmi.13383 |doi-access=free |pmid=32052514|date=March 2020 |pmc=7169770 }}</ref> <!-- 3) Spread and diagnosis --> <!-- DO NOT INTERFERE WITH THE SECTION BEGIN/END TAGS, AS IT WILL BREAK THE PANDEMIC ARTICLE --><section begin="Spread">វីរុស អាចចម្លងពីមនុស្សម្នាក់ ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតតាមរយៈការនៅជិតគ្នា ។</section>The virus is primarily [[Transmission (medicine)|spread]] between people during close contact,{{efn|Close contact is defined as one metre (three feet) by the WHO<ref name="WHO2020QA">{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses|date=8 April 2020|work=[[World Health Organization]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|access-date=30 April 2020}}</ref> and two metres (six feet) by the CDC.<ref name="CDCTrans">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/how-covid-spreads.html |title=How COVID-19 Spreads |date=2 April 2020|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200403001235/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|archive-date=April 3, 2020|access-date=April 3, 2020}}</ref>}} often via [[Respiratory droplet|small droplets]] produced by coughing,{{efn|An uncovered cough can travel up to {{convert|8.2|m|ft|abbr=off}}.<ref name="Bourouiba, JAMA, 26 March">{{Cite journal| doi = 10.1001/jama.2020.4756| vauthors=Bourouiba L | title = Turbulent Gas Clouds and Respiratory Pathogen Emissions: Potential Implications for Reducing Transmission of COVID-19| journal = JAMA | date = March 2020| pmid = 32215590 | doi-access = free}}</ref>}} sneezing, and talking.<ref name=WHO2020QA/><ref name=CDCTrans/><ref name="ECDCQA">{{cite web|url=https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19/questions-answers|title=Q & A on COVID-19|website=European Centre for Disease Prevention and Control|access-date=30 April 2020}}</ref> The droplets usually fall to the ground or onto surfaces rather than [[airborne disease|remaining in the air]] over long distances.<ref name=WHO2020QA/><!--These droplets are relatively heavy, do not travel far and quickly sink to the ground. --> People may also become infected by touching a contaminated surface and then touching their face.<ref name=WHO2020QA/><!-- These droplets land on objects and surfaces around the person. Other people then catch COVID-19 by touching these objects or surfaces, then touching their eyes, nose or mouth. --><ref name=CDCTrans/><!-- The virus is thought to spread mainly from person-to-person [...] Between people who are in close contact with one another --> On surfaces, the amount of virus declines over time until it is insufficient to remain infectious, but it may be detected for hours or days.<ref name=WHO2020QA/><ref name="ECDCQA" /><!-- Quote:A recent study published by The New England Journal of Medicine (NEJM) reported that the causal agent of COVID-19 (SARS-CoV-2) is able to persist for up to 24 hours on cardboard, in experimental settings (e.g. controlled relative humidity and temperature). In practice however there is no evidence of the infection ever being transmitted through contaminated packages that are exposed to different environmental conditions and temperatures. --><ref name="StableNIH">{{cite web|url=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/new-coronavirus-stable-hours-surfaces|title=New coronavirus stable for hours on surfaces|date=17 March 2020|publisher=[[National Institutes of Health]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323032520/https://www.nih.gov/news-events/news-releases/new-coronavirus-stable-hours-surfaces|archive-date=23 March 2020|access-date=30 April 2020}}</ref><!-- Quote: The scientists found that severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) was detectable in aerosols for up to three hours, up to four hours on copper, up to twenty-four hours on cardboard and up to two to three days on plastic and stainless steel. --> It is most contagious during the first three days after the onset of symptoms, although spread may be possible before symptoms appear and in later stages of the disease.<!-- Quote: "People are thought to be most contagious when they are most symptomatic (the sickest) [...] Some spread might be possible before people show symptoms" --><ref name=":22">{{cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200402-sitrep-73-covid-19.pdf?sfvrsn=5ae25bc7_4|title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19) Situation Report—73|last=|first=|date=2 April 2020|website=World Health Organization|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=3 April 2020}}</ref><!-- Quote: shedding of the COVID-19 virus is highest in upper respiratory tract (nose and throat) early in the course of the disease.8-11 That is, within the first three days from onset of symptoms.10-11 Preliminary data suggests people may be more contagious around the time of symptom onset as compared to later on in the disease. --><!-- DO NOT REMOVE THE FOLLOWING TAG --><section end="Spread"/> The standard method of [[diagnosis]] is by [[real-time reverse transcription polymerase chain reaction]] (rRT-PCR) from a [[nasopharyngeal swab]].<ref name="CDC2020Testing">{{cite web |title=Interim Guidelines for Collecting, Handling, and Testing Clinical Specimens from Persons for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/lab/guidelines-clinical-specimens.html |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |access-date=26 March 2020 |date=11 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304165907/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-nCoV/lab/guidelines-clinical-specimens.html |archive-date=4 March 2020 |url-status=live }}</ref> [[Chest CT]] imaging may also be helpful for diagnosis in individuals where there is a high suspicion of infection based on symptoms and risk factors; however, guidelines do not recommend using it for routine screening.<ref name=":0">{{cite journal|vauthors=Salehi S, Abedi A, Balakrishnan S, Gholamrezanezhad A |date=March 2020 |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Systematic Review of Imaging Findings in 919 Patients |journal=American Journal of Roentgenology|pages=1–7|doi=10.2214/AJR.20.23034|pmid=32174129 | doi-access=free}}</ref><ref name="acr.org">{{cite web|url=https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|title=ACR Recommendations for the use of Chest Radiography and Computed Tomography (CT) for Suspected COVID-19 Infection|last=|first=|date=2020-03-22|website=American College of Radiology|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328055813/https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection|archive-date=28 March 2020|access-date=|archivedate=28 មីនា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328055813/https://www.acr.org/Advocacy-and-Economics/ACR-Position-Statements/Recommendations-for-Chest-Radiography-and-CT-for-Suspected-COVID19-Infection}}</ref> <!-- 4) Prevention --> Recommended measures to prevent infection include frequent [[hand washing]], [[social distancing|maintaining physical distance from others]] (especially from those with symptoms), [[quarantine]], covering coughs, and keeping unwashed hands away from the face.<ref name="Advice for public">{{cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|title=Advice for public|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=25 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|archive-date=26 January 2020|url-status=live| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults|title=Guidance on social distancing for everyone in the UK|website=GOV.UK|access-date=25 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324214400/https://www.gov.uk/government/publications/covid-19-guidance-on-social-distancing-and-for-vulnerable-people/guidance-on-social-distancing-for-everyone-in-the-uk-and-protecting-older-people-and-vulnerable-adults|archive-date=24 March 2020|url-status=live}}</ref><ref name=Quar2020/> In addition, the use of a face covering is recommended for those who suspect they have the virus and their caregivers.<ref name="CDC2020IfSick">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html |title=What to Do if You Are Sick |vauthors=((Centers for Disease Control and Prevention)) |date=5 April 2020|website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214153016/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/steps-when-sick.html|archive-date=14 February 2020|access-date=24 April 2020 }}</ref><ref name=WHO2020masks>{{cite web |title=When and how to use masks |url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks |website=[[World Health Organization]] (WHO) |access-date=24 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307013848/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks |archive-date=7 March 2020 |url-status=live }}</ref><!-- Quote: "If you are healthy, you only need to wear a mask if you are taking care of a person with suspected 2019-nCoV infection." --> Recommendations for face covering use by the general public vary, with some authorities recommending, some recommending against, and others requiring their use.<ref name=WHO2020masks/><ref>{{cite journal|vauthors=Feng S, Shen C, Xia N, Song W, Fan M, Cowling BJ |date=March 2020|title=Rational use of face masks in the COVID-19 pandemic|journal=Lancet Respiratory Medicine|volume=0|issue=5|pages=434–436|doi=10.1016/S2213-2600(20)30134-X|pmid=32203710|pmc=7118603 | doi-access=free }}</ref><ref>{{cite news|last=Tait|first=Robert|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/30/czechs-get-to-work-making-masks-after-government-decree-coronavirus|title=Czechs get to work making masks after government decree|date=2020-03-30|work=The Guardian|access-date=2020-03-31|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330235911/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/30/czechs-get-to-work-making-masks-after-government-decree-coronavirus|archive-date=30 March 2020|url-status=live}}</ref> There is limited evidence for or against the use of masks (medical or other) in healthy individuals in the wider community.<ref name=WHO2020QA/><!-- Quote: Currently, there is not enough evidence for or against the use of masks (medical or other) in healthy individuals in the wider community. --> <!-- 5) Management and history --> According to the World Health Organization, there are no available [[COVID-19 vaccine|vaccine]]s nor [[COVID-19 drug development|specific]] [[antiviral treatment]]s for COVID-19.<ref name=WHO2020QA/><!-- To date, there is no vaccine and no specific antiviral medicine to prevent or treat COVID-2019. --> On 1 May 2020, the United States gave [[Emergency Use Authorization]] to the antiviral [[remdesivir]] for people hospitalized with severe COVID-19.<ref name=fda20200501 /> Management involves the [[Palliative care|treatment of symptoms]], [[supportive care]], [[isolation (health care)|isolation]], and [[Medical research|experimental measures]].<ref name="cdc21Jan20202">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html |title=How to Protect Yourself & Others |date=8 April 2020|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226145347/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html|archive-date=26 February 2020|access-date=9 April 2020 }}</ref> The [[World Health Organization]] (WHO) declared the COVID-19 [[outbreak]] a [[Public Health Emergency of International Concern]] (PHEIC)<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=11 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|archive-date=31 January 2020|url-status=live| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite news | author-last1=Mahtani |author-first1=S. |author-last2=Berger |author-first2=M. |author-last3=O'Grady |author-first3=S. |author-last4=Iati |author-first4=M. | url = https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html |title = Hundreds of evacuees to be held on bases in California; Hong Kong and Taiwan restrict travel from mainland China | work = [[The Washington Post]] | date = 6 February 2020 | access-date = 11 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200207134650/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/coronavirus-china-live-updates/2020/02/05/114ced8a-479c-11ea-bc78-8a18f7afcee7_story.html | archive-date = 7 February 2020 | url-status = live | name-list-format = vanc}}</ref> on 30 January 2020 and a [[pandemic]] on 11 March 2020.<ref name="WHOPandemic" /> [[Local transmission]] of the disease has occurred in most countries across all six [[WHO regions]].<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200416-sitrep-87-covid-19.pdf?sfvrsn=9523115a_2|title=WHO Situation Report #87|last=|first=|date=16 April 2020|website=WHO|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> [[File:En.Wikipedia-VideoWiki-Coronavirus disease 2019.webm|thumb|thumbtime=0:02|upright=1.4|Video summary ([[Wikipedia:VideoWiki/Coronavirus disease 2019|script]])]] {{TOC limit}} ==អាការៈ និង រោគសញ្ញា== {| class="wikitable" style = "float:right; margin-left:1em; text-align:center" |+ Symptoms of COVID-19<ref name="CDC Interim Guidance" /> |- ! scope="col" | Symptom ! scope="col" | Range |- |Fever |83–99% |- |Cough |59–82% |- |Loss of appetite |40–84% |- |Fatigue |44–70% |- |Shortness of breath |31–40% |- |Coughing up sputum |28–33% |- |Muscle aches and pains |11–35% |} [[Fever]] is the most common symptom, although some older people and those with other health problems experience fever later in the disease.<ref name="CDC Interim Guidance" /><ref>{{cite journal |quote=...{{nbsp}}52 critically ill adult patients{{nbsp}}... fever (98%){{nbsp}}... [of which] fever was not detected at the onset of illness in six (11·5%){{nbsp}}...|display-authors=etal|last1=Yang|first1=Xiaobo|last2=Yu|first2=Yuan|last3=Xu|first3=Jiqian|title=Clinical course and outcomes of critically ill patients with SARS-CoV-2 pneumonia in Wuhan, China: a single-centered, retrospective, observational study |journal=Lancet |date=24 February 2020 |volume=8|issue=5|pages=475–481|doi=10.1016/S2213-2600(20)30079-5 |pmid=32105632|pmc=7102538<!-- Let's hold this number in reserve: |pmid=32105632 -->}}</ref> In one study, 44% of people had fever when they presented to the hospital, while 89% went on to develop fever at some point during their hospitalization.<ref name="CDC Interim Guidance" /><ref name="Guan Ni Hu Liang p."/> Other common symptoms include [[cough]], [[Anorexia (symptom)|loss of appetite]], [[fatigue]], [[Dyspnea|shortness of breath]], [[sputum|sputum production]], and [[Myalgia|muscle]] and [[Arthralgia|joint pains]].<ref name="CDC Interim Guidance" /><ref name="CDC2020Sym"><!-- KEEP THIS NAMED REFERENCE -->{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html |title=Symptoms of Coronavirus |date=20 March 2020|website=U.S. [[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202038/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/symptoms.html|archive-date=30 January 2020|access-date=}}</ref><ref name="chinamortality" /><ref name="Hessen27Jan2020">{{cite web |url=https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center |title=Novel Coronavirus Information Center: Expert guidance and commentary |last=Hessen |first=Margaret Trexler | name-list-format = vanc |date=27 January 2020 |website=Elsevier Connect |url-status=live |access-date=31 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171622/https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center |archive-date=30 January 2020 }}</ref> Symptoms such as [[nausea]], [[vomiting]], and [[diarrhoea]] have been observed in varying percentages.<ref name=":10">{{cite news|title=Clinical Characteristics of SARS-CoV-2 Infected Pneumonia with Diarrhea|first1=Xiao-Shan|last1=Wei|first2=Xuan|last2=Wang|first3=Yi-Ran|last3=Niu|first4=Lin-Lin|last4=Ye|first5=Wen-Bei|last5=Peng|first6=Zi-Hao|last6=Wang|first7=Wei-Bing|last7=Yang|first8=Bo-Han|last8=Yang|first9=Jian-Chu|last9=Zhang|first10=Wan-Li|last10=Ma|first11=Xiao-Rong|last11=Wang|first12=Qiong|last12=Zhou|date=26 February 2020|doi=10.2139/ssrn.3546120|ssrn = }}</ref><ref name="Huang24Jan2020">{{cite journal | vauthors = Huang C, Wang Y, Li X, Ren L, Zhao J, Hu Y, Zhang L, Fan G, Xu J, Gu X, Cheng Z, Yu T, Xia J, Wei Y, Wu W, Xie X, Yin W, Li H, Liu M, Xiao Y, Gao H, Guo L, Xie J, Wang G, Jiang R, Gao Z, Jin Q, Wang J, Cao B | display-authors = 6 | title = Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China | journal = Lancet | volume = 395 | issue = 10223 | pages = 497–506 | date = February 2020 | pmid = 31986264 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30183-5 | pmc = 7159299 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal|last1=Lai|first1=Chih-Cheng|last2=Shih|first2=Tzu-Ping|last3=Ko|first3=Wen-Chien|last4=Tang|first4=Hung-Jen|last5=Hsueh|first5=Po-Ren|date=1 March 2020|title=Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2) and coronavirus disease-2019 (COVID-19): The epidemic and the challenges|journal=International Journal of Antimicrobial Agents|volume=55|issue=3|page=105924|doi=10.1016/j.ijantimicag.2020.105924|pmid=32081636|issn=0924-8579|pmc=7127800}}</ref> Less common symptoms include sneezing, runny nose, or sore throat.<ref name="WHOReport24Feb2020"/> Some cases in China initially presented with only [[chest pain|chest tightness]] and [[palpitations]].<ref name="Zheng Ma Zhang Xie p.">{{cite journal | vauthors = Zheng YY, Ma YT, Zhang JY, Xie X | title = COVID-19 and the cardiovascular system | journal = Nature Reviews. Cardiology | date = March 2020 | volume = 17 | issue = 5 | pages = 259–260 | pmid = 32139904 | doi = 10.1038/s41569-020-0360-5 | pmc = 7095524 | doi-access = free }}</ref> A decreased sense of smell or disturbances in taste may occur.<ref name="LancetIDSmell">{{cite journal |vauthors=Xydakis MS, Dehgani-Mobaraki P, Holbrook EH, Geisthoff UW, Bauer C, Hautefort C, Herman P, Manley GT, Lyon DM, Hopkins C |display-authors=6 |title=Smell and taste dysfunction in patients with COVID-19 |journal=Lancet Infectious Diseases |date=April 15, 2020 |doi=10.1016/S1473-3099(20)30293-0 |pmid=32304629 |url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(20)30293-0/fulltext#%20 |accessdate=21 April 2020|pmc=7159875 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/symptoms-testing/symptoms.html|title=Symptoms of Coronavirus|last=|first=|date=27 April 2020|website=|publisher=Centers for Disease Control and Prevention|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=28 April 2020}}</ref><!-- Even though loss of smell as a symptom was first hyped and then fell back down to Earth, and even though other upper respiratory infections can cause loss of smell, I thought I'd keep some of technical terms which were here still available: anosmia means loss of smell, hyposmia means partial loss of smell, and dysgeusia means disturbance in taste. --> [[anosmia|Loss of smell]] was a presenting symptom in 30% of confirmed cases in South Korea.<ref name="entuk-anosmia">{{cite web|url=https://www.entuk.org/loss-sense-smell-marker-covid-19-infection|title=Loss of sense of smell as marker of COVID-19 infection|last=Hopkins|first=Claire|date=|website=Ear, Nose and Throat surgery body of United Kingdom|access-date=2020-03-28|archive-date=27 ឧសភា 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200527203954/https://www.entuk.org/sites/default/files/files/Loss%20of%20sense%20of%20smell%20as%20marker%20of%20COVID.pdf|url-status=dead|archivedate=27 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200527203954/https://www.entuk.org/sites/default/files/files/Loss%20of%20sense%20of%20smell%20as%20marker%20of%20COVID.pdf}}</ref><ref name="Iacobucci2020">{{cite journal|last1=Iacobucci|first1=Gareth|title=Sixty seconds on ... anosmia|journal=BMJ|year=2020|volume=368|pages=m1202|issn=1756-1833|doi=10.1136/bmj.m1202|pmid=32209546|doi-access=free}}</ref> As is common with infections, there is a delay between the moment a person is first infected and the time he or she develops symptoms. This is called the [[incubation period]]. The incubation period for COVID‑19 is typically five to six days but may range from two to 14 days,<ref>{{cite document | vauthors=((World Health Organization)) |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19): situation report, 29 |date=19 February 2020|website=[[World Health Organization]] (WHO) | hdl=10665/331118 | hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|title=Q&A on coronaviruses (COVID-19): How long is the incubation period for COVID-19?|date=|website=[[World Health Organization]] (WHO)|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120174649/https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|archive-date=20 January 2020|access-date=26 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref> although 97.5% of people who develop symptoms will do so within 11.5 days of infection.<ref>{{cite journal|last1=Lauer|first1=Stephen A.|last2=Grantz|first2=Kyra H.|last3=Bi|first3=Qifang|last4=Jones|first4=Forrest K.|last5=Zheng|first5=Qulu|last6=Meredith|first6=Hannah R.|last7=Azman|first7=Andrew S.|last8=Reich|first8=Nicholas G.|last9=Lessler|first9=Justin|date=10 March 2020|title=The Incubation Period of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) From Publicly Reported Confirmed Cases: Estimation and Application|journal=Annals of Internal Medicine|volume=172|issue=9|page=577|doi=10.7326/M20-0504|pmid=32150748|pmc=7081172|issn=0003-4819}}</ref> A minority of cases do not develop noticeable symptoms at any point in time.<ref name=Imperial>{{cite journal|publisher=Imperial College COVID-19 Response Team|title=Report 9: Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID-19 mortality and healthcare demand|date=March 16, 2020|url=https://www.imperial.ac.uk/media/imperial-college/medicine/sph/ide/gida-fellowships/Imperial-College-COVID19-NPI-modelling-16-03-2020.pdf|accessdate=April 21, 2020}}</ref><ref name=MizumotoEtAl>{{cite journal |last1=Mizumoto |first1=Kenji |last2=Kagaya |first2=Katsushi |last3=Zarebski |first3=Alexander |last4=Chowell |first4=Gerardo |title=Estimating the asymptomatic proportion of coronavirus disease 2019 (COVID-19) cases on board the Diamond Princess cruise ship, Yokohama, Japan, 2020 |journal=Euro Surveillance |date=2020 |volume=25 |issue=10 |doi=10.2807/1560-7917.ES.2020.25.10.2000180 |pmid=32183930 |pmc=7078829 |url=http://med.stanford.edu/content/dam/sm/id/documents/COVID/AsymptCOVID_TransmissionShip.pdf |accessdate=April 21, 2020}}</ref> These asymptomatic carriers tend not to get tested, and their role in transmission is not yet fully known.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html|title=Clinical Questions about COVID-19: Questions and Answers |last=|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2020-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214023335/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html|archive-date=14 February 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Lai |first1=Chich-Cheng |last2=Liu |first2=Yen Hung |last3=Wang |first3=Cheng-Yi |last4=Wang |first4=Ya-Hui |last5=Hsueh |first5=Shun-Chung |last6=Yen |first6=Muh-Yen |last7=Ko |first7=Wen-Chien |last8=Hsueh |first8=Po-Ren |title=Asymptomatic carrier state, acute respiratory disease, and pneumonia due to severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): Facts and myths |journal=Journal of Microbiology, Immunology, and Infection |date=March 4, 2020 |doi=10.1016/j.jmii.2020.02.012 |pmid=32173241 |pmc=7128959 }}</ref> However, preliminary evidence suggests they may contribute to the spread of the disease.<ref>{{cite journal|last=Bai|first=Yan|last2=Yao|first2=Lingsheng|last3=Wei|first3=Tao|last4=Tian|first4=Fei|last5=Jin|first5=Dong-Yan|last6=Chen|first6=Lijuan|last7=Wang|first7=Meiyun|date=2020-02-21|title=Presumed Asymptomatic Carrier Transmission of COVID-19|journal=JAMA|volume=323|issue=14|page=1406|doi=10.1001/jama.2020.2565|issn=0098-7484|pmc=7042844|pmid=32083643}}</ref><ref name=":1">{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-31/china-reveals-1-541-symptom-free-virus-cases-under-pressure|title=China Reveals 1,541 Symptom-Free Virus Cases Under Pressure|last=|first=|date=31 March 2020|website=www.bloomberg.com|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-03-31}}</ref> In March 2020, the [[Korea Centers for Disease Control and Prevention]] (KCDC) reported that 20% of confirmed cases remained asymptomatic during their hospital stay.<ref name=":1" /><ref>{{cite web|url=http://www.ktv.go.kr/program/home/PG1110921D/content/595426|title=코로나19 국내 발생현황 브리핑 (20. 03. 16. 14시)|website=ktv.go.kr|language=ko|access-date=2020-03-31}}</ref> ===Complications=== In some, the disease may progress to [[pneumonia]], [[Multiple organ dysfunction syndrome|multi-organ failure]], and [[death]].<ref name="Hui14Jan2020">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E|date=February 2020|title=The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health - The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China |journal=Int J Infect Dis|volume=91|issue=|pages=264–66|doi=10.1016/j.ijid.2020.01.009|pmc=7128332|pmid=31953166|doi-access=free }}</ref> Neurological manifestations include [kikilu[seizures]], [[stroke]], [[encephalitis]], and [[Guillain–Barré syndrome]].<ref>{{cite journal|last1=Carod-Artal|first1=FJ|date=1 May 2020|title=Neurological complications of coronavirus and COVID-19.|journal=Revista de neurologia|volume=70|issue=9|pages=311–322|doi=10.33588/rn.7009.2020179|pmid=32329044}}</ref> Cardiovascular-related complications may include [[heart failure]], [[Arrhythmia|irregular electrical activity]], [[Venous thromboembolism|blood clots]], and [[Myocarditis|heart inflammation]].<ref>{{cite journal|last1=Long|first1=B|last2=Brady|first2=WJ|last3=Koyfman|first3=A|last4=Gottlieb|first4=M|date=18 April 2020|title=Cardiovascular complications in COVID-19.|journal=The American Journal of Emergency Medicine|doi=10.1016/j.ajem.2020.04.048|pmc=7165109|pmid=32317203}}</ref> In some people, COVID‑19 may affect the lungs causing [[pneumonia]]. In those most severely affected, COVID-19 may rapidly progress to [[acute respiratory distress syndrome]] (ARDS) causing respiratory failure, [[septic shock]], or multi-organ failure.<ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–5452">{{cite journal|vauthors=Heymann DL, Shindo N|date=February 2020|title=COVID-19: what is next for public health?|journal=Lancet|publisher=Elsevier BV|volume=395|issue=10224|pages=542–545|doi=10.1016/s0140-6736(20)30374-3|pmc=7138015|pmid=32061313|collaboration=WHO Scientific and Technical Advisory Group for Infectious Hazards}}</ref><ref>{{cite book|title=StatPearls|vauthors=Cascella M, Rajnik M, Cuomo A, Dulebohn SC, Di Napoli R|date=2020|publisher=StatPearls Publishing|location=Treasure Island (FL)|chapter=Features, Evaluation and Treatment Coronavirus (COVID-19)|pmid=32150360|access-date=18 March 2020|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554776/}}</ref> Complications associated with COVID‑19 include [[sepsis]], [[Coagulopathy|abnormal clotting]], and damage to the heart, kidneys, and liver. Clotting abnormalities, specifically an increase in [[prothrombin time]], have been described in 6% of those admitted to hospital with COVID-19, while abnormal kidney function is seen in 4% of this group.<ref name="Zhou Yu Du Fan 2020 p.2">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Zhou F, Yu T, Du R, Fan G, Liu Y, Liu Z, Xiang J, Wang Y, Song B, Gu X, Guan L|date=2020|title=Clinical course and risk factors for mortality of adult inpatients with COVID-19 in Wuhan, China: a retrospective cohort study|journal=The Lancet|publisher=Elsevier BV|volume=395|issue=10229|pages=1054–1062|doi=10.1016/s0140-6736(20)30566-3|issn=0140-6736|pmid=32171076|doi-access=free}}</ref> Approximately 20-30% of people who present with COVID‑19 demonstrate elevated liver enzymes ([[transaminase]]s).<ref name="Sanders20202">{{cite journal|last1=Sanders|first1=JM|last2=Monogue|first2=ML|last3=Jodlowski|first3=TZ|last4=Cutrell|first4=JB|date=April 13, 2020|title=Pharmacologic Treatments for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Review|journal=JAMA|doi=10.1001/jama.2020.6019|pmid=32282022|doi-access=free}}</ref> Liver injury as shown by blood markers of liver damage is frequently seen in severe cases.<ref>{{cite journal|vauthors=Xu L, Liu J, Lu M, Yang D, Zheng X|date=March 2020|title=Liver injury during highly pathogenic human coronavirus infections|journal=Liver International|volume=40|issue=5|pages=998–1004|doi=10.1111/liv.14435|pmid=32170806|doi-access=free}}</ref> ==Cause== {{See also|Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2}} ===ការចំលង=== <!-- DO NOT INTERFERE WITH THE SECTION BEGIN/END TAGS, AS IT WILL BREAK THE PANDEMIC ARTICLE --><section begin="Transmission"/>[[File:Sneeze.JPG|alt=Cough/sneeze droplets visualised in dark background using Tyndall scattering|thumb|Respiratory droplets produced when a man [[sneeze]]s, visualised using [[Tyndall scattering]]]] [[File:COVID19 in numbers- R0, the case fatality rate and why we need to flatten the curve.webm|thumb|thumbtime=4:02|A video discussing the [[basic reproduction number]] and [[case fatality rate]] in the context of the pandemic]] COVID-19 is a new disease, and the ways it spreads between people are under investigation, including: the role of small droplets, the extent and how it may be transmitted through air, and how long the virus remains infectious on surfaces.<ref name="WHO2020QA" /><ref name="CDCTrans" /><ref name=ECDCQA/> The disease is spread during close contact, often by small droplets produced during coughing, sneezing, or talking.<ref name="WHO2020QA" /><ref name=ECDCQA/> During close contact, (1 to 2 metres, 3 to 6 feet), people catch the disease after [[inhaling|breathing in]] contaminated droplets that were [[exhaled]] by infected people. However, the droplets are relatively heavy and usually fall to the ground or surfaces, as opposed to being infectious over large distances.<ref name="WHO2020QA" /><ref name=ECDCQA/> After the droplets fall to floors or surfaces, they still can infect other people, if they touch contaminated surfaces and then their eyes, nose or mouth with unwashed hands.<ref name="WHO2020QA" /> On surfaces the amount of active virus decreases over time until it can no longer cause infection.<ref name=ECDCQA/> However, experimentally, the virus can survive on various surfaces for some time, (for example copper or cardboard for a few hours, and plastic or steel for a few days).<ref name=ECDCQA/><ref name="Doremalen">{{cite journal|vauthors=van Doremalen N, Bushmaker T, Morris DH, Holbrook MG, Gamble A, Williamson BN, Tamin A, Harcourt JL, Thornburg NJ, Gerber SI, Lloyd-Smith JO, de Wit E, Munster VJ | display-authors=6 |date=March 2020 |title=Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1|journal=New England Journal of Medicine| volume=382 | issue=16|pages=1564–7|doi=10.1056/NEJMc2004973|issn=0028-4793|pmc=7121658|pmid=32182409 |doi-access=free }}</ref> Surfaces are easily decontaminated with household disinfectants which kill the virus outside the human body or on the hands.<ref name="WHO2020QA" /> Disinfectants or bleach are not a treatment for COVID-19, and cause health problems when not used properly, such as inside the human body.<ref>{{cite web|title=Household cleaners and disinfectants can cause health problems when not used properly. Follow the instructions on the product label to ensure safe and effective use. Learn more about cleaning and disinfecting your home: <nowiki>https://bit.ly/2S2a9yc .pic.twitter.com/rdcR9QJNIR</nowiki>|url=https://twitter.com/cdcgov/status/1253742258853199872?lang=en|last=CDC|date=2020-04-24|website=@cdcgov|language=en|access-date=2020-05-06}}</ref> [[Sputum]] and [[saliva]] carry large amounts of virus.<ref name="Saliva2020"/><ref name="WHO2020QA" /><ref name="CDCTrans" /><ref name=ECDCQA/> Some medical procedures may result in the virus being transmitted easier than normal for such small droplets, known as [[airborne transmission]].<ref name="WHO2020QA" /><ref name=ECDCQA/> The virus is most contagious during the first three days after onset of symptoms, although spread is known to occur up to two days before symptoms appear (presymptomatic transmission) and in later stages of the disease.<ref name="CDCTrans" /><ref name=ECDCQA/><ref name="who20200402">{{cite web |url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200402-sitrep-73-covid-19.pdf?sfvrsn=5ae25bc7_4 |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19) Situation Report—73 |date=2 April 2020 |website=World Health Organization|url-status=live|access-date=3 April 2020}}</ref><ref name=ECDC23April2020>[https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/covid-19-rapid-risk-assessment-coronavirus-disease-2019-ninth-update-23-april-2020.pdf Coronavirus disease 2019 (COVID-19) in the EU/EEA and the UK – ninth update], 23 April 2020. Stockholm: ECDC, p.8-9.</ref> Some people have been infected and recovered without showing symptoms, but uncertainties remain in terms of asymptomatic transmission.<ref name=ECDCQA/> Although COVID-19 is not a [[sexually transmitted infection]], kissing, intimate contact, and faecal oral routes are suspected to transmit the virus.<ref>{{cite web|url=https://www.acon.org.au/what-we-are-here-for/covid19/ |title=COVID-19 and Our Communities -ACON – We are a New South Wales based health promotion organisation specialising in HIV prevention, HIV support and lesbian, gay, bisexual, transgender and intersex (LGBTI) health |publisher=Acon.org.au |date= |accessdate=2020-04-29}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/imm/covid-sex-guidance.pdf|title=Sex and Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|last=|first=|date=27 March 2020|website=nyc.gov|url-status=dead|archive-url=|archive-date=|access-date=29 April 2020|archivedate=20 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200520011428/https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/imm/covid-sex-guidance.pdf}}</ref><!-- DO NOT REMOVE THE FOLLOWING TAG --><section end="Transmission"/> ===វីរុសវិទ្យា=== {{Main|Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2}} [[File:Coronavirus virion structure.svg|thumb|Illustration of [[SARSr-CoV]] virion]] Severe acute respiratory syndrome coronavirus{{nbsp}}2 (SARS-CoV-2) is a [[novel virus|novel]] severe acute respiratory syndrome coronavirus, first isolated from three people with pneumonia connected to the [[Disease cluster|cluster]] of acute respiratory illness cases in Wuhan.<ref name="ECDC risk assessment">{{cite web |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf |title=Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China—fourth update |publisher=European Centre for Disease Prevention and Control |date=14 February 2020 |access-date=8 March 2020}}</ref> All features of the novel SARS-CoV-2 virus occur in related coronaviruses in nature.<ref name="NM-20200317" /> Outside the human body, the virus is killed by household [[soap]], which bursts its [[Viral envelope|protective bubble]].<ref name=":0"/> SARS-CoV-2 is closely related to the original [[SARS-CoV]].<ref name="Zhu24Jan2020">{{cite journal |vauthors=Zhu N, Zhang D, Wang W, Li X, Yang B, Song J, Zhao X, Huang B, Shi W, Lu R, Niu P, Zhan F, Ma X, Wang D, Xu W, Wu G, Gao GF, Tan W |display-authors=6 |title=A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019 |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=382 |issue=8 |pages=727–733 |date=February 2020 |pmid=31978945 |doi=10.1056/NEJMoa2001017|pmc=7092803 }}</ref> It is thought to have a [[Zoonosis|zoonotic]] origin. Genetic analysis has revealed that the coronavirus genetically clusters with the genus ''[[Betacoronavirus]]'', in subgenus [[Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus|''Sarbecovirus'']] (lineage B) together with two [[bat]]-derived strains. It is 96% identical at the whole [[genome]] level to other bat coronavirus samples (BatCov RaTG13).<ref name="WHOReport24Feb2020" /> In February 2020, Chinese researchers found that there is only one [[amino acid]] difference in the binding domain of the [[Peplomer|S protein]] between the coronaviruses from [[pangolins]] and those from humans; however, whole-genome comparison to date found that at most 92% of genetic material was shared between pangolin coronavirus and SARS-CoV-2, which is insufficient to prove pangolins to be the [[intermediate host]].<ref name="Cyranoski26Feb2020">{{cite journal |title=Mystery deepens over animal source of coronavirus |journal=Nature |volume=579 |pages=18–19 |date=26 February 2020 |doi=10.1038/d41586-020-00548-w |pmid=32127703 |vauthors=Cyranoski D |issue=7797 |bibcode=2020Natur.579...18C|doi-access=free }}</ref> ==Pathophysiology== The lungs are the organs most affected by COVID‑19 because the virus accesses host cells via the enzyme [[angiotensin-converting enzyme 2]] (ACE2), which is most abundant in [[Type II cell|type II alveolar cells]] of the lungs. The virus uses a special surface glycoprotein called a "spike" ([[peplomer]]) to connect to ACE2 and enter the host cell.<ref name="Nature Microbiology">{{cite journal | title=Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses | journal=Nature Microbiology | doi=10.1038/s41564-020-0688-y | doi-access=free | pmid=32094589 | date=2020 | vauthors=Letko M, Marzi A, Munster V | volume=5 | issue=4 | pages=562–569 | pmc=7095430 }}</ref> The density of ACE2 in each tissue correlates with the severity of the disease in that tissue and some have suggested that decreasing ACE2 activity might be protective,<ref name="Zhang Penninger Li Zhong p.">{{cite journal | vauthors=Zhang H, Penninger JM, Li Y, Zhong N, Slutsky AS | title=Angiotensin-converting enzyme 2 (ACE2) as a SARS-CoV-2 receptor: molecular mechanisms and potential therapeutic target | journal=Intensive Care Medicine | date=March 2020 | volume=46 | issue=4 | pages=586–590 |doi=10.1007/s00134-020-05985-9 | doi-access=free | pmid=32125455 | pmc=7079879 }}</ref><ref name="Xu Zhong Deng Peng p.">{{cite journal | vauthors=Xu H, Zhong L, Deng J, Peng J, Dan H, Zeng X, Li T, Chen Q | display-authors=6 | title=High expression of ACE2 receptor of 2019-nCoV on the epithelial cells of oral mucosa | journal=International Journal of Oral Science | volume=12 | issue=1 | page=8 | date=February 2020 | doi=10.1038/s41368-020-0074-x |doi-access=free | pmid=32094336 | pmc=7039956 }}</ref> though another view is that increasing ACE2 using [[angiotensin II receptor blocker]] medications could be protective and these hypotheses need to be tested.<ref>{{cite journal | vauthors=Gurwitz D | title=Angiotensin receptor blockers as tentative SARS‐CoV‐2 therapeutics | journal=Drug Development Research | doi=10.1002/ddr.21656 | doi-access=free | pmid=32129518 | date=March 2020 }}</ref> As the alveolar disease progresses, respiratory failure might develop and death may follow.<ref name="Xu Zhong Deng Peng p." /> SARS-CoV-2 may also cause respiratory failure through affecting the brainstem as other coronaviruses have been found to invade the [[Central nervous system|central nervous system (CNS)]]. While virus has been detected in cerebrospinal fluid of autopsies, the exact mechanism by which it invades the CNS remains unclear and may first involve invasion of peripheral nerves given the low levels of ACE2 in the brain.<ref>{{Cite journal|last=Li|first=Yan-Chao|last2=Bai|first2=Wan-Zhu|last3=Hashikawa|first3=Tsutomu|date=2020|title=The neuroinvasive potential of SARS-CoV2 may play a role in the respiratory failure of COVID-19 patients|journal=Journal of Medical Virology|language=en|volume=92|issue=6|pages=552–555|doi=10.1002/jmv.25728|pmid=32104915|issn=1096-9071|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Baig|first=Abdul Mannan|last2=Khaleeq|first2=Areeba|last3=Ali|first3=Usman|last4=Syeda|first4=Hira|date=March 2020|title=Evidence of the COVID-19 Virus Targeting the CNS: Tissue Distribution, Host–Virus Interaction, and Proposed Neurotropic Mechanisms|journal=ACS Chemical Neuroscience|volume=11|issue=7|pages=995–998|doi=10.1021/acschemneuro.0c00122|pmid=32167747|pmc=7094171|issn=1948-7193}}</ref> The virus also affects gastrointestinal organs as ACE2 is abundantly expressed in the [[gland]]ular cells of [[Stomach|gastric]], [[Duodenum|duodenal]] and [[Rectum|rectal]] [[epithelium]]<ref name=":11">{{cite journal|last1=Gu|first1=Jinyang|last2=Han|first2=Bing|last3=Wang|first3=Jian|date=27 February 2020|title=COVID-19: Gastrointestinal manifestations and potential fecal-oral transmission|journal=Gastroenterology|volume=158|issue=6|pages=1518–1519|doi=10.1053/j.gastro.2020.02.054|pmid=32142785|issn=0016-5085|pmc=7130192}}</ref> as well as [[Endothelium|endothelial]] cells and [[enterocyte]]s of the [[small intestine]].<ref>{{cite journal|last1=Hamming|first1=I.|last2=Timens|first2=W.|last3=Bulthuis|first3=M. L. C.|last4=Lely|first4=A. T.|last5=Navis|first5=G. J.|last6=Goor|first6=H. van|date=2004|title=Tissue distribution of ACE2 protein, the functional receptor for SARS coronavirus. A first step in understanding SARS pathogenesis|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pathology_2004-06_203_2/page/631|journal=The Journal of Pathology|volume=203|issue=2|pages=631–637|doi=10.1002/path.1570|pmid=15141377|issn=1096-9896|pmc=7167720}}</ref> The virus can cause [[Myocardial infarction|acute myocardial injury]] and chronic damage to the [[Circulatory system|cardiovascular system]].<ref name=":3">{{cite journal|last=Zheng|first=Ying-Ying|last2=Ma|first2=Yi-Tong|last3=Zhang|first3=Jin-Ying|last4=Xie|first4=Xiang|date=March 2020|title=COVID-19 and the cardiovascular system|journal=Nature Reviews Cardiology|volume=17|issue=5|pages=259–260|doi=10.1038/s41569-020-0360-5|pmid=32139904|issn=1759-5010|pmc=7095524}}</ref> An acute cardiac injury was found in 12% of infected people admitted to the hospital in Wuhan, China,<ref name="Huang24Jan2020"/> and is more frequent in severe disease.<ref>{{cite journal|last=Wang|first=Dawei|last2=Hu|first2=Bo|last3=Hu|first3=Chang|last4=Zhu|first4=Fangfang|last5=Liu|first5=Xing|last6=Zhang|first6=Jing|last7=Wang|first7=Binbin|last8=Xiang|first8=Hui|last9=Cheng|first9=Zhenshun|last10=Xiong|first10=Yong|last11=Zhao|first11=Yan|date=March 2020|title=Clinical Characteristics of 138 Hospitalized Patients With 2019 Novel Coronavirus-Infected Pneumonia in Wuhan, China|journal=JAMA|volume=323|issue=11|pages=1061–1069|doi=10.1001/jama.2020.1585|issn=0098-7484|pmc=7042881|pmid=32031570}}</ref> Rates of cardiovascular symptoms are high, owing to the systemic inflammatory response and immune system disorders during disease progression, but acute myocardial injuries may also be related to ACE2 receptors in the heart.<ref name=":3" /> ACE2 receptors are highly expressed in the heart and are involved in heart function.<ref name=":3" /><ref>{{cite journal|last=Turner|first=Anthony J.|last2=Hiscox|first2=Julian A.|last3=Hooper|first3=Nigel M.|date=2004-06-01|title=ACE2: from vasopeptidase to SARS virus receptor|url=https://www.cell.com/trends/pharmacological-sciences/abstract/S0165-6147(04)00097-5|journal=Trends in Pharmacological Sciences|volume=25|issue=6|pages=291–294|doi=10.1016/j.tips.2004.04.001|issn=0165-6147|pmc=7119032|pmid=15165741}}</ref> A high incidence of [[thrombosis]] (31%) and [[venous thromboembolism]] (25%) have been found in ICU patients with COVID‑19 infections and may be related to poor prognosis.<ref name=":4">{{cite journal|last=Klok|first=F.A.|last2=Kruip|first2=M.J.H.A.|last3=van der Meer|first3=N.J.M.|last4=Arbous|first4=M.S.|last5=Gommers|first5=D.A.M.P.J.|last6=Kant|first6=K.M.|last7=Kaptein|first7=F.H.J.|last8=van Paassen|first8=J.|last9=Stals|first9=M.A.M.|last10=Huisman|first10=M.V.|last11=Endeman|first11=H.|date=April 2020|title=Incidence of thrombotic complications in critically ill ICU patients with COVID-19|journal=Thrombosis Research|doi=10.1016/j.thromres.2020.04.013|pmid=32291094|issn=0049-3848|pmc=7146714}}</ref><ref>{{cite journal|last=Cui|first=Songping|last2=Chen|first2=Shuo|last3=Li|first3=Xiunan|last4=Liu|first4=Shi|last5=Wang|first5=Feng|date=2020-04-09|title=Prevalence of venous thromboembolism in patients with severe novel coronavirus pneumonia|journal=Journal of Thrombosis and Haemostasis|doi=10.1111/jth.14830|pmid=32271988|doi-access=free}}</ref> Blood vessel dysfunction and clot formation (as suggested by high D-dimer levels) are thought to play a significant role in mortality, incidences of clots leading to [[pulmonary embolism]]s, and [[stroke|ischaemic events]] within the brain have been noted as complications leading to death in patients infected with SARS-CoV-2. Infection appears to set off a chain of [[vasoconstriction|vasoconstrictive responses]] within the body, constriction of blood vessels within the [[pulmonary circulation]] has also been posited as a mechanism in which oxygenation decreases alongside the presentation of viral pneumonia.<ref name="Science">{{cite journal | last=Wadman | first=Meredith |doi=10.1126/science.abc3208 |title= How does coronavirus kill? Clinicians trace a ferocious rampage through the body, from brain to toes | journal=Science |date=April 2020 |doi-access=free }}</ref> Another common cause of death is complications related to the [[kidney]]s<ref name="Science"/>—SARS-CoV-2 directly infects kidney cells, as confirmed in post-mortem studies. [[Acute kidney injury]] is a common complication and cause of death; this is more significant in patients with already compromised kidney function, especially in people with pre-existing chronic conditions such as hypertension and diabetes which specifically cause [[nephropathy]] in the long run.<ref>{{cite journal|url=https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.03.04.20031120v4|title=Human Kidney is a Target for Novel Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) Infection|first1=Bo|last1=Diao|first2=Chenhui|last2=Wang|first3=Rongshuai|last3=Wang|first4=Zeqing|last4=Feng|first5=Yingjun|last5=Tan|first6=Huiming|last6=Wang|first7=Changsong|last7=Wang|first8=Liang|last8=Liu|first9=Ying|last9=Liu|first10=Yueping|last10=Liu|first11=Gang|last11=Wang|first12=Zilin|last12=Yuan|first13=Liang|last13=Ren|first14=Yuzhang|last14=Wu|first15=Yongwen|last15=Chen|date=10 April 2020|journal=MedRxiv|pages=2020.03.04.20031120|via=www.medrxiv.org|doi=10.1101/2020.03.04.20031120}}</ref> Autopsies of people who died of COVID‑19 have found diffuse alveolar damage (DAD), and lymphocyte-containing inflammatory infiltrates within the lung.<ref name="AJCPCOVID">{{cite journal|vauthors=Barton L, Duval E, Stroberg E, Ghosh S, Mukhopadhyay S|title=COVID-19 autopsies, Oklahoma, USA|journal=American Journal of Clinical Pathology|date=April 2020|volume=153|issue=6|pages=725–733|doi= 10.1093/ajcp/aqaa062 |pmid=32275742|pmc=7184436}}</ref> ===Immunopathology=== Although SARS-COV-2 has a tropism for ACE2-expressing epithelial cells of the respiratory tract, patients with severe COVID‑19 have symptoms of systemic hyperinflammation. Clinical laboratory findings of elevated IL-2, IL-7, IL-6, [[granulocyte-macrophage colony-stimulating factor]] (GM-CSF), [[CXCL10|interferon-γ inducible protein 10]] (IP-10), [[Monocyte chemoattractant protein-1|monocyte chemoattractant protein{{nbsp}}1]] (MCP-1), [[Macrophage inflammatory protein|macrophage inflammatory protein 1-α]] (MIP-1α), and [[Tumor necrosis factor alpha|tumour necrosis factor-α]] (TNF-α) indicative of [[cytokine release syndrome]] (CRS) suggest an underlying immunopathology.<ref name="Huang24Jan2020"/> Additionally, people with COVID‑19 and [[acute respiratory distress syndrome]] (ARDS) have classical serum biomarkers of CRS, including elevated [[C-reactive protein]] (CRP), [[lactate dehydrogenase]] (LDH), [[D-dimer]], and [[ferritin]].<ref>{{cite journal | vauthors = Zhang C, Wu Z, Li JW, Zhao H, Wang GQ | title = The cytokine release syndrome (CRS) of severe COVID-19 and Interleukin-6 receptor (IL-6R) antagonist Tocilizumab may be the key to reduce the mortality | journal = International Journal of Antimicrobial Agents | date = March 2020 | page = 105954 | doi = 10.1016/j.ijantimicag.2020.105954 | pmid = 32234467 | pmc = 7118634 | url = https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0924857920301047}}</ref> Systemic inflammation results in vasodilation, allowing inflammatory lymphocytic and monocytic infiltration of the lung and the heart. In particular, pathogenic GM-CSF-secreting T-cells were shown to correlate with the recruitment of inflammatory IL-6-secreting monocytes and severe lung pathology in COVID‑19 patients.<ref>{{cite journal | vauthors = Zhou Y, Fu B, Zheng X, Wang D, Zhao C, Qi Y, Sun R, Tian Z, Xu X, Wei H | display-authors = 6 | title = Aberrant pathogenic GM-CSF+ T cells and inflammatory CD14+CD16+ monocytes in severe pulmonary syndrome patients of a new coronavirus | journal = bioRxiv Pre-print | year = 2020 | pages = 2020.02.12.945576 | doi = 10.1101/2020.02.12.945576 | url = https://www.biorxiv.org/content/10.1101/2020.02.12.945576v1}}</ref> Lymphocytic infiltrates have also been reported at autopsy.<ref name="AJCPCOVID"/> ==Diagnosis== {{main|COVID-19 testing}} [[File:Infektionsschutzzentrum im Rautenstrauch-Joest-Museum, Köln-6313 (cropped).jpg|thumb|Demonstration of a [[nasopharyngeal swab]] for [[COVID-19 testing]]]] [[File:CDC 2019-nCoV Laboratory Test Kit.jpg|thumb|[[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] [[rRT-PCR]] test kit for COVID-19<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/testing.html|title=CDC Tests for 2019-nCoV|author=|date=5 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214023335/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/testing.html|archive-date=14 February 2020|access-date=12 February 2020| name-list-format = vanc}}</ref>]] The WHO has published several testing protocols for the disease.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/publications-detail/laboratory-testing-for-2019-novel-coronavirus-in-suspected-human-cases-20200117|title=Laboratory testing for 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in suspected human cases|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317023052/https://www.who.int/publications-detail/laboratory-testing-for-2019-novel-coronavirus-in-suspected-human-cases-20200117|archive-date=17 March 2020|url-status=live}}</ref> The standard method of testing is [[real-time reverse transcription polymerase chain reaction]] (rRT-PCR).<ref name="20200130cdc">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/summary.html |title=2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV) Situation Summary |date=30 January 2020 |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126210549/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-nCoV/summary.html |archive-date=26 January 2020 |access-date=30 January 2020| name-list-format = vanc}}</ref> The test is typically done on respiratory samples obtained by a [[nasopharyngeal swab]]; however, a nasal swab or [[sputum]] sample may also be used.<ref name="CDC2020Testing"/><ref name="20200129cdc">{{cite web |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/lab/rt-pcr-detection-instructions.html |title=Real-Time RT-PCR Panel for Detection 2019-nCoV |date=29 January 2020 |website=[[Centers for Disease Control and Prevention]] |access-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130202031/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/lab/rt-pcr-detection-instructions.html |archive-date=30 January 2020 |url-status=live | name-list-format = vanc}}</ref> Results are generally available within a few hours to two days.<ref name="globenewswire1977226">{{cite web |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2020/01/30/1977226/0/en/Curetis-Group-Company-Ares-Genetics-and-BGI-Group-Collaborate-to-Offer-Next-Generation-Sequencing-and-PCR-based-Coronavirus-2019-nCoV-Testing-in-Europe.html |title=Curetis Group Company Ares Genetics and BGI Group Collaborate to Offer Next-Generation Sequencing and PCR-based Coronavirus (2019-nCoV) Testing in Europe |date=30 January 2020 |website=GlobeNewswire News Room |access-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200131201626/https://www.globenewswire.com/news-release/2020/01/30/1977226/0/en/Curetis-Group-Company-Ares-Genetics-and-BGI-Group-Collaborate-to-Offer-Next-Generation-Sequencing-and-PCR-based-Coronavirus-2019-nCoV-Testing-in-Europe.html |archive-date=31 January 2020 |url-status=live | name-list-format = vanc}}</ref><ref name="20200130businessinsider">{{cite web |url=https://www.businessinsider.com/how-to-know-if-you-have-the-coronavirus-pcr-test-2020-1 |title=There's only one way to know if you have the coronavirus, and it involves machines full of spit and mucus |last=Brueck |first=Hilary | name-list-format = vanc |date=30 January 2020 |website=Business Insider |access-date=1 February 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200201034232/https://www.businessinsider.com/how-to-know-if-you-have-the-coronavirus-pcr-test-2020-1 |archive-date=1 February 2020 |url-status=live }}</ref> Blood tests can be used, but these require two blood samples taken two weeks apart, and the results have little immediate value.<ref>{{cite web |url=https://www.who.int/publications-detail/laboratory-testing-for-2019-novel-coronavirus-in-suspected-human-cases-20200117 |title=Laboratory testing for 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in suspected human cases |access-date=26 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221192745/https://www.who.int/publications-detail/laboratory-testing-for-2019-novel-coronavirus-in-suspected-human-cases-20200117 |archive-date=21 February 2020 |url-status=live }}</ref> Chinese scientists were able to isolate a strain of the coronavirus and publish the [[Nucleic acid sequence|genetic sequence]] so laboratories across the world could independently develop [[polymerase chain reaction]] (PCR) tests to detect infection by the virus.<ref name="Hui14Jan2020" /><ref name="Cohen17Jan20202">{{cite journal | vauthors = Cohen J, Normile D | title = New SARS-like virus in China triggers alarm | journal = Science | volume = 367 | issue = 6475 | pages = 234–35 | date = January 2020 | pmid = 31949058 |doi=10.1126/science.367.6475.234 | bibcode = 2020Sci...367..234C | url = https://mcb.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/2341/2020/01/WuhanScience24Jan2020.pdf | access-date = 11 February 2020 | url-status = live | archive-url = https://web.archive.org/web/20200211230310/https://mcb.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/2341/2020/01/WuhanScience24Jan2020.pdf | archive-date = 11 February 2020 }}</ref><ref name="ncbiWuhanGenomes">{{cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/labs/virus/vssi/#/virus?SeqType_s=Nucleotide&VirusLineage_ss=Wuhan%20seafood%20market%20pneumonia%20virus,%20taxid:2697049 |title=Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 data hub |website=NCBI |url-status=live |access-date=4 March 2020 |name-list-format=vanc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321235550/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/labs/virus/vssi/#/virus?SeqType_s=Nucleotide&VirusLineage_ss=Wuhan%20seafood%20market%20pneumonia%20virus,%20taxid:2697049 |archive-date=21 March 2020 }}</ref> {{As of|2020|April|4}}, [[antibody titer|antibody test]]s (which may detect active infections and whether a person had been infected in the past) were in development, but not yet widely used.<ref>{{cite journal|last=Petherick|first=Anna|date=4 April 2020|title=Developing antibody tests for SARS-CoV-2|journal=The Lancet|volume=395|issue=10230|pages=1101–1102|doi=10.1016/s0140-6736(20)30788-1|pmid=32247384|issn=0140-6736|doi-access=free}}</ref><ref name="Vogel2020">{{cite journal |title=New blood tests for antibodies could show true scale of coronavirus pandemic |last=Vogel| first=Gretchen |journal=Science |doi=10.1126/science.abb8028|date=March 2020 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Pang J, Wang MX, Ang IY, Tan SH, Lewis RF, Chen JI, Gutierrez RA, Gwee SX, Chua PE, Yang Q, Ng XY, Yap RK, Tan HY, Teo YY, Tan CC, Cook AR, Yap JC, Hsu LY | display-authors = 6 | title = Potential Rapid Diagnostics, Vaccine and Therapeutics for 2019 Novel Coronavirus (2019-nCoV): A Systematic Review | journal = Journal of Clinical Medicine | volume = 9 | issue = 3 | page = 623 | date = February 2020 | pmid = 32110875 | doi = 10.3390/jcm9030623 | pmc = 7141113 | doi-access = free }}</ref> The Chinese experience with testing has shown the [[Sensitivity and specificity|accuracy]] is only 60 to 70%.<ref>AFP News Agency (11 April 2020). "How false negatives are complicating COVID-19 testing". [https://www.aljazeera.com/news/2020/04/false-negatives-complicating-covid-19-testing-200411100741669.html Al Jazeera website] Retrieved 12 April 2020.</ref> The FDA in the United States approved the first [[Point-of-care testing|point-of-care test]] on 21 March 2020 for use at the end of that month.<ref>{{cite press release |title= Coronavirus (COVID-19) Update: FDA Issues first Emergency Use Authorization for Point of Care Diagnostic |date= 21 March 2020 |publisher= FDA |url= https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-issues-first-emergency-use-authorization-point-care-diagnostic |access-date= 22 March 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200321224700/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-issues-first-emergency-use-authorization-point-care-diagnostic |archive-date= 21 March 2020 |url-status= live }}</ref> Diagnostic guidelines released by Zhongnan Hospital of [[Wuhan University]] suggested methods for detecting infections based upon clinical features and epidemiological risk. These involved identifying people who had at least two of the following symptoms in addition to a history of travel to [[Wuhan]] or contact with other infected people: fever, imaging features of pneumonia, normal or reduced white blood cell count, or reduced [[lymphocyte]] count.<ref name="Jin2020">{{cite journal | vauthors=Jin YH, Cai L, Cheng ZS, Cheng H, Deng T, Fan YP, Fang C, Huang D, Huang LQ, Huang Q, Han Y, Hu B, Hu F, Li BH, Li YR, Liang K, Lin LK, Luo LS, Ma J, Ma LL, Peng ZY, Pan YB, Pan ZY, Ren XQ, Sun HM, Wang Y, Wang YY, Weng H, Wei CJ, Wu DF, Xia J, Xiong Y, Xu HB, Yao XM, Yuan YF, Ye TS, Zhang XC, Zhang YW, Zhang YG, Zhang HM, Zhao Y, Zhao MJ, Zi H, Zeng XT, Wang YY, Wang XH | display-authors=6 | title=A rapid advice guideline for the diagnosis and treatment of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) infected pneumonia (standard version) | journal=Military Medical Research | date=February 2020 | volume=7 | issue=1 | page=4 | doi=10.1186/s40779-020-0233-6 | doi-access=free | pmid=32029004 | pmc=7003341 }}</ref> A study asked hospitalised COVID‑19 patients to cough into a sterile container, thus producing a saliva sample, and detected the virus in eleven of twelve patients using RT-PCR. This technique has the potential of being quicker than a swab and involving less risk to health care workers (collection at home or in the car).<ref name="Saliva2020">{{cite journal |first1=Kelvin Kai-Wang |last1=To |first2=Owen Tak-Yin |last2=Tsang |first3=Cyril Chik-Yan |last3=Yip |first4=Kwok-Hung |last4=Chan |first5=Tak-Chiu |last5=W |first6=Jacky Man-Chun |last6=Chan |first7=Wai-Shing |last7=Leung |first8=Thomas Shiu-Hong |last8=Chik |first9=Chris Yau-Chung |last9=Choi |first10=Darshana H |last10=Kandamby |first11=David Christopher |last11=Lung |first12=Anthony Raymond |last12=Tam |first13=Rosana Wing-Shan |last13=Poon |first14=Agnes Yim-Fong |last14=Fung |first15=Ivan Fan-Ngai |last15=Hung |first16=Vincent Chi-Chung |last16=Cheng |first17=Jasper Fuk-Woo |last17=Chan |first18=Kwok-Yung |last18=Yuen |authorlink18=Yuen Kwok-yung |display-authors=4 |title=Consistent Detection of 2019 Novel Coronavirus in Saliva |journal=[[Clinical Infectious Diseases]] |publisher=Oxford University Press |date=12 February 2020 |doi=10.1093/cid/ciaa149|pmid=32047895 |pmc=7108139 }}</ref><!-- from "Consistent Detection of 2019 Novel Coronavirus in Saliva", Feb 12, 2020: "Each saliva specimen was inoculated in duplicate; one tube contained tosylsulfonyl phenylalanyl chloromethyl [[ketone]]-treated [[trypsin]] (0.5 μg/mL) in serum-free MEM and the other tube contained MEM with 1% fetal calf serum{{nbsp}}... Virus-induced cytopathic effect was examined daily for up to seven days{{nbsp}}... The median viral load of the first available saliva specimens was 3.3 × 10^6 copies/mL (range, 9.9 × 10^2 to 1.2 × 10^8 copies/mL)." --> Along with laboratory testing, chest CT scans may be helpful to diagnose COVID-19 in individuals with a high clinical suspicion of infection but are not recommended for routine screening.<ref name=":0" /><ref name="acr.org"/> Bilateral multilobar [[Ground-glass opacity|ground-glass opacities]] with a peripheral, asymmetric, and posterior distribution are common in early infection.<ref name=":0" /> Subpleural dominance, [[Crazy paving (medicine)|crazy paving]] (lobular septal thickening with variable alveolar filling), and [[Pulmonary consolidation|consolidation]] may appear as the disease progresses.<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last1=Lee|first1=Elaine Y. P.|last2=Ng|first2=Ming-Yen|last3=Khong|first3=Pek-Lan|date=24 February 2020|title=COVID-19 pneumonia: what has CT taught us?|url=https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(20)30134-1/fulltext|journal=The Lancet Infectious Diseases|volume=0|issue=4|pages=384–385|doi=10.1016/S1473-3099(20)30134-1|issn=1473-3099|pmid=32105641|access-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308143943/https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(20)30134-1/fulltext|archive-date=8 March 2020|url-status=live|pmc=7128449}}</ref> In late 2019, WHO assigned the emergency [[ICD-10]] disease codes [[ICD-10 Chapter XXII: Codes for special purposes|U07.1]] for deaths from lab-confirmed SARS-CoV-2 infection and U07.2 for deaths from clinically or epidemiologically diagnosed COVID‑19 without lab-confirmed SARS-CoV-2 infection.<ref name="ICD10_2019_U07p2">{{cite web | title = ICD-10 Version:2019 | website = [[World Health Organization]] | quote = U07.2—COVID-19, virus not identified—COVID-19 NOS—Use this code when COVID-19 is diagnosed clinically or epidemiologically but laboratory testing is inconclusive or not available. Use additional code, if desired, to identify pneumonia or other manifestations | year = 2019 | url = https://icd.who.int/browse10/2019/en#/U07.1 | access-date = 2020-03-31 | archive-url = https://archive.today/20200331004754/https://icd.who.int/browse10/2019/en%23/U07.1#/U07.1 | archive-date = 31 March 2020 | url-status = live | url-access = <!-- (subscription/registration/limited) default=free --> }}</ref> {{Multiple image | image_style = border:none |total_width=600 |align=center |caption_align=center |direction =vertical |image1=COVID19CT2.webp| caption1= Typical [[CT imaging]] findings |image2=COVID19CT1.webp|caption2=[[CT imaging]] of rapid progression stage }} ===រោគវិទ្យា=== Few data are available about microscopic lesions and the pathophysiology of COVID‑19.<ref>{{cite journal |vauthors=Hanley B, Lucas SB, Youd E, Swift B, Osborn M |title=Autopsy in suspected COVID-19 cases |journal=J. Clin. Pathol. |volume= 73|issue= 5|pages= jclinpath-2020-206522|date=March 2020 |pmid=32198191 |doi=10.1136/jclinpath-2020-206522 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Yao XH, Li TY, He ZC, Ping YF, Liu HW, Yu SC, Mou HM, Wang LH, Zhang HR, Fu WJ, Luo T, Liu F, Chen C, Xiao HL, Guo HT, Lin S, Xiang DF, Shi Y, Li QR, Huang X, Cui Y, Li XZ, Tang W, Pan PF, Huang XQ, Ding YQ, Bian XW | display-authors=6 |title=[A pathological report of three COVID-19 cases by minimally invasive autopsies] |language=Chinese |journal=Zhonghua Bing Li Xue Za Zhi |volume=49 |issue= |pages=E009 |date=March 2020 |pmid=32172546 |doi=10.3760/cma.j.cn112151-20200312-00193 }}</ref> The main pathological findings at autopsy are: * [[macroscopic scale|Macroscopy]]: [[pleurisy]], [[pericarditis]], [[lung consolidation]] and [[pulmonary oedema]] * Four types of severity of [[viral pneumonia]] can be observed: ** minor [[pneumonia]]: minor serous [[Exudate|exudation]], minor [[fibrin]] exudation ** mild pneumonia: pulmonary oedema, [[pneumocyte]] [[hyperplasia]], large atypical [[pneumocyte]]s, interstitial [[inflammation]] with [[lymphocytic]] [[Infiltration (medical)|infiltration]] and [[giant cell|multinucleated giant cell]] formation ** severe pneumonia: [[diffuse alveolar damage]] (DAD) with diffuse [[Pulmonary alveolus|alveolar]] [[exudates]]. DAD is the cause of [[acute respiratory distress syndrome]] (ARDS) and severe [[hypoxemia]]. ** healing pneumonia: [[healing|organisation]] of [[exudate]]s in [[Pulmonary alveolus|alveolar cavities]] and [[Pulmonary fibrosis|pulmonary interstitial fibrosis]] ** [[plasma cell|plasmocytosis]] in [[Bronchoalveolar lavage|BAL]]<ref>{{cite journal|title=Exuberant plasmocytosis in bronchoalveolar lavage of the first patient requiring Extracorporeal Membrane Oxygenation for SARS-CoV-2 in Europe|first1=Marco|last1=Giani|first2=Davide|last2=Seminati|first3=Alberto|last3=Lucchini|first4=Giuseppe|last4=Foti|first5=Fabio|last5=Pagni|date=16 March 2020|journal=Journal of Thoracic Oncology|volume=15|issue=5|pages=e65–e66|doi=10.1016/j.jtho.2020.03.008|pmid=32194247|pmc=7118681}}</ref> * [[Blood]]: [[disseminated intravascular coagulation]] (DIC);<ref>{{cite journal|title=Disseminated intravascular coagulation in patients with 2019-nCoV pneumonia|first=David|last=Lillicrap|date=1 April 2020|journal=Journal of Thrombosis and Haemostasis: JTH|volume=18|issue=4|pages=786–787|doi=10.1111/jth.14781|pmid=32212240|pmc=7166410}}</ref> leukoerythroblastic reaction<ref>{{cite journal|title=Leukoerythroblastic reaction in a patient with COVID-19 infection|first1=Anupam|last1=Mitra|first2=Denis M.|last2=Dwyre|first3=Michael|last3=Schivo|first4=George R.|last4=Thompson|first5=Stuart H.|last5=Cohen|first6=Nam|last6=Ku|first7=John P.|last7=Graff|date=25 March 2020|journal=American Journal of Hematology|doi=10.1002/ajh.25793|pmid=32212392|doi-access=free}}</ref> * [[Liver]]: microvesicular [[steatosis]] ==ការបង្ការ== {{See also|COVID-19 pandemic#Prevention|flatten the curve|workplace hazard controls for COVID-19}} [[File:20200410 Flatten the curve, raise the line - pandemic (English).gif|thumb|upright=1.5|Progressively stronger mitigation efforts to reduce the number of active cases at any given time—known as "[[flattening the curve]]"—allows healthcare services to better manage the same volume of patients.<ref>{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |author-link=Siouxsie Wiles |title=The three phases of Covid-19—and how we can make it manageable |url=https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/ |website=The Spinoff |access-date=9 March 2020 |date=9 March 2020 |name-list-format=vanc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327120015/https://thespinoff.co.nz/society/09-03-2020/the-three-phases-of-covid-19-and-how-we-can-make-it-manageable/ |archive-date=27 March 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="Lancet2020Flatten">{{cite journal | vauthors = Anderson RM, Heesterbeek H, Klinkenberg D, Hollingsworth TD | title = How will country-based mitigation measures influence the course of the COVID-19 epidemic? | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = 931–934 | pmid = 32164834 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30567-5 | pmc = 7158572 | quote = A key issue for epidemiologists is helping policy makers decide the main objectives of mitigation—e.g. minimising morbidity and associated mortality, avoiding an epidemic peak that overwhelms health-care services, keeping the effects on the economy within manageable levels, and flattening the epidemic curve to wait for vaccine development and manufacture on scale and antiviral drug therapies. | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/10/21171481/coronavirus-us-cases-quarantine-cancellation|title=How canceled events and self-quarantines save lives, in one chart|first=Eliza|last=Barclay|date=10 March 2020|website=Vox|name-list-format=vanc|access-date=12 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312161852/https://www.vox.com/2020/3/10/21171481/coronavirus-us-cases-quarantine-cancellation|archive-date=12 March 2020|url-status=live}}</ref> Likewise, progressively greater increases in healthcare capacity—called ''raising the line''—such as by increasing bed count, personnel, and equipment, helps to meet increased demand.<ref name="Vox_20200407">{{cite news |last1=Barclay |first1=Eliza |last2=Scott |first2=Dylan |last3=Animashaun |first3=Animashaun |title=The US doesn't just need to flatten the curve. It needs to "raise the line." |url=https://www.vox.com/2020/4/7/21201260/coronavirus-usa-chart-mask-shortage-ventilators-flatten-the-curve |work=Vox |date=April 7, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407155950/https://www.vox.com/2020/4/7/21201260/coronavirus-usa-chart-mask-shortage-ventilators-flatten-the-curve |archivedate=April 7, 2020 |url-status=live }}</ref>]] [[File:20200409 Pandemic resurgence - effect of inadequate mitigation.gif|thumb|upright=1.5|Mitigation attempts that are inadequate in strictness or duration—such as premature relaxation of distancing rules or stay-at-home orders—can allow a resurgence after the initial surge and mitigation.<ref name="Lancet2020Flatten"/><ref name="Wiles">{{cite web |last=Wiles |first=Siouxsie |title=After 'Flatten the Curve', we must now 'Stop the Spread'. Here's what that means |url=https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/ |website=The Spinoff |access-date=13 March 2020 |date=14 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326232315/https://thespinoff.co.nz/society/14-03-2020/after-flatten-the-curve-we-must-now-stop-the-spread-heres-what-that-means/ |archive-date=26 March 2020 |url-status=live }}</ref>]] Preventive measures to reduce the chances of infection include staying at home, avoiding crowded places, keeping distance from others, washing hands with soap and water often and for at least 20 seconds, practising good respiratory hygiene, and avoiding touching the eyes, nose, or mouth with unwashed hands.<ref name="CDC-Prevention & Treatment">{{cite web | url = https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | author = Centers for Disease Control | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): Prevention & Treatment | date = 3 February 2020 | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191215193934/https://www.cdc.gov/coronavirus/about/prevention.html | archive-date = 15 December 2019 | url-status = live| author-link = Centers for Disease Control }}</ref><ref name="WHO Advice for Public">{{cite web | url = https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | title = Advice for Public | vauthors = ((World Health Organization)) | access-date = 10 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200126025750/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public | archive-date = 26 January 2020 | url-status = live| author-link = World Health Organization | name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/17/814221111/my-hand-washing-song-readers-offer-lyrics-for-a-20-second-scrub|title=My Hand-Washing Song: Readers Offer Lyrics For A 20-Second Scrub|website=NPR.org|access-date=20 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145553/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/03/17/814221111/my-hand-washing-song-readers-offer-lyrics-for-a-20-second-scrub|archive-date=20 March 2020|url-status=live}}</ref> The CDC recommends covering the mouth and nose with a tissue when coughing or sneezing and recommends using the inside of the elbow if no tissue is available.<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> Proper hand hygiene after any cough or sneeze is encouraged.<ref name = "CDC-Prevention & Treatment"/> The CDC has recommended the use of [[Cloth face mask|cloth face coverings]] in public settings where other social distancing measures are difficult to maintain, in part to limit transmission by asymptomatic individuals.<ref name="cdc-cover">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/cloth-face-cover.html|title=Recommendation Regarding the Use of Cloth Face Coverings, Especially in Areas of Significant Community-Based Transmission|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-17}}</ref> The U.S. [[National Institutes of Health]] guidelines do not recommend any medication for prevention of COVID‑19, before or after exposure to the SARS-CoV-2 virus, outside of the setting of a clinical trial.<ref name="NIHGuidelines2020"/> [[Social distancing]] strategies aim to reduce contact of infected persons with large groups by closing schools and workplaces, restricting travel, and cancelling large public gatherings.<ref name="JHUSocialDistancing">{{cite web | first = Lisa Lockerd | last = Maragakis | name-list-format = vanc | title = Coronavirus, Social Distancing and Self Quarantine | url = https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-social-distancing-and-self-quarantine | website = www.hopkinsmedicine.org | publisher = Johns Hopkins University | access-date = 18 March 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200318012357/https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/coronavirus/coronavirus-social-distancing-and-self-quarantine | archive-date = 18 March 2020 | url-status = live }}</ref> Distancing guidelines also include that people stay at least {{Convert|6|ft||abbr=}} apart.<ref>{{cite news|last=Parker-Pope|first=Tara|url=https://www.nytimes.com/2020/03/19/well/live/coronavirus-quarantine-social-distancing.html|title=Deciding How Much Distance You Should Keep|date=19 March 2020|work=[[The New York Times]]|access-date=20 March 2020|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320003705/https://www.nytimes.com/2020/03/19/well/live/coronavirus-quarantine-social-distancing.html|archive-date=20 March 2020|url-status=live | name-list-format = vanc}}</ref> There is no medication known to be effective at preventing COVID‑19.<ref name="Sanders2020">{{cite journal |last1=Sanders |first1=JM |last2=Monogue |first2=ML |last3=Jodlowski |first3=TZ |last4=Cutrell |first4=JB |title=Pharmacologic Treatments for Coronavirus Disease 2019 (COVID-19): A Review |journal=JAMA |date=April 13, 2020 |doi=10.1001/jama.2020.6019|pmid=32282022 |doi-access=free }}</ref> After the implementation of [[social distancing]] and [[Shelter in place|stay-at-home]] orders, many regions have been able to sustain an effective transmission rate ("R_t") of less than one, meaning the disease is in remission in those areas.<ref>{{cite web |last1=Systrom |first1=Kevin |last2=Krieger |first2=Mike |last3=O'Rourke |first3=Ryan |last4=Stein |first4=Robby |first5=Frank |last5=Dellaert |first6=Adam |last6=Lerer |name-list-format=vanc |title=R_t Covid-19 |url=https://rt.live/ |website=rt.live |access-date=19 April 2020 |date=11 April 2020 |archivedate=5 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210205225203/https://rt.live/ |url-status=dead }} Based on {{cite journal |last1=Bettencourt |first1=Luís M. A. |last2=Ribeiro |first2=Ruy M. |title=Real Time Bayesian Estimation of the Epidemic Potential of Emerging Infectious Diseases |journal=PLOS ONE |date=14 May 2008 |volume=3 |issue=5 |pages=e2185 |doi=10.1371/journal.pone.0002185 |pmid=18478118 |issn=1932-6203|pmc=2366072 |bibcode=2008PLoSO...3.2185B }}</ref> In a [[Basic reproduction number#Simple model|simple model]] <math display="inline">log(R_t)\approx R_t-1</math> needs on average over time be kept at or below zero to avoid [[exponential growth]].{{citation needed|date=May 2020}} As a [[COVID-19 vaccine|vaccine]] is not expected until 2021 at the earliest,<ref>{{cite web | url = https://www.sciencealert.com/who-says-a-coronavirus-vaccine-is-18-months-away | title = Here's Why It's Taking So Long to Develop a Vaccine for the New Coronavirus | website = Science Alert | first1 = Rob | last1 = Grenfell | first2 = Trevor | last2 = Drew | name-list-format = vanc | date = 17 February 2020 | access-date = 26 February 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200228010631/https://www.sciencealert.com/who-says-a-coronavirus-vaccine-is-18-months-away | archive-date = 28 February 2020 | url-status = live }}</ref> a key part of managing COVID‑19 is trying to decrease and delay the epidemic peak, known as "flattening the [[epidemic curve|curve]]".<ref name="Lancet2020Flatten" /> This is done by slowing the infection rate to decrease the risk of health services being overwhelmed, allowing for better treatment of current cases, and delaying additional cases until effective treatments or a vaccine become available.<ref name="Lancet2020Flatten" /><ref name="Wiles"/> According to the WHO, the use of masks is recommended only if a person is coughing or sneezing or when one is taking care of someone with a suspected infection.<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks|title=When and how to use masks|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=8 March 2020|name-list-format=vanc|archive-url=https://web.archive.org/web/20200307013848/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks|archive-date=7 March 2020|url-status=live}}</ref> For the [[European Centre for Disease Prevention and Control]] (ECDC) face masks "...{{nbsp}}could be considered especially when visiting busy closed spaces{{nbsp}}..." but "...{{nbsp}}only as a complementary measure{{nbsp}}..."<ref>{{cite web|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/COVID-19-use-face-masks-community.pdf|title=Using face masks in the community—Technical Report|last=Staff|date=2020-04-08|website=ECDC|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> Several countries have [[Face masks during the 2019–20 coronavirus pandemic|recommended that healthy individuals wear face masks or cloth face coverings]] (like scarves or bandanas) at least in certain public settings, including China,<ref name="nhc_masks">{{cite web |url=http://en.nhc.gov.cn/2020-02/07/c_76337.htm |title=For different groups of people: how to choose masks |work=NHC.gov.cn |publisher=National Health Commission of the People's Republic of China |date=7 February 2020 |access-date=22 March 2020 |archive-url= |archive-date= |quote="Disposable medical masks: Recommended for: · People in crowded places · Indoor working environment with a relatively dense population · People going to medical institutions · Children in kindergarten and students at school gathering to study and do other activities" }}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Hong Kong]],<ref>{{cite web |url=https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf |title=Prevention of Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |website=[[Centre for Health Protection]] |access-date=22 March 2020 |quote="Wear a surgical mask when taking public transport or staying in crowded places." |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321175110/https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf |archive-date=21 March 2020 |url-status=dead |archivedate=21 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321175110/https://www.chp.gov.hk/files/pdf/prevention_of_covid_19_en.pdf }}</ref> Spain,<ref>{{cite web|url=https://gazettelife.com/news/spain-officially-recommends-face-mask-use/|title=Spain officially recommends face mask use|last=Staff|date=2020-04-11|website=Gazette Life|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-20}}</ref> Italy (Lombardy region),<ref>{{cite news|last=Giuffrida|first=Angela|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/05/lombardy-insists-on-face-masks-outside-homes-to-stop-covid-19|title=Lombardy insists on face masks outside homes to stop Covid-19|date=2020-04-05|work=The Guardian|access-date=2020-04-20|url-status=live|last2=Beaumont|first2=Peter|issn=0261-3077}}</ref> Russia,<ref>{{cite news|url=https://tass.com/society/1152425|date=2020-05-01|title=Russian sanitary watchdog chief supports regions binding people to wear face masks|work=[[Tass]]|access-date=2020-05-03|url-status=live}}</ref> and the United States.<ref name="cdc-cover"/> Those diagnosed with COVID‑19 or who believe they may be infected are advised by the CDC to stay home except to get medical care, call ahead before visiting a healthcare provider, wear a face mask before entering the healthcare provider's office and when in any room or vehicle with another person, cover coughs and sneezes with a tissue, regularly wash hands with soap and water and avoid sharing personal household items.<ref name="CDC2020IfSick" /><ref>{{cite web | url = https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention.html | title = Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)—Prevention & Treatment | date = 10 March 2020 | work = Centers for Disease Control and Prevention | publisher = U.S. Department of Health & Human Services | access-date = 11 March 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200311163637/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention.html | archive-date = 11 March 2020 | url-status = live }}</ref> The CDC also recommends that individuals wash hands often with soap and water for at least 20 seconds, especially after going to the toilet or when hands are visibly dirty, before eating and after blowing one's nose, coughing or sneezing. It further recommends using an alcohol-based [[hand sanitiser]] with at least 60% alcohol, but only when soap and water are not readily available.<ref name="CDC-Prevention & Treatment" /> For areas where commercial hand sanitisers are not readily available, the WHO provides two formulations for local production. In these formulations, the antimicrobial activity arises from [[ethanol]] or [[isopropanol]]. [[Hydrogen peroxide]] is used to help eliminate [[bacterial spores]] in the alcohol; it is "not an active substance for hand [[antisepsis]]". [[Glycerol]] is added as a [[humectant]].<ref>{{cite book | chapter-url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK144054/ | chapter = WHO-recommended handrub formulations | title = WHO Guidelines on Hand Hygiene in Health Care: First Global Patient Safety Challenge Clean Care Is Safer Care. |date=19 March 2009 |publisher=World Health Organization|access-date=19 March 2020 }}</ref> <gallery mode="nolines" widths="360px" heights="200px"> File:COVID19 W ENG.ogv|[[Handwashing]] instructions File:Covid-19-Transmission-graphic-01.gif|Prevention efforts are multiplicative, with effects far beyond that of a single spread. Each avoided case leads to more avoided cases down the line, which in turn can stop the outbreak in its tracks. </gallery> ==ការគ្រប់គ្រង== People are managed with [[supportive care]], which may include [[Fluid replacement|fluid therapy]], [[oxygen support]], and supporting other affected vital organs.<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann">{{cite journal | vauthors=Fisher D, Heymann D |title = Q&A: The novel coronavirus outbreak causing COVID-19 |journal=BMC Medicine |volume=18 |issue=1 |page=57 |doi=10.1186/s12916-020-01533-w |doi-access=free |pmid=32106852 |pmc=7047369 | date=February 2020 }}</ref><ref name="KuiFang2020">{{cite journal | vauthors = Kui L, Fang YY, Deng Y, Liu W, Wang MF, Ma JP, Xiao W, Wang YN, Zhong MH, Li CH, Li GC, Liu HG | display-authors = 6 | title = Clinical characteristics of novel coronavirus cases in tertiary hospitals in Hubei Province | journal = Chinese Medical Journal | date = February 2020 | volume = 133 | issue = 9 | pages = 1025–1031 | pmid = 32044814 |doi=10.1097/CM9.0000000000000744 | pmc = 7147277 |doi-access=free }}</ref><ref name="Wang Du Zhu Cao 2020 p.">{{cite journal | vauthors = Wang T, Du Z, Zhu F, Cao Z, An Y, Gao Y, Jiang B | title = Comorbidities and multi-organ injuries in the treatment of COVID-19 | journal = Lancet | date = March 2020 | volume = 395 | issue = 10228 | pages = e52 | pmid = 32171074 | doi = 10.1016/s0140-6736(20)30558-4 | publisher = Elsevier BV | doi-access = free }}</ref> The CDC recommends that those who suspect they carry the virus wear a simple face mask.<ref name=CDC2020IfSick/> [[Extracorporeal membrane oxygenation]] (ECMO) has been used to address the issue of respiratory failure, but its benefits are still under consideration.<ref name="Guan Ni Hu Liang p." /><ref name="Henry 2020 p.">{{cite journal | last=Henry | first=Brandon Michael | name-list-format = vanc | title=COVID-19, ECMO, and lymphopenia: a word of caution | journal=The Lancet Respiratory Medicine | publisher=Elsevier BV | date=2020 | volume=8 | issue=4 | pages=e24 | issn=2213-2600 | doi=10.1016/s2213-2600(20)30119-3 | pmid=32178774 | pmc=7118650 }}</ref> Personal hygiene and a healthy lifestyle and [[Healthy diet|diet]] have been recommended to improve immunity.<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Li-sheng |last2=Wang |first2=Yi-ru |last3=Ye |first3=Da-wei |last4=Liu |first4=Qing-quan |title=A review of the 2019 novel coronavirus (COVID-19) based on current evidence |journal=International Journal of Antimicrobial Agents |date=19 March 2020 |page=105948 |doi=10.1016/j.ijantimicag.2020.105948 |pmid=32201353 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0924857920300984 |access-date=27 March 2020 |issn=0924-8579 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327232545/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0924857920300984 |archive-date=27 March 2020 |url-status=live |pmc=7156162 }}</ref> Supportive treatments may be useful in those with mild symptoms at the early stage of infection.<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Yixuan |last2=Wang |first2=Yuyi |last3=Chen |first3=Yan |last4=Qin |first4=Qingsong |title=Unique epidemiological and clinical features of the emerging 2019 novel coronavirus pneumonia (COVID-19) implicate special control measures |journal=Journal of Medical Virology |year=2020 |volume=n/a |issue=n/a |pages=568–576 |doi=10.1002/jmv.25748 |pmid=32134116 |issn=1096-9071|doi-access=free }}</ref> The WHO, the [[National Health Commission|Chinese National Health Commission]], and the United States' [[National Institutes of Health]] have published recommendations for taking care of people who are hospitalised with COVID‑19.<ref name="NIHGuidelines2020">{{cite web |title=COVID-19 Treatment Guidelines |url=https://covid19treatmentguidelines.nih.gov/introduction/ |website=www.nih.gov |publisher=National Institutes of Health |accessdate=21 April 2020 |archivedate=11 តុលា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011115737/https://www.covid19treatmentguidelines.nih.gov/introduction// |url-status=dead }}</ref><ref name="Cheng2020">{{cite journal | vauthors = Cheng ZJ, Shan J | title = 2019 Novel coronavirus: where we are and what we know | journal = Infection | date = February 2020 | volume = 48 | issue = 2 | pages = 155–163 | pmid = 32072569 |doi=10.1007/s15010-020-01401-y | pmc = 7095345 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (nCoV) infection is suspected|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131032122/https://www.who.int/publications-detail/clinical-management-of-severe-acute-respiratory-infection-when-novel-coronavirus-(ncov)-infection-is-suspected|archive-date=31 January 2020|url-status=live }}</ref> [[Critical care medicine|Intensivists]] and [[Pulmonology|pulmonologists]] in the U.S. have compiled treatment recommendations from various agencies into a free resource, the [[EMCrit|IBCC]].<ref name="IBCC">{{cite book |last=Farkas |first=Josh | name-list-format = vanc |date=March 2020 |title=COVID-19—The Internet Book of Critical Care |url=https://emcrit.org/ibcc/covid19/ |url-status=live |format=digital |type=Reference manual |location=USA |publisher=EMCrit |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311195758/https://emcrit.org/ibcc/covid19/ |archive-date=11 March 2020 |access-date=13 March 2020}}</ref><ref name="UPenn-IBCC">{{cite web |url=https://guides.library.upenn.edu/covid-19 |title=COVID19—Resources for Health Care Professionals |publisher=[[Penn Libraries]] |date=11 March 2020 |access-date=13 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314035631/https://guides.library.upenn.edu/covid-19 |archive-date=14 March 2020 |url-status=dead |archivedate=14 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200314035631/https://guides.library.upenn.edu/covid-19 }}</ref> ===Medications=== {{See also|Coronavirus disease 2019#Research}} Per the World Health Organization, as of April 2020, there is no specific treatment for COVID‑19.<ref name=WHO2020QA/> On May 1, 2020, the United States gave [[Emergency Use Authorization]] (not full approval) for [[remdesivir]] in people hospitalized with severe COVID-19 after a study suggested it reduced the duration of recovery.<ref name=fda20200501>{{cite press release | title=Coronavirus (COVID-19) Update: FDA Issues Emergency Use Authorization for Potential COVID-19 Treatment | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=1 May 2020 | url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-issues-emergency-use-authorization-potential-covid-19-treatment | access-date=1 May 2020}}</ref><ref name="EUA FAQ">{{cite web | title = Frequently Asked Questions on the Emergency Use Authorization for Remdesivir for Certain Hospitalized COVID‐19 Patients | url=https://www.fda.gov/media/137574/download | format=PDF | publisher = U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date = 1 May 2020 | access-date = 1 May 2020 }} {{PD-notice}}</ref> Researchers continue working on more effective treatments and many vaccine candidates are in development or testing phases. For symptoms, some medical professionals recommend [[paracetamol]] (acetaminophen) over [[ibuprofen]] for first-line use.<ref name="Day 2020 p.">{{cite journal | title = Covid-19: ibuprofen should not be used for managing symptoms, say doctors and scientists | journal = BMJ | volume = 368 | date = 17 March 2020 | pmid = 32184201 | doi = 10.1136/bmj.m1086 | issn=1756-1833 | url = https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086 | access-date = 18 March 2020 | last = Day | first = Michael | pages = m1086 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200319181945/https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1086 | archive-date = 19 March 2020 | url-status = live | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/self-isolation-advice/|title=Self-isolation advice—Coronavirus (COVID-19)|date=2020-02-28|website=National Health Service (United Kingdom)|access-date=2020-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328000128/https://www.nhs.uk/conditions/coronavirus-covid-19/self-isolation-advice/|archive-date=28 March 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last = Godoy |first = Maria |date = 18 March 2020 |url = https://www.npr.org/sections/health-shots/2020/03/18/818026613/advice-from-france-to-avoid-ibuprofen-for-covid-19-leaves-experts-baffled |title = Concerned About Taking Ibuprofen For Coronavirus Symptoms? Here's What Experts Say |website = [[NPR]] |access-date = 8 April 2020}}</ref> The WHO and NIH do not oppose the use of [[non-steroidal anti-inflammatory drugs]] (NSAIDs) such as ibuprofen for symptoms,<ref name="NIHGuidelines2020"/><ref name="AFP 2020b">{{cite web|url=https://www.sciencealert.com/who-recommends-to-avoid-taking-ibuprofen-for-covid-19-symptoms|title=Updated: WHO Now Doesn't Recommend Avoiding Ibuprofen For COVID-19 Symptoms|author=AFP|date=19 March 2020|website=ScienceAlert|access-date=19 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318222020/https://www.sciencealert.com/who-recommends-to-avoid-taking-ibuprofen-for-covid-19-symptoms|archive-date=18 March 2020|url-status=live}}</ref> and the [[Food and Drug Administration|FDA]] says currently there is no evidence that NSAIDs worsen COVID‑19 symptoms.<ref>{{cite journal|last=Research|first=Center for Drug Evaluation and|date=2020-03-19|title=FDA advises patients on use of non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) for COVID-19|url=https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-advises-patients-use-non-steroidal-anti-inflammatory-drugs-nsaids-covid-19|journal=Drug Safety and Availability|access-date=27 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327194633/https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-and-availability/fda-advises-patients-use-non-steroidal-anti-inflammatory-drugs-nsaids-covid-19|archive-date=27 March 2020|url-status=live}}</ref> While theoretical concerns have been raised about [[ACE inhibitors]] and [[angiotensin receptor blocker]]s, as of 19 March 2020, these are not sufficient to justify stopping these medications.<ref name="NIHGuidelines2020"/><ref>{{cite web |title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician |url=https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ |access-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321172112/https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ |archive-date=21 March 2020 |url-status=dead |archivedate=21 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200321172112/https://www.hfsa.org/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician/ }}</ref><ref>{{cite press release | title=Patients taking ACE-i and ARBs who contract COVID-19 should continue treatment, unless otherwise advised by their physician | website=American Heart Association | date=17 March 2020 | url=https://newsroom.heart.org/news/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician | access-date=25 March 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200324050912/https://newsroom.heart.org/news/patients-taking-ace-i-and-arbs-who-contract-covid-19-should-continue-treatment-unless-otherwise-advised-by-their-physician | archive-date=24 March 2020 | url-status=live }}</ref><ref name="ESCPositionStatement">{{cite web |last=de Simone |first=Giovanni |title=Position Statement of the ESC Council on Hypertension on ACE-Inhibitors and Angiotensin Receptor Blockers |url=https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang |website=Council on Hypertension of the European Society of Cardiology |access-date=24 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324073257/https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang |archive-date=24 March 2020 |url-status=dead |archivedate=24 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200324073257/https://www.escardio.org/Councils/Council-on-Hypertension-(CHT)/News/position-statement-of-the-esc-council-on-hypertension-on-ace-inhibitors-and-ang }}</ref> One study from April 22 found that people with COVID-19 and hypertension had ''lower'' all-cause mortality when on these medications.<ref>{{cite web |title=New Evidence Concerning Safety of ACE Inhibitors, ARBs in COVID-19 |url=https://www.pharmacytimes.com/news/new-evidence-concerning-safety-of-ace-inhibitors-arbs-in-covid-19 |website=Pharmacy Times |accessdate=2 May 2020 |archivedate=11 តុលា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011115808/https://www.pharmacytimes.com/news/new-evidence-concerning-safety-of-ace-inhibitors-arbs-in-covid-19/ |url-status=dead }}</ref> [[Steroids]], such as [[methylprednisolone]], are not recommended unless the disease is complicated by [[acute respiratory distress syndrome]].<ref name="Vetter Eckerle Kaiser 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Vetter P, Eckerle I, Kaiser L | title=Covid-19: a puzzle with many missing pieces | journal=BMJ | volume=368 | pages=m627 | date=February 2020 | pmid=32075791 | doi=10.1136/bmj.m627 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |title=Novel Coronavirus—COVID-19: What Emergency Clinicians Need to Know |url=https://www.ebmedicine.net/topics/infectious-disease/COVID-19 |website=www.ebmedicine.net |access-date=9 March 2020 |name-list-format=vanc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314163512/https://www.ebmedicine.net/topics/infectious-disease/COVID-19 |archive-date=14 March 2020 |url-status=live }}</ref> The [[Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy]] recommend that [[tocilizumab]] should be considered as an off-label treatment option for those with COVID-19 related [[acute respiratory distress syndrome]]. It recommends this because of its known benefit in cytokine storm caused by a [[CAR T-cell therapy|specific cancer treatment]], and that cytokine storm may be a significant contributor to mortality in severe COVID-19.<ref>{{cite web|title=ASCIA Position Statement: Specific Treatments for COVID-19|url=https://allergy.org.au/hp/papers/specific-treatments-for-covid-19|last=Grainger|first=Suzanne|website=Australasian Society of Clinical Immunology and Allergy (ASCIA)|language=en-gb|access-date=2020-05-02|archivedate=16 មិថុនា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200616150611/https://allergy.org.au/hp/papers/specific-treatments-for-covid-19|url-status=dead}}</ref> Medications to [[thrombosis prevention|prevent blood clotting]] have been suggested for treatment,<ref name=":4" /> and anticoagulant therapy with [[low molecular weight heparin]] appears to be associated with better outcomes in severe COVID‐19 showing signs of [[coagulopathy]] (elevated [[D-dimer]]).<ref>{{cite journal|last=Tang|first=Ning|last2=Bai|first2=Huan|last3=Chen|first3=Xing|last4=Gong|first4=Jiale|last5=Li|first5=Dengju|last6=Sun|first6=Ziyong|title=Anticoagulant treatment is associated with decreased mortality in severe coronavirus disease 2019 patients with coagulopathy|journal=Journal of Thrombosis and Haemostasis|year=2020|volume=n/a|issue=n/a|pages=1094–1099|doi=10.1111/jth.14817|pmid=32220112|issn=1538-7836|doi-access=free}}</ref> ===Protective equipment=== {{see also|COVID-19 related shortages}} [[File:DonningCDC2020.jpg|thumb|The [[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] recommends four steps to putting on [[personal protective equipment]] (PPE).<ref>{{cite web |title=Sequence for Putting On Personal Protective Equipment (PPE) |url=https://www.cdc.gov/hai/pdfs/ppe/PPE-Sequence.pdf |website=CDC |access-date=8 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305173617/https://www.cdc.gov/hai/pdfs/ppe/ppe-sequence.pdf |archive-date=5 March 2020 |url-status=live }}</ref>]] Precautions must be taken to minimise the risk of virus transmission, especially in healthcare settings when performing procedures that can generate [[aerosol]]s, such as [[intubation]] or [[bag valve mask|hand ventilation]].<ref name="Cheung Ho Cheng Cham 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Cheung JC, Ho LT, Cheng JV, Cham EY, Lam KN | title=Staff safety during emergency airway management for COVID-19 in Hong Kong | journal=Lancet Respiratory Medicine | date=February 2020 | volume=8 | issue=4 | pages=e19 | doi=10.1016/s2213-2600(20)30084-9 | doi-access=free | pmid=32105633 | pmc=7128208 }}</ref> For healthcare professionals caring for people with COVID‑19, the CDC recommends placing the person in an Airborne Infection Isolation Room (AIIR) in addition to using [[standard precautions]], contact precautions, and airborne precautions.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients-H.pdf|title=What healthcare personnel should know about caring for patients with confirmed or possible coronavirus disease 2|last=|date=12 March 2020|website=CDC|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=31 March 2020}}</ref> The CDC outlines the guidelines for the use of [[personal protective equipment]] (PPE) during the pandemic. The recommended gear is a [[PPE gown]], [[respirator]] or [[surgical mask|facemask]], [[eye protection]], and [[medical glove]]s.<ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=11 March 2020 |date=11 February 2020 |name-list-format=vanc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304165907/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html |archive-date=4 March 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=8 March 2020 |date=11 February 2020 |name-list-format=vanc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304165907/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/caring-for-patients.html |archive-date=4 March 2020 |url-status=live }}</ref> When available, respirators (instead of facemasks) are preferred.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|title=Interim Infection Prevention and Control Recommendations for Patients with Suspected or Confirmed Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) in Healthcare Settings|author=CDC|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304165907/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/infection-control/control-recommendations.html|archive-date=4 March 2020|access-date=25 March 2020}}</ref> N95 respirators are approved for industrial settings but the FDA has authorised the masks for use under an [[Emergency Use Authorisation]] (EUA). They are designed to protect from airborne particles like dust but effectiveness against a specific biological agent is not guaranteed for off-label uses.<ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Frequently Asked Questions|url=https://www.fda.gov/emergency-preparedness-and-response/mcm-issues/coronavirus-disease-2019-covid-19-frehttps://oc.wikipedia.org/wiki/Malauti%C3%A1_de_coronavirus_de_2019quently-asked-questions#5e78ba94b86da|website=Food and Drug Administration}}</ref> When masks are not available, the CDC recommends using face shields or, as a last resort, [[Cloth facemask|homemade masks]].<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/face-masks.html|title=Strategies for Optimizing the Supply of Facemasks|date=11 February 2020|publisher=CDC|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323173927/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/ppe-strategy/face-masks.html|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}</ref> ===Mechanical ventilation=== Most cases of COVID‑19 are not severe enough to require [[mechanical ventilation]] or alternatives, but a percentage of cases are.<ref name="murthy">{{cite journal | vauthors = Murthy S, Gomersall CD, Fowler RA | title = Care for Critically Ill Patients With COVID-19 | journal = JAMA | date = 11 March 2020 | volume = 323 | issue = 15 | page = 1499 | pmid = 32159735 | doi = 10.1001/jama.2020.3633 | url = https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2762996 | access-date = 18 March 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200318203852/https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/2762996 |archive-date=18 March 2020 |url-status=live| doi-access = free }}</ref><ref>{{cite web|author=World Health Organization|date=28 January 2020|title=Clinical management of severe acute respiratory infection when novel coronavirus (2019-nCoV) infection is suspected|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf|journal=|volume=|pages=|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226041620/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/clinical-management-of-novel-cov.pdf|archive-date=26 February 2020|url-status=live}}</ref> The type of respiratory support for individuals with COVID‑19 related [[respiratory failure]] is being actively studied for people in the hospital, with some evidence that [[Tracheal intubation|intubation]] can be avoided with a [[Heated humidified high-flow therapy|high flow nasal cannula]] or [[Positive airway pressure|bi-level positive airway pressure]].<ref>{{cite journal |last1=Wang |first1=Ke |last2=Zhao |first2=Wei |last3=Li |first3=Ji |last4=Shu |first4=Weiwei |last5=Duan |first5=Jun |title=The experience of high-flow nasal cannula in hospitalized patients with 2019 novel coronavirus-infected pneumonia in two hospitals of Chongqing, China |journal=Annals of Intensive Care |date=30 March 2020 |volume=10 |issue=1 |page=37 |doi=10.1186/s13613-020-00653-z|pmid=32232685 |pmc=7104710 }}</ref> Whether either of these two leads to the same benefit for people who are critically ill is not known.<ref>{{cite journal |last1=McEnery |first1=Tom |last2=Gough |first2=Ciara |last3=Costello |first3=Richard W |title=COVID-19: Respiratory support outside the intensive care unit |journal=The Lancet Respiratory Medicine |date=April 2020 |doi=10.1016/S2213-2600(20)30176-4|pmid=32278367 |pmc=7146718 }}</ref> Some doctors prefer staying with invasive mechanical ventilation when available because this technique limits the spread of [[Airborne disease|aerosol]] particles compared to a high flow nasal cannula.<ref name="murthy"/> Severe cases are most common in older adults (those older than 60 years,<ref name="murthy"/> and especially those older than 80 years).<ref>{{cite document |last1=Ferguson |first1=N. |last2=Laydon |first2=D.|last3=Nedjati Gilani |first3=G. |last4=Imai |first4=N. |last5=Ainslie |first5=K. |last6=Baguelin |first6=M. |last7=Bhatia |first7=S. |last8=Boonyasiri|first8=A.|last9=Cucunuba Perez|first9=Zulma|last10=Cuomo-Dannenburg |first10=G. |last11=Dighe |first11=A. |date=16 March 2020 |title=Report 9: Impact of non-pharmaceutical interventions (NPIs) to reduce COVID19 mortality and healthcare demand|publisher=[[Imperial College London]] |url=https://spiral.imperial.ac.uk/handle/10044/1/77482|doi=10.25561/77482|hdl=20.1000/100|doi-access=free|at=Table 1|journal=|access-date=25 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321133445/https://spiral.imperial.ac.uk/handle/10044/1/77482|archive-date=21 March 2020|url-status=live}}</ref> Many developed countries do not have enough [[List of countries by hospital beds|hospital beds per capita]], which limits a [[health system]]'s capacity to handle a sudden spike in the number of COVID‑19 cases severe enough to require hospitalisation.<ref name="VoxCOVID">{{cite news |last=Scott |first=Dylan |title=Coronavirus is exposing all of the weaknesses in the US health system High health care costs and low medical capacity made the US uniquely vulnerable to the coronavirus. |url=https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/3/16/21173766/coronavirus-covid-19-us-cases-health-care-system |access-date=18 March 2020 |publisher=Vox |date=16 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318022237/https://www.vox.com/policy-and-politics/2020/3/16/21173766/coronavirus-covid-19-us-cases-health-care-system |archive-date=18 March 2020 |url-status=live}}</ref> This limited capacity is a significant driver behind calls to flatten the curve.<ref name="VoxCOVID"/> One study in China found 5% were admitted to [[intensive care unit]]s, 2.3% needed mechanical support of ventilation, and 1.4% died.<ref name="Guan Ni Hu Liang p.">{{cite journal | vauthors = Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX, Liu L, Shan H, Lei CL, Hui DS, Du B, Li LJ, Zeng G, Yuen KY, Chen RC, Tang CL, Wang T, Chen PY, Xiang J, Li SY, Wang JL, Liang ZJ, Peng YX, Wei L, Liu Y, Hu YH, Peng P, Wang JM, Liu JY, Chen Z, Li G, Zheng ZJ, Qiu SQ, Luo J, Ye CJ, Zhu SY, Zhong NS | display-authors = 6 | title = Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China | journal = The New England Journal of Medicine | date = February 2020 | volume = 382 | issue = 18 | pages = 1708–1720 | pmid = 32109013 | doi = 10.1056/nejmoa2002032 | publisher = Massachusetts Medical Society | pmc = 7092819 | doi-access = free }}</ref> In China, approximately 30% of people in hospital with COVID‑19 are eventually admitted to ICU.<ref name="CDC Interim Guidance">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-guidance-management-patients.html|title=Interim Clinical Guidance for Management of Patients with Confirmed Coronavirus Disease (COVID-19) |last=|date=2020-04-06|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302201644/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/clinical-guidance-management-patients.html|archive-date=2 March 2020|url-status=live}}</ref> ===Acute respiratory distress syndrome=== {{main|Acute respiratory distress syndrome}} [[Mechanical ventilation]] becomes more complex as [[acute respiratory distress syndrome]] (ARDS) develops in COVID‑19 and oxygenation becomes increasingly difficult.<ref name="LancetRespMar2020" /> Ventilators capable of [[Modes of mechanical ventilation|pressure control modes]] and high [[PEEP]]<ref>{{cite journal |last1=Briel |first1=Matthias |last2=Meade |first2=Maureen |last3=Mercat |first3=Alain |last4=Brower |first4=Roy G. |last5=Talmor |first5=Daniel |last6=Walter |first6=Stephen D. |last7=Slutsky |first7=Arthur S. |last8=Pullenayegum |first8=Eleanor |last9=Zhou |first9=Qi |last10=Cook |first10=Deborah |last11=Brochard |first11=Laurent |last12=Richard |first12=Jean-Christophe M. |last13=Lamontagne |first13=François |last14=Bhatnagar |first14=Neera |last15=Stewart |first15=Thomas E. |last16=Guyatt |first16=Gordon |title=Higher vs Lower Positive End-Expiratory Pressure in Patients With Acute Lung Injury and Acute Respiratory Distress Syndrome |url=https://archive.org/details/sim_jama_2010-03-03_303_9/page/865 |journal=JAMA |date=3 March 2010 |volume=303 |issue=9 |pages=865–73 |doi=10.1001/jama.2010.218|pmid=20197533 |doi-access=free }}</ref> are needed to maximise oxygen delivery while minimising the risk of [[ventilator-associated lung injury]] and [[pneumothorax]].<ref name="barotrauma">{{cite book |last1=Diaz |first1=Raiko |last2=Heller |first2=Daniel |title=Barotrauma And Mechanical Ventilation |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK545226/ |website=StatPearls |publisher=StatPearls Publishing |date=2020|pmid=31424810 }}</ref> High PEEP may not be available on older ventilators.{{citation needed|date=May 2020}} {| class="wikitable" style="text-align:center; margin-right:1em;" |+ style="background:#E5AFAA;" |Options for ARDS<ref name="LancetRespMar2020">{{cite journal |last1=Matthay |first1=Michael A. |last2=Aldrich |first2=J. Matthew |last3=Gotts |first3=Jeffrey E. |title=Treatment for severe acute respiratory distress syndrome from COVID-19 |journal=The Lancet Respiratory Medicine |date=March 2020 |volume=8 |issue=5 |pages=433–434 |doi=10.1016/S2213-2600(20)30127-2|pmid=32203709 |pmc=7118607 }}</ref> |- style="background: #E5AFAA;text-align:center;" ! Therapy ! Recommendations |- | [[Nasal cannula|High-flow nasal oxygen]] | For [[oxygen saturation|SpO₂]] <93%. May prevent the need for intubation and ventilation |- | [[Tidal volume]] | 6mL per kg and can be reduced to 4mL/kg |- | [[Plateau pressure|Plateau airway pressure]] | Keep below 30 [[Centimetre of water|cmH₂O]] if possible (high [[respiratory rate]] (35 per minute) may be required) |- | [[Positive end-expiratory pressure]] | Moderate to high levels |- | [[Prone positioning]] | For worsening oxygenation |- | [[Fluid replacement|Fluid management]] | Goal is a negative balance of 0.5–1.0[[liter|L]] per day |- | [[Antibiotics]] | For secondary bacterial infections |- | [[Glucocorticoids]] | Not recommended |} ===Experimental treatment=== {{see also|Coronavirus disease 2019#Research|label 1=§ Research}} Research into potential treatments started in January 2020,<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-hospital-idUSKBN20B1M6|title=Chinese doctors using plasma therapy on coronavirus, WHO says 'very valid' approach|newspaper=Reuters|date=17 February 2020|access-date=19 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304173709/https://www.reuters.com/article/us-china-health-hospital-idUSKBN20B1M6|archive-date=4 March 2020|url-status=live}}</ref> and several [[antiviral drug]]s are in clinical trials.<ref name="Reut_NIH_Moderna_3months">{{cite news | last1= Steenhuysen | first1= Julie | last2= Kelland | first2= Kate | name-list-format = vanc | title= With Wuhan virus genetic code in hand, scientists begin work on a vaccine | date= 24 January 2020 | agency= [[Reuters]] | url= https://www.reuters.com/article/us-china-health-vaccines-idUSKBN1ZN2J8 |access-date=25 January 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200125203723/https://www.reuters.com/article/us-china-health-vaccines-idUSKBN1ZN2J8 |archive-date= 25 January 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="clinicaltrialsarena">{{cite web|url=https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|title=Coronavirus outbreak: Vaccines/drugs in the pipeline for Covid-19|last=Duddu|first=Praveen|date=19 February 2020|work=clinicaltrialsarena.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|archive-date=19 February 2020|name-list-format=vanc|access-date=7 ឧសភា 2020|archivedate=19 កុម្ភៈ 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200219184512/https://www.clinicaltrialsarena.com/analysis/coronavirus-mers-cov-drugs/|url-status=dead}}</ref> [[Remdesivir]] appears to be the most promising.<ref name="Sanders2020"/> Although new medications may take until 2021 to develop,<ref>{{cite journal|vauthors=Lu H|date=28 January 2020|title=Drug treatment options for the 2019-new coronavirus (2019-nCoV).|journal=Biosci Trends|volume=14|issue=1|pages=69–71|doi=10.5582/bst.2020.01020|pmid=31996494|doi-access=free}}</ref> several of the medications being tested are already approved for other uses or are already in advanced testing.<ref name="LiDeClerq" /> Antiviral medication may be tried in people with severe disease.<ref name="NatureDale Fisher & David Heymann" /> The WHO recommended volunteers take part in trials of the effectiveness and safety of potential treatments.<ref name="ThomReut_notreatment_20200205">{{cite news|last1=Nebehay|first1=Stephanie|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|title=WHO: 'no known effective' treatments for new coronavirus|date=5 February 2020|access-date=5 February 2020|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200205155653/https://www.reuters.com/article/us-china-health-treatments-who-idUSKBN1ZZ1M6|archive-date=5 February 2020|agency=[[Thomson Reuters]]|last2=Kelland|first2=Kate|last3=Liu|first3=Roxanne|name-list-format=vanc}}</ref> The FDA has granted temporary authorisation to [[convalescent plasma]] as an experimental treatment in cases where the person's life is seriously or immediately threatened. It has not undergone the clinical studies needed to show it is safe and effective for the disease.<ref>{{cite web|url=https://www.technologyreview.com/2020/04/08/998700/blood-plasma-taken-from-covid-19-survivors-might-help-patients-fight-it-off/|title=Blood plasma taken from covid-19 survivors might help patients fight off the disease|website=MIT Technology Review}}</ref><ref>{{cite journal|url=https://www.wired.com/story/trials-of-plasma-from-recovered-covid-19-patients-have-begun/|title=Trials of Plasma From Recovered Covid-19 Patients Have Begun|journal=[[Wired (magazine)|Wired]]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://social.techcrunch.com/2020/03/24/fda-now-allows-treatment-of-life-threatening-covid-19-cases-using-blood-from-patients-who-have-recovered/|title=FDA now allows treatment of life-threatening COVID-19 cases using blood from patients who have recovered|website=TechCrunch|access-date=2020-04-09|archivedate=11 តុលា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201011115831/https://techcrunch.com/2020/03/24/fda-now-allows-treatment-of-life-threatening-covid-19-cases-using-blood-from-patients-who-have-recovered//|url-status=dead}}</ref> ===បច្ចេកវិទ្យាព័ត៌មាន=== {{see also|Contact tracing|Government by algorithm}} In February 2020, China launched a [[mobile app]] to deal with the disease outbreak.<ref>{{cite news |title=China launches coronavirus 'close contact' app |url=https://www.bbc.com/news/technology-51439401 |access-date=7 March 2020 |work=BBC News |date=11 February 2020 |name-list-format=vanc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200228003957/https://www.bbc.com/news/technology-51439401 |archive-date=28 February 2020 |url-status=live }}</ref> Users are asked to enter their name and ID number. The app can detect 'close contact' using surveillance data and therefore a potential risk of infection. Every user can also check the status of three other users. If a potential risk is detected, the app not only recommends self-quarantine, it also alerts local health officials.<ref>{{cite web |last1=Chen |first1=Angela | name-list-format = vanc |title=China's coronavirus app could have unintended consequences |url=https://www.technologyreview.com/s/615199/coronavirus-china-app-close-contact-surveillance-covid-19-technology/ |website=MIT Technology Review |access-date=7 March 2020 }}</ref> [[Big data]] analytics on cellphone data, [[Facial recognition system|facial recognition]] technology, [[mobile phone tracking]], and [[artificial intelligence]] are used to track infected people and people whom they contacted in South Korea, Taiwan, and Singapore.<ref>{{cite news |title=Gov in the Time of Corona |url=https://govinsider.asia/innovation/gov-in-the-time-of-corona/ |access-date=20 March 2020 |work=GovInsider |date=19 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320125215/https://govinsider.asia/innovation/gov-in-the-time-of-corona/ |archive-date=20 March 2020 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Manancourt |first=Vincent |title=Coronavirus tests Europe's resolve on privacy |url=https://www.politico.eu/article/coronavirus-tests-europe-resolve-on-privacy-tracking-apps-germany-italy/ |access-date=20 March 2020 |work=POLITICO |date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320105744/https://www.politico.eu/article/coronavirus-tests-europe-resolve-on-privacy-tracking-apps-germany-italy/ |archive-date=20 March 2020 |url-status=live }}</ref> In March 2020, the Israeli government enabled security agencies to track mobile phone data of people supposed to have coronavirus. The measure was taken to enforce quarantine and protect those who may come into contact with infected citizens.<ref>{{cite news|last=Tidy|first=Joe|url=https://www.bbc.com/news/technology-51930681|title=Coronavirus: Israel enables emergency spy powers|date=17 March 2020|work=BBC News|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318113608/https://www.bbc.com/news/technology-51930681|archive-date=18 March 2020|url-status=live}}</ref> Also in March 2020, [[Deutsche Telekom]] shared aggregated phone location data with the German federal government agency, [[Robert Koch Institute]], to research and prevent the spread of the virus.<ref name="heise-handydaten">{{cite news |last=Bünte |first=Oliver |title=Corona-Krise: Deutsche Telekom liefert anonymisierte Handydaten an RKI |url=https://www.heise.de/newsticker/meldung/Corona-Krise-Deutsche-Telekom-liefert-anonymisierte-Handydaten-an-RKI-4685191.html |access-date=25 March 2020 |work=Heise Online |date=18 March 2020 |language=German |trans-title=Corona crisis: Deutsche Telekom delivers anonymized cell phone data to RKI |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324115410/https://www.heise.de/newsticker/meldung/Corona-Krise-Deutsche-Telekom-liefert-anonymisierte-Handydaten-an-RKI-4685191.html |archive-date=24 March 2020 |url-status=live }}</ref> Russia deployed facial recognition technology to detect quarantine breakers.<ref>{{cite news |title=Moscow deploys facial recognition technology for coronavirus quarantine |url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-moscow-technology-idUSKBN20F1RZ |access-date=20 March 2020 |work=Reuters |date=21 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222215731/https://www.reuters.com/article/us-china-health-moscow-technology-idUSKBN20F1RZ |archive-date=22 February 2020 |url-status=live }}</ref> Italian regional health commissioner [[Giulio Gallera]] said he has been informed by mobile phone operators that "40% of people are continuing to move around anyway".<ref>{{cite news |title=Italians scolded for flouting lockdown as death toll nears 3,000 |url=https://www.post-gazette.com/news/world/2020/03/18/Italy-coronavirus-475-deaths-one-day-death-toll-2978-COVID-19-doctors/stories/202003180182 |access-date=20 March 2020 |work=Pittsburgh Post-Gazette |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320110555/https://www.post-gazette.com/news/world/2020/03/18/Italy-coronavirus-475-deaths-one-day-death-toll-2978-COVID-19-doctors/stories/202003180182 |archive-date=20 March 2020 |url-status=live }}</ref> German government conducted a 48 hours weekend [[hackathon]] with more than 42.000 participants.<ref>{{cite web |title=Kreative Lösungen gesucht |url=https://www.bundesregierung.de/breg-de/themen/coronavirus/wir-vs-virus-1731968 |website=Startseite |language=de |access-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324085627/https://www.bundesregierung.de/breg-de/themen/coronavirus/wir-vs-virus-1731968 |archive-date=24 March 2020 |url-status=dead |archivedate=24 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200324085627/https://www.bundesregierung.de/breg-de/themen/coronavirus/wir-vs-virus-1731968 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Dannewitz |first1=Juliane |title=Hackathon Germany: #WirvsVirus |url=https://www.datenschutzbeauftragter-info.de/hackathon-germany-wirvsvirus/ |work=Datenschutzbeauftragter |date=23 March 2020 |language=de-DE}}</ref> Two million people in the UK used an app developed in March 2020 by [[King's College London]] and Zoe to track people with COVID‑19 symptoms.<ref>{{cite web|url=https://www.kcl.ac.uk/news/lockdown-is-working-suggests-latest-data-from-symptom-tracker-app|title=Lockdown is working, suggests latest data from symptom tracker app|last=Staff|date=2020-04-08|website=Kings College London News Centre|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-20}}</ref> Also, the president of Estonia, [[Kersti Kaljulaid]], made a global call for creative solutions against the spread of coronavirus.<ref>{{cite news |first=Andrew |last=Whyte |title=President makes global call to combat coronavirus via hackathon |url=https://news.err.ee/1067171/president-makes-global-call-to-combat-coronavirus-via-hackathon |work=ERR |date=21 March 2020 |access-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324050421/https://news.err.ee/1067171/president-makes-global-call-to-combat-coronavirus-via-hackathon |archive-date=24 March 2020 |url-status=live }}</ref> ===Psychological support=== {{see also|Mental health during the 2019–20 coronavirus pandemic}} Individuals may experience distress from quarantine, travel restrictions, side effects of treatment, or fear of the infection itself. To address these concerns, the [[National Health Commission|National Health Commission of China]] published a national guideline for psychological crisis intervention on 27 January 2020.<ref name="Xiang4Feb2020">{{cite journal | vauthors = Xiang YT, Yang Y, Li W, Zhang L, Zhang Q, Cheung T, Ng CH | display-authors = 6 | title = Timely mental health care for the 2019 novel coronavirus outbreak is urgently needed | journal = The Lancet. Psychiatry | volume = 7 | issue = 3 | pages = 228–29 | date = March 2020 | pmid = 32032543 |doi=10.1016/S2215-0366(20)30046-8 | pmc = 7128153 |doi-access=free }}</ref><ref name="Kang5Feb2020">{{cite journal | vauthors = Kang L, Li Y, Hu S, Chen M, Yang C, Yang BX, Wang Y, Hu J, Lai J, Ma X, Chen J, Guan L, Wang G, Ma H, Liu Z | display-authors = 6 | title = The mental health of medical workers in Wuhan, China dealing with the 2019 novel coronavirus | journal = The Lancet. Psychiatry | volume = 7 | issue = 3 | pages = e14 | date = March 2020 | pmid = 32035030 |doi=10.1016/S2215-0366(20)30047-X | pmc = 7129673 |doi-access=free }}</ref> ''The Lancet'' published a 14-page call for action focusing on the UK and stated conditions were such that a range of mental health issues was likely to become more common. BBC quoted Rory O'Connor in saying, "Increased social isolation, loneliness, health anxiety, stress, and an economic downturn are a perfect storm to harm people's mental health and wellbeing."<ref name="BBC, mental health impact, 16 April 2020">[https://www.bbc.com/news/health-52295894 Coronavirus: 'Profound' mental health impact prompts calls for urgent research], BBC, Philippa Roxby, April 16, 2020.</ref><ref><!-- Since this is a "call to action" and not a traditional medical article, it's perhaps best to go with a simpler WYSIWYG reference style, rather than the format style we use with traditional medical articles. -->[https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lanpsy/PIIS2215-0366(20)30168-1.pdf Multidisciplinary research priorities for the COVID‑19 pandemic: a call for action for mental health science], ''The Lancet'', Emily Holmes, Rory O'Connor, Hugh Perry, et al., April 15, 2020, page 1: "A fragmented research response, characterised by small-scale and localised initiatives, will not yield the clear insights necessary to guide policymakers or the public."</ref> ==Prognosis== {{Primary sources|date=March 2020}} {{multiple image | align = right | direction = vertical | total_width = 400 | caption_align = center | image1 = Severity-of-coronavirus-cases-in-China-1.png | alt1 = The severity of diagnosed cases in China | caption1 = The severity of diagnosed COVID-19 cases in China<ref>{{cite journal |last1=Roser |first1=Max |last2=Ritchie |first2=Hannah |last3=Ortiz-Ospina |first3=Esteban |name-list-format=vanc |title=Coronavirus Disease (COVID-19) |url=https://ourworldindata.org/coronavirus |journal=Our World in Data |access-date=12 March 2020 |date=4 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319171947/https://ourworldindata.org/coronavirus |archive-date=19 March 2020 |url-status=live }}</ref> | image2 = COVID-CFR-by-age-CN-KR-ES-IT-latest-nolegend.svg | alt2 = Case fatality rates for COVID-19 by age by country. | caption2 = <div style="text-align: left;">Case fatality rates by age group: {{legend|#d62728|China, as of 11 February 2020<ref name="Epidemiology2020Feb17" />}} {{legend|#2ca02c|South Korea, as of 17 July 2020<ref name="KCDCReport-20200717">{{cite report|url=https://www.cdc.go.kr/board/board.es?mid=a20501000000&bid=0015&list_no=367829&act=view|title=코로나바이러스감염증-19 국내 발생 현황(7월 17일, 정례브리핑) |language=ko|date=2020-07-17|publisher=[[Korea Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=2020-07-17|url-status=live}}</ref>}} {{legend|#ff7f0e|Spain, as of 18 May 2020<ref name="MSCBSReport">{{cite report|url=https://www.mscbs.gob.es/profesionales/saludPublica/ccayes/alertasActual/nCov-China/documentos/Actualizacion_109_COVID-19.pdf|title=Actualización nº 109. Enfermedad por el coronavirus (COVID-19)|date=18 May 2020|publisher=[[Ministry of Health (Spain)|Ministerio de Sanidad, Consumo y Bienestar Social]]|language=Spanish|access-date=20 May 2020|url-status=live}}</ref>}} {{legend|#1f77b4|Italy, as of 3 June 2020<ref>{{cite web|url=https://www.epicentro.iss.it/coronavirus/bollettino/Bollettino-sorveglianza-integrata-COVID-19_3-giugno-2020.pdf|title=Epidemia COVID-19 – Bollettino sorveglianza integrata COVID-19|publisher=[[Istituto Superiore di Sanità]]|access-date=2020-06-10|language=it|date=2020-06-05}}</ref>}}</div> | image3 = Comorbidity and severity in covid-19 data from China CDC Weekly 2020, 2(8), pp. 113-122 (cropped).png | alt3 = Case fatality rate depending on other health problems | caption3 = Case fatality rate in China depending on other health problems. Data through 11 February 2020.<ref name="Epidemiology2020Feb17" /> | image4 = Covid-19-total-confirmed-cases-vs-total-confirmed-deaths.svg | alt4 = Case fatality rate by country and number of cases | caption4 = The number of deaths vs total cases by country and approximate case fatality rate<ref>{{cite journal |last1=Roser |first1=Max |last2=Ritchie |first2=Hannah |last3=Ortiz-Ospina |first3=Esteban |name-list-format=vanc |title=Coronavirus Disease (COVID-19) |url=https://ourworldindata.org/coronavirus |journal=Our World in Data |access-date=6 April 2020 |date=6 April 2020}}</ref> }} The severity of COVID‑19 varies. The disease may take a mild course with few or no symptoms, resembling other common upper respiratory diseases such as the [[common cold]]. Mild cases typically recover within two weeks, while those with severe or critical diseases may take three to six weeks to recover. Among those who have died, the time from symptom onset to death has ranged from two to eight weeks.<ref name="WHOReport24Feb2020">{{cite report | title = Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) | date = 16–24 February 2020 | url = https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf | publisher = [[World Health Organization]] (WHO) | access-date = 21 March 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200229221222/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf | archive-date = 29 February 2020 | url-status = live }}</ref> Children make up a small proportion of reported cases, with about 1% of cases being under 10 years and 4% aged 10–19 years.<ref name="ECDCQA"/> They are likely to have milder symptoms and a lower chance of severe disease than adults; in those younger than 50 years the risk of death is less than 0.5%, while in those older than 70 it is more than 8%.<ref name="JAMAPedsCOVID19">{{cite journal |last1=Castagnoli |first1=R |last2=Votto |first2=M |last3=Licari |first3=A |title=Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) Infection in Children and Adolescents A Systematic Review |journal=JAMA Pediatrics |date=April 2020 |doi=10.1001/jamapediatrics.2020.1467 |pmid=32320004 |url=https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2765169 |accessdate=22 April 2020|doi-access=free }}</ref><ref name="Lu Zhang Du Zhang p.">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Lu X, Zhang L, Du H, Zhang J, Li YY, Qu J, Zhang W, Wang Y, Bao S, Li Y, Wu C, Liu H, Liu D, Shao J, Peng X, Yang Y, Liu Z, Xiang Y, Zhang F, Silva RM, Pinkerton KE, Shen K, Xiao H, Xu S, Wong GW|date=18 March 2020|title=SARS-CoV-2 Infection in Children|journal=New England Journal of Medicine|volume=382|issue=17|pages=1663–1665|publisher=Massachusetts Medical Society|doi=10.1056/nejmc2005073|issn=0028-4793|pmid=32187458|pmc=7121177}}</ref><ref name="pediatrics_tong">{{cite journal | vauthors = Dong Y, Mo X, Hu Y, Qi X, Jiang F, Jiang Z, Tong S | journal = Pediatrics | title = Epidemiological Characteristics of 2143 Pediatric Patients With 2019 Coronavirus Disease in China | date = 2020 | pages = e20200702 | url = https://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/early/2020/03/16/peds.2020-0702.full.pdf | doi = 10.1542/peds.2020-0702 | pmid = 32179660 | access-date = 16 March 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200317223427/https://pediatrics.aappublications.org/content/pediatrics/early/2020/03/16/peds.2020-0702.full.pdf | archive-date = 17 March 2020 | url-status = live }}</ref> [[COVID-19 in pregnancy|Pregnant women]] may be at higher risk for severe infection with COVID-19 based on data from other similar viruses, like [[Severe acute respiratory syndrome|SARS]] and [[Middle East respiratory syndrome|MERS]], but data for COVID-19 is lacking.<ref>{{cite journal | vauthors = Fang L, Karakiulakis G, Roth M | title = Are patients with hypertension and diabetes mellitus at increased risk for COVID-19 infection? | journal = [[The Lancet Respiratory Medicine]] | volume = 395 | issue = 10224 | pages = e40 | date = March 2020 | pmid = 32171062 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30311-1 | pmc = 7118626 }}</ref><ref name="CDC 2020children">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/specific-groups/children-faq.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|author=|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|access-date=2 March 2020|name-list-format=vanc|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302064104/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/specific-groups/children-faq.html|archive-date=2 March 2020|url-status=live}}</ref> In China, children acquired infections mainly through close contact with their parents or other family members who lived in Wuhan or had traveled there.<ref name="JAMAPedsCOVID19"/> Some studies have found that the [[neutrophil to lymphocyte ratio]] (NLR) may be helpful in early screening for severe illness.<ref>{{cite journal|title=Dysregulation of immune response in patients with COVID-19 in Wuhan, China|journal=Clinical Infectious Diseases|doi=10.1093/cid/ciaa248|date=12 March 2020|last1=Tian|first1=Dai-Shi|last2=Wang|first2=Wei|last3=Shang|first3=Ke|last4=Ma|first4=Ke|last5=Xie|first5=Cuihong|last6=Tao|first6=Yu|last7=Yang|first7=Sheng|last8=Zhang|first8=Shuoqi|last9=Hu|first9=Ziwei|last10=Zhou|first10=Luoqi|last11=Qin|first11=Chuan|pmid=32161940|pmc=7108125}}</ref> Most of those who die of COVID‑19 have [[pre-existing condition|pre-existing (underlying) conditions]], including [[hypertension]], [[diabetes mellitus]], and [[cardiovascular disease]].<ref name=":8">{{cite web |url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-statement-on-the-advice-of-the-ihr-emergency-committee-on-novel-coronavirus |title=WHO Director-General's statement on the advice of the IHR Emergency Committee on Novel Coronavirus |website=[[World Health Organization]] (WHO) }}</ref> The [[Istituto Superiore di Sanità]] reported that out of 8.8% of deaths where [[medical record|medical charts]] were available for review, 97.2% of sampled patients had at least one [[comorbidity]] with the average patient having 2.7 diseases.<ref name="ISSCharacteristics">{{cite report|vauthors=Palmieri L, Andrianou X, Barbariol P, Bella A, Bellino S, Benelli E, Bertinato L, Boros S, Brambilla G, Calcagnini G, Canevelli M, Castrucci MR, Censi F, Ciervo A, Colaizzo E, D'Ancona F, Del Manso M, Donfrancesco C, Fabiani M, Filia A, Floridia M, Giuliano M, Grisetti T, Langer M, Lega I, Lo Noce C, Maiozzi P, Malchiodi Albedi F, Manno V, Martini M, Mateo Urdiales A, Mattei E, Meduri C, Meli P, Minelli G, Nebuloni M, Nisticò L, Nonis M, Onder G, Palmisano L, Petrosillo N, Pezzotti P, Pricci F, Punzo O, Puro V, Raparelli V, Rezza G, Riccardo F, Rota MC, Salerno P, Serra D, Siddu A, Stefanelli P, Tamburo De Bella M, Tiple D, Unim B, Vaianella L, Vanacore N, Vichi M, Villani ER, Brusaferro S|display-authors= 6|title=Characteristics of COVID-19 patients dying in Italy Report based on available data on April 2th, 2020|url=https://www.epicentro.iss.it/en/coronavirus/bollettino/Report-COVID-2019_2_april_2020.pdf|date=3 April 2020|publisher=[[Istituto Superiore di Sanità]]|access-date=3 April 2020|url-status=live}}</ref> According to the same report, the median time between the onset of symptoms and death was ten days, with five being spent hospitalised. However, patients transferred to an ICU had a median time of seven days between hospitalisation and death.<ref name="ISSCharacteristics" /> In a study of early cases, the median time from exhibiting initial symptoms to death was 14 days, with a full range of six to 41 days.<ref>{{cite journal | vauthors = Wang W, Tang J, Wei F | title = Updated understanding of the outbreak of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) in Wuhan, China | journal = Journal of Medical Virology | volume = 92 | issue = 4 | pages = 441–47 | date = April 2020 | pmid = 31994742 |doi=10.1002/jmv.25689 | pmc = 7167192 |doi-access=free }}</ref> In a study by the [[National Health Commission]] (NHC) of China, men had a death rate of 2.8% while women had a death rate of 1.7%.<ref name="WM2020Feb26">{{cite web |title=Coronavirus Age, Sex, Demographics (COVID-19) |url=https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-age-sex-demographics/ |website=www.worldometers.info |access-date=26 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227112932/https://www.worldometers.info/coronavirus/coronavirus-age-sex-demographics/ |archive-date=27 February 2020 |url-status=live | name-list-format = vanc}}</ref> [[Histopathology|Histopathological]] examinations of post-mortem lung samples show [[diffuse alveolar damage]] with cellular fibromyxoid [[exudate]]s in both lungs. Viral [[cytopathic effect|cytopathic]] changes were observed in the [[pneumocytes]]. The lung picture resembled [[acute respiratory distress syndrome]] (ARDS).<ref name="WHOReport24Feb2020" /> In 11.8% of the deaths reported by the National Health Commission of China, heart damage was noted by elevated levels of [[Troponin I|troponin]] or cardiac arrest.<ref name="Zheng Ma Zhang Xie p." /> According to March data from the United States, 89% of those hospitalised had preexisting conditions.<ref>{{cite journal |last1=Garg |first1=Shikha |title=Hospitalization Rates and Characteristics of Patients Hospitalized with Laboratory-Confirmed Coronavirus Disease 2019—COVID-NET, 14 States, March 1–30, 2020 |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |date=2020-04-08 |display-authors=etal |volume=69 |issue=15 |pages=458–464 |doi=10.15585/mmwr.mm6915e3 |pmid=32298251 |url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/mm6915e3.htm |issn=0149-2195|doi-access=free }}</ref> The availability of medical resources and the [[socioeconomics]] of a region may also affect mortality.<ref name="Ji Ma Peppelenbosch Pan 2020 p.">{{cite journal | vauthors=Ji Y, Ma Z, Peppelenbosch MP, Pan Q | title=Potential association between COVID-19 mortality and health-care resource availability | journal=Lancet Global Health | volume= 8| date=February 2020 | issue=4 | pages=e480 | pmid=32109372 | doi=10.1016/S2214-109X(20)30068-1 | pmc=7128131 | doi-access=free }}</ref> Estimates of the mortality from the condition vary because of those regional differences,<ref name="pmid32159317">{{cite journal | vauthors = Li XQ, Cai WF, Huang LF, Chen C, Liu YF, Zhang ZB, Yuan J, Li TG, Wang M | display-authors = 6 | title = [Comparison of epidemic characteristics between SARS in2003 and COVID-19 in 2020 in Guangzhou] | language = Chinese | journal = Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi = Zhonghua Liuxingbingxue Zazhi | volume = 41 | issue = 5 | pages = 634–637 | date = March 2020 | pmid = 32159317 | doi = 10.3760/cma.j.cn112338-20200228-00209 }}</ref> but also because of [[Methodology|methodological]] difficulties. The under-counting of mild cases can cause the mortality rate to be overestimated.<ref>{{cite journal | vauthors = Jung SM, Akhmetzhanov AR, Hayashi K, Linton NM, Yang Y, Yuan B, Kobayashi T, Kinoshita R, Nishiura H | display-authors = 6 | title = Real-Time Estimation of the Risk of Death from Novel Coronavirus (COVID-19) Infection: Inference Using Exported Cases | journal = Journal of Clinical Medicine | volume = 9 | issue = 2 | page = 523 | date = February 2020 | pmid = 32075152 | doi = 10.3390/jcm9020523 | pmc = 7074479 }}</ref> However, the fact that deaths are the result of cases contracted in the past can mean the current mortality rate is underestimated.<ref>{{cite journal | vauthors = Chughtai A, Malik A | title = Is Coronavirus disease (COVID-19) case fatality ratio underestimated? | journal = Global Biosecurity | date = March 2020 | volume = 1 | issue = 3 | doi = 10.31646/gbio.56 | doi-broken-date = 2020-04-26 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Baud D, Qi X, Nielsen-Saines K, Musso D, Pomar L, Favre G | title = Real estimates of mortality following COVID-19 infection. | journal = The Lancet Infectious Diseases | date = March 2020 | doi = 10.1016/S1473-3099(20)30195-X | pmid = 32171390 | pmc = 7118515 }}</ref> Smokers were 1.4 times more likely to have severe symptoms of COVID‑19 and approximately 2.4 times more likely to require intensive care or die compared to non-smokers.<ref>{{cite journal |last1=Vardavas |first1=Constantine I. |last2=Nikitara |first2=Katerina |title=COVID-19 and smoking: A systematic review of the evidence |journal=Tobacco Induced Diseases |date=20 March 2020 |volume=18 |issue=March |page=20 |doi=10.18332/tid/119324 |pmid=32206052 |issn=1617-9625|pmc=7083240 }}</ref> Concerns have been raised about long-term [[sequela]]e of the disease. The [[Hong Kong Hospital Authority]] found a drop of 20% to 30% in lung capacity in some people who recovered from the disease, and lung scans suggested organ damage.<ref>{{cite web |last1=Cheung |first1=Elizabeth |name-list-format=vanc |title=Some recovered Covid-19 patients may have lung damage, doctors say |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3074988/coronavirus-some-recovered-patients-may-have |website=[[South China Morning Post]] |date=13 March 2020 |access-date=15 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200315172445/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3074988/coronavirus-some-recovered-patients-may-have |archive-date=15 March 2020 |url-status=live }}</ref> This may also lead to [[post-intensive care syndrome]] following recovery.<ref>{{cite journal|last=Servick|first=Kelly|date=2020-04-08|title=For survivors of severe COVID-19, beating the virus is just the beginning|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/04/survivors-severe-covid-19-beating-virus-just-beginning|journal=Science|doi=10.1126/science.abc1486|doi-access=free|issn=0036-8075}}</ref> {| class="wikitable" |+Case fatality rates (%) by age and country or US state |- !Age !0–9 !10–19 !20–29 !30–39 !40–49 !50–59 !60–69 !70–79 !80-89 !90+ |- |[[COVID-19 pandemic in Canada|Canada]] as of 5 May<ref>{{cite web|url=https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/diseases/2019-novel-coronavirus-infection/surv-covid19-epi-update-eng.pdf|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) DAILY EPIDEMIOLOGY UPDATE Updated: 5 May, 2020, 11:00 AM ET|date=2020-05-05|website=Public Health Agency of Canada|url-status=live|access-date=2020-05-06}}</ref> |colspan="2" {{shade|align=center|0.0}} |colspan="2" {{shade|align=center|0.1}} |colspan="2" {{shade|align=center|0.6}} |colspan="2" {{shade|align=center|6.4}} |colspan="2" {{shade|align=center|21.5}} |- |[[COVID-19 pandemic in mainland China|China]] as of 11 February<ref name="Epidemiology2020Feb17" /> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.4}} |{{shade|align=center|1.3}} |{{shade|align=center|3.6}} |{{shade|align=center|8.0}} |colspan="2" {{shade|align=center|14.8}} |- |[[COVID-19 pandemic in Denmark|Denmark]] as of 5 May<ref name="SSIReport">{{cite report|url=https://files.ssi.dk/COVID19-overvaagningsrapport-30042020-2h7d|title=COVID-19 i Danmark: Epidemiologisk overvågningsrapport den 5. maj 2020|date=2020-05-05|publisher=[[Statens Serum Institut]]|language=Danish|access-date=2020-05-05|url-status=live|archivedate=10 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200510173051/https://files.ssi.dk/COVID19-overvaagningsrapport-30042020-2h7d|deadurl=yes}}</ref> |colspan="6" {{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|4.4}} |{{shade|align=center|16.7}} |{{shade|align=center|26.4}} |{{shade|align=center|44.3}} |- |[[COVID-19 pandemic in Germany|Germany]] as of 5 May<ref>https://www.rki.de/DE/Content/InfAZ/N/Neuartiges_Coronavirus/Situationsberichte/2020-05-05-de.pdf{{Dead link|date=មេសា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://experience.arcgis.com/experience/478220a4c454480e823b17327b2bf1d4 |title=Robert Koch-Institut: COVID-19-Dashboard |publisher=Experience.arcgis.com |date= |accessdate=2020-05-07}}</ref> |colspan="6" {{shade|align=center|0.3}} |colspan="2" {{shade|align=center|6.9}} |colspan="2" {{shade|align=center|23.7}} |- |[[COVID-19 pandemic in Israel|Israel]] as of 3 May<ref>{{cite web|url=https://t.me/MOHreport/4421?single|title=קורונה - משרד הבריאות|publisher=[[Ministry of Health (Israel)]]|date=2020-05-03|accessdate=2020-05-05}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}}<!--used to be 0.5% until May 2nd (too bad it wasn't Easter)--> |{{shade|align=center|0.9}} |{{shade|align=center|0.9}} |{{shade|align=center|3.1}} |{{shade|align=center|9.7}} |{{shade|align=center|22.9}} |{{shade|align=center|30.8}} |{{shade|align=center|31.3}} |- |[[COVID-19 pandemic in Italy|Italy]] as of 28 April<ref name="ISSReport">{{cite report|url=https://www.epicentro.iss.it/coronavirus/bollettino/Bollettino-sorveglianza-integrata-COVID-19_28-aprile-2020.pdf|title=Epidemia COVID-19. Aggiornamento nazionale 28 aprile 2020|date=29 April 2020|publisher=[[Istituto Superiore di Sanità]]|location=Rome|language=Italian|access-date=30 April 2020|url-status=live}}</ref> |{{shade|align=center|0.1}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.1}} |{{shade|align=center|0.3}} |{{shade|align=center|0.9}} |{{shade|align=center|2.6}} |{{shade|align=center|9.8}} |{{shade|align=center|24.2}} |{{shade|align=center|29.0}} |{{shade|align=center|24.7}} |- |[[COVID-19 pandemic in Kentucky|KY state]] as of 5 May<ref>{{cite web|url=https://kygeonet.maps.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/543ac64bc40445918cf8bc34dc40e334 |title=KDPH COVID-19 Dashboard |publisher=Kygeonet.maps.arcgis.com |date= |accessdate=2020-05-07}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.6}} |{{shade|align=center|2.3}} |{{shade|align=center|6.8}} |{{shade|align=center|13.3}} |colspan="2" {{shade|align=center|27.9}} |- |[[COVID-19 pandemic in Massachusetts|MA state]] as of 5 May<ref>{{cite web|url=https://www.mass.gov/info-details/covid-19-response-reporting |title=COVID-19 Response Reporting |publisher=Mass.gov |date=2020-01-01 |accessdate=2020-05-07}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.1}} |{{shade|align=center|0.4}} |{{shade|align=center|1.3}} |{{shade|align=center|4.5}} |{{shade|align=center|14.2}} |colspan="2" {{shade|align=center|24.7}} |- |[[COVID-19 pandemic in the Netherlands|Netherlands]] as of 25 April<ref name="RIVMReport">{{cite report|url=https://www.rivm.nl/documenten/epidemiologische-situatie-covid-19-in-nederland-25-april-2020|title=Epidemiologische situatie COVID-19 in Nederland 25 april 2020|date=25 April 2020|publisher=[[Netherlands National Institute for Public Health and the Environment|Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milie]]|location=Bilthoven|language=Dutch|access-date=25 April 2020|url-status=live}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.3}} |{{shade|align=center|0.1}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.5}} |{{shade|align=center|1.5}} |{{shade|align=center|7.6}} |{{shade|align=center|23.2}} |{{shade|align=center|30.0}} |{{shade|align=center|29.3}} |- |[[COVID-19 pandemic in Norway|Norway]] as of 5 May<ref>https://www.fhi.no/contentassets/ca5914bd0aa14e15a17f8a7d48fa306a/2020_05_05_dagsrapport-norge-covid-19.pdf{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.4}} |{{shade|align=center|1.7}} |{{shade|align=center|8.5}} |{{shade|align=center|21.3}} |{{shade|align=center|50.4}} |- |[[COVID-19 pandemic in Portugal|Portugal]] as of 5 May<ref>{{cite web|url=https://covid19.min-saude.pt/wp-content/uploads/2020/05/64_DGS_boletim_20200505.pdf|title=NOVO CORONAVÍRUS COVID-19 RELATÓRIO DE SITUAÇÃO|date=2020-05-05|accessdate=2020-05-05|language=pt|archivedate=5 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200505134519/https://covid19.min-saude.pt/wp-content/uploads/2020/05/64_DGS_boletim_20200505.pdf|url-status=dead}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.8}} |{{shade|align=center|3.1}} |{{shade|align=center|9.5}} |colspan="2" {{shade|align=center|17.8}} |- |[[COVID-19 pandemic in South Korea|South Korea]] as of 30 April<ref name="KCDCReport">{{cite report|url=https://www.cdc.go.kr/board/board.es?mid=a20501000000&bid=0015&list_no=367051&act=view|title=코로나바이러스감염증-19 국내 발생 현황(4월 30일, 정례브리핑)|language=ko|date=30 April 2020|publisher=[[Korea Centers for Disease Control and Prevention]]|access-date=30 April 2020|url-status=live}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.8}} |{{shade|align=center|2.6}} |{{shade|align=center|10.4}} |colspan="2" {{shade|align=center|24.3}} |- |[[COVID-19 pandemic in Spain|Spain]] as of 5 May<ref name="MSCBSReport">{{cite report|url=https://www.mscbs.gob.es/profesionales/saludPublica/ccayes/alertasActual/nCov-China/documentos/Actualizacion_97_COVID-19.pdf|title=Actualización nº 97. Enfermedad por el coronavirus (COVID-19)|date=6 May 2020|publisher=[[Ministry of Health (Spain)|Ministerio de Sanidad, Consumo y Bienestar Social]]|language=Spanish|access-date=2020-05-06|url-status=live}}</ref> |{{shade|align=center|0.3}} |{{shade|align=center|0.4}} |{{shade|align=center|0.2}} |{{shade|align=center|0.3}} |{{shade|align=center|0.6}} |{{shade|align=center|1.5}} |{{shade|align=center|4.8}} |{{shade|align=center|13.9}} |{{shade|align=center|20.9}} |{{shade|align=center|21.9}} |- |[[COVID-19 pandemic in Sweden|Sweden]] as of 5 May<ref>{{cite web|url=https://experience.arcgis.com/experience/09f821667ce64bf7be6f9f87457ed9aa |title=FOHM Covid-19 |publisher=[[Public Health Agency of Sweden]] |date= |accessdate=2020-05-05}}</ref> |{{shade|align=center|0.9}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.4}} |{{shade|align=center|0.4}} |{{shade|align=center|0.9}} |{{shade|align=center|2.3}} |{{shade|align=center|7.4}} |{{shade|align=center|22.8}} |{{shade|align=center|32.0}} |{{shade|align=center|36.1}} |- |[[COVID-19 pandemic in Switzerland|Switzerland]] as of 5 May<ref>{{cite web|url=https://datawrapper.dwcdn.net/IJC8v/45/|title=Todesfälle in der Schweiz nach Altersgruppen|website=datawrapper.dwcdn.net|date=2020-04-30|accessdate=2020-04-30}}</ref> |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.0}} |{{shade|align=center|0.1}} |{{shade|align=center|0.1}} |{{shade|align=center|0.5}} |{{shade|align=center|2.9}} |{{shade|align=center|10.9}} |colspan="2" {{shade|align=center|25.9}} |- |[[2020 coronavirus pandemic in Washington (state)|WA state]] as of 3 May<ref>{{cite web|url=https://www.doh.wa.gov/emergencies/coronavirus |title=2019 Novel Coronavirus Outbreak (COVID-19) |publisher=Washington State Department of Health |date=2020-05-05|accessdate=2020-05-06}}</ref> |colspan="2" {{shade|align=center|0.0}} |colspan="2" {{shade|align=center|0.2}} |colspan="2" {{shade|align=center|1.3}} |colspan="2" {{shade|align=center|9.1}} |colspan="2" {{shade|align=center|29.8}} |} {| class="wikitable" |+Case fatality rates (%) by age in the United States |- !Age !0–19 !20–44 !45–54 !55–64 !65–74 !75–84 !85+ |- |[[COVID-19 pandemic in the United States|United States]] as of 16 March<ref name="CDCMMWR18Mar2020">{{cite journal|author=CDC COVID-19 Response Team|title=Severe Outcomes Among Patients with Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)—United States, February 12 – March 16, 2020|url=https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/mm6912e2.htm|journal=[[Morbidity and Mortality Weekly Report]]|volume=69|issue=12|pages=343–346|date=18 March 2020|publisher=[[Centers for Disease Control]]|doi=10.15585/mmwr.mm6912e2|pmid=32214079|access-date=22 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322021219/https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/69/wr/mm6912e2.htm|archive-date=22 March 2020|url-status=live|doi-access=free}}</ref> |style="text-align:center;"|0.0 |style="text-align:center;"|0.1–0.2 |style="text-align:center;"|0.5–0.8 |style="text-align:center;"|1.4–2.6 |style="text-align:center;"|2.7–4.9 |style="text-align:center;"|4.3–10.5 |style="text-align:center;"|10.4–27.3 |- | colspan="8" |Note: The lower bound includes all cases. The upper bound excludes cases that were missing data. |} {| class="wikitable" |+Estimate of infection fatality rates and probability of severe disease course (%) by age based on cases from China<ref>{{cite journal|last=Verity|first=Robert|last2=Okell|first2=Lucy C|last3=Dorigatti|first3=Ilaria|last4=Winskill|first4=Peter|last5=Whittaker|first5=Charles|last6=Imai|first6=Natsuko|last7=Cuomo-Dannenburg|first7=Gina|last8=Thompson|first8=Hayley|last9=Walker|first9=Patrick G T|last10=Fu|first10=Han|last11=Dighe|first11=Amy|date=30 March 2020|title=Estimates of the severity of coronavirus disease 2019: a model-based analysis|journal=The Lancet Infectious Diseases|doi=10.1016/s1473-3099(20)30243-7|pmid=32240634|pmc=7158570|doi-access=free|issn=1473-3099}}</ref> |- ! !0–9 !10–19 !20–29 !30–39 !40–49 !50–59 !60–69 !70–79 !80+ |- !Severe disease |{{shade|align=center|0.0}}<br /><small>(0.0–0.0)</small> |{{shade|align=center|0.04}}<br /><small>(0.02–0.08)</small> |{{shade|align=center|1.0}}<br /><small>(0.62–2.1)</small> |{{shade|align=center|3.4}}<br /><small>(2.0–7.0)</small> |{{shade|align=center|4.3}}<br /><small>(2.5–8.7)</small> |{{shade|align=center|8.2}}<br /><small>(4.9–17)</small> |{{shade|align=center|11}}<br /><small>(7.0–24)</small> |{{shade|align=center|17}}<br /><small>(9.9–34)</small> |{{shade|align=center|18}}<br /><small>(11–38)</small> |- !Death |{{shade|align=center|0.0016}}<br /><small>(0.00016–0.025)</small> |{{shade|align=center|0.0070}}<br /><small>(0.0015–0.050)</small> |{{shade|align=center|0.031}}<br /><small>(0.014–0.092)</small> |{{shade|align=center|0.084}}<br /><small>(0.041–0.19)</small> |{{shade|align=center|0.16}}<br /><small>(0.076–0.32)</small> |{{shade|align=center|0.60}}<br /><small>(0.34–1.3)</small> |{{shade|align=center|1.9}}<br /><small>(1.1–3.9)</small> |{{shade|align=center|4.3}}<br /><small>(2.5–8.4)</small> |{{shade|align=center|7.8}}<br /><small>(3.8–13)</small> |- |colspan=10| Total infection fatality rate is estimated to be 0.66% (0.39–1.3). Infection fatality rate is fatality per all infected individuals, regardless of whether they were diagnosed or had any symptoms. Numbers in parentheses are 95% [[credible interval]]s for the estimates. |} ===ភាពស៊ាំ=== It is unknown (as of April 2020) if past infection provides effective and long-term [[Immunity (medical)|immunity]] in people who recover from the disease.<ref>{{cite web|url=https://www.immunology.org/news/bsi-open-letter-government-sars-cov-2-outbreak-response|title=BSI open letter to Government on SARS-CoV-2 outbreak response|publisher=British Society for Immunology|website=immunology.org|access-date=15 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314221816/https://www.immunology.org/news/bsi-open-letter-government-sars-cov-2-outbreak-response|archive-date=14 March 2020|url-status=dead|archivedate=14 មីនា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200314221816/https://www.immunology.org/news/bsi-open-letter-government-sars-cov-2-outbreak-response}}</ref><ref name="Immunity Passports">{{cite news |last1=Schraer |first1=Rachel |title=Coronavirus: Immunity passports 'could increase virus spread' |url=https://www.bbc.com/news/world-52425825 |accessdate=26 April 2020 |date=25 April 2020}}</ref> Some of the infected have been reported to develop [[Antibody|protective antibodies]], so [[Adaptive immune system|acquired immunity]] is presumed likely, based on the behaviour of other coronaviruses.<ref>{{cite news| url= https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/coronavirus-immunity-reinfection-get-covid-19-twice-sick-spread-relapse-a9400691.html |title= Can you get coronavirus twice or does it cause immunity?|date=13 March 2020|website=The Independent|access-date=15 March 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200314211439/https://www.independent.co.uk/life-style/health-and-families/coronavirus-immunity-reinfection-get-covid-19-twice-sick-spread-relapse-a9400691.html|archive-date=14 March 2020|url-status=live}}</ref> However, cases in which recovery from COVID‑19 was followed by positive tests for coronavirus at a later date have been reported.<ref name="SLT-202004112">{{cite news |last=Politi |first=Daniel |title=WHO Investigating Reports of Coronavirus Patients Testing Positive Again After Recovery |url=https://slate.com/news-and-politics/2020/04/who-reports-coronavirus-testing-positive-recovery.html |date=11 April 2020 |work=[[Slate (magazine)|Slate]] |accessdate=11 April 2020 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-03-13/china-japan-korea-coronavirus-reinfection-test-positive|title=They survived the coronavirus. Then they tested positive again. Why?|date=13 March 2020|website=Los Angeles Times|access-date=15 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314220822/https://www.latimes.com/world-nation/story/2020-03-13/china-japan-korea-coronavirus-reinfection-test-positive|archive-date=14 March 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.caixinglobal.com/2020-02-26/14-of-recovered-covid-19-patients-in-guangdong-tested-positive-again-101520415.html|title=14% of Recovered Covid-19 Patients in Guangdong Tested Positive Again| publisher= Caixin Global|website= caixinglobal.com|access-date=15 March 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200303181249/https://www.caixinglobal.com/2020-02-26/14-of-recovered-covid-19-patients-in-guangdong-tested-positive-again-101520415.html|archive-date=3 March 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Omer2020">{{cite journal |last1=Omer |first1=SB |last2=Malani |first2=P |last3=del Rio |first3=C |title=The COVID-19 Pandemic in the US A Clinical Update |journal=JAMA |date= 6 April 2020 |doi=10.1001/jama.2020.5788|pmid=32250388 |doi-access=free }}</ref> These cases are believed to be lingering infection rather than reinfection,<ref name="Omer2020"/> or [[false positive]]s due to remaining RNA fragments.<ref>{{citation |url=https://www.thetimes.co.uk/article/coronavirus-patients-cant-relapse-south-korean-scientists-believe-rkm8zm7d9 |title=Coronavirus patients can't relapse, South Korean scientists believe |newspaper=The Times |author=Richard Lloyd Parry |date=30 April 2020}}</ref> Some other coronaviruses circulating in people are capable of reinfection after roughly a year.<ref>{{cite web|title=What if immunity to covid-19 doesn't last?|url=https://www.technologyreview.com/2020/04/27/1000569/how-long-are-people-immune-to-covid-19/|website=MIT Technology Review|language=en|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{cite web|title=Direct observation of repeated infections with endemic coronaviruses|url=http://www.columbia.edu/~jls106/galanti_shaman_ms_supp.pdf|publisher=Department of Environmental Health Sciences, Mailman School of Public Health, [[Columbia University]]|website=Columbia University in the City of New York|language=en|access-date=2020-05-02|date=April 15, 2020}}</ref> ==ប្រវត្តិ== {{main|Timeline of the 2019–20 coronavirus pandemic}} The virus is thought to be natural and has an [[zoonosis|animal origin]],<ref name="NM-20200317">{{cite journal |vauthors=Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF |title=The proximal origin of SARS-CoV-2 |date=17 March 2020 |journal=[[Nature Medicine]] |volume=26 |issue=4 |pages=450–452 |doi=10.1038/s41591-020-0820-9 |pmid=32284615 |issn=1546-170X |pmc=7095063 }}</ref> through [[spillover infection]].<ref>{{cite web|url=https://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming|title=The Man Who Saw the Pandemic Coming|last=Berger|first=Kevin|name-list-format=vanc|date=12 March 2020|website=Nautilus|access-date=16 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200315180124/http://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming|archive-date=15 March 2020|url-status=dead|archivedate=15 មីនា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200315180124/http://nautil.us/issue/83/intelligence/the-man-who-saw-the-pandemic-coming}}</ref> The actual origin is unknown, but the first known cases of infection happened in China. By December 2019, the spread of infection was almost entirely driven by human-to-human transmission.<ref name="Epidemiology2020Feb17">{{cite journal|vauthors=Yanping Z, et al.|collaboration=The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team|title=The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19)—China, 2020|url=http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|journal=China CDC Weekly|volume=2|issue=8|pages=113–122|date=17 February 2020|publisher=[[Chinese Center for Disease Control and Prevention]]|access-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219142101/http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51|archive-date=19 February 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Heymann Shindo 2020 pp. 542–45">{{cite journal | vauthors=Heymann DL, Shindo N | title=COVID-19: what is next for public health? | journal=Lancet | volume=395 | issue=10224 | date=February 2020 | pmid=32061313 | doi=10.1016/S0140-6736(20)30374-3 | doi-access=free | pages=542–45 }}</ref> A study of the first 41 cases of confirmed COVID‑19, published in January 2020 in ''The Lancet'', revealed the earliest date of onset of symptoms as 1{{nbsp}}December 2019.<ref name="WuMarch2020">{{cite journal|last=Wu|first=Yi-Chi|last2=Chen|first2=Ching-Sung|last3=Chan|first3=Yu-Jiun|date=March 2020|title=The outbreak of COVID-19: An overview|journal=Journal of the Chinese Medical Association|volume=83|issue=3|pages=217–220|doi=10.1097/JCMA.0000000000000270|pmid=32134861|issn=1726-4901|pmc=7153464}}</ref><ref name="Wang24Jan2020">{{cite journal |last1=Wang |first1=C. |last2=Horby |first2=P. W. |last3=Hayden |first3=F. G. |last4=Gao |first4=G. F. |title=A novel coronavirus outbreak of global health concern |journal=[[Lancet (journal)|Lancet]] |volume=395 |issue=10223 |pages=470–473 |date=February 2020 |pmid=31986257 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30185-9 |doi-access=free |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30185-9/abstract|pmc=7135038 }}</ref><ref name="AutoDW-67">{{cite journal |last=Cohen |first=Jon |date=January 2020 |title=Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally |url=https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally |journal=[[Science (journal)|Science]] |doi=10.1126/science.abb0611}}</ref> Official publications from the WHO reported the earliest onset of symptoms as 8{{nbsp}}December 2019.<ref>{{cite web | title=Novel Coronavirus—China | date=12 January 2020 | website=[[World Health Organization]] (WHO) | url=https://www.who.int/csr/don/12-january-2020-novel-coronavirus-china/en/}}</ref> Human-to-human transmission was confirmed by the WHO and Chinese authorities by 20 January 2020.<ref>{{cite news |last1=Kessler |first1=Glenn |title=Trump's false claim that the WHO said the coronavirus was 'not communicable' |url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/04/17/trumps-false-claim-that-who-said-coronavirus-was-not-communicable/ |accessdate=17 April 2020 |work=[[The Washington Post]] |date=17 April 2020 |archiveurl=https://archive.today/20200417193804/https://www.washingtonpost.com/politics/2020/04/17/trumps-false-claim-that-who-said-coronavirus-was-not-communicable/ |archivedate=17 April 2020 |name-list-format=vanc |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Kuo |first1=Lily |title=China confirms human-to-human transmission of coronavirus |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/20/coronavirus-spreads-to-beijing-as-china-confirms-new-cases |accessdate=18 April 2020 |work=[[The Guardian]] |date=21 January 2020}}</ref> ==រោគរាតត្បាតវិទ្យា== {{main|រោគរាតត្បាតកូវីដ-១៩}} Several measures are commonly used to quantify mortality.<ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/lesson3/section3.html|title=Principles of Epidemiology {{!}} Lesson 3—Section 3|date=18 February 2019|website=www.cdc.gov|access-date=28 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228150607/https://www.cdc.gov/csels/dsepd/ss1978/lesson3/section3.html|archive-date=28 February 2020|url-status=live}}</ref> These numbers vary by region and over time and are influenced by the volume of testing, healthcare system quality, treatment options, time since the initial outbreak, and population characteristics such as age, sex, and overall health.<ref>{{cite web |url=https://ourworldindata.org/covid-mortality-risk |title=What do we know about the risk of dying from COVID-19? |last=Ritchie |first=Hannah |last2=Roser |first2=Max |date=25 March 2020 |editor-last=Chivers |editor-first=Tom |website=[[Our World in Data]] |url-status=live |access-date=28 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328192730/https://ourworldindata.org/covid-mortality-risk |archive-date=28 March 2020 }}</ref> The death-to-case ratio reflects the number of deaths divided by the number of diagnosed cases within a given time interval. Based on Johns Hopkins University statistics, the global death-to-case ratio is {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ratio|editlink=|ref=no}} ({{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|deaths|editlink=|ref=no}}/{{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|confirmed|editlink=|ref=no}}) as of {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|date|editlink=|ref=no}}.{{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|ref=yes}} The number varies by region.<ref>{{cite journal |last=Lazzerini |first=Marzia |last2=Putoto |first2=Giovanni |date=18 March 2020 |title=COVID-19 in Italy: momentous decisions and many uncertainties |url=https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(20)30110-8/abstract |journal=The Lancet Global Health |volume=0 |issue=5 |pages=e641–e642 |doi=10.1016/S2214-109X(20)30110-8 |issn=2214-109X |pmid=32199072|pmc=7104294 }}</ref> Other measures include the [[case fatality rate]] (CFR), which reflects the percent of diagnosed individuals who die from a disease, and the infection fatality rate (IFR), which reflects the percent of infected individuals (diagnosed and undiagnosed) who die from a disease. These statistics are not time-bound and follow a specific population from infection through case resolution. Many academics have attempted to calculate these numbers for specific populations.<ref>{{cite web |url=https://ourworldindata.org/covid-mortality-risk |title=What do we know about the risk of dying from COVID-19? |website=Our World in Data |access-date=28 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328192730/https://ourworldindata.org/covid-mortality-risk |archive-date=28 March 2020 |url-status=live }}</ref> Outbreaks have occurred in prisons due to crowding and an inability to enforce adequate social distancing.<ref name="Hawks2020"/> In the United States, the prisoner population is aging and many of them are at high risk for poor outcomes from COVID-19 due to high rates of coexisting heart and lung disease, and poor access to high-quality healthcare.<ref name="Hawks2020">{{cite journal |last1=Hawks |first1=L |last2=Woolhandler |first2=S |last3=McCormick |first3=D |title=COVID-19 in Prisons and Jails in the United States. |journal=JAMA Internal Medicine |date=April 2020 |doi=10.1001/jamainternmed.2020.1856 |pmid=32343355 | doi-access=free}}</ref> {{Multiple image | image_style = border:none; ||total_width=800 |align=center |caption_align=center | image1 =Total-cases-covid-19-who.png| caption1 =Total confirmed cases over time | image2 =Total-deaths-covid-19-who (1).png| caption2 =Total deaths over time }} {{Multiple image | image_style = border:none; ||total_width=800 |align=center |caption_align=center | image1 =Total-confirmed-cases-of-covid-19-per-million-people.png| caption1 =Total confirmed cases of COVID‑19 per million people<ref>{{cite web |title=Total confirmed cases of COVID-19 per million people |url=https://ourworldindata.org/grapher/total-confirmed-cases-of-covid-19-per-million-people |website=Our World in Data |access-date=10 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319163452/https://ourworldindata.org/grapher/total-confirmed-cases-of-covid-19-per-million-people |archive-date=19 March 2020 |url-status=live }}</ref> | image2 =World map of total confirmed COVID-19 deaths per million people by country.svg| caption2 =Total confirmed deaths due to COVID‑19 per million people<ref>{{cite web |title=Total confirmed deaths due to COVID-19 per million people |url=https://ourworldindata.org/grapher/total-covid-deaths-per-million |website=Our World in Data |access-date=10 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319163452/https://ourworldindata.org/grapher/total-covid-deaths-per-million |archive-date=19 March 2020 |url-status=live }}</ref> }} ===Infection fatality rate=== [[Our World in Data]] states that as of March 25, 2020, the [[infection fatality rate]] (IFR) cannot be accurately calculated.<ref>{{cite web |title=What do we know about the risk of dying from COVID-19? |url=https://ourworldindata.org/covid-mortality-risk |website=Our World in Data |accessdate=23 April 2020}}</ref> In February, the World Health Organization estimated the IFR at 0.94%, with a confidence interval between 0.37 percent to 2.9 percent.<ref>{{cite web |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19) Situation Report—31 |url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200220-sitrep-31-covid-19.pdf |accessdate=23 April 2020 |date=20 February 2020}}</ref> The [[University of Oxford]] [[Centre for Evidence-Based Medicine]] (CEBM) estimated a global [[Case fatality rate|CFR]] of 0.72 percent and IFR of 0.1 percent to 0.36 percent.<ref name="cebm-global-cf">{{cite web|url=https://www.cebm.net/covid-19/global-covid-19-case-fatality-rates/|title=Global Covid-19 Case Fatality Rates|date=17 March 2020|website=[[Centre for Evidence-Based Medicine]]|url-status=dead|archive-url=|archive-date=|accessdate=10 April 2020|archivedate=18 ឧសភា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518190820/http://www.cebm.net/covid-19/global-covid-19-case-fatality-rates}}</ref> According to CEBM, random antibody testing in Germany suggested an IFR of 0.37% (0.12% to 0.87%) there, but there have been concerns about false positives.<ref name="cebm-global-cf"/><ref>{{cite web|url=https://towardsdatascience.com/gangelt-a-representative-study-on-the-lethality-of-covid-19-5d877dbd6e55|title=Gangelt — A representative study on the lethality of COVID-19|last=Haake|first=Daniel|date=2020-04-24|website=Medium|access-date=2020-04-27}}{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/04/antibody-surveys-suggesting-vast-undercount-coronavirus-infections-may-be-unreliable|title=Antibody surveys suggesting vast undercount of coronavirus infections may be unreliable|last=VogelApr. 21|first=Gretchen|last2=2020|date=2020-04-21|website=Science {{!}} AAAS|access-date=2020-04-29|last3=Pm|first3=6:30}}</ref> Firm lower limits of infection fatality rates have been established in a number of locations. In [[New York City]], with a population of 8.4&nbsp;million, as of April 25, 16,673 (0.20% of the population) have died from COVID-19, and 20,800 (0.25% of the population) excess deaths have occurred, and in [[Bergamo]] province, where 0.57% of the population has died.<ref>{{cite web|url=https://medium.com/bccp-uc-berkeley/how-deadly-is-covid-19-data-science-offers-answers-from-italy-mortality-data-58abedf824cf|title=How deadly is COVID-19? Data Science offers answers from Italy mortality data.|last=Modi|first=Chirag|date=2020-04-21|website=Medium|access-date=2020-04-23}}</ref><ref>{{cite journal|last=Modi|first=Chirag|last2=Boehm|first2=Vanessa|last3=Ferraro|first3=Simone|last4=Stein|first4=George|last5=Seljak|first5=Uros|date=2020-04-20|title=Total COVID-19 Mortality in Italy: Excess Mortality and Age Dependence through Time-Series Analysis|url=https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.04.15.20067074v2|journal=MedRxiv|pages=2020.04.15.20067074|doi=10.1101/2020.04.15.20067074|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite news|last=Wu|first=Jin|url=https://www.nytimes.com/interactive/2020/04/21/world/coronavirus-missing-deaths.html|title=36,000 Missing Deaths: Tracking the True Toll of the Coronavirus Crisis|date=2020-04-27|work=[[The New York Times]]|access-date=2020-04-27|url-status=live|last2=McCann|first2=Allison|issn=0362-4331|last3=Katz|first3=Josh|last4=Peltier|first4=Elian | name-list-format = vanc}}</ref> To get a better view on the number of people infected initial antibody testing have been carried out, but there are no valid scientific reports based on any of them as of yet.<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2020-04-24/is-coronavirus-worse-than-the-flu-blood-studies-say-yes-by-far|title=The Coronavirus Isn't Just the Flu, Bro|last=|first=|date=|website=www.bloomberg.com|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-26}}</ref><ref>{{cite web|url=https://arstechnica.com/science/2020/04/experts-demolish-studies-suggesting-covid-19-is-no-worse-than-flu/|title=Experts demolish studies suggesting COVID-19 is no worse than flu|last=Mole|first=Beth|date=2020-04-24|website=[[Ars Technica]]|access-date=2020-04-26}}</ref> ===ភាពខុសគ្នាប្រាំមួយយ៉ាង=== {{Main|Gendered impact of the COVID-19 pandemic}} The impact of the pandemic and its mortality rate are different for men and women.<ref name="lancet">{{cite journal |last1=Wenham |first1=Clare |last2=Smith |first2=Julia |last3=Morgan |first3=Rosemary |title=COVID-19: the gendered impacts of the outbreak |journal=The Lancet |date=14 March 2020 |volume=395 |issue=10227 |pages=846–848 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30526-2 |pmid=32151325 |pmc=7124625 |doi-access=free }}</ref> Mortality is higher in men in studies conducted in China and Italy.<ref name="chinamortality">{{cite journal |vauthors=Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, Qiu Y, Wang J, Liu Y, Wei Y, Xia J, Yu T, Zhang X, Zhang L |title=Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study |journal=Lancet |volume=395 |issue=10223 |pages=507–513 |date=February 2020 |pmid=32007143 |pmc=7135076 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30211-7 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Team |first1=The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology |title=The epidemiological characteristics of an outbreak of 2019 novel coronavirus diseases (COVID-19) in China |journal=Chinese Journal of Epidemiology |date=17 February 2020 |volume=41 |issue=2 |pages=145–151 |doi=10.3760/cma.j.issn.0254-6450.2020.02.003 |pmid=32064853 |url=http://rs.yiigle.com/yufabiao/1181998.htm |accessdate=7 April 2020 |language=ch |issn=0254-6450 |archive-date=10 មេសា 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200410004232/http://rs.yiigle.com/yufabiao/1181998.htm |dead-url=yes }}</ref><ref name="italy">{{cite news |last1=Rabin |first1=Roni Caryn |title=In Italy, Coronavirus Takes a Higher Toll on Men |url=https://www.nytimes.com/2020/03/20/health/coronavirus-italy-men-risk.html |accessdate=7 April 2020 |work=[[The New York Times]] |date=20 March 2020 | name-list-format = vanc}}</ref> The higher risk for men appears in their 50s, and begins to taper off only at 90.<ref name = italy/> In China, the death rate was 2.8 percent for men and 1.7 percent for women.<ref name = italy/> The exact reasons for this sex-difference are not known, but genetic and behavioural factors could be a reason.<ref name="lancet"/> Sex-based immunological differences, a lower prevalence of smoking in women, and men developing co-morbid conditions such as hypertension at a younger age than women could have contributed to the higher mortality in men.<ref name = italy/> In Europe, of those infected with COVID‑19, 57% were men; of those infected with COVID‑19 who also died, 72% were men.<ref>{{cite web |title=COVID-19 weekly surveillance report |url=http://www.euro.who.int/en/health-topics/health-emergencies/coronavirus-covid-19/weekly-surveillance-report |website=www.euro.who.int |accessdate=7 April 2020 |archivedate=15 មីនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200315074508/http://www.euro.who.int/en/health-topics/health-emergencies/coronavirus-covid-19/weekly-surveillance-report |url-status=dead }}</ref> As of April 2020, the U.S. government is not tracking sex-related data of COVID‑19 infections.<ref name="nytimesus">{{cite news |last1=Gupta |first1=Alisha Haridasani |title=Does Covid-19 Hit Women and Men Differently? U.S. Isn't Keeping Track |url=https://www.nytimes.com/2020/04/03/us/coronavirus-male-female-data-bias.html |accessdate=7 April 2020 |work=[[The New York Times]] |date=3 April 2020 | name-list-format = vanc}}</ref> Research has shown that viral illnesses like [[Ebola virus disease|Ebola]], [[HIV]], [[influenza]], and [[SARS]] affect men and women differently.<ref name="nytimesus"/> A higher percentage of health workers, particularly nurses, are women, and they have a higher chance of being exposed to the virus.<ref>{{cite web |title=Gender equity in the health workforce: Analysis of 104 countries |url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/311314/WHO-HIS-HWF-Gender-WP1-2019.1-eng.pdf |publisher=World Health Organization |accessdate=7 April 2020}}</ref> School closures, lockdowns, and reduced access to healthcare following the 2019–20 coronavirus pandemic may differentially affect the genders and possibly exaggerate existing gender disparity.<ref name="lancet"/><ref name="thinkglobalhealth">{{cite web |title=Gender and the Coronavirus Outbreak: Think Global Health |url=https://www.thinkglobalhealth.org/article/gender-and-coronavirus-outbreak |website=Council on Foreign Relations |accessdate=7 April 2020 }}</ref> ===Ethnic differences=== In the U.S., a greater proportion of deaths due to COVID-19 have occurred among [[African Americans]].<ref name="AVD">{{cite journal |last1=Dorn |first1=Aaron van |last2=Cooney |first2=Rebecca E |last3=Sabin |first3=Miriam L |title=COVID-19 exacerbating inequalities in the US |journal=The Lancet |date=April 2020 |volume=395 |issue=10232 |pages=1243–1244 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30893-X|pmid=32305087 |pmc=7162639 }}</ref> Structural factors that prevent African Americans from practicing social distancing include their concentration in crowded substandard housing and "essential" occupations such as public transit employees and health-care workers. Greater prevalence of lacking [[health insurance]] and care and of underlying conditions such as [[diabetes]], [[hypertension]] and [[heart disease]] also increase their risk of death.<ref>{{cite journal |last1=Adams |first1=Mary L. |last2=Katz |first2=David L. |last3=Grandpre |first3=Joseph |title=Population-Based Estimates of Chronic Conditions Affecting Risk for Complications from Coronavirus Disease, United States |journal=Emerging Infectious Diseases |date=August 2020 |volume=26 |issue=8 |doi=10.3201/eid2608.200679|pmid=32324118 }}</ref> Similar issues affect [[Indigenous peoples of the Americas|Native American]] and [[Latino]] communities.<ref name="AVD" /> Leaders have called for efforts to research and address the disparities.<ref>{{cite journal |last1=Laurencin |first1=Cato T. |last2=McClinton |first2=Aneesah |title=The COVID-19 Pandemic: a Call to Action to Identify and Address Racial and Ethnic Disparities |journal=Journal of Racial and Ethnic Health Disparities |date=18 April 2020 |doi=10.1007/s40615-020-00756-0|pmid=32306369 }}</ref> ===Existing respiratory problems=== When someone with existing respiratory problems is infected with COVID-19, they are at greater risk for severe symptoms.<ref>{{cite web|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/need-extra-precautions/groups-at-higher-risk.html|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-05-04}}</ref> COVID-19 also poses a greater risk to people who misuse opioids and methamphetamines, insofar as their drug use may have caused lung damage.<ref>{{cite web|title=People who use drugs are more vulnerable to coronavirus. Here's what clinics are doing to help.|url=https://www.theadvocate.com/baton_rouge/news/coronavirus/article_f80cf77e-84fa-11ea-88d5-2b37dc9dd966.html|last=DeRobertis|first=Jacqueline|date=3 May 2020|website=The Advocate (Louisiana)|language=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=4 May 2020}}</ref> ==សង្គម និង វប្បធម៌== ===ឈ្មោះ=== During the initial outbreak in Wuhan, China, the virus and disease were commonly referred to as "coronavirus" and "Wuhan coronavirus",<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/sections/health-shots/2020/01/24/799208865/a-second-u-s-case-of-wuhan-coronavirus-is-confirmed|title=2nd U.S. Case Of Wuhan Coronavirus Confirmed|website=NPR.org|access-date=2020-04-04}}</ref><ref>{{cite news|last=Jr|first=Donald G. McNeil|url=https://www.nytimes.com/2020/02/02/health/coronavirus-pandemic-china.html|title=Wuhan Coronavirus Looks Increasingly Like a Pandemic, Experts Say|date=2020-02-02|work=[[The New York Times]]|access-date=2020-04-04|issn=0362-4331 | name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/2020/02/05/asia/wuhan-coronavirus-update-death-toll-spike-intl-hnk/index.html|title=Wuhan coronavirus deaths spike again as outbreak shows no signs of slowing|last=Griffiths|first=James|website=CNN|access-date=2020-04-04}}</ref> with the disease sometimes called "Wuhan pneumonia".<ref>{{cite journal |last1=Jiang |first1=Shibo |last2=Xia |first2=Shuai |last3=Ying |first3=Tianlei |last4=Lu |first4=Lu |title=A novel coronavirus (2019-nCoV) causing pneumonia-associated respiratory syndrome |journal=Cellular & Molecular Immunology |date=February 2020 | volume=17 | issue=554 |page=554 |doi=10.1038/s41423-020-0372-4 |pmid=32024976 |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Chan JF, Yuan S, Kok KH, To KK, Chu H, Yang J, Xing F, Liu J, Yip CC, Poon RW, Tsoi HW, Lo SK, Chan KH, Poon VK, Chan WM, Ip JD, Cai JP, Cheng VC, Chen H, Hui CK, Yuen KY |title=A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster |journal=Lancet |volume=395 |issue=10223 |pages=514–523 |date=February 2020 |pmid=31986261 |pmc=7159286 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30154-9 | doi-access=free }}</ref> In the past, many diseases have been named after geographical locations, such as the [[Spanish flu]],<ref>{{cite journal |last1=Shablovsky |first1=Suzanne |title=The legacy of the Spanish flu |journal=Science |date=22 September 2017 |volume=357 |issue=6357 |page=1245 |doi=10.1126/science.aao4093 |bibcode=2017Sci...357.1245S |url=https://science.sciencemag.org/content/357/6357/1245 |issn=0036-8075}}</ref> [[Middle East Respiratory Syndrome]], and [[Zika virus]].<ref name="Nature Stop">{{cite news |title=Stop the coronavirus stigma now |url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-01009-0 |accessdate=16 April 2020 |work=Nature |date=7 April 2020 |page=165 |doi=10.1038/d41586-020-01009-0}}</ref> In January 2020, the [[World Health Organization|World Health Organisation]] recommended 2019-nCov<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200121-sitrep-1-2019-ncov.pdf|title=Novel Coronavirus (2019-nCoV) SITUATION REPORT—1|last=|first=|date=21 January 2020|website=WHO|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> and 2019-nCoV acute respiratory disease<ref>{{cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200130-sitrep-10-ncov.pdf|title=Novel Coronavirus(2019-nCoV) Situation Report—10|last=|first=|date=30 January 2020|website=WHO|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> as interim names for the virus and disease per 2015 guidance and international guidelines against using geographical locations (e.g. Wuhan, China), animal species or groups of people in disease and virus names to prevent [[social stigma]].<ref>{{cite news |title=Novel coronavirus named 'Covid-19': WHO |url=https://www.todayonline.com/world/wuhan-novel-coronavirus-named-covid-19-who |access-date=11 February 2020 |publisher=TODAYonline |name-list-format=vanc |archive-url=https://archive.today/20200321085608/https://www.todayonline.com/world/wuhan-novel-coronavirus-named-covid-19-who |archive-date=21 March 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="veconomist">{{cite news|author= |title= The coronavirus spreads racism against—and among—ethnic Chinese|url= https://www.economist.com/china/2020/02/17/the-coronavirus-spreads-racism-against-and-among-ethnic-chinese|work= [[The Economist]]|date= 17 February 2020|access-date= 17 February 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200217223902/https://www.economist.com/china/2020/02/17/the-coronavirus-spreads-racism-against-and-among-ethnic-chinese|archive-date= 17 February 2020|url-status= live| name-list-format = vanc}}</ref><ref>{{cite web|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/163636/WHO_HSE_FOS_15.1_eng.pdf|title=World Health Organization Best Practices for the Naming of New Human Infectious Diseases|last=|first=|date=May 2015|website=WHO|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> The official names COVID‑19 and SARS-CoV-2 were issued by the WHO on 11 February 2020.<ref name="WHO-naming">{{cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it|title=Naming the coronavirus disease (COVID-19) and the virus that causes it|website=[[World Health Organization]] (WHO)|access-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228035651/https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it|archive-date=28 February 2020|url-status=live}}</ref> WHO chief [[Tedros Adhanom]] Ghebreyesus explained: CO for ''corona'', VI for ''virus'', D{{nbsp}}for ''disease'' and 19 for when the outbreak was first identified (31 December 20''19'').<ref>{{cite news |title=Coronavirus disease 2019 (COVID-19) in the EU/EEA and the UK—eighth update |url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/covid-19-rapid-risk-assessment-coronavirus-disease-2019-eighth-update-8-april-2020.pdf |access-date=19 April 2020 |publisher=ecdc |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314223709/https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/RRA-sixth-update-Outbreak-of-novel-coronavirus-disease-2019-COVID-19.pdf |archive-date=14 March 2020 |url-status=live }}</ref> The WHO additionally uses "the COVID‑19 virus" and "the virus responsible for COVID‑19" in public communications.<ref name="WHO-naming" /> Both the disease and virus are commonly referred to as "coronavirus" in the media and public discourse. ===Misinformation=== {{main|Misinformation related to the 2019–20 coronavirus pandemic}} After the initial [[COVID-19 pandemic|outbreak]] of COVID‑19, conspiracy theories, [[misinformation]] and [[disinformation]] emerged regarding the origin, scale, prevention, treatment and other aspects of the disease and rapidly spread online.<ref name="bbc_misinfo">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-51271037 |title=China coronavirus: Misinformation spreads online about origin and scale |date=30 January 2020 |work=[[BBC News]] |access-date=10 February 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20200204163412/https://www.bbc.com/news/blogs-trending-51271037 |archive-date=4 February 2020 |url-status=live}}</ref><ref name="GUAR">{{cite newspaper | url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/31/bat-soup-dodgy-cures-and-diseasology-the-spread-of-coronavirus-bunkum | title=Bat soup, dodgy cures and 'diseasology': the spread of coronavirus misinformation | date=January 31, 2020 | access-date=February 3, 2020 | first=Josh | last=Taylor | newspaper=[[The Guardian]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20200202141231/https://www.theguardian.com/world/2020/jan/31/bat-soup-dodgy-cures-and-diseasology-the-spread-of-coronavirus-bunkum | archive-date=February 2, 2020 | url-status=live }}</ref><ref name="RunningList">{{cite web |url=https://www.buzzfeednews.com/article/janelytvynenko/coronavirus-disinformation-spread |title=Here's A Running List Of Disinformation Spreading About The Coronavirus |website=Buzzfeed News |access-date=February 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206212717/https://www.buzzfeednews.com/article/janelytvynenko/coronavirus-disinformation-spread |archive-date=February 6, 2020 |url-status=live }}</ref> ===Decreased emergency room use=== In Austria, 39% fewer persons sought help for cardiac symptoms in the month of March. A study estimated that there were 110 incidents of preventable cardiac death as compared to 86 confirmed deaths from Coronavirus as of March 29.<ref>{{cite journal |display-authors=etal|last1=Metzler | first1= Bernhard | last2=Siostrzonek |first2= Peter | last3= Binder |first3= Ronald | title=Decline of acute coronary syndrome admissions in Austria since the outbreak of COVID-19: the pandemic response causes cardiac collateral damage |journal= European Heart Journal |date= 16 April 2020 |doi=10.1093/eurheartj/ehaa314|pmid=32297932 |pmc=7184486 }}</ref> A preliminary study in the U.S. found 38% under-utilization of cardiac care units as compared to normal.<ref>{{cite journal |display-authors=etal|last1=Garcia | first1=Santiago | last2=Albaghdadi |first2=Mazen | last3=Meraj|first3=Perwaiz | title=PRE-PRINT: Reduction in ST-Segment Elevation Cardiac Catheterization Laboratory Activations in the United States during COVID-19 Pandemic |journal=Journal of the American College of Cardiology (JACC) |date= April 2020 |doi=10.1016/j.jacc.2020.04.011|pmid=32283124 |pmc=7151384 }}</ref> The head of cardiology at the University of Arizona has stated, "My worry is some of these people are dying at home because they're too scared to go to the hospital."<ref name="StatApril23">[https://www.statnews.com/2020/04/23/coronavirus-phobia-keeping-heart-patients-away-from-er/ 'Where are all our patients?': Covid phobia is keeping people with serious heart symptoms away from ERs], ''Stat News'', Usha Lee McFarling, April 23, 2020.</ref> There is also concern that persons with symptoms of stroke and appendicitis are delaying seeking help.<ref name=StatApril23/><ref>See also . . [https://www.nytimes.com/2020/04/25/health/coronavirus-heart-stroke.html Amid the Coronavirus Crisis, Heart and Stroke Patients Go Missing], ''New York Times'', Gina Kolata, April 25, 2020.</ref> ==សត្វផ្សេងៗ== Humans appear to be capable of spreading the virus to some other animals. A domestic [[cat]] in [[Liège]], Belgium, tested positive after it started showing symptoms (diarrhoea, vomiting, shortness of breath) a week later than its owner, who was also positive.<ref>{{cite web|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/103003/coronavirus-belgian-woman-infected-her-cat/ |title=Coronavirus: Belgian cat infected by owner |publisher=Brusselstimes.com |date=2020-03-27 |accessdate=2020-04-12}}</ref> [[Tiger]]s at the [[Bronx Zoo]] in New York, United States, tested positive for the virus and showed symptoms of COVID‑19, including a dry cough and loss of appetite.<ref>{{cite news |last=Goldstein |first=Joseph |title=Bronx Zoo Tiger Is Sick With the Coronavirus |url=https://www.nytimes.com/2020/04/06/nyregion/bronx-zoo-tiger-coronavirus.html |website=[[The New York Times]] |date=6 April 2020 |access-date=9 April 2020 | name-list-format = vanc}}</ref> [[Mink]]s at two farms in the Netherlands also tested positive for COVID-19.<ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/mink-netherlands-coronavirus-farm |title=Coronavirus hits Netherlands farm animals as minks test positive for virus |publisher=Fox News |date= 26 April 2020|accessdate=2020-04-27}}</ref> A study on domesticated animals inoculated with the virus found that [[cat]]s and [[ferret]]s appear to be "highly susceptible" to the disease, while [[dog]]s appear to be less susceptible, with lower levels of viral replication. The study failed to find evidence of viral replication in [[domestic pig|pigs]], [[domestic duck|ducks]], and [[chicken]]s.<ref>{{cite journal |last1=Shi |first1=Jianzhong |last2=Wen |first2=Zhiyuan |last3=Zhong |first3=Gongxun |title=Susceptibility of ferrets, cats, dogs, and other domesticated animals to SARS–coronavirus 2 |url=https://science.sciencemag.org/content/early/2020/04/07/science.abb7015 |journal=Science |date=8 April 2020 |pages=eabb7015 |doi=10.1126/science.abb7015 |doi-access=free |pmid=32269068 |pmc=7164390 |access-date=9 April 2020}}</ref> ==ការស្រាវជ្រាវ== {{Main|COVID-19 drug development}} No medication or vaccine is approved to treat the disease.<ref name="LiDeClerq">{{cite journal | vauthors = Li G, De Clercq E | title = Therapeutic options for the 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) | journal = Nature Reviews. Drug Discovery | volume = 19 | issue = 3 | pages = 149–150 | date = March 2020 | pmid = 32127666 | doi = 10.1038/d41573-020-00016-0 | doi-access = free }}</ref> International research on vaccines and medicines in COVID‑19 is underway by government organisations, academic groups, and industry researchers.<ref name="dhama">{{cite journal | vauthors=Dhama K, Sharun K, Tiwari R, Dadar M, Malik YS, Singh KP, Chaicumpa W | display-authors=6 | title=COVID-19, an emerging coronavirus infection: advances and prospects in designing and developing vaccines, immunotherapeutics, and therapeutics | journal=Human Vaccines and Immunotherapeutics| date=March 2020 | issn=2164-5515 | pmid=32186952 | doi=10.1080/21645515.2020.1735227 | pages=1–7 | pmc=7103671 |doi-access=free}}</ref><ref name="zhang2020">{{cite journal | vauthors=Zhang L, Liu Y | title=Potential interventions for novel coronavirus in China: A systematic review | journal=Journal of Medical Virology | volume=92 | issue=5 | date=March 2020 | issn=0146-6615 | doi=10.1002/jmv.25707 | pages=479–90 | pmid=32052466 | pmc=7166986 }}</ref> In March, the [[World Health Organisation]] initiated the "[[Solidarity Trial|SOLIDARITY Trial]]" to assess the treatment effects of four existing antiviral compounds with the most promise of efficacy.<ref name="kai">{{cite journal|last1=Kupferschmidt|first1=Kai|last2=Cohen|first2=Jon| title=WHO launches global megatrial of the four most promising coronavirus treatments |journal=Science Magazine | date=22 March 2020 | url=https://www.sciencemag.org/news/2020/03/who-launches-global-megatrial-four-most-promising-coronavirus-treatments | access-date=27 March 2020|doi=10.1126/science.abb8497}}</ref> There has been a great deal of COVID-19 research, involving accelerated research processes and publishing shortcuts to meet the global demand. To minimise the impact of [[Misinformation related to the 2019–20 coronavirus pandemic|misinformation]], medical professionals and the public are advised to expect rapid changes to available information, and to be attentive to [[Retractions in academic publishing|retractions]] and other updates.<ref>{{cite web|url=https://rise.articulate.com/share/soW5Pvyk3T4Ib-P4A7gS6AFqyOxsB2Eo#/|title=Navigating the COVID-19 Evidence Landscape|last=Bradley-Ridout|first=Glyneva|last2=Fuller|first2=Kaitlin|date=9 Apr 2020|website=|publisher=University of Toronto Libraries - Gerstein Science Information Centre|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|last3=Gray|first3=Mikaela|last4=Nekolaichuk|first4=Erica}}{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===វ៉ាក់សាំង=== {{main|វ៉ាក់សាំងកូវីដ-១៩}} There is no available vaccine, but various agencies are actively developing vaccine candidates. Previous work on [[SARS-CoV]] is being used because both SARS-CoV and SARS-CoV-2 use the ACE2 receptor to enter human cells.<ref>{{cite book | vauthors=Cascella M, Rajnik M, Cuomo A, Dulebohn SC, Di Napoli R | chapter=Features, Evaluation and Treatment Coronavirus (COVID-19) | title=StatPearls [Internet] | chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554776/ |date=March 2020 | publisher=StatPearls |pmid= 32150360 | id=Bookshelf ID: NBK554776 }}</ref> Three vaccination strategies are being investigated. First, researchers aim to build a whole virus vaccine. The use of such a virus, be it [[inactivated vaccine|inactive]] or dead, aims to elicit a prompt [[immune response]] of the human body to a new infection with COVID‑19. A second strategy, subunit vaccines, aims to create a vaccine that sensitises the immune system to certain subunits of the virus. In the case of SARS-CoV-2, such research focuses on the S-spike protein that helps the virus intrude the [[ACE2 enzyme]] receptor. A third strategy is that of the nucleic acid vaccines ([[DNA vaccination|DNA]] or [[RNA vaccines]], a novel technique for creating a vaccination). Experimental vaccines from any of these strategies would have to be tested for safety and efficacy.<ref name="Chen Strych Hotez Bottazzi p.">{{cite journal | vauthors = Chen WH, Strych U, Hotez PJ, Bottazzi ME | title=The SARS-CoV-2 Vaccine Pipeline: an Overview | journal=Current Tropical Medicine Reports | date=3 March 2020 | pages=1–4 |doi=10.1007/s40475-020-00201-6 |doi-access=free | pmid=32219057 | pmc=7094941 | name-list-format = vanc}}</ref> On 16 March 2020, the first clinical trial of a vaccine started with four volunteers in [[Seattle]], United States. The vaccine contains a harmless genetic code copied from the virus that causes the disease.<ref>{{cite news |last=Roberts |first=Michelle |name-list-format=vanc |url=https://www.bbc.com/news/health-51906604 |title=Coronavirus: US volunteers test first vaccine |date=17 March 2020 |work=BBC News |access-date=17 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317034657/https://www.bbc.com/news/health-51906604 |archive-date=17 March 2020 |url-status=live }}</ref> [[Antibody-dependent enhancement]] has been suggested as a potential challenge for vaccine development for SARS-COV-2, but this is controversial.<ref name="PNAS2020">{{cite journal |last1=Peeples |first1=Lynn |title=News Feature: Avoiding pitfalls in the pursuit of a COVID-19 vaccine |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |year=2020 |volume=117 |issue=15 |pages=8218–8221 |publisher=Proceedings of the National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.2005456117 |pmid=32229574 |pmc=7165470 }}</ref> ===Medications=== {{Main|COVID-19 drug repurposing research}} At least 29 phase II–IV efficacy trials in COVID‑19 were concluded in March 2020 or scheduled to provide results in April from hospitals in China.<ref name="milken">{{cite web |title=COVID-19 treatment and vaccine tracker |url=https://milkeninstitute.org/sites/default/files/2020-04/Covid19%20Tracker%20NEW4-21-20-2.pdf |publisher=Milken Institute |access-date=21 April 2020 |date=21 April 2020 |lay-url=https://milkeninstitute.org/covid-19-tracker }}</ref><ref name="koch">{{cite web |author1=Selina Koch |author2=Winnie Pong |title=First up for COVID-19: nearly 30 clinical readouts before end of April |url=https://www.biocentury.com/article/304658 |publisher=BioCentury Inc. |access-date=1 April 2020 |date=13 March 2020}}</ref> There are more than 300 active clinical trials underway as of April 2020.<ref name="Sanders2020"/> Seven trials were evaluating already approved treatments, including four studies on hydroxychloroquine or chloroquine.<ref name=koch/> Repurposed [[antiviral drug]]s make up most of the Chinese research, with nine phase III trials on remdesivir across several countries due to report by the end of April.<ref name=milken/><ref name=koch/> Other candidates in trials include [[vasodilator]]s, [[corticosteroid]]s, [[immunotherapy|immune therapies]], [[lipoic acid]], [[bevacizumab]], and [[recombinant DNA|recombinant]] [[angiotensin-converting enzyme 2]].<ref name=koch/> The COVID‑19 Clinical Research Coalition has goals to 1) facilitate rapid reviews of clinical trial proposals by [[ethics committee]]s and national regulatory agencies, 2) fast-track approvals for the candidate therapeutic compounds, 3) ensure standardised and rapid analysis of emerging efficacy and safety data and 4) facilitate sharing of clinical trial outcomes before publication.<ref name="coalition">{{cite journal | title=Global coalition to accelerate COVID-19 clinical research in resource-limited settings | journal=The Lancet |author=COVID-19 Clinical Research Coalition| year=2020 | volume=395 | issue=10233 | pages=1322–1325 | issn=0140-6736 | doi=10.1016/s0140-6736(20)30798-4 | pmid=32247324 |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30798-4/fulltext#articleInformation| doi-access=free }}</ref><ref name="maguire">{{cite journal | last=Maguire | first=Brittany J. | last2=Guérin | first2=Philippe J. | title=A living systematic review protocol for COVID-19 clinical trial registrations | journal=Wellcome Open Research | volume=5 | date=2 April 2020 | issn=2398-502X | doi=10.12688/wellcomeopenres.15821.1 | page=60| pmid=32292826 | pmc=7141164 }}</ref> Several existing medications are being evaluated for the treatment of COVID‑19,<ref name="LiDeClerq" /> including [[remdesivir]], [[chloroquine]], [[hydroxychloroquine]], [[lopinavir/ritonavir]], and lopinavir/ritonavir combined with [[Interferon-beta|interferon beta]].<ref name=kai/><ref>{{cite web|url=https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722|title=UN health chief announces global 'solidarity trial' to jumpstart search for COVID-19 treatment|date=18 March 2020|website=UN News|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323101633/https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722|archive-date=23 March 2020|url-status=dead|archivedate=23 មីនា 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200323101633/https://news.un.org/en/story/2020/03/1059722}}</ref> There is tentative evidence for efficacy by remdesivir, as of March 2020.<ref>{{cite journal|vauthors=Ko WC, Rolain JM, Lee NY, Chen PL, Huang CT, Lee PI, Hsueh PR|date=March 2020|title=Arguments in favor of remdesivir for treating SARS-CoV-2 infections|journal=International Journal of Antimicrobial Agents|volume=55|issue=4|page=105933|doi=10.1016/j.ijantimicag.2020.105933|pmid=32147516|pmc=7135364|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web | last=Feuerstein | first=Adam | last2=Garde | first2=Damian | last3=Robbins | first3=Rebecca | title=Gilead data suggests coronavirus patients are responding to treatment | website=STAT | date=16 April 2020 | url=https://www.statnews.com/2020/04/16/early-peek-at-data-on-gilead-coronavirus-drug-suggests-patients-are-responding-to-treatment/ | access-date=16 April 2020 | name-list-format = vanc }}</ref> Clinical improvement was observed in patients treated with [[Expanded access|compassionate-use]] remdesivir.<ref>{{cite journal |vauthors=Grein J, Ohmagari N, Shin D, Diaz G, Asperges E, Castagna A, Feldt T, Green G, Green ML, Lescure FX, Nicastri E, Oda R, Yo K, Quiros-Roldan E, Studemeister A, Redinski J, Ahmed S, Bernett J, Chelliah D, Chen D, Chihara S, Cohen SH, Cunningham J, D'Arminio Monforte A, Ismail S, Kato H, Lapadula G, L'Her E, Maeno T, Majumder S, Massari M, Mora-Rillo M, Mutoh Y, Nguyen D, Verweij E, Zoufaly A, Osinusi AO, DeZure A, Zhao Y, Zhong L, Chokkalingam A, Elboudwarej E, Telep L, Timbs L, Henne I, Sellers S, Cao H, Tan SK, Winterbourne L, Desai P, Mera R, Gaggar A, Myers RP, Brainard DM, Childs R, Flanigan T | display-authors=6 |title=Compassionate Use of Remdesivir for Patients with Severe Covid-19 |journal=N. Engl. J. Med. |volume= |issue= |pages= |date=April 2020 |pmid=32275812 |doi=10.1056/NEJMoa2007016 |url=|pmc=7169476 }}</ref> Remdesivir inhibits SARS-CoV-2 ''[[in vitro]]''.<ref name="pmid32020029">{{cite journal|display-authors=6|vauthors=Wang M, Cao R, Zhang L, Yang X, Liu J, Xu M, Shi Z, Hu Z, Zhong W, Xiao G|date=February 2020 |title= Remdesivir and chloroquine effectively inhibit the recently emerged novel coronavirus (2019-nCoV) in vitro|journal=Cell Research |volume= 30| issue= 3|pages=269–71|doi=10.1038/s41422-020-0282-0|pmc=7054408|pmid=32020029|doi-access=free|name-list-format=vanc}}</ref> [[Phase III|Phase{{nbsp}}III clinical trial]]s are underway in the U.S., China, and Italy.<ref name="LiDeClerq" /><ref name=milken/><ref>{{cite journal |last1=Beeching |first1=Nicholas J. |last2=Fletcher |first2=Tom E. |last3=Fowler |first3=Robert |name-list-format=vanc |date=2020 |title=BMJ Best Practices: COVID-19 |url= https://bestpractice.bmj.com/topics/en-gb/3000168/pdf/3000168/COVID-19.pdf |url-status=live |journal=BMJ |access-date=11 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200222170544/https://bestpractice.bmj.com/topics/en-gb/3000168/pdf/3000168/COVID-19.pdf |archive-date=22 February 2020 }}</ref> In 2020, a trial found that lopinavir/ritonavir was ineffective in the treatment of severe illness.<ref>{{cite journal | vauthors = Cao B, Wang Y, Wen D, Liu W, Wang J, Fan G, Ruan L, Song B, Cai Y, Wei M, Li X, Xia J, Chen N, Xiang J, Yu T, Bai T, Xie X, Zhang L, Li C, Yuan Y, Chen H, Li H, Huang H, Tu S, Gong F, Liu Y, Wei Y, Dong C, Zhou F, Gu X, Xu J, Liu Z, Zhang Y, Li H, Shang L, Wang K, Li K, Zhou X, Dong X, Qu Z, Lu S, Hu X, Ruan S, Luo S, Wu J, Peng L, Cheng F, Pan L, Zou J, Jia C, Wang J, Liu X, Wang S, Wu X, Ge Q, He J, Zhan H, Qiu F, Guo L, Huang C, Jaki T, Hayden FG, Horby PW, Zhang D, Wang C | display-authors = 6 | title = A Trial of Lopinavir-Ritonavir in Adults Hospitalized with Severe Covid-19 | journal = New England Journal of Medicine | date = March 2020 | pmid = 32187464 | doi = 10.1056/NEJMoa2001282 | pmc = 7121492 }}</ref> [[Nitazoxanide]] has been recommended for further ''[[in vivo]]'' study after demonstrating low concentration inhibition of SARS-CoV-2.<ref name="pmid32020029" /> There are mixed results as of 3 April 2020 as to the effectiveness of [[hydroxychloroquine]] as a treatment for COVID‑19, with some studies showing little or no improvement.<ref>{{cite news |last1=Seley-Radtke |first1=Katherine |title=Professor of Chemistry and Biochemistry and President-Elect of the International Society for Antiviral Research, University of Maryland, Baltimore County |url=https://theconversation.com/a-small-trial-finds-that-hydroxychloroquine-is-not-effective-for-treating-coronavirus-135484 |access-date=5 April 2020 |publisher=The Conversation |date=3 April 2020}}</ref><ref>{{cite journal|last=Molina|first=Jean Michel|last2=Delaugerre|first2=Constance|last3=Goff|first3=Jerome Le|last4=Mela-Lima|first4=Breno|last5=Ponscarme|first5=Diane|last6=Goldwirt|first6=Lauriane|last7=de Castro|first7=Nathalie|date=March 2020|title=No Evidence of Rapid Antiviral Clearance or Clinical Benefit with the Combination of Hydroxychloroquine and Azithromycin in Patients with Severe COVID-19 Infection|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0399077X20300858|journal=Médecine et Maladies Infectieuses|language=fr|pages=S0399077X20300858|doi=10.1016/j.medmal.2020.03.006|pmid=32240719|pmc=7195369}}</ref> The studies of chloroquine and hydroxychloroquine with or without [[azithromycin]] have major limitations that have prevented the medical community from embracing these therapies without further study.<ref name="Sanders2020"/> [[Oseltamivir]] does not inhibit SARS-CoV-2 ''in vitro'' and has no known role in COVID‑19 treatment.<ref name="Sanders2020"/> ===Anti-cytokine storm=== [[Cytokine release syndrome]] (CRS) can be a complication in the later stages of severe COVID‑19. There is preliminary evidence that [[hydroxychloroquine]] may have anti-cytokine storm properties.<ref name="pmid32150618">{{cite journal |vauthors=Yao X, Ye F, Zhang M, Cui C, Huang B, Niu P, Liu X, Zhao L, Dong E, Song C, Zhan S, Lu R, Li H, Tan W, Liu D |title=In Vitro Antiviral Activity and Projection of Optimized Dosing Design of Hydroxychloroquine for the Treatment of Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus 2 (SARS-CoV-2) |journal=Clin. Infect. Dis. |volume= |issue= |pages= |date=March 2020 |pmid=32150618 |doi=10.1093/cid/ciaa237 |pmc=7108130 }}</ref> [[Tocilizumab]] has been included in treatment guidelines by China's [[National Health Commission]] after a small study was completed.<ref name="tocil-1">{{cite news|last1=Liu|first1=Roxanne|last2=Miller|first2=Josh|name-list-format=vanc|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-roche-hldg/china-approves-use-of-roche-arthritis-drug-for-coronavirus-patients-idUSKBN20R0LF|title=China approves use of Roche drug in battle against coronavirus complications|date=3 March 2020|work=[[Reuters]]|access-date=14 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312204625/https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-china-roche-hldg/china-approves-use-of-roche-arthritis-drug-for-coronavirus-patients-idUSKBN20R0LF|archive-date=12 March 2020|url-status=live}}</ref><ref name="tocil-2">{{cite document |date=5 March 2020 |title=Effective Treatment of Severe COVID-19 Patients with Tocilizumab |url=http://chinaxiv.org/abs/202003.00026 |publisher=ChinaXiv.org |doi=10.12074/202003.00026|doi-broken-date=2020-04-26 |access-date=14 March 2020|journal=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319022047/http://chinaxiv.org/abs/202003.00026|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}</ref> It is undergoing a [[Phase IIb|phase{{nbsp}}2]] non-randomised trial at the national level in Italy after showing positive results in people with severe disease.<ref>{{cite web |last1=Ovadia |first1=Daniela |last2=Agenzia |first2=Zoe |title=COVID-19—Italy launches an independent trial on tocilizumab |url=https://www.univadis.co.uk/viewarticle/covid-19-italy-launches-an-independent-trial-on-tocilizumab-715741 |website=Univadis from Medscape |publisher=Aptus Health |accessdate=22 April 2020 |archivedate=14 សីហា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210814211414/https://www.univadis.co.uk/viewarticle/covid-19-italy-launches-an-independent-trial-on-tocilizumab-715741 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Tocilizumab in COVID-19 Pneumonia (TOCIVID-19) (TOCIVID-19) |url=https://clinicaltrials.gov/ct2/show/NCT04317092 |website=www.clinicaltrials.gov |publisher=National Library of Medicine |accessdate=22 April 2020}}</ref> Combined with a [[Ferritin|serum ferritin blood test]] to identify [[Cytokine release syndrome|cytokine storms]], it is meant to counter such developments, which are thought to be the cause of death in some affected people.<ref name="tocil-5">{{cite web|url=https://www.vox.com/2020/3/12/21176783/coronavirus-covid-19-deaths-china-treatment-cytokine-storm-syndrome|title=How doctors can potentially significantly reduce the number of deaths from Covid-19|publisher=[[Vox (website)|Vox]]|access-date=14 March 2020|date=12 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319155218/https://www.vox.com/2020/3/12/21176783/coronavirus-covid-19-deaths-china-treatment-cytokine-storm-syndrome|archive-date=19 March 2020|url-status=live}}</ref><ref name="tocil-6">{{cite journal | vauthors = Ruan Q, Yang K, Wang W, Jiang L, Song J | title = Clinical predictors of mortality due to COVID-19 based on an analysis of data of 150 patients from Wuhan, China | journal = Intensive Care Medicine | date = March 2020 | pmid = 32125452 | doi = 10.1007/s00134-020-05991-x | pmc = 7080116 }}</ref><ref name="tocil-8">{{cite journal |vauthors=Mehta P, McAuley DF, Brown M, Sanchez E, Tattersall RS, Manson JJ |title=COVID-19: consider cytokine storm syndromes and immunosuppression |journal=Lancet |volume=395 |issue=10229 |pages=1033–1034 |date=March 2020 |pmid=32192578 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30628-0 |doi-access=free }}</ref> The [[Interleukin 6|interleukin-6]] [[receptor antagonist]] was approved by the [[Food and Drug Administration|FDA]] to undergo a phase III clinical trial assessing the medication's impact on COVID‑19 based on retrospective case studies for the treatment of steroid-refractory cytokine release syndrome induced by a different cause, [[Chimeric antigen receptor T cell|CAR T cell]] [[Gene therapy|therapy]], in 2017.<ref name="CancerNetworkTocilizumabTrial">{{cite web |last1=Slater |first1=Hannah |title=FDA Approves Phase III Clinical Trial of Tocilizumab for COVID-19 Pneumonia |url=https://www.cancernetwork.com/news/fda-approves-phase-iii-clinical-trial-tocilizumab-covid-19-pneumonia |website=www.cancernetwork.com |date=26 March 2020 |publisher=Cancer Network |accessdate=22 April 2020 |archivedate=17 មិថុនា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200617025935/https://www.cancernetwork.com/news/fda-approves-phase-iii-clinical-trial-tocilizumab-covid-19-pneumonia |url-status=dead }}</ref> To date, there is no randomised, controlled evidence that tocilizumab is an efficacious treatment for CRS. Prophylactic tocilizumab has been shown to increase serum IL-6 levels by saturating the IL-6R, driving IL-6 across the [[blood-brain barrier]], and exacerbating neurotoxicity while having no impact on the incidence of CRS.<ref>{{cite journal | vauthors = Locke FL, Neelapu SS, Bartlett NL, Lekakis LJ, Jacobson CA, Braunschweig I, Oluwole OO, Siddiqi T, Lin Y, Timmerman JM, Reagan PM, Bot A, Rossi JM, Sherman M, Navale L, Jiang Y, Aycock JS, Elias M, Wiezorek JS, Go WY, Miklos DB | display-authors = 6 | title = Preliminary Results of Prophylactic Tocilizumab after Axicabtageneciloleucel (axi-cel; KTE-C19) Treatment for Patients with Refractory,Aggressive Non-Hodgkin Lymphoma (NHL) | journal = Blood | date = 2017 | volume = 130 | issue = Supplement 1 | page = 1547 | doi = 10.1182/blood.V130.Suppl_1.1547.1547 | doi-broken-date = 2020-04-11 | url = https://ashpublications.org/blood/article/130/Supplement%201/1547/79746}}</ref> [[Lenzilumab]], an anti-GM-CSF [[monoclonal antibody]], is protective in murine models for CAR T cell-induced CRS and neurotoxicity and is a viable therapeutic option due to the observed increase of pathogenic GM-CSF secreting T-cells in hospitalised patients with COVID‑19.<ref>{{cite journal | vauthors = Sterner RM, Sakemura R, Cox MJ, Yang N, Khadka RH, Forsman CL, Hansen MJ, Jin F, Ayasoufi K, Hefazi M, Schick KJ, Walters DK, Ahmed O, Chappell D, Sahmoud T, Durrant C, Nevala WK, Patnaik MM, Pease LR, Hedin KE, Kay NE, Johnson AJ, Kenderian SS | display-authors = 6 | title = GM-CSF inhibition reduces cytokine release syndrome and neuroinflammation but enhances CAR-T cell function in xenografts. | journal = Blood. | date = 2019 | pmid = 30463995 | doi = 10.1182/blood-2018-10-881722 | volume = 133 | issue = 7 | pmc = 6376281 | pages = 697–709}}</ref> The [[Feinstein Institute for Medical Research|Feinstein Institute]] of [[Northwell Health]] announced in March a study on "a human antibody that may prevent the activity" of IL-6.<ref>{{cite news|url=https://www.longislandpress.com/2020/03/21/northwell-health-initiates-clinical-trials-of-2-covid-19-drugs/|title=Northwell Health Initiates Clinical Trials of 2 COVID-19 Drugs|date=21 March 2020|access-date=23 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323081238/https://www.longislandpress.com/2020/03/21/northwell-health-initiates-clinical-trials-of-2-covid-19-drugs/|archive-date=23 March 2020|url-status=live}}</ref> ===Passive antibodies=== Transferring purified and concentrated [[Immunoglobulin therapy|antibodies]] produced by the [[immune system]]s of those who have recovered from COVID‑19 to people who need them is being investigated as a non-vaccine method of [[Passive immunity|passive immunisation]].<ref name="pmid-32167489">{{cite journal | vauthors = Casadevall A, Pirofski LA | title = The convalescent sera option for containing COVID-19 | journal = The Journal of Clinical Investigation | date = March 2020 | volume = 130 | issue = 4 | pages = 1545–1548 | pmid = 32167489 | doi = 10.1172/JCI138003 | pmc = 7108922 }}</ref> This strategy was tried for SARS with inconclusive results.<ref name="pmid-32167489" /> [[Neutralisation (immunology)|Viral neutralisation]] is the anticipated [[mechanism of action]] by which passive antibody therapy can mediate defence against SARS-CoV-2. Other mechanisms, however, such as [[antibody-dependent cellular cytotoxicity]] and/or [[phagocytosis]], may be possible.<ref name="pmid-32167489" /> Other forms of passive antibody therapy, for example, using manufactured monoclonal antibodies, are in development.<ref name="pmid-32167489" /> Production of [[convalescent serum]], which consists of the liquid portion of the blood from recovered patients and contains antibodies specific to this virus, could be increased for quicker deployment.<ref name="Pearce-2020-03-13">{{cite web |last=Pearce |first=Katie |name-list-format=vanc |date=13 March 2020 |title=Antibodies from COVID-19 survivors could be used to treat patients, protect those at risk: Infusions of antibody-laden blood have been used with reported success in prior outbreaks, including the SARS epidemic and the 1918 flu pandemic |work=The Hub at Johns Hopkins University |url=https://hub.jhu.edu/2020/03/13/covid-19-antibody-sera-arturo-casadevall/ |access-date=14 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200314185825/https://hub.jhu.edu/2020/03/13/covid-19-antibody-sera-arturo-casadevall/ |archive-date=14 March 2020 |url-status=live }}</ref> ==សូមមើលផង== * [[Coronavirus disease]]s, a group of closely related syndromes * [[Coronavirus recession]] * [[Disease X]], a WHO term * [[Li Wenliang]], a doctor at Central Hospital of Wuhan who died of COVID-19 after raising awareness of its spread * [[List of unproven methods against COVID-19]] {{Portalbar | border=n | Coronavirus disease 2019 | Medicine | Viruses}} ==កំណត់== {{notelist}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==External links== {{Sister project links|wikt=COVID-19|c=category:COVID-19|n=category:COVID-19|q=COVID-19|s=category:COVID-19|voy=2019–2020 coronavirus pandemic|v=COVID-19|b=no}} {{Scholia|topic}} ===Health agencies=== * [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 Coronavirus disease (COVID-19)] by the [[World Health Organization]] * [https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/index.html Coronavirus 2019 (COVID-19)] by the [[Centers for Disease Control and Prevention|U.S. Centers for Disease Control and Prevention]] ===Directories=== * {{Curlie|Health/Conditions_and_Diseases/Respiratory_Disorders/COVID-19|COVID-19}} * [https://openmd.com/directory/covid-19 COVID-19 Resource Directory on OpenMD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506183436/https://openmd.com/directory/covid-19 |date=6 ឧសភា 2021 }} ===Medical journals=== * [https://jamanetwork.com/journals/jama/pages/coronavirus-alert Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)] by ''[[JAMA (journal)|JAMA]]'' * [https://www.bmj.com/coronavirus Coronavirus: News and Resources] by the [[BMJ (company)|BMJ Publishing Group]] * [https://www.elsevier.com/connect/coronavirus-information-center Novel Coronavirus Information Center] by [[Elsevier]] * [https://www.thelancet.com/coronavirus COVID-19 Resource Centre] by ''[[The Lancet]]'' * [https://www.springernature.com/gp/researchers/campaigns/coronavirus SARS-CoV-2 and COVID-19] by ''[[Nature (journal)|Nature]]'' * [https://www.nejm.org/coronavirus Coronavirus (Covid-19)] by ''[[The New England Journal of Medicine]]'' * [https://novel-coronavirus.onlinelibrary.wiley.com/ Covid-19: Novel Coronavirus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924195411/https://novel-coronavirus.onlinelibrary.wiley.com/ |date=24 កញ្ញា 2020 }} by [[Wiley (publisher)|Wiley Publishing]] {{medical resources| ICD10 = {{ICD10|U07.1}}, {{ICD10|U07.2}}}} {{Respiratory pathology}} {{Viral diseases}} {{COVID-19 pandemic}} {{Authority control}} [[Category:COVID-19| ]] [[Category:Occupational safety and health]] [[Category:Viral respiratory tract infections]] [[Category:Zoonoses]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំងឺបង្ករោគ]] 15jkhwapt1fe4lxbppfyy89ahazxytc 0 41867 340346 337948 2026-09-12T12:50:30Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 340346 wikitext text/x-wiki [[File:Norodom Monineath Sihanouk (cropped 3x2).jpg|thumb|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនិនាថ សីហនុ ព្រះវររាជមាតាជាតិខ្មែរក្នុងសេរីភាព សេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង សុភមង្គល]] == ទំនៀមលំដាប់ថ្នាក់ព្រះយសព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ == ជាទំនៀមទម្លាប់តាំងពីសម័យបុរាណកាលមកក្រៅអំពីព្រះអគ្គមហេសីដែលជាព្រះភរិយាធំហើយនោះព្រះមហាក្សត្រស្តេចទ្រង់ទទួលនូវបណ្តាស្ត្រីផ្សេងៗទៀតជាអនុភរិយាឬភរិយាតូចតាមការសព្វព្រះរាជហឫទ័យឬតាមរយៈការបង្គំទូលថ្វាយពីសេនាបតីឬក៏ជាការផ្សំផ្គុំថ្វាយពីសំណាក់ព្រះរាជជនកនិងព្រះរាជជននីជាដើម។ខាងក្រោមនេះគឺជាការបែងចែកលំដាប់ថ្នាក់បណ្តាព្រះភរិយានិងបាទបរិចារិកាទាំង ១០ ថ្នាក់នៃអង្គព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជាយើងនាសម័យបុរាណដែលត្រូវបានរៀបចំឲ្យមានជាក្រឹត្យក្រមឡើងវិញនៅក្នុងរជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]] ៖ ០១. ព្រះមហេសី តំណែងព្រះមហេសី គឺជាតំណែងដែលខ្ពង់ខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅក្នុងចំណោមបណ្តាតំណែងព្រះភរិយាទាំងឡាយនៃព្រះមហាក្សត្រហើយក៏ជាតំណែងដែលនៅក្នុងព្រះនគរអាចមានតែមួយអង្គប៉ុណ្ណោះដើម្បីជាគូស្វាមីភរិយានឹងអង្គរាជា។យើងអាចហៅតំណែងនេះជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ព្រះភរិយាធំ'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។ស្ត្រីដែលនឹងគ្រងឋានៈជាព្រះមហេសីនេះបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតជាខត្តិយកញ្ញាហើយត្រូវតែជាព្រះរាជវង្សជាន់ខ្ពស់ផងដែរ។ពាក្យសម្រាប់ហៅនាំមុខតំណែងព្រះមហេសីជាទូទៅត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០៣ គឺព្រះរាជអគ្គមហេសី ព្រះអគ្គមហេសី និង ព្រះមហេសីតាមរយៈការកំណត់ពីបុរាណមកប្រសិនបើខត្តិយស្ត្រីរូបណាដែលបានរៀបមង្គលអភិសេកជាមួយនឹងអង្គព្រះរាជាមានធ្វើពីធីដោយព្រាហ្មណ៍មានថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខតាមទំនៀមហើយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមផងនោះតម្រូវឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជអគ្គមហេសី'''។ប្រសិនបើអភិសេកដោយផ្ទាល់ព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះរាជាមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមទេឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះអគ្គមហេសី'''។រីឯខត្តិយស្ត្រីណាដែលអភិសេកនឹងព្រះរាជាហើយតែពុំទាន់បានទទួលពិធីពីព្រាហ្មណ៍ទេលោកឲ្យមានព្រះយសត្រឹមជា'''ព្រះមហេសី'''។ ០២. ព្រះទេពី តំណែងព្រះទេពី គឺជាតំណែងបន្ទាប់ពីតំណែងព្រះមហេសីឬដែលយើងអាចហៅជាភាសាសាមញ្ញបានថាជា'''ភរិយារង'''នៃព្រះមហាក្សត្រ។នៅក្នុងមួយរជ្ជកាលរបស់ព្រះមហាក្សត្រអាចមានតំណែងព្រះទេពីនេះ ០១ អង្គក៏បាន ០២ អង្គក៏បានអាស្រ័យតាមព្រះរាជអធ្យាស្រ័យរបស់ព្រះអង្គដោយគេបែងចែកងារនៃតំណែងនេះជា ០២ គឺព្រះមង្គលទេវីនិងព្រះទេពីមង្គល។ស្ត្រីដែលអាចគ្រងឋានៈជាព្រះទេពីបានលុះត្រាតែមានជាតិកំណើតខ្ពង់ខ្ពស់ជាបុត្រីនៃព្រះបរមវង្សានុវង្សព្រះញាតិវង្សនៃអង្គព្រះមហាក្សត្រ។រីឯការកំណត់ព្រះយសពាក្យសម្រាប់នាំមុខព្រះឋានៈក៏ត្រូវបានបែងចែកជា ០៣ ដូចគ្នានឹងតំណែងព្រះមហេសីដែរគឺព្រះបរមរាជ ព្រះបរម និង ព្រះរាជ។ប្រសិនបើព្រះទេពីនោះបានរៀបមង្គលអភិសេកដោយមានការចូលរួមពីព្រះមាតាបិតាហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកក្លស់ទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានព្រះយសជា'''ព្រះបរមរាជ'''(ព្រះបរមរាជទេពីមង្គល/ព្រះបរមរាជមង្គលទេវី)។តែប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមពិធីអភិសេកទេឲ្យហៅយសជា'''ព្រះបរម'''។រីឯព្រះទេពីណាដែលអភិសេកដោយមិនទាន់មានពិធីព្រាហ្មណ៍លោកឲ្យហៅព្រះយសជា'''ព្រះរាជ'''សិន។ ០៣. តំណែងព្រះបិយោ តំណែងព្រះបិយោ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវសម្រាប់តែបុត្រីនៃសេនាបតីជាន់ខ្ពស់តែប៉ុណ្ណោះ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះបិយោបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នាបាន។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណាងព្រះបិយោនេះគេបែងចែកជា ០៣ ដូចតំណែងទាំង ០២ ខាងលើដែរគឺព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។តាមការកំណត់មកថាប្រសិនបើស្ត្រីជាបុត្រីអគ្គមហាសេនាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ណាបានរៀបមង្គលអភិសេកនឹងអង្គព្រះរាជាដោយមានព្រះមាតាបិតាចូលរួមហើយមានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខនោះឲ្យមានយសជា'''ព្រះបរម'''។ប្រសិនបើមិនមានព្រះមាតាបិតាមកចូលរួមពិធីទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះរាជ'''។ដោយឡែកប្រសិនបើស្ត្រីទទួលអភិសេកដោយផ្ទាល់ពីព្រះរាជាតែមិនទាន់មានព្រាហ្មណ៍ធ្វើពិធីថ្វាយទឹកស័ង្ខទេឲ្យមានយសជា'''ព្រះបិយោ'''ធម្មតាសិន។ ០៤. ព្រះមេយុវ ឬ ព្រះម៉ែយុវ តំណែងព្រះមេយុវ គឺជាតំណែងសម្រាប់ព្រះភរិយាដែលមានជាតិកំណើតជារាស្ត្រសាមញ្ញតែតម្រូវឲ្យត្រូវតែជាបុត្រីរបស់អស់លោកមន្ត្រីរាជការ។ព្រះមហាក្សត្រអាចមានព្រះមេយុវបានច្រើននាក់និងអាចប្រទានជាគោរម្យងារផ្សេងៗពីគ្នា។សម្រាប់ពាក្យព្រះយសនាំមុខតំណែងព្រះមេយុវនេះគេបែងចែកជា ០៣ ហើយមានការកំណត់ដូចតំណែងព្រះបិយោដែរគឺ ព្រះបរម ព្រះរាជ និង ព្រះ។ ០៥. ព្រះមេនាង ឬ ព្រះម៉ែនាង (ម្នាង) តំណែងព្រះមេនាង គឺជាតំណែងព្រះស្នំដែលជាបុត្រីនៃអស់លោកមន្ត្រីរាជការបានថ្វាយខ្លួនជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីនឹងអង្គព្រះរាជា។តំណែងព្រះមេនាងអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៦. ព្រះស្នំ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីខ្ញុំរាជការជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់រួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីមន្ត្រីតំណែងព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីហើយលោកឲ្យបុត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្នំហៅងារជា'''អ្នកព្រះនាង'''ឬ'''ព្រះនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបស្របតាមព្រះរាជហឫទ័យនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៧. ព្រះស្រឹង្គារ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកបុត្រីព្រះពញាជាបាទបរិចារិកាហើយមិនបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះស្រឹង្គារមានងារជា'''អ្នកនាង'''។តំណែងនេះអាចមានច្រើនរូបនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៨. ព្រះក្រមការ កាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកមានត្រកូលជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឲ្យស្ត្រីនោះមានតំណែងជាព្រះក្រមការ។តំណែងព្រះក្រមការនេះអាចមានច្រើនអ្នកនិងមានងារផ្សេងៗពីគ្នា។ ០៩. ព្រះស្រីការ តំណែងព្រះស្រីការ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយបានរួមប្រវេណីឬកាលបើព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនអ្នកងារជាបាទបរិចារិកាហើយពុំទាន់បានរួមប្រវេណី។ ១០. ព្រះបម្រើ តំណែងព្រះបម្រើ គឺជាតំណែងរបស់ស្ត្រីដែលព្រះរាជាជាម្ចាស់ផែនដីយកកូនខ្ញុំបម្រើជាបាទបរិចារិកាហើយមិនទាន់បានរួមប្រវេណី។<ref>https://www.facebook.com/share/p/1D8D2TzCFo/</ref> == អំពីគោរមងារឃុន ម៉ម និង អ្នកម្នាង == * ពាក្យ'''ឃុន'''នៅក្នុងសម័យបុរាណហៅបានតែចំពោះបុរសដែលមានបណ្ដាស័ក្ដិបួនហ៊ូពាន់តែប៉ុណ្ណោះ(មានអំណាចត្រួតពលបានបួនពាន់នាក់)លុះមកដល់រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|ព្រះបាទអង្គដួង]]រៀងមកគោរមងារនេះត្រូវបានហ្លួងប្រទានឲ្យទាំងបុរសទាំងស្ត្រីណាដែលជាអ្នកផ្តល់ជាប្រយោជន៍ចំពោះស្ដេចផែនដីមានគ្រូរបាំ គ្រូតន្ត្រី បាទបរិចាកា និង ព្រះញាតិវង្សនៃហ្លួង។បើគោរមងារឃុនបន្ថែមពាក្យចៅនៅពីមុខទៅជា'''ចៅឃុន'''គោរមងារនេះនឹងឡើងខ្ពស់ជាងឃុនទទេ។ * ពាក្យ'''ម៉ម''' គឺជាគោរមងាដែលហ្លួងស្តេចសព្វព្រះរាជហឫទ័យប្រទានឲ្យចំពោះតែស្ត្រីដែលជាបាទបរិចារិកានៃហ្លួង ។គោរមងារម៉មនេះមានឋានៈខ្ពស់ជាងអ្នកម្នាងតែទាបជាងឃុននិងប្រើតាំងតែពីរជ្ជកាលបរមបុរាណរាងមក។ * ពាក្យ'''អ្នកម្នាង''' គឺជាគោរមងារថ្នាក់ទី ០៥ នៅក្នុងលំដាប់ចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់។គោរមងារនេះមានប្រើតាំងតែពីបរមបុរាណរៀងមកហើយទៀតសោតហ្លួងប្រទានចំពោះតែស្ត្រីដែលជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងលើកជាបាទបរិចារិកា។គោរមងារអ្នកម្នាងមានឋានៈទាបជាងម៉ម។<ref>https://www.facebook.com/share/1Jhz85pc83/</ref> == គោរមងារចៅជិតចៅចមទាំង ០៦ ថ្នាក់នៅក្នុងរាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជានាផែនដីបរមបុរាណជាន់ចាស់ == '''ចៅជិតចៅចម''' គឺជារាជស័ព្ទប្រើសម្រាប់ហៅចំពោះរាល់ស្ត្រីដែលមានវង្សត្រកូលជាតិជារាស្ត្រសាមញ្ញហើយត្រូវបានហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យតែងតាំងជាបាទបរិចារិកាគឺសម្តៅទៅលើស្ត្រីដែលហ្លួងទ្រង់រើសយកមកឲ្យធ្វើការងារផ្សេងៗឬធ្វើជាព្រះជាយា។នៅក្នុងក្បួនព្រះរាជស័ព្ទនារាជសំណាក់ក្រុងកម្ពុជាធិបតីចៅជិតចៅចមចែកជា ០៦ ថ្នាក់ដែលមានដូចជា ៖ * ថ្នាក់ទី ០១ គឺ'''ព្រះបិយោ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះបរម'''ដែលជាថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត * ថ្នាក់ទី ០២ គឺ'''ព្រះស្នំ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម្នាង'''។ព្រះស្នំនេះទៀតសោតបើហ្លួងសព្វព្រះរាជហឫទ័យនាងណាខ្លាំងទ្រង់លើកជាធំគឺឯកនោះបានន័យថានាងនោះគឺជាព្រះស្នំដែលមានអំណាចលើសអស់ស្នំដទៃៗទៀត * ថ្នាក់ទី ០៣ គឺ'''ព្រះស្រឹង្គារ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះម៉ែនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៤ គឺ'''ព្រះក្រមការ'''ដែលមានតំណែងជា'''ព្រះនាង''' * ថ្នាក់ទី ០៥ គឺ'''ព្រះស្រីការ'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកម្នាង''' * ថ្នាក់ទី ០៦ គឺ'''ព្រះកំណាន់'''ដែលមានតំណែងជា'''អ្នកនាង'''។<ref>https://www.facebook.com/share/1CRMtL1f9P/</ref> == ឯកសារយោង == o05zlbnkt3uxryf6zxanrchv4b4bv66 0 42441 340358 336207 2026-09-12T14:14:03Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340358 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> ==ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន== [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> ==ឯកសារយោង== qcaka3ur9o0ump7k4vtya8bitb4cn41 340359 340358 2026-09-12T14:15:49Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន */ 340359 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> ==ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន== [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> ==ឯកសារយោង== bwru80msfvdf3cv249sjjaijxxdghjn 340360 340359 2026-09-12T14:27:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 340360 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> ==ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន== [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> ==ឯកសារយោង== gol090tyw7w52zggw17a2cdq4ckhofl 340362 340360 2026-09-12T14:32:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340362 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = ព្រះរាជដំណាក់ | native_name = The Royal Residence | image = Royal Palace, Siem Reap.JPG | caption = ព្រះរាជដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប | map_type = | map_caption = | location = [[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | architect = | floor_area = | client = | engineer = | start_date = | coordinates = {{Coord|13.36166|103.85897|region:KH-12|format=dms|display=inline,title}} | date_demolished = | cost = | structural_system = | style = [[ស្ថាបត្យករខ្មែរ|ខ្មែរ]] | size = }} '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : The Royal Residence) គឺជាព្រះបរមរាជវាំងដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=Visit to the Royal Residence in Siem Reap |url=http://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |access-date=2023-04-30 |archivedate=2018-10-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024192600/https://www.madmonkeyhostels.com/h2o_tour/visit-royal-residence-siem-reap/ |url-status=dead }}</ref>ព្រះរាជដំណាក់គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]នៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។<ref>https://www.lonelyplanet.com/cambodia/siem-reap/attractions/royal-residence/a/poi-sig/1391212/355886 Royal Residence in ''The Lonely Planet''</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== យោងតាម[https://www.facebook.com/share/1BDzjSkZqx/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តសៀមរាប]ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបានកសាងឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]ព្រះរាជដំណាក់បានក្លាយជាទីតាំងដ៏សំខាន់មួយដែលគេសន្មត់ថា[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានប្រើប្រាស់ព្រះរាជដំណាក់នេះដើម្បីរៀបចំផែនការនិងចាប់ផ្តើមស្វះស្វែងរកសេរីភាពដើម្បី[[បុណ្យឯករាជ្យជាតិកម្ពុជា|ឯករាជ្យភាព]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឲ្យរួចផុតពីការត្រួតត្រារបស់[[បារាំង|ប្រទេសបារាំង]]នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០។<ref>{{cite news|url= https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|title= Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|date=13 March 2023|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html|title=Royal Residence in Siem Reap|publisher=Cambo Tours & Travel|date=2023|access-date=14 March 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/|title=Royal Independence Gardens & Royal Residence|publisher=JustSiemReap|date=2018|access-date=13 March 2023}}</ref> នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ព្រះរាជដំណាក់ត្រូវបាន[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ប្រើប្រាស់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះនៃឥស្សរជននយោបាយផ្សេងៗជាចម្បងសម្រាប់កិច្ចចរចាសន្តិភាពចំពេលមានការវិវឌ្ឍនយោបាយរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]រួមទាំងការជួបជាមួយនឹងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ៊ុន សែន]]និង[[នរោត្តម រណឫទ្ធិ|ព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តម រណឫទ្ធិ]]ដែលជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនឹងលោក[[សម រង្ស៊ី]]និងអ្នកការទូតបរទេស។<ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk Offers to Mediate Between Warring Factions|url=https://www.youtube.com/watch?v=5eBbXvCZ6vI |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/5eBbXvCZ6vI |archive-date=1 September 1997|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|title=CAMBODIA-PRINCE|publisher=Getty Images|date=22 April 1998|access-date=13 March 2023|archivedate=13 មីនា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230313120614/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/prince-norodom-ranariddh-his-father-king-norodom-sihanouk-news-photo/1189254863|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/250026/hun-sens-olive-branch-has-thorns|title=Hun Sen's olive branch has thorns|work=South China Morning Post|date=31 July 1998|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: Siem Reap: Sam Rainsy Meets King Norodom Sihanouk |url=https://www.youtube.com/watch?v=KCC8n380FCU |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/KCC8n380FCU |archive-date=17 September 1998|url-status=live|work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite news |title=Cambodia: King Sihanouk's Reaction to Death of Pol Pot |url=https://www.youtube.com/watch?v=BAgLsRvcKPc |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/BAgLsRvcKPc |archive-date=17 April 1998 |url-status=live |work=AP Archive | via=[[YouTube]] | access-date=13 March 2023}}{{cbignore}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី ១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១៧ [[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានទទួលស្វាគមន៍អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]និងក្រុមគ្រួសារនៅឯព្រះរាជដំណាក់។អ្នកស្រី[[អែនជេលីណា ចូលី]]បានស្នាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដើម្បីចូលរួមពិធីបញ្ចាំងនិងសម្ភោធជាផ្លូវការលើកដំបូងនៃខ្សែភាពយន្ត[[មុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ (ភាពយន្ត)|រឿងមុនដំបូងខ្មែរក្រហមសម្លាប់ប៉ារបស់ខ្ញុំ]]ដែលអ្នកស្រីគឺជាអ្នកដឹកនាំខ្សែភាពយន្តនិង[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]គឺជាអ្នកឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រខ្សែភាពយន្តនេះ។<ref>{{Cite news|date=19 February 2017|title=Angelina Jolie And Kids Make First Public Appearance Since Her Split From Brad Pitt|work=Huffington Post|url=https://www.huffpost.com/entry/angelina-jolie-first-public-appearance-divorce_n_58a9ebdfe4b07602ad55c409|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=14 February 2017|title=Cambodian royalty to open Angelina Jolie's film on Khmer Rouge survivor|work=USA Today|url=https://www.usatoday.com/story/life/movies/2017/02/14/cambodian-royalty-open-angelina-jolies-film-khmer-rouge-survivor/97894738/|access-date=4 September 2021}}</ref> នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០២២ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]បានដំឡើងរូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចំនួន ១២ ធ្វើអំពីស្ពាន់ដើម្បីទុកជាអនុស្សាវរីយ៍និងរំលឹកដល់មេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអាណាចក្រខ្មែរ]]។រូបសំណាកទាំងនេះត្រូវបានបើកឲ្យសាធារណជនឃើញជាផ្លូវការនៅខាងក្រៅព្រះរាជដំណាក់ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទនរោត្តម សីហមុនី]]បានយាងទៅពិនិត្យនិងទតមើលការដំឡើងរូបសំណាកថ្មីៗទាំងនេះផងដែរ។<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/siem-reaps-royal-gardens-unveils-12-copper-cast-statues-war-heroes|title=Siem Reap's royal gardens unveils 12 copper cast statues of war heroes|work=Phnom Penh Post|date=20 December 2022|access-date=3 August 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://cambodianess.com/article/copper-angkorian-warriors-showcase-old-skill|title=Copper Angkorian Warriors Showcase Old Skill|work=Cambodianess|date=12 March 2023|access-date=3 August 2023}}</ref> នៅយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះយ៉ាងសន្ធោសន្ធៅដោយសារទុស្សេចរន្តអគ្គិសនីដែលបានធ្វើឲ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃអគារព្រះបរមរាជវាំងពិសេសអគារដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាអគារការិយាល័យរបស់ព្រះមហាក្សត្របើទោះបីជាអគារព្រះបរមរាជវាំងធំមិនមានរងផលប៉ះពាល់ក៏ដោយ។<ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire damages part of Cambodian king's residence near temple|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/03/13/cambodia-king-palace-fire-siem-reap/a46c7d94-c163-11ed-82a7-6a87555c1878_story.html|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Fire engulfs century-old royal residence building in Siem Reap|work=TheStar|url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/03/13/fire-engulfs-century-old-royal-residence-building-in-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Blaze rips through Royal Residence in Siem Reap|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/blaze-rips-through-royal-residence-siem-reap|access-date=13 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 March 2023|title=Pictures and Video: Fire at Royal Residence in Siem Reap|work=Khmer Times|url=https://www.khmertimeskh.com/501254088/pictures-and-video-fire-at-royal-residence-in-siem-reap/|access-date=13 March 2023}}</ref>មន្ត្រី​ជំនាញបាន​សន្យា​ថា​នឹងជួសជុល​រចនាសម្ព័ន្ធរបស់ព្រះរាជដំណាក់ឡើង​វិញ​ដោយ​ក្រុមការងារ​បាន​ចាប់​ផ្តើមជួសជុលព្រះរាជដំណាក់នេះឡើងវិញ​ហើយ​។<ref>{{Cite news|date=15 March 2023|title=Charred Royal Residence Rebuilt|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/national/charred-royal-residence-rebuilt|access-date=16 March 2023}}</ref><ref>{{Cite news|date=16 March 2023|title=PM Hun Sen: Siem Reap Royal Palace Must Be Rebuilt at Any Cost (Video inside)|work=Fresh News Asia|url=https://en.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/35320-2023-03-16-05-31-26.html|access-date=16 March 2023}}</ref> ==ព្រះរាជដំណាក់បច្ចុប្បន្ន== [[File:Cambodia. Siem Reap. The Royal Residence.jpg|thumb|ភ្ញៀវទេសចរកំពុងទស្សនាព្រះរាជដំណាក់នៅពីខាងក្រៅ]] ក្រៅពីជាទីកន្លែងស្នាក់នៅផ្លូវការនិងបណ្ដោះអាសន្នរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ក៏ជាទីតាំងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិផងដែរ។បើទោះបីជាមិនអនុញ្ញាតឲ្យសាធារណជនចូលទៅក្នុងព្រះរាជដំណាក់ដោយផ្ទាល់ក៏ដោយក៏គេអាចទស្សនានិងគយគន់ទិដ្ឋភាពព្រះបរមរាជវាំងបានពីខាងក្រៅ[[សួនព្រះរាជដំណាក់]]ដែលនៅជាប់គ្នាដែលជាសួនសាធារណៈបានផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Royal Independence Gardens & Royal Residence |url=https://justsiemreap.com/things-to-do/attractions/royal-independence-gardens-royal-residence/ |access-date=13 March 2023 |publisher=JustSiemReap}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023 |title=Royal Residence in Siem Reap |url=https://www.cambotours.com/royal-residence-in-siem-reap.html |access-date=14 March 2023 |publisher=Cambo Tours & Travel}</ref>នៅក្នុងបរិវេណព្រះរាជដំណាក់មានរូបសំណាកមេទ័ពទាំង ១២ និង[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលជាទីកន្លែងសក្ការៈបូជារបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]គ្រប់រូបដែលជាពុទ្ធសាសនិកចូលទៅគោរពបូជា។<ref>{{Cite web |date=2023 |title=The Pagodas of Siem Reap |url=https://helloangkor.com/the-pagodas-of-siem-reap/ |access-date=13 March 2023 |publisher=Hello Angkor}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 September 2011|title=The guardian statues|work=Phnom Penh Post|url=https://www.phnompenhpost.com/siem-reap-insider/guardian-statues|access-date=13{{Dead link|date=មិថុនា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} March 2022}</ref><ref>{{Cite web |date=2018 |title=Activités Royales » 2018 » Décembre » LLMM le Roi et la Reine-Mère Norodom Monineath Sihanouk |url=https://www.norodomsihanouk.info/activity/view_id1888.html |access-date=13 March 2023 |publisher=Official website of King-Father Norodom Sihanoul (Royal Cabinet)}}</ref> ==ឯកសារយោង== 67rdr9o2asmkowof50mqbrpdtc3znvs 0 43060 340366 336802 2026-09-12T14:48:06Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ព្រះវិហារបុរាណ */ 340366 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Wat Domnak) គឺ​ជាវត្តអារាមបែប[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]][[ថេរវាទ]]មួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។ {{Infobox religious building | name = វត្តដំណាក់ | native_name = | image = Front porch of Wat Damnak.jpg|thumb | image_size = | alt = | caption = ព្រះវិហារវត្តដំណាក់ | map_type = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[ភូមិវត្តដំណាក់]] [[សង្កាត់សាលាកំរើក]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | coordinates = {{Coordinates|13.3517|N|103.8578|E|display=title}} | religious_affiliation = [[ថេរវាទ|ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] | deity = | country = {{CAM}} | functional_status = | website = | founded_by = | year_completed = ១៩២៧ }} ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== វត្ត​នេះ​ពីមុន​គឺ​ជា​ទីតាំង​[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជ​ដំណាក់]]​របស់​[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះ​បាទ​ព្រះស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុង​អំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយ​មក [[ព្រះរាជដំណាក់]]​របស់​ព្រះមហាក្សត្រត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​ទីតាំង​ទៅ​នៅ​ជិត​អាស្រម[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយ​ពី​[[ព្រះរាជដំណាក់]]​ត្រូវបាន​ផ្លាស់​ប្ដូរទីតាំងទីធ្លា​បរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះ​រាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវ​បានកែ​ប្រែឲ្យក្លាយទៅ​ជា​វត្ត​អារាម​[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ ជាអកុសលនៅ​ក្នុង​[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]វត្តដំណាក់​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់​ជា​មូលដ្ឋា​នយោធារបស់​ពួកគេ។<ref>{{Cite web |date=2020-10-09 |title=វត្តដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប អតីតព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះមហាក្សត្រពីអតីតកាល |url=https://www.tnaot.com/zh/m/detail/article/9802490 |access-date=2025-08-02 |website=柬埔寨头条 |language=zh }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ព្រះវិហារបុរាណ== នៅតាមបណ្តោយដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅកណ្តាល[[ក្រុងសៀមរាប]]មានវត្តជាច្រើនដែលទំនងជាកសាងឡើងនៅក្នុងកាលបរិច្ឆេទប្រហាក់ប្រហែលគ្នាហើយមានទឹកដៃសិល្បៈយ៉ាងល្អឯកគួរឲ្យកត់សម្គាល់។វត្តដំណាក់ស្ថិតនៅត្រើយខាងកើតដងស្ទឹងដែលមានព្រះវិហារបុរាណមួយសង់នៅលើខឿនខ្ពស់ ជញ្ជាំងថ្ម ដំបូលប្រក់ក្បឿងស្រកាលេញយ៉ាងល្អឆើត។ព្រះវិហារនេះត្រូវគេមើលឃើញថាគឺជាសំណង់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]ល្អប្លែកមួយនៅក្នុងតំបន់ដែលលើកយកអន្លើនានានៅក្នុង[[រឿងរាមកេរ្តិ៍|ទេពកថារាមកេរ្តិ៍]]ឆ្លាក់នៅលើសន្លឹកទ្វារនិងបង្អួច។ចំណែកនៅលើផ្ទៃជញ្ជាំងខាងក្នុងពុំមានគំនូរដូចបណ្តាព្រះវិហារផ្សេងៗឡើយតែមានសន្លឹកសីមាថ្មធំៗព័ទ្ធជុំវិញល្វែងគ្រឹះ។ បើយោងតាមការសិក្សារបស់ '''Daniel Guéret''' និង '''Dominique-Pierre Guéret''' បានសន្និដ្ឋានថាព្រះវិហារវត្តដំណាក់កសាងឡើងនៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៩។ប៉ុន្តែបើតាមសំណេររបស់ '''Peter Olszewski''' ផ្សាយនៅលើទំព័រកាសែត[[ភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍|ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍]]យល់ថាព្រះវិហារវត្តដំណាក់កសាងឡើងនៅរវាងឆ្នាំ ១៩១៩។ការសន្និដ្ឋានរបស់ '''Peter Olszewski''' ប្រហែលផ្អែកលើចំណារលេខ ១៩១៩ នៅលើជញ្ជាំងខាងជើងតែអ្នកខ្លះយល់ថាគឺជាឆ្នាំជួសជុលព្រះវិហារលើកដំបូង។ប៉ុន្តែបើផ្អែកលើលក្ខណៈទូទៅនៃសំណង់និងរូបថតឯកសារចាស់បំផុតរបស់[[បារាំង]]ពាក់ព័ន្ធនឹងវត្តដំណាក់គេអាចសន្និដ្ឋានបានថាព្រះវិហារវត្តដំណាក់ប្រហែលកសាងរវាងមុនទសវត្សរ៍ទី ២០។ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តីគេមើលឃើញថាព្រះវិហារវត្តដំណាក់គឺជាព្រះវិហារបុរាណដ៏ល្បីល្បាញនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]តាំងពីដើមរៀងមក។នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]]ព្រះវិហារវត្តនេះក៏បានស្ថិតនៅលើទំព័រផ្សព្វផ្សាយអំពីអនុស្សាវរីយ៍រីកចម្រើននៃ[[សង្គមរាស្រ្តនិយម|របបសង្គមរាស្រ្តនិយម]]ផងដែរ។ ព្រះវិហារវត្តដំណាក់គឺជាប្រភេទព្រះវិហារបុរាណឬគេហៅថា'''វិហារជហ្វា ០៤'''។ព្រះវិហារសង់នៅលើខឿនជាថ្នាក់ៗហើយនៅតាមចំហៀងខឿនជុំវិញគេឃើញមានស្លាកស្នាមបញ្ចុះអដ្ឋិធាតុ ដែលជា[[វប្បធម៌កម្ពុជា|ទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ]]ប្រតិបត្តិមកតាំងពីបុរាណកាល។ចំពោះផ្នែកខាងមុខព្រះវិហារគេសង់បន្តជាដំបូលរានហាលនៅផ្នែកខាងមុខដូចព្រះវិហារ[[វត្តរាជបូណ៌]]ឬព្រះវិហារ[[វត្តលោមព្រលឹង]]ដែលជាព្រះវិហារបុរាណស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]ផងដែរ។ព្រះវិហារវត្តដំណាក់គេរៀបចំឲ្យមានជណ្តើរឡើងទាំង ០៤ ទិសខាងកើតមានទ្វារ ០៣ ខាងលិចមានទ្វារ ០២ ចំហៀងទាំងសងខាងមានបង្អួច ១៤(ជើង ០៧ ត្បូង ០៧)ដំបូលប្រក់ក្បឿងស្រកាលេញជ្រាលចុះ ០២ ថ្នាក់។ចំណែកឯនៅផ្នែកខាងក្នុងមានសសរឈើ ០៨ ជ្រុងចំនួន ១២ ដើមទ្រគ្រឿងបង្គុំឈើផ្នែកខាងលើ។រីឯនៅលើផ្ទៃជញ្ជាំងខាងក្នុងពុំមានគំនូរឬក្បាច់លម្អឡើយពោលគឺជាផ្ទៃលាតលាបពណ៌លឿងស្រាល។រីឯផ្នែកខាងលើជាពិតានឈើហើយផ្ទៃធ្នឹមលម្អដោយក្បាច់ពណ៌ទឹកមាស។ដោយឡែកនៅលើផ្ទៃសន្លឹកទ្វារនិងបង្អួច(ផ្នែកខាងក្រៅ)ទាំងអស់គេឆ្លាក់តួអង្គសំខាន់ៗឬទិដ្ឋភាពនៅក្នុង[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]លាបលម្អទឹកមាសយ៉ាងរស់រវើកគួរឲ្យកោតសរសើរ។ ដោយឡែកនៅលើហោជាងទាំងសងខាងនៃព្រះវិហារវត្តដំណាក់ គេឆ្លាក់ជាក្បាច់រចនាអំពីស៊ីម៉ងត៍ដែលបង្ហាញអំពីទិដ្ឋភាពជានិមិត្តរូបពាក់ព័ន្ធនឹង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ហោជាងខាងកើតគេឆ្លាក់ព្រះស្តូបចេតិយមួយយ៉ាងធំដែលមានពន្លឺឆពណ្ណរង្សីនៅលើកំពូលខាងលើអមដោយឆ័ត្ររួតមួយគូនិងទេវតា ០២ អង្គហោះហើរប្រោះព្រំ។ចំណែកនៅផ្នែកខាងក្រោមអមព្រះស្តូបចេតិយគេឆ្លាក់ជារូបទេពប្រណម្យ(?)ម្ខាង ០៤ អង្គ។ផ្ទៃខាងក្រោយគេឆ្លាក់ក្បាច់ភ្ញីទេសយ៉ាងរស់រវើក។រីឯនៅនៅលើហោជាងខាងលិចគេឆ្លាក់អន្លើសំខាន់មួយនៅក្នុង[[ពុទ្ធប្រវត្តិ|រឿងពុទ្ធប្រវត្តិ]]គឺត្រង់ពេលព្រះអង្គចេញបួស។ចម្លាក់ត្រង់នេះគឺមានតួអង្គ[[ព្រះពុទ្ធ|ព្រះសិទ្ធត្ថ]](អនាគត[[ព្រះពុទ្ធ]]អង្គ)គង់លើខ្នងសេះទ្រង់គ្រឿងជាក្សត្រមានទេវតា ០៤ អង្គទ្រជើងសេះ ទេពនិករហែហម និង អាមាត្រតោងជាប់កន្ទុយសេះ។ចំណែកឯនៅផ្ទៃហោជាងខាងក្រោយគេឆ្លាក់ក្បាច់ភ្ញីទេសយ៉ាងរស់រវើកដូចហោជាងខាងកើតដែរ។គួរកត់សម្គាល់ដែរថាការរចនាហោជាងធ្វើអំពីស៊ីម៉ងត៍នៅលើព្រះវិហារបុរាណបែបនេះក៏ជាការកម្រនិងបង្ហាញឲ្យឃើញពីភាពទំនើបនៅក្នុងសំណង់ផងដែរដ្បិតភាគច្រើនព្រះវិហារបុរាណគេនិយមឆ្លាក់ហោជាងលើជាឈើ។ [[File:Pediment_of_Wat_Damnak.jpg|thumb|]] ចំពោះរចនាសម្ព័ន្ធសំណង់ផ្នែកខាងក្រោមដំបូលវិញគេឃើញថាព្រះវិហារនេះសង់ឲ្យមានបាំងសាចខាងក្រៅជញ្ជាំង។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះការលម្អត្រង់ចន្លោះសសរជុំវិញបាំងសាចដោយរចនាជាបន្ទាត់កោងផ្កាប់និងក្បាច់លម្អតូចៗផងនោះហាក់បង្ហាញឲ្យឃើញលក្ខណៈទំនើបមួយផ្នែកទៀតនៅក្នុងស្ថាបត្យកម្មពោលគឺជាទម្រង់សិល្បៈបែបបស្ចឹមប្រទេសប្រើជាផ្នែកតូចមួយនៅក្នុង[[ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|សំណង់បុរាណខ្មែរ]]។ប៉ុន្តែទោះជាបែបនេះក្តីគេមើលឃើញថាការលម្អនៅលើសន្លឹកទ្វារនិងបង្អួចនីមួយៗសុទ្ធតែឆ្លាក់បង្ហាញអន្លើផ្សេងៗនៅក្នុង[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]ដែលជាលក្ខណៈពិសេសមួយនៃព្រះវិហារវត្តដំណាក់។ប្រសិនបើសង្កេតដោយត្រួសៗនៅលើសន្លឹកទ្វារទាំង ០៣ នៃជញ្ជាំងខាងកើតត្រង់ទ្វារកណ្តាលគេឆ្លាក់បង្ហាញត្រង់'''ព្រះលក្សណ៍'''ប្រយុទ្ធនឹង'''វិរុលមុខកុមារ'''ដែលកាឡាខ្លួនជា'''ឥន្រ្ទជិត'''នៅលើសន្លឹកទ្វារទាំងសងខាង។ចំណែកឯនៅលើទ្វារខាងត្បូងសន្លឹកទ្វារម្ខាងគេឆ្លាក់'''ឥន្រ្ទជិត'''បំបាំងខ្លួនក្នុងពពកហើយសន្លឹកទ្វារម្ខាងទៀតគេឆ្លាក់'''សិម្ពលីគ្រុឌ'''កំពុងឆាបឆក់បំផ្លាញ'''សរនាគបាស'''របស់'''ឥន្រ្ទជិត'''ដែលមានទ័ពស្វាជុំវិញ។ ចំណែកទ្វារខាងលិចលើទ្វារស្តាំគេឆ្លាក់រូបតួអង្គសំខាន់ ០២ គឺ'''ហនុមាន'''និង'''នាងបុញ្ញកាយ'''។សន្លឹកទ្វារម្ខាងគឺឆ្លាក់'''ហនុមាន'''ចាប់'''នាងបុញ្ញកាយ'''ហោះចេញពីភ្លើងហើយសន្លឹកទ្វារម្ខាងទៀត ឆ្លាក់រូប'''ហនុមាន'''ហោះទ្រ'''នាងបុញ្ញកាយ'''។ចំពោះឈុតត្រង់នេះ នៅក្នុងសាច់[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]រៀបរាប់ថាក្រោយ'''ព្រះរាម'''ទតឃើញសព'''នាងសីតា'''ជាអគ្គមហេសី('''នាងបុញ្ញកាយ'''កាឡាខ្លួន)អណ្តែតទឹកនៅចំពោះព្រះភ័ក្រ្ត'''ហនុមាន'''បានយកសព'''នាងសីតា'''ទៅបូជាពិសោធន៍រកការពិតទើបលេច'''នាងបុញ្ញកាយ'''ហោះចេញពីភ្លើង។ប៉ុន្តែពេលដឹងការពិតដូច្នេះ'''ព្រះរាម'''យល់ថានាងជាកូនរបស់'''ពិភេក'''ក៏ចាត់ឲ្យ'''ហនុមាន'''ហោះជូននាងទៅ[[លង្កា|ក្រុងលង្កា]]វិញ។រីឯនៅលើទ្វារខាងឆ្វេងនៃទិសខាងលិចនេះដែរប្រហែលគេឆ្លាក់រូប'''នាងបុញ្ញកាយ'''និង'''ក្រុងរាពណ៍'''ជាឪពុកមា។ ក្រៅពីការឆ្លាក់សាច់រឿងនៅលើសន្លឹកទ្វារនៃព្រះវិហារវត្តដំណាក់នេះគេឃើញថានៅលើសន្លឹកបង្អួចទាំង ១៤ ក៏មានការឆ្លាក់បង្ហាញឈុតឆាកចម្បាំងតទល់គ្នារវាង'''ព្រះរាម'''-'''ព្រះលក្សណ៍'''និង'''ក្រុងរាពណ៍'''-'''ឥន្រ្ទជិត'''។នៅលើបង្អួចខាងជើងពលព្រះ'''ព្រះរាម''' ចេញក្បួនពីឆ្វេងទ័ព'''ឥន្រ្ទជិត'''ចេញពីស្តាំ។រីឯលើសន្លឹកបង្អួចខាងត្បូងទ័ព'''ព្រះរាម'''ចេញពីស្តាំទ័ព'''ឥន្រ្ទជិត'''ចេញពីឆ្វេងហើយចូលទល់ទ័ពប្រយុទ្ធគ្នានៅចំត្រង់បង្អួចកណ្តាល។សង្ខេបសេចក្តីមកព្រះវិហារវត្តដំណាក់គឺជាសំណង់មួយដែលបង្ហាញឲ្យឃើញពីការចាប់ផ្តើមភាពទំនើបនៃស្ថាបត្យកម្មនៅក្នុង[[ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ|សំណង់បុរាណខ្មែរ]]។ចំណែកឯការលើកយកឈុតឆាក ទិដ្ឋភាព និង តួអង្គសំខាន់ៗនៃ[[រឿងរាមកេរ្តិ៍]]ដូចរៀបរាប់ខាងលើគេអាចសន្និដ្ឋានបានថាគឺសាច់រឿងត្រង់អន្លើចម្បាំង'''ឥន្រ្ទជិត'''។សាច់រឿងអន្លើនេះផ្តើមពី'''ក្រុងរាពណ៍'''បង្គាប់'''នាងបុញ្ញកាយ'''កាឡាខ្លួនជាសាកសព'''នាងសីតា'''អណ្តែតទឹកឲ្យព្រះរាមយល់ថា'''នាងសីតា'''ជាអគ្គមហេសីសោយទីវង្គត។ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញល្បិចនោះបានក្លាយជាហេតុនៃចម្បាំងកាន់តែខ្លាំងក្លាដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា'''ចម្បាំងឥន្រ្ទជិត'''ហើយល្បីល្បាញរហូតមានលើកមកសម្តែងនៅក្នុងទម្រង់[[ល្ខោនស្បែកធំ]]ទៀតផង។<ref>{{Cite web |date=2023-07-18 |title=ព្រះវិហារបុរាណវត្តដំណាក់ {{!}} AMS Khmer Civilization |url=https://khmercivilization.ams.com.kh/detail/28272 |access-date=2025-08-03 |language=en-US }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Shutters_of_Wat_Damnak.jpg|thumb|]] ==ការ​សិក្សា== បច្ចុប្បន្នវត្តនេះមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​ទីអារាម​របស់​[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់​ឲ្យព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និង​សម្រាប់​ឲ្យ​ពុទ្ធបរិស័ទ​ធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះ​ក៏​ជាថ្នាលបណ្តុះចំណេះវិជា្ជដល់​ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារ​នៅ​ក្នុង​វត្តមាន​ពុទ្ធិកបឋមសិក្សា​សម្រាប់​ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ​ព្រះធម៌វិន័យនានា។លើសពី​នេះនៅ​ក្នុង​បរិវេណវត្ត​ក៏​មាន​សាលាបឋមសិក្សា​សម្រាប់​ឲ្យ​កុមារសិក្សារៀនសូត្រទៀតផង។ បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់​ថ្ងៃតែងតែ​មានជនានុជន​ជាច្រើន​បាន​ទៅអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលា​នៅ​ទីនោះផងដែរ។<ref>{{Cite web |date=2020-10-09 |title=វត្តដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប អតីតព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះមហាក្សត្រពីអតីតកាល |url=https://www.tnaot.com/zh/m/detail/article/9802490 |access-date=2025-08-02 |website=柬埔寨头条 |language=zh }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា== នៅ​ក្នុង​វត្ត​នេះក៏​មាន​[[បណ្ណាល័យ]]​មួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា]]ដែល​បាន​បើក​សម្រាប់​ឲ្យ​សាធារណជន​ចូល​ធ្វើការ​សិក្សា ស្រាវជ្រាវ​​ឯកសារ និង ​អានសៀវភៅ​នានា​យ៉ាងសម្បូរបែប។នៅ​តាម​ដងផ្លូវ​ចូលទៅក្នុង​វត្តមាន​រៀបចំនូវពាក្យស្លោកនិង​សុភាសិតជាច្រើន​សម្រាប់​ដាស់តឿន​ដល់​សាធារណជនទាំងឡាយ។<ref>{{Cite web |date=2020-10-09 |title=វត្តដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប អតីតព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះមហាក្សត្រពីអតីតកាល |url=https://www.tnaot.com/zh/m/detail/article/9802490 |access-date=2025-08-02 |website=柬埔寨头条 |language=zh }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ទេសចរណ៍== [[File:Siem_Reap_Map_Wat_Damnak_Area.png|thumb]] វត្តដំណាក់​ក៏​បាន​នឹងកំពុង​ទាក់​ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ឲ្យ​មក​ទស្សនា​នៅ​ក្នុងវត្តនេះផង​ដែរដោយសារ​តែ​ការរៀបចំប្រកបទៅដោយ​សោភ័ណភាព​នៃវត្តនេះនិងអាយុ​កាល​ដ៏ចំណាស់ដែល​មានពាក់ព័ន្ធនឹង​ប្រវត្តិសាស្ត្រផងនោះ។ព្រះវិហារ​នៃ​វត្តនេះមានអាយុកាលប្រហែល ១០០ ឆ្នាំមកហើយ។<ref>{{Cite web |date=2020-10-09 |title=វត្តដំណាក់ ខេត្តសៀមរាប អតីតព្រះរាជដំណាក់របស់ព្រះមហាក្សត្រពីអតីតកាល |url=https://www.tnaot.com/zh/m/detail/article/9802490 |access-date=2025-08-02 |website=柬埔寨头条 |language=zh }}{{Dead link|date=ឧសភា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ម្ហូបអាហារ== សាច់​គោ​អាំង​ដែល​ល្បី​នៅ​ម្ដុំ​វត្ត​ដំណាក់​នេះ​បាន​បើក​​លក់​​ជាង​ ០២ ​ទសវត្សរ៍​មក​ហើយគឺ​តាំងពី​អំឡុង​ឆ្នាំ​ ១៩៩០ ​មក​ម្ល៉េះ។ខុស​ប្លែក​ពី​សាច់គោ​អាំង​នៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានី​ភ្នំពេញ]]​ដែល​មាន​​ចង្កាក់​ស្ដួច​វែង សាច់​គោ​អាំង​​ដែល​ល្បី​នៅ​ម្ដុំ​វត្តដំណាក់​​មាន​ចង្កាក់ឬស្សី​សំប៉ែត​ខ្លី។សាច់គោ​ដោត​លាយ​ខ្លាញ់​នៅ​ខាង​ចុង​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រែ​ចុះ​ឡើង​ដោយ​លាប​ទឹក​គ្រឿង​ពណ៌​ក្រហម​​បន្ថែម​រសជាតិ។រសជាតិសាច់គោអាំងម្ដុំវត្តដំណាក់នេះមិនត្រឹមតែត្រូវចិត្ត[[ជនជាតិខ្មែរ|អតិថិជនខ្មែរ]]ប៉ុណ្ណោះទេជារឿយៗគេក៏ឃើញវត្តមានទេសចរបរទេសមកអង្គុយទទួលទានផងដែរ។<ref>{{Cite news|title=សាច់គោ​អាំង​ ១៥០០ ​រៀល​មួយ​ចង្កាក់​ល្បី​នៅ​វត្ត​ដំណាក់​ខេត្ត​សៀមរាប|language=en|url=https://www.postkhmer.com/%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%A2%E1%9E%BC%E1%9E%94%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%84%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B/%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9F%8B%E1%9E%82%E1%9F%84%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84-%E1%9F%A1%E1%9F%A5%E1%9F%A0%E1%9F%A0-%E1%9E%9A%E1%9F%80%E1%9E%9B%E1%9E%98%E1%9E%BD%E1%9E%99%E1%9E%85%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B8%E1%9E%93%E1%9F%85%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-08-02|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731071253/https://www.postkhmer.com/%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%A2%E1%9E%BC%E1%9E%94%E1%9E%86%E1%9F%92%E1%9E%84%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B/%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9F%8B%E1%9E%82%E1%9F%84%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84-%E1%9F%A1%E1%9F%A5%E1%9F%A0%E1%9F%A0-%E1%9E%9A%E1%9F%80%E1%9E%9B%E1%9E%98%E1%9E%BD%E1%9E%99%E1%9E%85%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B8%E1%9E%93%E1%9F%85%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==ឯកសារយោង== h267srpvpdu6ammssflrsahtl7ffrcd 0 43532 340427 337432 2026-09-13T08:36:37Z CommonsDelinker 142 Replacing Seal_Lopburi.png with [[File:Seal_of_Lopburi_province_(1940).png]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · date of the creation of the s 340427 wikitext text/x-wiki {{នយោបាយថៃ}} '''ចង្វាតនៃថៃ''' គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​[[ថៃ]]​ដែល​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 76 ចង្វាត ({{Lang-th|จังหวัด}}, អានថា: ចាំងវ៉ាត់, ប្រែថា: ខេត្ត) ត្រឹមត្រូវនិងតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយ ({{Lang-th|เขตปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ}}, តំបន់រដ្ឋបាលផ្នែកក្នុងស្រុកទម្រង់ពិសេស) តំណាងឱ្យរាជធានី[[បាងកក]]<ref name="DOPA-20170421">{{cite web|date=21 April 2017|title=Administrative information|url=https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46|access-date=22 August 2019|website=Department of Provincial Affairs (DOPA)|publisher=Provincial Affairs Bureau|archivedate=10 សីហា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180810111025/https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558|trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015|url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm|access-date=28 May 2018|website=Department of Provincial Administration (DOPA)}}</ref><ref>{{cite web|title=The World Factbook: Thailand|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|access-date=13 June 2018|website=U.S. Central Intelligence Agency|archivedate=10 មិថុនា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|url-status=dead}}</ref> ពួកគេគឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាននិងត្រូវបានបែងចែកទៅជា[[អាំភើ]] ({{Lang-th|อำเภอ}}, ស្រុក) និងដើរតួជានីតិបុគ្គលផងដែរ​ ចង្វាតនីមួយៗដឹកនាំដោយអភិបាលចង្វាត​ (ผู้ว่าราชการจังหวัด, អ្នកអភិបាលចង្វាត/ខេត្ត) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ == ចង្វាតនិងតំបន់រដ្ឋបាល == {{-}} {{ផែនទីរូបភាពរបស់ចង្វាត់នៅប្រទេសថៃ}} === ភាគខាងជើង === {| class="wikitable sortable" !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត ! width="15%" |ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ ! width="16%" |ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI2">http://somchaiblessings.blogspot.com/2012/05/human-development-in-thailand.html ดัชนีการพัฒนามนุษย์ในประเทศไทย</ref> |- |[[ឯកសារ:Flag of Chiang Rai.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Chiang Rai.svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ|ឈៀងរ៉ាយ]] (ជៀងរាយ) |Chiang Rai |เชียงราย (ឈៀងរ៉ាយ) | align="right" |1,287,615 | align="right" |11,678.4 | align="right" |110.3 | align="center" |0.716 |- |[[ឯកសារ:Flag of Chiang Mai.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Chiang Mai.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តឈៀងម៉ៃ|ឈៀងម៉ៃ]] (ជៀងហ្មៃ) |Chiang Mai |เชียงใหม่ (ឈៀងម៉ៃ) | align="right" |1,640,479 | align="right" |20,107.0 | align="right" |81.6 | align="center" |0.904 |- |[[ឯកសារ:ธงประจำจังหวัดน่าน.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal of Nan Province (color version, Thai Fine Art Department).svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តណាន|ណាន]] (នាន) |Nan |น่าน (ណាន) | align="right" |476,363 | align="right" |11,472.1 | align="right" |41.5 | align="center" |0.705 |- |[[ឯកសារ:Phayao flag.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Phayao.png|51x51ភីកសែល]] |[[ខេត្តព្យៅ|ព្យៅ]] |Phayao |พะเยา (ផៈយ៉ៅ) | align="right" |486,304 | align="right" |6,335.1 | align="right" |76.8 | align="center" |0.722 |- |[[ឯកសារ:Phrae flag.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal of Phrae Province (colour version, as the provincial administration used).svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តព្រែ|ព្រែ]] |Phrae |แพร่ (ភ្រែ) | align="right" |447,564 | align="right" |6,538.6 | align="right" |70.5 | align="center" |0.702 |- |[[ឯកសារ:Flag of Mae Hong Son Province.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Mae Hong Son.svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តម៉ែហងសន|ម៉ែហងសន]] |Mae Hong Son |แม่ฮ่องสอน (ម៉ែហងសន) | align="right" |242,742 | align="right" |12,681.3 | align="right" |19.1 | align="center" |0.704 |- | |[[ឯកសារ:Seal Lampang.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តលំប៉ាង|លំប៉ាង]]​ (លាំបាង) |Lampang |ลำปาง (ឡាំប៉ាង) | align="right" |761,949 | align="right" |12,534.0 | align="right" |60.8 | align="center" |0.748 |- | |[[ឯកសារ:Seal Lamphun.svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តលំពូន|លំពូន]] (លាំពូន) |Lamphun |ลำพูน (ឡាំភូន) | align="right" |404,560 | align="right" |4,505.9 | align="right" |90.0 | align="center" |0.729 |- |[[ឯកសារ:Flag of Uttaradit.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Uttaradit Seal.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ|ឧត្តរឌិត្ថ]] (ឧតរតិត្ថ៍) |Uttaradit |อุตรดิตถ์ (អ៊ុតតៈរ៉ៈឌីត) | align="right" |462,618 | align="right" |7,838.6 | align="right" |59.0 | align="center" |0.711 |} === ភាគឦសាន === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- | |[[ឯកសារ:Seal Kalasin.png|50x50px]] |[[ខេត្តកាលសិន្ធុ|កាលសិន្ធុ]] (កាឡសិន្ធុ៍) | Kalasin |กาฬสินธุ์ (កាឡៈស៊ីន) | align="right"|982,578 | align="right"|6,946.7 | align="right"|141.4 | align="center" |0.718 |- | |[[ឯកសារ:Seal Khon Kaen.png|50x50px]] |[[ខេត្តខនកែន|ខនកែន]] | Khon Kaen |ขอนแก่น (ខនគែន) | align="right"|1,767,601 | align="right"|10,886.0 | align="right"|162.4 | align="center" |0.850 |- | |[[ឯកសារ:Seal Chaiyaphum.png|50x50px]] |[[ខេត្តជ័យភូមិ|ជ័យភូមិ]]​ | Chaiyaphum |ชัยภูมิ (ឆៃយ៉ៈភូម) | align="right"|1,127,423 | align="right"|12,778.3 | align="right"|88.2 | align="center" |0.748 |- |[[ឯកសារ:Flag of Nakhon Phanom Province.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Nakhon Phanom Province (color version).svg|50x50px]] |[[ខេត្តនគរភ្នំ|នគរភ្នំ]] (នគរព្នម) | Nakhon Phanom |นครพนม (ណៈខនផៈណុំ) | align="right"|703,392 | align="right"|5,512.7 | align="right"|127.6 | align="center" |0.778 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Ratchasima.png|50x50px]] |[[ខេត្តនគររាជ|នគររាជសីមា]] | Nakhon Ratchasima |นครราชสีมา (ណៈខនរ៉ាតឆៈស៊ីម៉ា) | align="right"|2,628,818 | align="right"|20,494.0 | align="right"|128.27 | align="center" |0.815 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Bueng_Kan_Province.png|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Bueng Kan.png|50x50px]] |[[ខេត្តបឹងកាល|បឹងកាល]]​ (បឹងកាឡ) | Bueng Kan |บึงกาฬ (ប៊ឹងកាន) | align="right"|385,053 | align="right"|4,305 | align="right"|89.4 | align="center"|--- |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Buriram_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Buriram.png|50x50px]] |[[ខេត្តបុរីរម្យ|បុរីរម្យ]] | Buri Ram |บุรีรัมย์ (ប៊ុរីរ៉ាម) | align="right"|1,553,765 | align="right"|10,322.9 | align="right"|150.5 | align="center" |0.729 |- | |[[ឯកសារ:Seal Maha Sarakham.png|50x50px]] |[[ខេត្តមហាសារគាម|មហាសារគាម]] | Maha Sarakham |มหาสารคาม (ម៉ៈហាសារ៉ៈខាម) | align="right"|940,911 | align="right"|5,291.7 | align="right"|177.8 | align="center" |0.729 |- | |[[ឯកសារ:Seal of Mukdahan Province.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តមុក្តាហារ|មុក្តាហារ]] | Mukdahan |มุกดาหาร (មុកដាហាន) | align="right"|339,575 | align="right"|4,339.8 | align="right"|78.2 | align="center" |0.728 |- | | |[[ខេត្តយសោធរ|យសោធរ]] | Yasothon |ยโสธร (យ៉ៈសូថន) | align="right"|539,542 | align="right"|4,161.7 | align="right"|129.6 | align="center" |0.782 |- | |[[ឯកសារ:Seal Roi Et.png|50x50px]] |[[ខេត្តរយឯត|រយឯត]] | Roi Et |ร้อยเอ็ด (រ៉យអេត, រ៉យអិត) | align="right"|1,309,708 | align="right"|8,299.4 | align="right"|157.8 | align="center" |0.732 |- | |[[ឯកសារ:Seal Loei.png|50x50px]] |[[ខេត្តលើយ|លើយ]] | Loei |เลย (លើយ) | align="right"|624,066 | align="right"|11,424.6 | align="right"|54.6 | align="center" |0.731 |- |[[ឯកសារ:Sisaket_drapeau.gif|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Sisaket.png|50x50px]] |[[ខេត្តសិរីសាកេត|សិរីសាកេត]]​ (ស្រីសកេស) | Si Sa Ket |ศรีสะเกษ (ស៊ីសាកេត) | align="right"|1,452,471 | align="right"|8,840.0 | align="right"|164.3 | align="center" |0.734 |- | |[[ឯកសារ:Seal Sakon Nakhon.png|50x50px]] |​[[ខេត្តសកលនគរ|សកលនគរ]] | Sakon Nakhon |สกลนคร (សៈកុនណៈខន) | align="right"|1,122,905 | align="right"|9,605.8 | align="right"|116.9 | align="center" |0.705 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Surin_Province.png|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Surin.png|50x50px]] |[[ខេត្តសុរិន្ទ|សុរិន្ទ្រ]] | Surin |สุรินทร์ (ស៊ូរីន) | align="right"|1,381,761 | align="right"|8,124.1 | align="right"|170.1 | align="center" |0.751 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nong Khai.png|50x50px]] |[[ខេត្តហ្នងគាយ|ហ្នងគាយ]] | Nong Khai |หนองคาย (ណងខាយ) | align="right"|509,395 | align="right"|3,027.0 | align="right"|168.3 | align="center" |0.755 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Nong_Bua_Lamphu_Province.jpeg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Nong Bua Lamphu.png|50x50px]] |[[ខេត្តហ្នងបួលំភូ|ហ្នងបួលំភូ]] | Nong Bua Lam Phu |หนองบัวลำภู (ណងបួឡាំភូ) | align="right"|502,868 | align="right"|3,859.0 | align="right"|130.3 | align="center" |0.714 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Udon_Thani_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Udon Thani.png|50x50px]] |[[ខេត្តឧត្តរធានី|ឧត្តរធានី]] | Udon Thani |อุดรธานี (អ៊ុដនថានី) | align="right" |1,544,786 | align="right" |11,730.3 | align="right" |131.7 | align="center" |0.907 |- |[[ឯកសារ:Flag of Ubon Ratchathani Province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Ubon Ratchathani.png|50x50px]] |[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី|ឧប្បលរាជធានី]] | Ubon Ratchathani |อุบลราชธานี (អ៊ុបុនរ៉ាតឆៈថានី) | align="right" |1,813,088 | align="right" |15,744.8 | align="right" |115.2 | align="center" |0.800 |- |[[ឯកសារ:Flag of Amnat Charoen province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Amnatcharoen.png|50x50px]] |[[ខេត្តអំណាចច្រើន|អំណាចច្រើន]] (អាំនាចច្រើញ) | Amnat Charoen |อำนาจเจริญ​ (អាំណាតចៈរើន) | align="right" |372,137 | align="right" |3,161.2 | align="right" |117.7 | align="center" |0.712 |} === ភាគកណ្តាល === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Bangkok.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Bangkok Metropolitan Admin (green).svg|50x50px]] |[[បាងកក]] (ក្រុងទេពមហានគរ) |Bangkok |กรุงเ​ทพมหานคร​ (គ្រុងធេបម៉ៈហាណៈខន) | align="right" |5,682,415 | align="right" |1,568.7 | align="right" |1,400 | align="center" |0.933 |- | |[[ឯកសារ:Seal Kamphaeng Phet.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] | Kamphaeng Phet |กำแพงเพชร​ (កាំភែងភេត) | align="right" |729,133<ref>{{Cite web |url=http://stat.dopa.go.th/stat/statnew/upstat_age_disp.php |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2021-11-04 |archivedate=2020-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508003021/http://stat.dopa.go.th/stat/statnew/upstat_age_disp.php |url-status=dead }}</ref> | align="right" |8,607.5 | align="right" |84.5 | align="center" |0.725 |- | |[[ឯកសារ:Seal Chainat.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តជ័យនាថ|ជ័យនាថ]] | Chai Nat |ชัยนาท​ (ឆៃណាត) | align="right" |329,722 | align="right" |2,469.7 | align="right" |135.6 | align="center" |0.756 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Nayok.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរនាយក|នគរនាយក]] | Nakhon Nayok |นครนายก​ (ណៈខនណាយ៉ុក) | align="right" |259,342 | align="right" |2,122.0 | align="right" |119.1 | align="center" |0.758 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Nakhon_Pathom_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Pathom.svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរបឋម|នគរបឋម]] | Nakhon Pathom |นครปฐม​ (ណៈខនប៉ៈថុំ) | align="right" |911,492 | align="right" |2,168.3 | align="right" |396.7 | align="center" |0.682 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Sawan.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរសួគ៌|នគរសួគ៌]] | Nakhon Sawan |นครสวรรค์​ (ណៈខនសៈវ៉ាន់) | align="right" |1,065,334 | align="right" |9,597.7 | align="right" |111.8 | align="center" |0.752 |- |[[ឯកសារ:ธงจังหวัดนนทบุรี.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Nonthaburi.svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]] | Nonthaburi |นนทบุรี​ (ណុនថៈប៊ុរី) | align="right" |1,229,735 | align="right" |622.3 | align="right" |1,770.4 | align="center" |0.743 |- |[[ឯកសារ:Flag of Pathum Thani.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Pathum Thani.png|51x51px]]&nbsp; |[[ខេត្តបទុមធានី|បទុមធានី]] | Pathum Thani |ปทุมธานี​ (ប៉ៈធុំថានី) | align="right" |1,129,115 | align="right" |1,525.9 | align="right" |739.9 | align="center" |0.805 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Phra_Nakhon_Si_Ayutthaya_Province.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Phra Nakhon Si Ayutthaya Province (color version, Thai Fine Art Department).svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធយា|ព្រះនគរស្រីអយុធយា]] | Phra Nakhon Si Ayutthaya |พระนครศรีอยุธยา (ផ្រៈណៈខនស៊ីអៈយុតថៈយ៉ា) | align="right" |808,360 | align="right" |2,556.6 | align="right" |305.9 | align="center" |0.729 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Phichit_Province.png|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Phichit.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពិចិត្រ|ពិចិត្រ]]​ (វិចិត្រ) | Phichit |พิจิตร (ភិជីត) | align="right" |541,868 | align="right" |4,531.0 | align="right" |122.0 | align="center" |0.693 |- |[[ឯកសារ:Pitsanulok flag.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal_of_Phitsanulok_Province_(without_the_name_of_province).svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពិស្ណុលោក|ពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) | Phitsanulok |พิษณุโลก (ភីតសៈនុឡូក) | align="right" |813,852 | align="right" |10,815.8 | align="right" |78.6 | align="center" |0.724 |- |[[ឯកសារ:Phetchabun provincial flag.png|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Phetchabun.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពេជ្របូរណ៍|ពេជ្របូរណ៍]] | Phetchabun |เพชรบูรณ์ (ភេតឆៈប៊ូន) | align="right" |996,031 | align="right" |12,668.4 | align="right" |78.6 | align="center" |0.745 |- | |[[ឯកសារ:Seal of Lopburi province (1940).png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តលពបុរី|លព្វបុរី]] | Lop Buri |ลพบุรี (ឡុបប៊ុរី) | align="right" |755,854 | align="right" |6,199.8 | align="right" |121.9 | align="center" |0.742 |- | |[[ឯកសារ:Seal Samut Prakan.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|សមុទ្រប្រាការ]] | Samut Prakan |สมุทรปราการ (សៈមុតប៉្រាកាន) | align="right" |1,310,766 | align="right" |1,004.1 | align="right" |1,180.3 | align="center" |0.825 |- | |[[ឯកសារ:Seal Samut Songkhram.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម|សមុទ្រសង្គ្រាម]] | Samut Songkhram |สมุทรสงคราม (សៈមុតសុងខ្រាម) | align="right" |194,057 | align="right" |416.7 | align="right" |465.7 | align="center" |0.762 |- | |[[ឯកសារ:Seal Samut Sakhon.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|សមុទ្រសាគរ]] | Samut Sakhon |สมุทรสาคร (សៈមុតសាខន) | align="right" |491,887 | align="right" |872.3 | align="right" |563.9 | align="center" |0.758 |- |[[ឯកសារ:Provincial Flag of Saraburi.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Saraburi.png|51x51px]]&nbsp; |[[ខេត្តស្រៈបុរី|ស្រៈបុរី]] | Saraburi |สระบุรี (សៈរ៉ៈប៊ុរី) | align="right" |617,384 | align="right" |3,576.5 | align="right" |172.6 | align="center" |0.798 |- | |[[ឯកសារ:Seal Sing Buri.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | Sing Buri |สิงห์บุรี (ស៊ីងប៊ុរី) | align="right" |214,661 | align="right" |822.5 | align="right" |261.0 | align="center" |0.739 |- |[[ឯកសារ:Flag of Sukhothai Province.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Sukhothai Province (color version).svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសុខោទ័យ|សុខោទ័យ]] | Sukhothai |สุโขทัย (ស៊ុខូថៃ) | align="right" |601,778 | align="right" |6,596.1 | align="right" |91.2 | align="center" |0.738 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Suphan_Buri_(province).gif|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Suphanburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសុពណ៌បុរី|សុពណ៌បុរី]]​ (សុវណ្ណបុរី) | Suphan Buri |สุพรรณบุรี (ស៊ុផាន់ប៊ុរី) | align="right" |845,950 | align="right" |5,358.0 | align="right" |157.9 | align="center" |0.744 |- | |[[ឯកសារ:Seal Ang Thong.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តអាងថង|អាងថង]] | Ang Thong |อ่างทอง (អាងថង) | align="right" |284,970 | align="right" |968.4 | align="right" |294.3 | align="center" |0.720 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Uthai_Thani_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Uthaithani.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តឧទ័យធានី|ឧទ័យធានី]] | Uthai Thani |อุทัยธานี (អ៊ុថៃថានី) | align="right" |327,959 | align="right" |6,730.3 | align="right" |48.7 | align="center" |0.704 |} === ភាគខាងកើត === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- |[[ឯកសារ:Flag of Chanthaburi.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Chanthaburi.png|50x50px]] |[[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ច័ន្ទបុរី]] | Chanthaburi |จันทบุรี (ចាន់ថៈប៊ុរី) | align="right"|514,616 | align="right"|6,338.0 | align="right"|81.2 | align="center" |0.754 |- |[[ឯកសារ:Flag of Chachoengsao Province.png|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Chachoengsao.png|50x50px]] |[[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) | Chachoengsao |ฉะเชิงเทรา (ឆៈឈើងសៅ) | align="right"|673,933 | align="right"|5,351.0 | align="right"|125.9 | align="center" |0.708 |- |[[ឯកសារ:Chonburi flag.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Chonburi.png|50x50px]] |[[ខេត្តជលបុរី|ជលបុរី]] | Chon Buri |ชลบุรี (ឆុនប៊ុរី) | align="right"|1,509,125 | align="right"|4,363.0 | align="right"|345.8 | align="center" |0.889 |- |[[ឯកសារ:Flag of Trat Province.jpg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Trat.png|50x50px]] |[[ខេត្តត្រាច|ត្រាច]] | Trat |ตราด (ត្រាត) | align="right"|220,921 | align="right"|2,819.0 | align="right"|78.4 | align="center" |0.675 |- |[[ឯកសារ:Flag of Prachin Buri Province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Prachinburi.png|50x50px]] |[[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រាចិនបុរី]] | Prachin Buri |ปราจีนบุรี (ប៉្រាជីនប៊ុរី) | align="right"|466,572 | align="right"|4,762.4 | align="right"|98.0 | align="center" |0.755 |- |[[ឯកសារ:Flag of Rayong.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Rayong.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តរយ៉ង|រយ៉ង]] | Rayong |ระยอง (រ៉ាក់យ៉ង) | align="right"|626,402 | align="right"|3,552.0 | align="right"|176.4 | align="center" |0.802 |- | |[[ឯកសារ:Old picture Seal Sakaeo.png|border|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តស្រះកែវ|ស្រះកែវ]] | Sa Kaeo |สระแก้ว (ស្រៈកែវ) | align="right"|485,632 | align="right"|7,195.1 | align="right"|75.6 | align="center" |0.688 |} === ភាគខាងលិច === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- |[[ឯកសារ:Flag of Kanchanaburi province (2-1).svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Kanchanaburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តកញ្ចនបុរី|កញ្ចនបុរី]] (កាញ្ចនៈបុរី) | Kanchanaburi |กาญจนบุรี (កាន់ចៈណៈប៊ុរី) | align="right"|839,776 | align="right"|19,483.2 | align="right"|43.1 | align="center" |0.733 |- |[[ឯកសារ:Flag of Tak province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Tak.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តតាក|តាក]] | Tak |ตาก (តាក) | align="right"|525,684 | align="right"|16,406.6 | align="right"|32.0 | align="center" |0.735 |- |[[ឯកសារ:Flag of Prachuap Khiri Khan.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Prachuap Khiri Khan.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ប្រចួបគីរីខ័ន្ធ]] | Prachuap Khiri Khan |ประจวบคีรีขันธ์ (ប៉្រៈជួបឃីរីខាន់) | align="right"|509,134 | align="right"|6,367.6 | align="right"|80.0 | align="center" |0.868 |- |[[ឯកសារ:Flag of Petchaburi.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Phetchaburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]] | Phetchaburi |เพชรบุรี (ភេតឆៈប៊ុរី) | align="right"|464,033 | align="right"|6,225.1 | align="right"|74.5 | align="center" |0.798 |- |[[ឯកសារ:Flag of Ratchaburi.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Ratchaburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[​ខេត្ត​រាជបុរី​|រាជបុរី]] | Ratchaburi |ราชบุรี​ (រ៉ាតឆៈប៊ុរី) | align="right"|839,075 | align="right"|5,196.5 | align="right"|161.5 | align="center" |0.726 |} === ភាគខាងត្បូង === {| class="wikitable sortable" !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត ! width="15%" |ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ ! width="16%" |ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI">http://somchaiblessings.blogspot.com/2012/05/human-development-in-thailand.html ดัชนีการพัฒนามนุษย์ในประเทศไทย</ref> |- |[[ឯកសារ:Flag of Krabi (blue-yellow).svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Krabi.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តក្របី|ក្របី]] |Krabi |กระบี่​ (ក្រៈប៊ី) | align="right" |469,769 | align="right" |4,708.5 | align="right" |99.8 | align="center" |0.805 |- | |[[ឯកសារ:Seal of Chomphon Province.svg|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តជុម្ពរ|ជុម្ពរ]] |Chumphon |ชุมพร​ (ឈុំផន) | align="right" |509,650 | align="right" |6,010.8 | align="right" |84.8 | align="center" |0.710 |- | |[[ឯកសារ:Seal_Trang.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តត្រាំង|ត្រាំង]] |Trang |ตรัง (ត្រាំង) | align="right" |643,072 | align="right" |4,917.5 | align="right" |130.8 | align="center" |0.692 |- |[[ឯកសារ:Nakhon Si Thammarat Flag.svg|border|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ|នគរស្រីធម្មរាជ]] |Nakhon Si Thammarat |นครศรีธรรมราช (ណៈខនស៊ីថាំម៉ៈរ៉ាត) | align="right" |1,557,482 | align="right" |9,942.5 | align="right" |156.6 | align="center" |0.769 |- |[[ឯកសារ:Flag of Narathiwat.svg|border|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal of Narathiwat Province (2004 version, as appeared in the Royal Thai Government Gazette).png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តនរាធិវាស|នរាធិវាស]] |Narathiwat |นราธิวาส (ណៈរ៉ាធិវ៉ាត) | align="right" |796,239 | align="right" |4,475.4 | align="right" |177.9 | align="center" |0.636 |- |[[ឯកសារ:Flag of Pattani Province.svg|border|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Pattani.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តប៉ាត់តានី|ប៉ាត់តានី]] (ប៉័ត្តានី) |Pattani |ปัตตานี (ប៉ាត់តានី) | align="right" |709,796 | align="right" |1,940.4 | align="right" |365.8 | align="center" |0.698 |- |[[ឯកសារ:Flag of Phang Nga province.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Phang Nga.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តផាំងង៉ា|ផាំងង៉ា]]​ (ព័ង្ងា) |Phangnga |พังงา (ផាំងង៉ា) | align="right" |267,491 | align="right" |4,170.9 | align="right" |64.1 | align="center" |0.758 |- |[[ឯកសារ:Flag of Phatthalung.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Provincial Seal of Phatthalung.svg|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តព័ទ្ទលុង|ព័ទ្ទលុង]] (ព័ទ្លុង) |Phatthalung |พัทลุง (ផាត់ថៈលុង) | align="right" |524,857 | align="right" |3,424.5 | align="right" |153.3 | align="center" |0.713 |- | |[[ឯកសារ:Seal_Phuket.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តភូកេត|ភូកេត]] |Phuket |ภูเก็ต (ភូកេត) | align="right" |402,017 | align="right" |543.0 | align="right" |740.3 | align="center" |0.921 |- |[[ឯកសារ:Flag of Yala province.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Yala.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តយលា|យលា]] |Yala |ยะลา (យ៉ៈឡា) | align="right" |527,295 | align="right" |4,521.1 | align="right" |116.6 | align="center" |0.687 |- |[[ឯកសារ:Provincial Flag of Ranong.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Ranong.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តរនង|រនង]] |Ranong |ระนอง (រ៉ៈណង) | align="right" |190,399 | align="right" |3,298.0 | align="right" |57.7 | align="center" |0.678 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Satun_Province.jpg|70x70ភីកសែល|70x70px{{ลิงก์เสีย|date=กันยายน 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[ឯកសារ:Seal_Satun.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តស្តូល|ស្តូល]] |Satun |สตูล (សៈទូន) | align="right" |319,700 | align="right" |2,479.0 | align="right" |129.0 | align="center" |0.655 |- |[[ឯកសារ:Flag of Songkhla.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Songkhla.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តសង្ខលា|សង្ខលា]] |Songkhla |สงขลา (សុងខ្លា) | align="right" |1,424,230 | align="right" |7,393.9 | align="right" |192.6 | align="center" |0.681 |- | |[[ឯកសារ:Seal_Surat_Thani.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|សុរាស្ត្រធានី]] |Surat Thani |สุราษฎร์ธานี (ស៊ុរ៉ាតថានី) | align="right" |1,057,581 | align="right" |12,891.5 | align="right" |82.0 | align="center" |0.849 |} == សូម​មើល​ផង​ដែរ == *[[Seals of The Provinces of Thailand]] *[[Districts of Thailand]] == កំណត់ចំណាំ == {{Reflist}} == ឯកសារយោង == * {{cite book|author=[[Tej Bunnag]]|title=The provincial administration of Siam, 1892-1915: the Ministry of the Interior under Prince Damrong Rajanubhab|isbn=0-19-580343-4|location=Kuala Lumpur; New York|publisher=Oxford University Press|year=1977}} * [https://web.archive.org/web/20040103145859/http://www.dopa.go.th/English Department of Provincial Administration] * {{statoids|id=uth|title=Provinces of Thailand}} ==External links== {{Commons category|Provinces of Thailand}} * [http://www.forvo.com/tag/provinces_in_thailand/ Pronunciation of provinces in Thailand at www.forvo.com] * [http://www.referencethai.com/ Reference Thailand ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619221606/http://referencethai.com/ |date=2013-06-19 }} <!-- ==See also (now this section is redundant)== *[[Subdivisions of Thailand]]--> {{Provinces of Thailand}} {{Articles on first-level administrative divisions of Asian countries}} {{DEFAULTSORT:List Of Provinces Of Thailand (With Census Data)}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ]] jb21ek93oa1eplciig6g6jmb6orjfxq 0 45862 340398 337441 2026-09-13T05:13:09Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340398 wikitext text/x-wiki {{About|ព្រឹត្តិការណ៍វិវត្តទៅរកការឈ្លានពាន|អត្ថបទអំពីការឈ្លានពានទៅលើអ៊ុយក្រែន|ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = វិបត្តិរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន | partof = [[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]] | image = [[File:Russian forces near Ukraine, 2021-12-03 (crop).jpg|border|350px]] | image_size = | caption = ការប្រមូលផ្ដុំកងកម្លាំងយោធារុស្ស៊ីនៅក្បែរព្រំដែនអ៊ុយក្រែន គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣{{nbsp}}ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ | date = '''ជម្លោះដើម'''៖ ៣ មីនា ២០២១ – ៣០ មេសា ២០២១<br />(១ ខែ, ៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ)<br />'''ជម្លោះថ្មី'''៖ ២៦ តុលា ២០២១ – ២៤ កុម្ភៈ ២០២២<br />(៣ ខែ, ៤ សប្តាហ៍ និង ១ ថ្ងៃ) | place = [[អ៊ុយក្រែន]] | result = [[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២|រុស្ស៊ី​បានបើក​ការ​ឈ្លានពាន​មកលើអ៊ុយក្រែនក្នុង​ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០២២]] * រុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ដែនដីផ្តាច់ខ្លួនរបស់អ៊ុយក្រែនគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|ដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]] ជារដ្ឋអធិបតេយ្យ និងបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងយោធារុស្ស៊ីចូលទៅឈរជើងនៅក្នុងដែនដីទាំងពីរនោះ។<ref>{{cite news |title=Russia recognises Ukraine separatist regions |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60468237 |access-date=21 February 2022 |publisher=BBC News |date=21 February 2022}}</ref> | combatants_header = Parties involved in the crisis | combatant1 = {{plainlist| * '''{{flag|រុស្ស៊ី}}''' * {{flag|បេឡារុស}}<ref>{{cite web|url=https://rg.ru/2022/01/20/zaharova-rf-i-belarus-vynuzhdeny-reagirovat-na-narashchivanie-sil-nato-u-obshchih-granic.html |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Захарова: РФ и Беларусь вынуждены реагировать на наращивание сил НАТО у общих границ |website=Rossiyskaya Gazeta |access-date=27 កុម្ភៈ 2022 |archive-date=20 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120102509/https://rg.ru/2022/01/20/zaharova-rf-i-belarus-vynuzhdeny-reagirovat-na-narashchivanie-sil-nato-u-obshchih-granic.html |url-status=live}}</ref> * {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|ស.ប. ដូណេតស្ក៍]]{{refn|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ គឺជារដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនដែលបានប្រកាសឯករាជ្យនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដោយទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋ[[អូសេទីខាងត្បូង]] (រដ្ឋគ្នីគ្នាដែលមានការទទួលស្គាល់តិចតួច) និងប្រទេសរុស្ស៊ី (ឆ្នាំ២០២២)។<ref name="SouthOssetiaRecognizesDPRLPR">{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=South Ossetia recognises independence of Donetsk People's Republic |url=http://tass.ru/en/world/738110 |agency=Information Telegraph Agency of Russia |date=27 June 2014 |access-date=31 January 2022 |archive-date=17 វិច្ឆិកា 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117173807/http://tass.com/world/738110 |url-status=dead }}</ref>|group=ស}} * {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} {{nowrap|[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|ស.ប. លូហ្កានស្ក៍]]}}{{refn|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍ គឺជារដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនដែលបានប្រកាសឯករាជ្យនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដោយទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋ[[អូសេទីខាងត្បូង]] (រដ្ឋគ្នីគ្នាដែលមានការទទួលស្គាល់តិចតួច) និងប្រទេសរុស្ស៊ី (ឆ្នាំ២០២២)។<ref>{{cite web|date=6 November 2014 |title=Ukraine's rebel 'people's republics' begin work of building new states |author-first=Luhn |author-last=Alec |location=Donetsk |url=http://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/ukraine-rebel-peoples-republic-states |access-date=31 January 2022 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |url=https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |title=Общая информация |website=Official site of the head of the Lugansk People's Republic |access-date=11 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |archive-date=12 មីនា 2018 |url-status=dead |trans-title=(ភាសារុស្ស៊ី) ព័ត៌មានទូទៅ |archivedate=12 មីនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya }}</ref>|group=ស}} }} | combatant2 = {{plainlist| * '''{{flag|អ៊ុយក្រែន}}'''}} {{Collapsible list | title = ប្រទេសជួយផ្គត់ផ្គង់អាវុធ៖ | {{flag|កាណាដា}}{{refn|ប្រទេសកាណាដាបានបញ្ជូនគ្រាប់យុទ្ធភ័ណ្ឌ អាវុធធុនស្រាល និងឧបករណ៍យោធាផ្សេងៗទៀត ព្រមទាំងអ្នកជំនាញយោធាផង។ សរុបមក ប្រទេសកាណាដាបានសន្យាផ្តល់ជំនួយជាថវិកាចំនួន ៧.៨ លានដុល្លារ និងផ្តល់ប្រាក់កម្ចីហិរញ្ញវត្ថុចំនួន ៦២០ លានដុល្លារ និងជំនួយយោធាដែលមិនគ្រោះថ្នាក់ដល់ជីវិត។<ref>{{cite news |title=Ukraine receives machine guns, surveillance gear from Canada as Russian threats mount|url=https://globalnews.ca/news/8633355/ukraine-canada-machine-guns-surveillance-gear/|access-date=19 February 2022 |agency=Global News}}</ref><ref>{{cite web|title=Canada sends non-lethal military aid to further support Ukraine |url=https://www.canada.ca/en/department-national-defence/news/2022/02/canada-sends-non-lethal-military-aid-to-further-support-ukraine.html |date=4 February 2022 |access-date=19 February 2022 |publisher=Government of Canada}}</ref><ref name="auto3">{{cite web |last1=The Canadian Press |title=Canada to give $500M loan, send $7.8M in lethal weapons to Ukraine: Trudeau |url=https://www.ctvnews.ca/politics/canada-to-give-500m-loan-send-7-8m-in-lethal-weapons-to-ukraine-trudeau-1.5781045 |website=CTV News |date=14 February 2022 |access-date=16 February 2022 |archivedate=15 កុម្ភៈ 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215142751/https://www.ctvnews.ca/politics/canada-to-give-500m-loan-send-7-8m-in-lethal-weapons-to-ukraine-trudeau-1.5781045 |url-status=dead }}</ref>|group=ស}} | {{flag|ឆែក}}{{refn|សាធារណរដ្ឋឆែកបានលក់[[រថយន្តក្រោះ]] និងបានបរិច្ចាគគ្រាប់កាំភ្លើងធំៗជូនអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web|url=https://defence-ua.com/weapon_and_tech/shepetivskij_remontnij_zavod_otrimav_partiju_shasi_tatra_vid_cheskoji_excalibur_army_dlja_rszv_burevij-5692.html |title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) "Шепетівський ремонтний завод" отримав партію шасі Tatra від чеської Excalibur Army для РСЗВ "Буревій" |date=23 December 2021 |publisher=Defense Express}}</ref><ref>{{cite web |last= |date=27 January 2022 |title=The Czech Republic is sending thousands of artillery shells to Ukraine |url=https://czechdaily.cz/the-czech-republic-is-sending-thousands-of-artillery-shells-to-ukraine/ |access-date=13 February 2022 |website=Czech Daily |archivedate=13 កុម្ភៈ 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220213184025/https://czechdaily.cz/the-czech-republic-is-sending-thousands-of-artillery-shells-to-ukraine/ |url-status=dead }}</ref>|group=ស}} | {{flag|អេស្តូនី}}{{refn|ប្រទេសអេស្តូនីបានបញ្ជូន [[មន្ទីរព្យាបាលវាល]] (រួមជាមួយអាល្លឺម៉ង់) និងអាវុធមួយចំនួន។<ref name="baltic-lethal-aid">{{cite web |last=Mcleary |first=Paul |date=21 January 2022 |others=Photograph by Andriy Dubchak (AP Photo) |title=Baltic states step up in arming Ukraine against potential Russian incursion |url=https://www.politico.com/news/2022/01/21/baltic-allies-ukraine-russia-conflict-527594 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121214611/https://www.politico.com/news/2022/01/21/baltic-allies-ukraine-russia-conflict-527594 |archive-date=21 មករា 2022 |access-date=22 មីនា 2022 |work=Politico |publisher=Axel Springer SE}}</ref><ref>{{cite web|title=First batch of Estonia-donated Javelin missiles arrive in Ukraine |url=https://news.err.ee/1608505415/first-batch-of-estonia-donated-javelin-missiles-arrive-in-ukraine |date=18 February 2022 |access-date=18 February 2022 |publisher=ERR News}}</ref><ref name="LBEstGer">{{cite web |title=Estonia donates mobile field hospital to Ukrainian army |url=https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3400459-estonia-donates-mobile-field-hospital-to-ukrainian-army.html |date=9 February 2022 |access-date=12 February 2022 |publisher=Ukrinform |archivedate=12 កុម្ភៈ 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220212235749/https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3400459-estonia-donates-mobile-field-hospital-to-ukrainian-army.html |url-status=dead }}</ref>|group=ស}} | {{flag|បារាំង}}{{refn|បារាំងនឹងផ្តល់ឧបករណ៍ការពារយោធាដល់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |last=Reuters |date=2022-02-26 |title=France to provide defensive military equipment to Ukraine - army spokesman |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-provide-defensive-military-equipment-ukraine-army-spokesman-2022-02-26/ |access-date=2022-02-26}}</ref><ref>{{Cite web |last=CNN |date=2022-02-25 |title=France will provide defensive equipment to Ukraine |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-25-22/h_49b1e98e5d017deb2dd77ad572fbc7bd |access-date=2022-02-26 |website=CNN |archivedate=2022-02-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220226130800/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-25-22/h_49b1e98e5d017deb2dd77ad572fbc7bd |url-status=dead }}</ref>|group=ស}} | {{flag|ឡេតូនី}}{{refn|ឡេតូនីបានប្រគល់ប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស។<ref>{{cite web|url=https://eng.lsm.lv/article/society/defense/latvia-delivers-stinger-missiles-to-ukraine.a444987/ |title=Latvia delivers Stinger missiles to Ukraine |publisher=LSM |date=23 February 2022 |access-date=23 February 2022}}</ref>|group=ស}} | {{flag|លីទុយអានី}}{{refn|លីទុយអានីបានបញ្ជូនគ្រាប់កាំភ្លើង គ្រឿងអាវុធ (រួមទាំងប្រព័ន្ធការពារដែនអាកាស ''FIM-92 Stinger'') និងអ្នកជំនាញ។<ref name="baltic-lethal-aid" /><ref>{{cite web|title=(ភាសាលីទុយអានី) Lietuva išskraidino karinę paramą Ukrainai – siunčia "Stinger" raketas |url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/1614548/lietuva-isskraidino-karine-parama-ukrainai-siuncia-stinger-raketas |date=13 February 2022 |access-date=13 February 2022 |publisher=LRT}}</ref><ref>{{cite web|title=UNIAN: Lithuania hands over almost 1 million pieces of ammunition to Ukraine |url=https://www.kyivpost.com/ukraine-politics/unian-lithuania-hands-over-almost-1-million-pieces-of-ammunition-to-ukraine.html |date=12 June 2019 |access-date=12 February 2022 |publisher=Kyiv Post}}</ref><ref name="The Military Balance2021" />|group=ស}} | {{flag|ហុល្លង់}}{{refn|ប្រទេសហុល្លង់នឹងផ្គត់ផ្គង់អ៊ុយក្រែនជាមួយកាំភ្លើងស្នែប គ្រាប់កាំភ្លើង មួកការពារ អាវក្រោះ និងរ៉ាដា។<ref>{{cite web |title=Netherlands to give Ukraine sniper rifles, radars, helmets |url=https://nltimes.nl/2022/02/18/netherlands-give-ukraine-sniper-rifles-radars-helmets |date=18 February 2022 |website=NL Times}}</ref>|group=ស}} | {{flag|ប៉ូឡូញ}}{{refn|ប្រទេសប៉ូឡូញបានលួករថយន្តក្រោះដឹកមនុស្ស<ref>{{cite web|url=https://mil.in.ua/uk/news/zsu-peredana-partiya-bojovyh-mashyn-oncilla/ |title=ЗСУ передана партія бойових машин Oncilla |trans-title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) A batch of Oncilla combat vehicles was transferred to the Armed Forces |website=Мілітарний |date=27 April 2021}}</ref> គ្រាប់កាំភ្លើង<ref>{{cite web|url=https://www.ukrmilitary.com/2021/04/ammunnition.html |title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Україна закупила в Польщі партію болгарських боєприпасів |website=Ukrainian Military Pages |date=21 April 2021}}</ref> និងបានបញ្ជូលអ្នកជំនាញមួយចំនួន។<ref name="The Military Balance2021" />|group=ស}} | {{flag|តួកគី}}{{refn|ប្រទេសតួកគីបានលួក[[ដ្រូនយោធា]] (''Bayraktar TB2'')។<ref>{{cite news |author-last1=Kramer |author-first1=Andrew E. |title=Turkey, a Sometimes Wavering NATO Ally, Backs Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2022/02/03/world/europe/ukraine-turkey-russia-drones.html |access-date=4 February 2022 |work=The New York Times |date=3 February 2022}}</ref>|group=ស}} | {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}{{refn|ចក្រភពអង់គ្លេសបានបញ្ជូនគ្រាប់កាំភ្លើង អាវុធ (មីស៊ីលប្រឆាំងរថក្រោះ ''NLAW'') និងអ្នកជំនាញ។<ref>{{Cite news |title=British anti-tank weapons sent to defend Ukraine from Russia |date=18 January 2022 |work=The Times |editor=Brown |editor-first=Larisa |url=https://www.thetimes.co.uk/article/british-anti-tank-weapons-sent-to-defend-ukraine-from-russia-2f5lbzn8v |url-access=subscription |access-date=22 មីនា 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118204343/https://www.thetimes.co.uk/article/british-anti-tank-weapons-sent-to-defend-ukraine-from-russia-2f5lbzn8v |archive-date=18 មករា 2022}}</ref><ref name="The Military Balance2021" />|group=ស}} | {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}{{refn|សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជូនជំនួយហិរញ្ញវត្ថុ គ្រាប់កាំភ្លើង អាវុធ និងអ្នកជំនាញផ្សេងៗ។<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/12/08/politics/us-ukraine-security-assistance-military-training/index.html |title=US small arms and ammo arrive in Ukraine as Pentagon details troops to train country's military |publisher=CNN |access-date=11 December 2021 |archive-date=9 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209153617/https://edition.cnn.com/2021/12/08/politics/us-ukraine-security-assistance-military-training/index.html |url-status=live}}</ref><ref name="The Military Balance2021" />|group=ស}} }} {{Collapsible list | title = ប្រទេសផ្ដល់ជំនួយយោធាមិនប៉ះពាល់ដល់ជីវិត៖ | {{flag|អាល្លឺម៉ង់}}{{refn|ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានបញ្ជូនមន្ទីរព្យាបាលវាល (រួមជាមួយអេស្តូនី)<ref name="LBEstGer"/>|group=ស}} | {{flag|អ៊ីតាលី}}{{refn|អ៊ីតាលីបានបញ្ជូនឧបករណ៍ដោះមីន។<ref>{{cite news |title=Italy considers offering Ukraine aid, "non-lethal" military help |url=https://www.reuters.com/world/europe/italy-considers-offering-ukraine-aid-non-lethal-military-help-2022-02-23/ |work=Reuters |date=22 February 2022}}</ref>|group=ស}} | {{flag|ស៊ុយអែត}}{{refn|ស៊ុយអែតបានបញ្ជូនអ្នកជំនាញ។<ref>{{cite web |url=https://www.forsvarsmakten.se/sv/aktuellt/2021/12/darfor-utbildar-sverige-ukrainska-sakerhetsstyrkor/ |title=(ភាសាស៊ុយអែត) Därför utbildar Sverige ukrainska säkerhetsstyrkor |author=<!--Not stated--> |date=14 December 2021 |website= |publisher=Swedish Armed Forces |access-date=22 មីនា 2022}}</ref>|group=ស}} | {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}{{refn|បន្ទាប់ពីការស្នើសុំក្រោមយន្តការការពារជនស៊ីវិល សហភាពអឺរ៉ុបកំពុងបញ្ជូនជំនួយវេជ្ជសាស្រ្ត មន្ទីរព្យាបាលវាល ម៉ាស៊ីនភ្លើង និងឧបករណ៍ CBRN ។<ref name=EU_UCPM_deployment />|group=ស}} | {{flagdeco|បេឡារុស|1991}} [[ក្រុមបក្សប្រឆាំងបេឡារុស]]{{refn|ក្រុមបក្សប្រឆាំងបេឡារុសបានស្ម័គ្រចិត្តជួយដោះស្រាយវិបត្តិ និងជម្លោះតាមប្រព័ន្ធឌីជីថល (cyberwarfare)។<ref>{{cite news |title="Киберпартизаны" заявили о взломе серверов БЖД и выставили ультиматум режиму |trans-title=(ភាសារុស្ស៊ី) "Cyber partisans" announced the hacking of the BZD servers and issued an ultimatum to the regime |url=https://charter97.org/ru/news/2022/1/24/452224/ |work=Charter 97 |date=24 January 2022 |url-status=live |access-date=25 January 2022 |archive-date=25 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125170029/https://charter97.org/ru/news/2022/1/24/452224/ }}</ref><ref>{{cite news |title=Білоруські "кіберпартизани" зламали сервер залізниці, щоб не пустити російські війська в країну |trans-title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Belarusian "cyber partisans" hacked railway server to prevent Russian troops from entering the country |url=https://lb.ua/world/2022/01/25/503916_biloruski_kiberpartizani.html |work=LB.ua |date=25 January 2022 |url-status=live |access-date=25 January 2022 |archive-date=25 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125165806/https://lb.ua/world/2022/01/25/503916_biloruski_kiberpartizani.html}}</ref>|group=ស}} }} | commander1 = {{flagdeco|Russia}} '''[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]'''<br/> {{flagdeco|Russia}} [[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]]<br/> {{flagdeco|Russia}} [[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូវ]]<br/> {{flagdeco|Russia}} [[ស៊ែរជី សូយហ្គូ]]<br/> {{flagdeco|Belarus}} [[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]<br/> {{flagdeco|Belarus}} [[រ៉ូម៉ាំង ហ្កូលូវឆិនកូ]]<br/> {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[ដេនីស ពូហ្ស៊ីលីន]]<br/> {{flagicon image|Flag of Donetsk People's Republic.svg}} [[វ៉្លាឌីមៀរ បាសកូវ]]<br/> {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[លេអូនីដ ប៉ាសេឆ្មីគ]]<br/> {{flagicon image|Flag of the Luhansk People's Republic.svg}} [[ស៊ែរជី កូហ្សលូវ]] | commander2 = {{flagdeco|Ukraine}} '''[[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]]'''<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[ដេនីស ស្មីហាល]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[ឌីមីត្រូ គូលេបា]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[អូលេកស៊ី រ៉េស្មីកូវ]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[អង់ឌ្រី តារ៉ាន់]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[អូលេកស៊ី ដានីលូវ]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[វ៉ាឡេរី ហ្សាលូហ្សីនី]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[ស៊ែរហ៊ី សាប់តាឡា]]<br/> {{flagdeco|Ukraine}} [[រូស្លង់ ឃុំឆាក់]] | strength1 = {{plainlist| '''{{flagu|រុស្ស៊ី}}៖''' * ៩០០,០០០ (កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ) * ៥៥៤,០០០ (យោធាប្រតិព័ន្ធ) * ២,០០០,០០០ (កម្លាំងបម្រុង)<ref name="The Military Balance2021" /> * បូករួមពី ១៧៥,០០០ នាក់<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html |author-last1=Julian E. |author-first1=Barnes |author-last2=Michael |author-first2=Crowley |author-last3=Eric |author-first3=Schmitt |title=Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans |date=10 January 2022 |website=The New York Times |access-date=20 January 2022 |archive-date=22 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122100818/https://www.nytimes.com/2022/01/10/us/politics/russia-ukraine-helicopters.html|url-status=live |url-access=subscription}}</ref> ទៅ ១៩០,០០០ នាក់ទៀត<ref>{{cite news|author-last=Bengali |author-first=Shashank |date=18 February 2022 |title=The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news |access-date=18 February 2022 |url-access=subscription}}</ref> នៅឯព្រំដែនអ៊ុយក្រែន '''{{flagdeco|បេឡារុស}} បេឡារុស៖''' * ៤៥,៣៥០ (កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ) * ១១០,០០០ (យោធាប្រតិព័ន្ធ) * ២៨៩,៥០០ (កម្លាំងបម្រុង)<ref name="The Military Balance2021" /> {{flagdeco|Donetsk People's Republic}} '''ស.ប. ដូណេតស្ក៍៖''' * ២០,០០០<ref name="The Military Balance2021" /> {{flagdeco|Luhansk People's Republic}} '''ស.ប. លូហ្កានស្ក៍៖''' * ១៤,០០០<ref name="The Military Balance2021" /> }} | strength2 = {{plainlist| '''{{flagu|អ៊ុយក្រែន}}៖''' * ២០៩,០០០ (កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ) * ១០២,០០០ (យោធាប្រតិព័ន្ធ) * ៩០០,០០០ (កម្លាំងបម្រុង)<ref name="The Military Balance2021">{{cite book |title=The military balance 2021 |date=2021 |publisher=International Institute for Strategic Studies |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1032012278}}</ref> }} }} នៅខែមីនា និងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ប្រធានាធិបតីប្រទេស[[រុស្ស៊ី]] លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងយោធារុស្ស៊ីចាប់ផ្តើមប្រមូលផ្តុំទាហាន និងឧបករណ៍យោធារាប់រយរាប់ពាន់ដើមបញ្ជូនទៅតំបន់ព្រំដែនជាមួយប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]] និង[[គ្រីមៀ]]។<ref>{{cite news|author-last1=Holland |author-first1=Steve |author-last2=Shalal |author-first2=Andrea |author-last3=Landay |author-first3=Jonathan |others=File photo by Kevin Lamarque |date=8 April 2021|title=Russian force on Ukraine border larger than any time since 2014, U.S. says |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Washington D.C. |editor-last=Paul |editor-first=Franklin; Dunham, Will |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-usa-idUSKBN2BV2Z3 |url-access=registration|access-date=28 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Kramer |author-first=Andrew E. |others=Article updated 30 April 2021 |date=9 April 2021|title=Russian Troop Movements and Talk of Intervention Cause Jitters in Ukraine |work=The New York Times |location=Moscow |url=https://www.nytimes.com/2021/04/09/world/europe/russia-ukraine-war-troops-intervention.html |url-access=subscription |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |issn=0362-4331}}</ref> សកម្មភាពនេះ​បាន​បង្ក​ឱ្យ​មាន[[វិបត្តិ​អន្តរជាតិ]]មួយផុសឡើង និង​បង្កើត​ក្តី​បារម្ភ​ជុំវិញ​ការប៉ិនប៉ង​ឈ្លានពាន​របស់រុស្ស៊ីមកលើអ៊ុយក្រែន។ រូបភាពពីផ្កាយរណបបានបង្ហាញពីចលនារថយន្តយោធា មីស៊ីល និងអាវុធធុនធ្ងន់ជាច្រើនដែលបានកំពុងផ្តូកផ្តុំគ្នានៅក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|quote=Photographs by Maxar Technologies |date=20 April 2021 |title=Satellite images show Russian military buildup along Ukraine border |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |url=https://www.reuters.com/news/picture/satellite-images-show-russian-military-b-idUSRTXBN4Y0 |access-date=28 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref>{{cite web|date=21 April 2021 |title=Satellite Images Show Military Buildup In Russia, Ukraine |url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-military-buildup-satellite-images/31214867.html |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |website=rferl.org |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref> នៅអំឡុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២១ កងទ័ពរុស្ស៊ីមួយចំនួនត្រូវបានដកថយចេញវិញ<ref>{{cite web|author-last=Bielieskov |author-first=Mykola |date=21 September 2021 |others=Photo by Dimitar Dilkoff |title=The Russian and Ukrainian Spring 2021 War Scare |url=https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125015039/https://www.csis.org/analysis/russian-and-ukrainian-spring-2021-war-scare |archive-date=25 វិច្ឆិកា 2021 |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |website=csis.org |publisher=Center for Strategic and International Studies}}</ref> ប៉ុន្តែនៅក្នុងខែតុលា និងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំដដែរ វិបត្តិនេះក៏បានត្រឡប់មកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីជាង ១០០,០០០ នាក់បានប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញទឹកដីអ៊ុយក្រែនទាំងបីទិស។<ref>{{cite news|author-last1=Troianovski |author-first1=Anton |author-link=Anton Troianovski |author-last2=Sanger |author-first2=David E. |author-link2=David E. Sanger |others=Photo by Associated Press |date=16 January 2022 |title=Russia Issues Subtle Threats More Far-Reaching Than a Ukraine Invasion |work=The New York Times |location=Vienna |url=https://www.nytimes.com/2022/01/16/world/europe/russia-ukraine-invasion.html |url-access=subscription |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |issn=0362-4331}}</ref> ទោះបីជាមានការប្រមូលផ្តុំកងយោធារបស់រុស្ស៊ីក្តី ក៏មន្ត្រីរុស្ស៊ីនៅចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ដល់ថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ តែងតែចេញបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតថា ប្រទេសគេមិនមានផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនឡើយ។<ref name=Deny/><ref name=denials/> វិបត្តិនេះបានកើតចេញពី[[សង្រ្គាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]ដែលអូសបន្លាយនិងកំពុងបន្ត បូករួមទាំង[[សង្រ្គាមនៅដុនបាស]] ដែលបានផ្ទុះឡើងកាលពីឆ្នាំ២០១៤។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានចេញសេចក្តីព្រាងសន្ធិសញ្ញាចំនួនពីរដែលមានសំណើហៅថា "ការធានាសុវត្ថិភាព" រួមទាំងកិច្ចសន្យាស្របច្បាប់មួយថា អ៊ុយក្រែននឹងមិនចូលរួមជាមួយ[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង]] (ណាតូ) ក៏ដូចជាការកាត់បន្ថយកងទ័ពណាតូ និងជំរុំអយោម័យយោធារបស់ពួកគេដែលឈរជើងនៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត ហើយថែមទាំងបានគំរាមកំហែងអ៊ុយក្រែនទៀតថា រុស្ស៊ីនឹងឆ្លើយតបដោយប្រើកម្លាំងយោធា ប្រសិនបើការទាមទារទាំងនោះមិនត្រូវបានបំពេញជាក់លាក់។ អង្គការណាតូបានច្រានចោលសំណើទាំងនេះ ហើយសហរដ្ឋអាមេរិកបានព្រមានរុស្ស៊ីអំពី[[ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ច]]ដ៏"រហ័ស និងធ្ងន់ធ្ងរ" ប្រសិនបើខ្លួនហ៊ានឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|last1=Crowley|first1=Michael|last2=Wong|first2=Edward|date=29 January 2022|title=U.S. Sanctions Aimed at Russia Could Take a Wide Toll|work=The New York Times|location=Washington D.C.|url=https://www.nytimes.com/2022/01/29/us/politics/russia-sanctions-economy.html|url-access=subscription|access-date=23 មីនា 2022}}</ref> វិបត្តិនេះត្រូវបានអ្នកអត្ថាធិប្បាយជាច្រើននាំគ្នាចាត់ទុកថាជាវិបត្តិដ៏ព្រឺព្រួចបំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]បានបញ្ចប់មក។<ref>{{cite news|author-last=Sanger |author-first=David E. |date=10 January 2022 |title=In U.S.-Russia Talks, How Far Can Putin Turn Back the Clock? |work=The New York Times |location=Washington D.C. |url=https://www.nytimes.com/2022/01/10/world/europe/us-russia-cold-war-ukraine.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119091924/https://www.nytimes.com/2022/01/10/world/europe/us-russia-cold-war-ukraine.html |archive-date=19 មករា 2022 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Isachenkov |author-first=Vladimir |date=26 December 2021 |title=Putin to mull options if West refuses guarantees on Ukraine |url=https://apnews.com/article/europe-russia-ukraine-vladimir-putin-moscow-1f80249ac893d533fb6fcfdecb3d1ad3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122112459/https://apnews.com/article/europe-russia-ukraine-vladimir-putin-moscow-1f80249ac893d533fb6fcfdecb3d1ad3 |archive-date=22 មករា 2022 |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |work=AP News |publisher=Associated Press |publication-place=Moscow}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Mark |author-first=Gongloff |date=13 January 2022 |title=Putin Launches an Unwelcome Cold War Reboot |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-01-13/putin-s-ukraine-threat-is-an-unwelcome-cold-war-reboot |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121073243/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2022-01-13/putin-s-ukraine-threat-is-an-unwelcome-cold-war-reboot |archive-date=21 មករា 2022 |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |website=Bloomberg News |publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវតំបន់ផ្តាច់ខ្លួនចំនួនពីរនៅភាគខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែន ពោលគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]] ជារដ្ឋឯករាជ្យ ហើយបានដាក់ពង្រាយទ័ពនៅតំបន់ដុនបាស។<ref>{{cite web|date=21 February 2022 |title=Ukraine: Putin orders troops into Donetsk and Luhansk on 'peacekeeping duties' |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/21/ukraine-putin-decide-recognition-breakaway-states-today |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |website=The Guardian |author-first1=Andrew |author-last1=Roth |author-first2=Julian |author-last2=Borger}}</ref><ref>{{cite web|date=21 February 2022 |title=Russia recognises Ukraine separatist regions as independent states |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60468237 |access-date=28 កុម្ភៈ 2022 |website=BBC |author-first1=Sarah |author-last1=Rainford}}</ref> បន្ទាប់មកនៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ លោកពូទីនបាននិយាយថា [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងមីនស្កឹ]] គឺលែងមានសុពលភាពទៀតហើយ។<ref>{{cite web |url=https://ria.ru/20220222/soglasheniya-1774440324.html |title=Минских соглашений теперь не существует, заявил Путин |trans-title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Minsk agreements no longer exist, Putin says |date=22 February 2022 |publisher=RIA Novosti |access-date=28 កុម្ភៈ 2022}}</ref> នៅក្នុង​ថ្ងៃ​ដដែរ សភាជាន់ខ្ពស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺ[[ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​]]បាន​អនុញ្ញាត​ជា​ឯកច្ឆ័ន្ទ​ឱ្យ​​ប្រើប្រាស់​កម្លាំង​យោធានៅ​ក្នុង​ទឹកដីទាំងនោះ។<ref name=":5">{{cite web |url=https://ria.ru/20220222/soglasie-1774434602.html |title=Совфед дал согласие на использование ВС за пределами страны |trans-title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) The Federation Council agreed to the use of aircraft outside the country |date=22 February 2022 |publisher=RIA Novosti |access-date=28 កុម្ភៈ 2022}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ លោកពូទីនបានប្រកាសថា រុស្ស៊ីកំពុងចាប់ផ្តើម "ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស" នៅក្នុងតំបន់ដុនបាស រួចបន្តិចមក លោកក៏បាន[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២|បើកការឈ្លានពានយ៉ាងពេញទំហឹងចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន]]។ ==ប្រវត្តិ== {{Main|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}} បន្ទាប់ពី[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]] និង[[រុស្ស៊ី]]បាននូវតែបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ៊ុយក្រែនបានយល់ព្រមបោះបង់ចោលឃ្លាំងអាវុធនុយក្លេអ៊ែររបស់ខ្លួន ហើយបានចុះហត្ថលេខាលើអនុស្សារណៈនាទីក្រុង[[ប៊ុយដាប៉ែស]] ស្តីអំពី[[អនុស្សារណៈស្តីពីការធានាសន្តិសុខអ៊ុយក្រែន|ការធានាសន្តិសុខជាតិ]]ក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលរុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស និងសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចេញការធានាប្រឆាំងនឹងការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី ឬឯករាជ្យភាពនយោបាយប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ ប្រាំឆ្នាំក្រោយមក រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីទាំងប៉ុន្មាននៃ[[ធម្មនុញ្ញដើម្បីសន្តិសុខអឺរ៉ុប]] ដោយបាន"បញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសិទ្ធិរបស់រដ្ឋដែលចូលរួមនីមួយៗ និងមានសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស ឬផ្លាស់ប្តូរការរៀបចំសន្តិសុខរបស់ខ្លួន រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាព ដូចដែលពួកគេវិវត្តន៍"។<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=http://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=1 មីនា 2022}}</ref> ថ្វីបើជាប្រទេសឯករាជ្យដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១ មែនប៉ុន្តែកាលពីនៅជាអតីតសាធារណរដ្ឋនៃសហភាពសូវៀត អ៊ុយក្រែនត្រូវបានមេដឹកនាំរុស្ស៊ីជាច្រើនយល់ឃើញថាជាផ្នែកមួយនៃដែនឥទ្ធិពលរបស់គេ។ នៅ​ឆ្នាំ២០០៨ ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ីគឺលោក[[វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន]] បាន​និយាយ​ប្រឆាំង​នឹង​សមាជិកភាព​របស់​អ៊ុយក្រែន​ក្នុង​អង្គការណាតូ។<ref>{{cite news|author-last1=Harding |author-first1=Luke |author-last2=Borger |author-first2=Julian |author-last3=Chrisafis |author-first3=Angelique |date=2 April 2008 |title=Bush-Putin row grows as pact pushes east |work=The Guardian |location=Moscow; Bucharest; Paris |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/02/nato.georgia |url-access=subscription |access-date=1 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Dawar |author-first=Anil |date=4 April 2008 |title=Putin warns Nato over expansion |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2008/apr/04/nato.russia |access-date=1 មីនា 2022}}</ref> បន្ទាប់ពីការតវ៉ាជាច្រើនសប្តាហ៍ដែលជាផ្នែកមួយនៃចលនា[[អ៊ឺរ៉ូម៉ីដាន]] (២០១៣–២០១៤) ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វិចទ័រ យ៉ានូកូវិច]] និងមេដឹកនាំនៃក្រុមប្រឆាំងសភាអ៊ុយក្រែននៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងដោះស្រាយមួយដែលអំពាវនាវឱ្យមានការបោះឆ្នោតមុនកាលកំណត់។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីដែលគាំទ្ររុស្ស៊ីរូបនេះបានភៀសខ្លួនចេញពីរដ្ឋធានី[[កៀវ]] មុនពេលការបោះឆ្នោតទម្លាក់លោកចេញពីអំណាចជាប្រធានាធិបតីត្រូវដំណើរការ។<ref name="interfax1">{{cite news|date=24 February 2014 |title=Rada removes Yanukovych from office, schedules new elections for May 25|agency=Interfax-Ukraine |url=http://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |url-status=live |access-date=1 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200210094859/https://en.interfax.com.ua/news/general/192030.html |archive-date=10 កុម្ភៈ 2020}}</ref><ref name="RadioFreeEurope">{{cite web|author-last=Sindelar |author-first=Daisy |date=23 February 2014 |title=Was Yanukovych's Ouster Constitutional?|url=http://www.rferl.org/content/was-yanukovychs-ouster-constitutional/25274346.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729143204/https://www.rferl.org/a/was-yanukovychs-ouster-constitutional/25274346.html|archive-date=29 កក្កដា 2020 |access-date=1 មីនា 2022|website=rferl.org |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref><ref name="huffingtonpost1">{{cite news|author-last=Feffer |author-first=John |date=14 March 2014 |title=Who Are These 'People,' Anyway? |work=HuffPost |publisher=Buzzfeed |url=https://www.huffingtonpost.com/john-feffer/who-are-these-people-anyw_b_4964526.html |url-status=live |access-date=1 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318044043/http://www.huffingtonpost.com/john-feffer/who-are-these-people-anyw_b_4964526.html |archive-date=18 មីនា 2014}}</ref> ថ្នាក់ដឹកនាំនៃតំបន់ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែនដែលសម្បូរដោយប្រជាជននិយាយភាសារុស្សី បានរួមគ្នាប្រកាសបន្តភក្ដីភាពចំពោះលោកយ៉ានូកូវិច<ref>{{cite news|author-last1=Polityuk |author-first1=Pavel |author-last2=Robinson |author-first2=Matt |author-last3=Baczynska |author-first3=Gabriela |author-last4=Goettig |author-first4=Marcin |author-last5=Graff |author-first5=Peter |author-last6=Elgood |author-first6=Giles |date=22 February 2014|title=Ukraine parliament removes Yanukovich, who flees Kiev in "coup" |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Kyiv |editor-last=Roche |editor-first=Andrew |url=https://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |url-status=live |access-date=1 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160609181723/http://in.reuters.com/article/ukraine-crisis-parliament-idINDEEA1L04L20140222 |archive-date=9 មិថុនា 2016}}</ref> ដែលជាហេតុបង្កឱ្យមាន[[បាតុកម្មគាំទ្ររុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០១៤|បាតុកម្មគាំទ្ររុស្ស៊ី]]ផ្ទុះឡើងនៅក្នុងតំបន់ទាំងនោះ។<ref>{{cite web|author-last=Fisher |author-first=Max |date=3 September 2014 |title=Everything you need to know about the Ukraine crisis |url=https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122003807/https://www.vox.com/2014/9/3/18088560/ukraine-everything-you-need-to-know |archive-date=22 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |website=Vox |publisher=Vox Media}}</ref> សភាពការណ៍នៅក្នុងតំបន់ក៏កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរឡើង បន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបាន[[ការកាត់ទឹកដីគ្រីមៀដោយសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|កាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀចូលជាទឹកដីខ្លួន]]នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០១៤ និង[[សង្គ្រាមនៅដុនបាស|សង្រ្គាមនៅតំបន់ដុនបាស]]ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយក្រោមក រដ្ឋចំនួនពីរក៏បានផុសឡើងដែលមានការគាំទ្រពីរុស្ស៊ីគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានសហ្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]។<ref>{{cite news|author-last1=Grytsenko |author-first1=Oksana |author-last2=Vlasova |author-first2=Anastasia |date=12 April 2014 |title=Armed pro-Russian insurgents in Luhansk say they are ready for police raid |work=Kyiv Post |publisher=Businessgroup LLC |location=Luhansk |url=http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |access-date=1 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/http://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |archive-date=12 មេសា 2014}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Ragozin |author-first=Leonid |date=16 March 2019 |title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200528090201/https://www.aljazeera.com/indepth/opinion/annexation-crimea-masterclass-political-manipulation-190315174459207.html |archive-date=8 ឧសភា 2020 |access-date=1 មីនា 2022 |website=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |location=Riga}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]] បានអនុម័តយុទ្ធសាស្រ្តសន្តិសុខជាតិថ្មីរបស់អ៊ុយក្រែន "ដែលនឹងផ្តល់ការអភិវឌ្ឍនៃភាពជាដៃគូពិសេសជាមួយអង្គការណាតូ រួមជាមួយនឹងគោលបំណងចូលជាសមាជិកនៃអង្គការមួយនេះ"។<ref>{{cite news|author-last=Duggal |author-first=Hanna |date=25 January 2022 |title=Infographic: Military capabilities of Russia and Ukraine |work=aljazeera.com |publisher=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/25/infographic-military-capabilities-of-russia-and-ukraine-interactive |access-date=1 មីនា 2022}}</ref><ref name="ua-nato-relations">{{cite news |date=11 January 2020 |title=Relations with Ukraine |work=[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|NATO]] |publisher=NATO|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_37750.htm |access-date=1 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Getmanchuk |author-first=Alyona |date=30 September 2020 |title=Russia as aggressor, NATO as objective: Ukraine's new National Security Strategy |work=atlanticcouncil.org |publisher=[[ក្រុមប្រឹក្សាអាត្លង់ទិក|Atlantic Council]] |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/russia-as-aggressor-nato-as-objective-ukraines-new-national-security-strategy/ |access-date=1 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២១ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យលេខ ១១៧/២០២១ ដែលអនុម័ត "យុទ្ធសាស្រ្តនៃការដកហូតការកាន់កាប់និងការធ្វើសមាហរណកម្មឡើងវិញនៃទឹកដីកាន់កាប់បណ្តោះអាសន្ននៃ[[សាធារណរដ្ឋស្វយ័តគ្រីមៀ]] និងទីក្រុង[[សេវាស្តូប៉ូល]]"។<ref>{{cite news|date=24 March 2021 |title=Zelensky enacts strategy for de-occupation and reintegration of Crimea |work=Ukrinform |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន|Government of Ukraine]] |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3214479-zelensky-enacts-strategy-for-deoccupation-and-reintegration-of-crimea.html |access-date=1 មីនា 2022}}</ref> នៅខែកក្កដាឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានចេញផ្សាយអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា "ការរួបរួមជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន" ដោយក្នុងនោះលោកបានអះអាងឡើងវិញនូវទស្សនៈរបស់គាត់ថារុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺជា "ប្រជាជនតែមួយ"។<ref>{{cite web|author-last=Putin |author-first=Vladimir |author-link=Vladimir Putin |date=12 July 2021 |title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians' |url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/http://en.kremlin.ru/events/president/news/66181|archive-date=25 មករា 2021|access-date=1 មីនា 2022 |website=The Kremlin |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី|Government of Russia]]}}</ref> អ្នកសង្កេតការណ៍ផ្សេងៗបានកត់សម្គាល់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីគឺមានទស្សនៈឆ្គងខ្លាំងចំពោះប្រទេសអ៊ុយក្រែនសម័យ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់វា។<ref>{{cite web|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=7 December 2021 |title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbour |url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 ធ្នូ 2021 |access-date=1 មីនា 2022 |work=The Guardian |publication-place=Moscow}}</ref><ref>{{cite web|author-last1=Dickinson |author-first1=Peter |author-last2=Haring |author-first2=Melinda |author-last3=Lubkivsky |author-first3=Danylo |author-last4=Motyl |author-first4=Alexander |author-last5=Whitmore |author-first5=Brian |author-last6=Goncharenko |author-first6=Oleksiy |author-last7=Fedchenko |author-first7=Yevhen |author-last8=Bonner |author-first8=Brian |author-last9=Kuzio |author-first9=Taras |date=15 July 2021 |title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 កក្កដា 2021 |access-date=1 មីនា 2022 |publisher=[[ក្រុមប្រឹក្សាអាត្លង់ទិក|Atlantic Council]]}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Wilson |author-first=Andrew |date=23 December 2021 |title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims? |url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/ |archive-date=24 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |publisher=[[វិទ្យាស្ថានភូមិន្ទសហសេវា|Royal United Services Institute]]}}</ref> រុស្ស៊ីបាននិយាយថា សេណារីយ៉ូអ៊ុយក្រែនចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ និងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ណាតូជាទូទៅគឺជាសកម្មភាពគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខជាតិរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite news|author-last=Taylor |author-first=Paul |date=23 November 2021 |title=Ukraine: NATO's original sin |work=Politico |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.politico.eu/article/ukraine-nato-georgia-europe-european-union-united-states/ |access-date=1 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|author-last=Guyer |author-first=Jonathan |date=27 January 2022 |title=How America's NATO expansion obsession plays into the Ukraine crisis |work=Vox |publisher=Vox Media |url=https://www.vox.com/22900113/nato-ukraine-russia-crisis-clinton-expansion |access-date=1 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|author-last1=Lee |author-first1=Matthew |author-last2=Cook |author-first2=Lorne |date=7 January 2022 |title=US, NATO rule out halt to expansion, reject Russian demands |url=https://apnews.com/article/europe-russia-ukraine-vladimir-putin-emmanuel-macron-4b0815a24bb98ca7e3b81aa0dc6b1838 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124151428/https://apnews.com/article/europe-russia-ukraine-vladimir-putin-emmanuel-macron-4b0815a24bb98ca7e3b81aa0dc6b1838 |archive-date=24 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |website=AP News |agency=Associated Press}}</ref> ជាការឆ្លើយតប អ៊ុយក្រែន និងប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងទៀតដែលស្ថិតនៅជាប់ប្រទេសរុស្ស៊ី បានរួមគ្នាចោទប្រកាន់លោកពូទីនពីការប៉ុនប៉ងចង់ស្តារ[[ចក្រភពរុស្ស៊ី]]/[[សហភាពសូវៀត]]ឡើងវិញ និងបន្តគោលនយោបាយយោធានិយមឈ្លានពានរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|author=Agencies |date=13 September 2014 |title=Putin wants to destroy Ukraine and restore Soviet Union, says Yatseniuk |url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/13/putin-destroy-restore-soviet-union-ukraine-pm |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |work=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Bullough |author-first=Oliver |date=28 March 2014 |title=Vladimir Putin: The rebuilding of 'Soviet' Russia |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124104112/https://www.bbc.co.uk/news/magazine-26769481 |archive-date=24 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |publisher=BBC}}</ref><ref>{{cite web|author-last=Rubin |author-first=Trudy |date=11 January 2022 |title=Putin wants to reestablish the Russian empire. Can NATO stop him without war? |url=https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125155257/https://www.inquirer.com/opinion/ukraine-putin-russia-nato-20220111.html |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |work=The Philadelphia Inquirer |publisher=Interstate General Media }}</ref><ref>{{cite web|date=20 December 2021 |title=Lithuanian president: Russia's attempts to create 'zones of influence' will not be tolerated |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1568409/lithuanian-president-russia-s-attempts-to-create-zones-of-influence-will-not-be-tolerated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154846/https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1568409/lithuanian-president-russia-s-attempts-to-create-zones-of-influence-will-not-be-tolerated |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |website=LRT English |publisher=Lithuanian National Radio and Television |agency=Baltic News Service}}</ref><ref>{{cite web|author-last1=Wiktor |author-first1=Szary |author-last2=Sobczak |author-first2=Pawel |author-last3=Emmott |author-first3=Robin |author-last4=Sytas |author-first4=Andrius |author-last5=Muller |author-first5=Robert |author-last6=Dagenborg |author-first6=Joachim |date=20 June 2016 |editor-last=Boulton |editor-first=Ralph |title=In push for equal NATO status, Poland asks for flashpoint troops |url=https://www.reuters.com/article/us-nato-poland-suwalki-idUSKCN0Z61XH |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125154850/https://www.reuters.com/article/us-nato-poland-suwalki-idUSKCN0Z61XH |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=1 មីនា 2022 |work=Reuters |publisher=Thomson Corporation |location=Brussels, Prague, Vilnius, Trondheim}}</ref> [[File:World map showing CSTO and NATO member states with disputed regions.svg|centre|thumb|700px| {{Legend|#d40000|រដ្ឋសមាជិកនៃ[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]]}} {{Legend|#000080|រដ្ឋសមាជិកអង្គការ[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|ណាតូ]]}} {{Legend|#ffd900|រដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយជម្លោះទឹកដី ([[ចចជី]] និង[[អ៊ុយក្រែន]])}} {{Legend|#008000|តំបន់ជម្លោះដែលទទួលស្គាល់ដោយ[[រុស្ស៊ី]]ថាជាផ្នែកមួយនៃទឹកដីរបស់ខ្លួន ឬជារដ្ឋអធិបតេយ្យ ([[អាប់កាស៊ី]] [[គ្រីមៀ]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|ដូណេតស្ក៍]] [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]] [[អូសេទីខាងត្បូង]])}} ]] ==ជម្លោះដើម (មីនា–មេសា ២០២១)== ===ការប្រមូលផ្ដុំកងយោធារុស្ស៊ីលើកដំបូង=== យោងតាមការវិភាគរបស់ទស្សនាវដ្តី''[[ថែមស៍ (ទស្សនាវដ្តី)|ថែមស៍]]'' (''Times'') ដែលបានចេញផ្សាយនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ បានបង្ហាញថា កំណើនវត្តមានយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតាមបណ្ដោយព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២១ គឺមានប្រភពចេញពីការប្រកាសរបស់[[ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី]]កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ទាក់ទងនឹងការដាក់ពង្រាយទាហានឆ័ត្រយោងចំនួន ៣,០០០ នាក់នៅក្បែរព្រំដែនដើម្បីធ្វើ"សមយុទ្ធទ្រង់ទ្រាយធំ"។ សេចក្តីប្រកាសរបស់ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីនោះត្រូវបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចាប់ខ្លួនលោក[[វិចទ័រ មេដវេដឈូក]] ដែលត្រូវជាអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងនៅអ៊ុយក្រែន មានទំនោរទៅខាងរុស្ស៊ីដ៏ប្រជាប្រិយ និងព្រមទាំងជាមហាសេដ្ឋីម្នាក់ផងដែរដោយគេបានចោតលោកថាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធផ្ទាល់ជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោកវ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន។<ref>{{cite magazine|author-last=Shuster |author-first=Simon |date=2 February 2021 |others=With reporting by Leslie Dickstein and Simmone Shah (New York); and Brian Bennett, W.J. Hennigan, and Nik Popli (Washington D.C.) |title=The Untold Story of the Ukraine Crisis |url=https://time.com/6144109/russia-ukraine-vladimir-putin-viktor-medvedchuk/ |url-status=live |magazine=[[ថែមស៍ (ទស្សនាវដ្តី)|Time]] |location=Kyiv |publisher=WarnerMedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110227/https://time.com/6144109/russia-ukraine-vladimir-putin-viktor-medvedchuk/ |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មីនា 2022}}</ref> ចាប់ពីថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា អង្គការណាតូបានចាប់ផ្តើមធ្វើសមយុទ្ធយោធាជាបន្តបន្ទាប់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''Defender Europe 2021''។ វាជាសមយុទ្ធយោធាដ៏ធំបំផុតមួយដែលដឹកនាំដោយណាតូនៅទ្វីបអឺរ៉ុប រួមមានប្រតិបត្តិការជិតដំណាលគ្នានៅទូទាំងតំបន់ហ្វឹកហ្វឺនជាង ៣០ នៅក្នុងប្រទេសចំនួន ១២ និងមានការចូលរួមពីទាហានចំនួន ២៨,០០០ នាក់មកពី ២៧ ប្រទេស។<ref name="Army Times">{{cite news|author-last=South |author-first=Todd |others=Photograph by Carlos Cuebas Fantauzzi |date=15 March 2021 |title=Massive, Army-led NATO exercise Defender Europe kicks off |work=Army Times |publisher=Sightline Media Group |url=https://www.armytimes.com/news/your-army/2021/03/15/massive-army-led-nato-exercise-defender-europe-kicks-off/ |url-status=live |access-date=3 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133127/https://www.armytimes.com/news/your-army/2021/03/15/massive-army-led-nato-exercise-defender-europe-kicks-off/ |archive-date=23 មករា 2022}}</ref><ref name="Defender-Europe 21">{{cite news|date=4 April 2021 |title=Ukraine: purpose of upcoming Defender Europe 2021 exercise is to practice for war with Russia |work=UAWire |url=http://www.uawire.org/ukraine-purpose-of-upcoming-defender-europe-2021-exercise-is-to-practice-for-war-with-russia|url-status=live |access-date=2 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119071418/http://www.uawire.org/ukraine-purpose-of-upcoming-defender-europe-2021-exercise-is-to-practice-for-war-with-russia |archive-date=19 មករា 2022}}</ref> ដោយឃើញដូច្នេះ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចេញមុខរិះគន់អង្គការណាតូសម្រាប់ការប្រតិបត្តិ ''Defender Europe 2021''<ref name="briefing">{{cite news|author-last=Zakharova |author-first=Maria |date=15 April 2021 |title=Briefing by Foreign Ministry Spokeswoman Maria Zakharova, Moscow, April 15, 2021 |work=The Ministry of Foreign Affairs of the Russian Federation |publisher=[[ក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ី]] |location=Moscow |url=https://www.mid.ru/en/press_service/spokesman/briefings/-/asset_publisher/D2wHaWMCU6Od/content/id/4687881 |url-status=dead |access-date=18 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418180736/https://www.mid.ru/en/press_service/spokesman/briefings/-/asset_publisher/d2whawmcu6od/content/id/4687881/ |archive-date=18 មេសា 2021}}</ref> ហើយខ្លួនបានដាក់ពង្រាយកងទ័ពសម្រាប់ធ្វើសមយុទ្ធយោធានៅតាមព្រំដែនភាគខាងលិចដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពយោធារបស់ណាតូ។ ការប៉ាន់ស្មានដោយអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញថា រុស្ស៊ីបានដាក់ពង្រាយកម្លាំងប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់សម្រាប់តំបន់គ្រីមៀ និងទឹកដីផ្នែកខាងកើតនៃព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន។ រដ្ឋាភិបាលអាល្លឺម៉ង់បានថ្កោលទោសការដាក់ពង្រាយទ័ពរុស្ស៊ីនេះថាជាការចង់បង្កបញ្ហានៅក្នុងតំបន់។<ref>{{cite news|date=14 April 2021 |title=Germany Says Russia Seeking To 'Provoke' With Troop Buildup At Ukraine's Border |work=rferl.org |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |agency=AFP, UNIAN, TASS, Interfax, Reuters |url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-military-germany-nato/31203229.html |access-date=2 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា អគ្គមេបញ្ជាការនៃ[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែន]]គឺលោក[[រូស្លង់ ឃុំឆាក់]]បានបង្ហាញពីវត្តមានក្រុមយុទ្ធវិធីកងវរសេនាតូចរុស្ស៊ីចំនួន ២៨ ក្រុមស្ថិតនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ជាចម្បងគឺនៅគ្រីមៀ រ៉ូស្តូវ ប៊្រីយ៉ានស្ក៍ និង[[វ៉ូរ៉ូនេហ្ស៍]]។ គេប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីប្រមាណ ៦០,៧០០ នាក់បានឈរជើងនៅតំបន់គ្រីមៀ និងដុនបាស ជាមួយនឹងទីប្រឹក្សាយោធា ២,០០០ នាក់នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន។ យោងតាមលោកឃុំឆាក់បានឱ្យដឹងថា ការប្រមូលផ្តុំយោធាសំទុះនេះនឹងអាចធ្វើឱ្យក្រុមយុទ្ធវិធីកងវរសេនាតូចកើនឡើងដល់ ៥៣ ក្រុម ហើយអាចបង្ក "ការគំរាមកំហែង" ដល់សន្តិសុខយោធារបស់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|author-last=Kizilov |author-first=Eugene |date=30 March 2021 |others=Translated via [[ហ្គូហ្គលបកប្រែ|Google Translate]] |title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Росія стягує війська до кордону з Україною – Хомчак |trans-title=Russia draws troops to the border with Ukraine – Khomchak |url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/30/7288381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521014951/https://www.pravda.com.ua/news/2021/03/30/7288381/ |archive-date=21 ឧសភា 2021 |access-date=2 មីនា 2022 |work=Ukrayinska Pravda |publisher=Dragon Capital |location=Kyiv }}</ref> លោក[[ឌីមីឌ្រី ប៉េស្កូវ]] ដែលជាអ្នកនាំពាក្យរបស់វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន បានសម្តែងការមិនយល់ស្របនឹងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់អ៊ុយក្រែនដោយអះអាងថា ចលនាយោធារបស់រុស្ស៊ី "មិនគួរជាការព្រួយបារម្ភអ្វីឡើយ" ដល់ប្រទេសជិតខាង។ ផ្ទុយទៅវិញ សេចក្តីសម្រេចត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហា "សន្តិសុខជាតិ"។<ref>{{cite web|date=5 April 2021 |title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Росія не є загрозою для України, пересування армії Росії не має викликати занепокоєння – Кремль |trans-title=Russia is not a threat to Ukraine, the movement of Russia's army should not be a concern – the Kremlin |url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-peskov-rosiya-bezpeka/31187464.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502165225/https://www.radiosvoboda.org/a/news-peskov-rosiya-bezpeka/31187464.html |archive-date=2 ឧសភា 2021 |access-date=2 មីនា 2022 |website=radiosvoboda.org |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty }}</ref> នៅចន្លោះចុងខែមីនា និងដើមខែមេសា បរិមាណនៃអាវុធ និងឧបករណ៍យោធាសំខាន់ៗមកពីតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសរុស្ស៊ី រួមទាំងតំបន់ឆ្ងាយស្រយាលដូចជាស៊ីបេរីជាដើម ត្រូវបានគេដឹកជញ្ជូនឆ្ពោះទៅកាន់ព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន និងចូលទៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀ។<ref name="csis-20210422">{{cite web|author-last1=Conley |author-first1=Heather A. |author-last2=Funaiole |author-first2=Matthew P. |author-last3=Bermudez Jr. |author-first3=Joseph S. |author-last4=Newlin |author-first4=Cyrus |date=22 April 2021 |others=Imagery markups by William Taylor; Research support by Jennifer Jun |title=Unpacking the Russian Troop Buildup along Ukraine's Border |url=https://www.csis.org/analysis/unpacking-russian-troop-buildup-along-ukraines-border |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227161054/https://www.csis.org/analysis/unpacking-russian-troop-buildup-along-ukraines-border |archive-date=27 ធ្នូ 2021 |access-date=2 មីនា 2022 |website=csis.org |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS) }}</ref><ref>{{cite news|author-last=Roth |author-first=Andrew |date=6 April 2021 |title=EU and UK pledge backing to Ukraine after Russian military buildup |work=The Guardian |location=Moscow |url=http://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves |url-status=live |access-date=2 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409173655/https://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/eu-sounds-alarm-at-russian-troops-ukraine-border-moves |archive-date=9 មេសា 2021}}</ref> ===អំពើហិង្សា និងកំណើនភាពតានតឹងជាបន្តបន្ទាប់=== {{multiple image | align = left | width1 = 152 | width3 = | image3 = | caption2 = | width2 = 161 | image2 = Volodymyr Zelensky Official portrait (cropped).jpg | caption1 = | image1 = Vladimir Putin (25-06-2021) (cropped).jpg | direction = horizontal | footer_background = | footer_align = left/right/center | footer = ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]] (ឆ្វេង) និងប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក[[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]] (ស្ដាំ) | header_background = | header_align = left/right/center | header = | caption3 = }} ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរុស្ស៊ីបានធ្វើការចោទប្រកាន់កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ថាការវាយប្រហារដោយដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនបានបណ្ដាលឱ្យក្មេងម្នាក់បានស្លាប់នៅក្នុងតំបន់ដុនបាសដែលកំពុងស្ថិតក្រោមកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី។ ប៉ុន្តែទោះ​យ៉ាង​ណា​ ព័ត៌មាន​លម្អិត​បន្ថែម​ជុំវិញ​ឧបទ្ទវហេតុ​មួយនេះមិនបានផ្សាយចេញបន្តទេ។ លោក[[វីច្ឆេស្លាវ វ៉ូឡូឌីន]] ប្រធានសភាឌូម៉ារបស់រុស្ស៊ីបានជឿថា មេដឹកនាំអ៊ុយក្រែនគួរតែ "ចេញមុខទទួលខុសត្រូវចំពោះករណីស្លាប់នេះ" ខណៈពេលដែលកំពុងស្នើសុំឱ្យដកប្រទេសអ៊ុយក្រែនចេញពី[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]។<ref>{{Cite web|last=Perepdaya|first=Elena|date=4 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Українська армія відкидає застосування зброї проти цивільних на Донбасі|trans-title=The Ukrainian army rejects the use of weapons against civilians in Donbass|url=https://www.dw.com/uk/ukrainska-armiia-vidkydaie-zastosuvannia-zbroi-proty-tsyvilnykh-na-donbasi-zmi/a-57098010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120065133/https://www.dw.com/uk/ukrainska-armiia-vidkydaie-zastosuvannia-zbroi-proty-tsyvilnykh-na-donbasi-zmi/a-57098010|archive-date=20 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|publisher=Deutsche Welle}}</ref> នៅថ្ងៃទី៥ ខែមេសា តំណាងអ៊ុយក្រែននៃមជ្ឈមណ្ឌលគ្រប់គ្រង និងសម្របសម្រួលរួម (JCCC) បានផ្ញើខ្លឹមសារពន្យល់ទៅកាន់បេសកកម្មត្រួតពិនិត្យពិសេសនៃ[[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​ និងកិច្ចសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុប]]ក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ទាក់ទងនឹងចេតនាក្រុមគាំទ្ររុស្ស៊ីក្នុងការក្លែងបន្លំការចោទប្រកាន់នេះ។<ref>{{cite web|date=6 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Якщо Кремль шукає "казус беллі", вкидаючи цинічні фейки, світ це має сприймати всерйоз|trans-title=If the Kremlin is looking for a "casus belli" by throwing cynical fakes, the world should take it seriously|url=https://www.mil.gov.ua/news/2021/04/06/yakshho-kreml-shukae-kazus-belli-vkidayuchi-czinichni-fejki-svit-cze-mae-sprijmati-vserjoz-ministerstvo-oboroni-ukraini/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120065031/https://www.mil.gov.ua/news/2021/04/06/yakshho-kreml-shukae-kazus-belli-vkidayuchi-czinichni-fejki-svit-cze-mae-sprijmati-vserjoz-ministerstvo-oboroni-ukraini/|archive-date=20 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|website=Ministry of Defense Ukraine|publisher=Government of Ukraine}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ បេសកកម្មបានបញ្ជាក់ពីការស្លាប់របស់កុមារម្នាក់នៅក្នុងទឹកដីដុនបាសដែលកំពុងកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី ប៉ុន្តែ គេបានបរាជ័យក្នុងការបង្កើតទំនាក់ទំនងរវាង "ការវាយប្រហារដោយដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែន" និងករណីស្លាប់របស់កុមារម្នាក់នោះ។<ref>{{cite web|last=Lavrenyuk|first=Yaroslava|date=5 April 2021|title=(ភាសាអុយក្រែន) Фейк: На Донбасі внаслідок атаки українського безпілотника загинула дитина (оновлено)|trans-title=Fake: A child died in Donbas as a result of a Ukrainian drone attack (updated)|url=https://www.stopfake.org/uk/fejk-na-donbasi-vnaslidok-ataki-ukrayinskogo-bezpilotnika-zaginula-ditina/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120065031/https://www.stopfake.org/uk/fejk-na-donbasi-vnaslidok-ataki-ukrayinskogo-bezpilotnika-zaginula-ditina/|archive-date=20 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|website=Stopfake.org}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា អ៊ុយក្រែនបានអំពាវនាវកថាខ័ណ្ឌទី ១៦ នៃ[[ឯកសារទីក្រុងវីយែន]] ហើយបានផ្តួចផ្តើមកិច្ចប្រជុំមួយនៅក្នុងអង្គការដើម្បីសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប (OSCE) ស្តីពីកំណើនកងទ័ពរុស្ស៊ីនៅតំបន់ក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន និងតំបន់គ្រីមៀរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|date=10 April 2021|title=Meeting Requested by Ukraine under Vienna Document Chapter III Regarding Unusual Russian Military Activity|url=https://osce.usmission.gov/meeting-requested-by-ukraine-under-vienna-document-chapter-iii-regarding-unusual-russian-military-activity/|url-status=dead|website=U.S. Mission to the OSCE|publisher=OSCE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224080620/https://osce.usmission.gov/meeting-requested-by-ukraine-under-vienna-document-chapter-iii-regarding-unusual-russian-military-activity/|archive-date=24 កុម្ភៈ 2022|access-date=3 មីនា 2022|archivedate=24 កុម្ភៈ 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224080620/https://osce.usmission.gov/meeting-requested-by-ukraine-under-vienna-document-chapter-iii-regarding-unusual-russian-military-activity/}}</ref> គំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់អ៊ុយក្រែនត្រូវបានគាំទ្រដោយប្រទេសមួយចំនួន ប៉ុន្តែគណៈប្រតិភូរុស្ស៊ីមិនបានបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនោះទេ ហើយបានបដិសេធមិនផ្តល់សេចក្តីពន្យល់ថែមទៀតផង។<ref>{{cite web|date=10 April 2021|title=Ukraine – Joint statement by France and Germany at the OSCE (Vienna, 10 Apr. 2021)|url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/country-files/ukraine/news/article/ukraine-joint-statement-by-france-and-germany-at-the-osce-vienna-10-apr-2021|access-date=3 មីនា 2022|website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères|publisher=Ministry for Europe and Foreign Affairs}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំមួយនៅតំបន់គ្រីមៀ លោក[[នីកូឡៃ ប៉ាទ្រូឆេវ]] ដែលជាលេខាធិការនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខរុស្ស៊ី|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខប្រទេសរុស្ស៊ី]] (SCRF) បានចោទប្រកាន់សេវាពិសេសរបស់អ៊ុយក្រែនពីការព្យាយាមរៀបចំ "ការវាយប្រហារភេរវកម្ម និងអនត្ថការ" នៅលើឧបទ្វីបនេះ។<ref>{{Cite web|date=14 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Патрушев заявив про "загрозу терактів і диверсій" у Криму|trans-title=Patrushev said there was a "threat of terrorist attacks and sabotage" in Crimea|url=https://ua.krymr.com/a/news-krym-patrushev-zahroza-teraktiv/31203585.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119223347/https://ua.krymr.com/a/news-krym-patrushev-zahroza-teraktiv/31203585.html|archive-date=19 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|website=Radio Liberty}}</ref> នៅយប់រវាងថ្ងៃទី១៤ និង ១៥ ខែមេសា ការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងកងទ័ពជើងទឹកនៃប្រទេសទាំងពីរបានកើតឡើងនៅ[[សមុទ្រអាសូវ]] ចម្ងាយ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពី[[ច្រកសមុទ្រគើច្ឆ]] រវាងកប៉ាល់កាំភ្លើងធំ ''Gyurza-M-class'' របស់អ៊ុយក្រែនចំនួនបីគ្រឿង និងនាវាចំនួនប្រាំមួយគ្រឿងរបស់[[ឆ្មាំឆ្នេរសមុទ្ររុស្ស៊ី]]។ កប៉ាល់​កាំភ្លើងធំ​អ៊ុយក្រែន​កំពុង​អមដំណើរ​កប៉ាល់​ស៊ីវិល​នៅ​ពេល​​ហេតុការណ៍​នោះបានកើតឡើង។ វាត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា កប៉ាល់អ៊ុយក្រែនបានគំរាមប្រើប្រាស់អាវុធអាកាស ដើម្បីបន្លាចនាវាឆ្មាំរុស្ស៊ី។ ហេតុការណ៍​នេះ​បាន​បញ្ចប់​ដោយ​មិន​មាន​អ្នក​ស្លាប់​ឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Кораблі ФСБ РФ намагались спровокувати ВМСУ біля Керченської протоки: "Гюрзи-М" дали гідну відсіч|trans-title=Ships of the FSB of the Russian Federation tried to provoke the Navy near the Kerch Strait: "Gyurzy-M" gave a decent rebuff|url=https://defence-ua.com/army_and_war/korabli_fsb_rf_namagalis_sprovokuvati_vmsu_bilja_kerchenskoji_protoki_gjurzi_m_dali_gidnu_vidsich-3428.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119223356/https://defence-ua.com/army_and_war/korabli_fsb_rf_namagalis_sprovokuvati_vmsu_bilja_kerchenskoji_protoki_gjurzi_m_dali_gidnu_vidsich-3428.html|archive-date=19 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|website=Defense Express}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ [[ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែន]]បានរាយការណ៍ថា រុស្ស៊ីបានប្រកាសបិទផ្នែកខ្លះនៃ[[សមុទ្រខ្មៅ]]ពីនាវាចម្បាំង និងនាវាធម្មតានៃប្រទេសផ្សេងៗរហូតដល់ខែតុលា ក្រោមហេតុផលថាធ្វើសមយុទ្ធយោធា។ ក្រសួងអ៊ុយក្រែនបានថ្កោលទោសសេចក្តីសម្រេចនេះថាជា "ការរំលោភលើសិទ្ធិសេរីភាពនាវាចរណ៍" ដែលធានាដោយ[[អនុសញ្ញាអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ]]។ យោងតាមអនុសញ្ញានេះ រុស្ស៊ីមិនត្រូវ "រារាំងការឆ្លងកាត់ដែនសមុទ្រតាមច្រកអន្តរជាតិទៅកាន់កំពង់ផែ" នៅក្នុងសមុទ្រអាសូវឡើយ។<ref>{{Cite web|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Міністерство закордонних справ України – Заява МЗС України у зв'язку із обмеженням Російською Федерацією свободи судноплавства в Чорному морі|trans-title=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine – Statement of the Ministry of Foreign Affairs of Ukraine in connection with the Russian Federation's restriction of freedom of navigation in the Black Sea|url=https://mfa.gov.ua/news/zayava-mzs-ukrayini-u-zvyazku-iz-obmezhennyam-rosijskoyu-federaciyeyu-svobodi-sudnoplavstva-v-chornomu-mori|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211104102447/https://mfa.gov.ua/news/zayava-mzs-ukrayini-u-zvyazku-iz-obmezhennyam-rosijskoyu-federaciyeyu-svobodi-sudnoplavstva-v-chornomu-mori|archive-date=4 វិច្ឆិកា 2021|access-date=3 មីនា 2022|website=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine}}</ref> យោងតាមលោក[[ចន កឺរប៊ី]] ដែលត្រូវជាលេខាធិការសារព័ត៌មានមន្ទីរបញ្ចកោណបានអះអាងថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រមូលផ្តុំកងទ័ពច្រើនបន្តិចម្តងៗនៅជិតព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនជាងកាលពីឆ្នាំ២០១៤ មកម្លេះ។<ref>{{Cite web|last1=Yuri|first1=Godovan|date=20 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Військ РФ біля кордону України зараз більше, ніж у 2014 році – Пентагон|url=https://www.unian.ua/politics/viyska-rf-bilya-kordonu-u-pentagoni-zrobili-zayavu-novini-ukrajina-11393698.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426020517/https://www.unian.ua/politics/viyska-rf-bilya-kordonu-u-pentagoni-zrobili-zayavu-novini-ukrajina-11393698.html|archive-date=26 មេសា 2021|access-date=3 មីនា 2022|website=Ukrainian Independent Information Agency (UNIAN)|agency=Reuters}}</ref> តាមសេចក្តីរាយការណ៍ រុស្ស៊ីបានដាក់កម្រិតបណ្តោះអាសន្នលើជើងហោះហើរលើផ្នែកខ្លះនៃតំបន់គ្រីមៀ និង[[សមុទ្រខ្មៅ]]ចាប់ពីថ្ងៃទី២០ ដល់ទី២៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ដូចដែលបានចែងក្នុងរបាយការណ៍អន្តរជាតិសម្រាប់អ្នកបើកបរយន្តហោះ។<ref>{{Cite web|date=20 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) РФ обмежила польоти над частиною Криму і Чорного моря, – NOTAM|url=https://censor.net/ua/news/3260829/rf_obmejyla_poloty_nad_chastynoyu_krymu_i_chornogo_morya_notam|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423112659/https://censor.net/ua/news/3260829/rf_obmejyla_poloty_nad_chastynoyu_krymu_i_chornogo_morya_notam|archive-date=23 មេសា 2021|access-date=3 មីនា 2022|website=Censor.net}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រី[[ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី]]គឺលោក[[ស៊ែរជី សូយហ្គូ]]បានប្រកាសដកសមយុទ្ធយោធាដោយបញ្ជាឱ្យកងទ័ពមកពីកងពលលេខ ៥៨ និង ៤១ និងកងពលការពារអាកាសទី៧ ៧៦ និង ៩៨ ត្រឡប់ទៅមូលដ្ឋានអចិន្ត្រៃយ៍របស់ពួកគេវិញនៅថ្ងៃទី១ ខែឧសភា បន្ទាប់ពីការចុះត្រួតពិនិត្យនៅមូលដ្ឋានយោធាភាគខាងត្បូង និងខាងលិច។ ឧបករណ៍ផ្សេងៗនៅឯទីកន្លែងហ្វឹកហ្វឺនប៉ូកូណូវ៉ូគឺត្រូវបានរក្សាទុកសម្រាប់សមយុទ្ធយោធាប្រចាំឆ្នាំជាមួយប្រទេសបេឡារុស ដែលបានគ្រោងទុកនៅអំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១។<ref name="csis-20210422" /> ==ជម្លោះថ្មី (តុលា ២០២១ – កុម្ភៈ ២០២២)== នៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ លោក[[ឌីមីទ្រី មេដវេដេវ]]ដែលត្រូវជាអនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃប្រទេសរុស្ស៊ីបានចេញផ្សាយអត្ថបទមួយនៅក្នុងកាសែត"''[[កុំមែរសង់]]''" (''Kommersant'') ដោយគាត់បានអះអាងថា អ៊ុយក្រែនគឺជា"ប្រទេសចំណុះ"របស់លោកខាងលិចហើយបន្តថា ដូច្នេះវាគ្មានន័យទេសម្រាប់ប្រទេសរុស្ស៊ីក្នុងការប៉ងបើកកិច្ចសន្ទនាជាមួយអាជ្ញាធរអ៊ុយក្រែន ដែលគាត់បានសម្ដៅលើថា "ខ្សោយ" "ល្ងង់" និង "មិនគួរទុកចិត្ត"។ លោកមេដវេដេវបានសន្និដ្ឋានថា រុស្ស៊ីមិនគួរធ្វើអ្វីដែលអបជាមួយនឹងអ៊ុយក្រែនឡើយ ហើយរង់ចាំរហូតដល់រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនថ្មីមួយ ដែលមានចំណាប់អារម្មណ៍ពិតប្រាកដក្នុងការកែលម្អទំនាក់ទំនងជាមួយរុស្ស៊ី ដោយបន្ថែមថា "រុស្ស៊ីដឹងពីរបៀបរង់ចាំ។ ពួកយើងជាក្រុមមនុស្សដែលអត់ធ្មត់"។<ref>{{Cite web|last=Medvedev|first=Dmitry|date=11 October 2021|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Почему бессмысленны контакты с нынешним украинским руководством|url=https://www.kommersant.ru/doc/5028300|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121083731/https://www.kommersant.ru/doc/5028300|archive-date=21 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|website=Kommersant}}</ref> ក្រោយមក វិមានក្រឹមឡាំងបានបញ្ជាក់ថា អត្ថបទរបស់លោកមេដវេដេវគឺមាន"ដំណើរស្រប"ជាមួយនឹងទស្សនៈរបស់រុស្ស៊ីចំពោះរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite web|date=11 October 2021|title=Russia Shouldn't Negotiate With 'Vassal' Ukraine, Ex-President Medvedev Says|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/10/11/russia-shouldnt-negotiate-with-vassal-ukraine-ex-president-medvedev-says-a75263|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164541/https://www.themoscowtimes.com/2021/10/11/russia-shouldnt-negotiate-with-vassal-ukraine-ex-president-medvedev-says-a75263|archive-date=21 មករា 2022|access-date=3 មីនា 2022|website=The Moscow Times}}</ref> នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ [[ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី]]បានលើកឡើងនូវសកម្មភាពដាក់ពង្រាយនាវាចម្បាំងអាមេរិកនៅឯ[[សមុទ្រខ្មៅ]]ថាជាការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងស្ថិរភាពជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ ក្រសួងនេះបាននិយាយនៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា "គោលដៅពិតប្រាកដនៅពីក្រោយសកម្មភាពរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់សមុទ្រខ្មៅគឺការរុករកឆាកប្រតិបត្តិការក្នុងករណីដែលទីក្រុងកៀវព្យាយាមដោះស្រាយជម្លោះនៅតំបន់ភាគអាគ្នេយ៍ដោយប្រើប្រាស់កម្លាំង"។<ref>{{cite news|last=Vladimir|first=Isachenkov|date=12 November 2021|title=Kremlin denies plans to invade Ukraine, alleges NATO threats|work=[[Associated Press]]|url=https://apnews.com/article/ukraine-europe-russia-moscow-83ed7632b8a544ff733cdfbfbca56e77|url-status=live|access-date=3 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210192536/https://apnews.com/article/ukraine-europe-russia-moscow-83ed7632b8a544ff733cdfbfbca56e77|archive-date=10 ធ្នូ 2021}}</ref> ===ការប្រមូលផ្ដុំកងយោធារុស្ស៊ីលើកទីពីរ=== មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នៃក្រសួងការពារជាតិអាមេរិកបានរាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ ថា រុស្ស៊ីបានដកទ័ពតែពីរបីពាន់នាក់ប៉ុណ្ណោះ ចាប់តាំងពីការប្រមូលផ្តុំយោធាលើកមុន។ ទោះបីជាមានការដកអង្គភាពរុស្ស៊ីជាច្រើនត្រឡប់ទៅបន្ទាយដើមរបស់ពួកគេវិញក៏ដោយ ប៉ុន្តែរថយន្ត និងឧបករណ៍យោធាផ្សេងៗគឺមិនត្រូវបានដកចេញទេ ដែលនាំឱ្យមានការភ័យខ្លាចពីលទ្ធភាពនៃការដាក់ពង្រាយទ័ពឡើងវិញ។<ref name="NYT2021-May-052">{{cite news|last1=Cooper|first1=Helene|last2=Barnes|first2=Julian E.|last3=Schmitt|first3=Eric|others=Photograph by Associated Press; article updated 1 September 2021.|date=5 May 2021|title=80,000 Russian Troops Remain at Ukraine Border as U.S. and NATO Hold Exercises|work=The New York Times|location=Washington D.C.|url=https://www.nytimes.com/2021/05/05/us/politics/biden-putin-russia-ukraine.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114225637/https://www.nytimes.com/2021/05/05/us/politics/biden-putin-russia-ukraine.html|archive-date=14 មករា 2022}}</ref> មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្រសួងការពារជាតិអាមេរិកកាលពីដើមខែឧសភា បានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីជាង ៨០,០០០ នាក់នៅតែបន្តឈរជើងនៅព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនដដែរ។<ref name="NYT2021-May-052" /> នៅដើមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ របាយការណ៍នៃការបង្កើនយោធារបស់រុស្ស៊ីបានជំរុញឱ្យមន្ត្រីអាមេរិកព្រមានសម្ព័ន្ធមិត្តអឺរ៉ុបរបស់ខ្លួនថា រុស្ស៊ីអាចកំពុងពិចារណាអំពីសក្តានុភាពឈ្លានពានទៅលើអ៊ុយក្រែន ខណៈដែលអ្នកជំនាញនិងអ្នកអត្ថាធិប្បាយមួយចំនួនជឿថាលោកពូទីនកំពុងស្វែងរកដៃខ្លាំងសម្រាប់ការចរចាបន្ថែមទៀតជាមួយលោកខាងលិច។<ref name="Worldworried">{{Cite web|last=Ellyatt|first=Holly|date=17 November 2021|others=Photograph by Fabrice Cofferini (Agence-France Presse), Oksana Manchuk (Belarusian Telegraph Agency), and Bloomberg News; article updated 1 December 2021|title=The world is worried Putin is about to invade Ukraine. Here's why|url=https://www.cnbc.com/2021/11/17/the-world-is-worried-putin-is-about-to-invade-ukraine-heres-why.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118193831/https://www.cnbc.com/2021/11/17/the-world-is-worried-putin-is-about-to-invade-ukraine-heres-why.html|archive-date=18 វិច្ឆិកា 2021|access-date=4 មីនា 2022|website=CNBC|publisher=NBCUniversal News Group}}</ref><ref>{{cite news|last=Sarah|first=Rainford|others=Photographs by Reuters|date=27 November 2021|title=Russia-Ukraine border: Why Moscow is stoking tensions|work=BBC News|publisher=BBC|location=Moscow|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-59415885|url-status=live|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211225040840/https://www.bbc.com/news/world-europe-59415885|archive-date=25 ធ្នូ 2021}}</ref> [[ភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍យោធាអ៊ុយក្រែន]] (HUR MOU) បានប៉ាន់ប្រមាណថា តួលេខនៃវត្តមានយោធារុស្ស៊ីបានកើនឡើងដល់ ៩០,០០០ នាក់ត្រឹមថ្ងៃទី២ ខែវិច្ឆិកា ដោយបូកបន្ថែមនូវកងកម្លាំងមកពីឆ្មាំទី ៨ និងទី ២០ និងកងទ័ពការពារអាកាសទី ៤ និងទី ៦។<ref>{{Cite news|date=2 November 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Центр оперативного інформування про безпекову ситуацію поблизу державного кордону України|work=[[ក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន|Ministry of Defence of Ukraine]]|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន|Government of Ukraine]]|url=https://www.mil.gov.ua/news/2021/11/02/czentr-operativnogo-informuvannya-pro-bezpekovu-situacziyu-poblizu-derzhavnogo-kordonu-ukraini/|access-date=4 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបានប្រកាសថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានប្រមូលកងទ័ពប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់ឱ្យឈរជើងក្បែរព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន<ref>{{Cite web|last=TOI Staff|date=14 November 2021|others=Photographs by Russian Defense Ministry Press Service via AP|title=Ukraine's president says 100,000 Russian troops amassed near border|url=https://www.timesofisrael.com/ukraines-president-says-100000-russian-troops-amassed-near-border|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211118202020/https://www.timesofisrael.com/ukraines-president-says-100000-russian-troops-amassed-near-border|archive-date=18 វិច្ឆិកា 2021|access-date=4 មីនា 2022|work=The Times of Israel|agency=Associated Press}}</ref> ដែលជាតួលេខខ្ពស់ជាងការវាយតម្លៃរបស់អាមេរិកប្រហែល ៧០,០០០ នាក់។<ref name="wp-20211203">{{cite news|last1=Harris|first1=Shane|last2=Sonne|first2=Paul|date=3 December 2021|title=Russia planning massive military offensive against Ukraine involving 175,000 troops, U.S. intelligence warns|newspaper=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/russia-ukraine-invasion/2021/12/03/98a3760e-546b-11ec-8769-2f4ecdf7a2ad_story.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230180238/https://www.washingtonpost.com/national-security/russia-ukraine-invasion/2021/12/03/98a3760e-546b-11ec-8769-2f4ecdf7a2ad_story.html|archive-date=30 ធ្នូ 2021}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ស្តីពី ''Russia-1'' លោកពូទីនបានបដិសេធនូវលទ្ធភាពនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ដោយចាត់ទុកសម្តីលោកខាងលិចថាជា "អ្នកនាំបង្អើល" ខណៈចោទប្រកាន់អង្គការណាតូថាបានធ្វើសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹកនៅលើសមុទ្រខ្មៅដោយមិនបានគ្រោងទុកមុន។<ref>{{cite web|date=13 November 2021|title=Interview with Rossiya TV channel|url=http://en.kremlin.ru/events/president/news/67100<!--|url-status=live-->|access-date=4 មីនា 2022|website=The Kremlin|publisher=[[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី|President of Russia]]|location=Moscow}}</ref> ប្រាំបីថ្ងៃក្រោយមក ប្រធាន HUR MOU គឺលោកគីរីឡូ ប៊ូដាណូវបានធ្វើសេចក្តីអត្ថាធិប្បាយថា ការដាក់ពង្រាយកងទ័ពរុស្ស៊ីបានឈានដល់ ៩២,០០០ នាក់ហើយ។<ref name=":4">{{cite news|last=Altman|first=Howard|others=Photo by [[ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី|Russian Ministry of Defence]] Press Service via Associated Press|date=21 November 2021|title=Russia preparing to attack Ukraine by late January: Ukraine defense intelligence agency chief|work=Military Times|publisher=Sightline Media Group|url=https://www.militarytimes.com/flashpoints/2021/11/20/russia-preparing-to-attack-ukraine-by-late-january-ukraine-defense-intelligence-agency-chief/|access-date=4 មីនា 2022}}</ref> លើសពីនេះ ប៊ូដាណូវបានចោទប្រកាន់រុស្ស៊ីបន្ថែមថាជាអ្នកនៅពីក្រោយហេតុការណ៍តវ៉ាប្រឆាំងនឹងការចាក់វ៉ាក់សាំងបង្ការជំងឺកូវីដ-១៩ នៅឯរដ្ឋធានី[[កៀវ]] ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែនមានអស្ថិរភាពសង្គម។<ref name="kommersant5">{{cite web|date=21 November 2021|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Глава разведки Украины назвал протесты в Киеве подготовкой России к военному вторжению|url=https://www.kommersant.ru/doc/5087714|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203185208/https://www.kommersant.ru/doc/5087714|archive-date=3 ធ្នូ 2021|access-date=4 មីនា 2022|website=Kommersant|publisher=Kommersant Publishing House}}</ref> នៅចន្លោះចុងខែវិច្ឆិកា និងដើមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ មន្ត្រីរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនបានធ្វើការចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកអំពីការដាក់ពង្រាយកងទ័ពរៀងៗខ្លួននៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ុយក្រែន លោក[[ឌីមីត្រូ គូបេឡា]]កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា បានក្រើនរំលឹករុស្ស៊ីអំពី"ការវាយប្រហារថ្មីលើអ៊ុយក្រែន"ដោយគាត់បាននិយាយថា "វានឹងធ្វើឱ្យ [រុស្ស៊ី] បាត់បង់ច្រើនធ្ងន់ធ្ងរ"។<ref name="kommersant6">{{cite web|last=Solovyov|first=Vladimir|date=25 November 2021 |title=(ភាសារុស្ស៊ី) Ненормандское положение вещей|url=https://www.kommersant.ru/doc/5090744|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226021611/https://www.kommersant.ru/doc/5090744|archive-date=26 ធ្នូ 2021|access-date=4 មីនា 2022|website=Kommersant|publisher=Kommersant Publishing House}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kiselyova|first1=Maria|last2=Tétrault-Farber|first2=Gabrielle|date=1 December 2021|title=Russia says Ukraine has deployed half its army to Donbas conflict zone|work=Reuters|publisher=Thomson Corporation|location=Moscow|editor-last=Osborn|editor-first=Andrew|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-ukraine-has-deployed-half-its-army-donbass-conflict-zone-2021-12-01/|url-status=live|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212130514/https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-ukraine-has-deployed-half-its-army-donbass-conflict-zone-2021-12-01/|archive-date=12 ធ្នូ 2021}}</ref> អ្នកនាំពាក្យនៃវិមានក្រឹមឡាំងលោកឌីមីទ្រី ប៉េស្កូវ នៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកា បានហៅការចោទប្រកាន់នេះថាជា"ការក្រេវក្រោធឥតហេតុ" ហើយលោកគិតថា ភាគីអ៊ុយក្រែនទេ​ដែល​កំពុង​រៀបចំ​ផែនការ​សកម្មភាព​ឈ្លានពាន​ប្រឆាំង​នៅតំបន់ដុនបាស។<ref>{{cite news|date=21 November 2021|title=Russia slams Western 'hysteria' over Ukraine|work=DW.com|publisher=[[Deutsche Welle]]|url=https://www.dw.com/en/russia-slams-western-hysteria-over-ukraine/a-59894496|url-status=live|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220022226/https://www.dw.com/en/russia-slams-western-hysteria-over-ukraine/a-59894496|archive-date=20 ធ្នូ 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=23 November 2021|title=U.S. 'Escalating' Russia-Ukraine Tensions by Arming Kyiv – Kremlin|work=The Moscow Times|publisher=Derk Sauer|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/11/23/us-escalating-russia-ukraine-tensions-by-arming-kiev-kremlin-a75643|url-status=live|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127073251/https://www.themoscowtimes.com/2021/11/23/us-escalating-russia-ukraine-tensions-by-arming-kiev-kremlin-a75643|archive-date=27 វិច្ឆិកា 2021}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រី[[ក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន]] លោក[[អូលេកស៊ី រ៉េស្មីកូវ]] បានប៉ាន់ប្រមាណថា វត្តមានយោធារុស្ស៊ីបានកើនឡើងដល់ ៩៤,៣០០ នាក់។<ref name="kommersant9">{{cite news|last1=Solovyov|first1=Vladimir|last2=Kovalenko|first2=Marina|date=3 December 2021|title=(ភាសារុស្ស៊ី) За нашу соседскую родину|pages=1|newspaper=Kommersant|issue=221|url=https://www.kommersant.ru/doc/5113557|url-status=live|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226022410/https://www.kommersant.ru/doc/5113557|archive-date=26 ធ្នូ 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Newswire (AP)|others=Photograph by Associated Press|date=3 December 2021|title=Ukraine says Russia amassed over 94,000 troops at border|work=The Independent|publisher=Independent Digital News & Media Ltd|agency=Associated Press|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.independent.co.uk/news/ukraine-kyiv-russia-moscow-nato-b1969200.html|url-access=registration|access-date=4 មីនា 2022}}</ref> កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបន្ថែមត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់តំបន់គ្រីមៀ និងព្រមទាំងកងនាវា និងជើងគោករុស្ស៊ីបន្ថែមទៀតផងដែលត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅទីនោះរួចជាស្រេច។<ref>{{cite web|date=9 December 2021|title=Russia builds up forces on Ukrainian border|url=https://www.politico.com/f/?id=0000017d-a0bd-dca7-a1fd-b1bd6cb10000|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210003833/https://www.politico.com/f/?id=0000017d-a0bd-dca7-a1fd-b1bd6cb10000|archive-date=10 ធ្នូ 2021|access-date=4 មីនា 2022|website=Politico|publisher=Janes}}</ref> មន្ត្រីស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិកបានព្រមានថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការវាយលុកយោធាដ៏ធំនាពេលខាងមុខចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដែលអាចនឹងធ្វើឡើងនៅអំឡុងខែមករា ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{cite news|date=4 December 2021|title=US intelligence finds Russia planning military offensive against Ukraine|work=Business Standard|agency=Associated Press|url=https://www.business-standard.com/article/international/us-intelligence-finds-russia-planning-military-offensive-against-ukraine-121120400131_1.html|url-status=live|access-date=4 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211208042008/https://www.business-standard.com/article/international/us-intelligence-finds-russia-planning-military-offensive-against-ukraine-121120400131_1.html|archive-date=8 ធ្នូ 2021}}</ref> [[File:CombatLaunching2018-20.jpg|thumb|250x250px|ប្រភេទមីស៊ីលឈ្មោះ ''Iskander-M'' ដែលបាញ់ឡើងកាលពីឆ្នាំ២០១៨]] រុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមជម្លៀសបុគ្គលិកស្ថានទូតរបស់ខ្លួននៅឯទីក្រុងកៀវបន្តិចម្តងៗ ចាប់ផ្តើមពីខែមករា ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{cite news|last1=Schwirtz|first1=Michael|last2=Sanger|first2=David E.|date=18 January 2022|title=Russia Thins Out Its Embassy in Ukraine, a Possible Clue to Putin's Next Move|work=The New York Times|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.nytimes.com/2022/01/17/us/politics/russia-ukraine-kyiv-embassy.html|url-access=subscription|access-date=4 មីនា 2022|issn=0362-4331}}</ref> នៅពាក់កណ្តាលខែមករា ក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានប៉ាន់ប្រមាណថា រុស្ស៊ីកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយរបស់ខ្លួនក្នុងការបញ្ចប់ការប្រមូលផ្ដុំយោធានៅតាមព្រំដែនរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ដោយប្រមូលបានកងទ័ពសរុប ១២៧,០០០ នាក់។ ក្នុង​ចំណោម​កង​ទ័ព​ទាំង​នោះ មាន ១០៦,០០០​ នាក់​ជា​កង​កម្លាំង​ជើង​គោក ហើយកម្លាំងដែលនៅ​សល់​ទាំងប៉ុន្មានគឺសុទ្ធតែជា​កង​កម្លាំង​ជើង​ទឹក និង​ទ័ព​អាកាស។ ជាងនេះទៅទៀត ក៏មានវត្តមាននៃកងកម្លាំងមកពីរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរនោះផងដែរដែលមានចំនួន ៣៥,០០០ នាក់ និងបូករួមជាមួយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីប្រមាណ ៣,០០០ នាក់ថែមទៀតផង នៅតំបន់ភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន។<ref name="MidJan2022MilitaryBuildup">{{cite web|last1=Chance|first1=Matthew|last2=Atwood|first2=Kylie|last3=Lyons|first3=Emmet|last4=Kaufman|first4=Ami|date=19 January 2022|title=Ukraine warns Russia has 'almost completed' build-up of forces near border|url=https://www.cnn.com/2022/01/18/europe/ukraine-intelligence-russia-military-build-up-intl/index.html|access-date=4 មីនា 2022|website=edition.cnn.com|publisher=CNN}}</ref> នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២២ អង្គភាពយោធាសំខាន់ៗរបស់រុស្ស៊ីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំង និងដាក់ពង្រាយនៅប្រទេសបេឡារុសវិញ ដូចអ្វីដែលបានគ្រោងទុកកាលពីឆ្នាំមុនថា រុស្ស៊ីនឹងធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមជាមួយបេឡារុស។<ref>{{cite news|last=Batashvili|first=David|date=30 January 2022|title=Geostrategic Activities|work=Rondeli Russian Military Digest|publisher=Rondeli Foundation|issue=118|url=https://www.gfsis.org/russian-monitor/view/3121|url-status=live|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220205173445/https://www.gfsis.org/russian-monitor/view/3121|archive-date=5 កុម្ភៈ 2022}}</ref> មន្ត្រីអ៊ុយក្រែន និងអាមេរិកជឿថា រុស្ស៊ីព្យាយាមប្រើប្រាស់បេឡារុសជាវេទិកាសម្រាប់ការវាយប្រហារលើអ៊ុយក្រែនពីភាគខាងជើង ដោយសារតែវាមានទីតាំងព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែនស្ថិតនៅជិតទីក្រុងគៀវ។<ref>{{cite web|last1=Isachenkov|first1=Vladimir|date=18 January 2022|others=Contribution by Aamer Madhani (Washington D.C.), Geir Moulson ([[ប៊ែរឡាំង|Berlin]]), Lorne Cook (Brussels), and Yuras Karmanau ([[កៀវ|Kyiv]])|title=Russia sending more troops to Belarus amid rising tensions with Ukraine|url=https://globalnews.ca/news/8521815/russia-troops-ukraine-tensions/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119010647/https://globalnews.ca/news/8521815/russia-troops-ukraine-tensions/|archive-date=19 មករា 2022|access-date=5 មីនា 2022|website=Global News|publisher=Global Television Network|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{cite web|last=Newswires|date=18 January 2022|others=Photograph by AFP|title=US fears arrival of Russian troops could lead to nuclear weapons in Belarus|url=https://www.france24.com/en/europe/20220118-us-fears-arrival-of-russian-troops-could-lead-to-nuclear-weapons-in-belarus|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119010333/https://www.france24.com/en/europe/20220118-us-fears-arrival-of-russian-troops-could-lead-to-nuclear-weapons-in-belarus|archive-date=19 មករា 2022|access-date=5 មីនា 2022|website=france24.com|publisher=France 24|agency=Agence France-Presse}}</ref> [[File:102 LPD Kaliningrad -b.jpg|left|thumb|250x250px|នាវាចម្បាំងនាម ''កាលីនីនក្រាដ'' គឺជានាវាមួយក្នុងចំណោមនាវាចម្បាំងចំនួនប្រាំមួយដែលបានចេញដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងសេវាស្តូប៉ូលនៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។]] នៅថ្ងៃទី៨ ខែកុម្ភៈ នាវាចម្បាំង''កាលីនីនក្រាដ'' និងរួមជាមួយនឹងកងនាវារបស់រុស្ស៊ីចំនួនប្រាំមួយផ្សេងទៀត ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកំពុងធ្វើដំណើរទៅកាន់សមុទ្រខ្មៅដើម្បីធ្វើសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹក។ ពីរថ្ងៃក្រោយមក កងនាវាទាំងនោះក៏បានមកដល់ក្រុងសេវាស្តូប៉ូល។<ref>{{cite web|date=10 February 2022|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Отряд кораблей ВМФ РФ завершил переход в Севастополь|url=https://iz.ru/1289402/2022-02-10/otriad-korablei-vmf-rf-zavershil-perekhod-v-sevastopol|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216005615/https://iz.ru/1289402/2022-02-10/otriad-korablei-vmf-rf-zavershil-perekhod-v-sevastopol|archive-date=16 កុម្ភៈ 2022|access-date=5 មីនា 2022|website=Izvestia|publisher=National Media Group}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ រុស្ស៊ីបានប្រកាសធ្វើសមយុទ្ធយោធាធំៗចំនួនពីរ។ សមយុទ្ធទីមួយគឺជាសមយុទ្ធកងទ័ពជើងទឹកនៅសមុទ្រខ្មៅ<ref>{{cite web|date=10 February 2022|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Российские военные проведут учения с корабельными группами в Черном море|url=https://www.interfax.ru/russia/821247|url-status=live |website=Interfax|publisher=Interfax Group|location=[[ម៉ូស្គូ|Moscow]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221184228/https://www.interfax.ru/russia/821247 |archive-date=21 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ដែលត្រូវបានប្រឆាំងដោយអ៊ុយក្រែនព្រោះវាតម្រូវឱ្យរុស្ស៊ីបិទផ្លូវទឹកនៅច្រកសមុទ្រគើច្ឆ សមុទ្រអាសូវ និងសមុទ្រខ្មៅ។<ref>{{cite web|date=10 February 2022|title=Statement by the Ministry of Foreign Affairs of Ukraine on the Decision of the Russian Federation to Block Parts of the Black Sea and the Sea of Azov and the Kerch Strait|url=https://mfa.gov.ua/en/news/statement-ministry-foreign-affairs-ukraine-decision-russian-federation-block-parts-black-sea-and-sea-azov-and-kerch-strait|url-status=live |website=[[ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែន|The Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]]|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន|Government of Ukraine]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224081910/https://mfa.gov.ua/en/news/statement-ministry-foreign-affairs-ukraine-decision-russian-federation-block-parts-black-sea-and-sea-azov-and-kerch-strait |archive-date=24 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|last=Landale|first=James|date=10 February 2022|title=Ukraine tensions: Russia accused of sea blockade|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60340232|url-status=live |work=BBC Online|publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215091732/https://www.bbc.com/news/world-europe-60340232 |archive-date=15 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> សមយុទ្ធទីពីរគឺពាក់ព័ន្ធនឹងសមយុទ្ធយោធារួមរវាងប្រទេសបេឡារុស និងរុស្ស៊ី ដែលធ្វើឡើងនៅតំបន់ជិតព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែន ដោយមានការចូលរួមពីទាហានរុស្ស៊ីចំនួន ៣០,០០០ នាក់ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបេឡារុសស្ទើរទាំងអស់។<ref>{{cite web|date=10 February 2022|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Защитить воздушное пространство: как проходят учения 'Союзная решимость – 2022'|url=https://tvzvezda.ru/news/2022210133-VStjx.html|url-status=live|website=Zvezda|publisher=[[ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី|Russian Ministry of Defence]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213170520/https://tvzvezda.ru/news/2022210133-VStjx.html|archive-date=13 កុម្ភៈ 2022|access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ជាការឆ្លើយតប​នឹង​សមយុទ្ធ​រុស្ស៊ីទីពីរ អ៊ុយក្រែន​ក៏បាន​ផ្តើមធ្វើ​សមយុទ្ធ​យោធារៀងខ្លួន​ដោយ​មាន​ការចូលរួម​ពី​ទាហាន​អ៊ុយក្រែនចំនួន ៣០,០០០ នាក់។ សមយុទ្ធធំៗរបស់រុស្ស៊ីទាំងពីរខាងលើត្រូវបានកំណត់រយៈពេល ១០ ថ្ងៃ។<ref>{{cite web|last=Walker|first=Shaun|date=10 February 2022|others=Photograph by Anadolu Agency|title=Russia and Belarus begin military drills near Belarusian border with Ukraine|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/10/russia-belarus-military-drills-near-belarusian-border-ukraine|url-status=live |website=The Guardian|location=[[កៀវ|Kyiv]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226235934/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/10/russia-belarus-military-drills-near-belarusian-border-ukraine |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួនបានចេញផ្សាយរបាយការណ៍ជាច្រើនដោយផ្អែកលើសារព័ត៌មានសម្ងាត់របស់អាមេរិកដែលសម្តៅទៅប្រាប់សម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនមួយចំនួនដោយមានឯកសារបញ្ជាក់ថា ថ្ងៃទី១៦ ខែកុម្ភៈ អាចជាកាលបរិច្ឆេទចាប់ផ្តើមសម្រាប់ការឈ្លានពានដីគោក។<ref name="euronews-threat" /><ref>{{cite web|last1=Baumgärtner|first1=Maik|last2=Gebauer|first2=Matthias|last3=Knobbe|first3=Martin|last4=Schmid|first4=Fidelius|date=11 February 2022|title=(ភាសាអាល្លឺម៉ង់) CIA rechnet mit russischem Angriff kommende Woche|url=https://www.spiegel.de/politik/deutschland/krise-in-osteuropa-cia-rechnet-mit-russischem-angriff-kommende-woche-a-2e10a45f-b6eb-4b1a-b692-2edc64c04adf|access-date=5 មីនា 2022|work=Der Spiegel}}</ref> ក្រោយពីការប្រកាសទាំងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបញ្ជាឱ្យបុគ្គលិកការទូតរបស់ខ្លួនមួយភាគធំ និងអ្នកជំនាញយោធាទាំងអស់នៅអ៊ុយក្រែនឱ្យចាកចេញ។<ref>{{cite web|last1=Atwood|first1=Kylie|last2=Liebermann|first2=Oren|date=12 February 2022|title=US moves some forces out of Ukraine and orders evacuation of most embassy staff as fears of a Russian invasion grow|url=https://edition.cnn.com/2022/02/12/politics/us-embassy-ukraine-evacation/index.html|url-status=live |website=CNN|publisher=WarnerMedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227021229/https://edition.cnn.com/2022/02/12/politics/us-embassy-ukraine-evacation/index.html |archive-date=27 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ប្រទេសជាច្រើន រួមមានប្រទេស[[ជប៉ុន]] [[អាល្លឺម៉ង់]] [[អូស្ត្រាលី]] និង[[អ៊ីស្រាអែល]]ជាដើម ក៏បានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋរបស់ពួកគេចាកចេញពីអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់ដែរ។<ref>{{cite web|last=Adams|first=Paul|date=12 February 2022|title=Ukraine tensions: A dozen nations tell citizens to leave Ukraine|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-60361983|url-status=live |work=BBC Online|publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223164657/https://www.bbc.com/news/world-europe-60361983 |archive-date=23 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> [[File:Russian helicopter in Minsk, Belarus (23 February 2022).jpg|thumb|ឧទ្ធម្ភាគចក្រ​យោធា​រុស្ស៊ី​មួយ​គ្រឿង​កំពុង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូង​ពីទីក្រុង[[មីនស្កឹ]], ថ្ងៃ​ទី ២៣ ខែ​កុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។|250x250px]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីលោកសូយហ្គូ បាននិយាយថាអង្គភាពមកពីមូលដ្ឋានយោធាភាគខាងត្បូង និងខាងលិចបានចាប់ផ្តើមត្រឡប់ទៅបន្ទាយរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនវិញហើយបន្ទាប់ពីបានបញ្ចប់ "ការបង្ហាត់ហ្វឹកហ្វឺន" នៅជិតប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|last=Reevell|first=Patrick|date=16 February 2022|title=Russia says some troops returning to base from Ukraine border|work=ABC News|publisher=American Broadcasting Corporation|location=[[ល្វីវ|Lviv]]|url=https://abcnews.go.com/International/russia-signals-troop-pullback-ukraine-border-exercises/story?id=82896967|access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណា នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានដែលធ្វើឡើងនៅថ្ងៃបន្ទាប់ លោកបៃដិនបានអត្ថាធិប្បាយថា ពួកលោកមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់របាយការណ៍នោះបានទេ។<ref>{{cite web|date=15 February 2022|title=Remarks by President Biden Providing an Update on Russia and Ukraine|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2022/02/15/remarks-by-president-biden-providing-an-update-on-russia-and-ukraine/|access-date=5 មីនា 2022|website=Whitehouse.gov|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|The US government]]|location=Washington D.C.|archivedate=24 កុម្ភៈ 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220224212433/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2022/02/15/remarks-by-president-biden-providing-an-update-on-russia-and-ukraine/|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកុម្ភៈ [[អគ្គលេខាធិការអង្គការណាតូ]] លោក[[យែន ស្តុលតិនប៊ឺក]]បានបដិសេធអំណះអំណាងរបស់រុស្ស៊ី ហើយបាននិយាយថា រុស្ស៊ីបាននូវតែបន្តការប្រមូលផ្តុំយោធាដដែរ។<ref>{{cite web|last=Jack|first=Victor|date=16 February 2022|others=Photograph by Sean Gallup (Getty Images)|title=NATO chief: Russia continues military buildup at Ukraine border|url=https://www.politico.eu/article/nato-chief-russia-continuing-military-buildup-at-ukraine-border/|url-status=live |website=Politico|publisher=Axel Springer SE |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227015625/https://www.politico.eu/article/nato-chief-russia-continuing-military-buildup-at-ukraine-border/ |archive-date=27 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែកុម្ភៈ លោកបៃដិនបានប្រកាសថា លោកមានជំនឿថា លោកពូទីនបានសម្រេចចិត្តឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនរួចទៅហើយ។<ref>{{cite web|last1=Borger|first1=Julian|last2=Wintour|first2=Patrick|date=18 February 2022|others=Photograph by Shutterstock|title=Biden 'convinced' Putin plans to invade but says diplomacy 'always a possibility|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/18/joe-biden-russia-ukraine-vladimir-putin|access-date=5 មីនា 2022|website=The Guardian|location=Washington D.C., [[មុយនិច|Munich]]}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ ទាហានអ៊ុយក្រែនពីរនាក់ត្រូវបានសម្លាប់ និង ៥ នាក់ផ្សេងទៀតបានរងរបួសបន្ទាប់ពីរងគ្រាប់កាំភ្លើងធំពីក្រុមផ្តាច់ខ្លួននិយម។<ref>{{cite web|date=20 February 2022|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Зведення про ситуацію в районі проведення операції Об'єднаних сил станом на 07:00 20 лютого 2022 року|url=https://www.mil.gov.ua/news/2022/02/20/zvedennya-pro-situacziyu-v-rajoni-provedennya-operaczii-obednanih-sil-stanom-na-0700-20-lyutogo-2022-roku/<!--|url-status=live-->|access-date=5 មីនា 2022|website=[[ក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន|Ukrainian Ministry of Defence]]|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន|Government of Ukraine]]}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ [[ក្រសួងការពារជាតិបេឡារុស]]បានប្រកាសបន្តសមយុទ្ធយោធាសម្ព័ន្ធមិត្តហៅ ''Resolve 2022'' ក្រោមការសម្រេចចិត្តពីប្រធានាធិបតីបេឡារុស លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]] និងលោកពូទីន។ យោងតាមក្រេនីន (''Khrenin'') សមយុទ្ធយោធានេះបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងដោយសារតែ "កំណើនសកម្មភាពយោធានៅតាមព្រំដែនខាងក្រៅនៃ[[រដ្ឋសហភាព]] និងស្ថានភាពដុនដាបនៅតំបន់ដុនបាស"។<ref>{{cite news|date=20 February 2022|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Россия и Белоруссия продолжат проверку сил реагирования Союзного государства|work=TASS|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី|Government of Russia]]|location=[[មីនស្កឹ|Minsk]]|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/13773437|access-date=5 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|date=20 February 2022|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Подведены предварительные итоги совместного оперативного учения 'Союзная решимость-2022'|work=[[ក្រសួងការពារជាតិបេឡារុស|Ministry of Defence of the Republic of Belarus]]|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលបេឡារុស|Government of Belarus]]|url=https://www.mil.by/ru/news/144795/|access-date=5 មីនា 2022|archive-date=23 កុម្ភៈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223090759/https://www.mil.by/ru/news/144795/|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ សារព័ត៌មានជាច្រើនបានរាយការណ៍ពីការប៉ាន់ប្រមាណដោយអង្គភាពស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិកថា មេបញ្ជាការរុស្ស៊ីត្រូវបានថ្នាក់លើបញ្ជាឱ្យបើកដំណើរការការឈ្លានពានរួចទៅហើយ។<ref>{{cite web|last1=Martin|first1=David|last2=Quinn|first2=Melissa|date=20 February 2022|title=U.S. has intel that Russian commanders have orders to proceed with Ukraine invasion|url=https://www.cbsnews.com/news/russia-ukraine-invasion-us-intelligence-orders/|url-status=live|website=CBS News|publisher=CBS|location=Washington D.C. |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221004135/https://www.cbsnews.com/news/russia-ukraine-invasion-us-intelligence-orders/ |archive-date=21 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|last1=Sciutto|first1=Jim|last2=Bertrand|first2=Natasha|date=20 February 2022|others=Report contributed by Katie Bo Lillis and Pamela Brown|title=New intel adds to US fears that Russia is readying for military action|url=https://edition.cnn.com/2022/02/20/politics/us-intel/index.html|url-status=live|website=CNN|publisher=WarnerMedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227232612/https://edition.cnn.com/2022/02/20/politics/us-intel/index.html |archive-date=27 កុម្ភៈ 2022 |access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ===ការចោទប្រកាន់អំពីបំណង​​ធ្វើ​វិទ្ធង្សនា​របស់​រុស្ស៊ី​=== នៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី និងមហាសេដ្ឋីអ៊ុយក្រែនឈ្មោះ[[រីណាត់ អាខ្មេតូវ]] ពីការគាំទ្រផែនការផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|date=26 November 2021|title=Zelensky warns Ukraine 'entirely prepared' if Russia attacks|work=France24|agency=Agence France-Presse (AFP)|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.france24.com/en/live-news/20211126-zelensky-warns-ukraine-entirely-prepared-if-russia-attacks|url-status=live|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216234846/https://www.france24.com/en/live-news/20211126-zelensky-warns-ukraine-entirely-prepared-if-russia-attacks|archive-date=16 ធ្នូ 2021}}</ref> ក្រោយមក រុស្ស៊ីក៏​បាន​ចេញមុខបដិសេធ​ចំពោះ​ការ​ចោទប្រកាន់​នេះ។<ref>{{cite news|last1=Natalia|first1=Zinet|last2=Pavel|first2=Polityuk|date=26 November 2021|title=Zelenskiy says Ukraine uncovers coup plot involving Russians; Kremlin denies role|work=Reuters|location=Kyiv, Ukraine|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-has-information-about-december-coup-attempt-with-russian-involvement-2021-11-26/|url-status=live|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216234438/https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-has-information-about-december-coup-attempt-with-russian-involvement-2021-11-26/|archive-date=16 ធ្នូ 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=27 November 2021|title=Ukraine's Zelenskiy Says Ready for Russian Escalation, Claims Coup Plot Uncovered|work=The Moscow Times|publisher=Derk Sauer|agency=Agence France-Presse (AFP)|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/11/26/ukraines-zelenskiy-says-uncovered-coup-plot-a75679|url-status=live|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207000450/https://www.themoscowtimes.com/2021/11/26/ukraines-zelenskiy-says-uncovered-coup-plot-a75679|archive-date=7 ធ្នូ 2021}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ អ៊ុយក្រែនត្រូវបានរងការវាយប្រហារតាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធឺណិត ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការប៉ះពាល់ដល់គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ក្រសួងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនមួយចំនួន។ ក្រោយ​មក​ គេបាន​សង្ស័យ​ថា ជនខិលខូច (''Hacker'') របស់រុស្ស៊ី​អាច​ជាអ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ចំពោះ​ឧប្បត្តិហេតុ​នេះ។<ref>{{cite news|last=Harding|first=Luke|date=14 January 2022|title=Ukraine hit by 'massive' cyber-attack on government websites|newspaper=The Guardian|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/14/ukraine-massive-cyber-attack-government-websites-suspected-russian-hackers|url-status=live|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220114232214/https://www.theguardian.com/world/2022/jan/14/ukraine-massive-cyber-attack-government-websites-suspected-russian-hackers|archive-date=14 មករា 2022}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែមករា រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសបានថ្លែងថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការដករដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនចេញតាមរយៈការប្រើកម្លាំងយោធា និងតម្លើងរដ្ឋបាលអាយ៉ងគាំទ្ររុស្ស៊ីមួយនៅក្នុងប្រទេស ដែលអាចដឹកនាំដោយលោក[[យ៉េវហេនីវ មូរាយ៉េវ]] ដែលត្រូវជាអតីតសមាជិកសភាអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|author1=Schwirtz|first1=Michael|last2=Sanger|first2=David E.|last3=Landler|first3=Mark|others=Photograph by Tyler Hicks (The New York Times)|date=22 January 2022|title=Britain Says Moscow Is Plotting to Install a Pro-Russian Leader in Ukraine|work=The New York Times|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.nytimes.com/2022/01/22/world/europe/ukraine-russia-coup-britain.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123023853/https://www.nytimes.com/2022/01/22/world/europe/ukraine-russia-coup-britain.html|archive-date=23 មករា 2022}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sonne|first1=Paul|last2=Hudson|first2=John|last3=Harris|first3=Shane|others=Reporting contribued by David Stern ([[កៀវ|Kyiv]]); Photograph by Associated Press|date=22 January 2022|title=U.K. accuses Russia of scheming to install a pro-Kremlin government in Ukraine|newspaper=The Washington Post|publisher=Nash Holdings|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/uk-accuses-russia-of-scheming-to-install-a-pro-kremlin-government-in-ukraine/2022/01/22/41c0999e-7bde-11ec-b79d-e53ef5e1fbe2_story.html|url-status=live|url-access=subscription|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123030732/https://www.washingtonpost.com/national-security/uk-accuses-russia-of-scheming-to-install-a-pro-kremlin-government-in-ukraine/2022/01/22/41c0999e-7bde-11ec-b79d-e53ef5e1fbe2_story.html|archive-date=23 មករា 2022|issn=0190-8286|oclc=2269358}}</ref> ទាំងលោកមូរាយ៉េវ និងរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបដិសេដការចោទប្រកាន់នេះ។<ref name="euronews-plot">{{cite news|last=Zinets|first=Natalia|date=23 January 2022|title=Explainer-Who is Yevhen Murayev, named by Britain as Kremlin's pick to lead Ukraine?|work=Euronews|publisher=SA Alpac Capital|agency=Reuters|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.euronews.com/2022/01/23/uk-ukraine-crisis-britain-russia-murayev|url-status=live|access-date=5 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133104/https://www.euronews.com/2022/01/23/uk-ukraine-crisis-britain-russia-murayev|archive-date=23 មករា 2022}}</ref><ref name="dw-plot" /> កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិកបាននិយាយថា រុស្ស៊ីកំពុងរៀបចំផែនការប្រើប្រាស់វីដេអូប្រឌិតដែលបង្ហាញពី "ការវាយប្រហារ" របស់អ៊ុយក្រែន ជាលេសសម្រាប់ការឈ្លានពានលើអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|last1=Holland|first1=Steve|last2=Antonov|first2=Dmitry|last3=Polityuk|first3=Pavel|others=Photograph by Yara Nardi (Reuters)|date=4 February 2022|title=U.S. warns Russia may stage video as pretext to invade Ukraine|work=Reuters|publisher=Thomson Corporation|location=Washington D.C., [[កៀវ|Kyiv]], Moscow|url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/nato-concerned-by-russian-exercises-belarus-moscow-criticises-us-2022-02-03/|access-date=5 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|quote=Photograph by Reuters|date=4 February 2022|title=Ukraine tensions: US alleges Russian plot to fake invasion pretext|work=BBC News|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60248259|access-date=5 មីនា 2022}}</ref> រដ្ឋាភិបាល​រុស្ស៊ី​បាន​បដិសេធ​រាល់​ផែនការ​រៀបចំ​យកលេស​សម្រាប់​ធ្វើការ​ឈ្លានពាន។<ref>{{cite news|date=4 February 2022|title=Russia slams US' words about plans to justify alleged invasion of Ukraine as nonsense|work=TASS|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី|Government of Russia]]|location=Moscow|url=https://tass.com/world/1398157|access-date=5 មីនា 2022}}</ref> ប្រភពស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អាមេរិកបានព្រមានកាលពីពាក់កណ្តាលខែកុម្ភៈថា រុស្ស៊ីបានចងក្រងនូវ "បញ្ជីឥស្សរជននយោបាយអ៊ុយក្រែន និងបុគ្គលលេចធ្លោផ្សេងទៀត ដែលត្រូវកំណត់គោលដៅសម្រាប់ការចាប់ខ្លួន ឬធ្វើឃាត" ក្នុងករណីមានការឈ្លានពាន។<ref name="fp-2022">{{cite web|last1=Detsch|first1=Jack|last2=Mackinnon|first2=Amy|last3=Gramer|first3=Robbie|date=18 February 2022|others=Photograph by Aris Messinis (Agence-France Presse)|title=Russia Planning Post-Invasion Arrest and Assassination Campaign in Ukraine, U.S. Officials Say|url=https://foreignpolicy.com/2022/02/18/russia-ukraine-arrest-assassination-invasion/|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301020600/https://foreignpolicy.com/2022/02/18/russia-ukraine-arrest-assassination-invasion/ |archive-date=1 មីនា 2022 |access-date=5 មីនា 2022|website=Foreign Policy|publisher=Graham Holdings Company|issn=0015-7228}}</ref> ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអង្គការអន្តរជាតិផ្សេងទៀតនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ លោក[[បាតសេបា នែល ក្រុកកឺ]]បានសរសេរទៅកាន់ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស លោកស្រី[[មីឈែល បាឆេលេត]] ថា សហរដ្ឋអាមេរិកមាន "ព័ត៌មានជាក់លាក់ដែលបង្ហាញថាកងកម្លាំងរុស្ស៊ីកំពុងបង្កើតបញ្ជីកំណត់អត្តសញ្ញាណជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែលត្រូវចាប់យកទៅសម្លាប់ ឬ​បញ្ជូន​ទៅ​ជំរុំឃុំឃាំងបន្ទាប់​ពីមាន​ការ​កាន់កាប់​ដោយ​យោធា​" ​ហើយ​បានបន្ថែមថា រុស្ស៊ី​អាច"ទំនង​នឹង​ប្រើ​វិធានការ​អមនុស្សធម៌​ដើម្បី​បំបែក​ការ​តវ៉ា​ដោយ​សន្តិវិធី...ពី​ប្រជាជន​ស៊ីវិល"។<ref>{{cite web|date=18 February 2022|title=Letter from Ambassador Crocker to U.N. High Commissioner Bachelet|url=https://int.nyt.com/data/documenttools/un-human-rights-letter-ukraine/ef8b119f2af25d55/full.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301081519/https://int.nyt.com/data/documenttools/un-human-rights-letter-ukraine/ef8b119f2af25d55/full.pdf |archive-date=1 មីនា 2022 |access-date=5 មីនា 2022|website=The New York Times}}</ref> ====ការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីអំពីអំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន==== នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបកស្រាយអំពីការរើសអើងប្រឆាំងនឹងអ្នកនិយាយភាសារុស្ស៊ីនៅក្រៅប្រទេសរុស្ស៊ីដោយប្រាប់ថា "ខ្ញុំត្រូវតែនិយាយថា ការស្អប់ខ្ពើមរុស្ស៊ីគឺជាជំហានដំបូងឆ្ពោះទៅរកការប្រល័យពូជសាសន៍រុស្ស៊ី។ អ្នកហើយនិងខ្ញុំគឺដឹងអំពីអ្វីដែលកំពុងតែកើតឡើងនៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។ វាមើលទៅដូចត្រូវនឹងករណីប្រល័យពូជសាសន៍ច្បាស់ណាស់"។<ref>{{cite news|date=10 December 2021|title=Putin Says Conflict in Eastern Ukraine 'Looks Like Genocide'|work=The Moscow Times|publisher=Derk Sauer|agency=Agence-France Presse|url=https://www.themoscowtimes.com/2021/12/10/putin-says-conflict-in-eastern-ukraine-looks-like-genocide-a75780|access-date=6 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|last=Latukhina|first=Kira|date=9 December 2021|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Путин заявил о геноциде на Донбассе|work=Rossiyskaya Gazeta|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី]]|url=https://rg.ru/2021/12/09/putin-zaiavil-o-genocide-na-donbasse.html|access-date=6 មីនា 2022}}</ref> ក្រៅពីនេះ រុស្ស៊ីក៏បានចេញថ្កោលទោសច្បាប់ភាសាអ៊ុយក្រែនផងដែរ។<ref>{{cite news|date=1 April 2021|title=New law stokes Ukraine language tensions|work=france24.com|publisher=France24|agency=Agence-France Presse|location=Mariupol|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210401-new-law-stokes-ukraine-language-tensions|access-date=6 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|last=Stern|first=David L.|others=Photograph by Chris McGrath (Getty Images)|date=8 February 2022|title=The Ukrainian language is having a moment. To Putin's ears, it's a shot against Russian speakers|newspaper=The Washington Post|publisher=Nash Holdings|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/08/ukraine-russia-language-putin/|url-access=subscription|access-date=6 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news|quote=Photographs by Sergei Supinsky (AFP)|date=13 February 2022|title=Ukraine's star author Kurkov says his native Russian should be curbed|work=france24.com|publisher=France24|agency=Agence-France Presse|location=[[កៀវ|Kyiv]]|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220213-ukraine-s-star-author-kurkov-says-his-native-russian-should-be-curbed|access-date=6 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបានប្រាប់សារព័ត៌មានបន្ថែមថា "អ្វីដែលកំពុងកើតឡើងនៅដុនបាសគឺពិតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍មែន"។<ref name="france24genocide">{{cite news|quote=Photograph by Andrew Harnik (AFP)|date=15 February 2021|title=US accuses Moscow of creating Ukraine invasion pretext with 'genocide' claims|work=france24.com|publisher=France 24|agency=Agence-France Presse|location=Washington D.C.|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220216-us-accuses-moscow-of-creating-ukraine-invasion-pretext-with-genocide-claims|access-date=6 មីនា 2022}}</ref> ក៏ប៉ុន្តែ អង្គការអន្តរជាតិខ្លះ និងរួមទាំងឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស (OHCHR)<ref>{{cite web|date=15 June 2014|title=Report on the human rights situation in Ukraine|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/HRMMUReport15June2014.pdf|url-status=live|access-date=6 មីនា 2022|website=ohchr.org|publisher=[[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស]] (OHCHR)}}</ref><ref>{{cite web|date=31 October 2021|title=Civic Space and Fundamental Freedoms in Ukraine|url=https://www.ohchr.org/Documents/Countries/UA/UkraineCivicSpace2021-EN.pdf|access-date=6 មីនា 2022|website=ohchr.org|publisher=[[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស]] (OHCHR)}}</ref> បេសកកម្មត្រួតពិនិត្យពិសេស ''OSCE'' ទៅកាន់អ៊ុយក្រែន<ref>{{cite web|title=Daily and spot reports from the Special Monitoring Mission to Ukraine|url=https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|publisher=[[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅអឺរ៉ុប]] (OSCE)|access-date=2022-03-06|archivedate=2022-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220222080943/https://www.osce.org/ukraine-smm/reports|url-status=dead}}</ref> និងក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុបគឺពុំបានរកឃើញភស្តុតាងអ្វីដែលគាំទ្រការអះអាងរបស់រុស្ស៊ីនោះទេ។<ref>{{cite web|date=2 April 2014|title=Ad hoc Report on the situation of national minorities in Ukraine adopted on 1 April 2014|url=https://rm.coe.int/16800c5d6f|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204183556/https://rm.coe.int/16800c5d6f|archive-date=4 កុម្ភៈ 2022|access-date=6 មីនា 2022|website=rm.coe.int|publisher=[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] (CoE)|location=Strasbourg}}</ref> ការចោទប្រកាន់ពីបទប្រល័យពូជសាសន៍ត្រូវបានច្រានចោលដោយ[[គណៈកម្មការអឺរ៉ុប]]ថាជាព័ត៌មានមិនពិតរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite press release|date=24 January 2022|title=DISINFORMATION ABOUT THE CURRENT RUSSIA-UKRAINE CONFLICT – SEVEN MYTHS DEBUNKED|url=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en|access-date=6 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218045942/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/news/disinformation-about-current-russia-ukraine-conflict-seven-myths-debunked-2022-01-24_en|archive-date=18 កុម្ភៈ 2022|url-status=live}}</ref> អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិក លោក[[នេដ ផ្រាយស៍]] បាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានបញ្ចេញការអះអាងទាំងនេះឡើងគឺព្រោះតែពួកគេចង់យកវាធ្វើជា"លេសសម្រាប់ការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន"។<ref name="france24genocide" /> ===ការត្រៀមការពារជាតិរបស់អ៊ុយក្រែន=== ក្នុងការរៀបចំទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្សីដែលអាចកើតមានឡើងជាថ្មីម្តងទៀត [[កងកម្លាំងជើងគោកអ៊ុយក្រែន]]បានប្រកាសធ្វើកិច្ចប្រជុំមួយនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ ទាក់ទងនឹងយុទ្ធសាស្ត្រការពារទឹកដី ដើម្បីពង្រឹង និងការពារព្រំដែនរបស់ប្រទេសជាតិ និងកន្លែងសំខាន់ៗ និងដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការបំផ្លិចបំផ្លាញ និងក្រុមឈ្លបយកការណ៍នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស។<ref>{{cite web|date=6 April 2021|others=Photograph by dpsu.gov.ua|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Захист кордону і критичної інфраструктури, протидія ДРГ: на півдні України оголосили збори підрозділів тероборони|url=https://espreso.tv/zakhist-kordonu-i-kritichnoi-infrastrukturi-protidiya-drg-na-pivdni-ukraini-ogolosili-zbori-pidrozdiliv-teroboroni|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407092752/https://espreso.tv/zakhist-kordonu-i-kritichnoi-infrastrukturi-protidiya-drg-na-pivdni-ukraini-ogolosili-zbori-pidrozdiliv-teroboroni|archive-date=7 មេសា 2021|access-date=6 មីនា 2021|publisher=Espreso TV}}</ref> នៅក្នុងខែដដែរ លោកហ្សេឡេនស្គីបានចុះទៅមើលទីតាំងការពាររបស់អ៊ុយក្រែននៅដុនបាស។<ref>{{cite web|date=8 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Ми пам'ятаємо кожного захисника, який загинув за Україну – Президент відвідав позиції українських військ на Донбасі|url=https://www.president.gov.ua/news/mi-pamyatayemo-kozhnogo-zahisnika-yakij-zaginuv-za-ukrayinu-67873|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417162556/https://www.president.gov.ua/news/mi-pamyatayemo-kozhnogo-zahisnika-yakij-zaginuv-za-ukrayinu-67873|archive-date=17 មេសា 2021|access-date=6 មីនា 2021|website=President of Ukraine|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន|Government of Ukraine]]|location=[[កៀវ|Kyiv]]}}</ref> យោងតាមប្រភពពីរុស្ស៊ី ប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានដាក់ពង្រាយទាហានចំនួន ១២៥,០០០ នាក់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះដុនបាសនាអំឡុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១។<ref>{{cite news|last=Kiselyova|first=Maria|others=Writing by Gabrielle Tétrault-Farber; Editing by Andrew Osborn; Photograph by Maxim Shemetov (Reuters)|date=1 December 2021|title=Russia says Ukraine has deployed half its army to Donbass conflict zone|website=Reuters|publisher=Thomson Corporation|location=Moscow|url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-ukraine-has-deployed-half-its-army-donbass-conflict-zone-2021-12-01/|access-date=6 មីនា 2022}}</ref> នៅក្នុងខែធ្នូដដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប៉ាន់ប្រមាណថា រុស្ស៊ីអាចប្រមូលផ្តុំកងទ័ពជាង ១៧៥,០០០ នាក់ដើម្បីត្រៀមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|last=Walsh|first=Joe|others=Photograph by Getty Images|date=3 December 2021|title=U.S. Intel Says Russia Is Preparing 175,000 Troops For Ukraine Offensive|work=Forbes|publisher=Integrated Whale Media Investments|url=https://www.forbes.com/sites/joewalsh/2021/12/03/us-intel-says-russia-is-preparing-175000-troops-for-ukraine-offensive/?sh=67f5b8a54582|access-date=6 មីនា 2021}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន លោកអូលេកស៊ី រ៉េស្មីកូវបាននិយាយថា "យើងមានមន្ត្រីចំនួន ២៥០,០០០ នាក់...ដោយពួកគេសុទ្ធតែជាសមាជិកនៃកងទ័ពរបស់យើង។ បូកទាំងអ្វីដែលខ្ញុំបាននិយាយ ពោលគឺយើងមានអតីតយុទ្ធជនចូលរួមចំនួន ៤០០,០០០ នាក់និង ២០០,០០០ នាក់ទៀតជាកម្លាំងបម្រុង។ ចំនួនត្រឹម ១៧៥,០០០ នាក់ប៉ុណ្ណឹង (គឺ) មិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីតបទល់ជាមួយអ៊ុយក្រែនឡើយ"។<ref>{{cite news|last=Scully|first=Rachel|date=7 December 2021|title=Ukraine defense minister warns of 'bloody massacre' if Russia invades|work=The Hill|publisher=Nexstar Media Group|url=https://thehill.com/policy/international/europe/584672-ukraine-defense-minister-warns-of-bloody-massacre-if-russia|url-status=live|access-date=6 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123193234/https://thehill.com/policy/international/europe/584672-ukraine-defense-minister-warns-of-bloody-massacre-if-russia|archive-date=23 មករា 2022}}</ref> រ៉េស្មីកូវបានបន្តអះអាងទៀតថា រុស្ស៊ីអាចបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំមកលើអ៊ុយក្រែននៅចុងខែមករានៃឆ្នាំ២០២២ នេះ។<ref>{{cite news |title=Russian invasion likely at 'the end of January,' warns Ukraine defence minister |url=https://nationalpost.com/news/large-scale-russian-offensive-possible-in-january-ukraine-says-3 |work=National Post |date=3 December 2021}}</ref> អង់ឌ្រី ហ្សាហូរូដនីគ ដែលជាអតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន បានសរសេរកាលពីខែមករាថា នៅក្នុងករណីនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី កងកម្លាំងរុស្ស៊ីទំនងជានឹងបំផ្លាញ"ចំណុចសំខាន់ៗនៃហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធយោធារបស់អ៊ុយក្រែន" ហើយនឹងអាច"ឈានចូលទៅជ្រៅក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន"ទៀតផង ប៉ុន្តែវានឹងពិបាកសម្រាប់ពួកគេក្នុងការគ្រប់គ្រងទឹកដីទាំងអស់នោះ។ លោកហ្សាហូរូដនីគបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា "កងកម្លាំងកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីនឹងប្រឈមមុខនឹងគូប្រជែងដែលមានកម្លាំងចិត្តតស៊ូប្រយុទ្ធខ្ពង់ខ្ពស់នៅក្នុងតំបន់ដែលពួកគេធ្លាប់ចូលពីមុនមក"។<ref name="Zagorodnyuk">{{cite web |last=Zagorodnyuk |first=Andriy |date=9 January 2022 |title=How to make a Russian invasion of Ukraine prohibitively expensive |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/how-to-make-a-russian-invasion-of-ukraine-prohibitively-expensive/ |url-status=live |access-date=6 មីនា 2022 |website=atlanticcouncil.org |publisher=Atlantic Council}}</ref> ===ការពង្រឹងកម្លាំងអង្គការណាតូ=== [[File:Immediate Response Force Mobilizes February 2022.jpg|thumb|ទាហានឆត្រយោងអាមេរិកនៃ[[កងកម្លាំងសកម្មរហ័ស]] ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់តំបន់អឺរ៉ុបខាងកើត ដើម្បីពង្រឹងប៉ែកខាងកើតរបស់អង្គការណាតូ ចំពេលវិបត្តិនៅក្នុងតំបន់កំពុងតែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗអំឡុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{cite news|url=https://taskandpurpose.com/news/army-82nd-airborne-division-immediate-response/|work=Task & Purpose|title='We're always ready' — Meet the soldiers of America's go-to rapid response force|date=January 27, 2022|access-date=6 មីនា 2022}}</ref>|250x250px]] [[នយោបាយនៅហុល្លង់|រដ្ឋាភិបាលហុល្លង់]] និង[[រដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញ|អេស្បាញ]]បានដាក់ពង្រាយកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៅតាមតំបន់ក្បែរប្រទេសអ៊ុយក្រែន ដើម្បីជាការគាំទ្រដល់អង្គការណាតូ។<ref name="Cheng">{{Cite news |last1=Cheng |first1=Amy |others=Photograph by Reuters |date=26 January 2022 |orig-date=22 January 2022 |title=Military trainers, missiles and over 200,000 pounds of lethal aid: What NATO members have sent Ukraine so far |newspaper=The Washington Post |publisher=Nash Holdings |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/22/ukraine-russia-military-weapons-nato-biden/ |url-status=live |url-access=subscription |access-date=6 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207021302/https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/22/ukraine-russia-military-weapons-nato-biden/ |archive-date=7 កុម្ភៈ 2022 |issn=0190-8286 |oclc=2269358 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអេស្ប៉ាញគឺលោកស្រី[[ម៉ារការីតា រ៉ូប្លេស]] បានប្រកាសថា កងនាវាអេស្ប៉ាញកំពុងតែត្រូវបានដាក់ពង្រាយនៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ។<ref name=":0">{{cite news|last=Reuters|date=20 January 2022|title=Spain sends warships to Black Sea, considers sending warplanes|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/spain-sends-warships-black-sea-considers-sending-warplanes-2022-01-20/|access-date=6 មីនា 2022|archive-date=22 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122113343/https://www.reuters.com/world/spain-sends-warships-black-sea-considers-sending-warplanes-2022-01-20/|url-status=live}}</ref> លោកស្រីក៏បានប្រកាសដែរថា រាជរដ្ឋាភិបាលអេស្ប៉ាញកំពុងពិចារណាដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងអាកាសអេស្ប៉ាញទៅកាន់ប្រទេស[[ប៊ុលការី]]។<ref name=":0" /> ចំណែកឯប្រទេសហុល្លង់វិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង ''F-35'' ចំនួនពីរគ្រឿងទៅកាន់ប្រទេសប៊ុលការីដើម្បីចូលរួមក្នុងបេសកកម្មឃ្លាំមើលដែនអាកាសរបស់អង្គការណាតូ។<ref>{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/213379/The+Netherlands+will+Send+two+F-35+Fighters+to+Bulgaria|title=The Netherlands will Send two F-35 Fighters to Bulgaria |website=Novinite|date=6 មីនា 2022|archive-date=23 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133122/https://www.novinite.com/articles/213379/The+Netherlands+will+Send+two+F-35+Fighters+to+Bulgaria|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 January 2022|title=F-35 to make NATO Southern Air Policing debut|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/f-35-to-make-nato-southern-air-policing-debut|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124021340/https://www.janes.com/defence-news/news-detail/f-35-to-make-nato-southern-air-policing-debut|archive-date=24 មករា 2022|access-date=6 មីនា 2022|website=Janes Information Services}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកុម្ភៈ ទាហានអាមេរិកថ្មីៗចំនួន ២,០០០ នាក់បានមកដល់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ និងប៉ូឡូញ ដែលជាផ្នែកមួយដើម្បីពង្រឹងការពារតំបន់ប៉ែកខាងកើតរបស់អង្គការណាតូ ខណៈដែលរុស្ស៊ីបានដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងបន្ថែមទៀតនៅតាមព្រំដែនអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |last1=Sullivan |first1=Becky |title=Newly deployed U.S. troops arrive in Europe as Russia bolsters its own forces |url=https://www.npr.org/2022/02/05/1078499097/ukraine-russia-us-troops-arrive |access-date=6 មីនា 2022 |publisher=NPR |date=5 February 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសដាក់ពង្រាយកម្លាំងទាហានចំនួន ៣,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតនៅប្រទេសប៉ូឡូញ ហើយបានបញ្ជូនយន្តហោះចម្បាំង ''F-15'' ទៅកាន់ប្រទេសរ៉ូម៉ានី។<ref>{{cite web|title=U.S. sending 3,000 more troops to Poland amid fresh Ukraine invasion warnings|url=https://www.politico.com/news/2022/02/11/us-sending-3000-more-troops-to-poland-00008357|date=11 February 2022|access-date=6 មីនា 2022|work=Politico}}</ref> ==កំណើនភាពតានតឹង និងការឈ្លានពាន (កុម្ភៈ ២០២២ – បច្ចុប្បន្ន)== [[សង្គ្រាមនៅដុនបាស|ការប្រយុទ្ធគ្នានៅដុនបាស]]បានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។ ខណៈពេលដែលចំនួននៃការវាយប្រហារប្រចាំថ្ងៃក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយសប្តាហ៍ដំបូងនៃឆ្នាំ២០២២ គឺមានចាប់ពី ២ ទៅ ៥ ដង<ref name="Globe22">{{cite news|journal=The Globe and Mail|page=A3|author=Mark MacKinnon and Adrian Morrow|title=Putin orders snap nuclear drill}}</ref> ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ យោធាអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ថាមានការវាយប្រហារដល់ទៅ ៦០ ដងឯណោះ។ ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​រដ្ឋ​រុស្ស៊ី​ក៏បាន​រាយការណ៍​ផងដែរ​នូវ​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​កាំភ្លើងធំ​ជាង​ ២០ ​លើក​នៅលើ​ទីតាំងផ្តាច់ខ្លួន​អ៊ុយក្រែនក្នុង​ថ្ងៃ​តែមួយ។<ref name="Globe22" /> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ បានបញ្ជាឱ្យមានការជម្លៀសជនស៊ីវិលពីរដ្ឋធានីរៀងៗខ្លួន ដោយគេបានកត់សម្គាល់ឃើញថា ការជម្លៀសជនស៊ីវិលចេញទាំងស្រុងនឹងចំណាយពេលជាច្រើនខែដើម្បីសម្រេចបាន។<ref name="MTRefugeesRostov">{{cite web |last1=Light |first1=Felix |title=In the Closest Russian City to Ukraine's Separatist Region, There Are Few Signs of Refugees |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/20/in-the-closest-russian-city-to-ukraines-separatist-region-there-are-few-signs-of-refugees-a76473 |website=The Moscow Times |date=20 February 2022 |access-date=7 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/east-ukraine-shelling-russian-invasion-fears-putin-pretext-rcna16773|title=Russian-backed separatists announce civilian evacuation from eastern Ukraine as escalation stokes Russian invasion fears|work=NBC News|date=18 February 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/warning-siren-sounds-in-rebel-held-capital-in-east-ukraine-reuters-witness/ar-AAU29BV?ocid=entnewsntp|title=Warning siren sounds in rebel-held capital in east Ukraine -Reuters witness|work=MSN News|date=18 February 2022|first=Alexander|last=Smith}}</ref> ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងនៃការបាញ់ផ្លោងដោយក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធដឹកនាំដោយរុស្ស៊ីនៅតំបន់ដុនបាស ហើយបានចាត់ទុកសកម្មភាពនេះជាការប៉ុនប៉ងញុះញង់ឱ្យកងទ័ពអ៊ុយក្រែនវាយបកវិញ។<ref>{{cite web|title=47 shelling incidents leave 5 injured in Donbas|url=https://kyivindependent.com/national/over-40-shelling-incidents-leave-5-injured-in-donbas/|date=18 February 2022|access-date=27 មីនា 2022|publisher=Kyiv Independent}}</ref><ref>{{cite web|title=How Russian proxy forces are attempting to provoke the Ukrainian army and are lying about a new Ukrainian offensive|url=https://english.nv.ua/nation/how-russian-proxies-are-attempting-to-provoke-the-ukrainian-army-lying-about-a-ukrainian-offensive-50218033.html|date=18 February 2022|access-date=7 មីនា 2022|publisher=NV.UA}}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រោងចក្រថាមពលកម្តៅនៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍ ត្រូវបានរងការបាញ់ផ្លោងពីកងកម្លាំងអនាមិក។<ref>{{Cite web|last1=Mazneva|first1=Elena|last2=Chourisna|first2=Kateryna|date=22 February 2022|title=Ukraine Power Plant Damaged During Two Days of Shelling|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-02-22/ukraine-power-plant-damaged-during-two-days-of-shelling|access-date=7 មីនា 2022|website=Bloomberg}}</ref> ទីភ្នាក់ងារ​សារព័ត៌មាន​អ៊ុយក្រែនបាន​បញ្ជាក់​ថា អាជ្ញាធរ​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​បិទរោងចក្រនោះ​ជា​លទ្ធផល។<ref>{{Cite web|last=Gerasimova|first=Tanya|date=21 February 2022|title=Luhansk TPP Suspends Work Due To Militants Shelling|url=https://ukranews.com/en/news/835470-luhansk-tpp-suspends-work-due-to-militants-shelling|access-date=7 មីនា 2022|website=ukranews_com}}</ref> ===ការទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ដោយរុស្ស៊ី=== [[File:Подписание документов о признании Донецкой и Луганской народных республик.webm|thumb|250x250px|ប្រធានាធិបតីពូទីន រួមជាមួយលោក[[ដេនីស ពូហ្ស៊ីលីន]] និង[[លេអូនីដ ប៉ាសេឆ្មីគ]] កំពុងចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យទទួលស្គាល់ឯករាជ្យភាពនៃសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។]] នៅថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ [[គណបក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]បានប្រកាសតាមរយៈកាសែត''[[ប្រាវដា]]''ថា សមាជិកសភារបស់ខ្លួននឹងណែនាំដំណោះស្រាយមួយនៅក្នុង[[សភាឌូម៉ា]] ដោយសុំឱ្យប្រធានាធិបតីពូទីនទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួននិយមនៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]។<ref>{{Cite web|date=21 January 2022|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Признать Донецкую и Луганскую народные республики!|url=https://gazeta-pravda.ru/issue/6-31209-2124-yanvarya-2022-goda/priznat-donetskuyu-i-luganskuyu-narodnye-respubliki/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133103/https://gazeta-pravda.ru/issue/6-31209-2124-yanvarya-2022-goda/priznat-donetskuyu-i-luganskuyu-narodnye-respubliki/|archive-date=23 មករា 2022|access-date=7 មីនា 2022|website=Pravda}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sukhov|first=Oleg|date=21 January 2022|title=Russian parliament to consider recognizing Donbas proxies as independent states|url=https://kyivindependent.com/national/russian-parliament-to-consider-recognizing-donbas-proxies-as-independent-states/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121164950/https://kyivindependent.com/national/russian-parliament-to-consider-recognizing-donbas-proxies-as-independent-states/|archive-date=21 មករា 2022|access-date=7 មីនា 2022|website=The Kyiv Independent}}</ref> ដំណោះស្រាយនេះត្រូវបានទទួលអនុម័តដោយសភាឌូម៉ានៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ក្នុងលទ្ធផលបោះឆ្នោត ៣៥១–១៦ ដោយមានសម្លេងអនុប្បវាទមួយ។ វាត្រូវបានគាំទ្រដោយបក្សកាន់អំណាច [[សហរុស្ស៊ី]] បក្សកុម្មុយនីស្តនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី [[គណបក្សយុត្តិធម៌រុស្ស៊ី — ដើម្បីការពិត]] និង[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីរុស្ស៊ី|គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរី]] ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រឆាំងដោយ[[ប្រជាជនថ្មី (គណបក្សនយោបាយ)|គណបក្សប្រជាជនថ្មី]]។<ref>{{cite news |date=15 February 2022 |title=Russian Parliament Backs Plan to Recognize Breakaway Ukrainian Regions |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/15/russian-parliament-backs-plan-to-recognize-breakaway-ukrainian-regions-a76381}}</ref><ref>{{Cite web |title=Новые люди против войны |url=https://newpeople.ru/News/novye-lyudi-protiv-vojny |access-date=7 មីនា 2022 |website=Партия Новые люди |archivedate=2022-02-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220215000000/https://web.archive.org/web/20220215172551/https://newpeople.ru/News/novye-lyudi-protiv-vojny |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ មេដឹកនាំនៃរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរ ពោលគឺលោក[[ដេនីស ពូហ្ស៊ីលីន]] និង[[លេអូនីដ ប៉ាសេឆ្មីគ]]បានរួមគ្នាស្នើសុំឱ្យប្រធានាធិបតីពូទីនទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនូវឯករាជ្យភាពរបស់សាធារណរដ្ឋរៀងៗខ្លួន។ មេដឹកនាំទាំងពីរក៏បានស្នើចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាស្តីពីមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយរុស្ស៊ី រួមទាំងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាផងដែរ។<ref>{{cite news |title=Donetsk and Lugansk leaders ask Putin to recognize republics' independence |url=https://tass.com/world/1407325|date=21 February 2022 |publisher=TASS }}</ref> នៅពេលបញ្ចប់សម័យប្រជុំវិសាមញ្ញនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខរុស្ស៊ី]]ដែលបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃនោះ លោកពូទីនបាននិយាយថាការសម្រេចចិត្តលើការទទួលស្គាល់នូវរដ្ឋទាំងពីរនឹងត្រូវធ្វើឡើងភ្លាមៗ។<ref>{{cite news |title=(ភាសារុស្ស៊ី) Путин: решение по вопросу признания ДНР и ЛНР будет принято 21 февраля |url=https://tass.ru/politika/13788471 |date=21 February 2022 |publisher=TASS}}</ref> សំណើនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ លោក[[ស៊ែរជី សូយហ្គូ]]។<ref>{{cite news |title=(ភាសារុស្ស៊ី) Шойгу заявил о необходимости признать ДНР и ЛНР |url=https://tass.ru/politika/13788437 |date=21 February 2022 |publisher=TASS}}</ref> នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី លោក[[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]]បាននិយាយថា រដ្ឋាភិបាលបានរៀបចំមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សកម្មភាពបែបនេះ"អស់ជាច្រើនខែមកហើយ"។<ref>{{cite news |title=(ភាសារុស្ស៊ី) Мишустин: кабмин много месяцев готовится к последствиям признания ДНР и ЛНР |url=https://tass.ru/politika/13787819 |date=21 February 2022 |publisher=TASS}}</ref> ក្រោយមកនៅថ្ងៃដដែរនោះ លោកពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យស្តីពីការទទួលស្គាល់រដ្ឋនោះ។ លើសពីនេះទៀត សន្ធិសញ្ញា"ស្តីពីមិត្តភាព កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងជនុបត្ថម្ភ" រវាងរុស្ស៊ី និងសាធារណរដ្ឋទាំងពីរក៏ត្រូវបានចុះផងដែរ។<ref name="tass_decrees_signed">{{cite news |title=(ភាសារុស្ស៊ី) Путин подписал указы о признании ЛНР и ДНР |url=https://tass.ru/politika/13792297 |date=21 February 2022 |publisher=TASS}}</ref> ===ការឈ្លានពាន=== {{Main|ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​ឆ្នាំ ២០២២}} នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ បន្ទាប់ពីបានទទួលស្គាល់[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]] ប្រធានាធិបតីពូទីនបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្ថែមចូលទៅក្នុងតំបន់ដុនបាសក្នុងអ្វីដែលរុស្ស៊ីហៅថា"បេសកកម្មរក្សាសន្តិភាព"។<ref name="ru-troops-donbas">{{cite news|date=21 February 2022|title=Putin orders troops into separatist-held parts of Ukraine|publisher=CNN|url=https://cnn.com/2022/02/21/europe/russia-ukraine-tensions-monday-intl/index.html}}</ref><ref>{{cite news |last1=Philp |first1=Catherine |last2=Wright |first2=Oliver |last3=Brown |first3=Larissa |title=Putin sends Russian tanks into Ukraine |url=https://www.thetimes.co.uk/article/putin-sends-tanks-into-ukraine-75dj973v8 |work=The Times |date=22 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|date=21 February 2022|title=Putin's Ukraine peacekeepers 'aren't fooling anyone,' US warns|url=https://www.newsweek.com/us-russian-troops-already-ukraines-donbas-no-plans-send-us-forces-1681206|access-date=8 មីនា 2022|website=Newsweek}}</ref> ក្រោយមកនៅថ្ងៃដដែរ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យជាច្រើនបានអះអាងថា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីគឺកំពុងចូលទៅក្នុងតំបន់ដុនបាសពិតមែន។<ref name="guard-troops-donbas">{{cite web|date=21 February 2022|title=Putin orders troops into eastern Ukraine on 'peacekeeping duties'|website=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/21/ukraine-putin-decide-recognition-breakaway-states-today}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 February 2022|title=(ភាសាអ៊ីតាលី) Ucraina, i primi soldati russi nel Donbass|url=https://video.repubblica.it/mondo/ucraina-i-primi-soldati-russi-nel-donbass/408788/409494|access-date=8 មីនា 2022|website=la Repubblica}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 February 2022|title=Chilling social media footage emerges of convoys of Russian military equipment entering Donbas in Ukraine|url=https://www.skynews.com.au/world-news/chilling-social-media-footage-emerges-of-convoys-of-russian-military-equipment-entering-donbas-in-ukraine/news-story/ad0ec2c630b5e5aaaa8efdd85509e832|access-date=8 មីនា 2022|website=Sky News}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រកាសសម្ដៅលើសកម្មភាពនេះថាជា"ការឈ្លានពាន"។<ref>{{Cite web|title=Russian troops in east Ukraine an 'invasion,' White House declares - National|url=https://globalnews.ca/news/8636852/russian-troops-in-east-ukraine-an-invasion-white-house-declares/|access-date=8 មីនា 2022|website=Global News}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ [[ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធ (រុស្ស៊ី)|ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធ]]បានអនុញ្ញាតជាឯកច្ឆ័ន្ទឱ្យលោកពូទីនប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធានៅក្រៅទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref name=":5" /> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីការពារជាតិជាន់ខ្ពស់របស់សហរដ្ឋអាមេរិកម្នាក់បាននិយាយតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានថា "៨០ ភាគរយ" នៃកងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលត្រូវបានចាត់តាំង និងដាក់ពង្រាយនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនអ៊ុយក្រែន បានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចសម្រាប់ការប្រយុទ្ធ ហើយសកម្មភាពឈ្លានពានដីគោកអាចនឹងផ្ទុះឡើងនៅពេលណាមួយជាក់ជាមិនខាន។<ref>{{cite news|url=https://nationalpost.com/pmn/news-pmn/putin-as-ready-as-he-can-be-for-major-invasion-of-ukraine-u-s-official|agency=Reuters|title=Putin 'as ready as he can be' for major invasion of Ukraine, U.S. official|date=23 February 2022}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ សភាអ៊ុយក្រែនបានអនុម័តក្រឹត្យរបស់ប្រធានាធិបតីវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី ស្តីពីការដាក់ប្រទេសក្នុងគ្រាអាសន្នចាប់ពីម៉ោង ០០:០០ ថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ តទៅនៅទូទាំងទឹកដីនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែនទាំងអស់ លើកលែងតែតំបន់ដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍ សម្រាប់រយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។<ref>{{cite news |title=Verkhovna Rada approves move to introduce state of emergency in Ukraine |url=https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3410758-verkhovna-rada-approves-move-to-introduce-state-of-emergency-in-ukraine.html |work=Ukrinform |date=23 February 2022 |access-date=8 មីនា 2022 |archive-date=24 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224054339/https://www.ukrinform.net/rubric-polytics/3410758-verkhovna-rada-approves-move-to-introduce-state-of-emergency-in-ukraine.html |url-status=dead }}</ref> ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែន បានផ្តល់អនុសាសន៍សូមឱ្យពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនជៀសវាងការធ្វើដំណើរទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ហើយអ្នកដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីសូមឱ្យចាកចេញពីប្រទេសនោះ"ជាបន្ទាន់"។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60497510 |work=BBC|title=Ukraine crisis: Kyiv urges citizens to leave Russia as fears mount |date=23 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://mfa.gov.ua/news/rekomendaciyi-gromadyanam-ukrayini-u-zvyazku-iz-ostannimi-rishennyami-rosijskoyi-federaciyi-shcho-grubo-porushuyut-suverenitet-i-teritorialnu-cilisnist-ukrayini |work=[[ក្រសួងការបរទេសអ៊ុយក្រែន|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] |title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Рекомендації громадянам України у зв'язку із останніми рішеннями Російської Федерації, що грубо порушують суверенітет і територіальну цілісність України |date=23 February 2022 |access-date=8 មីនា 2022 |archive-date=24 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224142228/https://mfa.gov.ua/news/rekomendaciyi-gromadyanam-ukrayini-u-zvyazku-iz-ostannimi-rishennyami-rosijskoyi-federaciyi-shcho-grubo-porushuyut-suverenitet-i-teritorialnu-cilisnist-ukrayini }}</ref> ប្រហែលម៉ោង ៤ ទៀបភ្លឺ ម៉ោងនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ ថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានប្រកាសចាប់ផ្តើម"ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស"នៅក្នុងតំបន់ដុនបាស។<ref>{{Cite news|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Путин принял решение о проведении операции по денацификации и демилитаризации Украины |work=TASS|url= https://tass.ru/politika/13825671 |date=24 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=24 February 2022|title=Russian President Vladimir Putin authorises special military operation in Ukraine's Donbas|work=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2022-02-24/vladimir-putin-authorises-special-military-operation/100857650|access-date=8 មីនា 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 February 2022|title=Russia-Ukraine live updates: Russia has decided to launch military operation in Ukraine, Putin says|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/23/russia-ukraine-updates/|access-date=8 មីនា 2022|newspaper=Washington Post}}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន រលកដំណឹងអំពីការផ្ទុះធំៗបានហូរចេញមកពីទីក្រុងជាច្រើននៅភាគកណ្តាល និងភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន រួមទាំងរដ្ឋធានីកៀវ និងទីក្រុង[[ការគីវ]] ខណៈដែលកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីជាច្រើនបានចូលចតនៅទីក្រុង[[អូដេហ្សា]]។<ref>{{Cite news|date=24 February 2022|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Українські військові об'єкти зазнали нападу, Росія перейшла у наступ |work=Ukrinform|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-ato/3410861-ukrainski-vijskovi-obekti-zaznali-napadu-rosia-perejsla-u-nastup.html |access-date=8 មីនា 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=24 February 2022|title=Explosions in Ukraine follow Putin's declaration of a 'special military operation' |work=Politico|url=https://www.politico.com/news/2022/02/23/russia-invasion-ukraine-00011238 |access-date=8 មីនា 2022}}</ref> ក្រោយដំណឹងឈ្លានពានបានផ្ទុះឡើង សហរដ្ឋអាមេរិក​ក៏បានចេញ​ប្រកាស​ភ្លាមៗ​ថា​ខ្លួន​នឹង​មិន​បញ្ជូន​ទាហាន​ប្រយុទ្ធ​​ចូលទៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែននោះទេ។<ref>{{cite news |last=LeBlanc |first=Paul |title=Why the US isn't sending troops into Ukraine |publisher=CNN|date=28 February 2022 |url=https://edition.cnn.com/2022/02/27/politics/us-troops-ukraine-russia-what-matters/index.html |access-date=8 មីនា 2022 }}</ref> ដោយសហរដ្ឋអាមេរិកបានប្តេជ្ញាថានឹងមិនបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅក្នុងអ៊ុយក្រែន បូករួមទាំងការភ័យខ្លាចកើត[[សង្គ្រាមលោកលើកទី៣]] រុស្ស៊ីក៏បន្តមហិច្ឆតាយោធារបស់ខ្លួនដោយនិទណ្ឌភាព ទោះបីជាជួបនឹងចលនាប្រឆាំងក្នុងតំបន់កម្រិតណាក៏ដោយ។ អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនជឿថា ប្រតិបត្តិការយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែននឹងនាំទៅដល់ការកាន់កាប់នូវរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន ហើយអធិបតេយ្យភាពជាតិអ៊ុយក្រែនអាចនឹងឈានដល់ទីបញ្ចប់។<ref>{{cite news |last1=Martínez |first1=A. |last2=Mak |first2=Tim |title=As Russia keeps up its attack, how long can Ukraine hold the capital city? |publisher=NPR (Morning Edition) |date=25 February 2022 |url=https://www.npr.org/2022/02/25/1083003231/as-russia-keeps-up-its-attack-how-long-can-ukraine-hold-the-capital-city |access-date=8 មីនា 2022 }}</ref><ref>Oxford Union - Interview with Sir John Sawers, {{YouTube|Yw5lzKVn3sc|Former MI6 Chief On the Ukraine & Russia Conflict {{!}} Oxford Union}}, Oxford Union / 1 March 2022, minutes 4:54–5:19; 22:06.</ref> ==ប្រតិកម្ម== ===អ៊ុយក្រែន=== នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយកាសែតបារាំង ''[[លីបេរ៉ាស្យុង|Libération]]'' ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ុយក្រែន លោក[[ឌីមីត្រូ គូលេបា]]បាននិយាយថា ការប្រមូលផ្ដុំកម្លាំងទ័ពរបស់រុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនភាគខាងជើង–កើតជាមួយអ៊ុយក្រែន តំបន់សង្រ្គាមភាគខាងកើតរបស់អ៊ុយក្រែន និងនៅគ្រីមៀ និងស្ថានការណ៍ដ៏យ៉ាប់យ៉ឺននៅភាគខាងកើតអ៊ុយក្រែន គឺជារឿងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយរាប់ចាប់តាំងពីមានការវាយប្រហារលើក្រុមនាវិកអ៊ុយក្រែននៅឯច្រកសមុទ្រកើច្ឆកាលពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៨ មក។<ref>{{cite web|date=7 April 2021 |title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Сьогоднішні провокації Росії найсерйозніші з часу атаки в Керченській протоці, але ситуація більш небезпечна, – Кулеба |url=https://censor.net/ua/news/3258191/sogodnishni_provokatsiyi_rosiyi_nayiseryioznishi_z_chasu_ataky_v_kerchenskiyi_prototsi_ale_sytuatsiya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531174614/https://censor.net/ua/news/3258191/sogodnishni_provokatsiyi_rosiyi_nayiseryioznishi_z_chasu_ataky_v_kerchenskiyi_prototsi_ale_sytuatsiya |archive-date=31 ឧសភា 2021 |access-date=8 មីនា 2021 |website=Censor.net}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានអំពាវនាវឱ្យលោកខាងលិចឈប់បង្ក"ការភ័យស្លន់ស្លោ"នៅក្នុងប្រទេសរបស់គាត់ចំពោះរឿងលទ្ធភាពលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីដោយបន្ថែមថាការព្រមានជាប់ៗគ្នានៃការឈ្លានពាន"អច្ចាសន្នភាព" គឺកំពុងតែធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចអ៊ុយក្រែនដាំក្បាលចុះ។<ref>{{cite news |title=Volodymyr Zelensky accuses the West of causing 'panic' with warnings of a Russian invasion that hurts the Ukrainian economy |url=https://www.businessinsider.com/ukraine-president-tells-west-to-stop-causing-panic-about-russia-2022-1 |work=Business Insider |date=28 January 2022}}</ref><ref>{{cite news|date=28 January 2022 |title=Ukraine crisis: Don't create panic, Zelensky tells West |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60174684 |access-date=8 មីនា 2022}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ [[សេតវិមាន]]អាមេរិកបាននិយាយថា ខ្លួននឹងលែងសម្តៅលើសក្តានុភាពលុកលុយថាជា"អច្ចាសន្នភាព"ទៀតហើយ។<ref name="cnn-20220202">{{cite news |url=https://edition.cnn.com/2022/02/02/politics/white-house-ukraine-messaging/index.html |title=White House says it's no longer calling potential Russian invasion of Ukraine 'imminent' |last=Liptak |first=Kevin |publisher=CNN |date=2 February 2022 |access-date=8 មីនា 2022 |archive-date=23 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223201640/https://edition.cnn.com/2022/02/02/politics/white-house-ukraine-messaging/index.html |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកហ្សេឡេនស្គី បាននិយាយអំពីសកម្មភាពព្រមានរបស់សេតវិមានចំពោះការលុកលុយ"អច្ចាសន្នភាព"ដោយរុស្ស៊ីថា "មិត្តល្អបំផុតរបស់សត្រូវយើងគឺការភ័យស្លន់ស្លោនៅក្នុងប្រទេស។ ហើយព័ត៌មានទាំងអស់នេះគ្រាន់តែបង្កឱ្យមានការភ័យស្លន់ស្លោ ហើយមិនបានជួយអ្វីដល់យើងសោះ"។<ref name="euronews-threat">{{cite news|author=Newswire (Associated Press) |others=Photograph by Andreea Alexandru (Associated Press) |date=12 February 2022 |title=Ukraine crisis: Biden and Putin to talk, Zelenskyy slams latest invasion warnings |work=Euronews |publisher=Alpac Capital |agency=Associated Press |url=https://www.euronews.com/2022/02/12/ukraine-crisis-biden-and-putin-to-talk-after-latest-us-warnings-of-russian-invasion |access-date=8 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកុម្ភៈ នៅឯ[[សន្និសិទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិច]]ឆ្នាំ២០២២ លោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយរិះគន់ "គោលនយោបាយការលួងលោម"នៃប្រទេសរុស្ស៊ីហើយបានហៅបណ្តាប្រទេសលោកខាងលិចឱ្យជួយអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|title=West should stop 'appeasement' policy towards Russia, says Ukraine's Zelensky |url=https://www.france24.com/en/europe/20220219-harris-to-meet-zelensky-as-ukraine-crisis-overshadows-munich-security-conference|date=19 February 2022 |access-date=8 មីនា 2022 |publisher=France24}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា លោកនឹងពិចារណាពីលទ្ធភាពផ្តាច់[[ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន|ទំនាក់ទំនងការទូតអ៊ុយក្រែនជាមួយរុស្ស៊ី]]។<ref>{{cite news |title=Zelensky to consider Foreign Ministry's proposal of breaking off diplomatic relations with Russia |url=https://interfax.com/newsroom/top-stories/73946/ |work=Interfax |date=22 February 2022}}</ref> ===រុស្ស៊ី=== [[File:Secretary Blinken Meets With Russian Foreign Minister Lavrov (51719522528).jpg|thumb|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូវ]] ជួបជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក[[អង់តូនី ប្លីងកិន]]នៅថ្ងៃទី២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១។]] ទោះបីជាមានភស្តុតាងនិងការអះអាងជាច្រើនអំពីការប្រមូលផ្ដុំយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតាមព្រំដែនអ៊ុយក្រែនក៏ដោយ ក៏មន្ត្រីរុស្ស៊ីតែងតែចេញមកបដិសេធម្តងហើយម្តងទៀតថា រុស្ស៊ីមិនមានផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនអ្វីទេ។<ref name="Deny">{{cite news |last1=Kiely |first1=Eugene |last2=Farley |first2=Robert |title=Russian Rhetoric Ahead of Attack Against Ukraine: Deny, Deflect, Mislead |url=https://www.factcheck.org/2022/02/russian-rhetoric-ahead-of-attack-against-ukraine-deny-deflect-mislead/ |access-date=9 មីនា 2022 |work=FactCheck.org |date=24 February 2022}}</ref><ref name="denials">{{cite news |last=Taylor |first=Adam |title=Russia's attack on Ukraine came after months of denials it would attack |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |access-date=9 មីនា 2022 |newspaper=The Washington Post |date=24 February 2022 |archive-url=https://archive.today/20220224205233/https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/24/ukraine-russia-denials/ |archive-date=24 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Putin attacked Ukraine after insisting for months there was no plan to do so. Now he says there's no plan to take over. |url=https://www.cbsnews.com/news/russia-ukraine-putin-invasion-after-denials-now-says-no-occupation-plan |access-date=9 មីនា 2022 |work=CBS News |date=24 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Talmazan |first=Yuliya |title=From buildup to battle: Why Putin stoked a Ukraine crisis — then launched an invasion |url=https://www.nbcnews.com/news/world/why-putin-invaded-ukraine-russia-war-explained-rcna16028 |access-date=9 មីនា 2022 |work=NBC News |date=26 February 2022}}</ref> នៅពាក់កណ្តាលខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បាននិយាយថា វាជាអាកប្បកិរិយាដ៏"បង្អើល"មួយដែលសម្តៅមកលើរុស្ស៊ីថាកំពុងរៀបចំផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។<ref name="Worldworried" /> កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា លោក[[ស៊ែរជី ណារីសគីន]] ដែលជាប្រមុខ[[សេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់បរទេសរុស្ស៊ី|សេវាស៊ើបការណ៍សម្ងាត់បរទេស]]របស់រុស្ស៊ីបានថ្លែងទាក់ទិននឹងការចោទប្រកាន់អំពីផែនការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនថា "ខ្ញុំសូមធានាចំពោះអ្នកទាំងអស់គ្នាថា រឿងបែបនេះនឹងមិនកើតឡើងទេ" ហើយលោកបានបន្ថែមថា "វាគ្រាន់តែជាការឃោសនាព្យាបាទរបស់ក្រសួងការបរទេសអាមេរិកប៉ុណ្ណោះ"។<ref>{{cite news |title=Russia spy chief says Ukraine invasion plan 'malicious' U.S. propaganda |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/russia-spy-chief-says-ukraine-invasion-plan-malicious-us-propaganda-2021-11-27/ |work=Reuters |date=27 November 2021 |access-date=9 មីនា 2022 |archive-date=22 ធ្នូ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211222034441/https://www.reuters.com/business/media-telecom/russia-spy-chief-says-ukraine-invasion-plan-malicious-us-propaganda-2021-11-27/ |url-status=live }}</ref> កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា លោក ពូទីនបានបញ្ជាក់ថា ស្ថានភាពប្រទេសរុស្ស៊ីនឹងឈានហួសបន្ទាត់ក្រហម ប្រសិនបើអង្គការណាតូនូវតែបន្តពង្រីកឥទ្ធិពលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន ជាពិសេសការដាក់ពង្រាយមីស៊ីលរយៈចម្ងាយឆ្ងាយដែលមានសមត្ថភាពអាចបាញ់កម្ទេចទីក្រុងនានារបស់រុស្ស៊ីបាន ឬប្រព័ន្ធការពារមីស៊ីលស្រដៀងគ្នានៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម៉ានី និងប៉ូឡូញ។<ref>{{cite news |title=Russia will act if NATO countries cross Ukraine 'red lines', Putin says |url=https://www.theguardian.com/world/2021/nov/30/russia-will-act-if-nato-countries-cross-ukraine-red-lines-putin-says |work=The Guardian |date=30 November 2021 |access-date=9 មីនា 2022 |archive-date=17 ធ្នូ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211217112550/https://www.theguardian.com/world/2021/nov/30/russia-will-act-if-nato-countries-cross-ukraine-red-lines-putin-says |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=NATO Pushes Back Against Russian President Putin's 'Red Lines' Over Ukraine |url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/43334/nato-pushes-back-against-russian-president-putins-red-lines-over-ukraine |work=The Drive |date=1 December 2021 |access-date=9 មីនា 2022 |archive-date=14 ធ្នូ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214164345/https://www.thedrive.com/the-war-zone/43334/nato-pushes-back-against-russian-president-putins-red-lines-over-ukraine |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|date=30 November 2021|title=Putin warns Russia will act if NATO crosses its red lines in Ukraine|work=[[Reuters]]|url=https://www.reuters.com/markets/stocks/putin-warns-russia-will-act-if-nato-crosses-its-red-lines-ukraine-2021-11-30/|url-status=live|access-date=9 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119022224/https://www.reuters.com/markets/stocks/putin-warns-russia-will-act-if-nato-crosses-its-red-lines-ukraine-2021-11-30/|archive-date=19 មករា 2022}}</ref> នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២២ លេខាធិការក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខរុស្ស៊ី លោកនីកូឡៃ ប៉ាត្រូឆេវ បាននិយាយថា គំនិតដែលថារុស្ស៊ីបាន"គំរាមកំហែងអ៊ុយក្រែន" គឺ "គួរឱ្យអស់សំណើច" ហើយបានបន្ថែមថា "យើងមិនចង់បានសង្រ្គាមទេ។ យើងគឺមិនត្រូវការវាទាល់តែសោះ"។<ref>{{cite news |last1=Parfitt |first1=Tom |last2=Brown |first2=Larissa |title=Even Ukraine doesn't believe the West's claim that war is coming, says Russia |url=https://www.thetimes.co.uk//article/ukraine-crisis-putin-aide-nikolai-patrushev-seeks-to-create-rift-over-mixed-messages-on-threat-of-war-bvs3bh9b0 |work=The Times |date=30 January 2022}}</ref> រុស្ស៊ីក៏​បាន​ចោទ​អ៊ុយក្រែនដែរ​ថា​មិន​បាន​អនុវត្ត​តាមកិច្ចព្រមព្រៀង​ទីក្រុងមីនស្កឹ ដែល​ត្រូវ​បាន​ចុះកាលពី​ឆ្នាំ២០១៥ ក្នុង​គោលបំណង​ស្ដារ​សន្តិភាព​នៅដុនបាស។<ref>{{cite news |title=Ukraine tensions: US trying to draw Russia into war, Putin says |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60220702 |work=BBC News |date=2 February 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនបាននិយាយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានរួមគ្នាជាមួយប្រធានាធិបតីបារាំង លោក[[អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង]] ថា "គំនិត និងសំណើមួយចំនួនរបស់គាត់ [ម៉ាក្រុង] អាចជាគ្រឹះមូលដ្ឋានសម្រាប់បោះជំហានទៅមុខបន្ថែមទៀត។ យើងនឹងធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីស្វែងរកវិធីសម្របសម្រួលដែលមានភាពស៊ីជម្រៅសម្រាប់ភាគីទាំងអស់"។<ref>{{cite news |title=Putin Says Ready for Compromise After Talks With Macron on Ukraine |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/02/08/putin-says-ready-for-compromise-after-talks-with-macron-on-ukraine-a76292 |work=The Moscow Times |date=8 February 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោកស៊ែរជី ឡាហ្វរូវ បានចោទប្រកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តថា បានធ្វើយុទ្ធនាការ"ឃោសនា"ជុំវិញការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |title=US warns of possible Russian Ukraine invasion this week |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-696265 |work=The Jerusalem Post |date=12 February 2022}}</ref> លោក​បាន​សម្ដៅលើ​ "ការទាមទារ​ដក​កងទ័ព​រុស្ស៊ី​ចេញពី​ទឹកដី​រុស្ស៊ី​"របស់លោកខាងលិច ថា​ជា"អំពើវិប្បដិសារៈ"​។<ref>{{cite news |title=British diplomacy gets a frosty reception in Moscow |url=https://www.politico.eu/article/liz-truss-sergey-lavrov-moscow-ukraine-putin-johnson-diplomacy/ |work=Politico |date=10 February 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតរុស្ស៊ីប្រចាំនៅអាមេរិក លោក[[អាណាតូលី អង់តូនូវ]]បាននិយាយថា កងកម្លាំងរុស្ស៊ី "មិនបានគំរាមកំហែងនរណាម្នាក់ ... មិនមានការឈ្លានពាន។ [ដូច្នេះ] មិនដែលមានផែនការបែបនេះឡើយ"។<ref name="denials" /> នៅថ្ងៃទី២១ ខែកុម្ភៈ ប្រធានាធិបតីពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើក្រឹត្យមួយដោយទទួលស្គាល់សាធារណរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនទាំងពីរនៅតំបន់ដុនបាស ជារដ្ឋឯករាជ្យ។<ref name="tass_decrees_signed" /> ===សហគមន៍អន្តរជាតិ=== * {{flag|កាណាដា}} – កាលពីខែមករា ឆ្នាំ២០២២ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាណាដា លោក[[ចាស្ទីន ទ្រូដូ]] បាននិយាយថា កាណាដានឹងផ្តល់ប្រាក់កម្ចីដល់អ៊ុយក្រែនចំនួន ១២០ លាន[[ដុល្លារកាណាដា]] ប៉ុន្តែនឹងមិនផ្ទេរឧបករណ៍យោធាឱ្យទេ។<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/video/8531258/canada-providing-120-million-loan-to-ukraine-to-counter-russian-threats/|title=Canada providing $120 million loan to Ukraine to counter Russian threats {{pipe}} Watch News Videos Online|website=Global News|access-date=9 មីនា 2022|archive-date=22 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122164657/https://globalnews.ca/video/8531258/canada-providing-120-million-loan-to-ukraine-to-counter-russian-threats/|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកទ្រូដូបានប្រកាសថា ប្រទេសកាណាដានឹងផ្តល់ប្រាក់កម្ចីចំនួន ៥០០ លានដុល្លារបន្ថែមទៀត និងបញ្ជូនឧបករណ៍យោធាតម្លៃសរុប ៧,៨ លានដុល្លារទៅឱ្យអ៊ុយក្រែន។<ref name="auto3" /> *{{flag|កូរ៉េខាងជើង}} – នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ [[ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកណ្តាលកូរ៉េ]] បាននិយាយថា "មូលហេតុឫសគល់នៃវិបត្តិអ៊ុយក្រែនគឺស្ថិតនៅក្នុងគោលនយោបាយអនុត្តរភាពរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងលោកខាងលិច"។<ref>{{Cite news |last=Shin |first=Hyonhee |date=2022-02-28 |title=North Korea blames Ukraine crisis on 'hegemonic high-handedness' of U.S. |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/north-korea-blames-ukraine-crisis-hegemonic-high-handedness-us-2022-02-28/ |access-date=9 មីនា 2022}}</ref> *{{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}} – ប្រធានាធិបតីកូរ៉េខាងត្បូងលោក[[មូន ជែអ៊ីន]] បានបញ្ជាឱ្យក្រសួងរដ្ឋាភិបាលរៀបចំឯកសារត្រៀមជម្លៀសប្រជាជនកូរ៉េដោយសុវត្ថិភាពពីប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងបង្កើតវិធានការកាត់បន្ថយការខូចប្រយោជន៍ដល់ក្រុមហ៊ុនកូរ៉េ ដោយលើកឡើងពីការគំរាមកំហែងនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនដែលកំពុងលេចឡើងបន្តិចម្ដងៗ។<ref>{{cite news|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20220215000713&md=20220216003019_BL|title=Moon orders plans for safe evacuation amid Ukraine crisis|first=Ji-hye|last=Shin|publisher=The Korea Herald|date=14 February 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ [[ក្រសួងការបរទេស (កូរ៉េខាងត្បូង)|ក្រសួងការបរទេស]]នៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានសម្រេចចិត្តហាមឃាត់ជនជាតិរបស់ខ្លួនមិនឱ្យធ្វើដំណើរទៅកាន់គ្រប់តំបន់នៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន ហើយបានជំរុញឱ្យអ្នកដែលស្នាក់នៅទីនោះត្រូវចាកចេញជាបន្ទាន់ចំពេលកំពុងមានកំណើនភាពតានតឹងនៅក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web|date=12 February 2022|title=(LEAD) S. Korea to ban travel to all regions of Ukraine amid looming conflict|url=https://www.yna.co.kr/view/AEN20220211011851325|access-date=9 មីនា 2022|website=Yonhap News Agency}}</ref> *{{flag|ចិន}} – [[មេដឹកនាំកំពូល|មេដឹកនាំចិន]] និងជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តចិន]] លោក[[ស៊ី ជីនពីង]]បានសម្ដែងការគាំទ្រដល់សំណើរបស់រុស្ស៊ីដែលថា អ៊ុយក្រែនមិនត្រូវចូលរួមជាមួយអង្គការណាតូឡើយ។<ref>{{cite news |title=Kremlin: Xi supports Putin's pursuit of guarantees from West |url=https://apnews.com/article/europe-russia-china-ukraine-xi-jinping-63dc1765177fd2fb2a94ade690d32c27 |work=Associated Press |date=15 December 2021 |access-date=10 មីនា 2022 |archive-date=25 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125122121/https://apnews.com/article/europe-russia-china-ukraine-xi-jinping-63dc1765177fd2fb2a94ade690d32c27 |url-status=live }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសង្កត់ធ្ងន់ថាប្រទេសទាំងអស់គួរតែគោរពតាមដំណោះស្រាយប្រពៃណីរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិពោលគឺ[[យុទ្ធវិស្រមអូឡាំពិក]] ដែលមានប្រសិទ្ធភាព"ចាប់ពីប្រាំពីរថ្ងៃមុនពេលការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិក និងបន្តរហូតដល់ប្រាំពីរថ្ងៃបន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃ[[កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិក]]"។ នៅក្នុងរយៈពេលនេះ ដំណោះស្រាយយុទ្ធវិស្រមដែលបានស្នើឡើងនឹងចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៨ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ហើយនឹងបញ្ចប់ទៅវិញនៅថ្ងៃទី២០ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-22/ukraine-crisis-beijing-olympics-may-affect-russia-s-vladimir-putin-s-thinking|title=Putin Would Burst Xi's Olympic Dream With a War in Ukraine|archive-date=23 មករា 2022|archive-url=https://archive.today/20220123030515/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-01-22/ukraine-crisis-beijing-olympics-may-affect-russia-s-vladimir-putin-s-thinking|work=Bloomberg|date=22 January 2022|access-date=10 មីនា 2022|url-status=live}}</ref> *{{flag|ឆែក}} – នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋាភិបាលឆែកបានសម្រេចបរិច្ចាគឧបករណ៍យោធាដែលមានតម្លៃសរុប ៣៦,៦ លាន[[កូរូណាឆែក|កូរូណា]]ដល់អ៊ុយក្រែន។<ref name=":12">{{Cite web|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Чехія затвердила рішення подарувати Україні 4 тисячі артилерійських боєприпасів|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/01/26/7321814/|website=Ukrayinska Pravda|access-date=10 មីនា 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Чехія надасть Україні чотири тисячі 152-мм снарядів|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-polytics/3392466-cehia-nadast-ukraini-cotiri-tisaci-152mm-snaradiv.html|agency=Ukrinform|access-date=10 មីនា 2022}}</ref> *{{flag|ជប៉ុន}} – នាយករដ្ឋមន្ត្រីជប៉ុន លោក[[ហ្វ៊ុមិអុ គីស៊ីដា]]បាននិយាយថា ខ្លួនលោកផ្ទាល់ និងរួមជាមួយលោកបៃដិននឹងធ្វើការយ៉ាងជិតស្និទ្ធដើម្បីការពារកុំឱ្យមានការឈ្លានពានទៅលើអ៊ុយក្រែន និង "រក្សាទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយសម្ព័ន្ធមិត្ត និងដៃគូផ្សេងទៀត ហើយប្រសិនបើមានការប៉ះទង្គិចគ្នាមែននោះ ជប៉ុននឹងឆ្លើយតបជាមួយនឹងសកម្មភាពដ៏មាំទាំ"។ នៅក្នុងសារធ្វីត លោកបៃដិនបាននិយាយថា វាជាកិត្តិយសមួយដែលបានជួបជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីគីស៊ីដា ដើម្បីពង្រឹងបន្ថែមនូវសម្ព័ន្ធភាពអាមេរិក-ជប៉ុន ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសុខសន្តិភាពនៅក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក និងជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{Cite news|title=Biden, Kishida agree to boost security, economic cooperation amid rising concerns|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/biden-talks-japans-kishida-amid-mounting-security-concerns-2022-01-21/|work=Reuters|date=22 January 2022|access-date=10 មីនា 2022|first1=David|last1=Brunnstrom|first2=Kiyoshi|last2=Takenaka|first3=Michael|last3=Martina|archive-date=22 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122080753/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/biden-talks-japans-kishida-amid-mounting-security-concerns-2022-01-21/|url-status=live}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ [[ក្រសួងការបរទេសជប៉ុន]]បានណែនាំពលរដ្ឋជប៉ុនឱ្យចាកចេញពីអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់ និងជៀសវាងការធ្វើដំណើរទៅទីនោះទោះក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web|date=12 February 2022|title=Japan urges nationals to leave Ukraine|url=https://japantoday.com/category/national/update1-japan-urges-nationals-to-leave-ukraine-over-crisis|access-date=10 មីនា 2022|website=Japan Today}}</ref> លោកគីស៊ីដាបាននិយាយនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈថា ការវាយប្រហារយោធារបស់រុស្ស៊ីគឺជាការរំលោភបំពានលើអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់អ៊ុយក្រែន ហើយថា ជប៉ុនបានសម្រេចថ្កោលទោស និងបន្ដដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែមមកលើរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|date=25 February 2022|title=Japan announces more sanctions on Russia after Ukraine invasion|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2022/02/25/national/japan-new-russia-sanctions/|access-date=10 មីនា 2022|website=The Japan Times|archivedate=26 កុម្ភៈ 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220226045258/https://www.japantimes.co.jp/news/2022/02/25/national/japan-new-russia-sanctions/|url-status=dead}}</ref> *{{Flag|ប៉ូឡូញ}} – ប្រធានាធិបតីប៉ូឡូញ លោក[[អង់ដ្រីយ ឌូដា]]បានប្រកាសថា អ៊ុយក្រែនអាចពឹងផ្អែកលើប៉ូឡូញបាន ប្រសិនបើមានការវាយប្រហារពីសំណាក់ភាគីរុស្ស៊ី ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមានជំហររួបរួមនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/polish-pm-calls-united-european-stance-ukraine-2022-01-21/|title=Polish PM calls for united European stance on Ukraine|date=21 January 2022|work=Reuters|access-date=11 មីនា 2022|archive-date=25 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125050536/https://www.reuters.com/world/europe/polish-pm-calls-united-european-stance-ukraine-2022-01-21/|url-status=live}}</ref> *{{flag|បារាំង}} – នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ រដ្ឋមន្ត្រីបារាំងតំណាងអឺរ៉ុប និងកិច្ចការបរទេស លោក[[ហ្សង់-អ៊ីស ឡឺ ឌ្រីអង់]]ក្នុងអំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ុយក្រែនលោកឌីមីត្រូ គូលេបា បានសម្គាល់ថា បារាំងកំពុងតាមដានដោយយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះការចល័តទ័ពរុស្ស៊ីទៅកាន់ព្រំដែនអ៊ុយក្រែន និងតំបន់កាន់កាប់បណ្តោះអាសន្ន។ លោក​បាន​ធានា​ថាបារាំងនឹងបន្តគាំទ្រអធិបតេយ្យភាព និង​បូរណភាព​ទឹកដី​របស់​អ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Міністерство закордонних справ України – Дмитро Кулеба та Жан-Ів Ле Дріан обговорили загострення Росією безпекової ситуації|url=https://mfa.gov.ua/news/dmitro-kuleba-ta-zhan-iv-le-drian-obgovorili-zagostrennya-rosiyeyu-bezpekovoyi-situaciyi|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119223401/https://mfa.gov.ua/news/dmitro-kuleba-ta-zhan-iv-le-drian-obgovorili-zagostrennya-rosiyeyu-bezpekovoyi-situaciyi|archive-date=19 មករា 2022|access-date=11 មីនា 2022|website=Ukrainian Ministry of Foreign Affairs}}</ref> *{{flag|បេឡារុស}} – ប្រធានាធិបតីនៃប្រទេសបេឡារុស និងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋកំពូលនៃ[[រដ្ឋសហភាព]] (សម្ព័ន្ធភាពបេឡារុស–រុស្ស៊ី) លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាសិនកូ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ បាននិយាយថា រដ្ឋសហភាព "មិនចង់ធ្វើសង្គ្រាមទេ" ប៉ុន្តែអ្នកដែលគំរាមកំហែងរុស្ស៊ី និងបេឡារុសនឹងរកនូវបញ្ហាជាក់ជាមិនខាន។<ref>{{Cite web|title=(ភាសារុស្ស៊ី) "С нами лучше не связываться". Лукашенко предостерег Запад от попыток напасть на Союзное государство |url= https://www.belta.by/president/view/s-nami-luchshe-ne-svjazyvatsja-lukashenko-predostereg-zapad-ot-popytok-napast-na-sojuznoe-gosudarstvo-480572-2022/ |website=Belarusian Telegraph Agency|date=21 January 2022}}</ref> គាត់ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថាគាត់នឹងបញ្ជូន "ទាហានបេឡារុសទាំងមូល" ទៅកាន់ព្រំដែនជាមួយអ៊ុយក្រែនព្រោះ "អ៊ុយក្រែនបានចាប់ផ្តើមប្រមូលទាហានរបស់ពួកគេពង្រាយនៅក្នុងតំបន់ដែរ"។<ref>{{Cite web|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Лукашенко стягує армію до України – навіщо|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/01/24/7321469/|website=Ukrayinska Pravda|access-date=11 មីនា 2022}}</ref> *{{flag|បែលហ្ស៊ិក}} – នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ប្រមុខការពារជាតិបែលហ្ស៊ិក លោក[[មីឈែល អូហ្វម៉ាន]]បាននិយាយថា កងកម្លាំងបែលហ្ស៊ិកកំពុងឈរជើងនៅតំបន់បាល់ទិក ហើយបានត្រៀមខ្លួនជាស្រេច"ដើម្បីធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ ប៉ុន្តែថ្ងៃនេះ វាហាក់ដូចជាលឿនពេកហើយក្នុងការសន្មតថាត្រូវចូលទៅទីណា និងដោយរបៀបណា" ប្រសិនបើស្ថានភាពបន្តធ្លាក់ចុះដុនដាប។<ref>{{cite news|url=https://www.brusselstimes.com/belgium-all-news/202999/belgian-army-has-troops-prepared-if-ukraine-situation-escalates|title=Belgian army has troops prepared if Ukraine situation escalates|work=The Brussels Times|date=24 January 2022|access-date=11 មីនា 2022|archive-date=25 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125073000/https://www.brusselstimes.com/belgium-all-news/202999/belgian-army-has-troops-prepared-if-ukraine-situation-escalates|url-status=live}}</ref> *{{flag|រ៉ូម៉ានី}} – រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរ៉ូម៉ានី លោក[[វ៉ាស៊ីលេ ឌីងគុ]]បាននិយាយថា នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនថ្មី រូម៉ានីនឹងមិនចូលទាក់ទិនផ្នែកយោធាទេ តែខ្លួននឹងនៅបន្តទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រជាមួយណាតូ ហើយនឹងចេញប្រតិកម្មរួមគ្នាប្រឈមនឹងករណីសម្មតិកម្មណាមួយ។<ref>{{cite news|url=https://www.mediafax.ro/politic/ministrul-apararii-spune-ca-romania-nu-va-fi-implicata-in-eventualul-razboi-rusia-ucraina-20472334|title=(ភាសារ៉ូម៉ានី) Ministrul Apărării spune că România nu va fi implicată în eventualul război Rusia-Ucraina|first=Gabriel|last=Pecheanu|newspaper=Mediafax|date=20 January 2022}}</ref> ជាងនេះទៅទៀត ប្រធានាធិបតីរ៉ូម៉ានីលោក[[ក្លូស យូហាននីស]]បានជំរុញឱ្យ[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរ៉ូម៉ានី]]ត្រៀមខ្លួនសម្រាប់ព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពាននៅក្នុងតំបន់ ដោយបញ្ជាក់ថា ស្ថានភាពនៅអ៊ុយក្រែនបានបង្ហាញឱ្យដឹងច្បាស់ថា វិធានការទំនើបកម្ម និងការរៀបចំយោធារបស់រ៉ូម៉ានីគឺជាការចាំបាច់មួយ។ លោកយូហាននីសក៏បានអំពាវនាវឱ្យមានវត្តមានណាតូកាន់តែច្រើន ពិសេសគឺសហរដ្ឋអាមេរិក និងសម្ព័ន្ធមិត្តផ្សេងទៀតនៅក្នុងតំបន់សមុទ្រខ្មៅ ដែលជាលទ្ធផលនៃភាពតានតឹងរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news|url=https://www.antena3.ro/politica/klaus-iohannis-romania-trebuie-bine-pregatita-contracarare-actiuni-agresive-627829.html|title=(ភាសារ៉ូម៉ានី) Klaus Iohannis, despre Ucraina: "Trebuie să fim foarte bine pregătiți pentru a contracara acțiunile agresive"|first=Georgiana|last=Adam|publisher=Antena 3|date=2 February 2022}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី២០ ខែកុម្ភៈ ក្រសួងការបរទេសរ៉ូម៉ានីបានផ្តល់អនុសាសន៍ដល់ពលរដ្ឋរ៉ូម៉ានីទាំងអស់ឱ្យជៀសវាងការធ្វើដំណើរទៅប្រទេសអ៊ុយក្រែន ហើយចាកចេញពីអ៊ុយក្រែន"ឱ្យបានឆាប់តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន"។<ref>{{cite web |url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-25376744-mae-recomanda-puternic-cetatenilor-romani-paraseasca-ucraina-cat-mai-curand.htm |title=MAE recomandă "puternic" cetățenilor români să părăsească Ucraina cât mai curând |work=HotNews.ro |date=20 February 2022}}</ref> *{{flag|លីទុយអានី}}, {{flag|ឡេតូនី}} និង {{flag|អេស្តូនី}} – នៅថ្ងៃទី១០ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ក្រុមប្រឹក្សាការពាររដ្ឋរបស់ប្រទេសលីទុយអានីត្រូវបានកោះប្រជុំដើម្បីពិភាក្សាអំពីភាពតានតឹងរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន។ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងអាកប្បកិរិយាដ៏គឃ្លើនរបស់យោធារុស្ស៊ី ក្រុមប្រឹក្សានោះបានសម្រេចបង្កើនចំនួនកងទ័ព និងពន្លឿនផែនការទំនើបកម្មយោធា។<ref>{{cite web|date=10 January 2022|title=(ភាសាលីទុយអានី) Gynimo tarybos sprendimai: salvinių sistemų įsigijimas, šauktinių skaičiaus didinimas|url=https://www.vz.lt/verslo-aplinka/2022/01/10/gynimo-tarybos-sprendimai-salviniu-sistemu-isigijimas-sauktiniu-skaiciaus-didinimas|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121131439/https://www.vz.lt/verslo-aplinka/2022/01/10/gynimo-tarybos-sprendimai-salviniu-sistemu-isigijimas-sauktiniu-skaiciaus-didinimas|archive-date=21 មករា 2022|access-date=12 មីនា 2022|website=Verslo Žinios}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមករា ប្រទេសឡេតូនីបានបង្កើនវត្តមានយោធានៅភាគខាងកើតនៃទឹកដីរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|date=17 January 2022|title=Latvia steps up military presence in the east, says Defense Minister|url=https://eng.lsm.lv/article/society/defense/latvia-steps-up-military-presence-in-the-east-says-defense-minister.a439176/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118023441/https://eng.lsm.lv/article/society/defense/latvia-steps-up-military-presence-in-the-east-says-defense-minister.a439176/|archive-date=18 មករា 2022|access-date=12 មីនា 2022|website=LSM}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែមករា [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអេស្តូនី]]បានប្រកាសបង្កើនការចំណាយលើវិស័យការពារជាតិចំនួន ៣៨០ លានអឺរ៉ូសម្រាប់ឆ្នាំសារពើពន្ធបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{cite web|date=19 January 2022|title=Prime minister: Government to allocate €380 million to national defense|url=https://news.err.ee/1608471197/prime-minister-government-to-allocate-380-million-to-national-defense|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120073711/https://news.err.ee/1608471197/prime-minister-government-to-allocate-380-million-to-national-defense|archive-date=20 មករា 2022|access-date=12 មីនា 2022|website=ERR}}</ref> រដ្ឋបាល់ទិកទាំងបីក៏បានសម្រេចចិត្តពន្លឿនសកម្មភាពចាប់កាន់អាវុធរៀងៗខ្លួន រួមទាំងប្រព័ន្ធកាំភ្លើងធំរ៉ុក្កែតរួមផងដែរ។<ref>{{cite web|date=21 December 2021|title=Baltic states to develop joint MRLS artillery|url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1569337/baltic-states-to-develop-joint-mrls-artillery|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119143758/https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1569337/baltic-states-to-develop-joint-mrls-artillery|archive-date=19 មករា 2022|access-date=12 មីនា 2022|website=LRT}}</ref><ref>{{cite web|date=22 December 2021|title=Estonia plans to procure MLRS rocket systems jointly with Latvia, Lithuania|url=https://news.err.ee/1608443534/estonia-plans-to-procure-mlrs-rocket-systems-jointly-with-latvia-lithuania|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121130356/https://news.err.ee/1608443534/estonia-plans-to-procure-mlrs-rocket-systems-jointly-with-latvia-lithuania|archive-date=21 មករា 2022|access-date=12 មីនា 2022|website=LRT}}</ref> លីទុយអានី ឡេតូនី និងអេស្តូនីក៏បានស្នើឱ្យបង្កើនការដាក់ពង្រាយយោធារបស់អង្គការណាតូ និងកងទ័ពអាមេរិកនៅតំបន់បាល់ទិក ដើម្បីទប់ស្កាត់អាកប្បកិរិយាដ៏គឃ្លើនរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=Baltics quietly push Biden to pursue stronger Russia policy|url=https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2022/01/21/baltics-quietly-push-biden-to-pursue-stronger-russia-policy-495814|work=Politico|date=21 January 2022|access-date=12 មីនា 2022|archive-date=24 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220124152052/https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2022/01/21/baltics-quietly-push-biden-to-pursue-stronger-russia-policy-495814|url-status=live}}</ref> *{{Flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}} – នៅថ្ងៃទី២ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ លោកប្រធានាធិបតីបៃដិនបានធ្វើការពិភាក្សាតាមទូរស័ព្ទជាលើកដំបូងជាមួយប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោកវ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី។<ref>{{Cite news|url=https://www.pravda.com.ua/news/2021/04/2/7288818/|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Байден поговорив із Зеленським|work=Ukrayinska Pravda|date=2 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210404202250/https://www.pravda.com.ua/news/2021/04/2/7288818/|archive-date=4 មេសា 2021|url-status=live|access-date=12 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា លោកបៃដិនបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី ពូទីន។ លោកបៃដិន"បានសង្កត់ធ្ងន់លើការប្តេជ្ញាចិត្តឥតងាករេរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកចំពោះអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីរបស់អ៊ុយក្រែន"។ លោកក៏បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភ "ជុំវិញការបង្កើនកម្លាំងយោធារបស់រុស្ស៊ីនៅតំបន់គ្រីមៀ និងនៅតាមព្រំដែនអ៊ុយក្រែន ហើយបានអំពាវនាវឱ្យរុស្ស៊ីកាត់បន្ថយភាពតានតឹងទាំងអស់នោះ"។<ref>{{Cite web|date=15 April 2021|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Зустріч із Байденом: Путін домігся свого?|url=https://www.radiosvoboda.org/a/zustrich-z-baydenom/31204025.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116200642/https://www.radiosvoboda.org/a/zustrich-z-baydenom/31204025.html|archive-date=16 វិច្ឆិកា 2021|access-date=12 មីនា 2022|publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref><ref name="Apr2021ReadoutCall">{{Cite web|date=13 April 2021|title=Readout of President Joseph R. Biden, Jr. Call with President Vladimir Putin of Russia|url=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/04/13/readout-of-president-joseph-r-biden-jr-call-with-president-vladimir-putin-of-russia-4-13/|access-date=12 មីនា 2022|website=The White House|archivedate=18 តុលា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211018143911/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2021/04/13/readout-of-president-joseph-r-biden-jr-call-with-president-vladimir-putin-of-russia-4-13/|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ លោកប្រធានាធិបតីបៃដិនបាននិយាយថា គាត់ជឿថារុស្ស៊ីនឹងឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref name="nbcnews-invasion">{{cite news|date=19 January 2022|title=Biden predicts Russia will invade Ukraine|publisher=NBC News|url=https://www.nbcnews.com/news/world/blinken-ukraine-russia-attack-short-notice-invasion-fears-mount-rcna12691|url-status=live|access-date=12 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121105350/https://www.nbcnews.com/news/world/blinken-ukraine-russia-attack-short-notice-invasion-fears-mount-rcna12691|archive-date=21 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកនៅទីក្រុងកៀវបានស្នើឱ្យមានការជម្លៀសបុគ្គលិកមិនសំខាន់ រួមជាមួយក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេតាមរយៈ[[ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{Cite news|date=22 January 2022|title=US embassy in Ukraine 'requests staff evacuation' amid war fears|url=https://www.theguardian.com/world/2022/jan/22/us-embassy-in-ukraine-requests-staff-evacuation-amid-war-fears|work=The Guardian|access-date=12 មីនា 2022|archive-date=22 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220122232412/https://www.theguardian.com/world/2022/jan/22/us-embassy-in-ukraine-requests-staff-evacuation-amid-war-fears|url-status=live}}</ref> ក្រសួងការបរទេសបានចេញសេចក្តីណែនាំហាមមិនឱ្យធ្វើដំណើរទៅកាន់អ៊ុយក្រែន ឬរុស្ស៊ី ដោយលើកឡើងពីភាពតានតឹងដែលកំពុងបន្តកើតមាននៅតាមព្រំដែនរុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន និងវិបត្តិជំងឺកូវីដ-១៩។<ref>{{cite news|last=Lee|first=Matthew|date=23 January 2022|title=US draws down Ukraine embassy presence as war fears mount|work=Associated Press|url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-antony-blinken-europe-evacuations-45d1a477929caefe1f0626a5ca42afd0|access-date=12 មីនា 2022|archive-date=23 មករា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123233230/https://apnews.com/article/russia-ukraine-business-antony-blinken-europe-evacuations-45d1a477929caefe1f0626a5ca42afd0|url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោកចូ បៃដិន បានជំរុញពលរដ្ឋអាមេរិកទាំងអស់ក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនឱ្យចាកចេញជាបន្ទាន់ ហើយបានបដិសេធនូវជម្រើសនៃការបញ្ជូនទាហានទៅជួយសង្គ្រោះជនជាតិអាមេរិក ទោះបីជាមានព្រឹត្តិការណ៍​ឈ្លានពានពីសំណាក់កងយោធា​រុស្ស៊ីក្តី។<ref>{{cite news|date=10 February 2022|title=Biden warns Americans in Ukraine to leave, says sending troops to evacuate would be 'world war'|work=NBC|first=Teaganne|last=Finn|url=https://www.nbcnews.com/politics/white-house/biden-warns-americans-leave-ukraine-russia-troops-world-war-rcna15781 |archive-date=28 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228060618/https://www.nbcnews.com/politics/white-house/biden-warns-americans-leave-ukraine-russia-troops-world-war-rcna15781|url-status=live |access-date=12 មីនា 2022}}</ref> កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកុម្ភៈ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសលោកអង់តូនី ប្លីងកិនបានប្រកាសពីការផ្លាស់ប្តូរស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំអ៊ុយក្រែនពីរដ្ឋធានីកៀវ ទៅទីក្រុងល្វីវ ដោយលើកឡើងពីមូលហេតុថា"រុស្ស៊ីបានប្រមូលកងកម្លាំងយោធាបន្ថែមក្នុងល្បឿនយ៉ាងលឿន"។<ref>{{cite news|last1=Lewis|first1=Simon|last2=Landay|first2=Jonathan|date=15 February 2022|title=U.S. moving Ukraine embassy from Kyiv to Lviv amid Russian buildup|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/us-moving-remaining-ukraine-embassy-staff-kyiv-lviv-blinken-2022-02-14/|access-date=12 មីនា 2022}}</ref> *{{flag|សហរាជាណាចក្រ}} – នៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអង់គ្លេស លោកស្រី[[លីស ទ្រូស]] បានសរសេរនៅលើបណ្តាញធ្វិតថឺរថា ចក្រភពអង់គ្លេសនឹង "មិនអត់ឱនចំពោះផែនការរបស់វិមានក្រឹមឡាំងក្នុងការដំឡើងថ្នាក់ដឹកនាំថ្មីដែលគាំទ្ររុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនទេ"។<ref name="dw-plot">{{cite news|date=23 January 2022 |title=UK warns of Russian 'plot' to replace Ukraine government |work=dw.com |publisher=Deutsche Welle |agency=Associated Press, Reuters, Agence-France Presse (AFP) |url=https://www.dw.com/en/uk-warns-of-russian-plot-to-replace-ukraine-government/a-60527141 |url-status=live |access-date=21 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133111/https://www.dw.com/en/uk-warns-of-russian-plot-to-replace-ukraine-government/a-60527141 |archive-date=23 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ ឧបនាយករដ្ឋមន្ដ្រី លោក[[ដូមីនីក រ៉ាប]] បាននិយាយថា "វាជាហានិភ័យដ៏ខ្ពស់ ប្រសិនរុស្ស៊ីធ្វើការឈ្លានពានលើអ៊ុយក្រែន" ហើយលោកបានគំរាមថា រុស្ស៊ីនឹងទទួលនូវ"ផលវិបាកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ" ប្រសិនបើនូវតែបន្តក្រឡាអុកឈ្លានពាន។<ref>{{Cite news|title='Very significant risk' Russia will invade Ukraine |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/av/uk-politics-60101712 |access-date=21 មីនា 2022 |archive-date=23 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133138/https://www.bbc.com/news/av/uk-politics-60101712 |url-status=live}}</ref> *{{flag|អ៊ីរ៉ង់}} – [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងការបរទេស]]អ៊ីរ៉ង់បានជំរុញឱ្យភាគីទាំងអស់ជៀសវាងនិងបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពដែលអាចធ្វើឱ្យស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ខណៈបានបន្ទោសអង្គការណាតូ និងសហរដ្ឋអាមេរិកថាជាអ្នកបង្កហេតុ។<ref>{{cite web |title=Iran blames West for Ukraine crisis, urges Moscow and Kyiv to show restraint |url=https://www.timesofisrael.com/iran-blames-west-for-ukraine-crisis-urges-moscow-and-kyiv-to-show-restraint/ |website=www.timesofisrael.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Iran Blames NATO Over Ukraine, Critics Say Tehran Backs Russia |url=https://www.iranintl.com/en/202202225874 |website=Iran International}}</ref> *{{flag|អ៊ីស្រាអែល}} – នៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីស្រាអែល)|ក្រសួងការបរទេស]]បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយជំរុញឱ្យពលរដ្ឋ និងអ្នកការទូតអ៊ីស្រាអែលទាំងប៉ុន្មានចូលពិចារណាចាកចេញពីអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|date=11 February 2022 |title=Israel evacuating Ukraine embassy staff, diplomats' families; issues travel warning |url=https://www.timesofisrael.com/israel-issues-travel-warning-for-ukraine-amid-russian-invasion-fears/ |access-date=21 មីនា 2022 |website=The Times of Israel}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអ៊ីស្រាអែលបានថ្លែងថា គោលនយោបាយផ្លូវការរបស់អ៊ីស្រាអែលក្នុងវិបត្តិនេះគឺការគាំទ្រអ៊ុយក្រែន និងលោកខាងលិច។<ref>{{cite web|title=Lapid: The Israeli position is like the position of the entire West – everything must be done to avoid an armed confrontation with Ukraine. The Ukrainians asked for military assistance from Israel and it will be examined |url=https://twitter.com/kann_news/status/1492889254732644352?t=ulzTRqCGSYktsLGfPJdf1g&s=19 |date=13 February 2022 |access-date=21 មីនា 2022 |website=Twitter}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ អ៊ីស្រាអែលបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការមួយដើម្បីគាំទ្រដល់បូរណភាពទឹកដីរបស់អ៊ុយក្រែន និងបានបញ្ជាក់ពីការត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការផ្តល់ជំនួយមនុស្សធម៌ដល់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|title=BREAKING: Israeli foreign ministry releases first statement on the Russian invasion to Ukraine: "We share the international concern about the escalation, support Ukraine territorial integrity and sovereignty and willing to give Ukraine humanitarian assistance" |url=https://twitter.com/BarakRavid/status/1496462387251232777?cxt=HHwWkoC-vZqnwMQpAAAA |date=23 February 2022 |access-date=21 មីនា 2022 |website=Twitter}}</ref> *{{flag|អាល្លឺម៉ង់}} – នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ អធិការបតីអាល្លឺម៉ង់ លោក[[អូឡាហ្វ ស្ហុលស៍]]បានព្រមានអំពី "ផលវិបាក" សម្រាប់ ''Nord Stream 2'' ដែលជាគម្រោងបំពង់បង្ហូរឧស្ម័នធម្មជាតិរបស់រុស្ស៊ីដែលនឹងផ្គត់ផ្គង់ឧស្ម័នធម្មជាតិដល់ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។<ref>{{cite news |title=Germany's Scholz sees "consequences" if Russia breaches Ukraine borders |url=https://www.reuters.com/article/usa-nord-stream-germany-idUSS8N2QA028 |work=Reuters |date=8 December 2021 |access-date=22 មីនា 2022 |archive-date=23 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123171224/https://www.reuters.com/article/usa-nord-stream-germany-idUSS8N2QA028 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Germany may consider halting Nord Stream 2 if Russia attacks Ukraine, Scholz says |url=https://www.reuters.com/world/europe/germany-may-consider-halting-nord-stream-2-if-russia-attacks-ukraine-scholz-says-2022-01-18/ |work=Reuters |date=18 January 2022 |access-date=22 មីនា 2022 |archive-date=23 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123171219/https://www.reuters.com/world/europe/germany-may-consider-halting-nord-stream-2-if-russia-attacks-ukraine-scholz-says-2022-01-18/ |url-status=live }}</ref> អាល្លឺម៉ង់​បាន​និង​កំពុង​រក្សា​គោល​នយោបាយ​មិន​ផ្តល់​អាវុធ​ប្រល័យ​ជីវិត​ដល់​អ៊ុយក្រែន។ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាល្លឺម៉ង់បាននិយាយថា ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ចង់"បន្ថយភាពតានតឹង" ហើយថាការផ្គត់ផ្គង់អាវុធគឺ"មិនផ្តល់ផលប្រយោជន៍អ្វីនោះទេ"។<ref>{{cite news |title=Germany will not supply weapons to Kyiv for now, defence minister says |url=https://www.reuters.com/world/europe/germany-will-not-supply-weapons-kyiv-now-defence-minister-says-2022-01-22/ |work=Reuters |date=22 January 2022 |access-date=22 មីនា 2022 |archive-date=23 មករា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123174558/https://www.reuters.com/world/europe/germany-will-not-supply-weapons-kyiv-now-defence-minister-says-2022-01-22/ |url-status=live }}</ref> *{{flag|អូស្ត្រាលី}} – នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមករា [[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស (អូស្ត្រាលី)|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស]]អូស្ត្រាលី លោកស្រី[[ម៉ារីស ផេង]]បានបញ្ជាក់ថា អូស្ត្រាលីនឹងផ្តល់ជំនួយដល់អ៊ុយក្រែនតាមរយៈការបង្ក្រាបនូវសកម្មភាពវាយប្រហារតាមបណ្តាញអ៊ីនធឺណិតពីរុស្ស៊ី។ លោកស្រីក៏បានអំពាវនាវឱ្យរុស្ស៊ី "បន្ថយភាពតានតឹង" និងបានជំរុញប្រជាជនអូស្ត្រាលីដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនឱ្យចាកចេញជាបន្ទាន់។<ref>{{cite news |last=Crowe |first=David |title=Australia offers Ukraine help, urges citizens to leave amid invasion fears |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/australia-offers-ukraine-help-urges-citizens-to-leave-amid-invasion-fears-20220124-p59qu9.html |access-date=22 មីនា 2022 |work=The Sydney Morning Herald |date=24 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130233815/https://www.smh.com.au/politics/federal/australia-offers-ukraine-help-urges-citizens-to-leave-amid-invasion-fears-20220124-p59qu9.html |archive-date=30 មករា 2022|url-status=live}}</ref> [[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ (អូស្ត្រាលី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] លោក[[ស៊ីម៉ន ប៊ឺមីងហាំ]]បានចេញព្រមានថា អូស្ត្រាលីនឹងដាក់ទណ្ឌកម្មហិរញ្ញវត្ថុប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីក្នុងករណីមានអរិភាពផ្ទុះឡើង។<ref>{{cite news |last=Hurst |first=Daniel |title=Australia 'will not hesitate' to upgrade financial sanctions against Russia over Ukraine, finance minister says |url=https://www.theguardian.com/australia-news/2022/jan/30/australia-will-not-hesitate-to-upgrade-financial-sanctions-against-russia-over-ukraine-finance-minister-says |access-date=22 មីនា 2022 |work=The Guardian |date=30 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131163447/https://www.theguardian.com/australia-news/2022/jan/30/australia-will-not-hesitate-to-upgrade-financial-sanctions-against-russia-over-ukraine-finance-minister-says |archive-date=31 មករា 2022|url-status=live}}</ref> ==ឥទ្ធិពលលើទេសន្ដរប្រវេសន៍== {{Main|វិបត្តិជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែន}} អ្នកតំណាងអង្គការសប្បុរសធម៌ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងកៀវបានរាយការណ៍ពីចលនាបម្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជនអ៊ុយក្រែននៅពេលការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២។<ref name="euobserverrefugees">{{cite news |last=Nielsen |first=Nikolaj |date=24 February 2022 |title=Ukrainians fleeing as aid groups scramble to offer support |work=EUobserver |publisher=EUobserver.com ASBL |location=Brussels |url=https://euobserver.com/world/154429 |access-date=22 មីនា 2022}}</ref> ដោយហេតុនេះ ប្រទេសដូចជា៖ [[ម៉ុលដាវី]] [[ស្លូវ៉ាគី]] និង[[ប៉ូឡូញ]]បានសន្យារក្សាការបើកចំហនូវព្រំដែនរបស់គេសម្រាប់ទទួលជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែន។<ref name="euobserverrefugees" /> ក្នុងអំឡុងថ្ងៃដំបូងនៃការលុកលុយ រដ្ឋាភិបាលម៉ុលដាវីបានរាយការណ៍អំពី ជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនចំនួន ៤,០០០ នាក់ដែលបានចូលមកក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ។<ref>{{cite news |last=Epstein |first=Jake |others=Photograph by Maia Sandu |date=24 February 2022 |title=Thousands of Ukrainian refugees have fled to Moldova, where the government has set up tents and vowed to keep its borders open to help |work=Business Insider |publisher=Axel Springer SE |url=https://www.businessinsider.com/ukrainian-refugees-flee-moldova-borders-open-after-russia-attack-2022-2?r=US&IR=T |access-date=22 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃបន្ទាប់ [[ក្រសួងមហាផ្ទៃម៉ុលដាវី|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ]]ម៉ុលដាវី បានរាយការណ៍ថា ប្រជាពលរដ្ឋអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ១៥,៨០០ នាក់បានឆ្លងព្រំដែនចូលក្នុងប្រទេសម៉ុលដាវី។ ប្រទេសរូម៉ានីក៏បានទទួលជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែននៅក្នុងទឹកដីរបស់គេដែរ។<ref>{{cite news |last=Marina |first=Georgiana |date=25 February 2022 |title=(ជាភាសារ៉ូម៉ានី) Mii de ucraineni au fugit de război și au venit în România. Bărbații și-au adus familiile până la graniță și apoi s-au întors să lupte |newspaper=Digi24 |url=https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/mii-de-ucraineni-au-fugit-de-razboi-si-au-venit-in-romania-barbatii-si-au-adus-familiile-pana-la-granita-si-apoi-s-au-intors-sa-lupte-1850285 |access-date=22 មីនា 2022}}</ref> [[ក្រសួងមហាផ្ទៃ (រ៉ូម៉ានី)|ក្រសួងមហាផ្ទៃ]]នៃរ៉ូម៉ានីបានរាយការណ៍អំពីវត្តមានជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនប្រហែល ១០,០០០ នាក់នៅក្នុងទឹកដីរបស់ពួកគេនៅពេលប្រតិបត្តិការឈ្លានពានបានចាប់ផ្តើម។ នៅរ៉ូម៉ានី ក្នុងចំណោមជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ១០,០០០ នាក់ មានតែ ១១ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលបានដាក់ពាក្យសុំឋានៈជាជនភៀសខ្លួន ទាំងនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីការសម្រេចចិត្តរបស់ជនភៀសខ្លួនភាគច្រើនដែលមានគោលដៅឆ្ពោះទៅសាធារណរដ្ឋឆែក និងប្រទេសប៉ូឡូញ ជំនួសឱ្យការបន្តស្នាក់នៅក្នុងប្រទេសម៉ុលដាវី និងរូម៉ានី។<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Nearly 26,000 Ukrainians Have Reached Moldova & Romania |url=https://www.schengenvisainfo.com/news/nearly-26000-ukrainians-have-reached-moldova-romania/ |access-date=22 មីនា 2022 |website=SchengenVisaInfo.com}}</ref> នៅឯប្រទេសប៉ូឡូញវិញ អ្នកនយោបាយឈ្មោះ [[ប៉ាវែល ស្ហេហ្វែរណេកឺរ]] បាននិយាយថា មនុស្សប្រហែល ១០០,០០០ នាក់បានឆ្លងកាត់[[ព្រំដែនប៉ូឡូញ–អ៊ុយក្រែន]]ត្រឹមរយៈពេលតែពីរថ្ងៃដំបូងប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ូឡូញក៏កំពុងតែទទួលយកកុមារៗពីអ៊ុយក្រែនតាមរយៈការទទួលពិនិត្យសំបុត្រកំណើតជំនួសឱ្យលិខិតឆ្លងដែន។<ref>Deutsche Welle [https://www.youtube.com/watch?v=V9KZGs1MtP4 (26 Feb 2022) Russia invades Ukraine LIVE | DW News livestream | Headline news from around the world] Nearly 120,000 Ukrainians have fled to Poland</ref> ក្នុងរយៈពេលពីរសប្តាហ៍ ប៉ូឡូញបានទទួលជនភៀសខ្លួនមិនតិចជាងមួយលាននាក់ទេ។<ref name="grandi2" /> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ជនភៀសខ្លួនជាងកន្លះលាននាក់បានចាកចេញពីអ៊ុយក្រែន។ តួលេខត្រូវបានចែកចាយមានដូចជា៖ ២៨១,០០០ នៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញ, ៨៤,៥០០ នាក់នៅហុងគ្រី, ៣៦,៤០០ នាក់នៅម៉ុលដាវី, ៣២,៥០០ នាក់នៅរ៉ូម៉ានី និង ៣០,០០០ នាក់នៅប្រទេសស្លូវ៉ាគី។<ref>{{Cite web |last=News |first=Polsat |title=(ភាសាប៉ូឡូញ) Pół miliona uchodźców z Ukrainy. Najwięcej dotarło do Polski |url=https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2022-02-28/wojna-w-ukrainie-onz-pol-miliona-uchodzcow-opuscilo-kraj-najwiecej-trafilo-do-polski/ |access-date=22 មីនា 2022 |website=polsatnews.pl }}</ref> ក្នុងរយៈពេល ១០ ថ្ងៃ (៦ មីនា) ជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនសរុបមាន ១.៥ លាននាក់។<ref>Filippo Grandi [https://news.yahoo.com/un-refugee-chief-exodus-ukraine-130525078.html (6 Mar 2022 1:07PM) UN refugee chief: Exodus from Ukraine fastest-growing since WWII]</ref> នៅថ្ងៃទី១២ (៨ មីនា) មនុស្សជាង ២ លាននាក់បានចាកចេញពីអ៊ុយក្រែន។<ref name="grandi2">Filippo Grandi, UNHCR [https://www.reuters.com/world/flow-refugees-ukraine-rises-2-million-people-unhcr-head-says-2022-03-08/ (8 Mar 2022) News Comment: UNHCR's Grandi praises Europe's welcome for Refugees fleeing Ukraine] "2 million refugees fleeing Ukraine in just 12 days, mainly into five neighbouring countries. Over half are fleeing to Poland alone"</ref> ចាប់តាំងពីការចាប់ផ្តើមនៃវិបត្តិជនភៀសខ្លួនមក ទាំងសហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានទទួលយកជនភៀសខ្លួនតិចតួចបំផុត ខណៈដែលទ្វីបអឺរ៉ុបត្រូវដោះស្រាយផលវិបាកពីការជម្លៀសចេញយ៉ាងច្រើននៅក្នុងតំបន់សង្រ្គាម។ បច្ចុប្បន្ននេះ មានតែជនជាតិអ៊ុយក្រែនដែលមានសមាជិកគ្រួសាររស់នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសមុនទេ ទើបរដ្ឋាភិបាលអាចផ្តល់សិទ្ធិជាជនភៀសខ្លួននៅចក្រភពអង់គ្លេសបាន។ ដូចគ្នានេះដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលយកជនភៀសខ្លួនត្រឹមតែ ៤,២៦៤ នាក់ប៉ុណ្ណោះក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ពីអ៊ុយក្រែន ដោយសារតែពួកគេភាគច្រើនត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យចូល និងដោយសារពិធីការនៃការដាក់ពាក្យសុំអន្តោប្រវេសន៍រយៈពេលដ៏យូរ។<ref>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/feb/28/british-people-ukraine-refugees-prime-minister "The British people want Ukraine's refugees treated fairly, not cruelly repelled"] theguardian.com. Retrieved 22 មីនា 2022.</ref><ref>[https://www.boundless.com/blog/europe-readies-for-ukrainian-refugees-us-should-do-same/ "As Europe Readies for a Wave of Ukrainian Refugees, History Suggests the U.S. Should Do the Same"] ''boundless.com''. Retrieved 22 មីនា 2022.</ref> ==មើលផងដែរ== *[[នាឡិកាប្រល័យលោក]] *[[សង្គ្រាមត្រជាក់លើកទី២]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist|refs= <ref name="EU_UCPM_deployment">{{Cite web|date=19 February 2022|title=EU delivers emergency civil protection assistance to Ukraine|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_1222|access-date=21 February 2022|website=ec.europa.eu}}</ref> }} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{wikiquote}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រុស្ស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែនក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២១]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្រោយសម័យសូវៀត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធារុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងរុស្ស៊ី–ណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអ៊ុយក្រែន–ណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] 8lcx6pz7x21twfyyrtzr4q37h61qjfe 0 46004 340388 321059 2026-09-13T03:29:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340388 wikitext text/x-wiki {| class=infobox | Align="center" colspan="2" |'''Hun Sen Cup''' |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- |'''ឈ្មោះ​ផ្លូវការណ៍'''||ពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន |- |'''ឈ្មោះហៅកាត់'''||([[HSC]]) |- |'''អ្នករៀបចំ'''||សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់កម្ពុជា |- |'''ការរកឃើញ'''||2007 (16 ឆ្នាំ) |- |'''ប្រទេស'''||[[File:Flag of Cambodia.svg|20px]] [[កម្ពុជា]] |- |'''សហព័ន្ធ'''||[https://en.wikipedia.org/wiki/Football_Federation_of_Cambodia FFC] |- |'''ក្រុមប្រកួត'''||ចំនួន 35 (2022) |- |'''កម្រិតពាន'''||ពានលំដាប់ទី២ |- |'''តំណាងពាន'''||Cambodian Cup |- |'''ពានអន្តរជាតិ'''||[[:en:AFC_Cup|AFC Cup]] |- |'''ជើងឯកបច្ចុប្បន្ន'''||[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |- |'''ទូរទស្សន៍ដៃគូ'''||BTV Cambodia |- style="text-align:center;" |style="background: #;" colspan="5" |[[ពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន (2023-2024)]] |} '''ពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន''' ([[អង់គ្លេស]]: Hun Sen Cup) ដែលហៅកាត់ថា (HSC) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា Cambodian Cup គឺ ជាការប្រកួតបាល់ទាត់ប្រចាំឆ្នាំ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលត្រូវបានដំណើរការប្រកួតជាលើកដំបូងក្នុងរដូវកាលឆ្នាំ 2007 ហើយវាជាការប្រកួតថ្នាក់ជាតិដ៏សំខានផងដែរ ដែលរៀបចំឡើងដោយ [[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់កម្ពុជា]] ហៅកាត់ថា (FFC) ។ ការប្រកួតនេះត្រូវបានរៀចំឡើងដោយដាក់ឈ្មោះ តាមលោកនាយរដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា គឺលោក សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[ហ៊ុន សែន]] ដែលមានគំនិតផ្ដួចផ្ដើមក្នុងការបង្កើតពាននេះឡើងដើម្បីជួយជម្រុញដល់វិស័យកីឡាជាតិកម្ពុជា ។<ref>Cambodian Football (2019) [https://cambodianfootball.com/en/league/10-hun-sen-cup/ Hun Sen Cup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207160036/https://cambodianfootball.com/en/league/10-hun-sen-cup/ |date=2022-12-07 }}, Website: cambodianfootball.com, Publication: © 2019 | Cambodia football, All rights reserved</ref> == ទម្រង់ពាន == '''Cup Format''' ពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន គឺជាការប្រកួតដ៏សំខាន់មួយដើម្បីកំណត់យកជើងឯក នៃពានលំដាប់ទី២ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីអាចតំណាងឱ្យកម្ពុជាទៅចូលរួមប្រកួតពានកម្រិតអន្តរជាតិ [https://en.wikipedia.org/wiki/AFC_Cup AFC Cup] ទៅតាមលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យ របស់សហព័ន្ធ AFC ថាតើ Cambodian Cup គួរទទួលបាន ១កៅអី កន្លះកៅអី ឬ មិនមានការផ្ដល់កៅអី សម្រាប់ការចូលរួមប្រកួតប្រជែងក្នុងពាន កម្រិតអន្តរជាតិនេះ ។ ជាទូទៅ កម្មវិធីប្រកួតប្រជែង ពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន បានបើកទទួលសម្រាប់ក្លឹបទាំងអស់ដែលមកពី ៣ តំបន់ មុនពេលដែលបញ្ជីចូលរួមរបស់ក្លឹបនីមួយៗ និង កាលវិភាគ នៃការប្រកួតត្រូវបានប្រកាស ។ ចំពោះក្លឹបទាំងអស់ដែលមកពីលីគកម្រិតខ្ពស់ នៃ ក្របខ័ណ្ឌលីគកំពូលកម្ពុជា [[ខេមបូឌានព្រីមៀរលីគ]] (CPL) និង ក្របខ័ណ្ឌលីគកម្រិតទី២កម្ពុជា នៃ [[កម្ពុជាលីគ២]] (CL2) មានសិទ្ធិទទួលបានកៅអីក្នុងវគ្គចែកពូល ដោយស្វ័យប្រវត្តិ នៃពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន ។ ចំពោះក្រុមបាល់ទាត់ដែលមកពីតំបន់ទី៣ នៃលីគលំដាប់ទី៣ និង ក្រុមបាល់ទាត់ដែលមិនមែនជាក្លឹបអជីប ពួកគេត្រូវលេងវគ្គជម្រុះថ្នាក់ខេត្ត និង ឆ្លងកាត់ការលេងបិទវគ្គ (Play off) ជាមុនសិន ទើបពួកគេអាចឡើងមកវគ្គចែកពូលបាន ។<ref> The Phnom Penh Post (2012) [https://www.phnompenhpost.com/sport/ffc-outline-upcoming-hun-sen-cup-format FFC outline upcoming Hun Sen Cup format], Website: phnompenhpost.com, Publication: Ung Chamroeun and Dan Riley date 25 October 2012 </ref> == កំណត់ត្រា នៃការប្រកួត == '''Match Record''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !rowspan="2"|ឆ្នាំ !colspan="3"|វគ្គផ្ដាច់ព័ត្រ |width="1%" rowspan=20 style="background-color:#ffffff;"| !colspan="3"|ការដណ្ដើមយកលេខ៣ |- !width="130" style="background:Gold"|ជើងឯកពាន !width="100"|គ្រាប់បាល់ !width="100" style="background:Silver"|រងជើងឯក !width="100" style="background:#dca671"|ចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ !width="100"|គ្រាប់បាល់ !ចំណាត់ថ្នាក់លេខ៤ |- |2007 |align="left" | ខេមរាកីឡា F.C. |1–1 <br> 4–2 (P) |aleft" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.|ភ្នំពេញ អុីមផៃអុឺ F.C.]] |4–1 |align="left" |បៀលប្រាយ យូណាយធីត F.C. |- |2008 |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.|ភ្នំពេញ អុីមផៃអុឺ F.C.]] |1–0 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] |align="left" |បៀលប្រាយ យូណាយធីត F.C. |3–2 |align="left" |ខេមរាកីឡា F.C. |- |2009 |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |1–0 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] |3–0 |align="left" |ភុជង្គនាគ F.C. |- |2010 |align="left" |[[កម្ពុជាអាមី F.C.|ក្រសួងការពារជាតិ F.C.]] |3–2 |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] |3–2 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |- |2011 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] |2–0 |align="left" |បៀលប្រាយ យូណាយធីត F.C. |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |1–0 |align="left" |[[សមាគមន៍ កម្ពុជាអាមី F.C.|ក្រសួងការពារជាតិ F.C.]] |- |2012 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] |2–1 <br> (Extra Time) |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |align="left" |[[នគរបាលជាតិ F.C.]] |3–0 |align="left" |ឆ្លាមសមុទ្រ F.C. |- |2013 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |0–0 <br> 5-3 (P) |align="left" |[[កម្ពុជាអាមី F.C.|ក្រសួងការពារជាតិ F.C.]] |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |3–0 |align="left" |[[គិរីវង់ សុខសែនជ័យ F.C.]] |- |2014 |align="left" |[[នគរបាលជាតិ F.C.]] |2–0 |align="left" |បៀលប្រាយ យូណាយធីត F.C. |align="left" |[[បឹងកេត F.C.|បឹងកេត រ៉ាប់បឺហ្វៀល F.C.]] |3–0 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.|ណាហ្គាខប F.C.]] |- |2015 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |2–1 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.]] |align="left" |[[អង្គរថាយហ្គឺ F.C.|ខេមបូឌានថាយហ្គឺ F.C.]] |3–0 |align="left" |[[នគរបាលជាតិ F.C.]] |- |2016 |align="left" |[[កម្ពុជាអាមី F.C.|ក្រសួងការពារជាតិ F.C.]] |1–1 <br> 6–5 (P) |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |1–0 |align="left" |សុីម៉ាក់ យូណាយធីត F.C. |- |2017 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |3–0 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.]] |align="left" |[[អគ្គីសនីកម្ពុជា F.C.]] |1–1 <br> 5–4 (P) |align="left" |[[បឹងកេត F.C.]] |- |2018 |align="left" |[[កម្ពុជាអាមី F.C.|ក្រសួងការជាតិ F.C.]] |3–0 |align="left" |[[នគរបាលជាតិ F.C.]] |align="left" |មិនមានជំនួបយកលេខ៣ | |align="left" |មិនមានជំនួបយកលេខ៣ |- |2019 |align="left" |[[បឹងកេត F.C.]] |1–1 <br> 5–4 (P) |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |align="left" |មិនមានជំនួបយកលេខ៣ | |align="left" |មិនមានជំនួបយកលេខ៣ |- |2020 |align="left" |[[វិសាខា F.C.]] |2–0 |align="left" |[[ណាហ្គាវើល F.C.]] |align="left" |[[ព្រៃវែង F.C.]] |4–2 |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |- |2021 |align="left" |[[វិសាខា F.C.]] |2–2 <br> 5–4 (P) |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |align="left" |[[បឹងកេត F.C.]] |2–0 |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |- |2022 |align="left" |[[វិសាខា F.C.]] |4–3 <br> (Extra Time) |align="left" |[[បឹងកេត F.C.]] |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |5–0 |align="left" |[[អគ្គីសនីកម្ពុជា F.C.]] |- |2023-2024 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |1–0 <br> (Extra Time) |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |align="left" |[[វិសាខា F.C.]] |0–0 <br> 4–3 (P) |align="left" |[[បឹងកេត F.C.]] |- |2024-2025 |align="left" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |2–1 |align="left" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |align="left" |[[បឹងកេត F.C.]] |3–0 |align="left" |[[វិសាខា F.C.]] |} == កំណត់ត្រាលើកពាន សម្ដេច ហ៊ុនសែន == '''Hun Sen Cup Champion Record'''<ref> Globalsport (2022) [https://globalsportsarchive.com/competition/soccer/hun-sen-cup-2022/play-off-round/68185/ Hun Sen Cup Season], Website: globalsportsarchive.com, Publication: © Data Sports Group. All rights reserved </ref> {| class=wikitable ! width="80"|រដូវកាល ! width="300"|ក្លឹបជើងឯក |- |2007 |ខេមរាកីឡា F.C. |- |2008 |ភ្នំពេញ អុីមផៃអុឺ F.C. / [[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |- |2009 |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |- |2010 |ក្រសួងការពារជាតិ F.C. / [[កម្ពុជាអាមី F.C.]] |- |2011 |ព្រះខ័នរាជ F.C. / [[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |- |2012 |ព្រះខ័នរាជ F.C. / [[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |- |2013 |ណាហ្គាខប F.C. / [[ណាហ្គាវើល F.C.]] |- |2014 |[[នគរបាលជាតិ F.C.]] |- |2015 |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |- |2016 |[[កម្ពុជាអាមី F.C.]] |- |2017 |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |- |2018 |[[កម្ពុជាអាមី F.C.]] |- |2019 |[[បឹងកេត F.C.]] |- |2020 |[[វិសាខា F.C.]] |- |2021 |[[វិសាខា F.C.]] |- |2022 |[[វិសាខា F.C.]] |- |2023-2024 |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] |- |2024-2025 |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |} == កំណត់ត្រា ក្រុមឈ្នះពាន == '''Record Team Winning''' {| class=wikitable ! width="100" | ក្លឹបបាល់ទាត់ ! width="100" style="background:Gold"|លើកពាន [[File:Simple cup icon.svg]] ! ពានរដូវកាល ! width="100" style="background:Silver"|ចំណាត់ថ្នាក់ លេខ២ [[File:Silver medal icon.svg]] ! width="100" |រងជើងឯក រដូវកាល |- | align=center|[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] || align=center|'''5'''|| 2011, 2012, 2015, 2017, 2023-2024 || align=center|'''5'''|| 2008, 2016, 2019, 2021, 2024-2025 |- | align=center|[[កម្ពុជាអាមី F.C.]] || align=center|'''3'''|| 2010, 2016, 2018 || align=center|'''1'''|| 2013 |- | align=center|[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] || align=center|'''3'''|| 2008, 2009, 2024-2025 || align=center|'''2'''|| 2010, 2023-2024 |- | align=center|[[វិសាខា F.C.]] || align=center|'''3'''|| 2020, 2021, 2022 || align=center|-|| |- | align=center|[[ណាហ្គាវើល F.C.]] || align=center|'''1'''|| 2013 || align=center|'''6'''|| 2007, 2009, 2012, 2015, 2017, 2020 |- | align=center|[[នគរបាលជាតិ F.C.]] || align=center|'''1'''|| 2014 || align=center|'''1'''|| 2018 |- | align=center|[[បឹងកេត F.C.]] || align=center|'''1'''|| 2019 || align=center|-|| |- | align=center|ខេមរាកីឡា F.C. || align=center|'''1'''|| 2007 || align=center|-|| |- | align=center| បៀលប្រាយ យូណាយធីត F.C. || align=center|-|| || align=center|'''2'''|| 2011, 2014 |} == កំពូលអ្នកស៊ុតបញ្ចូលទី == '''Top scorer''' {| class="wikitable collapsible collapsed sortable" style="border:0;" |- ! width=100|រដូវកាល ! width=200|ឈ្មោះកីឡាករ ! width=200|ក្លឹបបាល់ទាត់ ! width=100|គ្រាប់បាល់ |- | align="center" |2007 | align="center" |ហុក សុជីវ័ន | align="center" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.|ភ្នំពេញ អុីមផៃអុឺ F.C.]] | align="center" | 6 |- | align="center" |2008 | align="center" |[[សុខ ចាន់រស្មី]] | align="center" |ស្ប៉ាក F.C. | align="center" | 12 |- | align="center" |2009 | align="center" |គួច សុកុម្ភៈ | align="center" |ខេមរាកីឡា F.C. | align="center" | 21 |- | align="center" rowspan="2" |2010 | align="center" |គួច សុកុម្ភៈ | align="center" |ខេមរាកីឡា F.C. | align="center" rowspan="2" |20 |- | align="center" |ស្រី វាសនា | align="center" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] |- | align="center" |2011 | align="center" |ឃួន ឡាបូរ៉ាវី | align="center" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] | align="center" | 22 |- | align="center" |2012 | align="center" |ឃួន ឡាបូរ៉ាវី | align="center" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.|ព្រះខ័នរាជ F.C.]] | align="center" | 22 |- | align="center" |2013 | align="center" |[[ចាន់ វឌ្ឍនាកា]] | align="center" |[[បឹងកេត F.C.|បឹងកេត អង្គរ F.C.]] | align="center" | 11 |- | align="center" |2014 | align="center" |ឃួន ឡាបូរ៉ាវី | align="center" |[[បឹងកេត F.C.|បឹងកេត អង្គរ F.C.]] | align="center" | 12 |- | align="center" |2015 | align="center" |[[ប្រាក់ មុន្នីឧត្តម]] | align="center" |[[ព្រះខ័នរាជ ស្វាយរៀង F.C.]] | align="center" | 24 |- | align="center" |2016 | align="center" |សួង វីរៈ | align="center" |[[អង្គរថាយហ្គឺរ F.C.]] | align="center" | 25 |- | align="center" |2017 | align="center" |ឃួន ឡាបូរ៉ាវី | align="center" |[[បឹងកេត F.C.|បឹងកេត អង្គរ F.C.]] | align="center" | 16 |- | align="center" |2018 | align="center" |នួន បូរី | align="center" |ស្នងការប៉ូលីស F.C. | align="center" | 9 |- | align="center" |2019 | align="center" |វ៉ា សុខថន | align="center" |[[ភ្នំពេញក្រោន F.C.]] | align="center" | 11 |- | align="center" |2020 | align="center" |វុធ តុលា | align="center" |[[ព្រៃវែង F.C.]] | align="center" | 6 |- | align="center" |2021 | align="center" |កែវ សុខផេង | align="center" |[[វិសាខា F.C.]] | align="center" | 7 |- | align="center" |2022 | align="center" |សៀង ចន្ធា | align="center" |[[បឹងកេត F.C.]] | align="center" | 6 |- | align="center" |2023-2024 | align="center" |Jonata De Oliveira Bastos | align="center" |[[វិសាខា F.C.]] | align="center" | 6 |- | align="center" |2024-2025 | align="center" |សៀងចន្ធា | align="center" |[[បឹងកេត F.C.]] | align="center" | 6 |} == តម្លៃពាន នៃ ប្រាក់រង្វាន់ == '''Trophy value of the prize money''' * ប្រាក់រង្វាន់ក្នុងក្របខ័ណ្ឌពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន HSC-2023-2024 {| class=wikitable | width="130" style="background:Gold"|គ្រងជើងឯក (Champion) | 150,000,000៛ (១៥០ លានរៀល) |- | width="130" style="background:Silver"|រងជើងឯក <br> (Runner-up) |100,000,000៛ (១០០ លានរៀល) |- | width="130" style="background:#dca671"|ចំណាត់ថ្នាក់លេខ៣ (Third place) | 70,000,000៛ (៧០ លានរៀល) |- |} == មើលផងដែរ == '''See also''' * [[ទីផ្សារដោះដូរកីឡាករកម្ពុជា]] * [[ពានសម្ដេច ហ៊ុនសែន ២០២៣-២០២៤]] * [[លីគកំពូលកម្ពុជា]] * [[ពានកំពូល ជើងឯកកម្ពុជា]] * [[ពានក្រុម ជើងឯកកម្ពុជា]] * [[កម្ពុជាលីគ២]] == ឯកសារយោង == evvt9ef9rrkbpqg2mxw6dmxb1cjy9y6 0 48039 340403 332457 2026-09-13T07:11:27Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340403 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = អ៊ុយក្រែន | common_name = អ៊ុយក្រែន | native_name = {{nobold|Україна ([[ភាសាអ៊ុយក្រែន]])}} | image_flag = Flag of Ukraine.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ុយក្រែន|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ុយក្រែន|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ភ្លេងជាតិអ៊ុយក្រែន|Державний Гімн України]]''<br/>"ភ្លេងជាតិអ៊ុយក្រែន"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:National anthem of Ukraine, instrumental.oga|center]]</div> | image_map = Ukraine on the globe (Europe centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែន (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[កៀវ]] | coordinates = {{coord|49|N|32|E|scale:10000000_source:GNS|display=inline,title}} | largest_city = capital | languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និងភាសាជាតិ}} | languages = [[ភាសាអ៊ុយក្រែន]]<ref>{{Cite web|url=https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/|title=Law of Ukraine "On ensuring the functioning of Ukrainian as the state language": The status of Ukrainian and minority languages|date=20 October 2020|access-date=26 មេសា 2023|archivedate=16 មករា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220116134216/https://ukrainian-studies.ca/2020/10/20/the-official-act-on-the-state-language-entered-into-force-on-16-july-2019-the-status-of-ukrainian-and-minority-languages/|url-status=dead}}</ref> | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧៧.៨% [[ជនជាតិអ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] |១៧.៣% [[ជនជាតិរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន|រុស្ស៊ី]] |៤.៩% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ុយក្រែន|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០០១ | ethnic_groups_ref = <ref name="Ethnic composition of the population of Ukraine, 2001 Census"/> | religion = {{unbulleted list |៨៧.៣% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ុយក្រែន|គ្រិស្តសាសនា]] |១១.០% គ្មានជំនឿសាសនា |០.៨% សាសនាផ្សេងៗទៀត |០.៩% គ្មានចម្លើយ }} | religion_year = ២០១៨ | religion_ref = <ref>{{citation|url=http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf|title=(ភាសាអ៊ុយក្រែន) Особливості Релігійного І Церковно-Релігійного Самовизначення Українських Громадян: Тенденції 2010-2018|date=22 April 2018|publisher=Razumkov Center in collaboration with the All-Ukrainian Council of Churches|pages=12, 13, 16, 31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426194313/http://razumkov.org.ua/uploads/article/2018_Religiya.pdf|archive-date=26 មេសា 2018 |url-status = live|place=Kyiv}}<br />សំណាកចម្លើយពីមនុស្សចំនួន ២,០១៨ នាក់ដែលមានអាយុចាប់ពី ១៨ ឆ្នាំឡើងទៅ ដែលបានសម្ភាសន៍នៅថ្ងៃទី២៣–២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៨ នៅគ្រប់តំបន់នៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន លើកលែងតែតំបន់គ្រីមៀ និងដែនដីកាន់កាប់ដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍។</ref> | government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតី|ពាក់កណ្ដាលប្រធានាធិបតីនិយម]][[រដ្ឋឯកភូត|អាស្រ័យសភាឯកភូត]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[វ៉ូឡូឌីមៀរ ហ្សេឡេនស្គី]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[Yulia Svyrydenko]] | leader_title3 = [[ប្រធានវែរឃូវណារ៉ាដា|ប្រធានសភា]] | leader_name3 = [[រូស្លង់ ស្តេហ្វានឈូគ]] | leader_title4 = | leader_name4 = | leader_title5 = | leader_name5 = | legislature = [[វែរឃូវណារ៉ាដា]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ុយក្រែន|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[រូសកៀវ]] | established_date2 = ៨៧៩ | established_event3 = [[ព្រះរាជាណាចក្រហ្កាលីស៊ី–វ៉ុលហ៊ីនី|ហ្កាលីស៊ី–វ៉ុលហ៊ីនី]] | established_date3 = ១១៩៩ | established_event4 = [[ហេតម៉ាណាកខូសាក់]] | established_date4 = ១៨ សីហា ១៦៤៩ | established_event5 = [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតអ៊ុយក្រែន|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត]] | established_date5 = ១០ មិថុនា ១៩១៧ | established_event6 = [[ការត្រួតត្រាយោធារបស់សហភាពសូវៀត|សូវៀតចូលត្រួតត្រា]] | established_date6 = [[ការតំបន់ហ្កាលីស៊ី–វ៉ុលហ៊ីនីដោយសូវៀត|១៩៣៩]]–[[ការត្រួតត្រារបស់សូវៀតលើតំបន់បេស្សារ៉ាប៊ី និងប៊ូកូវីណាខាងជើង|១៩៤០]] | established_event7 = [[បន្ទេរគ្រីមៀក្នុងសហភាពសូវៀត|បន្ទេរតំបន់គ្រីមៀ]] | established_date7 = ២៦ មេសា ១៩៥៤ | established_event8 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ុយក្រែន|ប្រកាសឯករាជ្យពីសហភាពសូវៀត]] | established_date8 = ២៤ សីហា ១៩៩១ | established_event9 = [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ុយក្រែន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបច្ចុប្បន្ន]] | established_date9 = ២៨ មិថុនា ១៩៩៦ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ៦០៣,៦២៨ | area_rank = ទី៤៥ | area_footnote = <ref>{{cite web |title=Ukraine |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#geography |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |date=23 March 2022 |access-date=3 ឧសភា 2023 |archivedate=14 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#geography |url-status=dead }}</ref> | percent_water = ៣.៨ <ref name="Jhariya Meena Banerjee 2021 p. 40">{{cite book | last1=Jhariya | first1=M.K. | last2=Meena | first2=R.S. | last3=Banerjee | first3=A. | title=Ecological Intensification of Natural Resources for Sustainable Agriculture | publisher=Springer Singapore | isbn=978-981-334-203-3 | url=https://books.google.com/books?id=Bf4hEAAAQBAJ&pg=PA40 | access-date=19 មេសា 2022 | page=40}}</ref> | population_estimate = {{decrease}} ៣៦,៧៤៤,៦៣៦<ref>{{cite web|url=https://ourworldindata.org/grapher/un-population-projection-medium-variant?tab=table&time=2023|title=Population, including UN projections, 2023|author=អង្គការសហប្រជាជាតិ|access-date=3 May 2023}}</ref> | population_estimate_year = ២០២៣ | population_estimate_rank = ទី៤១ | population_density_km2 = ៧៣.៨ | population_density_rank = ទី១១៥ | GDP_PPP = {{decrease}} ៤៤១.០៧៥&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEOUA">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2023&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=Report for Selected Countries and Subjects|website=IMF}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = {{decrease}} ១២,៦៦០ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOUA"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី១០៨ | GDP_nominal = {{decrease}} ១៥១.១ ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEOUA"/> | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ៤,៣៤៩ ដុល្លារ<ref name="IMFWEOUA"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini = ២៥.៦ | Gini_year = ២០២០ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI |title=GINI index (World Bank estimate) - Ukraine |publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]] |website=data.worldbank.org |access-date=19 មេសា 2022}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៧៧៣ | HDI_year = ២០២១ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web|title=Human Development Report 2021/2022|date=15 December 2020|publisher=កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|access-date=3 May 2022}}</ref> | HDI_rank = ទី៧៧ | currency = [[ហរីវីញ្ញាអ៊ុយក្រែន|ហរីវីញ្ញា]] (₴) | currency_code = UAH | time_zone = [[ម៉ោងអឺរ៉ុបខាងកើត|EET]] | utc_offset = +២<ref name="timechange">{{cite news |url=http://ua.korrespondent.net/ukraine/events/1273613-rishennya-radi-ukrayina-30-zhovtnya-perejde-na-zimovij-chas|title=(អ៊ុយក្រែន) Рішення Ради: Україна 30 жовтня перейде на зимовий час|publisher=korrespondent.net |date=18 October 2011 |access-date=3 May 2023|last1=Net |first1=Korrespondent }}</ref> | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបខាងកើត|EEST]] | date_format = | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ុយក្រែន|+៣៨០]] | iso3166code = UA | cctld = [[.ua]]<br/>[[.укр]] | today = | footnote_a = }} '''ប្រទេសអ៊ុយក្រែន''' ([[ភាសាអ៊ុយក្រែន]] ៖ Україна, ''អ៊ុ-ក្រៃ-យី-ណា'') គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[អឺរ៉ុបខាងកើត]]។ អ៊ុយក្រែនគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអឺរ៉ុបតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំបំផុតទីពីរនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] ដោយនៅពីក្រោយតែ[[រុស្ស៊ី]]ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite news |date=1 March 2022 |title=Ukraine country profile |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-18018002 |access-date=4 May 2022}}</ref> ប្រទេសនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់ជាមួយរុស្ស៊ីនៅភាគខាងកើតនិងឦសាន្ត [[បេឡារុស]]នៅភាគខាងជើង [[ប៉ូឡូញ]] [[ស្លូវ៉ាគី]] និង[[ហុងគ្រី]]នៅភាគខាងលិច [[រូម៉ានី]] និង[[ម៉ុលដាវី]]នៅភាគខាងត្បូង{{refn|group=ស|មួយផ្នែកកំពុងស្ថិតក្រោមរដ្ឋផ្ដាច់ខ្លួន [[ត្រង់ស៍នីស្ទ្រី]]។}} និងមានបណ្ដោយឆ្នេរជាប់[[សមុទ្រអាសូវ]] និង[[សមុទ្រខ្មៅ]]។{{refn|group=ស|ទឹកដីអ៊ុយក្រែននៅតាមបណ្ដាយសមុទ្រអាសូវត្រូវបានរុស្ស៊ីកាន់កាប់ និងកាត់ផ្ដាច់នៅក្នុងឆ្នាំ២០២២ ប៉ុន្តែការផ្ដាច់ទឹកដីនេះត្រូវបានថ្កោលទោសដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។}} [[កៀវ]]គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតនៃប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ [[ភាសាអ៊ុយក្រែន]]គឺជាភាសាផ្លូវការ និងភាសាជាតិ ខណៈដែល[[ភាសារុស្ស៊ី]]ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ ពិសេសនៅផ្នែកខាងកើត និងត្បូងនៃប្រទេស។ ក្នុងអំឡុង[[មជ្ឈិមសម័យ]] អ៊ុយក្រែនគឺជាទីកន្លែងនៃការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ជនជាតិស្លាវដើម ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ដ៏សំខាន់នៃជនជាតិស្លាវខាងកើតក្រោមមហារដ្ឋ[[រូសកៀវ]] ដែលបានលេចឡើងនៅសតវត្សទី៩។ មហារដ្ឋនោះបានបន្ដដួលរលំ និងបែងចែកទៅជារដ្ឋអំណាចតូចៗក្នុងតំបន់ ហើយទីបំផុតត្រូវបានវាយឈ្លានពានដោយ[[ចក្រភពម៉ុងហ្គោល]]នៅសតវត្សទី១៣។ ក្រោយបានរំដោះពីឥទ្ធិពលម៉ុងហ្គោល ទឹកដីអ៊ុយក្រែនត្រូវបានបន្ដបែងចែក និងគ្រប់គ្រងដោយមហាអំណាចខាងក្រៅអស់រយៈពេលជាង ៦០០ ឆ្នាំ ដូចជា៖ [[សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ-លីទុយអានី]] [[ចក្រភពអូទ្រីស]] [[ចក្រភពអូតូម៉ង់]] និង[[អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ី]]។ [[ហេតម៉ាណាកខូសាក់]]បានលេចរូបរាងឡើងនៅលើទឹកដីភាគកណ្តាលអ៊ុយក្រែនក្នុងសតវត្សទី១៧ ប៉ុន្តែត្រូវបានបែងចែករវាងរុស្ស៊ី និងប៉ូឡូញ ហើយចុងក្រោយត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ[[ចក្រភពរុស្ស៊ី]]ទាំងស្រុង។ [[ជាតិនិយមអ៊ុយក្រែន]]បានចាប់ផ្ដើមវិវត្ដ ហើយនៅក្រោយ[[បដិវត្តន៍រុស្ស៊ី]]នៃឆ្នាំ១៩១៧ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតអ៊ុយក្រែន]]ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ ចលនា[[បុលសេវិក]]បានបង្រួបបង្រួមអំណាចគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនលើអតីតចក្រភពរុស្ស៊ី ហើយបានបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសូវៀតអ៊ុយក្រែន]]ឡើងដែលត្រូវជា[[សាធារណរដ្ឋនៃសហភាពសូវៀត|សាធារណរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]នៃ[[សហភាពសូវៀត]]ក្នុងឆ្នាំ១៩២២។ នៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនរាប់លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងគ្រោះ[[ហូឡូដូម័រ]] ដែលជាគ្រោះទុរ្ភិក្សបង្កឡើងដោយមនុស្ស។ នៅក្រោម[[គណៈកម្មការតំណាងរដ្ឋអ៊ុយក្រែន|ការកាន់កាប់របស់អាល្លឺម៉ង់]]ក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] អ៊ុយក្រែនត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយជនស៊ីវិលប្រមាណ ៧ លាននាក់ត្រូវបានសម្លាប់ រួមទាំងជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ុយក្រែនមួយភាគធំផងដែរ។ អ៊ុយក្រែនបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ក្រោយ[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|រំលាយសហភាពសូវៀត]] ហើយបានប្រកាសខ្លួនជា[[ប្រទេសអព្យាក្រឹត|រដ្ឋអព្យាក្រឹត]]។<ref name="gska2.rada.gov.ua">{{cite web |url=http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927224650/http://gska2.rada.gov.ua:7777/site/postanova_eng/Declaration_of_State_Sovereignty_of_Ukraine_rev1.htm |archive-date=27 September 2007 |title=Declaration of State Sovereignty of Ukraine |access-date=4 May 2023 |website=Verkhovna Rada of Ukraine}}</ref> [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញអ៊ុយក្រែន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី]]ត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៦។ មហាបាតុកម្មដែលគេស្គាល់ថា [[អឺរ៉ូម៉ីដាន]] បាននាំឱ្យមានការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលថ្មីនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៤។ រុស្ស៊ីបានកាត់ផ្ដាច់[[ឧបទ្វីបគ្រីមៀ]]របស់អ៊ុយក្រែនដើម្បីបញ្ចូលជាទឹកដីរបស់ខ្លួន ខណៈ[[កុបកម្មគាំទ្ររុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០១៤|កុបកម្ម​​គាំទ្រ​រុស្ស៊ី​]]បាន​នាំឱ្យកើត​[[សង្គ្រាមនៅដុនបាស|សង្រ្គាម​នៅតំបន់ដុនបាស]] រវាង​ក្រុម​ផ្តាច់ខ្លួន​និយម​គាំទ្រ​ដោយ​រុស្ស៊ី និង​កងកម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​នៅ​ភាគ​ខាងកើតប្រទេស​អ៊ុយក្រែន។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រុស្ស៊ីបានប្រកាសបើកការឈ្លានពានទ្រង់ទ្រាយធំមកលើប្រជាជាតិអ៊ុយក្រែន។ ចាប់តាំងពីការផ្ទុះ[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|សង្រ្គាមជាមួយរុស្ស៊ី]]មក អ៊ុយក្រែនបានបន្តពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[សហភាពអឺរ៉ុប]] និង[[អង្គការណាតូ]]។<ref name=":5">{{Cite news |last1=Beliakova |first1=Polina |last2=Tecott Metz |first2=Rachel |date=2023-03-17 |title=The Surprising Success of U.S. Military Aid to Ukraine |work=Foreign Affairs |url=https://www.foreignaffairs.com/ukraine/war-security-assistance-lessons |access-date=2023-05-04}}</ref><ref name=":6">{{Cite web |last=Dorfman |first=Zach |date=April 28, 2022 |title=In closer ties to Ukraine, U.S. officials long saw promise and peril |url=https://news.yahoo.com/in-closer-ties-to-ukraine-us-officials-long-saw-promise-and-peril-090006105.html |access-date=4 May 2023 |website=Yahoo News}}</ref><ref name="European Commission Trade Ukraine"/> អ៊ុយក្រែន​ជា[[ឯកត្ត​រដ្ឋ​​​]]ដែល​ប្រកាន់[[​ប្រព័ន្ធ​ពាក់កណ្តាល​ប្រធានាធិបតី]]។ ទោះជាមានឈ្មោះជា[[ប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍ]]ក្ដី ប៉ុន្តែវាមានចំណាត់ថ្នាក់ជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអឺរ៉ុបតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងម្នាក់|ប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ដោយគិតតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗ<ref>{{Cite web|date=26 April 2019|title=What is wrong with the Ukrainian economy?|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/what-is-wrong-with-the-ukrainian-economy/|access-date=4 May 2023|website=Atlantic Council}}</ref> ចំណែក[[អំពើពុករលួយនៅអ៊ុយក្រែន|អំពើពុករលួយ]]នៅតែជាបញ្ហាដ៏សំខាន់។<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/07/01/briefing/russia-ukraine-war-corruption-yovanovitch-odessa.html|title=Corruption in Ukraine|last=Dlugy|first=Yana|work=New York Times|date=1 July 2022|access-date=4 May 2023}}</ref><ref>{{cite journal|jstor=48610373|title=Ukraine twenty years after independence|last=Korostelina|first=Karina V.|date=March 2013|volume=46|number=1|pages=53–64|publisher=University of California Press|journal=[[:en:Soviet and Communist studies#External links|Communist and Post-Communist Studies]]|doi=10.1016/j.postcomstud.2012.12.008 }}</ref> ប្រទេសអ៊ុយក្រែនគឺជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ក៏ដូចជាសមាជិកនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] និង[[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអឺរ៉ុប]]ជាដើម។ សព្វថ្ងៃ អ៊ុយក្រែន​កំពុង​ស្ថិត​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នៃ​ការ​បញ្ចូល​ជា​សមាជិកនៃ​[[សហភាពអឺរ៉ុប]] ហើយថែមទាំង​បាន​ដាក់​ពាក្យ​សុំ​ចូល​ជា​សមាជិកអង្គការ​ណាតូទៀតផង។<ref>{{Cite news |last1=Kramer |first1=Andrew E. |last2=Bilefsky |first2=Dan |date=2022-09-30 |title=Ukraine submits an application to join NATO, with big hurdles ahead. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/09/30/world/europe/ukraine-nato-zelensky.html |access-date=5 May 2023 |issn=0362-4331}}</ref> == កំណត់សម្គាល់ == {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{reflist}} {{ខ្លីមិនពេញលេញ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] smgroysm9m7sx83q0o0j5uzx27fxtko 0 48536 340377 339161 2026-09-13T01:26:33Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340377 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|Cambodia–United States|Cambodia|USA|filetype=svg|envoy2=[[W. Patrick Murphy]]|envoytitle2=[[United States Ambassador to Cambodia|Ambassador]]|envoy1=Chum Sounry|envoytitle1=[[Cambodian Ambassador to the United States|Ambassador]]}} [[ឯកសារ:Barack_Obama_arrives_at_Peace_Palace_in_Phnom_Penh.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| [[បារ៉ាក់ អូបាម៉ា]] មកដល់វិមានសន្តិភាព រាជធានីភ្នំពេញ ឆ្នាំ២០១២]] [[ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី]] រវាង [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] ខណៈពេលដែលមានភាពតានតឹងពេញមួយ[[សង្គ្រាមត្រជាក់|សង្រ្គាមត្រជាក់]] បានពង្រឹងយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសម័យទំនើបនេះ។ សហរដ្ឋអាមេរិកគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនៅកម្ពុជាក្នុង[[ប្រឆាំងភេរវកម្ម|ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើភេរវកម្ម]] កសាងស្ថាប័នប្រជាធិបតេយ្យ លើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស ជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ សម្រេចបាននូវគណនេយ្យភាពពេញលេញបំផុតសម្រាប់ជនជាតិអាមេរិកដែលបាត់ខ្លួនពីសម័យ[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] និងដើម្បីកាត់ទោសអ្នកដែលទទួលខុសត្រូវធ្ងន់ធ្ងរបំផុត។ ការរំលោភលើច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ដែលប្រព្រឹត្តឡើងក្រោម [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របប]][[ខ្មែរក្រហម]] ។{{Citation needed|date=May 2014}} យោងតាមការស្ទង់មតិរបស់[[Gallup (ក្រុមហ៊ុន)|Gallup]] ឆ្នាំ២០១១ ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ៦៨% បានយល់ព្រមលើការអនុវត្តការងាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្រោម[[រដ្ឋបាលអូបាម៉ា|ការគ្រប់គ្រងរបស់អូបាម៉ា]] ដោយ ៧% មិនយល់ព្រម ដែលជាមតិអំណោយផលបំផុតសម្រាប់ប្រជាជាតិ[[អាស៊ី​ប៉ាស៊ី​ហ្វិ​ច|អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក]] ដែលបានស្ទង់មតិណាមួយ។ <ref>[http://www.gallup.com/poll/150830/Leadership-Approval-Ratings-Top-China-Asia.aspx U.S. Leadership Approval Ratings Top China's in Asia] ''[[Gallup (company)|Gallup]]''</ref> នៅក្នុងការស្ទង់មតិGallup ឆ្នាំ២០១២ ប្រជាជនកម្ពុជាចំនួន ៦២% បានយល់ព្រមលើការដឹកនាំរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ដោយ ៨% មិនយល់ព្រម។ <ref>[http://www.gallup.com/poll/158855/snapshot-leadership-unknown-myanmar.aspx Snapshot: U.S. Leadership Unknown in Myanmar] ''[[Gallup (company)|Gallup]]''</ref> ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី[[បារ៉ាក់ អូបាម៉ា]] មក[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] ​ក្នុង​ឆ្នាំ២០១២ បាន​បង្កើត​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជា​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ដំបូង​របស់​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​មក​កម្ពុជា។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Eisenhower_and_Sihanouk_1959.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| លោកប្រធានាធិបតី [[Dwight D. Eisenhower|ដ្វាត ឌ.អាយសិញអូវឺ]] និងព្រះអង្គម្ចាស់[[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តមសីហនុ]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩។]] រវាងឆ្នាំ១៩៥៥ និង ១៩៦៣ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចចំនួន ៤០៩.៦ លានដុល្លារ និងជំនួយផ្នែកយោធាចំនួន ៨៣.៧ លានដុល្លារ។{{Citation needed|date=May 2014}} បានប្រើប្រាស់ជាចម្បងដើម្បីជួសជុលការខូចខាតដែលបណ្តាលមកពី[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទី១|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន]] ដើម្បីជួយដល់កម្លាំងសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង និងសម្រាប់ការសាងសង់ផ្លូវគ្រប់អាកាសធាតុទៅកាន់កំពង់ផែសមុទ្រ[[ក្រុងព្រះសីហនុ(ខេត្តព្រះសីហនុ)|ខេត្តព្រះសីហនុ]] ដែលផ្តល់លទ្ធភាពឱ្យកម្ពុជាទៅកាន់សមុទ្រដោយផ្ទាល់ជាលើកដំបូង។ និងការចូលទៅកាន់តំបន់ភាគនិរតី។ ទំនាក់ទំនងកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺននៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ។ ទំនាក់ទំនងការទូតត្រូវបានបំបែកដោយប្រទេសកម្ពុជានៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៥ ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្កើតឡើងវិញនៅថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៦៩ ។ ទំនាក់ទំនងរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្តបន្ទាប់ពីការបង្កើត[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ]] រហូតដល់[[ប្រតិបត្តិការ Eagle Pull|បេសកកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានជម្លៀស]] ក្នុងអំឡុងពេល[[ការដួលរលំនៃទីក្រុងភ្នំពេញ|ដួលរលំនៃទីក្រុងភ្នំពេញ]] នៅថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំំ១៩៧៥ ។ ក្នុងអំឡុងសង្រ្គាមឆ្នាំ១៩៧០-៧៥ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកយោធាចំនួន ១.១៨ ពាន់លានដុល្លារដល់[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិខ្មែរ]] ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង[[ខ្មែរក្រហម]] ព្រមទាំងជំនួយសេដ្ឋកិច្ចចំនួន ៥០៣ លានដុល្លារផងដែរ។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ថ្កោលទោស​ចរិត​ឃោរឃៅ​របស់[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ]] ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩។ ទំនាក់ទំនងកាន់តែអាក្រក់ឡើងបន្ទាប់ពី[[ឧប្បត្តិហេតុ Mayaguez|ឧប្បត្តិហេតុ''ម៉ាយ៉ាហ្គេស'']] នៅពេលដែល [[កងទ័ពរំដោះជាតិកម្ពុជា។|កងទ័ពជើងទឹករំដោះកម្ពុជា]] ចាប់បាន ''[[SS Mayaguez|SS ម៉ាយ៉ាហ្គេស]]'' ហើយ [[កងម៉ារីនសហរដ្ឋអាមេរិក|កងម៉ារីនអាមេរិក]] បានឆ្លើយតបដោយការវាយឆ្មក់លើ[[កោះតាង]] ។ <ref>{{Cite web |title=American freighter ship Mayaguez seized by Cambodian navy |url=https://www.history.com/this-day-in-history/american-ship-mayaguez-seized |access-date=2021-09-13 |website=HISTORY |language=en}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិតដែលថារបបនេះត្រូវបានផ្តួលរំលំនៅក្នុង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|សង្រ្គាមកម្ពុជា-វៀតណាម]] ដោយ[[វៀតណាម]] ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកចាត់ទុកថាជាមហាអំណាចអរិភាព បាននាំឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិកថ្កោលទោសចំពោះការឈ្លានពានរបស់វៀតណាម។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់[[រដ្ឋាភិបាលចម្រុះកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|រដ្ឋាភិបាលចម្រុះនៃកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]] (ដែលរួមបញ្ចូលខ្មែរក្រហម) ជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់របស់កម្ពុជា។ <ref>{{Cite web |date=24 June 1986 |title=U.S. Aid to Anti-Communist Rebels: The "Reagan Doctrine" and Its Pitfalls |url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa074.html}}</ref> [[លោក Ben Kiernan|បេន គៀរណាន]] បាន​អះអាង​ថា សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បាន​ផ្តល់​ជំនួយ​ជា​សម្ភារៈ​ដល់​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បន្ទាប់​ពី[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|​ការ​ឈ្លានពាន​របស់​វៀតណាម]] ។ <ref name="Kiernan 30">{{Citation|last=Kiernan|first=Ben|author-link=Ben Kiernan|date=April 2005|chapter=The Cambodian Genocide and Imperial Culture|chapter-url=http://www.yale.edu/cgp/KiernanCambodia30thAnniversaryEssay.doc|chapter-format=DOC|title=90 Years of Denial|publisher=Yale|pages=20–21|access-date=15 September 2012}}</ref> ប្រភពផ្សេងទៀតបានជំទាស់នឹងការអះអាងទាំងនេះ <ref>{{Cite news|date=April 22, 1998|title=Pol Pot's Evil Had Many Faces; China Acted Alone|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1998/04/22/opinion/l-pol-pot-s-evil-had-many-faces-china-acted-alone-605387.html}}</ref> ហើយបានពិពណ៌នាអំពីការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងទូលំទូលាយរវាងកងកម្លាំងគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៃ[[រណសិរ្សរំដោះជាតិប្រជាជនខ្មែរ|រណសិរ្សរំដោះជាតិខ្មែរ]] និងខ្មែរក្រហម។ <ref>{{Cite journal|last=Thayer|first=Nate|date=Spring 1991|title=Cambodia: Misperceptions and Peace|url=https://archive.org/details/sim_washington-quarterly_spring-1991_14_2/page/179|journal=The Washington Quarterly|volume=14|issue=2|pages=179–191|doi=10.1080/01636609109477687}}</ref> ស្របពេលជាមួយនឹងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់ [[អាស៊ាន]] ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ដើម្បីសម្រេចបាននូវដំណោះស្រាយនយោបាយនៃ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្គ្រាមស៊ីវិលកម្ពុជា]] ដែលនឹងរួមបញ្ចូលខ្មែរក្រហមនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។ នេះត្រូវបានសម្រេចនៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ នៅពេលដែល[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១|សន្និសីទទីក្រុងប៉ារីស]] បានកោះប្រជុំឡើងវិញដើម្បីចុះហត្ថលេខាលើដំណោះស្រាយទូលំទូលាយ។ បេសកកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកនៅ[[ភ្នំពេញ]] បានបើកនៅថ្ងៃទី១៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៤ ដែលដឹកនាំដោយអ្នកការទូតអាជីព [[Charles H. Twining|ឆាលស៍ ហ. ត្វីននីង ,ជរ.]] ដែលត្រូវបានតែងតាំងជាតំណាងពិសេសរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំ SNC ។ <ref>{{Cite web |title=List of U.S. Ambassadors to Cambodia |url=https://kh.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/list-of-u-s-ambassadors-to-cambodia/ |access-date=2023-02-23 |archivedate=2023-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230223123352/https://kh.usembassy.gov/our-relationship/policy-history/list-of-u-s-ambassadors-to-cambodia/ |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៩២ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកការហាមប្រាមរបស់ខ្លួនប្រឆាំងនឹងកម្ពុជា ដូច្នេះធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ចជាមួយប្រទេសនេះមានលក្ខណៈធម្មតា។ សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ក៏​បាន​បញ្ចប់​ការ​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ផ្តល់​កម្ចី​ដល់​កម្ពុជា​ដោយ​ស្ថាប័ន​ហិរញ្ញវត្ថុ​អន្តរជាតិ។ នៅពេលដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាជាប់ឆ្នោតដោយសេរីត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣ សហរដ្ឋអាមេរិក និងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានបង្កើតទំនាក់ទំនងការទូតពេញលេញភ្លាមៗ។ បេសកកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានដំឡើងឋានៈជាស្ថានទូតអាមេរិក ហើយនៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៤ លោកត្វីនីង បានក្លាយជាឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិក។ បន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធគ្នារវាងបក្សពួកក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ និងយន្តការផ្លូវច្បាប់របស់ [[ហ៊ុន សែន]] ដើម្បីទម្លាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រីទី១ [[នរោត្តម រណឫទ្ធិ]] សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្អាកជំនួយទ្វេភាគីដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ ជាមួយគ្នានេះ ពលរដ្ឋអាមេរិក និងជនបរទេសផ្សេងទៀតជាច្រើននាក់ ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ហើយក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានសប្តាហ៍ និងខែបន្តបន្ទាប់[[ជនភៀសខ្លួន]] កម្ពុជាជាង៤០,០០០នាក់ បានភៀសខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសថៃ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១៩៩៧ ក៏បានបន្សល់ទុកនូវបញ្ជីវែងឆ្ងាយនៃការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សដែលមិនមានការស៊ើបអង្កេត រួមទាំងការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការរាប់សិប។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៧ រហូតមកដល់ពេលថ្មីៗនេះ ជំនួយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកដល់ប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវបានផ្តល់ជាចម្បងតាមរយៈអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ដែលរីកដុះដាលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ == ស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ន == ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរមានភាពតានតឹងកាន់តែខ្លាំងឡើងក្រោមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកឱ្យបញ្ឈប់នូវអ្វីដែលខ្លួននិយាយថាជា[[លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ថយក្រោយ|ការដើរថយក្រោយតាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ]] និងទំនាក់ទំនងយោធាកាន់តែជិតស្និទ្ធជាមួយ[[ចិន|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] ។ <ref name=":0">{{Cite web |date=16 June 2021 |title=U.S. Relations With Cambodia: Bilateral Relations Fact Sheet |url=https://www.state.gov/u-s-relations-with-cambodia/ |website=United States Department of State}}</ref> យោងតាមក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ការបង្រ្កាបរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាលើអ្នកសារព័ត៌មាន[[អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស|សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស]] និង [[បក្សប្រឆាំង (នយោបាយ)|ក្រុមប្រឆាំងនយោបាយ]] បានប្រែក្លាយប្រទេសពី [[សន្ទស្សន៍ប្រជាធិបតេយ្យ|លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យដែលកំពុងអភិវឌ្ឍ]] រួមបញ្ចូល[[ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ]] ទៅជា " [[រដ្ឋឯកបក្ស|បក្សតែមួយ]] - និង[[របបផ្តាច់ការ|ផ្តាច់ការ]] កាន់តែខ្លាំងឡើង - រដ្ឋមិនអត់ឱនចំពោះការមិនយល់ស្រប។ " <ref name=":0" /> កាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានហាមឃាត់[[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ]] ដែលជាគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំបំផុតរបស់ប្រទេសនេះខ្វះ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨|ការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០១៨]] [[គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ|ដោយ]]បានបើកផ្លូវឱ្យ[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សអំណាចខ្មែរ]] ( [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|CPP]] ) ដែលជំរុញឱ្យសហរដ្ឋអាមេរិក ដាក់[[ទណ្ឌកម្ម (ច្បាប់)|ទណ្ឌកម្ម]]​លើ​មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​កម្ពុជា​ក្នុង​ក្តី​សង្ឃឹម​ក្នុង​ការ​បង្វែរ​តំណពូជ​ជាក់ស្តែង​របស់​ជាតិ​ទៅ​ជា[[របបផ្តាច់ការ]] ។ <ref>{{Cite journal|last=Sothirak|first=Pou|date=26 May 2020|title=Into the 70th Anniversary of Cambodia-US Relations and Beyond: The Rebalancing Dilemma and New Era of Relations|url=https://www.kas.de/en/web/kambodscha/single-title/-/content/into-the-70th-anniversary-of-cambodia-us-relations-and-beyond-the-rebalancing-dilemma-and-new-era-of-6|journal=Diplomatic Briefing|publisher=[[Konrad Adenauer Foundation]]|volume=1|issue=1|pages=15}}</ref> ពីការព្រួយបារម្ភបន្ថែមទៀតចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក កម្ពុជាបានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវភាពជាដៃគូយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងបានពង្រឹងទំនាក់ទំនងយោធារបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសចិន។ ក្នុង​ឆ្នាំ២០១៧ កម្ពុជា​បាន​ផ្អាក​រាល់​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​រួម​ជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ហើយ​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ហ្វឹកហ្វឺន​ជាមួយ[[កងទ័ពរំដោះប្រជាជន|​កងទ័ព​រំដោះ​ប្រជាជន​ចិន]] ( [[កងទ័ពរំដោះប្រជាជន|PLA]] )។ <ref name=":1">{{Cite news|last=Hutt|first=David|date=14 June 2022|title=Is China building a military base in Cambodia?|language=en-US|work=[[Deutsche Welle]]|url=https://www.dw.com/en/is-china-building-a-military-base-in-cambodia/a-62124251}}</ref> ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ ''[[កាសែត Wall Street Journal]]'' បានបោះពុម្ពផ្សាយរបាយការណ៍ដែលរៀបរាប់លម្អិតអំពីកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់រវាង [[ប៉េកាំង|ទីក្រុងប៉េកាំង]] និង [[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]] ដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យមានទីតាំងកងទ័ព[[កងទ័ពរំដោះប្រជាជន|កងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន]] នៅ[[មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម]] ។ <ref>{{Cite news|last=Mandhana|first=Niharika|last2=Narin|first2=Sun|last3=Chung|first3=Han Wong|date=2022-06-08|title=China to Upgrade Ream Naval Base in Cambodia, Fueling U.S. Concerns|language=en-US|work=[[The Wall Street Journal]]|url=https://www.wsj.com/articles/china-to-upgrade-ream-naval-base-in-cambodia-fueling-u-s-concerns-11654674382|access-date=2022-08-21|issn=0099-9660}}</ref> នៅឆ្នាំ២០២០ កម្ពុជាបានកម្ទេចទីស្នាក់ការកលល្បិចរបស់កងទ័ពជើងទឹកកម្ពុជា ដែលផ្តល់មូលនិធិ និងសាងសង់ដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបន្ទាប់ពីបានបើកការដ្ឋានសាងសង់[[មូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម]]ថ្មី ដែលផ្តល់មូលនិធិដោយទីក្រុងប៉េកាំង។ នៅក្នុងពិធីបើកការដ្ឋានសាងសង់ [[វ៉ាង វិនធាន|វ៉ាង វេនតៃន]] [[ឯកអគ្គរាជទូត|ឯកអគ្គរដ្ឋទូត]]ចិនប្រចាំកម្ពុជា បានប្រកាសថា គម្រោងនេះនឹងធ្វើឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅនូវ "ភាពជាដៃគូដែលធ្វើពីដែក" រវាងយោធានៃប្រទេសទាំងពីរ។ <ref name=":1" /> <ref>{{Cite news|last=Ali|first=Idrees|date=2 October 2020|title=Cambodia demolished U.S.-built facility on naval base: researchers|language=en-US|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/uk-usa-cambodia-military-idUKKBN26N39Q|access-date=2022-08-21}}</ref> ទំនាក់ទំនងយោធា និងនយោបាយដ៏ជូរចត់ជាមួយទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងការធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវទំនាក់ទំនងជាមួយទីក្រុងប៉េកាំង បានធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនសន្មត់ថាកម្ពុជាចាត់ទុកប្រទេសចិនជាសម្ព័ន្ធមិត្តជិតស្និទ្ធជាង។ <ref name=":1" /> <ref>{{Cite news|date=8 June 2022|title=Cambodia, China Revamp Naval Base, Stoking US fears|work=[[Voice of America]]|agency=Agnece France-Presse|url=https://www.voanews.com/a/cambodia-china-revamp-naval-base-stoking-us-fears/6608019.html}}</ref> == វិចិត្រសាល == <gallery> Cambodia-embassy2dc.jpg|ស្ថានទូតកម្ពុជានៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន។ US Embassy Phnom Penh.jpg|ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ JFK and Prince Sihanouk in New York, 1961.jpg|លោកប្រធានាធិបតី [[John F. Kennedy]] ជាមួយព្រះអង្គម្ចាស់ [[Norodom Sihanouk|នរោត្តមសីហនុ]] នៅ [[New York City|ទីក្រុងញូវយ៉ក]] ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦១។ Jacqueline Kennedy, Sisowath Kossamak and Norodom Sihanouk in 1967.jpg|អតីតជំទាវទី១ [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline Kennedy]] ជាមួយព្រះមហាក្សត្រី [[Sisowath Kossamak|ស៊ីសុវត្ថិ កុសុមៈ]] និងព្រះអង្គម្ចាស់នរោត្តមសីហនុក្នុងឆ្នាំ១៩៦៧។ HM Norodom Sihanouk with U.S. President Reagan (1988).jpg|ព្រះអង្គម្ចាស់ [[Norodom Sihanouk|នរោត្តម សីហនុ]] និងប្រធានាធិបតី [[Ronald Reagan]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៨។ Jim Webb with Hun Sen.jpg|សមាជិកព្រឹទ្ធសភារដ្ឋ Virginia [[Jim Webb|លោក Jim Webb]] បានជួបជាមួយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នៅថ្ងៃទី ១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០០៩ នៅរាជធានីភ្នំពេញ។ Hillary Rodham Clinton meets with Hor Namhong June 12, 2012.jpg|រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស [[Hillary Clinton|ហ៊ីលឡារី គ្លីនតុន]] ជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស [[Hor Namhong|ហោ ណាំហុង]] នៅក្រសួងការបរទេស វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី Hun Sen Clinton.jpg|លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[Hun Sen|ហ៊ុន សែន]] ចាប់ដៃជាមួយលោកស្រី ហ៊ីលឡារី គ្លីនតុន រដ្ឋលេខាធិការ មុនពេលកិច្ចប្រជុំរបស់ពួកគេនៅរាជធានីភ្នំពេញ។ ថ្ងៃទី ១១ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ២០១២។ John Kerry meets with Cambodian Prime Minister Hun Sen.jpg|រដ្ឋលេខាធិការ [[John Kerry|ចន ឃែរី]] ជាមួយ​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៦ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០១៦។ Cambodian Ambassador Hem Heng and US President Barack Obama.jpg|ឯកអគ្គរដ្ឋទូត [[Hem Heng|ហែម ហេង]] បង្ហាញលិខិតសម្គាល់លោកប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា នៅ [[White House|សេតវិមាន]] នៅថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៩។ ឯកសារ:Secretary of Defense Leon E. Panetta, right, walks with Cambodian Minister of National Defence Gen. Tea Banh, left, during the Association of Southeast Asian Nations defense ministers meeting in Siem Reap, Camb 121116-D-BW835-565.jpg|[[Leon E. Panetta|លោក Leon E. Panetta]] រដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិ ដើរជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ [[Tea Banh|ទៀ បាញ់]] ក្នុងជំនួបនៅខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា កាលពីឆ្នាំ ២០១២។ Hun Sen and Barack Obama (2012).jpg|លោក​ប្រធានាធិបតី បារ៉ាក់ អូបាម៉ា ត្រូវ​បាន​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី [[Hun Sen|ហ៊ុន សែន]] ទទួល​ស្វាគមន៍​នៅ​វិមាន​សន្តិភាព រាជធានី​ភ្នំពេញ កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១៩ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០១២។ Obama greets American students.jpg|លោកប្រធានាធិបតី [[Barack Obama|បារ៉ាក់ អូបាម៉ា]] ធ្វើទស្សនកិច្ចនៅស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក នៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ US_Navy_110227-N-9950J-210_Royal_Cambodian_Navy_officers_observe_flight_quarters_during_a_ship_tour_aboard_the_forward-deployed_amphibious_assault.jpg|មន្ត្រី​កង​ទ័ព​ជើង​ទឹក​កម្ពុជា​សង្កេត​មើល​ជើង​ហោះ​ហើរ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល [[Military exercise|​សម​យុទ្ធ​ដែន​សមុទ្រ​កម្ពុជា-អាមេរិក​ឆ្នាំ​២០១១]] ។ The United States Delivers COVID-19 Vaccine Doses to Cambodia (51346267239).jpg|សហរដ្ឋអាមេរិកផ្តល់ [[Janssen COVID-19 vaccine|វ៉ាក់សាំង Janssen COVID-19]] ដល់កម្ពុជាជាផ្នែកនៃកម្មវិធី [[COVAX]] ក្នុងឆ្នាំ 2021 ឯកសារ:President Biden met with Prime Minister Hun Sen of Cambodia at the margins of 2022 ASEAN Summit.jpg|លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ជួប​ពិភាក្សា​ជាមួយ​លោក​ប្រធានាធិបតី [[Joe Biden]] ក្នុង​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​អាស៊ាន នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ នៅ​ថ្ងៃ​ទី១២ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​២០២២។ </gallery> == មន្ត្រីសំខាន់ៗរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក == == បេសកកម្មការទូត == ស្ថានទូតអាមេរិកមានទីតាំងនៅភ្នំពេញ ជិត [[វត្តភ្នំដូនពេញ|វត្តភ្នំ]] ។ វា​ជា​ស្ថានទូត​ធំ​បំផុត​មួយ​ក្នុង​រាជធានី​ភ្នំពេញ។ វាមានទីតាំងនៅលើទីតាំងអតីតរង្វង់កីឡា (ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ក្លឹបកីឡាខ្មែរ) ហើយបន្ទាប់ពីការដណ្តើមយកទីក្រុងភ្នំពេញដោយ[[ខ្មែរក្រហម]] នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ គឺជាកន្លែងនៃការប្រហារជីវិតមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ជាច្រើនរបស់ខ្មែរ។ សាធារណរដ្ឋរួមមាន [[លន់ ណុន|លន់ នុន]] [[ឡុង បូរេ៉ត|ឡុង បូរ៉េត]] និង [[ស៊ីសុវត្ថិ សិរីមតៈ|ស៊ីសុវត្ថិ សិរិមតៈ]] ។ <ref>{{Cite web |date=9 August 2011 |title=Phnom Penh Le Cercle Sportif and other pools |url=http://phnompenhplaces.blogspot.com/2011/08/le-cercle-sportif-and-other-pools.html |access-date=20 November 2018 |publisher=Phnom Penh places}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Phnom Penh: A Cultural History|year=2008|isbn=9780199711734|page=131}}</ref> == សូម​មើល​ផង​ដែរ == == ឯកសារយោង == kb215q0hq3ib7womlloqivolfs9wi9c 0 48844 340372 332770 2026-09-12T22:46:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340372 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:2em;" |-style="text-align:center;" |style="background: #1260CC;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> កិមិរាទេវី </p> |- style="text-align:center;" |colspan="3"| |- style="text-align:center;" | colspan="4" style="background: #ABCDEF;" |'''កិមិរាទេវី ជាបុត្រីទី៦ របស់កុបិលមហាព្រហ្ម''' <br> '''Kimira Devi one of seven duagter of Brahma Lokeshvara''' |- style="background: #f1f5fc;" | |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' |colspan="2"|'''កិមិរាទេវី''' |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះបិតា''' |colspan="2"| មហាព្រហ្ម |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះមាតា''' |colspan="2"| ព្រះម៉ែមន្ទ្រា |- style="vertical-align:top;" |'''ព្រះស្វាមី''' |colspan="2"| [[ព្រះសុក្រ]] |- style="vertical-align:top;" |'''ឋានលំនៅ''' |colspan="2"| ចតុមហារាជការ <br> (Chaturmahārājikā) |- style="vertical-align:top;" |'''អម្ពរពស្ត្រា''' |colspan="2"| ពណ៌ខៀវ |- style="vertical-align:top;" |'''ចនព្រះកាណ៌''' |colspan="2"|លម្អ [[ផ្កាចង្កុលណី]] <br> ([[ផ្ការំចង់]]) |- style="vertical-align:top;" |'''អាភរណៈ''' |colspan="2"|កែវផុស្សរាគ <br> (ត្បូងពណ៌លឿង) |- style="vertical-align:top;" |'''ភក្សាហារ''' |colspan="2"|សោយចេកណាំវ៉ា |- style="vertical-align:top;" |'''សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ''' |colspan="2"| * ព្រះហត្ថឆ្វេង <br> ([[ពិណ]]) * ព្រះហត្ថស្ដាំ <br> ([[ព្រះខ័ន]]) |- style="vertical-align:top; |'''យាន្តជំនិះ''' |colspan="2"|សត្វក្របី |- style="vertical-align:top; |'''ទេវតាសង្ក្រាន្ត''' |colspan="2"|ថ្ងៃសុក្រ |- style="vertical-align:top; |'''ទេពនិករ តំណាង''' |colspan="2"| មណ្ឌល [[ភពសុក្រ]] |- style="vertical-align:top; |'''កិរិយាចេញច្បាំង''' |colspan="2"|ផ្ទៃមេឃពោពេញ ដោយខ្យល់ច្រើន បណ្ដាលឱ្យមាននូវព្យុះសង្ឃរាធំៗ |} '''កិមិរាទេវី''' ([[អង់គ្លេស]]: Kimira Devi) ជាបុត្រីមួយអង្គក្នុងចំណោម បុត្រីទាំង ៧អង្គ របស់អទិទេព មហាព្រហ្ម (Maha Brahma) ដែលជាអវតារ ព្រហ្មលោកកេរស្វរៈ (Brahma Lokesvara) នៃ ពុទ្ធសាសនា មហាយាន (Buddha Mahayana), ព្រះមាតា របស់នាងមាននាមថា ព្រះម៉ែមន្ទ្រា ជាអវតារ នៃ អវលោកកេតិស្វរៈ (Avalokitesvara) អទិទេពស្រីដែលមានដៃ ១០០០ (១ពាន់) ដែលអាចបែងភាគបានចំនួន ១០៨ អវតារ ដោយនាងជាអទិទេព មិនបង្ករកំណើតកូនដោយការរួមសង្វាសនោះទេ ទើបព្រះមហាព្រហ្ម ផ្ដល់នូវដួងគ្រាប់អង្កាំចំនួន ៧គ្រាប់ ដើម្បីឱ្យនាងអាចបង្ករកំណើតដោយឯងៗបាន នាងបានប្រសូត្របុត្រីទាំង ៧អង្គ ក្រោមដើមរាសីសួគ៌ាដ៏ពិសិដ្ឋមួយ ការផ្ដល់កំណើតដល់បុត្រីទាំង៧ បានតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នាជម្ពូទ្វីបយើងនេះ ក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនា មហាយាន ។<ref> Min Saes (Braḥ Mahā.) (1942) [https://www.worldcat.org/title/Brahmacariyakatha/oclc/23580153 Brahma Chariyakathā], Bibliothèque Royale, Publisher: Royal Library of Cambodia p.185 </ref> == កិមិរាទេវី នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Kimira Devi of Devata Sangkran''' ទំនាក់ទំនង រវាងហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន បានចាក់ឬសគល់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាយ៉ាងរឹងមាំ ចាប់តាំងពីស.វទី១០ មកម៉្លេះ ដោយជំនឿនៃបរិបទសាសនាទាំងពីរ ត្រូវបានផ្គួបបញ្ចូលគ្នា តាមរយៈរឿងព្រេងទេវៈកថាជាច្រើន ដែលជាស្នាដៃនិពន្ធរបស់អ្នកប្រាជ្ញជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការច្នៃ រឿងព្រេងទេវៈកថារបស់សាសនាហិណ្ឌូ ឱ្យទៅជារឿងព្រេងដែលមានចរឹតលក្ខណៈ ខុសប្លែកពីប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបង្កើតបាននូវរចនាបថដែលជារបស់ខ្លួនតាមរយៈការប្រែសម្រួល (Versions Edition) បើទោះជាប្រទេសកម្ពុជាទទួលឥទ្ធិពល សាសនា វប្បធម៌ពីប្រទេសឥណ្ឌាយ៉ាងណាក្ដី ក៏ផ្នត់គំនិតនៃបុព្វបុរសខ្មែរ បានធ្វើការប្រែសម្រួលកែច្នៃលម្អនូវសិល្បៈរបស់ខ្លួនឱ្យមានភាពខុសប្លែកដាច់ដោយឡែកពី ប្រទេសឥណ្ឌា ផងដែរ ។ តាមរយៈរឿងទេវៈកថា អំពីចូលឆ្នាំខ្មែរ យើងតែងសង្កេតឃើញថា ដំណើររឿង ធម្មបាលកុមារ ដែលជា អវតារ ព្រះពោធិសត្វ (Bodhisattva) នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន បានភ្នាល់គ្នាអំពីសិរី ទាំងបីប្រការ របស់មនុស្ស ជាមួយនិង មហាព្រហ្ម ដែលជាអទិទេព នៃហិណ្ឌូសាសនា ដែលជាអវតាររបស់ [[ព្រះព្រហ្ម]] ដែលភ្នាល់ចាញ់ នូវប្រស្នាទាំងបីប្រការនោះ ហើយព្រះសិរសា របស់ព្រះកុបិលមហាព្រហ្ម ត្រូវបានបុត្រីខ្លួន ទាំង៧អង្គ ផ្លាសវេនគ្នា មកដង្ហែរព្រះសិរសា ដែលជាក្បាលឪពុករបស់ខ្លួនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលត្រូវជាថ្ងៃសង្កាន្ត នៃពិធីបុណ្យ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] ។ អ្នកនិពន្ធកម្ពុជា បានបំប្លែងឱ្យយើងយល់បានថា ព្រះមហាព្រហ្ម ដែលជាហិណ្ឌូសាសនា បានភ្នាល់ចាញ់ ធម្មបាលកុមារ នៃ ព្រះពុទ្ធសាសនា និង បានបែងភាគទៅជាព្រះ ឈ្មោះ លោកកេរស្វរៈ នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ដែលមានតឹកតាងជា [[ប្រាសាទបាយ័ន]] មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។ មិនថា ហិណ្ឌូសាសនា មិនថា ពុទ្ធសាសនា មហាយាន សុទ្ធតែមានជំនឿគោរពទៅលើព្រះ និង ពួកទេវតា ដែលមានចំនួន ៣៣ពួក ដូចនេះហើយ ទើបហិណ្ឌូសាសនា និង ពុទ្ធសាសនា មហាយាន មានទំនាក់ទំនងនិងគ្នា យូរលង់ណាស់មកហើយ ដោយពាក្យនៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ទេវតានៃឆ្នាំថ្មី ដែលត្រូវបានពលរដ្ឋកម្ពុជា រៀបចំគ្រឿងដង្វាយ គោរពបូជាបួងសួងមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។ ដោយការយាងមកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោករបស់ទេវតា នៃហិណ្ឌូសាសនា និង ទេវតា នៃពុទ្ធសាសនាមហាយាន ទើបកម្ពុជាហៅថៃ្ងនៃការមកដល់នេះថា [[មាតរិកា|មហាសង្ក្រាន្ត]] (Maha Sangkran) ដែលមាននៃថា ឆ្នាំថ្មីដ៏ប្រសើរ (The Great New Year) ដែលធ្វើការហៅសម្គាល់មកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ។<ref> Astrologer Nhim Pen (1947) [https://books.google.com/books/about/Prakratidin_kambuj%C4%81.html?id=yODnAAAAMAAJ Cambodia Calendar], Contributor: William J. Gedney, Publisher: Association Sutharot, Original from the University of Michigan p.118 </ref> == រូបធាតុ នៃទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''Physical of Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្ត ជាតួអង្គរូបធាតុមួយ តំណាងឱ្យ រាង្គកាយជាធម្មជាតិ ដែលផ្សារភ្ជាប់ទៅនិង វិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា គ្រប់តួអង្គអទិទេពទេវៈ របស់កម្ពុជា សុទ្ធតែបង្កើតឡើងតាមច្បាប់ធម្មជាតិ មិនមែនជាការនិពន្ធឱ្យតែបានៗ និងមិនមែនជាការបង្កើតតួអង្គ ដោយមិនមានអត្ថន័យពេញលេញនោះទេ ។ តួអង្គទេវតាសង្ក្រាន្ត គ្រងពណ៌សំលៀកបំពាក់ ទៅតាមចរឹតលក្ខណៈ នៃរូបធាតុ ដែលជារាង្គកាយធម្មជាតិ ដែលកើតមាននៅក្នុងចក្រវាឡ របស់យើងនេះ ដើម្បីផ្សារភ្ជាប់ទៅ និង សង្គមវិទ្យាសាស្ត្រពិត របស់មនុស្សននៅលើផែនដី ។<ref> Nhim Pen (1943) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Astrological Collection], Publisher: Original from the University of Michigan p.164 </ref> នាង កិមិរាទេវី គឺជាអទិទេព តំណាងឱ្យ [[ភពសុក្រ]] និង តំណាងឱ្យ [[ថ្ងៃសុក្រ]] នៃថ្ងៃទាំង៧របស់ផែនដី ។ {| class=wikitable ! width="300"|កិមិរាទេវី ! width="300"|Kimira Devi |- | * អម្ពរពស្ត្រា ៖ គ្រងសម្លៀកបំពាក់ ពណ៌ខៀវ * ចនព្រះកាណ៌ ៖ លម្អត្រចៀក ដោយសៀត "ផ្កាចង្កុលណី" (ផ្ការំចង់) * អាភរណៈ ៖ គ្រឿងអលង្ការត្បូង ប្រដាប់កាយ ទ្រង់ពាក់ "កែវផុស្សរាគ" (ត្បូងពណ៌លឿង) * ភក្សាហារ ៖ ទ្រង់សោយ ចេកណាំវ៉ា * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ឆ្វេងកាន់ "ឃោសា" ឧបករណ៍តន្ត្រី (ពិណ) * សាស្ត្រាវុធក្នុងព្រះហត្ថ ៖ ស្ដាំកាន់ "ព្រះខ័ន" (ដាវរាជ្យ) * យាន្តជំនិះ ៖ គង់លើ "មហឹសា" ជាទេពនិករ (សត្វក្របី) ដែលតែងតែយាងចុះមករក្សាដែនជម្ពូទ្វីប នៅពេលសង្ក្រាន្ដត្រូវនិងថ្ងៃសុក្រ ។ * សិទ្ធិការ្យ ៖ នៃកិរិយាចេញច្បាំង ដំណាំផល្លានុផល ស្រូវអង្ករ ប្រកបដោយភាពបរិបូរណ៌ ប៉ុន្តែផ្ទៃមេឃពោពេញ ដោយខ្យល់ច្រើន បណ្ដាលឱ្យមាននូវព្យុះសង្ឃរាធំៗ ។ | * Clothing: Blue * Ear Flower: Water lily flower * Jewelry: Topaz (Yellow Gem) * Eating: Green Banana * Weapons in the left hand: Harp * Weapons in the Right hand: Royal Sword * Vehicles: Buffalo * Sangkran god of Friday * God represent of Venus planet * Powerful journey of combat verbs, The sky is full of wind, causing major storms. |} == ពណ៌មង្គល នៃ ទេវតាសង្ក្រាន្ត == '''The color of happiness of Devata Sangkran''' ពណ៌មង្គល នៃទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧អង្គ តំណាងឱ្យពណ៌នៃភាពរុងរឿង តាមច្បាប់ធម្មជាតិ ទៅផ្សារភ្ជាប់និង រូបធាតុ របស់ក្រុមតារានិករ នៅក្នុងប្រព័ន្ធចក្រវាឡ ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ ដែលតំណាងឱ្យថ្ងៃទាំង៧ នៅលើផែនដី ក៏ដូចជាតំណាង ឱ្យភពទាំង៧នៅក្នុងប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យរបស់យើងនេះ ដើម្បីអាចផ្សារភ្ជាប់ ទៅនិងក្បួនវិជ្ជាហោរាសាស្ត្ររបស់កម្ពុជា ដើម្បីអាចធ្វើការបកស្រាយ ចរិតលក្ខណៈ របស់មនុស្សម្នាក់ៗ ទៅតាមពណ៌ដែលតំណាង ឱ្យថ្ងៃកំំណើត របស់ពួកគេ ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យ មិនធ្លាប់ជួបទាល់តែសោះ ដែលពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា សង្ក្រាន្តត្រូវបាន ក្រុមហោរាសាស្ត្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ផ្លាសប្ដូរជាពណ៌ខ្មៅ ជាពណ៌នៃភាពអពមង្គល និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញា[[រូបធាតុ]]របស់ពួកបិសាច និង ពណ៌ស ជាពណ៌នៃភាពបរិសុទ្ធ និង ជាពណ៌ដែលត្រូវជានិមិត្តសញ្ញារូបធាតុនៃការបូជា នៅក្នុងកំណត់ត្រាពណ៌ សិរីមង្គលរបស់កម្ពុជា ពណ៌ដែលត្រូវបានដកចេញពីអត្ថន័យពណ៌មង្កល នៅក្នុងវប្បធម៌របស់កម្ពុជា នោះគឺពណ៌ខ្មៅ និង ពណ៌ស ។ ទេវតាសង្ក្រាន្តដែលយាងមកជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក ក្នុងវប្បធម៌កម្ពុជា តែងតែនាំមកសិរីរុងរឿង និង ភាពល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប្រជានុរាស្ត្រឯណាចង់ឃើញទេវតា នាំភាពអពមង្គលចូលមកក្នុងប្រទេសនោះ វាជារឿងដែលមិនអាចទទួលយកបាន ក្នុងការបំភ្លៃពណ៌មង្គលរបស់កម្ពុជា បកស្រាយតាមចិត្តគំនិតរបស់ខ្លួន ហ៊ានអារកាត់វែកញែកបែងចែក ពណ៌មង្គលទេវតាសង្ក្រាន្ត តាមអំពើចិត្ត ។<ref> Mahāmantrī (Ñikar), Ukñā (1958) [https://www.worldcat.org/title/Damniam-damlap-ni-prabaii-Khmaer/oclc/34917238 Damniam damláp niṅ prabaiṇī Khmaer], Publisher: University of California, Berkeley p.70 OCLC Number: 34917238 </ref> == ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ == '''The 7 Devata Sangkran''' ទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង៧ សម្ដែងកិរិយា អំពីការចេញហែរ សិរសា កុបិលមហាព្រហ្ម ដោយកំណត់ទៅតាមពេលវេលាច្បាស់លាស់ ជាមួយនិង ឈ្មោះទេវតាសង្ក្រាន្តទាំង ៧ និង គ្រឿងអាភរណៈ នៃដំណើរមកដល់ដែលបានចងក្រងដោយក្រុម កិច្ចការនៃ ក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ ១៩៦០ ។ <ref>[[ទេពពិទូរ ឈឹម ក្រសេម]], ចាប ពិន (1960) [https://library.khmerstudies.org/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=3382 ព្រះរាជពិធីទ្វាទសមាស ភាគ១, ភាគ២ និងភាគ៣]{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} , Publisher: កិច្ចការនៃក្រុមជំនុំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ ពុទ្ធសនបណ្ឌិត្យកម្ពុជា ព.ស.២៥១២, Original From: Center for Khmer Studies Library, Website: [https://khmerstudies.org/ khmerstudies.org], DDC: 390.596 IBO (Browse shelf)</ref> * បេីចេញហែរនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដល់ថ្ងៃត្រង់ (ទ្រង់ឈរ) មិនកាន់ខ្សែរបង្ហៀរ ៦ : ០០ ព្រឹក > ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ * បេីចេញហែរវេលាថ្ងៃត្រង់ ទល់នឹងព្រលប់ (ទ្រង់អង្គុយពាក់ឆៀង) ១២ : ០០ ថ្ងៃត្រង់ > ៦ : ០០ ល្ងាច * បើចេញហែរនៅវេលាព្រលប់ ទៅទល់អធ្រាត្រ (ទ្រង់ផ្ទំបេីកព្រះនេត្រ) ៦ : ០០ ល្ងាច > ១២ : ០០ អាធ្រាត * បេីចេញហែរនៅវេលាអធ្រាត្រ ទៅទល់ភ្លឺ (ទ្រង់ផ្ទំបិទព្រះនេត្រ) ១២ : ០០ រំលងអាធ្រាត > ៦ : ០០ ព្រឹក {| class="wikitable" ! style="background-color:#C0C0C0" width=10% | ពណ៌អម្ពរពស្ត្រា ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ព្រះនាម ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | ចនព្រះកាណ៌ ! style="background-color:#C0C0C0" width=15% | គ្រឿងអភរណៈ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | ភក្សាហារ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | គ្រឿងសាស្ត្រាវុធ ! style="background-color:#C0C0C0" width=20% | យាន្តជំនិះ |- | align="center" style="background:#FF0000;" | {{font color | White | ថ្ងៃអាទិត្យ}} | align="center" | [[ទុង្សាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាទទឹម]] | align="center" | [[បទុមរាគ]] <br/> "ត្បូងទទឹម" (Ruby) | align="center" | សោយផ្លែឧទុម្ពរ (ផ្លែល្វា) | align="center" | ឆ្វេង-[[ខ្យងស័ង្ខ]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | គ្រុឌ गरुड (គ្រុឌ) |- | align="center" style="background:#FFAA1D;" | {{font color | White | ថ្ងៃច័ន្ទ}} | align="center" | [[គោរាគៈទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាអង្គាបុស្ប]] | align="center" | [[កែវមុក្តា]] <br/> "គជ់ខ្យង" (Pearl) | align="center" | សោយតេលំ तैल <br/> (ប្រេងល្ង ឬ ប្រេងសណ្ដែក) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | វ្យាឃ្រ व्याघ्र (ខ្លាធំ) |- | align="center" style="background:#7851A9;" | {{font color | White | ថ្ងៃអង្គារ}} | align="center" | [[រាក្យៈសាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ឈូក|ផ្កាឈូក]] | align="center" | [[កែវមោរ៉ា]] <br/> "ត្បូងសមុទ្រ​" (Coral) | align="center" | សោយលោហិត (ឈាម) | align="center" | ឆ្វេង-[[ដងធ្នូ|ធ្នូ]] |ស្តាំ- [[ត្រីសូល៍]] | align="center" | អស្សតរ अश्व (សេះ) |- | align="center" style="background:#6B8E23;" | {{font color | White | ថ្ងៃពុធ}} | align="center" | [[មណ្ឌាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចម្ប៉ា]] | align="center" | [[កែវពិទូរ្យ]] <br/> "ត្បូងភ្នែកឆ្មា" <br/> (Cat'S Eye Gem) | align="center" | សោយទឹកដោះសប្បិ <br/> (ទឹកដោះគោច្អិន) | align="center" | ឆ្វេង-[[ឈើច្រត់]] | ស្តាំ-[[ម្ជុល]] | align="center" | គទ្រភៈ गर्दभ (លា) |- | align="center" style="background:#008000;" | {{font color | White | ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍}} | align="center" | [[កិរិណីទេវី]] | align="center" | សៀត ផ្កាមណ្ឌា ([[ផ្កាមន្ទារ]]) | align="center" | [[កែវមរកត|មរកត]] <br/> "ត្បូងពណ៌បៃតង" <br/> (Emerald) | align="center" | សោយសណ្ដែក ល្ង | align="center" | ឆ្វេង-កាំភ្លើង [[វិជ្រៈ|វជ្រ]] | ស្តាំ-[[កង្វេរដំរី]] | align="center" | [[គជសារ]]​ कुञ्चर ([[គជសារ|ដំរី]]) |- | align="center" style="background:#1260CC;" | {{font color | White | ថ្ងៃសុក្រ}} | align="center" | [[កិមិរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្កាចង្កុលណី]] <br/> ([[ផ្កាចង្កុលណី|ផ្ការំចង់]]) | align="center" | [[ផុស្សរាគ]] புஷ்பராகம் <br/> "ត្បូងពណ៌លឿង" (Topaz) | align="center" | សោយចេកណាំវ៉ា | align="center" | ឆ្វេង-[[ពិណ]] | ស្តាំ-[[ព្រះខ័ន]] | align="center" | មហឹសា महिष (ក្របី) |- | align="center" style="background:#570861;" | {{font color | White | ថ្ងៃសៅរ៍}} | align="center" | [[មហោទរាទេវី]] | align="center" | សៀត [[ត្រកៀត| ផ្កាត្រកៀត]]<br/> ([[ត្រកៀត|ផ្កាកំប្លោក]]) | align="center" | [[និលរ័ត្ន |និលរ័តន៍]] <br/> "ត្បូងពណ៌ខៀវ ឬ ត្បូងកណ្ដៀង" <br/> (Sapphire) | align="center" | សោយសាច់ទ្រាយ ពពួក ក្ដាន់ ឈ្លូស | align="center" | ឆ្វេង-[[ត្រីសូល៍]] | ស្តាំ-[[កងចក្រ]] | align="center" | មយូរ៉ា मयूर (ក្ងោក) |} == គត្តិយុត្ត នៃ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត ទទក == ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានមើលឃើញពីការរៀបចំបង្កើត Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត របស់ទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដែលហៅកាត់ថា ទទក , Video ជារៀងរាល់់ឆ្នាំ មើលទៅមិនល្អនោះទេ ធ្វើឱ្យតែរួចពីដៃ ធ្វើឱ្យតែបានៗ ពួកគេមិនគិតថា Video ដែលថតផ្សាយចេញទៅ ជា Video តំណាងឱ្យវប្បធម៌ប្រពៃណីជាតិខ្មែរទូទាំងប្រទេស និង បង្ហាញទៅជនបរទេស នៅក្នុងសកលលោកផងដែរ បើ Video តុបតែងទេវតាតំណាងជាតិអន់ដូចនេះ តើមុខមាត់ ព្រះមហាក្សត្រ នាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងប្រចាំប្រទេស នោះគឺក្រសួងវប្បធម៌ទៅជាយ៉ាងណា ? '''ចំនុច ដែលអស់លោក គួរពិចារណា''' * តើឋានទេវតាគូរជានិមិត្ត ក្នុងរូបភាពបែបណា ស្រាវជ្រាវ មើលតាមគម្ពីរ គួរឆ្លៀតយកគំនិតតាមរឿងភាគទេវតា បុរាណចិន ឆ្លៀតយកតាមគំនិតបច្ចេកវិទ្យា Ai ។ * តើទេវតា ប្រុសគួរមាន កម្ពស់ មាឌ និង រូបរាងបែបណា ? ការទាក់ទាញអ្នកទស្សនា គឺជារឿងសំខាន់ ត្រូវជ្រើសយកបុរសសង្ហារៗ មកដើរតួ , ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គទេវតា ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ ជាពណ៌ក្រហម បៃតង ខៀវ ស្វាយ ពណ៌ដែលតំណាងឱ្យអាយុឆ្នាំទិព្វរបស់ទេវតា ត្រូវសិក្សាទៅលើតួអង្គ ទេវតាប្រុស មានកាន់នូវឧបករណ៍អ្វីក្នុងលទ្ធិពុទ្ធសាសនាមហាយាន ។ ឯណាតួអង្គទេវតាផ្សេងៗ ដូចជា÷ ព្រះភិរុណ ព្រះវាយោ ព្រះសូរិយា ព្រះចន្ទ្រា ទេវតាចៅមហា...ល.។ រីឯតួអង្គទេវធីតាស្រី ត្រូវលាបម្ស៉ៅពណ៌ស ទៅលើខ្លួនប្រាណ ដៃជើង និង មុខមាត់ ពួកគេ មិនមែនសម្បុរ និង មុខមាត់ពួកគេ មើលទៅ ដូចមនុស្សសាមញ្ញនោះទេ ពាក្យថា ទេវតា អ្វីៗ គឺស្អាតដូចគំនូរ ។ * ដំណើរការសាច់រឿង បើកក្បាល Video ថតពីទិដ្ឋភាពឋានសួគ៌ បន្ទាប់មកទេវតាផ្សេងៗដើរយាងចូលមកប្រជុំគ្នាក្នុងឋានវិមាន និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ប្រជុំចប់ហើយ ទេវតាសង្ក្រាន្ត ចុះពីឋានចតុមហារាជិកា គឺឋានសួរគ៌ មកដល់ជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោក តាមម៉ោងកំណត់ , ទេវតាតំណាងថ្ងៃជិះពាហណ: ថតពីការសែនព្រេនទទួលទេវតា របស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្រុមមន្ត្រី និង ប្រជានុរាស្ដ្រ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាយាងចូលល្អាងរូងភ្នំទឹកកកកៃឡាស រតនាអញ្ជើញ សិរសាកុបិលមហាព្រហ្ម ហោះចូលលំហអាកាស ហើយមក ប្រទក្សិណ ជុំវិញភ្នំព្រះសុមេរុ រួចវិលត្រឡប់មកទុកតម្កល់វិញ ។ បន្ទាប់មក ទេវតាគ្រប់អង្គចូលទៅស្រង់ទឹកពីបំពង់មាត់គោឧសភរាជ យកមកស្រង់ព្រះពុទ្ធអង្គ ជាការបញ្ចប់ ។ * ចំពោះគ្រឿងសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ហេតុអ្វីត្រូវប្រើប្រាស់សម្លៀកបំពាក់របាំ ? យើងចង់និយាយថា ប្រទេសកម្ពុជាជឿនលឿនជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដូចនេះសម្លៀកបំពាក់ទេវតា ត្រូវមានការអភិវឌ្ឈន៍ លាយបញ្ចូលភាពឆ្នៃប្រឌិតនិង ការរចនាជាពិសេស ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីកុំឱ្យ Video ទេវតា មានភាពដដែលៗរាល់ឆ្នាំ មានន័យថា ប្រជាជនទទួលទេវតា ក្នុងសម័យកាលជឿនលឿន រំកិលឆ្នាំទៅមុខជាបន្តបន្តាប់ តែអ្នកតុបតែងទេវតា បែរជាមានគំនិតតុបតែងទេវតា ក្នុងសម័យយុគថ្មបំបែកនៅឡើយទេ ពាក្យចាស់ពោលថា សម្រែណាស់ ។ * ចំពោះឆាក Background ឋានសួគ៌ ត្រូវមានពន្លឺភ្លឺស្រស់ត្រកាលជាដរាប ការប្រែប្រួលឆាក អាចប្រែប្រួលបាននាពេលដែលទេវតាយាងចុះមកជម្ពូទី្វបមនុស្សលោកតាមវេលាទាំងបួន ។ ជាចុងក្រោយយើងសង្ឃឹមថា ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូប ធ្វើកិច្ចការអ្វីមួយត្រូវគិតលើ មុខមាត់ ស្នាដៃ និង កិត្តិយស ។ * ការរៀបចំខ្លួនចំពោះតួអង្គទេវតា នោះយើងនិងនិយាយដល់ម៉ូដសក់ទេវតា ដែល ២០ឆ្នាំមកនេះ ទទក ធ្វើមិនបានយកចិត្តទុកដាក់នោះទេ ទេវតាប្រុសបែជាមានសក់នៅសម័យសក់ខ្លីទំនើបទៅវិញ តួទេវតាប្រុស ច្រើនមានសក់បួងក្របួច ដូចនិង រូបចម្លាក់ និង គនូរបុរាណភាគច្រើន ។ * ចំពោះប៉ារ៉ូលពាក្យពេចន៍ និយាយពីការដល់វេនត្រូវមកផ្លាសសករាជថ្មីនាជម្ពូទ្វីប ឧទាហរណ៍: ឆ្នាំ២០២៥ នេះ ព្រះនាងមហោទរាទេវី ត្រូវគង់ចាំម្ចាស់បង ព្រះនាម គោរាគៈទេវី យាងមក ដោយកិច្ចសន្ទនា÷ មហោទរាទេវី ត្រូវពោលថា ទូលព្រះបង្គំសូមគោរព ទូលថ្វាយទៅម្ចាស់បង ពេញមួយសករាជ មកនេះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ម្ចាស់ប្អូន មនុស្សលោកមានសេចក្ដីសុខ និង ទុក្ខលំបាក ស្មើៗគ្នា ដូច្នេះហើយសូមម្ចាស់បងជួយដោះស្រាយ កិច្ចការដែលនៅសេសសល់ ដើម្បីឱ្យមនុស្សលោក ក្នុងដែនជម្ពូទ្វីបមួយនេះទទួលបានសេចក្ដីសុខតរៀងទៅ ខ្ញុំព្រះករុណា សូមថ្វាយកិច្ចការទាំងអំបាលមាននេះជូនម្ចាស់បង ដោះស្រាយជាបន្ត ។ គោរាគៈទេវី: មិនអីទេ ម្នាលម្ចាស់ប្អូន ម្ចាស់បងនិងខិតខំដោះស្រាយកិច្ចការគ្រប់គ្រងជម្ពូទ្វីបនេះ ឱ្យបានល្អប្រសើរក្នុងសករាជថ្មីនេះ សូមម្ចាស់ប្អូនយាងទៅដោយស្ងប់ព្រះចិន្តាចុះ ។ មហោទរាទេវី: ខ្ញុំព្រះករុណា សូមអរព្រះគុណណាស់ម្ចាស់បង ។ បន្ទាប់មក មហោទរាទេវី ងាកមក ទេវតា ព្រះចៅមហា ហៃឱ ទេវតាព្រះចៅមហា សូមប្រកាសសករាជថ្មី ផងចុះ ។ ទេវតាព្រះចៅមហា ដែលពាក់មាលាសីសៈ លើកសេចក្តីប្រកាស ខ្ញុំព្រះករុណា សូមប្រកាសអស់ពពួកទេវតា ទាំងមួយសែនកោដិ ដែលនិងត្រូវយាងចុះទៅជម្ពូទ្វីបមនុស្សលោកក្នុងពេលបន្តិចទៀតនេះ សូមប្រកាសផ្លាសសករាជថ្មីទាំង៣ ដែលមាន ឆ្នាំរោងជាប្រធាន ឱ្យមកជាឆ្នាំម្សាញ់ក្នុងសករាជថ្មីនេះ (កាត់ជា Video ប្ដូររូបសំណាកតំណាងឆ្នាំ) ពោលចប់ ទេវតាទងអស់លត់ជង្គង់ ទេវតាព្រះចៅមហា ខ្ញុំព្រះករុណា សូមយាង ព្រះមគ្គនាយកា ព្រះនាងគោរាគៈទេវី យាងចុះទៅដែនជម្ពូទ្វីបដើម្បីផ្លាសប្ដូរសករាជថ្មីដល់មនុស្សជាតិ ។ ចេញ Video ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាំព្រះបរិវា ជិះពាហនៈ តាមវេលា នៃកិរិយាទាំងបួនចុះមកជម្ពូទ្វីប ។ == ទំនាយទេវតាសង្ក្រាន្ត == មហាសង្ក្រាន្ត ២០២៣ ទេវតាឆ្នាំថ្មី ព្រះនាម កិមិរាទេវី យាងចុះមកដោយកិរិយា ចេញច្បាំង ពណ៌ដែលឆុងគឺ ពណ៌សេត "ពណ៌ស" ព្រះហត្ថឆ្វេងទ្រង់កាន់ពិណ តំណាងឱ្យអាកាសធាតុ មានការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ រដូវមិនស្មើគ្នា និង មានការបំភ័យដោយសម្លេង ឬ មានការបំភ័យដោយរលកសញ្ញា , ព្រះហត្ថស្ដាំទ្រង់ព្រះខ័នរាជ តំណាងឱ្យកលយុគ មានចម្បាំងនាជម្ពូទ្វីប, យាន្តជំនិះ ក្របីទឹក តំណាងឱ្យធាតុទឹក មានទឹកជំនន់ធំ លេចវាលស្រែចម្ការ, ព្រះសូរិយា នាំដួងព្រះអាទិត្យមកផ្លាសប្ដូរ សករាជថ្មី ដោយជិះ វាយោ តំណាងឱ្យធាតុខ្យល់ មានព្យុះកំណាចធំៗ ច្រើន ។ ទំនាយខាងលើ ទស្សន៍ទាយដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ ដូចបានជំរាបជូនខាងលើនេះ សូមបងប្អូនជនរួមជាតិប្រុងប្រយ័ត្នអំពីប្រការទាំងអស់នេះ ។<ref> Borannachar (2023) [https://www.worldcat.org/title/Praju-horasastr/oclc/54822442 Prediction The powerful journey of Devata Maha Sangkran, Astrological calculations Based from Khmer Astrology 1943] </ref> == កំណត់ចំណាំ == អត្ថបទ កិមិរាទេវី អានថា (កិ-មិ-រ៉ា-ទេវី) យកតាមការប្រកបសូរសម្លេងនៃ ភាសាបាលី ពុទ្ធសាសនា កិមិរាទេវី មិនអាថា កិ-មិ-រៀ-ទេវី នោះទេ ។ ចំណែក ពស្ត្រាសំលៀកបំពាក់គ្រងតាមពណ៌មង្គល ទាំង៧ថ្ងៃ ពណ៌ខៀវ ឬ ពណ៌នីល (नीलः) កិមិរាទេវី មិនគ្រងពណ៌សេត ពណ៌ស នោះទេ សូមចាំថា សៀវភៅមហាសង្ក្រាន្ត ដែលចងក្រងដោយលោក អុឹមបុរិន្ទ គឺជាការចងក្រងតាមឯកជនភាព មិនពាក់ព័ន្ធ និង សេចក្ដីចងក្រងក្នុងអត្ថបទវីគីភេឌាខ្មែរ ដោយក្រុមបុរាណាចារ្យ នោះទេ សូមកុំព្យាយាមធ្វើការកែប្រែតាមចិត្តនឹកឃើញរបស់អ្នក អត្ថបទទាំងមូកស្ថិតក្នុងការគាំពារ និងឃ្លាំមើល រាល់ការកែប្រែមិនត្រឹមត្រូវណាមួយ និងមានការត្រឡប់ពាក្យមកវិញ ។ ការប្រើប្រាសពណ៌មង្គលជាគោល នៃការតែងដេគ័រផ្សេងៗ ទៅតាម ពណ៌មង្គលរបស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាថ្ងៃ មហាសង្ក្រាន្ត គឺជាការប្រើប្រាសពណ៌មង្គលតាមក្បួនតម្រានៃក្បួនភូគប់តារាសាស្ត្ររបស់ខ្មែរបុរាណ ច្បាប់នៃការស្រូបទាញថាមពលពីធម្មជាតិ បង្កើតបានភាពសុខដុមរមនា និង ភាពរីកចម្រើនរុងរឿងផងដែរ ។ កិមិរាទេវី គ្រងពណ៌ខៀវ មានក្នុងសៀវភៅ ព្រហ្មចរិយាកថា របស់ព្រះរាជបណ្ណាល័យឆ្នាំ 1942 បច្ចុប្បន្ន តម្កល់នៅបណ្ណាល័យអន្តរជាតិ World Cat បើលោកអ្នកមានបំណង ចង់ផ្លាសប្ដូរពណ៌ ទេវតាសង្ក្រាន្ត កិមិរាទេវី មកពណ៌ស សូមបង្ហាញឯកសារយោងមុនឆ្នាំ 1942 សូមអរគុណ ។ * មហឹសា សត្វក្របី មហឹសា ថែមរាជ ប្រែថាស្ដេចក្របី ជាយានជំនិះ របស់ព្រះយមរាជ ជាអទិពទេពធំមួយក្នុងចំណោមអទិទេពទាំង ៨ ហេតុអ្វីទេវតាឆ្នាំថ្មីអាចជិះយាន្តជំនិះរបស់ព្រះយមរាជបាន ឬ លោកបណ្ឌិតជាន់ថ្មី បង្កើតគ្រឹះស្ថានកម្ចីយាន្តជំនិះ នៅឋានទេវតា ? ឯកសារដើមថែមពាក្យ រាជ ? * ពិណ អាចបកថា ចាបុី ? បណ្ឌិតជាន់ថ្មី អាចបង្កើតការបកប្រែ និង បង្កើតនិយមន័យបានដោយខ្លួនឯង អត់ឆ្លងកាត់ បណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជាទេ ? កិមិរាទេវី សម្ដែងកិរិយាចេញច្បាំង ដោយគ្រងពណ៌ស ដើម្បីត្រៀមកាន់ទុក្ខ ដូចនេះយើងតែងពណ៌ស ដើម្បីត្រៀមកាន់ទុក្ខ ? ពណ៌ស តំណាងឱ្យពណ៌មង្គលរបស់ទេវតា ? ស្ទឹងសៀមរាប ដេគ័រពណ៌ស ថ្ងៃទី 29 ខែមីនា ឆ្នាំ 2023 ព្យុះខែប្រាង្គរលំប៉ុនណឹង ជារឿងធម្មតា ? ប្រទេសខ្មែតលែងមានជំនឿបែបអភូតហេតុហើយ ? ហើយបើលែងជឿ សែនទេវតាសង្ក្រាន្តឆ្នាំថ្មី ? តើកិមិរាទេវី គ្រងពណ៌ខៀវ មានតឹកតាងពីឯកសារណាខ្លះ ? ឯកសារព្រះរាជបណ្ណាល័យឆ្នាំ 1942 ដោយ រាជបណ្ឌិត មិនសែរ ពិធីប្រចាំទាំងដប់ពីរខែ របស់ សាស្ត្រាចារ្យ អ្នកស្រី ពេជ្រសល់ ឆ្នាំ 1966 កិមិរាទេវី គ្រងពណ៌ខៀវ ក្នុងពិធីផ្ទេរតំណែង ទេវតាសង្ក្រាន្ត រៀបរៀងដោយ ព្រះរាម នរោត្តម បុប្ផាទេវី ក្នុងអណត្តិ ជាថ្នាក់ដឹកនាំក្រសួងវប្បធម៌ ឆ្នាំ 1999 កិមិរាទេវី គ្រងពណ៌ខៀវ បទចម្រៀង ទេពធីតាមហាសង្ក្រាន្ត ឆ្នាំ 2006 រៀបរៀងដោយ ផលិតកម្ម រស្មីហង្សមាស ដូចនេះ រាល់ការផ្លាសប្ដូរពណ៌អម្ពរពស្ត្រា នៃពណ៌មង្គល របស់ទេវតាសង្ក្រាន្ត វាជាការយល់ឃើញតាមបែបរវើរវាយរបស់អ្នកទាំងនោះ វាមិនពាក់ព័ន្ធទៅនិងការយល់ឃើញរបស់ សាស្ត្រាចារ្យ នៃ ក្រុមរាជបណ្ឌិតកម្ពុជា ពីបុរាណកាលនោះទេ ។ * ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយតែងយល់ច្រឡំ តួនាទី មន្ត្រីក្នុងក្រសួងកម្ពុជាពីបុរាណកាល មន្ត្រីហោរាសាស្ត្រ បូករួមទាំងមន្ត្រី ផ្នែកបុរាណវិទ្យា នរៈវិទូរ មន្ត្រីអក្សរសាស្ត្រ ផ្នែកគំនូរ ឆ្លងកាត់ការសំរេច និងការប្រឹក្សា ទើបបង្កើតបានសៀវភៅមួយក្បាល រៀបរៀងដោយ ក្រុមជុំនំុទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ បណ្ឌិតច្រើននាក់ឯកភាពឱ្យចេញជាសៀវភៅជាតិមួយក្បាល មិនមែន បណ្ឌិតតែម្នាក់ អាចចេញសៀវភៅជាតិស្រេចតែនឹងចិត្តទេ ត្រូវឆ្លងកាត់ការប្រឹក្សា ពីអ្នកជំនាញផ្សេងៗគ្នា សូមអរគុណ ។ ពេលដែលទេវតាសង្ក្រាន្ត កិមិរាទេវីប្រើពណ៌សេត ពណ៌ស រាក្យសាទេវី ប្រើពណ៌ខ្មៅ ឯកសារយោង មានត្រឹមឆ្នាំ 2008 ហើយអត់មានអត្ថន័យ ដូចនេះថៃ និងឈ្នះ សុងក្រាន នៅ UNESCO ព្រោះគេប្រើតាមពណ៌មង្គលប្រចាំសប្ដាហ៍ គេនិងមានឯកសារចាស់ជាង ប្រទេសដែលមានវប្បធម៌ចំណាស់ក្លាយជាប្រទេសដែលចម្លងគេវិញ ក្មេងៗជំនាន់ក្រោយដែលមានការគិតខ្លី ជាពិសេសក្រុមសំអាងការ ក៏នាំគ្នាតែងពណ៌ទេវតាសង្ក្រាន្តតាមការយលល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតជាន់ថ្មី ដែលលុបបំបាត់ស្នាដៃ បណ្ឌិតជាន់មុន នេះហើយការរលាយរលត់នៃវប្បធម៌ខ្មែរ ពួកយើងនៃកូនចៅជំនាន់ក្រោយ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ធ្វើការចងក្រងដោយឈរលើគោលការ អព្យាក្រឹត ប៉ុន្តែពួកយើងត្រូវបានចោទប្រកាន់ដោយក្មេងៗជំនាន់ក្រោយ ដែលបច្ចុប្បន្នបន្លំជា ក្រុមបុរាណាចារ្យ នៅលើបណ្ដាញសង្គម ទៅទៀត ពួកយើងមានការសោកស្ដាយណាស់ ដែលមកដល់ពេលនេះទៅហើយ អ្នកវប្បធម៌នៅតែមិនអាចវេញគ្នាជាធ្លុងមួយ អ្នកកសិកម្មអាចក្លាយជាអ្នកដឹកនាំក្រសួងវប្បធម៌បាន ដូចនេះមិនចម្លែកទេ ដែលអត្ថបទចងក្រងនេះមិនដូចការចង់បានរបស់អ្នក ។ ការចងក្រងអត្ថបទនេះ ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូប មិនដើម្បីជាប្រយោជន៍ ផ្ទាល់ខ្លួន ឬ ចង់ប្រឆាំងអ្នកណាម្នាក់នោះទេ ការចងក្រងធ្វើតែទៅតាមក្រិតក្រមប៉ុនណោះ ។ === ពន្យល់ពាក្យ === ពាក្យ "ហត្ថ" (ហ័ត ) ន. (បា. ;​ សំ. ហស្ត ) ដៃ ;​ ប្រមោយ​ដំរី ;​ ផ្នួង​សក់ ។ ឈ្មោះ​នក្សត្រ ឬ​ផ្កាយ​ឫក​ពួក​ទី ១៣ មាន​ ៥ ដួង​ សណ្ឋាន​ស្រដៀង​នឹង​ដៃ ។ ព្រះហត្ថ ប្រើជាមួយ ឈ្មោះ​នក្សត្រ នៃពួកទេវតា ឬ ពួកអទិទេព ។ ពាក្យ "ហស្ត" ហស្ត (ហ៊ាស់ ) ន. (សំ. ;​ បា. ហត្ថ ) ដៃ ។ ខ្មែរ​ប្រើ​ជា រ. ស. : ព្រះ​ហស្ត ។ ព្រះ​ហស្តលេខា (––ហ៊ាស់-ស្តៈ–– ) អក្សរ​ដែល​ក្សត្រិយ៍​ទ្រង់​សរសេរ​ឬ​ព្រះ​នាម​ដែល​ទ្រង់​ចុះ​ស៊ីញេ ។ ព្រះហស្ត ប្រើជារាជសព្ទ ។ ទៅជាពួកក្មេងៗទើបតែញាស់ ចូលមកវាយប្រហារ អត្ថបទចងក្រងនេះហើយ ផុសលើបណ្ដាញសង្គមទាំងប្រើពាក្យ ព្រះហស្ត ជាមួយពួកទេវតា ទាំងខុស វេយ្យាករណ៍ ខ្មែរហើយ នៅផុសអំនួតអួតចំណេះដឹងរបស់ខ្លួនមកស៊កសៀតទៅទៀត ។ គួរបញ្ចាក់ផងថា ពាក្យ "ហស្ថ" ដែលបណ្ឌិតជាន់ថ្មី ដែលជាក្រុមពួកជោគជ័យ យកមកប្រើមិនមាននៅក្នុងវចនានុក្រមជាតិនោះទេ ។ គួរបញ្ចាក់ផងថា ពាក្យ "បុស្សរាគ័ម" ដែលបណ្ឌិតជាន់ថ្មី ដែលជាក្រុមពួកជោគជ័យ យកមកប្រើ ជាគ្រឿងអភរណៈ ទេវតាសង្ក្រាន្ត នាង កិមិរាទេវី មិនមាននៅក្នុងវចនានុក្រមជាតិនោះទេ ។ ពិណ ចាបុី និង តាឃេ មានរូបរាងមិនដូចគ្នានោះទេ សូមលោកបណ្ឌិតជាន់ថ្មីកុំព្យាយាមឱ្យអ្នកដទៃ មកវង្វេងតាមខ្លួន ។ ពិណបុរាណចិន ចែកចេញជា ២ប្រភេទ ទី១ ហៅ ហ្គូឈឹង (Guzheng) មានទម្រង់ដូចគ្នានិង តាឃេ ។ និង ទី២ ហៅ កងហូ (Konghou) មានទម្រង់ដូចគ្នានិង ពិណខ្មែរ ចំណែកឯចាបុី ឥណ្ឌា ហៅវុីណា (Lute) ជាភាសាអង់គ្លេស វាមិនដូចគ្នាទៅនិង លោកបណ្ឌិតជាន់ថ្មី យល់ឃើញនោះទេ ពីព្រោះវាមានណោតភ្លេងខុសគ្នា ។ == ប្រការ == * ក្រុមបុរាណាចារ្យ សម្រេចដកចេញ នូវរូបគំនូរ ទេវតាសង្ក្រាន្តនាង កិមិរាទេវី ដែលគូរដោយ វិចិត្រករ ថៃ សាន ដោយសារតែទង្វើរអសីលធម៌ របស់បុគ្គលនេះ ។សូមក្រសួងពាក់ព័ន្ធពិចារណា ក្នុងការដកចេញនូវស្នាដៃ របស់បុគ្គលនេះគ្រប់រូបភាព ដែលមានបង្ហាញនូវតាមទីសាធារណៈក្នុងរដូវកាលបុណ្យទាន ហើយរឹតតែមិនគួរមាននូវស្នាដៃណាមួយរបស់បុគ្គលនេះ ក្នុងការដាក់បង្ហាញបន្តទៀតផងដែរ ។ សូមធ្វើការបិទ ឬ ដកចេញនូវរូបភាពគំនូរដែលគូរនៅលើគ្របមុខសៀវភៅទាំងអស់ដែលជាស្នាដៃរបស់បុគ្គលនេះ ព្រោះប៉ះទៅដល់ក្រមសីលធម៌សង្គមជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងន់ ។ == មើលផងដែរ == * [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ]] == ឯកសារយោង == d0y8lknscfzk9x6q81d31o0egqlweho 0 49495 340381 336380 2026-09-13T02:20:22Z ProgressMulTi241 52858 340381 wikitext text/x-wiki {{Infobox aircraft occurrence |name=ភីអឹមធីអ៊ែរ លេខ ២៤១ |occurrence_type=គ្រោះថ្នាក់ |image=PMTAir XU-U4A 20170121.jpg |caption=XU-U4A បន្ទាប់ពីការហោះហើរលើកដំបូងទៅកាន់ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិក្រុងព្រះសីហនុ|ក្រុងព្រះសីហនុ]] ក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៧ |Date=២៥ មិថុនា ២០០៧ |Type=បុក​ចូល​ក្នុង​តំបន់​ភ្នំ​ពេល​កំពុង​ចូល​មក​ជិត |Site=[[ភ្នំដំរី|ភ្នំដំរី]], [[ខេត្តកំពត]], [[កម្ពុជា]] |Coordinates={{Coord|10|57|14|N|103|57|09|E|type:event|display=inline,title}} |Fatalities=២២ |aircraft_type=[[Antonov An-24]]B|Operator=[[ភីអឹមធីអ៊ែរ]] |tail_number=XU-U4A<ref>{{cite web |first=Leithen |last=Francis |title=Cambodia identifies missing An-24 |url=ថត |publisher=Flight Global.com |date=2007-06-26 |access-date=2007-06-26}}</ref>|Origin=[[Siem Reap International Airport]], Siem Reap, Cambodia|Destination=[[Sihanoukville International Airport]], Sihanoukville, Cambodia|Passengers=១៨|Crew=៤|Survivors=០}} '''ជើងហោះហើរ Progress Multi Trade Air Flight 241''' គឺជាជើងហោះហើរអ្នកដំណើរក្នុងស្រុកដែលបានគ្រោងទុកពី [[ក្រុងសៀមរាប|ខេត្តសៀមរាប]] ទៅកាន់ [[ក្រុងព្រះសីហនុ(ខេត្តព្រះសីហនុ)|ខេត្តព្រះសីហនុ]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ ការហោះហើរនេះត្រូវបានដំណើរការដោយក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ក្នុងតំបន់ PMTair ដោយប្រើយន្តហោះ Antonov An-24 ។ នៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០០៧ យន្តហោះ Antonov An-24 ដែលចុះបញ្ជីថា XU-U4A បានបាត់ខ្លួននៅលើព្រៃកម្ពុជា ក្បែរភ្នំបូកគោ ក្នុង [[ក្រុងកំពត|ខេត្តកំពត]] ខណៈកំពុងធ្វើដំណើរឆ្ពោះទៅខេត្តព្រះសីហនុ។ ប្រតិបត្តិការស្វែងរក និងជួយសង្គ្រោះដ៏ធំបានកើតឡើងដោយមានទាហាន និងប៉ូលីសរាប់ពាន់នាក់បានរុករកតំបន់នោះ។ យន្តហោះ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​ថា​បាន​ធ្លាក់​នៅ​ភាគ​និរតី [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា]] ភាគ​ឦសាន​នៃ ​ភ្នំ​ដំរី ។ មនុស្ស​ទាំង​២២​នាក់​នៅលើ​យន្តហោះ ដែល​ភាគច្រើន​ជា​អ្នកទេសចរ [[កូរ៉េខាងត្បូង|​កូរ៉េខាងត្បូង]] ត្រូវបាន​សម្លាប់​។ វា​នៅតែ​ជា​គ្រោះ​មហន្តរាយ​ផ្លូវអាកាស​ដែល​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់​ទី​ពីរ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា។ <ref name="BBC">{{Cite news|date=2007-06-27|title='No survivors' in Cambodia plane|work=[[BBC News]]|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6243842.stm|access-date=2007-06-26}}</ref><ref>{{Cite web |title=ASN Aircraft Accident Antonov An-24B XU-U4A Phnom Damrey |url=https://aviation-safety.net/database/record.php?id=20070625-0 |publisher=Aviation Safety Network}}</ref> ការស៊ើបអង្កេតត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ ២០០៨ ។ ការស៊ើបអង្កេតបានសន្និដ្ឋានថា ការធ្លាក់នេះគឺបណ្តាលមកពីកត្តាជាច្រើន រួមទាំងការសម្រេចចិត្តរបស់អ្នកបើកយន្តហោះក្នុងការបន្តការហោះហើររបស់ពួកគេហួសពីផ្លូវហោះហើរដែលបានកំណត់របស់ពួកគេ ការសម្រេចចិត្តរបស់ពួកគេក្នុងការបន្តដំណើរធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពអាកាសធាតុមិនល្អ និងការគ្រប់គ្រងមិនល្អពី PMTAir ។ លោក កៅ ស៊ីវឿន ប្រធាន​នាយក​ជើង​ហោះ​ហើរ​នៃ​រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋាន​អាកាសចរ​ស៊ីវិល​កម្ពុជា ថ្លែង​ថា ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​ក្រុម​អ្នក​ស៊ើប​អង្កេត​មិន​អាច​កំណត់​ថា​តើ​ក្រុមហ៊ុន​អាកាសចរណ៍ ឬ​ពីឡុត​នោះ​ជា​អ្នក​បន្ទោស​នោះ​ទេ។ <ref name="ScandAsia.com">{{Cite web |last=Perregaard |first=Morten |date=2007-06-26 |title=Plane Crashes in Cambodia |url=http://www.scandasia.com/viewNews.php?coun_code=kh&news_id=3441 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929021925/http://www.scandasia.com/viewNews.php?coun_code=kh&news_id=3441 |archive-date=2007-09-29 |access-date=2007-06-26 |publisher=ScandAsia.com |archivedate=2007-09-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929021925/http://www.scandasia.com/viewNews.php?coun_code=kh&news_id=3441 }}</ref><ref name="Final">{{Cite web |title=Aircraft Accident Invstigation Report Antonov An-24B, XU-U4A |url=http://www.civilaviation.gov.kh/images/pdf/AIG/20070625_Antonov_AN_24B_XU_U4A_At_Phnom_Dam_Rey_Mountain_Kampot.pdf |publisher=Aircraft Accident Investigation Committee |access-date=2023-08-26 |archivedate=2024-01-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240103055058/http://www.civilaviation.gov.kh/images/pdf/AIG/20070625_Antonov_AN_24B_XU_U4A_At_Phnom_Dam_Rey_Mountain_Kampot.pdf |url-status=dead }}</ref> <references /> 7u82dvjhax3apwq7eg068cfv7kevh7x 3 51111 340367 312035 2026-09-12T15:16:16Z ~2026-49648-42 52917 /* bongnhor99@gmail.com */ ផ្នែកថ្មី 340367 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:ប្រជាជនខ្មែរ|ស៊ុម|alt=xboyzin168@gmail.com|ភ្ជាប់]] == bongnhor99@gmail.com == message [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-49648-42|~2026-49648-42]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-49648-42|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:១៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 1rl5knwq94grm2grejx4elzry6bwffz 0 51397 340399 313192 2026-09-13T05:14:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340399 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:1834_sketch_of_elements_in_Hindu_temple_architecture,_seven_storey_vimana.jpg|រូបភាពតូច| ''វិមាន'' កម្ពស់ប្រាំពីរជាន់]] '''''វិមាន''''' (Vimana) គឺជារចនាសម្ព័ន្ធនៅលើ ''[[គភ៌គ្រឹះ]]'' ឬទីសក្ការៈខាងក្នុងនៅក្នុង [[ទេវស្ថាន|ប្រាសាទហិណ្ឌូ]] នៃប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូងនិង Odisha នៅឥណ្ឌាខាងកើត។ នៅក្នុងប្រាសាទធម្មតានៃ Odisha ដោយប្រើរចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម កលិង្គ, ''វិមាន'' គឺជារចនាសម្ព័ន្ធខ្ពស់បំផុតនៃប្រាសាទព្រោះវាស្ថិតនៅក្នុងប៉ម ''សិខរ'' នៃប្រាសាទនៅភាគខាងលិចនិងខាងជើងនៃប្រទេសឥណ្ឌា។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងប្រាសាទធំៗនៅឥណ្ឌាខាងត្បូង ជាធម្មតាវាមានទំហំតូចជាងទ្វារធំ ឬ ''គោបុរៈ'' ដែលជាធាតុស្ថាបត្យកម្មដ៏ទាក់ទាញបំផុតនៅក្នុងបរិវេណប្រាសាទ។ ''វិមាន'' ជាធម្មតាមានរាងជាពីរ៉ាមីតដែលមានរឿងជាច្រើនឬ ''តាឡា'' ។ ''វិមាន'' ចែកចេញជាពីរក្រុមគឺៈ ''ជតិវិមាន'' មាន ៤ ''តាឡា'' និង ''មុខ្យវិមាន'' ដែលមាន ៥ ''តាឡា'' និងច្រើនទៀត។ <ref>{{Cite journal|last=Neela|first=N.|last2=Ambrosia|first2=G.|date=April 2016|title=VIMANA ARCHITECTURE UNDER THE CHOLAS|url=https://www.shanlax.com/wp-content/uploads/SIJ_ASH_V3_N4_008.pdf|journal=Shanlax International Journal of Arts, Science & Humanities|volume=3|issue=4|page=57|issn=2321-788X|accessdate=5 July 2019|archive-date=5 កក្កដា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705140824/https://www.shanlax.com/wp-content/uploads/SIJ_ASH_V3_N4_008.pdf|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Glossary of Technical Terms |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/75375/17/17_glossary.pdf |access-date=5 July 2019}}</ref> នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទ​ឥណ្ឌា​ខាង​ជើង រចនា​សម្ព័​ន្ធ​លើ ''គភ៌គ្រឹះ'' ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា ''សិខរ'' ។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅក្នុងអត្ថបទស្ថាបត្យកម្មហិណ្ឌូភាគខាងត្បូង ពាក្យ ''សិខរ'' មានន័យថា មួកមកុដរាងដូចដំបូល ពីលើ ''វិមាន''។ == ស្ថាបត្យកម្ម == [[ឯកសារ:Jagannath_Temple,_Puri.jpg|រូបភាពតូច| ''វិមាន'' នៃ ប្រាសាទ Jagannath នៅ Puri ក្នុងរចនាប័ទ្មស្ថាបត្យកម្ម កលិង្គ]] [[ទេវស្ថាន|ប្រាសាទហិណ្ឌូ]] ធម្មតាមួយនៅក្នុងរចនាបថ ទ្រាវិឌ មាន ''គោបុរៈ'' នៅក្នុងទិសសំខាន់ទាំងបួន ពោលគឺ ខាងកើត - ច្រកចូលសំខាន់ ខាងជើង និងខាងត្បូង - ច្រកចូលចំហៀងខាងលិច - បើកតែនៅថ្ងៃល្អដែលវាត្រូវបានគេជឿថាយើងនឹងទៅស្ថានសួគ៌ដោយផ្ទាល់។ ជញ្ជាំងប្រាសាទជាធម្មតាមានរាងការ៉េ ជញ្ជាំងខាងក្រៅភាគច្រើនមាន ''គោបុរៈ'' បួន ដែលមួយនៅសងខាង ស្ថិតនៅចំកណ្តាលជញ្ជាំងនីមួយៗ។ នេះនឹងបន្តទៅថ្នាក់បន្ទាប់ អាស្រ័យលើទំហំប្រាសាទ។ ទីសក្ការៈបូជា និងដំបូលប៉មរបស់វា (ទីសក្ការបូជារបស់អាទិទេពកណ្តាល) ត្រូវបានគេហៅផងដែរថា ''វិមាន'' ។ ជាទូទៅ ប្រាសាទទាំងនេះមិនមានន័យច្រើនដូច ''គោបុរៈ'' ខាងក្រៅទេ លើកលែងតែប្រាសាទមួយចំនួនដែលដំបូលនៃ ''ទីសក្ការៈបូជា'' ល្បីល្បាញដូចប្រាសាទព្រះវិហារ។{{Citation needed|date=October 2024}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2024)">ត្រូវការដកស្រង់</span>]]'' &#x5D;</sup> ប្រាសាទ Brihadisvara, Thanjavur និង ប្រាសាទ Brihadisvara, Gangaikonda Cholapuram, សំណង់ទាំងពីរនៃសតវត្សទី 11 នៃ Imperial Cholas, មាន ''វិមាន'' ធំនិងខ្ពស់, ដែល atypical នៅភាគខាងត្បូង។ ទាំងនេះប្រហែលជាមានបំណងប្រកួតប្រជែងជាមួយនឹងកម្ពស់នៃ ''សិខរ'' ភាគខាងជើង។ នៅពេលនេះគោបុរៈធម្មតាគឺជារចនាសម្ព័ន្ធតូចមួយនៅលើច្រកទ្វារមួយ ហើយការអភិវឌ្ឍន៍នៃគោបុរៈដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់នៃសតវត្សក្រោយមកប្រហែលជាត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយ ចុឡា ''វិមាន'' ទាំងនេះ។ និន្នាការនេះកំពុងដំណើរការយ៉ាងល្អនៅក្នុង ស្ថាបត្យកម្ម Vijayanagara ហើយនៅតែជាករណីជាបន្តបន្ទាប់។ [[ឯកសារ:Tirumala_Tirupati.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ទីសក្ការៈបូជាមាសនៃ ប្រាសាទ Tirumala Venkateswara]] == ទីសក្ការៈបូជាដ៏ល្បីល្បាញ == ''kanaka-sabai'' (ដំណាក់កាលមាស) នៅ ប្រាសាទ Nataraja, Chidambaram, គឺជាឧទាហរណ៍មួយផ្សេងទៀត។ ទីសក្ការៈបូជានេះត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយបន្ទះមាស ប៉ុន្តែមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នានៅក្នុងរចនាសម្ព័នរបស់វា និងមានទំហំធំបើប្រៀបធៀបទៅនឹងវិមានដទៃទៀត។ ភស្ដុតាង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បញ្ជាក់​ថា ក្នុង​អំឡុង​សតវត្ស​ទី​ប្រាំបួន ប៉ារ៉ាន់តាកាទី១ ​បាន​ផ្តល់​មូលនិធិ​គ្រប​ដណ្ដប់​វិមាន​នេះ​ដោយ​មាស​ដើម្បី​លម្អ ហើយ​វា​នៅ​តែ​រក្សា​ភាព​រុងរឿង​របស់​វា​រហូត​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ។ ប្រាសាទ Ananda Nilayam ''vimana'' នៃ ប្រាសាទ Venkateswara, Tirumala គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្បីមួយដែល គោបុរ នៃទីសក្ការបូជាសំខាន់កាន់កាប់កន្លែងពិសេសមួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្ត និងអត្តសញ្ញាណរបស់ប្រាសាទ។ [[មីនាឈី សុនទរេសូរ មនឌៀរ|ប្រាសាទ Meenakshi]] មាន ''វិមាន'' មាសពីរ មួយដ៏ធំសម្រាប់ [[ព្រះសិវៈ]] និងទីពីរសម្រាប់ព្រះមហេសី [[ព្រះម៉ែមីនាឈី|Meenakshi]] ។ ប្រាសាទ Jagannath, Puri, មាន Neelachakra នៅលើ ''សិខរ'', ពោលគឺ, កំពូលនៃ ''វិមាន'' ។ វាគឺជាតំណាងនៃអាវុធដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុតរបស់ [[ព្រះវិស្ណុ]] គឺ ''ចក្រ សុទស៌ន'' ។ ''វិមាន'' នៃ ប្រាសាទ Konark Sun គឺជា ''វិមាន'' ដែលខ្ពស់ជាងគេបំផុតមុនពេលវាធ្លាក់ចុះ។ == វិចិត្រសាល == <gallery heights="150px" perrow="4" mode="packed"> ឯកសារ:Tiruvisanallur.jpg|alt=Vimanam and gopuram| ''វិមាន'' និង ''គោបុរៈ'' ឯកសារ:Vinayakar_Goupuram_in_Sttanathar_Temple.JPG|alt=Sirkazhi Temple vimanam| ប្រាសាទ Sirkazhi <nowiki><i id="mwdg">vimanam</i></nowiki> ឯកសារ:Tirunallur2.jpg| Tirunallur ''វិមាន'' ឯកសារ:Bokkapuram_Mariamman_Temple_SE_Vimana_Mar21_A7C_00580.jpg|alt=Vimana, Mariamman temple, Bokkapuram village, Tamil Nadu, Mar '21| វិមាន, ប្រាសាទ [[ព្រះម៉ែមរិអម្មន|Mariamman]], ភូមិ Bokkapuram, តាមីលណាឌូ, ថ្ងៃទី ២១ ខែមីនា </gallery> == សូមមើលផងដែរ == * ប្រាសាទបាលី * ប៉មមេរុ * ''សិខរ'' * ''[[ចេតិយ]]'' * ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទហិណ្ឌូ * បញ្ជីនៃវិមានខ្ពស់បំផុត mj0god3kblrmgz3ye0evr7wfdc4oy3m 0 51402 340376 333492 2026-09-13T01:01:11Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340376 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:1834_sketch_of_elements_in_Hindu_temple_architecture,_seven_storey_vimana.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|508x508ភីកសែល| ''វិមាន'' កម្ពស់ប្រាំពីរជាន់]] ក្នុង ​ស្ថាបត្យកម្ម​ប្រាសាទ​ហិណ្ឌូ '''''តាឡា''''' ​ជា​ថ្នាក់​ឬ​ជាន់​នៃ ''[[សិខរ|​សិខរ]]'' ''[[វិមាន (លក្ខណៈស្ថាបត្យកម្ម)|វិមាន]]'' ឬ ''​គោបុរៈ'' ។ វា​គឺ​ជា​ធាតុ​ផ្សំ​ដ៏​សំខាន់​មួយ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​ពី​គ្នា​ក្នុង ​ស្ថាបត្យកម្ម​ទ្រាវិឌ ។ <ref>{{Cite web |last=Sutherland |first=A. |date=31 December 2018 |title=Vimana Temples - Architectural Marvel Of India |url=http://www.ancientpages.com/2018/12/31/vimana-temples-architectural-marvel-of-india/ |access-date=5 July 2019 |website=Ancient Pages }}{{Dead link|date=មីនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Dhaky|first1=Madhusudan A.|title=The Indian Temple Forms in Karṇāṭa Inscriptions and Architecture|date=1977|isbn=9788170170655|page=18|url=https://books.google.com/books?id=VyW32NwcMr4C&q=Tala+vimana+architecture&pg=PA18|accessdate=5 July 2019|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|last1=Rajan|first1=K. V. Soundara|title=Glimpses of Indian Culture: Architecture, art, and religion|date=1980|page=63|url=https://books.google.com/books?id=DgtuAAAAMAAJ&q=Tala+vimana+architecture|accessdate=5 July 2019|language=en}}</ref> == វិមាន ទ្រាវិឌ == វិមាននៅពីលើទីសក្ការៈជាធម្មតាមានរាងជា សាជី ជ្រុងបួន ដែលមានតាឡាសតូចជាងបន្តិចម្តងៗ។ ទ្រាវិឌ វិមាន អាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជារឿងមួយ (ហៅថា ''ឯកតាឡា'' ) ពីរជាន់ ( ''ទ្វិតាឡា'' ) បីជាន់ ( ''ត្រិតាឡា'' ) ហើយដូច្នេះនៅលើ។ ជាធម្មតាវិមានមានរហូតដល់ប្រាំពីររឿង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ គោបុរៈ និងវិមានដែលខ្ពស់ជាងគេ ដូចជា ប្រាសាទ Ranganathaswamy នៅ Srirangam អាចមានរហូតដល់ 13 តាឡា ។ សំខាន់ ''គូតា'' នៅកំពូលនៃវិមានមិនរាប់ថាជាតាឡាដាច់ដោយឡែកទេ។ ក្នុងនាមជាការបែងចែកផ្តេកដ៏សំខាន់នៃប្រាសាទមួយ នៅកណ្តាល តាឡា នីមួយៗមានតំបន់ជញ្ជាំងជាមួយ pilasters ស្តើង។ <ref>{{Cite book|last1=Hardy|first1=Adam|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation : the Karṇāṭa Drāviḍa Tradition, 7th to 13th Centuries|date=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170173120|page=46|url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C&q=Tala+vimana+architecture&pg=PA46|accessdate=5 July 2019|language=en}}</ref> ផ្នែកចំហៀងជាធម្មតាត្រូវបានតុបតែងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយនឹងរូបចម្លាក់ដែលអាចបន្ថែមរហូតដល់ទៅរាប់រយ។ ប្រាសាទ​ជា​ច្រើន​បាន​អះអាង​ថា​រូប​បដិមា​នីមួយៗ​មាន​លក្ខណៈ​ប្លែក​ពី​គេ។ វិមាន ចែកចេញជាពីរក្រុម គឺ ''ជតិវិមាន'' ដែលមានវិមានដល់ទៅ ៤ និង ''មុខ្យវិមាន'' ដែលមាន ៥ តាឡា និងច្រើនទៀត។ <ref>{{Cite journal|last=Neela|first=N.|last2=Ambrosia|first2=G.|date=April 2016|title=VIMANA ARCHITECTURE UNDER THE CHOLAS|url=https://www.shanlax.com/wp-content/uploads/SIJ_ASH_V3_N4_008.pdf|journal=Shanlax International Journal of Arts, Science & Humanities|volume=3|issue=4|page=57|issn=2321-788X|accessdate=5 July 2019|archive-date=5 កក្កដា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705140824/https://www.shanlax.com/wp-content/uploads/SIJ_ASH_V3_N4_008.pdf|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Glossary of Technical Terms |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/75375/17/17_glossary.pdf |access-date=5 July 2019}}</ref> ju75gkla043o6wn540c6ah6303ha7ut 0 51562 340397 317705 2026-09-13T05:07:00Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340397 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Ashta-Matrika.jpg|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល| [[មាតរិកា|មត្រិក]] ទាំងប្រាំបីជិះវាហណផ្សេងគ្នាដូចជា (ជួរកំពូល, ទីពីរពីឆ្វេងទៅស្តាំ) គរុឌ, ក្ងោក, គោនន្ទិ, ហង្ស (ក្ងាន); (ជួរខាងក្រោមពីឆ្វេង) ក្របី ដំរី និងតោ]] '''''វាហណ''''' ( សំស្ក្រឹត: वाहन ) ឬ '''''វាហនម''''' ( សំស្ក្រឹត: वाहनम् ) តំណាងឱ្យសត្វ ជាទូទៅសត្វ ឬវត្ថុទេវកថា អាទិទេព ហិណ្ឌូ ជាក់លាក់មួយត្រូវបានគេនិយាយថាប្រើជាយានជំនិះ។ ក្នុង​សមត្ថភាព​នេះ វចនានុក្រម​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ជា​ញឹក​ញាប់​ថា «ភ្នំ» របស់​អាទិទេព។ ដោយភាពជាដៃគូរវាងអាទិទេព និង '''''វាហណ''''' របស់គាត់ត្រូវបានត្បាញអំពី រូបចម្លាក់ និង ទ្រឹស្ដីហិណ្ឌូ ជាច្រើន។ អាទិទេព​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ជា​ញឹក​ញាប់​ថា​កំពុង​ជិះ (ឬ​គ្រាន់​តែ​ឡើង​លើ)'''''វាហណ'''''។ ពេលផ្សេងទៀត'''''វាហណ'''''ត្រូវបានបង្ហាញនៅខាងអាទិទេព ឬតំណាងជានិមិត្តរូបថាជាគុណលក្ខណៈទេវៈ។ '''''វាហណ'''''អាចចាត់ទុកថាជា [[wiktionary:accoutrement|គ្រឿងបរិក្ខារ]] នៃអាទិទេព៖ ទោះបីជា '''''វាហណ'''''អាចធ្វើសកម្មភាពដោយឯករាជ្យក៏ដោយ ក៏វានៅតែជានិមិត្តសញ្ញាមុខងារ ឬសូម្បីតែ [[wiktionary:syntagmatic|វាក្យសម្ព័ន្ធ]] នៃ "អ្នកជិះ" របស់ពួកគេ។ អាទិទេព​អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​ឃើញ​អង្គុយ ឬ​ឈរ​លើ​'''''វាហណ'''''។ ពួកគេអាចអង្គុយនៅលើវេទិកាតូចមួយ ឬជិះលើកែប ឬខ្នងទទេ។ <ref name="GLOSSARY">[http://ganapati.club.fr/anglais/aglossaryv.html#vahana Glossary: Vahana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205170026/http://ganapati.club.fr/anglais/aglossaryv.html#vahana|date=2009-02-05}}. Undated. Accessed August 10, 2007.</ref> == និរុត្តិសាស្ត្រ == ''វះ'' ជា [[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្ក្រឹត]] មានន័យថា ដឹក ឬដឹកជញ្ជូន។ ពាក្យ​នេះ​ក៏​មាន​ន័យ​ថា ' យាន ' ជា​ភាសា​សំស្ក្រឹត និង ​ភាសា​ឥណ្ឌា ​ផ្សេង​ទៀត <ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2021-08-12 |title=Animals as vehicles of Gods [Chapter 2.7] |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/essay/animal-kingdom-tiryak-in-epics/d/doc825653.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811075831/https://www.wisdomlib.org/hinduism/essay/animal-kingdom-tiryak-in-epics/d/doc825653.html |archive-date=2022-08-11 |access-date=2022-08-11 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=vahana meaning in English &#124; vahana translation in English |url=https://www.shabdkosh.com/dictionary/kannada-english/vahana/vahana-meaning-in-english |website=SHABDKOSH}}</ref> == និមិត្តសញ្ញា == == ឧទាហរណ៍ == === គរុឌ === [[គ្រុឌ]] និងរឿងរបស់គាត់នៃការក្លាយជាភ្នំនៃ [[ព្រះវិស្ណុ]] ត្រូវបានរៀបរាប់យ៉ាងបរិបូរណ៍នៅក្នុងអត្ថបទហិណ្ឌូ។ កើតនៅក្នុង វិនត និងទទួលបានអំណាចនៃ penance របស់ [[ប្រវត្តិគ្រុឌស្អប់នាគ|Kashyapa]], demigod មានការសោកសៅនៅពេលដែលបានរកឃើញថាម្តាយរបស់គាត់ត្រូវបានធ្វើជាទាសករដោយ កទ្រុ ដ៏ឃោរឃៅ។ នៅពេលដែលគាត់បានអង្វរ កទ្រុ ឱ្យដោះលែងម្តាយរបស់គាត់ ក្រោយមកទៀតបានទាមទារទឹកដមនៃអមតៈជាតម្លៃនៃសេរីភាពរបស់នាង។ រឿងព្រេង​របស់​ព្រះអង្គ​នៃ​ការ​ធានា ​អម្រឹត ជា​ទឹកដម​នៃ​ភាព​អមតៈ​ត្រូវ​បាន​ពិពណ៌នា​ក្នុង​វគ្គ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា ''Amṛtakalaśāpaharaṇam'' <ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=2019-01-28 |title=Story of Garuḍa |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241592.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811075832/https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc241592.html |archive-date=2022-08-11 |access-date=2022-08-11 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref> '':'' {{Quote|text=Garuḍa approached the pot of nectar, and Viśvakarmā who attacked him first was felled to the ground. The dust storm raised by the waving of Garuḍa’s wings blinded everybody. The Devas and Indra, nay, even the sun and the Moon lined up against Garuḍa, but he defeated them all, and entered the particular place where the pot of nectar was kept. Two terrific wheels were rotating round the pot and they would cut into mince-meat anybody who tried to lay hands on the pot and a machine circled the wheels. Below the wheels were two monstrous serpents with glowing eyes and protruding tongues like flashes of fire, and the serpents never closed their eyes. The very look with those eyes was enough to poison anyone to death. Garuḍa blinded those eyes by raising a torrent of dust, pierced them in the middle with his beak and through the hole, his body reduced to such a tiny shape, went nearer to the pot. He destroyed the wheels and the machine, and carrying the pot of nectar in his beaks rose to the sky shielding the light of the sun by his outspread wings. Mahāviṣṇu, who became so much pleased with the tremendous achievements of Garuḍa asked him to choose any boon. Garuḍa requested Viṣṇu that he should be made his (Viṣṇu's) vehicle and rendered immortal without his tasting amṛta. Both the boons were granted.}} === មុសិក === ខណៈពេលដែលព្រះ [[ព្រះគណេស|គនេស]] នៅក្មេង កណ្ដុរយក្សមួយក្បាលបានចាប់ផ្តើមធ្វើ ឱ្យមិត្តទាំងអស់របស់គាត់ភ័យខ្លាច។ គណេស បាន​ចាប់​គាត់​ដោយ ​ឡាសោ ​របស់​គាត់​និង​ធ្វើ​ឱ្យ​គាត់​ឡើង​ភ្នំ​។ មុសិក ដើមឡើយជា គន្ធវ៌ ឬតន្ត្រីករសេឡេស្ទាល។ បន្ទាប់ពីវង្វេងស្មារតីដើរលើជើងរបស់ Rishi (ឥសី) ឈ្មោះ វមទេវ, មុសិក ត្រូវបានបណ្តាសាហើយប្រែទៅជាកណ្តុរ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បន្ទាប់ពី ឥសី បានធូរស្បើយពីកំហឹងរបស់គាត់ គាត់បានសន្យាជាមួយ មុសិក ថានៅថ្ងៃណាមួយ ព្រះនឹងក្រាបនៅចំពោះមុខគាត់។ ទំនាយ​ត្រូវ​បាន​សម្រេច​នៅ​ពេល​ដែល​កណ្ដុរ​បាន​ក្លាយ​ជា​'''''វាហណ'''''​របស់ គណេស ។ === នន្ទិ === មុនពេលក្លាយជាយានជំនិះរបស់ព្រះសិវៈ នន្ទិ គឺជាអាទិទេពមួយអង្គដែលមានឈ្មោះថា [[នន្ទិ|នន្ទកេស្វរ]] ដែលជាម្ចាស់នៃសេចក្តីអំណរ និងជាម្ចាស់នៃតន្ត្រី និងរបាំ។ បន្ទាប់​មក​ដោយ​គ្មាន​ការ​ព្រមាន ឈ្មោះ​និង​មុខងារ​របស់​គាត់​ត្រូវ​បាន​ផ្ទេរ​ទៅ​ទិដ្ឋភាព​នៃ​ព្រះ​សិវៈ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា​អាទិទេព [[ព្រះសិវនាដរាជ|នតរាជ]] ។ ពីពាក់កណ្តាលបុរស ពាក់កណ្តាលគោ គាត់បានក្លាយជាគោ។ តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក គាត់​បាន​មើល​ថែ​ប្រាសាទ​នីមួយៗ​របស់​ព្រះ​សិវៈ ដោយ​តែងតែ​សម្លឹង​មក​រក​ព្រះអង្គ។ === បរវណិ === [[ព្រះស្កន្ទ|កត៌ិកេយ]] ដែលជាព្រះសង្គ្រាមដែលគេស្គាល់ថាជា មុរុគន នៅ ភាគខាងត្បូងប្រទេសឥណ្ឌា ត្រូវបានគេដាក់នៅលើសត្វក្ងោកមួយដែលមានឈ្មោះថា បរវណិ ។ សត្វ​ក្ងោក​នេះ​ដើម​ឡើយ​ជា​បិសាច​ហៅ​ថា សុរបទ្ម ចំណែក​សត្វ​មាន់​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា​ទេវតា [[Krichi|ក្រិចិ]] ។ បន្ទាប់ពីការបង្កហេតុ មុរុគន នៅក្នុងការប្រយុទ្ធ បិសាចបានប្រែចិត្តនៅពេលនោះ ជើងរបស់គាត់បានចុះមកលើគាត់។ គាត់​បាន​យក​ទម្រង់​ដើមឈើ ហើយ​ចាប់​ផ្ដើម​អធិស្ឋាន ។ ដើមឈើនេះត្រូវបានកាត់ជាពីរ។ ចាប់ពីពាក់កណ្តាលមួយ មុរុគន បានទាញ សត្វមាន់ មួយដែលគាត់បានធ្វើនិមិត្តសញ្ញារបស់គាត់ហើយពីមួយទៀតគឺសត្វក្ងោកដែលគាត់បានឡើងភ្នំ។ នៅក្នុងកំណែមួយទៀត កថ៌ិកេយ បានកើតមកដើម្បីសំលាប់អារក្ស តារាកសុរ ។ ព្រះ​អង្គ​ត្រូវ​បាន​ព្រះ ក្រិត្តិក ​លើក​ឡើង​ហើយ​បាន​ដឹកនាំ​ទ័ព​ដ៏​ទេវភាព​នៅ​ពេល​ដែល​គាត់​មាន​អាយុ​៦​ថ្ងៃ។ វាត្រូវបានគេនិយាយថាបន្ទាប់ពីយកឈ្នះ តារាកសុរ ព្រះបានអត់ទោសឱ្យគាត់ហើយបានផ្លាស់ប្តូរគាត់ទៅជាសត្វក្ងោកជិះរបស់គាត់។ {| class="wikitable" !វាហណ !ទេព !រូប |- |[[កណ្ដុរ|កណ្ដុរ]] |[[ព្រះគណេស|Ganesha]] (pictured)<br /><br />[[ព្រះវិងគនេសះវារី|Vinayaki]]<br /><br />Karni Mata<ref>{{Cite web |title=Folk Deity: Lok Devta & Devis of Rajasthan |url=https://www.rajras.in/rajasthan/culture/religion/lok-devta-devi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713055931/https://www.rajras.in/rajasthan/culture/religion/lok-devta-devi/ |archive-date=2022-07-13 |access-date=2022-07-13 |archivedate=2022-07-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220713055931/https://www.rajras.in/rajasthan/culture/religion/lok-devta-devi/ }}</ref> |[[ឯកសារ:Thajavur_Ganesha.jpg|130x130ភីកសែល|Ganesha riding his mouse]] |- |សេះ |[[កល្ហិន|កល្កិ]], Revanta, Chandra, [[សុរិយា|Surya]] (pictured), Khandoba, Ayyappan<br /><br />Ushas<br /><br />Mhalsa |[[ឯកសារ:Suryatanjore.jpg|149x149ភីកសែល|framless]] |- |[[គ្រុឌ|គ្រុឌ]] (pictured) |[[ព្រះវិស្ណុ|Vishnu]], [[ព្រះក្រឹស្ណ|Krishna]], [[ព្រះរាម|Rama]], [[មាតរិកា|Vaishnavi]] |[[ឯកសារ:Garuda_by_Hyougushi_in_Delhi.jpg|គ្មានស៊ុម|149x149ភីកសែល]] |- |[[នន្ទិ|នន្ទិ]] (pictured) |[[ព្រះសិវៈ|Shiva]], [[មាតរិកា|Maheshvari]], Ishana<br /><br />Ishvari |[[ឯកសារ:SaivismFlag.svg|គ្មានស៊ុម|100x100ភីកសែល]] |- |ពពែ |[[អគ្នី|Agni]] (pictured), Mangala<br /><br />[[ព្រះម៉ែសវាហា|Svaha]]<br /><br />Dhavdi Mata |[[ឯកសារ:Agni_18th_century_miniature.jpg|គ្មានស៊ុម|150x150ភីកសែល]] |- |[[ក្ងោក|ក្ងោក]] |[[ព្រះស្កន្ទ|Kartikeya]] (pictured), [[មាតរិកា|Kaumari]]<br /><br />[[ព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី|Saraswati]] |[[ឯកសារ:Murugan_by_Raja_Ravi_Varma.jpg|137x137ភីកសែល]] |- |[[ឆ្កែ|ឆ្កែ]] |Bhairava (pictured)<br /><br />Hadkai mata |[[ឯកសារ:Bhairava_Brahma.jpg|105x105ភីកសែល]] |- |[[ហង្ស (បក្សី)|ហង្ស]] (pictured) |[[ព្រះព្រហ្ម|Brahma]]<ref name="GLOSSARY"/> [[ព្រះ​ម៉ែ​ព្រហ្មាណី|Brahmani]], [[ព្រះ​ម៉ែ​សរស្វតី|Saraswati]], [[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី|Gayatri]], [[ព្រះពិស្ណុការ|Vishvakarma]] |[[ឯកសារ:Hamsa,_the_swan_vehicle_of_Brahma_(6124587167).jpg|គ្មានស៊ុម|112x112ភីកសែល]] |- |[[មករ|មករ]] |[[ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា|Ganga (pictured)]], Varuna, Akhilandeshwari, [[ព្រះម៉ែកូទិយារ៍|Khodiyar]]<br /><br />Kaveri<br /><br />Tapati<br /><br />Various river goddesses |[[ឯកសារ:Ganga_Kalighat_1875.jpg|161x161ភីកសែល]] |- |ខ្លា |[[​ ព្រះម៉ែច័ន្ទទរក័ណតា|Chandraghanta]], Kushmanda, [[ព្រះម៉ែទុគា|Durga]], [[រាហុ|Rahu]], Ayyappan (pictured)<br /><br />Vaishno Devi |[[ឯកសារ:Ayyappa_Swamy_bazaar_art,_c.1950's.jpg|112x112ភីកសែល]] |- |[[តោ|តោ]] |[[​ ព្រះម៉ែស្កន្ទមាតា|Skandamata]], Katyayani, [[ព្រះម៉ែបវ៌តី|Parvati]] (pictured), Budha, Chandika, [[ព្រះម៉ែមរិអម្មន|Mariamman]], Kamakhya, [[​ ព្រះម៉ែប្ររ័តយ័ងកីរៈ|Narasimhi]], Kaushiki, Jagaddhatri, [[ព្រះម៉ែទុគា|Durga]] |[[ឯកសារ:Goddess_Parvati_and_her_son_Ganesha.jpg|គ្មានស៊ុម|142x142ភីកសែល]] |- |[[គជសារ|ដំរី]] |Indra (pictured), [[ព្រះម៉ែលក្ម្សី|Lakshmi]], Shachi, Brihaspati |[[ឯកសារ:Indra_deva.jpg|114x114ភីកសែល]] |- |សេក |[[ព្រះម៉ែមីនាឈី|Meenakshi]], Kama (pictured), Rati |[[ឯកសារ:Kamadeva1.jpg|139x139ភីកសែល]] |- |ឈ្លូស |Chandra, [[ព្រះវាយុ|Vayu]] (pictured) |[[ឯកសារ:Vayu_Deva.jpg|105x105ភីកសែល]] |- |ក្របីព្រៃ |Yama (pictured), [[ព្រះម៉ែវរាហិ|Varahi]], Dhandai Devi<br /><br />[[ព្រះម៉ែចាមុណទា|Chamunda]]<ref>{{Cite web |title=Goddess Chamundi |url=http://www.omsakthi.org/goddess/chamundi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712104249/http://www.omsakthi.org/goddess/chamundi.html |archive-date=2022-07-12 |access-date=2022-07-12}}</ref> |[[ឯកសារ:Yama_on_buffalo.jpg|108x108ភីកសែល]] |- |[[ឆ្មា|ឆ្មា]] |[[ព្រះម៉ែស័ទសទី|Shashthi]] (pictured) |[[ឯកសារ:Shashthi_Arnab_Dutta.jpg|143x143ភីកសែល]] |- |លា |Kalaratri, Shitala (pictured), [[ព្រះម៉ែកាលី|Kali]], Alakshmi |[[ឯកសារ:Kalighat_Shitala.jpg|គ្មានស៊ុម|118x118ភីកសែល]] |- |ទីទុយ |[[ព្រះម៉ែលក្ម្សី|Lakshmi]] (pictured)<ref name="GLOSSARY" /><ref name="HDLak">[http://www.hindudevotion.com/lakshmi.html Hindu Devotion: Lakshmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234858/http://www.hindudevotion.com/lakshmi.html|date=2007-09-26}}. Accessed August 10, 2007.</ref><br /><br />[[ព្រះម៉ែចាមុណទា|Chamunda]]<br /><br />[[ព្រះកាលទេព|Kāla]] |[[ឯកសារ:Lakshmi_02349.JPG|133x133ភីកសែល]] |- |ត្មាត |[[កេតុ (ទេវកថា)|កេតុ]] (pictured), Shani<br /><br />Alakshmi <br /><br />Nirṛti |[[ឯកសារ:Ketu_graha.JPG|120x120ភីកសែល]] |- |ក្អែក |Shani, Dhumavati (pictured)<br /><br />Jyestha |[[ឯកសារ:Dhumavati.JPG|100x100ភីកសែល]] |- |អណ្ដើក |[[ទង្សាទេវី|យមុន]] (pictured) |[[ឯកសារ:Yamuna,_personificazione_del_fiume_sacro_yamuna,_IX_sec.JPG|130x130ភីកសែល]] |- |មាន់ |[[ព្រះម៉ែពះហុឆរា|Bahuchara Mata]] (pictured) |[[ឯកសារ:Bahuchara_Devi.jpg|143x143ភីកសែល]] |- |គោ |ទត្តត្រេយ (pictured), [[​ ព្រះម៉ែសៃលបុត្រី|សៃលបុត្រី]], Mahagauri, [[ព្រះនាងភូមិ|ភូមិ]]<br /><br />Umiya Maa <br /><br />Gatrad maa |[[ឯកសារ:Ravi_Varma-Dattatreya.jpg|117x117ភីកសែល]] |- |ពស់ |[[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា|មនសា]] (pictured)<br /><br /> naagbai mata<br /><br />Nageswari mata |[[ឯកសារ:Manasa_Devi.jpg|137x137ភីកសែល]] |- |សាកសព (Betāl) |[[ព្រះម៉ែចាមុណទា|ចមុន្ទ]] (pictured), ស្មាសនកាលី |[[ឯកសារ:The_Hindu_Goddess_Chamunda_LACMA_M.80.3.jpg|106x106ភីកសែល]] |- |ស្ការ |[[ព្រះកុវេរៈ|កុពេរ]] (pictured)<br /><br />[[ភទ្រា|ភទ្រា]] |[[ឯកសារ:SAMA_Kubera_1.jpg|គ្មានស៊ុម|133x133ភីកសែល]] |- |[[មនុស្សប្រុស|មនុស្សប្រុស]] |និឫតិ (pictured), កុពេរ, ភទ្រទេវី |[[ឯកសារ:Nirrtti.jpg|173x173ភីកសែល]] |- |ទា |[[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា|មនសា]] (pictured)<br /><br /> <br /><br /> |[[ឯកសារ:Manasa_Devi.jpg|137x137ភីកសែល]] |- |ត្រីIlish |ឈុលេលាល <br /><br /> |[[ឯកសារ:Jhulelal.jpg|100x100ភីកសែល]] |- |អូដ្ឋ |[[ហនុមាន|ហនុមាន]], មោម៉ៃ<ref>{{Cite web |date=31 August 2016 |title=19. Mithapur,Shivarjpur, Nageshwar |url=https://thebluedrive.com/2016/08/31/mithapurshivarjpur-nageshwar/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713061607/https://thebluedrive.com/2016/08/31/mithapurshivarjpur-nageshwar/ |archive-date=13 July 2022 |access-date=13 July 2022}} </ref> | |- |ចចក |សិវតុតិ, [[ព្រះម៉ែកាលី|កាលី]] | |- |ឆែព្រៃ |[[ព្រះម៉ែចាមុណទា|ព្រះម៉ែចាមុណទា]]<ref>{{Cite web |title=Sapta Matrika &#124; 7 Matara - Seven Forms of Goddess Shakti |url=https://www.drikpanchang.com/hindu-goddesses/parvati/matrika/sapta-matrika.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712104249/https://www.drikpanchang.com/hindu-goddesses/parvati/matrika/sapta-matrika.html |archive-date=2022-07-12 |access-date=2022-07-12}}</ref> | |- |ពពែ |Meldi Mata<ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=Gods outside temples |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/gods-outside-temples/articleshow/69499083.cms |access-date=2022-10-11 |website=Mumbai Mirror |language=en |archivedate=2022-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221013225400/https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/sunday-read/gods-outside-temples/articleshow/69499083.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-kzsAAAAIAAJ&q=meldi+mata|title=Gods of Heaven, Home of Gods: A Study of Popular Prints|date=1994|isbn=978-81-85683-05-8|language=en}}</ref> and Gel maa | |- |ខ្ទីង |Paplaj Mata<br /><br />Verai Maa | |} hdwuquw2ucxs5rnnevog5r1y3g6w3cn 0 52194 340356 337543 2026-09-12T14:09:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340356 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាទីក្រុងដែលទើបតែបង្កើតឡើងថ្មីហើយមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។តំបន់រុនតាឯកត្រូវបាន[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]ធ្វើការអភិវឌ្ឍជាភូមិធម្មជាតិរុនតាឯកហើយប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងភូមិនេះគឺជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្តរើលំនៅពី[[អង្គរ|តំបន់រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគឺដើម្បីបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌនៃការបន្តរក្សាលក្ខណសម្បត្តិរបស់[[អង្គរ|តំបន់រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បតិ្តបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]។<ref>{{Cite web |title=Search Homes for Sale & Rent, Cambodia Real Estate {{!}} Harbor Property |url=https://www.harbor-property.com/km/news/detail/2250/%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B9%E1%9E%84%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%A2-%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%B6%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%8F-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%93%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%87%E1%9F%84%E1%9E%9F%E1%9F%82%E1%9E%93-%E1%9E%93%E1%9F%83%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94 |access-date=2026-06-14 |website=www.harbor-property.com |language=en}}</ref> {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងរុនតាឯក | official_name = | other_name = | native_name = Run Ta Aek City | settlement_type = [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅកម្ពុជា|ទីរួមខេត្ត]] | image_skyline = ប្រាសាទភ្នំបូក.jpg | border = | total_width = | image_style = | perrow = | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image7 = | image8 = | imagesize = | nickname = | image_caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = រដ្ឋបាលក្រុង | subdivision_name2 = [[សង្កាត់រុនតាឯក]] [[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង | leader_name = អ៊ឹង សុភ័ណ | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = | established_date = | established_title2 = បង្កើតឡើងជាផ្លូវការ | established_date2 = ថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_rank = | population_density_km2 = | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +៧ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | postal_code_type = | postal_code_title = | postal_code = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១៥ | website = | footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ០៧ អនក្រ.បក ស្ដីពីការបង្កើតក្រុងរុនតាឯក [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់រុនតាឯក|ឃុំរុនតាឯក]]ពី[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]និង[[សង្កាត់បល្ល័ង្ក|ឃុំបល្ល័ង្ក]]ពី[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]ហើយទីតាំងរដ្ឋបាលក្រុងរុនតាឯកគឺស្ថិតនៅ[[សង្កាត់រុនតាឯក]]។<ref>{{Cite web |url=https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-12 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508212945/https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០២ សង្កាត់<ref>{{Cite web |title=Run Ta Aek Techo Sen District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/run-ta-aek-techo-sen-municipality |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១៥០១ | [[សង្កាត់រុនតាឯក]] | Run Ta Aek Sangkat | តាឯក, ត្មាតពង, តានី, រុន, ជ័យ, ថ្នល់, ស្រែចង្ហូត |- | ១៧១៥០២ | [[សង្កាត់បល្ល័ង្ក]] | Ballangk Sangkat | ធ្លកកំបុត, គោកឫស្សី, ស្នារសង្រ្កាម, ក្រពើ, តាកុយ, ព្រំកុដ្ឋ, ត្រាច, ពពេល, ស្នារតេជោ ៣១៧ |} ==ឯកសារយោង== odixv7jr6kavrgx5l5q428r31cxrvmg 340426 340356 2026-09-13T08:23:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 340426 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាទីក្រុងដែលទើបតែបង្កើតឡើងថ្មីហើយមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ខេត្តសៀមរាប]]ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។តំបន់រុនតាឯកត្រូវបាន[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]ធ្វើការអភិវឌ្ឍជាភូមិធម្មជាតិរុនតាឯកហើយប្រជាពលរដ្ឋដែលរស់នៅក្នុងភូមិនេះគឺជាអ្នកស្ម័គ្រចិត្តរើលំនៅពី[[អង្គរ|តំបន់រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគឺដើម្បីបំពេញតាមលក្ខខណ្ឌនៃការបន្តរក្សាលក្ខណសម្បត្តិរបស់[[អង្គរ|តំបន់រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បតិ្តបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]។<ref>{{Cite web |title=Search Homes for Sale & Rent, Cambodia Real Estate {{!}} Harbor Property |url=https://www.harbor-property.com/km/news/detail/2250/%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%B9%E1%9E%84%E1%9E%9B%E1%9F%92%E1%9E%A2-%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%B6%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%8F-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%93%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%AF%E1%9E%80%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%87%E1%9F%84%E1%9E%9F%E1%9F%82%E1%9E%93-%E1%9E%93%E1%9F%83%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94 |access-date=2026-06-14 |website=www.harbor-property.com |language=en}}</ref> {{Infobox settlement | name = ទីក្រុងរុនតាឯក | official_name = | other_name = | native_name = Run Ta Aek City | settlement_type = [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅកម្ពុជា|ទីរួមខេត្ត]] | image_skyline = ប្រាសាទភ្នំបូក.jpg | border = | total_width = | image_style = | perrow = | image1 = | image2 = | image3 = | image4 = | image5 = | image6 = | image7 = | image8 = | imagesize = | nickname = | image_caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = រដ្ឋបាលក្រុង | subdivision_name2 = [[សង្កាត់រុនតាឯក]] [[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = អភិបាលនៃគណៈអភិបាលក្រុង | leader_name = អ៊ឹង សុភ័ណ | leader_title1 = | leader_name1 = | established_title = | established_date = | established_title2 = បង្កើតឡើងជាផ្លូវការ | established_date2 = ថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_rank = | population_density_km2 = | timezone = [[Indochina Time|ICT]] | utc_offset = +៧ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | postal_code_type = | postal_code_title = | postal_code = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១៥ | website = | footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ០៧ អនក្រ.បក ស្ដីពីការបង្កើតក្រុងរុនតាឯក [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់រុនតាឯក|ឃុំរុនតាឯក]]ពី[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]និង[[សង្កាត់បល្ល័ង្ក|ឃុំបល្ល័ង្ក]]ពី[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]]ហើយទីតាំងរដ្ឋបាលក្រុងរុនតាឯកគឺស្ថិតនៅ[[សង្កាត់រុនតាឯក]]។<ref>{{Cite web |url=https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-12 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508212945/https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាក្រុងមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០២ សង្កាត់<ref>{{Cite web |title=Run Ta Aek Techo Sen District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/run-ta-aek-techo-sen-municipality |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដសង្កាត់ ! សង្កាត់ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១៥០១ | [[សង្កាត់រុនតាឯក]] | Run Ta Aek Sangkat | តាឯក, ត្មាតពង, តានី, រុន, ជ័យ, ថ្នល់, ស្រែចង្ហូត |- | ១៧១៥០២ | [[សង្កាត់បល្ល័ង្ក]] | Ballangk Sangkat | ធ្លកកំបុត, គោកឫស្សី, ស្នារសង្រ្កាម, ក្រពើ, តាកុយ, ព្រំកុដ្ឋ, ត្រាច, ពពេល, ស្នារតេជោ ៣១៧ |} ==ឯកសារយោង== 7kci6wjf5o2le3xpndm2o0tt2qx3pce 0 53179 340374 332291 2026-09-13T00:22:55Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340374 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមជនជាតិ | group = Chu Ru | image = [[File:Pediment with ascetic figure, Po Rome, Ninh Thuan, 14th-16th century AD, sandstone - Museum of Vietnamese History - Ho Chi Minh City - DSC06116.JPG|200px]] | image_caption = ជើង​ជញ្ជាំង​ដែល​មាន​រូប​ឥសី ប៉ូ រ៉ូម និញ ធ្វឹន សតវត្សរ៍​ទី ១៤-១៦ នៃ​គ.ស. ធ្វើពី​ថ្មភក់ - សារមន្ទីរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​វៀតណាម - ហូជីមិញ | population = {{VIE}} 23,242 (2019)<ref name="bomung_festival">{{cite web|url=http://baolamdong.vn/vhnt/202204/le-hoi-bomung-cua-nguoi-chu-ru-3111132/|title=Bơmung festival of the Churu people|publisher=baolamdong.vn|accessdate=2023-07-29|archivedate=2023-07-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230730010122/http://baolamdong.vn/vhnt/202204/le-hoi-bomung-cua-nguoi-chu-ru-3111132/|url-status=dead}}</ref> | popplace = [[Lâm Đồng Province|ឡាមដុង]] - [[Bình Thuận province| ប៊ិញធួន]] | languages = {{hlist|[[Chru language|ឈ្រុ]]|[[Koho language|កូហូ]]|[[Vietnamese language|វៀតណាម]]}} | religions = [[សាសនាជនជាតិ]] (ភាគច្រើន), [[គ្រីស្ទាន]], [[ឥស្លាម]] | related_groups = [[ចាម]] និង [[អូស្ត្រូណេស៊ី]] ផ្សេងទៀត| }} ជនជាតិ '''ឈ្រុ''' (ឬ '''ឈុរុ''' ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយ [[ជនជាតិចាម្ប៍|ជនជាតិចាម]] ដែលរស់នៅជាចម្បងនៅក្នុងខេត្ត [[ខេត្តឡឹមដុង|ឡាមដុង]] និង [[ខេត្តប៊ិញថ្វឹន|ប៊ិញធួន]] នៃ ប្រទេសវៀតណាមកណ្តាល ។ ពួកគេនិយាយភាសា ឈ្រុ ដែល ជាភាសាម៉ាឡេ-ប៉ូលីណេស៊ី ។ ពាក្យ ''ឈុរុ'' មានន័យថា ''អ្នកពង្រីកដីធ្លី'' ជាភាសារបស់ពួកគេ។ <ref name="lamdong_library">{{Cite web |title=The Churu people in Lâm Đồng |url=http://thuvienlamdong.org.vn/data/attach/201610385647417.pdf |access-date=16 April 2022 |website=thuvienlamdong.org.vn |archivedate=8 កក្កដា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230708170037/http://thuvienlamdong.org.vn/data/attach/201610385647417.pdf |url-status=dead }}</ref> {{Rp|12–15}}ចំនួនប្រជាជន ឈុរុ មានចំនួន ២៣២៤២ នាក់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == យោងតាមព្រឹទ្ធាចារ្យភូមិភាគច្រើននៃជនជាតិឈុរុនៅឡាំដុង ប្រជាជនរបស់ពួកគេដើមឡើយជាក្រុមកូនចៅជិតស្និទ្ធរបស់ជនជាតិចាមដែលរស់នៅ ឆ្នេរកណ្តាលភាគខាងត្បូង នៃប្រទេសវៀតណាម។ ក្នុងចំណោមសង្គ្រាមឥតឈប់ឈរជាមួយ [[អាណាចក្រខ្មែរ|ចក្រភពខ្មែរ]] និង [[អណ្ណាម|ដាយវៀត]] ពួកអភិជនចាមបានកេងប្រវ័ញ្ចកម្មករដូចគ្នាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ពួកគេបានបង្ខំកម្មករឱ្យចូលទៅក្នុងព្រៃជ្រៅដើម្បីរក ភ្លុកដំរី ស្នែងរមាស ឬចុះទៅទន្លេ ដើម្បីរែងមាស ដើម្បីយកសួយសារអាករ។ ការបង្ខំឱ្យជ្រើសរើសទាហាន និងការជ្រើសរើសទាហានជាប្រចាំបានធ្វើឱ្យជីវិតរបស់កសិករចាមពិបាកខ្លាំងណាស់។ ដើម្បីជៀសវាងការគាបសង្កត់ និងការកេងប្រវ័ញ្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនោះ អ្នកខ្លះត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេដើម្បីស្វែងរកដីថ្មី។ ហើយពួកគេគឺជាជនអន្តោប្រវេសន៍ដំបូងគេដែលបានដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងថាជូរូដូចសព្វថ្ងៃនេះ។ ពួកគេគឺជាមនុស្សដែលបាននាំយកមកជាមួយ នូវការធ្វើស្រែចម្ការ និង ការធ្វើស្មូន របស់ជនជាតិចាម។ <ref name="lamdong_culture">{{Cite web |title=The Churu people in Lâm Đồng |url=https://lamdong.gov.vn/sites/book/DTLD/churu.htm |access-date=26 April 2022 |website=lamdong.gov.vn}}</ref> <ref name="lamdong_library"/> {{Rp|167}} នៅក្នុងសៀវភៅ '''''Les Jungles Moï''''' (ព្រៃម៉ុងតាញ៉ា) [[:fr:Henri Maitre|លោក Henri Maitre]] បានអត្ថាធិប្បាយថា ជនជាតិចាមបានចាប់ផ្តើមជ្រៀតចូលតំបន់ខ្ពង់រាបកណ្តាលចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១១៥០ ក្រោមរជ្ជកាល ព្រះបាទជ័យហរិវរ្ម័នទី ១ ដែលបានកម្ចាត់ [[ជនជាតិចារាយ(ខ្មែរលើ)|ជនជាតិចារ៉ាយ]] និង [[ជនជាតិរ៉ាដេ]] ។ <ref name="rungnguoithuong">{{Cite book|last1=Henri|first1=Maitre|title=Les Jungles Moï (Rừng người Thượng)|date=1912|publisher=Nhà xuất bản Tri thức|location=Hà Nội|edition=Vietnamese Edition 2007 - translated by Lưu Đình Tuân, edited by Andrew Hardy and Nguyên Ngọc|url=https://www.thuvienpdf.com/rung-nguoi-thuong#gsc.tab=0|access-date=5 July 2024}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624013756/https://www.thuvienpdf.com/rung-nguoi-thuong#gsc.tab=0 |date=24 មិថុនា 2024 }}</ref> {{Rp|188–190}}បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃ [[វិជ័យ|ទីក្រុងវិជ័យ]] នៅចុងបញ្ចប់នៃ [[សង្គ្រាមចាម្ប៉ា-ដាយវៀត (១៤៧១)]] គ្រួសាររាជវង្សវិជ័យ និងត្រកូលដែលនៅសល់បានភៀសខ្លួនទៅ [[បណ្ឌុរង្គ]] ហើយចាប់ផ្តើមសញ្ជ័យ រួចគ្រប់គ្រង [[ប្រជាជនកូហូ|ប្រជាជន]] រ៉ាកឡៃ ឈុរុ និងកូហូនៅតំបន់ខ្ពង់រាបក្បែរនោះ។ <ref name="rungnguoithuong" /> {{Rp|193–195}} ដោយ​បាន​លើក​ទឹកចិត្ត​ពី [[Touneh Hàn Đăng]] ជនជាតិ Churu បាន​ទទួល​យក​នវានុវត្តន៍​សេដ្ឋកិច្ច​មួយ​ចំនួន​ពី​ជនជាតិ​ចាម​ក្នុង​វិស័យ​ត្បាញ ស្មូន និង​ភ្ជួរ​រាស់​នៅ​ឆ្នាំ ១៩០៧។ == វប្បធម៌ និងសាសនា == សាសនាប្រពៃណីរបស់ជនជាតិឈុរុគឺ [[វិញ្ញាណនិយម]] ។ អាទិទេពត្រូវបានបែងចែកជាពីរក្រុមគឺ ''យ៉ាង'' (អាទិទេពដី) និង ''ប៉'' (អាទិទេពមេឃ)។ <ref name="lamdong_library"/> {{Rp|93}} បុណ្យបុកប៊ុមុង (Bok Bơmung) (ពិធីបុណ្យនៅក្នុងវត្ត) គឺជាពិធីបុណ្យប្រជាប្រិយដ៏ធំបំផុតរបស់ជនជាតិឈូរូ ដែលប្រារព្ធឡើងនៅខែទីពីរនៃ [[ចន្ទគតិ|ឆ្នាំតាមច័ន្ទគតិ]] ដែលមានរយៈពេលបីថ្ងៃ។ <ref name="lamdong_library"/> {{Rp|94–95}} [[ឥស្លាមសាសនា|សាសនាអ៊ីស្លាម]] ត្រូវបានកត់ត្រាជាលើកដំបូងក្នុងអំឡុងពេលនៃ ការបះបោរ Katip Sumat ក្នុងឆ្នាំ ១៨៣៣-១៨៣៤។ Sumat (មេដឹកនាំចាមមូស្លីមម្នាក់) បានទៅទស្សនារដ្ឋ Kelantan។ ពេលគាត់ត្រឡប់មកវិញ សាសនាអ៊ីស្លាមត្រូវបានណែនាំដល់ជនជាតិ ឈុរុ និង [[ជនជាតិចារាយ(ខ្មែរលើ)|ចារ៉ាយ]] ដែលជំរុញចលនា Jihad ប្រឆាំងនឹង [[អណ្ណាម|Đại Việt]] ។ <ref name="po-2013">{{Cite book|year=2013|title=Le Panduranga (Campa). Ses rapports avec le Vietnam (1802-1835)}}</ref> ភូមិ ឈុរុ មួយចំនួនបានប្តូរទៅជាគ្រិស្តសាសនានៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៥០ ជាមួយនឹងការមកដល់នៃអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា។ <ref name="saobiennhatrang">{{Cite web |title=The Churu people and Ka-Đơn church |url=http://saobiennhatrang.net/?p=4045 |access-date=14 April 2022 |website=saobiennhatrang.net}}</ref> == បុគ្គលល្បីៗ == * ព្រះបាទ ប៉ូ រ៉ូម ជាស្តេច [[ចាម្ប៉ា]] បានគ្រប់គ្រងពីឆ្នាំ១៦២៧ ដល់ ១៦៥១ ដែលបានសម្របសម្រួលក្រុម ហិណ្ឌូ និង មូស្លីម ដោយបានបង្ខំឱ្យមានសន្តិភាពរវាងសហគមន៍ចាមក្រោមរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ។ <ref name="chamstudies">{{Cite web |title=The Cham's First Highland Sovereign - PO ROMÉ |url=https://chamstudies.files.wordpress.com/2016/02/the_chams_first_highland_sovereign_po_ro.pdf |access-date=6 August 2023 |website=chamstudies.wordpress.com}}</ref> {{Rp|162–164}}ប៉ូ រ៉ូម គឺជា «ស្តេចខ្ពង់រាបដំបូង» របស់ប្រជាជនចាមនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជា «តួអង្គចុងក្រោយដែលត្រូវបានគោរពបូជា» ហើយមានប៉មចាមមួយឧទ្ទិសដល់ការគោរពបូជារបស់ព្រះអង្គ។ <ref name="chamstudies" /> {{Rp|156}} * Touneh Hàn Đăng ចៅហ្វាយស្រុក ម៉ុងតាញ៉ា (វៀតណាម៖ ''Huyện Thượng'' ) ក្នុងខេត្ត Lâm Viên ក្រោមរជ្ជកាលស្តេច [[បាវ ដាយ|Bảo Đại]] (គឺស្រុក Đơn Dương Tuyên Đức province [ vi ] នៅ​ក្រោម​សម័យ [[វៀតណាមខាងត្បូង|​វៀតណាម​ខាង​ត្បូង]] ឥឡូវ​គឺ​ស្រុក Đơn Dương ខេត្ត Lâm Đồng)។ <ref name="saobiennhatrang"/> <ref name="lamvien_province">{{Cite web |title=Old Lâm Viên province via Annals of Nguyễn dynasty |url=http://baolamdong.vn/hosotulieu/201806/tinh-l%C3%A2m-vi%C3%AAn-x%C6%B0a-qua-chinh-s%E1%BB%AD-tri%E1%BB%81u-nguy%E1%BB%85n-2896933/f |access-date=3 July 2023 |website=baolamdong.vn }}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ឯកសារយោង == 8zpqas1o70vzii5g3238pbk60gs5x6b 0 53283 340384 340199 2026-09-13T03:02:39Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340384 wikitext text/x-wiki ប្រវត្តិ ([[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ Brave) គឺជាកម្មវិធីរុករកបណ្ដាញដែលផ្តោតលើឯកជនភាព និងដំណើរការ។ វារារាំងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងកម្មវិធីតាមដានតាមអ៊ីនធឺណិតតាមលំនាំដើម។ ការធ្វើបែបនេះកាត់បន្ថយពេលវេលាប្រមូលទិន្នន័យ និងពេលវេលាផ្ទុកទំព័រ។<ref>{{Cite web |title=Brave Browser Definition {{!}} CoinMarketCap |url=https://coinmarketcap.com/academy/glossary/brave-browser |access-date=2026-01-11 |website=CoinMarketCap Academy |language=en}}</ref> Brave ខុសពីកម្មវិធីរុករកជាច្រើនទៀត ពីព្រោះមុខងារឯកជនភាពត្រូវបានបើកដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ អ្នកប្រើប្រាស់មិនចាំបាច់ដំឡើងកម្មវិធីបន្ថែមមុខងារសម្រាប់ការការពារជាមូលដ្ឋានទេ។ កម្មវិធីរុករកនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Brave Software។<ref>{{Cite web |last=CanvasBusinessModel |date=2025-07-24 |title=What is Brief History of Brave Company? |url=https://canvasbusinessmodel.com/blogs/brief-history/brave-brief-history |access-date=2026-01-11 |website=Business Model Canvas Templates |language=en }}{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ឯកសារ:ប្រវត្តិ_(កម្មវិធីរុករកបណ្តាញ).png|រូបភាពតូច|អ្នកប្រើប្រាស់ម្នាក់បង្កើតសំណួរស្វែងរកនៅក្នុងកម្មវិធីរុករកបណ្ដាញ Brave។]] Brave ក៏រួមបញ្ចូលមុខងារជាជម្រើសដែលទាក់ទងនឹងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មឯកជន និងការស្វែងរកផងដែរ។ មុខងារទាំងនេះគឺដាច់ដោយឡែកពីមុខងាររុករកស្នូល។<ref>{{Cite web |date=2023-04-08 |title=What is Brave {{!}} Definition, history, evolution and uses |url=https://www.arimetrics.com/en/digital-glossary/brave |access-date=2026-01-11 |language=en-US |archivedate=2026-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260223120754/https://www.arimetrics.com/en/digital-glossary/brave |url-status=dead }}</ref> === ប្រវត្តិ === Brave ត្រូវបានចេញផ្សាយជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ 2016។ Brave ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ Brendan Eich និង Brian Bondy។ Brendan Eich គឺជាវិស្វករផ្នែកសូហ្វវែរម្នាក់ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារការងាររបស់គាត់លើបច្ចេកវិទ្យាគេហទំព័រដូចជា [[JavaScript|Java Script]] ជាដើម។ ស្ថាបនិក​បាន​បង្កើត Brave ដើម្បី​ដោះស្រាយ​ភាពឯកជន ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និង​ការគ្រប់គ្រង​អ្នកប្រើប្រាស់​នៅលើ​គេហទំព័រ។ ពួកគេបានបង្កើត Brave Software Inc ដើម្បីបង្កើត និងថែទាំកម្មវិធីរុករក។ ការអភិវឌ្ឍដំបូងផ្តោតលើការទប់ស្កាត់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម និងកម្មវិធីតាមដាននៅកម្រិតកម្មវិធីរុករក។<ref>{{Cite web |title=What is Brave Software? |url=https://www.bitstamp.net/learn/company-profiles/what-is-brave-software/ |access-date=2026-01-11 |website=Bitstamp by Robinhood Trusted Crypto Exchange |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-08 |title=What is Brave {{!}} Definition, history, evolution and uses |url=https://www.arimetrics.com/en/digital-glossary/brave |access-date=2026-01-11 |language=en-US |archivedate=2026-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260223120754/https://www.arimetrics.com/en/digital-glossary/brave |url-status=dead }}</ref> ចន្លោះឆ្នាំ 2017 និង 2020 Brave បានពង្រីកដើម្បីគាំទ្រវេទិកាកុំព្យូទ័រលើតុ និងទូរស័ព្ទចល័តច្រើន។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ កម្មវិធីរុករកបានបន្ថែមឧបករណ៍ឯកជនភាព និងការកែលម្អដំណើរការ។<ref>{{Cite web |title=The Browser (with Brendan Eich, Chief Architect of Netscape + Mozilla and CEO of Brave) {{!}} Acquired Podcast |url=https://www.acquired.fm/episodes/the-browser-with-brendan-eich-chief-architect-of-netscape-mozilla-and-ceo-of-brave |access-date=2026-01-11 |website=www.acquired.fm}}</ref> ចាប់ពីឆ្នាំ 2021 តទៅ ការអភិវឌ្ឍបានបន្តលើការស្វែងរក ការគាំទ្រឧបករណ៍ចល័ត និងស្តង់ដារឯកជនភាព។ Brave នៅតែត្រូវបានថែទាំយ៉ាងសកម្មគិតត្រឹមពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ 2020។<ref>{{Cite web |title=About Brave |url=https://brave.com/about/ |access-date=2026-01-11 |website=Brave |language=en}}</ref> === ឯកសារយោង === bwe0vzwb9cfpho2m56wuwjwkbmbjgnw 0 53711 340451 335613 2026-09-13T09:45:37Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340451 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 53812 340400 340293 2026-09-13T06:18:32Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340400 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជីវប្រវត្តិ | honorific_prefix = ''[[Than Phu Ying]]'' | honorific_suffix = [[Order of Chula Chom Klao|PChW]] [[Order of the White Elephant|MPCh]] [[Order of the Crown of Thailand|MWM]] | image = HRH Srirasmi (Cropped).jpg | caption = Srirasmi in 2007 | native_name = {{lang|th|ศรีรัศมิ์ สุวะดี}} | birth_date = {{Birth date and age|1971|12|9|df=y}} | birth_place = [[Samut Songkhram Province|Samut Songkhram]], Thailand | death_date = | death_place = | resting_place = | alma_mater = {{ubli|[[Sukhothai Thammathirat Open University]] ([[Bachelor of Management Studies|BMS]])|[[Kasetsart University]] ([[Master of Science|MS]])}} | spouse = {{marriage|[[Vajiralongkorn]] (Rama X)|10 February 2001|11 December 2014|end=div.}} | children = Prince [[Dipangkorn Rasmijoti]] | relatives = [[Pongpat Chayaphan]] (uncle)<ref>{{cite web|date=30 January 2015|title=Senior Thai police sentenced to six years for lese majeste, corruption|url=https://www.reuters.com/article/uk-thailand-police/senior-thai-police-sentenced-to-six-years-for-lese-majeste-corruption-idUKKBN0L31EB20150130|accessdate=18 August 2015|agency=[[Reuters]]}}</ref> | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = [[Thailand]] | branch = [[Royal Thai Army]] | branch_label = Branch | service_years = 2012–2014 | rank = [[Military ranks of the Thai armed forces|Major general]]<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2556/B/025/1.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204850/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2556/B/025/1.PDF|url-status=dead|archive-date=4 March 2016|title=ประกาศสํานักนายกรัฐมนตร|website=ratchakitcha.soc.go.th|access-date=2020-10-16|archivedate=2016-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304204850/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2556/B/025/1.PDF}}</ref> | commands = [[King's Guard (Thailand)|King's Guard]] }} | signature = Signature of Srirasmi Suwadee.png }} '''ស្រីរស្មី សុវឌី''' <ref>{{Cite web |date=16 December 2014 |title=ย้อนรำลึกภารกิจ 'ท่านผู้หญิงศรีรัศมิ์ สุวะดี' |url=http://www.thairath.co.th/content/469237}}</ref> (កើតថ្ងៃទី ៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៧១) មានឈ្មោះ '''ព្រះចៅវង្សនាង ព្រះអង្គចៅស្រីរស្មី ព្រះវរជាយានៃសម្ដេចសម្ដេចព្រះបរមឧស្សាធិរាជ ចៅហ៊្វាមហាវជិរាលង្ករណ សៀមមកុដរាជកុមារ''' <ref>{{Cite web |title=The Office of His Majesty's Principal Private Secretary, Thailand |url=http://www.ohm.go.th/th/monarch/signature |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140625001510/http://www.ohm.go.th/th/monarch/signature |archive-date=25 June 2014 |access-date=14 December 2014 |website=The Thai Monarchy |language=Thai |archivedate=6 មិថុនា 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120606163700/http://www.ohm.go.th/th/monarch/signature }}</ref> គឺជាអតីតសមាជិកនៃ [[រាជវង្សចក្រី|គ្រួសាររាជវង្ស]][[ថៃ]] ។ លោកស្រីគឺជា[[ព្រះនាងជាភរិយា|មហេសី]]ទីបីរបស់[[រាជទាយាទនៃថៃ|រាជទាយាទ]] [[វជិរាលង្ករណ៍]] (ឥឡូវជា រាមាទី ១០) ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០១ ដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៤។ <ref>{{Cite web |date=13 December 2014 |script-title=th:มีพระบรมราชานุญาตให้ พระองค์เจ้าศรีรัศมิ์ฯ ลาออกจากฐานันดรศักดิ์ แห่งพระราชวงศ์ |url=http://www.thairath.co.th/content/468777 |access-date=13 December 2014 |website=Thairath |language=Thai}}</ref> == ជីវិតដំបូង == ស្រីរស្មី សុវឌី កើតនៅ[[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម|ខេត្តសាមុតសង្គ្រាម]] <ref name="nation">{{Cite web |date=30 April 2005 |title=Simplicity, warmth win hearts |url=http://www.nationmultimedia.com/2005/04/30/national/data/national_17216949.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308082908/http://www.nationmultimedia.com/2005/04/30/national/data/national_17216949.html |archive-date=8 March 2007 |access-date=14 December 2014 |website=The Nation |location=Thailand |archivedate=5 មិថុនា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170605234012/http://www.nationmultimedia.com/2005/04/30/national/data/national_17216949.html }}</ref> ក្នុងគ្រួសារមួយដែលមានជីវភាពមធ្យម។ នាងជាកូនទីបីក្នុងចំណោមកូនបួននាក់ដែលកើតពីអភិរុច និង វ៉ាន់ថានី ស៊ូវ៉ាឌី <ref>Siam Thurakit newspaper, [http://www.siamturakij.com/book/index.php?option=com_content&task=view&id=6733&Itemid=0 สายธารอันยิ่งใหญ่แห่งเจ้าชายน้อย, 16 สิงหาคม พ.ศ.2549] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928202415/http://www.siamturakij.com/book/index.php?option=com_content&task=view&id=6733&Itemid=0 |date=2007-09-28 }} {{In lang|th}}</ref> ហើយមាន [[ជនជាតិមន|ដើមកំណើតមន-ថៃ]] ពីខាងម្តាយរបស់នាង។ <ref>{{Cite news|date=19 December 2014|script-title=th:รอยทาง 'สุวะดี' แห่งแม่กลอง และ 'เกิดอำแพง' แห่งท่าจีน|language=Thai|work=Nation (Thailand)|url=http://www.nationweekend.com/home/article/1177/18367/%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B5-%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%87-%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0-%E0%B9%80%E0%B8%81%E0%B8%B4%E0%B8%94%E0%B8%AD%E0%B8%B3%E0%B9%81%E0%B8%9E%E0%B8%87-%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B8%87%E0%B8%97%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%88%E0%B8%B5%E0%B8%99.html|access-date=30 December 2014|archive-date=7 មេសា 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407211644/http://www.nationweekend.com/home/article/1177/18367/%E0%B8%A3%E0%B8%AD%E0%B8%A2%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87-%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%A7%E0%B8%B0%E0%B8%94%E0%B8%B5-%E0%B9%81%E0%B8%AB%E0%B9%88%E0%B|url-status=dead}}</ref> នាងបានចូលរៀននៅមហាវិទ្យាល័យពាណិជ្ជកម្មបាងកក ហើយនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ក្នុងអាយុ ២២ ឆ្នាំ បានចូលបម្រើការងារនៅវជិរាលង្ករណ៍ ក្នុងនាមជា « [[អ្នកបម្រើស្រី]] »។ ស្រីរស្មី បានចុះឈ្មោះចូលរៀននៅ [[សាកលវិទ្យាល័យបើកទូលាយសុខោទ័យធម្មាធិរាជ]] ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៧ ហើយបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅឆ្នាំ ២០០២ ជាមួយនឹង [[សញ្ញាបត្របរិញ្ញាបត្រ]] ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រគ្រប់គ្រង។ វជិរាលង្ករណ៍ បានប្រគល់សញ្ញាបត្រដោយផ្ទាល់ដល់នាង។ នៅឆ្នាំ ២០០៧ នាងបានទទួលសញ្ញាបត្រ [[អនុបណ្ឌិតផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ]] គ្រួសារ និងការអភិវឌ្ឍកុមារពី [[សាកលវិទ្យាល័យក្សេតសាស្ត្រ|សាកលវិទ្យាល័យក្សេត្រសាស្ត្រ]] ។ <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2020)">ត្រូវការ​ឯកសារ​យោង</span>]]'' &#x5D;</sup> == ការលែងលះ និងការបាត់បង់ឋានៈ == លិខិតមួយច្បាប់ដែលស្នើសុំឱ្យក្រុមគ្រួសាររបស់ ស្រីរស្មី ត្រូវបានដកហូតព្រះនាមរាជវង្សរបស់ពួកគេត្រូវបានផ្ញើទៅ [[ក្រសួងមហាផ្ទៃថៃ|ក្រសួងមហាផ្ទៃ]] ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៤។ លិខិតនេះត្រូវបានផ្ញើដោយស្វាមីរបស់នាង គឺរាជទាយាទរាមាទី១០ បន្ទាប់ពីមានការចោទប្រកាន់ពីបទពុករលួយប្រឆាំងនឹងសាច់ញាតិចំនួនប្រាំពីរនាក់របស់នាង។ <ref>{{Cite news|date=29 November 2014|title=Thailand crown prince strips wife's family of royal name|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30258759|access-date=2 December 2014|quote=It comes after seven of her close relatives were arrested in a purge of officials allegedly involved in corruption.}}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤ ''[[រាជសារថៃ|រាជសាររដ្ឋាភិបាលថៃ]]'' បានប្រកាសថា លោកស្រីបានលះបង់ងារជារាជវង្សរបស់នាង <ref>{{Cite web |date=1 December 2014 |title=What's behind the downfall of Thailand's Princess Srirasmi? |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-30275513 |website=[[BBC News]]}}</ref> ដែលទំនងជាដោយសារតែកិច្ចការពុករលួយដែលពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមគ្រួសាររបស់នាង។ <ref>{{Cite news|date=13 December 2014|title=Thai princess gives up royal title|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/13/thai-princess-gives-up-royal-title|access-date=13 December 2014}}</ref> លោកស្រីត្រូវបានផ្តល់ប្រាក់ចំនួន ២០០ លាន[[បាត]] (៦ លានដុល្លារអាមេរិក) ដោយ [[វជិរាលង្ករណ៍|រាមាទី១០]] ជាថ្នូរនឹងការលះបង់របស់នាង។ <ref name="thairath">{{Cite web |date=14 December 2014 |script-title=th:พระมหากรุณาธิคุณ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว |url=http://www.thairath.co.th/content/468957 |access-date=14 December 2014 |website=Thai Rath |language=Thai}}</ref> ប្រាក់នេះត្រូវបានបង់ចេញពី [[ការិយាល័យ​អចលនទ្រព្យ​រាជវង្ស|ការិយាល័យទ្រព្យសម្បត្តិរាជវង្ស]] ដូចដែលបានបញ្ជាក់ដោយ [[ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុថៃ|ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុ]] ។ <ref>{{Cite web |last=กระทรวงการคลัง |date=15 December 2014 |title=ข่าวที่ 106/2557 การชี้แจงของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ในฐานะประธานกรรมการทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ กรณีการพระราชทานเงินให้ท่านผู้หญิงศรีรัศม์ สุวะดี |url=http://www.mof.go.th/home/Press_release/News2014/106.pdf |access-date=12 មិថុនា 2026 |archivedate=16 មករា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150116132611/http://www.mof.go.th/home/Press_release/News2014/106.pdf |url-status=dead }}</ref> បន្ទាប់ពីការលែងលះរបស់ លោកស្រី <ref>{{Cite web |last=[[Pavin Chachavalpongpun|Chachavalpongpun, Pavin]] |date=15 December 2014 |title=A Thai Princess' Fairy Tale Comes to an End |url=https://thediplomat.com/2014/12/a-thai-princess-fairy-tale-comes-to-an-end/ |website=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]}}</ref> ឪពុកម្តាយរបស់នាង គឺឪពុក អភិរុច សុវឌី អាយុ ៧២ ឆ្នាំ និងម្តាយ វ៉ាន់ថានី អាយុ ៦៦ ឆ្នាំ ត្រូវបានចាប់ខ្លួនពី [[បទប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ]] ។ ក្រោយមក អ្នកទាំងពីរបានសារភាពថាបានប្រើប្រាស់ទំនាក់ទំនងរាជវង្សរបស់ពួកគេខុសកាលពី ១២ ឆ្នាំមុន ដែលនាំឱ្យអតីតអ្នកជិតខាងម្នាក់ត្រូវជាប់ពន្ធនាគារពីបទក្លែងបន្លំ។ អ្នកទាំងពីរត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលប្រាំឆ្នាំ ប៉ុន្តែបានបន្ថយមកត្រឹមពីរឆ្នាំកន្លះ បន្ទាប់ពីសារភាពថាមានទោសពីបទបរិហារកេរ្តិ៍ព្រះមហាក្សត្រ។ <ref>{{Cite news|date=11 March 2015|title=Parents of former Thai princess jailed for insulting monarchy|work=[[The Daily Telegraph]]|agency=[[Reuters]]|location=London|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/thailand/11464642/Parents-of-former-Thai-princess-jailed-for-insulting-monarchy.html|access-date=8 August 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|date=11 March 2015|title=Parents of Thai ex-princess given jail term for lese majeste|publisher=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-31828475|access-date=8 August 2017}}</ref> មួយសប្តាហ៍ក្រោយមក បងប្អូនប្រុសរបស់នាងគឺ ណាត់ថាភុន សុវ៉ាឌី, ណារុង សុវ៉ាឌី និង សិទ្ធិស័ក្តិ សុវ៉ាឌី ត្រូវបានជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលប្រាំឆ្នាំកន្លះ។ <ref>{{Cite web |date=20 March 2015 |title=Brothers of Thai ex-princess jailed for lese majeste |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-31990182 |website=[[BBC News]]}}</ref> នាងបានជ្រើសរើសឱបក្រសោបជីវិតព្រះសង្ឃជា [[ដូនជី]] ដោយរស់នៅក្នុងភាពសាមញ្ញ ខណៈពេលដែលស្ថិតនៅក្រោមការឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះ។ <ref>{{Cite news|date=7 November 2020|title=泰王废妃西拉米 变凄苦种菜尼姑{{!}}中國報|work=中國報 China Press|url=https://www.chinapress.com.my/20201107/%e6%b3%b0%e7%8e%8b%e5%ba%9f%e5%a6%83%e8%a5%bf%e6%8b%89%e7%b1%b3-%e5%8f%98%e5%87%84%e8%8b%a6%e7%a7%8d%e8%8f%9c%e5%b0%bc%e5%a7%91/}}</ref> <ref>{{Cite news|date=8 November 2020|title=Thai King's Third Wife, Stripped Off Title and Become a Nun Under House-Arrest|work=RedChili21 MY|url=https://redchili21.my/2020/11/thai-kings-third-wife-stripped-off-title-and-become-a-nun-under-house-arrest/|access-date=12 មិថុនា 2026|archive-date=20 សីហា 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250820080857/https://redchili21.my/2020/11/thai-kings-third-wife-stripped-off-title-and-become-a-nun-under-house-arrest/|url-status=dead}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទមានកាតអេក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] 6rvdqhwo2m545m5ivuvfxxpq89czgv6 0 54748 340390 340141 2026-09-13T03:37:33Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340390 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ព្រីសស្បែនរ៉រ''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់|បាល់ទាត់សមាគម]] អាជីពមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង Brisbane រដ្ឋ Queensland។ <ref name="TrainingGround">{{Cite news|last=Monteverde|first=Marco|date=16 October 2020|title=Brisbane Roar set up Gold Coast training base after dispute with Logan City Council|work=News.com.au|url=https://www.news.com.au/sport/football/aleague-brisbane-roar-set-up-gold-coast-training-base-after-dispute-with-logan-city-council/news-story/90cdbf78063b6509f3a4dbd20d398b02}}</ref> ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុងការប្រកួតបុរសលំដាប់កំពូលរបស់ប្រទេសអូស្ត្រាលី គឺ A-League Men ដែលជាកម្រិតខ្ពស់បំផុតនៃ ពីរ៉ាមីតបាល់ទាត់ របស់ប្រទេសអូស្ត្រាលី។ នៅពេលដែល ក្លឹប Queensland Lions FC គឺជាអ្នកដេញថ្លៃតែមួយគត់របស់រដ្ឋ Queensland សម្រាប់ការប្រកួត A-League ថ្មីបន្ទាប់ពី Crawford Report <ref>{{Cite web |title=Report of the Independent Soccer Review Committee into the structure, governance and management of... |url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/2438379 |access-date=2024-10-12 |website=catalogue.nla.gov.au |language=en}}</ref> និង FFA ថ្មីក្រោមការដឹកនាំរបស់ Frank Lowy ក្រុម Lions បានដកក្រុមបុរសរបស់ពួកគេចេញពីការប្រកួតរដ្ឋ ហើយបានបញ្ចូលវាទៅក្នុង A-League។ <ref name="lionsfootballclub.com.au">{{Cite web |title=About Us |url=https://lionsfootballclub.com.au/governance/about-us/ |access-date=2024-10-12 |website=Lions FC |language=en-AU |archivedate=2024-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241023130859/https://lionsfootballclub.com.au/governance/about-us/ |url-status=dead }}</ref> ដំបូងឡើយ ប្រកួតប្រជែងក្រោមឈ្មោះ Queensland Roar មុនពេលប្តូរឈ្មោះទៅជា ព្រីសស្បែនរ៉រ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ ក្រុម Roar មានប្រវត្តិដ៏សម្បូរបែបនៅក្នុង A-League ដោយបានឈ្នះពានរង្វាន់ Premierships ចំនួនពីរ និង Championships ចំនួនបី ខណៈពេលដែលក៏កាន់កំណត់ត្រាសម្រាប់ការមិនចាញ់ជាប់ៗគ្នាយូរបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រលីគផងដែរ ដោយមានចំនួន ៣៦ ប្រកួត។ <ref name=":1">{{Cite news|date=2011|title=Sydney FC ends Brisbane Roar's 36-game unbeaten run|publisher=Herald Sun|url=http://www.heraldsun.com.au/sport/football/sydney-fc-ends-brisbane-roars-36-game-unbeaten-run/news-story/459f05cab95cce4663fb0569f5309f85?sv=4a5da29fe38aec99182b4459066e41df}}</ref> <ref>{{Cite web |date=4 February 2011 |title=Roar record to stand for a while |url=https://www.couriermail.com.au/archive/sport-old/brisbane-roar-record-to-stand-for-a-while-says-ange-postecoglou/news-story/6b27f60d49fded7ea6971715ecafa7f0 |access-date=20 February 2020 |website=www.couriermail.com.au |language=en}}</ref> ពណ៌ស្នូលរបស់ក្រុមគឺពណ៌ទឹកក្រូច ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីបេតិកភណ្ឌហូឡង់របស់ខ្លួន ហើយពណ៌នេះបានវិវត្តន៍ទៅតាមពេលវេលា។ សម្រាប់រដូវកាល 2024–25 ដើម្បីអបអរសាទរខួបលើកទី 20 នៃ A-League ក្លឹប ព្រីសស្បែនរ៉រ បានប្រកាសពីការវិលត្រឡប់ទៅពណ៌ទឹកក្រូច និងខៀវដើមរបស់ពួកគេវិញ។ ក្លឹបនេះលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួននៅ Lang Park ក្នុង ទីក្រុង Milton ទោះបីជាពួកគេបានប្រើប្រាស់ទីកន្លែងផ្សេងៗជាច្រើនទៀតពេញមួយប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេក៏ដោយ ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលនៃ [[ជំងឺរាតត្បាតកូវីដ ១៩|ជំងឺរាតត្បាត COVID-19]] ។ ក្រុម ព្រីសស្បែនរ៉រ បានឈ្នះពានរង្វាន់ក្នុងស្រុកចំនួនបីលើក និងកាន់កាប់កំណត់ត្រាមិនចាញ់យូរបំផុតគឺ ៣៦ ប្រកួតក្នុងលីគដោយមិនចាញ់។ <ref name=":1"/> ក្លឹបនេះមានប្រវត្តិរួមគ្នាជាមួយ ក្លឹប Queensland Lions FC <ref>{{Cite web |date=2021-12-31 |title=Brisbane Lions/Roar and its Dutch heritage |url=https://dutchaustralianculturalcentre.com.au/archive/dutch-australian-history/dutch-migration/queensland-lions-fc-and-its-dutch-heritage/ |access-date=2024-10-07 |website=Dutch Australia Cultural Centre |language=en-US}}</ref> ដែលបានប្រកួតប្រជែងក្នុងរដូវកាល A-League ដំបូងក្រោមឈ្មោះ Queensland Roar។ <ref>{{Cite web |title=About Us |url=https://qldlionsfc.com.au/about-us/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316152624/https://qldlionsfc.com.au/about-us/ |archive-date=16 March 2022 |access-date=27 April 2019 |website=Lions FC |language=en-AU |archivedate=16 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220316152624/https://qldlionsfc.com.au/about-us/ }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Cockerill |first=Michael |date=2014-12-05 |title=Why it's important football pays homage to its Australian history |url=https://www.smh.com.au/sport/soccer/why-its-important-football-pays-homage-to-its-australian-history-20141204-1209x4.html |access-date=2024-10-12 |website=The Sydney Morning Herald |language=en}}</ref> fkxm9ubtap6f226oepnqk8gq7txm1bo 0 54816 340445 340323 2026-09-13T09:44:47Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ហឝ៌ទេវីទី២]] 340445 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ហឝ៌ទេវីទី២]] icct3j8zotcjxesob7gnbr82ehypb06 0 54818 340437 340329 2026-09-13T09:43:27Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ជយសិង្ហទេវី]] 340437 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជយសិង្ហទេវី]] 9a1t9xiaelfcvj5vjj46sryuw44gswl 0 54820 340452 340338 2026-09-13T09:45:47Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ភូមីទេវី]] 340452 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ភូមីទេវី]] 5h1yfjy22uvrnf2n65z731zrwcqcoqt 0 54822 340387 2026-09-13T03:12:19Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340387 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ]] rkmdjyqcqbmemaoigjhfqgxmce95boo 340438 340387 2026-09-13T09:43:37Z EmausBot 3866 ជួសជុលការបញ្ជួនបន្តទ្វេដងទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]] 340438 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ពាលាទិត្យទេវី]] g9nu0qjsssw59li419k4zn9u18g6xj0 0 54823 340393 2026-09-13T03:57:03Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីរបស់ព្រះបាទឝ្រីពាលាទិត្យ]] ទៅ [[ពាលាទិត្យទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340393 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ពាលាទិត្យទេវី]] g9nu0qjsssw59li419k4zn9u18g6xj0 0 54824 340432 2026-09-13T09:32:43Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[យសោវម៌្មទី ២]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340432 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] lofxi32q2nvrv81upq9igmz0x7j3no9 0 54825 340434 2026-09-13T09:33:49Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ទៅ [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340434 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] hisiggpxlp968cut7nwd0zd8vct3cf2