វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 340495 340410 2026-09-15T02:00:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 340495 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបមានតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីត្រូវចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរព្រោះថាអាណាខេត្តមួយចំនួនដែលស្ថិតនៅក្នុងភូមិភាគកណ្តាលដូចជា[[ខេត្តសុខោទ័យ]] [[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] និង ខេត្តរណបនៃខេត្តទាំងនោះព្រមទាំងអាណាខេត្តដទៃៗឯទៀតដែលស្ថិតនៅជ្រលងនៃដង[[ទន្លេចៅព្រះយា|ទន្លេមេណាម]]ដូចជា[[ខេត្តអយុធ្យា]]និង[[ខេត្តសុពណ៌បុរី]]។បន្ទាប់ពីបានទទួលជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់ដែលបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួនដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាបានទទួលបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== qegx6lu6dxvrxgte9ovzwj0d8h8vbgx 340496 340495 2026-09-15T02:27:48Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* សម័យក្រោយអង្គរ */ 340496 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]សតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជំនះមក[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន (មហេន្ទ្របវ៌ត ឬ មហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យមហានគរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នាអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់មិនលិចទឹកនៅរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់សម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនាសម័យអង្គរ (ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]ជាដីដ៏សម្បូរជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទី[[ចក្រភពខ្មែរ]] (៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅព្រះរាជនគរគឺ[[អង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបមានតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ថៃ|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្តៅពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរ។បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់គឺបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួកវាបានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនា[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណាព្យាបាលបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួននៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាទទួលបាននូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តឡើយហើយអំពើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនា[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុង[[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយ[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយអំពើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> ឯកសាររដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាបបានសរសេរថានៅថ្ងៃសុក្រ ០៥ រោច ខែមិគសិរ ឆ្នាំរកា នព្វស័ក គ្រិស្ដសករាជ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៧ ឯកឧត្តមបណ្ឌិតសភាចារ្យ[[ស៊ន សំណាង]]ដែលជា[[នយោបាយនៅកម្ពុជា|ទីប្រឹក្សារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]]បានដឹកនាំសិក្ខាសាលាមួយស្ដីពីបេសកកម្មស្រាវជ្រាវចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តនៃខេត្តសៀមរាបដោយបានលើកឡើងតាមឯកសារដែលឯកឧត្តមបានស្រាវជ្រាវកន្លងមកដោយសង្ខេបដូចខាងក្រោម ៖[[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវប្រគល់ខេត្ត[[សៀមរាប]] [[ខេត្តបាត់ដំបង|បាត់ដំបង]] [[ខេត្តសិរីសោភ័ណ|ស៊ីសុផុន(សិរីសោភ័ណ)]]មកឲ្យ[[បារាំង]]តាម[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]] * នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧ [[បារាំង]]បានថ្វាយខេត្តសៀមរាបមកឲ្យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩១៧ មានខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តជីក្រែង]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបបច្ចុប្បន្ននេះ។ពេលនោះ[[បារាំង]]បានរៀបចំ[[ជនជាតិបារាំង]]ជាចៅហ្វាយខេត្តហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលមាននាមស្មើចៅហ្វាយខេត្តនោះដោយ[[បារាំង]]ហៅយើងថាជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តជីក្រែង ចៅហ្វាយស្រុកខេត្តសៀមរាប។ល។ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២១ មានកំណែទម្រង់ធំមួយដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលខេត្តដែលមានថ្នាក់ស្រុកនិងខណ្ឌនៅក្នុងខេត្តដោយខេត្តមួយចំនួនដូចជា[[ខេត្តជីក្រែង]]ប្ដូរមកជា[[ស្រុកជីក្រែង]]វិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៥ [[បារាំង]]បានបង្កើតកងក្រវែលឃុំគឺជាប៉ូលីសជនបទនៅឃុំរួចក៏មានបន្តមកជាបាត្រុយបន្ទាប់ពី[[រេស៊ីដង់បាដេសបារាំង|បាដេសបារាំង]]ម្នាក់បានស្លាប់នៅពេលទៅយកពន្ធនៅ[[ឃុំក្រាំងលាវ(ស្រុករលាប្អៀរ)|ក្រាំងលាវ]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៣ [[បារាំង]]បានបង្កើតសុរិយោដីដើម្បីយកពន្ធដី * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣៤ បានលុបខណ្ឌចោលវិញដោយសារគេបង្កើតខណ្ឌដើម្បីងាយស្រួលប្រមូលពន្ធហើយនៅពេលគេគ្រប់គ្រងការយកពន្ធបានល្អហើយក៏លុបថ្នាក់ខណ្ឌចោលវិញ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ បង្កើតក្រុមប្រឹក្សាដោយ[[បារាំង]]កាន់អំណាចហើយឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ចូលក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីផ្តល់ប្រឹក្សា * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៤ មានខេត្តចំនួន ១២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] * មាន ០២ ក្រុមសរសេរប្រវត្តិខេត្តមានក្រុមទី ០១ ចៅហ្វាយខេត្តនិងមន្ត្រីខេត្ត និង ក្រុមទី ០២ ក្រុមស្រាវជ្រាវ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិន]]វិទ្យានៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៣ * នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤ បានបង្កើត[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ របស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំផ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ខេត្តព្រះវិហារ)|ឃុំកោះកែរ]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រុងសៀមរាប |url=https://krongsiemreap.gov.kh/default/658 |access-date=2025-12-14 |website=krongsiemreap.gov.kh }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=ប្រវត្តិខេត្តសៀមរាប - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|access-date=2025-12-14|archive-date=2025-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20250418110841/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9F%E1%9F%80%E1%9E%98%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%94|url-status=dead}}</ref> ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} សាសនារបស់រដ្ឋគឺ[[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]គឺ ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូ ឬ ហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]] និង ព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យពេលស្ដេចយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យបារាំង]]ដាក់អាណានិគមមកលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]អំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ទ្រង់ម្លោះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនាឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយ[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់ក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបនាឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[វត្តដំណាក់​|វត្តព្រះរាជដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅក្នុង[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបានឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនាពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅក្នុង[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]ទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅក្នុងទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== r5u5yvp2d1xtj0bj9j20xf1t93bozwh 0 5919 340493 336848 2026-09-15T01:34:12Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340493 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Angkor) ឬត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា [[យសោធរបុរៈ|យសោធរបុរៈទី ០៣]] ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Yasodharapura, [[សំស្ក្រឹត]] : यशोधरपुर)<ref name=KhDict>Headly, Robert K.; Chhor, Kylin; Lim, Lam Kheng; Kheang, Lim Hak; Chun, Chen. 1977. ''Cambodian-English Dictionary''. Bureau of Special Research in Modern Languages. The Catholic University of America Press. Washington, D.C. {{ISBN|0-8132-0509-3}}</ref><ref name=Nath>Chuon Nath Khmer Dictionary (1966, Buddhist Institute, Phnom Penh).</ref> គឺជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។[[អាណាចក្រខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងដល់កំពូលចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី ០៩ រហូតដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥។នៅតំបន់អង្គរមានសំណង់ស្ថាបត្យកម្មជាច្រើនរួមមានប្រាសាទបុរាណ បណ្ណាល័យ គូទឹក និង សំណង់ស្ថាបត្យកម្មដទៃទៀត។សំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងនោះខ្លះត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមន្ត្រីរាជការហើយខ្លះទៀតគឺជា[[ព្រះបរមរាជវាំងកម្ពុជា|ព្រះបរមរាជវាំង]]ដ៏ស្កឹមស្កៃដែលជាទីគង់ប្រថាប់របស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]។<ref>{{Cite journal |last=Dokras |first=Dr Uday |date=2022-01-01 |title=ANGKOR is an important CLUE to the Ancient Civilization of Cambodia |url=https://www.academia.edu/63520030/ANGKOR_is_an_important_CLUE_to_the_Ancient_Civilization_of_Cambodia |journal=Indo Nordic Authors' Collective p.1}}</ref>ចំពោះសំណង់ស្ថាបត្យកម្មទាំងឡាយណាដែលកសាងឡើងនៅខាងក្រៅបរិវេណប្រាសាទគឺមិនបានកសាងឡើងពីថ្មនោះទេ។ទីតាំងមួយនៅក្នុងចំណោមទីតាំងដែលមានភ្ញៀវទេសចរទៅទស្សនាច្រើនជាងគេបំផុតនៅតំបន់អង្គរគឺ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសំណង់វិមានសាសនាដ៏ធំបំផុតនៅលើពិភពលោកនិងជាតំបន់ទាក់ទាញទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញបំផុតរបស់[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==ឯកសារយោង== ojfx1m8249ltgv4zr77unrptwtya0e6 0 10335 340494 336855 2026-09-15T01:35:46Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340494 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Hariharalaya) គឺជាទីក្រុងបុរាណនិងជារាជធានីរបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលសព្វថ្ងៃមានទីតាំងស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅឯតំបន់មួយឈ្មោះថា[[រលួស (ប្រាសាទ)|រលួស]]។ជាមួយនឹងប្រាសាទតូចធំខ្លះបែកបាក់ខ្លះនៅរឹងមាំតំបន់ហរិហរាល័យនៅតែជាទីតាំងមូលដ្ឋានដែលមានមនុស្សរស់នៅច្រើនកុះកររហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្នលាយឡំជាមួយនឹងវប្បធម៌ប្រពៃណីបុរាណរបស់អ្នកភូមិនិងបរិស្ថានធម្មជាតិ។<ref name=Higham>Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|60}}<ref name=Higham1>Higham, C., 2014, Early Mainland Southeast Asia, Bangkok: River Books Co., Ltd., {{ISBN|9786167339443}}</ref>{{rp|353–357}}<ref>{{Cite web |title=លោកសាស្រ្តាចារ្យ អាំង ជូលាន ពន្យល់អតីតពីទីក្រុងហរិហរាល័យ |url=https://thmeythmey.com/detail/151003 |access-date=2026-06-22 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> ==ឯកសារយោង== ed0t82p0ccj0hfwts9vo54vv6ma24z0 0 10693 340491 339176 2026-09-14T17:27:42Z ~2026-49690-74 52957 /* */ ទីណាខនតេវ 340491 wikitext text/x-wiki {។សួស្ដីរកស៊ីខ្ញុំគឺជាឃុំគឺខា។ កាលណានិយាយពីទ្វារអាស៊ី យើងតែងតែនឹកឃើញប្រទេសមួយដែលនៅពែខាងកើតនិងខាងលិចអឺរ៉ុប ដែលប្រទេសនោះគេហៅថារកស៊ីស្ថិតនៅខាងជើងប្រទេសចិនខាងកើតប្រទេសជប៉ុនខាងត្បូងនៃប្រទេសម៉ៃាយ៉ា ប្រទេសរង្ស៊ីគឺទាក់ទងប្រាថ្នាយជាមួយនឹងអ្នកដែលចូលចិត្តកាន់សាសនារបស់ខ្លួននោះគេហៅថាអ៊ីស្លាមសាសនា មុនពេលដែលសាសនាដទៃមិនទាន់មានគឺអ៊ីស្លាមសាសនាបានកើតមាននៅក្នុង ប្រទេសខ្លួនចាស់ដែលគេហៅថាសូលីបង់ អ៊ីស្លាមសាសនាគេកាន់តូចនិយមជឿជាក់ថាព្រះរបស់ខ្លួនមិនត្រូវបានសម្រាប់ដោយនរណាម្នាក់នោះឡើយ ការពេលដែលអីស្លាមសាសនាមិនទាន់កើតពពួកតាមលេនបង់នេះបានកើតមុនពេលដែលប្រទេសនេះមិនទាន់បានកូននៃការចាប់កំណើតមកម៉្លេះ រកស៊ីជឿជាក់ថាប្រជាជនរបស់ខ្លួនអាចរស់នៅបែកខាងត្បូងនិងប៉ែកខាងលិចបានដោយសេរីភាពនៅក្នុងពេលដែលសាយភាយសាសនារបស់ខ្លួនមកកាន់ទ្វីបដទៃ អ៊ីស្លាមសាសនាគឺតំណាងឲ្យអ្វីដែលប្រជាជនខ្លួនឯងត្រូវគោរពនោះគឺមិនការបរិភោគទាន់នៃសាច់នៃអាហារដែលខ្លួនឯងមិនបានប្រព្រឹត្តនូវគេហៅថាម៉ូស្លីម ទោះជាប្រជាជនខ្លួនឯងបានហាមឃាត់និងសាសនាខ្លួនឯងមិនបានឲ្យប្រព្រឹត្តតែរកអ្វីដែលបានហាមឃាត់នោះគឺអ្វីទាំងនោះបានលាសន្ធឹងមក មកដល់ទ្វីបនិងចក្រភពដែលខ្លួនឯងបានហាមឃាត់ទុកនៅទីនោះគឺជាការយូរវង្វែងមុនពេលដែលអ្វីមិនទាន់បានគ្រប់គ្រងនៃសាសនានោះ និយាយរួមស៊ីសាច់ការអីស្លាមសាសនាគឺការមិនបរិភោគខ្សាច់ជាអាហារនោះគេហៅថាមរីដន្យឬមួយក៏សាច់ជ្រូកនេះឯ អ៊ីស្លាមសាសនាកើតមានប្រទេសរបស់ខ្លួនមុនពេលដែលពពួកម៉ាយ៉ាមិនទាន់មាននៅក្នុងទ្វីបអាមេរិកលោកខាងត្បូងមកម៉្លេះ អ៊ីស្លាមជឿជាក់ថាសាសនាខ្លួនឯងមិនត្រូវទទួលឥទ្ធិពលមកពីសាសនាណាដែរខ្លួនឯងមិនបានគោរពមកពីមុននោះទេ អ៊ីស្លាមសាសនាជឿជាក់ថាការគោរពខ្លួនឯងទៅអ្វីដែលនៅឆ្ងាយគឺតំណាងឲ្យដល់ទីសេចក្តីសុខនៃ ព្រះអង្គម្ចាស់របស់ខ្លួនឯង អ៊ីស្លាមជឿជាក់ថាអ្វីដែលខ្លួនឯងមិនបានប្រព្រឹត្តនិងអ្វីដែលខ្លួនឯងបានប្រកាតប្រកបទៅនៅនឹងកើតព្រះអង្គខ្លួនឯងដោយខ្លួនឯងនៅទីឆ្ងាយនោះឯង គេហៅថាព្រះអង្គម៉ៃឡេះ ព្រះអង្គម៉ៅលើគឺមិនទទួលការរងប្រមាថនិងការទទួលអ្វីមួយដោយសច្ចៈនិងក៏បណ្ដោយខ្លួនឯងទៅតាមសិប្បការនៃធម្មជាតិគឺបណ្ដោយឲ្យខ្លួនឯងទៅតាមបញ្ហានៃធម្មជាតិបានកំណត់ព្រះអង្គមកគេហៅថាព្រះអង្គម៉ៃលើសនេះគឺបានកំណត់សារៈនៃពេលវេលាដែលមិនមាននរណាម្នាក់មានសេចក្តីប្រមាថទៅលើព្រះអង្គមៃលើសនោះបានឡើយ ជញ្ជើតនៃការគឺព្រះអង្គម៉ែលើមិនទទួលយកការអំណោយនិងសេចក្តីស្រឡាញ់ពីមូលអ្នក ទីហ្វូនោះឡើយ អ្នកកាន់នីស្លាមសាសនាជឿជាក់ថាព្រះអង្គអើយលើសបានមកពីឆ្ងាយដែលគ្មាននរណាអាចទៅរកព្រះអង្គបាននោះឡើយព្រះអង្គម៉ែលើសជឿជាក់ថាសាសនារបស់ខ្លួនបានកើតឡើងដោយការរៀននៃការកើតនោះឯងទើបរឿងនេះបានជាយូរវង្វែងនៅទ្វីបលោកតាគេហៅថាអស់ៗ នោះឯ មុនពេលព្រះអង្គម្ល៉េះលើសមិនទាន់បរិត្តនៃការចាប់កំណើតអ្វីៗគឺស្ថិតនៅក្នុងទន្ទេរស្អាតនៃភាពងងឹតនៃការភាពទទេងងឹតនោះហើយគឺមានរូបរាងព្រះអង្គម្ចលើសនោះមានជីសមាមួយថាបើខ្ញុំអាចតាំងជាភរបាននៅក្នុងពន្ធការបញ្ញាណាមួយខ្ញុំនឹងស្ថិតនៅក្នុងការអភិបាតហើយខ្ញុំនឹងការរងការប្រមាថពីអ្វីដែលបានមកជិតខ្ញុំ ព្រះអង្គម៉ែលើសជឿជាក់ថាសាសនារបស់ខ្លួនដែលបានបង្កើតនោះគឺនាវនីនកាដែលព្រះអង្គបានវូននៃការកាយទៅដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមិនវិលត្រឡប់មកវិញជានិច្ច 24សាបអងេគ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យ''រុស្ស៊ី''គឺមានដើមកំណើតមកពីពាក្យ"[[រូសកៀវ|រុស្ស]]" ដែលជាឈ្មោះរបស់រដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅអំឡុង[[មជ្ឈិមសម័យ]]ដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិ[[ស្លាវខាងកើត]]។ ដើមឡើយ ជនជាតិស្លាវគឺមិនបានសម្តៅមកលើប្រជាជាតិខ្លួនថា"រុស្ស"នោះទេដោយពួកគេតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា "Русская земля" បកប្រែមកថា"ទឹកដីរុស្ស៊ី" ឬ"ទឹកដីនៃរុស្ស"។ ដើម្បីកុំឱ្យកើតមានការភាន់ច្រឡំជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត អ្នកប្រវត្តិវិទូសម័យបានសម្តៅមកលើរដ្ឋដំបូងរបស់រុស្ស៊ីនេះថា''រូសកៀវ''។ ឈ្មោះថា"រុស្ស"នេះត្រូវបានដាក់ឱ្យដោយ[[ជនជាតិរូស]] (អាចសរសេរបានថា"រុស្ស") ឈ្មួញនិងយុទ្ធជនជនជាតិស៊ុយអែត<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Russia |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |access-date=2 វិច្ឆិកា 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/rus |title=Rus – definition of Rus by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |publisher=Thefreedictionary.com |access-date=2 វិច្ឆិកា 2011}}</ref> ដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយឆ្លងសមុទ្របាល់ទិកមកលើទឹកដីរុស្ស៊ីបច្ចុប្បន្នរួចបង្កើតបានជារដ្ឋមួយដែលគេតែងស្គាល់ថា"រូសកៀវ"។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររុស្ស៊ី}} ===ប្រវត្តិដើម=== បុព្វបុរសនៃជនជាតិរុស្ស៊ីសព្វថ្ងៃគឺមានដើមកំណើតមកពីកុលសម្ព័ន្ធស្លាវនៅតំបន់ព្រៃភ្នំនៃទំនាបបឹងភីនស៍។<ref>{{Cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P. M.|title=The Early Slavs|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851|publisher=Cornell University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851/page/15 15]–16|isbn=978-0-8014-3977-3|year=2001}}</ref> ជនជាតិស្លាវខាងកើតបានមកតាំងទីលំនៅនៅតំបន់ភាគខាងលិចរុស្ស៊ីចំនួនពីរលើក៖ លើកទីមួយគឺពី[[កៀវ]]មកកាន់ក្រុង[[ស៊ូសដាល]]និង[[មូរ៉ម]] និងលើកទីពីរគឺពី[[ផូឡូតស្គ៍]]មកកាន់[[ណូវកូរ៉ត]]និង[[រ៉ូសតូវ]]។ ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៧ មក ទឹកដីភាគខាងជើងរុស្ស៊ីគឺត្រូវបានជនជាតិស្លាវខាងកើតគ្រប់គ្រងនិងបង្កបង្កើតបានជាកូនចៅតៗគ្នារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri_c0t2|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri_c0t2/page/6 6]–7}}</ref> ===រូសកៀវ=== {{Main|រូសកៀវ}} [[File:Kievan Rus en.jpg|200px|thumb|ទឹកដីរូសកៀវនៅអំឡុងសតវត្សទី១១]] បើយោងទៅតាម[[កាលប្បវត្តិដើម]] ជនជាតិរុស្សមួយរូបឈ្មោះ[[រូរីគ]]ត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជាមេដឹកនាំនៃបុរីណូវកូរ៉តនៅក្នុងឆ្នាំ៨៦២។ នៅឆ្នាំ ៨៨២ អ្នកស្នងរាជ្យរបស់ទ្រង់ឈ្មោះថា[[អូឡេកនៃណូវកូរ៉ត|អូឡេក]]បានដឹកនាំទ័ពធ្វើដំណើរទៅភាគខាងត្បូងហើយក៏បានវាយត្រួតត្រាបុរី[[កៀវ]]<ref>{{Cite book|author1=Thompson, J.W. |author2=Johnson, E.N. |title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|url=https://archive.org/details/introductiontome0000jame |publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|page=[https://archive.org/details/introductiontome0000jame/page/268 268]|isbn=978-0-415-34699-3}}</ref> ដែលដើមឡើយត្រូវជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ[[កាហ្សារ]]។ ព្រះអង្គអូឡេករួមជាមួយនឹងបុត្ររបស់រូរីគព្រះនាម[[អ៊ីហ្គ័រនៃកៀវ|អ៊ីហ្គ័រ]]បានចាប់វិធានការដាក់កុលសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់ទាំងនោះឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននិងលើកទ័ពបន្តវាយត្រួតត្រាទឹកដីកាហ្សារដែលនៅសេសសល់និងថែមទាំងវាយលុកលើពួកប៊ីហ្សាទីននិងពែរ្សទៀតផង។ នៅអំឡុងសតវត្សទី១០ និងទី១១ រូសកៀវត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋដែលធំនិងមានការរីកចម្រើនខ្លាំងបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=https://2001-2009.state.gov/t/pm/64851.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ[[វ៉្លាឌឺមៀរទី១]] (៩៨០–១០១៥) និងបុត្ររបស់ទ្រង់នាម[[យ៉ារ៉ូស្លាវទី១]] (១០១៩–១០៥៤) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា[[យុគសម័យមាស]]របស់មហារដ្ឋរូសកៀវហើយក្នុងរជ្ជកាលរបស់ក្សត្រទាំងពីរអង្គនេះ រដ្ឋរូសកៀវបានទទួលយកនូវឥទ្ធិពលគ្រិស្តសាសនាអូស្សូដក់ពីពួកប៊ីហ្សាទីនហើយបានបង្កើតក្រមច្បាប់ដំបូងបង្អស់របស់ពួកស្លាវខាងកើត។ នៅសតវត្សទី១១ និងទី១២ រូសកៀវបានទទួលរងនូវការលុកលុយពីកុលសម្ព័ន្ធជិតខាងឥតឈប់ឥតឈរមានដូចជា ពួក[[គីបឆាក់]] និង[[ប៉េជ្ឆេណេក]]ជាដើម។ ការលុកលុយទាំងអស់នោះគឺជាមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស្លាវខាងកើតផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅទៅតំបន់ព្រៃភ្នំនៃភាគខាងជើងដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ហ្សាលេស៊ី]]។<ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5244000721|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref><ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=978-5-244-00072-6|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref><ref name="Curtis"/> ទីបំផុត រូសកៀវត្រូវបានដួលរលំនៅពេលដែលពួកម៉ុងកូលបានធ្វើ[[ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងកូលលើរូស|ការចូលឈ្លានពាន]]នៅរវាងឆ្នាំ១២៣៧ និងឆ្នាំ១២៤០។<ref>{{Cite book|author=Hamm, M.F.|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-02585-8|year=1995}}</ref> ជាលទ្ធផល ទីប្រជុំជនជាច្រើនត្រូវបានដុតបំផ្លាញ<ref>{{cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |title=The Destruction of Kiev |publisher=Tspace.library.utoronto.ca |access-date=19 មករា 2011 |archive-url=https://archive.today/20110427075859/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |archive-date=27 មេសា 2011 |archivedate=2016-08-19 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead }}</ref> ហើយប្រជាជនខ្លួនជាងពាក់កណ្តាលក៏ត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកម៉ុងកូលផងដែរ។<ref>{{cite web|url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|title=History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty|publisher=Parallelsixty.com|access-date=27 មេសា 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100121024544/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|archive-date=21 មករា 2010|archivedate=2018-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|url-status=dead}}</ref> ក្រោយមក ក្រុមអ្នកឈ្លានពានទាំងនោះក៏បានបង្កើតរដ្ឋមួយនៅទឹកដីភាគកណ្តាលនិងភាគខាងត្បូងដោយមានឈ្មោះថា[[នគរហ្វូងមាស]] ហើយអស់រយៈពេលពីរសតវត្សទៅមុខទៀត មហានគរមួយនេះគឺតែងតែឈ្លានពានក្សត្របុរីតូចៗរបស់រុស្ស៊ីជានិច្ច។<ref>{{Cite book|author=Рыбаков, Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|pages=525–533, 780–781}}</ref> បន្ទាប់ពីរូសកៀវបានដួលរលំ សាធារណរដ្ឋណូវកូរ៉តក៏បានបង្កើតហើយវាត្រូវជារដ្ឋស្នងតែមួយគត់ដែលមិនបានទទួលរងការឈ្លានពាននិងការលុកលុយធ្ងន់ធ្ងរពីសំណាក់ពួកម៉ុងកូល។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាឡិចសាន់ដឺ ណេវស្គី]] នគរណូវកូរ៉តបានបង្ក្រាបការឈ្លានពានរបស់ស៊ុយអែតនៅក្នុង[[សមរភូមិណេវ៉ា]]នៃឆ្នាំ១២៤០ និងពួកសាសនាភាគខាងជើងនៅក្នុង[[សមរភូមិទឹកកក]]នៃឆ្នាំ១២៤២។ ===ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ=== {{Main|ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ}} ក្រោយពីរូសកៀវបានដួលរលំ រដ្ឋអំណាចថ្មីក៏បានកកើតឡើងដោយមានឈ្មោះថា[[ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ]]ដែលដើមឡើយគឺជាផ្នែកនៃពញារដ្ឋ[[វ្លាឌឺមៀរ‐ស៊ូសដាល]]។ ខណៈពេលដែលខ្លួនកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ម៉ុងកូលនិងពួកតាតារហើយដោយសារតែអ្នកត្រួតត្រាមិនសូវអើពើទៀតនោះ រដ្ឋម៉ូស្គូក៏ចាប់ផ្តើមពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅក្នុងអតីតទឹកដីភាគកណ្តាលនៃរូសក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៤។ ហើយបន្តិចម្តងៗ ម៉ូស្គូក៏ក្លាយជាកម្លាំងដឹកនាំក្នុងដំណើរការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋរូសឡើងវិញនិងការពង្រីកទឹកដីរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីនាពេលអនាគត។<ref>Davies B. Warfare. State and Society on the Black Sea Steppe, 1500–1700. Routledge, 2014. Pg. 4; (PDF) available [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Davies.pdf here]</ref> ប៉ុន្តែដំណើរការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋរបស់ពួកម៉ូស្គូគឺមិនងាយស្រួលនោះឡើយដោយពួកគេត្រូវទទួលរងការវាយលុកម្តងហើយម្តងទៀតពីពួកម៉ុងកូលនិងតាតារ។ រីឯវិស័យកសិកម្មវិញគឺបានទទួលរងខូចខាតតាំងពីដំបូងមកម្លេះដោយសារតែ[[យុគសម័យកូនទឹកកក|រដូវធ្លាក់ព្រិល]]មានរយៈពេលយូរលើសពីធម្មតា។ ម៉្យាងទៀត ទ្វីបអឺរ៉ុបទាំងមូលត្រូវប្រឈមនឹងជំងឺរាតត្បាតដ៏កាចសាហាវនៅរវាងឆ្នាំ១៣៥០ និងឆ្នាំ១៤៩០។<ref name="Byrne p.62" /> ជាភព្វសំណាង ទឹកដីអឺរ៉ុបខាងកើតពោលគឺទឹកដីរុស្ស៊ីមានសន្ទភាពប្រជាជនទាបហើយពួកគេមានវប្បធម៌អនាម័យស្អាត (ឧទាហរណ៍៖ ការនាំគ្នាអនុវត្ត[[បាញ៉ា]]៖ ជាការត្រាំខ្លួននៅក្នុងទឹកក្តៅ) ដោយហេតុនេះហើយទើបករណីស្លាប់ដោយសារជំងឺនៅអឺរ៉ុបខាងកើតមានចំនួនតិចជាងពីអឺរ៉ុបខាងលិច<ref name="banya">{{cite web |url=http://sauna-banya.ru/ist.html |archive-url=https://archive.today/20120530043947/http://sauna-banya.ru/ist.html |archive-date=30 ឧសភា 2012 |title=(ភាសារុស្ស៊ី) ប្រវត្តិបាញ៉ា និងទឹកក្តៅ |access-date=2021-03-13 |archivedate=2012-05-30 |archiveurl=https://archive.today/20120530043947/http://sauna-banya.ru/ist.html |url-status=dead }}</ref> ហើយចំនួនប្រជាជនក្នុងតំបន់ក៏ចាប់ផ្តើមកើនវិញនៅអំឡុងឆ្នាំ១៥០០។<ref name="Byrne p.62">"''[https://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA62 Black Death]''". Joseph Patrick Byrne (2004). p. 62. {{ISBN|0-313-32492-1}}</ref> កងទ័ពសហពញារដ្ឋរុស្ស៊ីដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គ[[ឌីមីទ្រី អ៊ីវ៉ាណូវិច]]និងទទួលការគាំទ្រពី[[វិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់រុស្ស៊ី]] បានប្រយុទ្ធឈ្នះលើទ័ពម៉ុងកូល-តាតារនៅក្នុង[[សមរភូមិគូលីកូវ៉ូ]]នៅឆ្នាំ១៣៨០។ ក្នុងនាមជារដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេនៅក្នុងតំបន់ ពញារដ្ឋម៉ូស្គូបានចាប់ផ្តើមលេបត្របាក់រដ្ឋជិតខាងរបស់ខ្លួនបន្តិចម្តងៗ។ ទីបំផុតនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ[[អ៊ីវ៉ានទី៣]] រុស្ស៊ី (ម៉ូស្គូ) ក៏បានយកឈ្នះហើយបានផ្តួលរំលំការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកតាតារចោលរួចហើយរុស្ស៊ីបានបន្តបង្រួបបង្រួមតំបន់ភាគកណ្តាលនិងខាងជើងទាំងមូលឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនវិញ។ ព្រះអង្គបានក្លាយជាអង្គក្សត្ររុស្ស៊ីដំបូងបង្អស់ដែលមានគោរម្យងារថា"សម្តេចចៅពញានៃរុស្ស៊ីរួម"។<ref>{{cite web|author=May, T.|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archive-date=7 មិថុនា 2008|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> ក្រោយ[[ការដួលរលំនៃកុងស្តង់ទីណូប៉ូល]]ក្នុងឆ្នាំ១៤៥៣ រុស្ស៊ីបានអះអាងថាខ្លួនគឺជារដ្ឋស្នងពេញលេញរបស់[[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងខាងកើត]]។ ព្រះបាទអ៊ីវ៉ានទី៣ បានរៀបអភិសេកជាមួយ[[សូហ្វីយ៉ា ប៉ាលីអូឡូក]]ដែលត្រូវជាក្មួយស្រីរបស់[[បញ្ជីរាយនាមអធិរាជប៊ីហ្សង់ទីន|អធិរាជប៊ីហ្សង់ទីន]]ចុងក្រោយបង្អស់គឺព្រះចៅ[[កុងស្តង់ទីនទី១១ ប៉ាលីអូឡូក|កុងស្តង់ទីនទី១១]]។ ព្រះអង្គអ៊ីវ៉ានបានយករូបឥន្ទ្រីក្បាលពីររបស់ប៊ីហ្សង់ទីនធ្វើជានិមិត្តរូបជាតិខ្លួនហើយមកដល់បច្ចុប្បន្នវាបានក្លាយជារូបតំណាងវរលញ្ឆករប្រទេសរុស្ស៊ី។ ===អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ី=== {{Main|អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ី}} [[File:Vasnetsov Ioann 4.jpg|thumb|upright=0.7|right|ព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍ត្សារ[[អ៊ីវ៉ានទី៤]]]] នៅឆ្នាំ១៥៤៧ សម្តេចចៅពញា[[អ៊ីវ៉ានទី៤]] បានឡើងសោយរាជ្យជាស្តេច[[ត្សារ]]ដំបូងបង្អស់របស់ប្រជាជាតិរុស្ស៊ី។ ស្តេចត្សារបានប្រកាសឱ្យប្រើក្រមច្បាប់ថ្មី (១៥៥០) បានបង្កើតគណៈតំណាងសក្តិភូមិ និងបានណែនាំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ជនបទ។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|pages=562–604|volume=6|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skrynnikov, R.|title=Ivan the Terrible|publisher=Academic Intl Pr|year=1981|page=[https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219 219]|isbn=978-0-87569-039-1|url=https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219}}</ref> នៅក្នុងរជ្ជកាលដ៏វែងរបស់ព្រះអង្គ អ៊ីវ៉ានបានពង្រីកទឹកដីរុស្ស៊ីឱ្យធំទ្វេដងជាងមុនដោយកាត់ទឹកដីខាន់ចក្រតាតារចំនួនបី (ជាផ្នែកដែលនៅសេសសល់ពី[[ហ្វូងនគរមាស]]) មាន៖ [[ខាន់ចក្រកាហ្សាន|កាហ្សាន]] [[ខាន់ចក្រអាស្ត្រាខាន់|អាស្ត្រាខាន់]] និង[[ខាន់ចក្រស៊ីបឿរ|ខាន់ចក្រស៊ីបេរី]]។ គិតត្រឹមសតវត្សទី១៦ រុស្ស៊ីបានក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសឆ្លងទ្វីប|រដ្ឋឆ្លងទ្វីប]]មួយ។<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Siberia|title=Siberia|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន អំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ីក៏បានថយចុះវិញដោយសារតែសង្គ្រាមដ៏មានរយៈពេលយូរមួយដែលគេតែងសម្តៅលើថា[[សង្គ្រាមលីវ៉ូនី]]។ វាគឺជាសង្គ្រាមប្រយុទ្ធរវាងមហាអំណាចរុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធភាពប៉ូឡូញ លីទុយអានី និងស៊ុយអែតដោយភាគីទាំងសងខាងមានគោលបំណងចង់ដណ្តើមយកទឹកដីដែលនៅជាប់[[សមុទ្របាល់ទិក]]។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–908|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref> ក្នុងពេលដំណើរគ្នានេះដែរ [[ខាន់ចក្រគ្រីមៀ]]ដែលត្រូវជារដ្ឋស្នងរបស់ហ្វូងនគរមាសតែមួយគត់បានបន្តវាយលុកលើទឹកដីភាគខាងត្បូងរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|author=Eizo Matsuki|url=http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501041101/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|archive-date=1 ឧសភា 2011|title=The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves|publisher=Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University|access-date=4 ឧសភា 2013|archivedate=2011-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501041101/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងដើម្បីស្តារខាន់ចក្រវ៉ុលហ្កាឡើងវិញ ពួកគ្រីមៀនិងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនគឺ[[ចក្រភព អូតូម៉ង់|ពួកអូតូម៉ង់]]បានរួមគ្នា[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-គ្រីមៀ|វាយឈ្លានពានចូលទៅក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីភាគកណ្តាល]] ហើយជារឿងដែលមិនគួរឱ្យជឿ ទ័ពរបស់ពួកគេបានបុកទៅដល់ទីក្រុងម៉ូស្គូនិងថែមទាំងបានដុតផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុងនោះទុកជាការអបអរជ័យជម្នះនិងទុកជាការគំរាមកំហែងទៅរុស្ស៊ីផង។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–809|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref> ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ទ័ពសម្ព័ន្ធភាពទាំងពីរត្រូវបានបង្ក្រាបដោយទ័ពរុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សមរភូមិម៉ូឡូឌី]] ហើយជាលទ្ធផលកងកម្លាំងភាគីគ្រីមៀនិងអូតូម៉ង់ក៏ត្រូវបែកបាក់ហើយយុទ្ធនាការឈ្លានពានរុស្ស៊ីក៏ត្រូវបាត់បង់ទៅវិញ។ ដោយមិនទាន់អស់ចិត្ត ពួកគ្រីមៀនូវតែបន្តវាយលុកលើទឹកដីរុស្ស៊ីប៉ុន្តែលើកនេះពួកគេបានប្រើប្រាស់កម្លាំងទាសករជាជាងកម្លាំងកងទ័ព។ ដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយលុករបស់គ្រីមៀ រុស្ស៊ីបានចាត់សាងសង់បន្ទាយនៅតាមព្រំដែនភាគខាងត្បូងហើយការវាយលុកក៏បានបញ្ចប់នៅអំឡុងសតវត្សទី១៧។<ref>{{cite web|author=Brian Glyn Williams |title=The Sultan's Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire |url=http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |website=[[The Jamestown Foundation]] |year=2013 |page=27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021092115/http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |archive-date=21 តុលា 2013|author-link=Brian Glyn Williams }}</ref> ការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះរាជបុត្រត្សារអ៊ីវ៉ានបានធ្វើឱ្យដាច់ពូជពង្ស[[រាជវង្សរូរីគ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៥៩៨ ហើយបូករួមជាមួយនឹង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សឆ្នាំ១៦០១–០៣]] ទៀតបានធ្វើឱ្យរុស្ស៊ីធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល គ្មានអង្គក្សត្រគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់។ គេបានសម្តៅលើសម័យនេះថា"[[វេលានៃភាពវឹកវរ]]"។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times |publisher=AST|year=2001|volume=7|pages=461–568|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref> ដោយឃើញបែបនេះ [[សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី]]ក៏ឈ្លាតឱកាសវាយលុកឈ្លានពានទឹកដីមួយផ្នែកនៃរុស្ស៊ីនិងថែមទាំងបានចូលត្រួតត្រារាជធានីម៉ូស្គូមួយរយៈផងដែរ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦១២ កងទ័ពប៉ូឡូញត្រូវបានអង្គភាពស្ម័គ្រចិត្តរុស្ស៊ីវាយថយមកវិញក្រោមការដឹកនាំរបស់វីរបុរសជាតិពីររូបគឺពាណិជ្ជករម្នាក់ឈ្មោះ[[គូស្មា មីនីន]] និងព្រះអង្គម្ចាស់[[ឌីមីទ្រី ប៉ូស៍ហាស្គី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦១៣ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏តែងតាំងរាជវង្សថ្មីដែលមាននាមថា[[រាជវង្សរ៉ូម៉ាណូវ]]ហើយក្រោយៗមក រុស្ស៊ីក៏ចាប់ផ្តើមងើបខ្លួនក្លាយជាមហាអំណាចឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានយកឈ្នះលើគ្រោះចលាចលពីមុនៗហើយ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានបង្វែរមកចាប់ផ្តើមពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនតទៅទៀតនៅក្នុងសតវត្សទី១៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤៨ ទាសករអ៊ុយក្រែនម្នាក់បានចូលរួមក្នុងក្រុមបះបោរមួយប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់ប៉ូឡូញ–លីទុយអានី។ នៅឆ្នាំ១៦៥៤ មេដឹកនាំអ៊ុយក្រែនឈ្មោះ[[បុកដាន ឃ្មែរនីតស្គី]]បានស្នើដាក់ជាតិខ្លួនក្រោមអាណាព្យាបាលភាពរបស់ត្សារ[[អាឡិចស៊ី (ត្សាររុស្ស៊ី)|អាឡិចស៊ីនៃរុស្ស៊ី]]។ ត្សារអាឡិចស៊ីបានទទួលយល់ព្រមសំណើនោះហើយ[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ប៉ូឡូញ (១៦៥៤–១៦៦៧)|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐ប៉ូឡូញ]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាលទ្ធផល ទឹកដីអ៊ុយក្រែនត្រូវបានកាត់ទៅជាពីរផ្នែកដោយផ្នែកខាងលិចគឺស្ថិតនៅក្រោមប៉ូឡូញដដែរ រីឯផ្នែកខាងកើតត្រូវធ្លាក់មកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ី។ នៅឆ្នាំ១៦៧០–៧១ មានការបះបោរអ៊ុយក្រែនមួយនៅក្នុងតំបន់វ៉ុលហ្កាប៉ុន្តែវាត្រូវបានកម្លាំងទ័ពត្សារបង្ក្រាបបានដោយជោគជ័យ។<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Stenka-Razin|title=Stenka Razin|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=16 កុម្ភៈ 2021}}</ref> រុស្ស៊ីបានរុញពង្រីកទឹកដីខ្លួនទៅភាគខាងកើតរហូតនិងបានគ្រប់គ្រងលើទឹកដីស៊ីបេរីដ៏ធំអស្ចារ្យដែលសម្បូរទៅដោយព្រៃភ្នំនិងព្រិលធ្លាក់ជាច្រើន។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤៨ អ្នករុករកជនជាតិរុស្ស៊ីពីររូបឈ្មោះ[[ហ្វេដុត ប៉ូពូវ]]និង[[សេមយ៉ន ដេសណេវ]]បានរកឃើញ[[ច្រកសមុទ្របេរីង]]ហើយអ្នកទាំងពីរក៏ក្លាយជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើនាវាចរណ៍ទៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Semyon-Ivanov-Dezhnyov|title=Semyon Ivanov Dezhnyov|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=16 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ===អធិរាជាណាចក្ររុស្ស៊ី=== {{Main|ចក្រភព រុស្ស៊ី}} [[File:Peter I by Kneller.jpg|thumb|upright|ព្រះចៅ[[ពីទ័រទី១]], ជា[[ព្រះអធិរាជរុស្ស៊ី|អធិរាជរុស្ស៊ី]]ដំបូងបង្អស់ពីឆ្នាំ១៧២១ ដល់ឆ្នាំ១៧២៥។]] នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់[[ពីទ័រទី១]] ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រកាសក្លាយជារដ្ឋចក្រភពនៅក្នុងឆ្នាំ១៧២១ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាមហាអំណាចពិភពលោកមួយផងដែរ។ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គពីឆ្នាំ១៦៨២ ដល់ឆ្នាំ១៧២៥ ព្រះចៅពីទ័របានច្បាំងយកឈ្នះលើពួកស៊ុយអែតនៅក្នុង[[មហាសង្គ្រាមភាគខាងជើង]]ហើយជាលទ្ធផល ទឹកដីដែលបានបាត់បង់នៅក្នុងវេលានៃភាពវឹកវរក៏បានប្រគល់មកឱ្យរុស្ស៊ីវិញ។<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=978-5-17-002142-0|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> ពីទ័របានស្ថាបនារាជធានីថ្មីនៅក្បែរសមុទ្របាល់ទិកដែលមានឈ្មោះថា[[សង់ពីទ័របួរ]]។ រុស្ស៊ីក៏បានចាប់ផ្តើមទទួលនូវឥទ្ធិពលវប្បធម៌ខ្លះៗពីអឺរ៉ុបខាងលិចបន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានសម្រេចអនុម័តកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល។ នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបុត្រីរបស់ពីទ័រគឺអធិរាជិនី[[អេលីហ្សាប៊ែតទី១ (អធិរាជិនីរុស្ស៊ី)|អេលីហ្សាប៊ែត]] គេឃើញថាប្រទេសរុស្ស៊ីបានចូលរួមនៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ]] (១៧៥៦–៦៣)។ នៅក្នុងជម្លោះនេះ រុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់ទឹកដីព្រុសខាងកើតបានមួយរយៈនិងព្រមទាំងចូលទៅដល់រាជធានីប៊ែរឡាំងទៀតផង។ ក៏ប៉ុន្តែក្រោយពីអេលីហ្សាប៊ែតបានចូលទិវង្គតទៅ ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលរុស្ស៊ីដណ្តើមបាននៅក្នុងសង្គ្រាមត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យ[[រាជាណាចក្រព្រុស]]វិញដោយអធិរាជថ្មីគឺ[[ពីទ័រទី៣ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|ព្រះចៅពីទ័រទី៣]]។ ព្រះអធិរាជិនី[[កាតឺរីនទី២]] (គ្រងរាជ្យក្នុងឆ្នាំ១៧៦២–៩៦) បានដឹកនាំប្រទេសរុស្ស៊ីទៅរកវិបុលភាពនិងវឌ្ឍនភាពស្ទើរគ្រប់វិស័យ។ ព្រះអធិរាជិនីទ្រង់បានពង្រីកឥទ្ធិពលនយោបាយរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងសហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានីហើយបានកាត់បញ្ចូលទឹកដីមួយភាគធំរបស់ប៉ូឡូញ–លីទុយអានីដាក់ជាទឹកដីរបស់ខ្លួននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[ការរំលែងទឹកដីប៉ូឡូញ|រំលែកទឹកដីប៉ូឡូញ]]។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យទឹកដីរុស្ស៊ីកាន់តែខិតជិតទៅដល់អឺរ៉ុបកណ្តាល។ នៅភាគខាងត្បូងវិញ ជ័យជម្នះរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-តួកគី (១៧៦៨–១៧៧៤)|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐តួកគី]]បានបណ្តាលឱ្យទឹកដីខ្លួនរុញច្រានរហូតទៅដល់សមុទ្រខ្មៅនិងថែមទាំងបានវាយត្រួតត្រាខាន់ចក្រគ្រីមៀនៅក្នុងដំណើរនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃជ័យជម្នះនៅក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐ពែរ្ស]]នៅអំឡុងសតវត្សទី១៩៖ រុស្ស៊ីបានចូលត្រួតត្រាតំបន់[[ត្រង់ក័រកាស៊ី]]និងតំបន់[[ក័រកាស៊ីខាងជើង]]។<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] pp. 728–730 ABC-CLIO, 2014 {{ISBN|1-59884-948-4}}</ref><ref>John F. Baddeley, "The Russian Conquest of the Caucasus", Longman, Green and Co., London: 1908. {{ISBN|978-0-7007-0634-1}} p. 90</ref> បុត្ររបស់កាតឺរីននាម[[ប៉ូលទី១|ប៉ូល]]បានឡើងស្នងរាជ្យជំនួសព្រះមាតាបន្ទាប់ពីអធិរាជិនីបានសោយទិវង្គតទៅ។ ការដឹកនាំរបស់ប៉ូលគឺមានលក្ខណៈមិនទៀងទាត់ហើយព្រះអង្គច្រើនតែផ្តោតលើវិបត្តិក្នុងស្រុក។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប៉ូលត្រូវបានគេធ្វើឃាតហើយរាជបល្ល័ងត្រូវធ្លាក់មកបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាម[[អាឡិចសាន់ដឺទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី១]]។ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺ រុស្ស៊ីបានវាយយកទឹកដីហ្វាំងឡង់ពីស៊ុយអែតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩ និងទឹកដី[[បេសារ៉ាប៊ី]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៨១២។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសអឺរ៉ុបដំបូងបង្អស់ដែលធ្វើនិគមកិច្ចលើទឹកដីអាឡាស្កា។ [[File:Russia 1533-1896.gif|thumb|left|វិសាលភាពទឹកដីរុស្ស៊ីពីឆ្នាំ១៥៣៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៤។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៨០៣–១៨០៦ បរិនាវាចរណ៍ដំបូងរបស់រុស្ស៊ីបានប្រព្រឹត្តិទៅបានសម្រេចហើយក្រោយមក ដំណើររុករកនៅលើសមុទ្រក៏បានចាប់ផ្តើម។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨២០ បេសនជនរុស្ស៊ីបានដាក់ជើងលើមហាទឹកកក[[អង់តាកទិក]]ជាលើកដំបូង។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីក]] រុស្ស៊ីគឺស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងនឹងចក្រភពបារាំងរបស់[[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ណាប៉ូលេអុង]]។ [[ការឈ្លានពានរបស់បារាំងលើរុស្ស៊ី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយសម្រេចហើយកងទ័ពណាប៉ូលេអុងបានធ្វើដំណើរមកដល់ទីក្រុងម៉ូស្គូនៅឆ្នាំ១៨១២ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន កងទ័ពបារាំងទាំងនោះបាននាំគ្នាដកថយទៅវិញដោយសារតែការប្រយុទ្ធប្រឆាំងតទល់ដ៏ឈ្លាសវៃរបស់កងកម្លាំងរុស្ស៊ី បូករួមជាមួយនឹង[[សិសិររដូវ]]ដ៏ត្រជាក់លើដែនដីរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីបានរុញច្រាន[[មហាកងទ័ព|មហាទ័ព]]បារាំងចេញពីដែនចក្រភពខ្លួនរួចចេញពីទឹកដីប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងទៀតរហូតទៅដល់ទីក្រុងប៉ារីស។ ព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺទី១ បានក្លាយជាគណៈប្រតិភូនាំមុខរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំសមាជក្រុងវីយែន]]ហើយទឹកដីអឺរ៉ុបក្រោយសម័យណាប៉ូឡេអុងក៏បានកំណត់នៅក្នុងសមាជនោះ។ មន្ត្រីនៃសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីកបាននាំចូលនូវគំនិតសេរីនិយមចូលក្នុងប្រទេសវិញហើយបានបង្កើតនូវ[[កុបកម្មដេកាប៊្រីស្ត៍]]ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយអំណាចរបស់ស្តេចត្សារ។ នៅចុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|នីកូឡាសទី១]] (១៨២៥–៥៥) ឥទ្ធិពលនិងអំណាចរបស់រុស្ស៊ីនៅអឺរ៉ុបត្រូវបានរំខានដោយការបរាជ័យនៅក្នុង[[សង្គ្រាមគ្រីមៀ]]។ នៅរវាងឆ្នាំ១៨៤៧ ដល់ឆ្នាំ១៨៥១ ប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ១ លាននាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតដោយសារតែជំងឺ[[អាសន្នរោគ]]។<ref>Geoffrey A. Hosking (2001). "''[https://books.google.com/books?id=oh-5AAmboMUC&pg=PA9 Russia and the Russians: a history]''". Harvard University Press. p. 9. {{ISBN|0-674-00473-6}}</ref> អ្នកស្នងរាជ្យបន្ទាប់ពីនីកូឡាសគឺព្រះចៅ[[អាឡិចសាន់ដឺទី២ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី២]] (១៨៥៥–៨១) ទ្រង់បានអនុម័តបម្លាស់ប្តូរជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសដូចជាការធ្វើ[[កំណែទម្រង់សេរីភាពនៃឆ្នាំ១៨៦១]] ជាដើម។ កំណែទម្រង់ទាំងនេះបានជម្រុញឱ្យមានកំណើនឧស្សាហូបនីយកម្មនិងទំនើបកម្មនៅក្នុងជួរយោធា។ នៅចុងសតវត្សទី១៩ គេឃើញមានចលនាសង្គមនិយមខ្លះៗបានចាប់ផុសឡើងនៅលើទឹកដីរុស្ស៊ី។ ព្រះអង្គអាឡិចសាន់ដឺទី២ ត្រូវបានភេរវករបដិវត្តន៍ធ្វើឃាតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដោយបន្សល់ទុករាជបល្ល័ងឱ្យ[[អាឡិចសាន់ដឺទី៣ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី៣]]។ អធិរាជរុស្ស៊ីចុងក្រោយគេគឺព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី២]] (១៨៩៤–១៩១៧) បានជួបនូវបញ្ហាធំៗមួយចំនួនដូចជា [[បដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩០៥]] ដែលកើតឡើងដោយការបរាជ័យរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន]]និងឧប្បត្តិហេតុបាតុកម្មមួយដែលគេស្គាល់ថា[[ការបង្ហូរឈាមថ្ងៃអាទិត្យ]]។ កុបកម្មនោះត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយជោគជ័យប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីត្រូវបង្ខំចិត្តទទួលធ្វើកំណែទម្រង់ដ៏ធំមួយ (គឺកំណែទម្រង់[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩០៦]]) ដោយនៅក្នុងនោះមានដូចជា៖ ការផ្តល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ បង្កើតសភា ផ្តល់សិទ្ធិឱ្យមានវត្តមានគណបក្សនយោបាយ និងការបង្កើតស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិបោះឆ្នោតគឺ[[សភាឌូម៉ា (ចក្រភពរុស្ស៊ី)|សភាឌូម៉ានៃចក្រភពរុស្ស៊ី]]។ [[កំណែទម្រង់ស្តូលីពីន|កំណែទម្រង់កសិកម្មស្តូលីពីន]]បាននាំឱ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុកជាច្រើនដោយប្រជាកសិករទៅកាន់តំបន់ស៊ីបេរី។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩០៥ និងឆ្នាំ១៩១៤ ពលរដ្ឋប្រមាណ ៤ លាននាក់បានរត់មកតាំងទីលំនៅលើតំបន់ស៊ីបេរី។<ref>N. M. Dronin, E.&nbsp;G. Bellinger (2005). ''[https://books.google.com/books?id=9a5j_JL6cqIC&pg=PA38 Climate dependence and food problems in Russia, 1900–1990: The interaction of climate and agricultural policy and their effect on food problems]''. Central European University Press. p. 38. {{ISBN|963-7326-10-3}}</ref> ===បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ និងសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី=== {{Main|បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ|រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី|សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី}} {{See also|ការបោះឆ្នោរសភាធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧}} [[File:Russian Imperial Family 1913.jpg|thumb|left|ព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី២]] និងគ្រួសាររបស់ទ្រង់ត្រូវបានពួកបុលសេវិកបាញ់សម្លាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨។]] នៅឆ្នាំ១៩១៤ រុស្ស៊ីបានសម្រេចលូកដៃចូលក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ|សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] បន្ទាប់ពី[[ចក្រភព អូទ្រីស-ហុងគ្រី|ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី]]បានប្រកាសសង្គ្រាមលើសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺប្រទេស[[រាជាណាចក្រស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]]។ នៅឆ្នាំ១៩១៦ [[ការវាយប្រហារប៊្រូស៊ីលូវ|ការវាយតបប៊្រូស៊ីលូវ]]របស់រុស្ស៊ីស្ទើរតែបំបាក់កម្លាំងយោធារបស់អូទ្រីស-ហុងគ្រីទាំងអស់ទៅហើយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលបញ្ឈប់រុស្ស៊ីមិនឱ្យបន្តបុកចូលទឹកដីអូទ្រីស-ហុងគ្រីតទៅទៀតនោះគឺការមិនជឿទុកចិត្តពីសំណាក់ប្រជាជន តម្លៃខាតបង់នៃសង្គ្រាម អត្រាមរណភាពខ្ពស់ អំពើពុករលួយ និងសកម្មភាពក្បត់ជាតិ។ល។ ទាំងនេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលបង្កឱ្យមាន[[បដិរត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧]] ដែលមានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗចំនួនពីរ។ [[បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ]]បានបង្ខំឱ្យសម្តេចនីកូឡាសដាក់រាជ្យហើយទ្រង់និងគ្រួសារទ្រង់ត្រូវបានគេចាប់ឃុំឃាំងនិងក្រោយមកសម្លាប់នៅយេកាតឺរីនប៊ឺកខណៈពេលដែល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី]]កំពុងតែឆាបឆេះ។ របបរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយរបបនយោបាយដែលពឹងផ្អែកលើសម្ព័ន្ធភាពបក្សនយោបាយដ៏ផុយស្រួយដែលបានប្រកាសខ្លួនថាជា[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី|រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន]]។ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៧ [[សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី]]ត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងបើយោងតាមក្រឹតរបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន។<ref>{{cite web|url=https://www.prlib.ru/history/619540|title=Провозглашена Российская республика|date=7 កុម្ភៈ 2017|website=Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина}}</ref> នៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ សភាធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានប្រកាសថារុស្ស៊ីគឺជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ សភាធម្មនុញ្ញក៏ត្រូវបានរំលាយដោយ[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិមជ្ឈិមនៃរុស្ស៊ីរួម]]។ ===សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី=== {{Main|បដិវត្តន៍ខែតុលា|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|ចលនាទង់ស}} [[File:Thecristisrizenoldrussiancivilwarposter.jpg|thumb|upright=0.8|រូបគំនូរឃោសនារបស់ចលនាទង់សក្នុងឆ្នាំ១៩៣២។]] ជម្លោះបានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នចូលកាន់កាប់អំណាច។ បក្ស[[បុលសេវិក]]ក៏បានងើបឡើងប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននោះដោយគេសម្តៅលើការបះបោរនោះថា[[បដិវត្តន៍ខែតុលា]]។ នៅទីបំផុត លោក[[វ្លាឌីមៀរ អ៊ីលីច លេនីន|វ្លាឌឺមៀរ លេនីន]] និងបក្សពួកកុម្មុយនីស្តរបស់លោកបានទទួលជ័យជម្នះដោយបានផ្តួររំលំរបបសាធារណរដ្ឋចោលហើយអំណាចត្រូវបានធ្លាក់មកនៅក្នុងដៃពួកសូវៀត។ ជាលទ្ធផល ប្រទេសរុស្ស៊ីបានក្លាយជា[[រដ្ឋសង្គមនិយម]]ដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ ក្រោយពីពួកសូវៀតបានចូលកាន់អំណាច [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី]]ក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងពួក[[ចលនាទង់ស]]នឹងរបបកុម្មុយនីស្តថ្មី។ ជាលទ្ធផលនៃការចុះហត្ថលេខាសន្តិភាពជាមួយ[[មហាអំណាច កណ្តាល|មហាអំណាចកណ្តាល]] រដ្ឋបុលសេវិករុស្ស៊ីត្រូវលះបង់ទឹកដីធំៗមួយចំនួនដូចជាតំបន់ទឹកដីអ៊ុយក្រែន ប៉ូឡូញ បាល់ទិក និងហ្វាំងឡង់។ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ក៏បានព្យាយាមចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ដើម្បីបញ្ឈប់ក្រុមបុលសេវិកដែរប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច។ នៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ភាគីទាំងពីរបានប្រើប្រាស់យុទ្ធនាការនិរទេសប្រជាជននិងសម្លាប់ជនណាដែលគាំទ្រសត្រូវរៀងខ្លួន ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា [[សម្បដិភ័យក្រហម]] និង[[សម្បដិភ័យស]]។ នៅពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវជួបនឹងបន្ទុកវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ គេបានប៉ាន់ស្មានថាមានមនុស្សប្រមាណពី ៧ លានទៅ ១២ លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមដែលភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល។<ref>{{cite book|last=Mawdsley|first=Evan|title=The Russian Civil War|location=New York|publisher=Pegasus Books|year=2007|isbn=9781681770093|url=https://books.google.com/books?id=QnwRMQAACAAJ|page=287}}</ref> ប្រជាជនរាប់លាននាក់បានរត់ភៀសខ្លួន<ref>[https://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA3 Transactions of the American Philosophical Society]. James E. Hassell (1991), p. 3. {{ISBN|0-87169-817-X}}</ref> ហើយ[[គ្រោះទុរ្ភិក្សរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩២១–២២|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]ដ៏ធំមួយ (១៩២១–២២) បានឆក់យកជីវិតមនុស្សប្រមាណជាងប្រាំលាននាក់បន្ថែមទៀត។<ref>[https://web.archive.org/web/20121219101057/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/5rfhjy.htm Famine in Russia: the hidden horrors of 1921], International Committee of the Red Cross</ref> ===សហភាពសូវៀត=== {{Main|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី|សហភាពសូវៀត|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសហភាពសូវៀត}} [[File:Russian SFSR in Soviet Union (1936).svg|thumb|ទឹកដីនៃ[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី]] (ក្រហម) ក្នុង[[សហភាពសូវៀត]]នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៦។]] រដ្ឋរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន បេឡារុស និងត្រង់ក័រកាស៊ីជាមួយគ្នាបានបង្កើតចេញជា[[សហភាពសូវៀត]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២២។ ក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋទាំង ១៥ នៅក្នុងសហភាពសូវៀត សាធារណរដ្ឋធំជាងគេនោះគឺ [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី]] ហើយក៏ត្រូវជារដ្ឋដឹកនាំនៃសហភាពផងដែរ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លេនីននៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ លោក[[ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន]]ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតតែងតាំងជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តសហភាពសូវៀត|លេខាបក្ស]]ថ្មី (តំណែងខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងជួរគណបក្សកុម្មុយនីស្ត)។ ស្តាលីនបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសដោយប្រើអំណាចផ្តាច់ការដោយលោកបានបំបិទមាត់រាល់ក្រុមប្រឆាំងទាំងអស់នៅក្នុងបក្សនិងនៅក្នុងប្រទេស។ [[លីយ៉ុង ទ្រុតស្គី]]ដែលជាអ្នកគាំទ្រគំនិត[[បដិវត្តន៍ពិភពលោក]]មួយរូបបានធ្វើនិរទេសចេញពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៩ ដោយបន្សល់ទុកឱ្យគំនិត[[សង្គមនិយមក្នុងប្រទេសមួយ]]របស់ស្តាលីនក្លាយជាគំនិតមនោគមវិជ្ជាគោលនៅក្នុងសហភាពសូវៀត។ ទោះជាសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ជាច្រើនឆ្នាំក៏ដោយក៏វិបត្តិផ្ទៃក្នុងបក្សបុលសេវិកនូវតែបន្តកើតមាន ដោយឃើញបែបនេះស្តាលីនបានចាត់យុទ្ធនាការបោសសម្អាតបក្សពីឆ្នាំ១៩៣៧–៣៨។ ជាលទ្ធផល ថ្នាក់ដឹកនាំនិងមនុស្សមួយចំនួនត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនយោបាយដោយខ្លះត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារហើយខ្លះទៀតត្រូវចាប់សម្លាប់ចោលតែម្តងសម្បីតែមេយោធាក៏មិនអាចគេចខ្លួនរួចដែរ។<ref>Abbott Gleason (2009). ''[https://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373 A Companion to Russian History]''. Wiley-Blackwell. p. 373. {{ISBN|1-4051-3560-3}}</ref> ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តាលីន រដ្ឋាភិបាលសូវៀតបានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៃ[[សេដ្ឋកិច្ចផែនការ]] ធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មនៅតាមតំបន់ជនបទ និងបង្កើតសហករណ៍កសិកម្មនៅទូទាំងប្រទេស។ នៅក្នុងសម័យសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមដ៏រីកចម្រើននេះមានមនុស្សជាច្រើនត្រូវបានទាហាននិងរដ្ឋាភិបាលចាប់បញ្ជូនទៅជំរុំការងារ<ref name="Getty">Getty, Rittersporn, Zemskov. "Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence". ''The American Historical Review'', Vol. 98, No. 4 (October 1993), pp. 1017–49.</ref> ជាពិសេសគឺបុគ្គលដែលប្រឆាំងនឹងការដឹកនាំរបស់ស្តាលីនហើយជាលទ្ធផល មនុស្សរាប់លាននាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួននិងនិរទេសទៅតំបន់ជនបទនៃសហភាពសូវៀត។<ref name="Getty" /> គោលការណ៍កសិកម្មថ្មីនៅក្នុងប្រទេសបូករួមជាមួយនឹងគោលនយោបាយដ៏តឹងរឹងរបស់រដ្ឋនិងគ្រោះរាំងស្ងួតបានធ្វើឱ្យកើតមាននូវ[[គ្រោះទុរ្ភិក្សសូវៀតឆ្នាំ១៩៣២–៣៣|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]ដ៏ធំនៅរវាងឆ្នាំ១៩៣២ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៣។<ref>[[R. W. Davies]], [[S. G. Wheatcroft]] (2004). ''The Years of Hunger: Soviet Agriculture, 1931–33'', p. 401.</ref> មនុស្សប្រមាណពី ២ ទៅ ៣ លាននាក់បានក្ស័យជីវិតនៅក្នុងគ្រោះទុរ្ភិក្សមួយនេះ។<ref>{{cite web |title=The U.S.S.R. from the death of Lenin to the death of Stalin – The Party versus the peasants |url=https://www.britannica.com/place/Soviet-Union/Toward-the-second-Revolution-1927-30#ref42055 |website=www.britannica.com |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=18 កក្កដា 2019}}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ សូវៀតបានផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មទៅជាប្រទេសឧស្សាហកម្មក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីប៉ុណ្ណោះ។ ====សង្គ្រាមលោកលើកទី២==== [[File:RIAN archive 44732 Soviet soldiers attack house.jpg|thumb|upright=1.3|[[សមរភូមិស្តាលីនក្រាដ]], ជាសមរភូមិប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមដ៏សាហាវបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តសង្គ្រាម។ វាបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៤៣ បន្ទាប់ពីកងទ័ពសូវៀតបានទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់។]] នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤១ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីបានហែកចោលនូវសន្ធិសញ្ញាមិនឈ្លានពានរវាងខ្លួននិងសូវៀតហើយបានបញ្ជាឱ្យទ័ពដ៏ធំអស្ចារ្យរបស់ខ្លួន[[ប្រតិបត្តិការបាបារ៉ូសា|ចូលឈ្លានពាន]]ទឹកដីសហភាពសូវៀត។<ref>{{cite web |title=World War&nbsp;II|website=Encyclopædia Britannica |access-date=9 មីនា 2008 |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> នៅក្នុងដំណើរឈ្លានពាននេះ អាល្លឺម៉ង់បានបង្កើតផែនការមួយដែលមានឈ្មោះថា[[ផែនការស្រេកឃ្លាន]]ដោយទាហានអាល្លឺម៉ង់បានរឹបអូសស្បៀងអាហារទាំងអស់ពីប្រជាជនសូវៀត។<ref>{{cite news |last1=Snyder |first1=Timothy |title=The Reich's forgotten atrocity |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/21/secondworldwar-russia |work=The Guardian |date=21 តុលា 2010}}</ref> ត្រឹមរយៈពេល ៨ ខែក្រោយការចូលឈ្លានពានដំបូងប៉ុណ្ណោះ ទាហានអាល្លឺម៉ង់បានចាប់និងសម្លាប់ឈ្លើយសង្គ្រាមសូវៀតអស់ប្រមាណបីលាននាក់នៅរវាងឆ្នាំ១៩៤១–៤២។<ref>[[Adam Jones (Canadian scholar)|Adam Jones]] (2010), ''Genocide: A Comprehensive Introduction'' (2nd ed.), p. 271. – "The large majority of POWs, some 2.8 million, were killed in just eight months of 1941–42, a rate of slaughter matched (to my knowledge) only by the 1994 Rwanda genocide."</ref> ពីដំបូងៗ យុទ្ធសាស្ត្រ[[វែរម៉ាកត៍]]គឺទទួលបានផលសម្រេចដូចអ្វីៗដែលខ្លួនគ្រោងទុកមែនប៉ុន្តែដំណើរឈ្លានពានរបស់ពួកគេត្រូវបានជាប់គាំងនៅឯ[[សមរភូមិម៉ូស្គូ]]។ ក្រោយមកទៀត អាល្លឺម៉ង់ត្រូវទទួលរងការបរាជ័យដ៏ធំលើកទីមួយរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[សមរភូមិស្តាលីនក្រាដ]]នៅឆ្នាំ១៩៤២–៤៣<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II |website=Encyclopædia Britannica|access-date=12 មីនា 2008|title=The Allies' first decisive successes: Stalingrad and the German retreat, summer 1942 – February 1943}}</ref> ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សមរភូមិគួស្ក៍]]នៃឆ្នាំ១៩៤៣។ ការបរាជ័យមួយទៀតរបស់អាល្លឺម៉ង់គឺ[[ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងលេនីនក្រាដ]]ដោយទីក្រុងរុស្ស៊ីមួយនេះត្រូវបានកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់និងហ្វាំងឡង់កាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ផ្លូវគោកដោយទុកឱ្យប្រជាជនរុស្ស៊ីរាប់លាននាក់ស្រេកឃ្លាននិងស្លាប់ជាងមួយលាននាក់ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ពួកគេនូវតែមិនព្រមចុះចាញ់។<ref>[https://web.archive.org/web/20110629173955/http://www.cambridge.org/gb/knowledge/isbn/item1173696/?site_locale=en_GB The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995]. Cambridge University Press.</ref> ក្រោមរដ្ឋបាលលោកស្តាលីននិងភាពដឹកនាំដ៏ឈ្លាសវៃរបស់លោក[[ចចជី ហ្ស៊ូកូវ]]និង[[កូនស្តង់ទីន រ៉ូកូសូវស្គី]] កងទ័ពសូវៀតបានវាយបកលើកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់វិញហើយបានរុញច្រានពួកអាល្លឺម៉ង់ចេញពីទឹកដីអឺរ៉ុបខាងកើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤–៤៥ និងបាន[[សមរភូមិប៊ែរឡាំង|ទៅដល់រដ្ឋធានីប៊ែរឡាំង]]នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ កងទ័ពសូវៀតបាន[[សង្គ្រាមសូវៀត–ជប៉ុន|បណ្តេញកងកម្លាំងជប៉ុន]]ចេញពីទឹកដី[[ម៉ាន់ជូគួរ]]របស់ប្រទេសចិននិងតំបន់ភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ។ ជនជាតិរុស្ស៊ីបានសម្តៅលើសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ឆ្នាំ១៩៤១–៤៥ ថា"[[មហាសង្គ្រាមស្នេហាជាតិ (សព្ទ)|មហាសង្គ្រាមស្នេហាជាតិ]]"។ សហភាពសូវៀតជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក សហរាជាណាចក្រ និងចិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា[[មហាយក្សទាំងបួនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|មហាយក្សទាំងបួន]]នៃមហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២<ref>{{cite book|last=Brinkley|first=Douglas|author-link=Douglas Brinkley|title=The New York Times Living History: World War II, 1942–1945: The Allied Counteroffensive|url=https://books.google.com/books?id=HymSg_Pp7X0C&pg=PA223|publisher=Macmillan |isbn=978-0-8050-7247-1|year=2003}}</ref> ហើយក្រោយមកទៀត មហាអំណាចទាំងបួកក៏ក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{cite book|last=Urquhart|first=Brian|author-link=Brian Urquhart|title=Looking for the Sheriff|publisher=New York Review of Books, 16 July 1998}}</ref> នៅក្នុងសង្គ្រាមដែលសម្បូរទៅដោយ[[បញ្ជីរាយសមរភូមិតាមឧបទ្ទវហេតុ|ប្រតិបត្តិការយោធាដ៏សាហាវជាច្រើននេះ]] [[ឧបទ្ទវហេតុសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅសហភាពសូវៀត|ចំនួនមរណភាពរបស់ជនស៊ីវិលនិងយោធាសូវៀតបានកើនរហូតទៅដល់ ២៣ លាននាក់]]ដែលស្មើនឹងមួយភាគបីនៃចំនួន[[ឧបទ្ទវហេតុសង្គ្រាមលោកលើកទី២|ឧបទ្ទវហេតុសរុបនៅក្នុងសង្គ្រាម]]។<ref>Geoffrey A. Hosking (2006). ''[https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242 Rulers and victims: the Russians in the Soviet Union]''. Harvard University Press. p. 242. {{ISBN|0-674-02178-9}}</ref> សេដ្ឋកិច្ចនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសូវៀតត្រូវទទួលរងនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមាន[[គ្រោះទុរ្ភិក្សសូវៀតឆ្នាំ១៩៤៦–៤៧|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]នៅឆ្នាំ១៩៤៦–៤៧ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា សូវៀតនូវតែលេចឡើងជាប្រទេសមហាអំណាចនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗ។ ====សង្គ្រាមត្រជាក់==== ក្រោយពីមហាសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ តំបន់អឺរ៉ុបខាងលិចនិងកណ្តាលដូចជា [[អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត]]និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេស[[អូទ្រីស]]គឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់[[កងទ័ពក្រហម]]បើយោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងផតស៍ដាម]]។ រដ្ឋាភិបាលសង្គមនិយមត្រូវបានតម្លើងនៅតាមរដ្ឋរណប[[ប្លុកខាងលិច]]ទាំងនោះដោយសូវៀត។ បន្ទាប់ពីបានក្លាយជាមហាអំណាចអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទីពីរនៅលើពិភពលោក សហភាពសូវៀតបានចាត់បង្កើតសម្ព័ន្ធភាព[[កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី]]ហើយបន្តចូលរួមក្នុងចលនាដើម្បីត្រួតត្រាពិភពលោក (ដោយឥទ្ធិពល) ដោយមានសហរដ្ឋអាមេរិកនិង[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]]ជាគូប្រជែង។ ក្រោយពីមរណភាពរបស់ស្តាលីន មេដឹកនាំថ្មីឈ្មោះ[[នីគីតា គ្រូឆេវ]]បានឡើងនិយាយប្រឆាំងរបបស្តាលីននិងចេញគោលនយោបាយថ្មីគឺ[[អស្តាលីននីយកម្ម]]។ ប្រព័ន្ធការងារព្រហ្មទណ្ឌត្រូវបានធ្វើកំណែទម្រង់ហើយអ្នកទោសជាច្រើនត្រូវបានដោះលែងនិងស្តារនីតិសម្បទាឡើងវិញ។<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|work=TIME|access-date=1 សីហា 2008|title=Great Escapes from the Gulag|date=5 មិថុនា 1978|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626002132/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ ទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកគឺកាន់តែមានសម្ពាធធ្ងន់ឡើងនៅពេលដែលអាមេរិកបានបញ្ឈរមីស៊ីលរបស់ខ្លួននៅតួកគីខណៈដែលសូវៀតបានបញ្ឈរមីស៊ីលខ្លួននៅគុយបា។ [[File:Sputnik asm.jpg|thumb|[[ស្ពុតនីគ ១]] គឺជាផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិតដំបូងបង្អស់របស់ពិភពលោក។]] នៅឆ្នាំ១៩៥៧ សហភាពសូវៀតបានបង្ហោះផ្កាយរណបដំបូងបង្អស់ពីពិភពលោកគឺ[[ស្ពុតនីគ ១]], [[សម័យអវកាស]]ក៏បានចាប់ផ្តើមពីពេលនោះមក។ អវកាសចររុស្ស៊ីឈ្មោះ[[យូរី ហ្គាហ្គារីន]]គឺជាមនុស្សដំបូងដែលបានធ្វើដំណើរគោចរជុំវិញផែនដីដោយជិះលើយានអវកាសឈ្មោះ[[វ៉ូស្តុក ១]] នៅ[[ទិវាអវកាស|ថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦១]]។ បន្ទាប់ពីគ្រូឆេវបានចុះចេញពីតំណែងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ លោក[[ឡេអូនីត ប្រេស្នេវ]]បានឡើងកាន់អំណាចបន្ត។ ចាប់ពីអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដល់ដើមទសវត្ស៍ឆ្នាំ១៩៨០ សូវៀតត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាជាច្រើនដែលគេសម្តៅមកលើវេលានេះថា[[សម័យកាលជាប់គាំង]] ពោលគឺជាសម័យដែលកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះហើយគោលនយោបាយសង្គមប្រែជាឋិតិវន្ត។ [[កំណែទម្រង់កូស៊ីជីន]]ឆ្នាំ១៩៦៥ មានគោលបំណងធ្វើវិមជ្ឈការមួយផ្នែកនៃសេដ្ឋកិច្ចសូវៀត និងផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសដែលផ្តោតលើ[[ឧស្សាហកម្មធន់ធ្ងន់]]និងគ្រឿងអាវុធទៅជាប្រទេស[[ឧស្សាហកម្មធន់ស្រាល]]និងផ្តោតលើការផ្តល់ទំនិញប្រើប្រាស់ទៅដល់ប្រជាជនវិញប៉ុន្តែវាត្រូវបានរារាំងដោយថ្នាក់ដឹកនាំកុម្មុយនីស្តអភិរក្សនិយម។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីមានព្រឹត្តិការណ៍បដិវត្តន៍កុម្មុយនីស្តនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាន សហភាពសូវៀតបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងខ្លួន[[សង្គ្រាមសូវៀត–អាហ្វហ្កានីស្ថាន|ចូលឈរជើង]]ក្នុងប្រទេសនោះ។ ការចូលកាន់កាប់នេះបានធ្វើឱ្យធនធានសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ហើយបានអូសបន្លាយយ៉ាងយូរដោយមិនទទួលបានលទ្ធផលនយោបាយអ្វីសោះ។ ទីបំផុត កងទ័ពសូវៀតក៏បានដកថយចេញពីអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ដោយសារតែមានការប្រឆាំងច្រើនពីអន្តរជាតិ សង្គ្រាមទ័ពព្រៃដ៏ពិបាកយកឈ្នះ និងកង្វះការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋសូវៀត។ [[File:President Ronald Reagan Meeting with Soviet General Secretary Gorbachev at Hofdi House During The Reykjavik Summit Iceland - DPLA - af5603d8cc5dc9f3bd2f69b218e112bd.jpg|thumb|left|មេដឹកនាំសូវៀតលោក[[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]]ជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[រ៉ូណល់ វីហ្កេន|រ៉ូណាល់ រីហ្កេន]]។]] ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៥ តទៅ មេដឹកនាំសូវៀតចុងក្រោយគឺលោក[[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]]បានខិតខំព្យាយាមធ្វើកំណែទម្រង់សេរីភាពនៅក្នុងប្រព័ន្ធដឹកនាំសូវៀតដោយបានណែនាំនូវគោលនយោបាយពីរសំខាន់ៗគឺ [[ក្លាណូស]] (បើកចំហរ) និង[[ប៉េរេស្ត្រយកា]] (កសាងរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ) ក្នុងគោលបំណងចង់បញ្ចប់នូវភាពជាប់គាំងនៃសេដ្ឋកិច្ច និងធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ ប៉ុន្តែសកម្មភាពទាំងនេះបាននាំឱ្យកើតមានចលនាជាតិនិយមនិងចលនាបំបែកគ្នាទៅវិញ។ មុនឆ្នាំ១៩៩១ សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតគឺជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=9 March 2008|title=1990 CIA World Factbook|archivedate=27 មេសា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំចុងក្រោយ វាបានទទួលរងនូវការខ្វះខាតទំនិញផលិតផល ឱនភាពថវិកា និងការផ្ទុះឡើងនៃការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ដែលបង្កឱ្យមានអតិផរណា។<ref name="photius.com">{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o~1315.html|title=Russia Unforeseen Results of Reform|publisher=The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook|access-date=10 មីនា 2008}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៩១ ភាពចលាចលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយបានចាប់ផ្តើមពុះកញ្ជ្រោលនៅពេលដែល[[រដ្ឋបាល់ទិក]]បានជ្រើសរើសផ្តាច់ខ្លួនចេញពីសហភាពសូវៀត។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា [[ប្រជាមតិសហភាពសូវៀតឆ្នាំ១៩៩១|ប្រជាមតិ]]មួយបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងហើយជាលទ្ធផល ប្រជាជនដែលចូលរួមភាគច្រើនបានបោះឆ្នោតផ្លាស់ប្តូរសហភាពសូវៀតទៅជា[[សហភាពសាធារណរដ្ឋអធិបតេយ្យសូវៀត|សហព័ន្ធថ្មី]]មួយទៀត។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ មានការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយដោយសមាជិកក្នុងរដ្ឋាភិបាលហ្គ័របាឆូវដើម្បីប្រឆាំងនឹងគោលបំណងរក្សាសហភាពសូវៀតរបស់ហ្គ័របាឆូវប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ វាបែរជានាំឱ្យបក្សកុម្មុយនីស្តសូវៀតដួលរលំ។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ សហភាពសូវៀតត្រូវបាន[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|រំលាយ]]ទៅជារដ្ឋឯករាជ្យចំនួន ១៥។ ===រុស្ស៊ីសម័យ (១៩៩១–បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររុស្ស៊ី (១៩៩១–បច្ចុប្បន្ន)|រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣}} {{See also|សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ|វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣}} [[File:Vladimir Putin taking the Presidential Oath, 7 May 2000.jpg|thumb|left|លោក[[វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន]]កំពុងស្បថចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅក្នុងពិធីប្រគល់តំណែង ដោយមានលោក[[បូរីស យែលស៊ីន]]ឈរនៅពីក្រោយ, ឆ្នាំ២០០០។]] នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ លោក[[បូរីស យែលស៊ីន]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីជាប់ឆ្នោតដំបូងគេនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសរុស្ស៊ីបន្ទាប់ពីលោកត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៃ សសសស រុស្ស៊ី។ ការដួលរលំផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយនៃសហភាពសូវៀតបានបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិឱនភាពយ៉ាងយូរហើយផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបនិងសេដ្ឋកិច្ចត្រូវទទួលរងការថយចុះ ៥០% នៅរវាងឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ១៩៩៥។<ref name=OECD /><ref>{{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ru0119)|access-date=29 មេសា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20041030123659/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+ru0119%29|archive-date=30 តុលា 2004}}</ref> នៅអំឡុងពេលនិងក្រោយពេលបែកបាក់សហភាពសូវៀត កំណែទម្រង់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តដោយមានដូចជា ការធ្វើ[[ឯកជនភាវូបនីយកម្ម]] និងការធ្វើ[[ពាណិជ្ជកម្មសេរី|សេរីភាវូបនីយកម្មទីផ្សារនិងពាណិជ្ជកម្ម]]។<ref name="OECD">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/7/50/2452793.pdf|title=Russian Federation|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|access-date=24 កុម្ភៈ 2008}}</ref> ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មភាគច្រើនបានផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងសហគ្រាសពីទីភ្នាក់ងាររបស់រដ្ឋទៅជាការគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលដែលមានទំនាក់ទំនងនៅខាងក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។<ref>{{cite web|title=Russia: Clawing Its Way Back to Life (int'l edition) |website=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm |access-date=27 ធ្នូ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122013031/http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm |archive-date=22 វិច្ឆិកា 2007}}</ref> ការធ្លាក់ចុះនៃវិស័យសេដ្ឋកិច្ចបានបណ្តាលឱ្យមានការដួលរលំនៃសេវាកម្មសង្គម អត្រាកំណើតបានធ្លាក់ចុះខណៈពេលដែលអត្រាមរណភាពបានកើនឡើងខ្ពស់ប៉ុនភ្នំ។<ref name="TBTCTES106">{{cite book|author= Walter C. Clemens|title= The Baltic Transformed: Complexity Theory and European Security|url= https://archive.org/details/baltictransforme0000clem|publisher= Rowman & Littlefield|year= 2001|page= [https://archive.org/details/baltictransforme0000clem/page/106 106]|isbn= 978-0-8476-9859-2}}</ref> ពលរដ្ឋរាប់លាននាក់បានធ្លាក់ខ្លួនក្នុងសភាពក្រីក្រដោយអត្រាជនក្រីក្របានកើនពី ១.៥% នៅក្នុងសម័យសូវៀតទៅ ៣៩–៤៩% នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៩៣។<ref name="worldbank">{{Cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=The World Bank|year=1998|pages=186–189}}</ref> នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ គេឃើញមានកំណើនអំពើពុករលួយបូករួមទាំងកំណើននៃក្រុមឧក្រិដ្ឋជននិងអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មហិង្សា។<ref name="Jason Bush">{{Cite journal|author=Jason Bush|title=What's Behind Russia's Crime Wave?|journal=BusinessWeek|date=19 តុលា 2006|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220105050/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm |archive-date=20 ធ្នូ 2008}}</ref> នៅចុងឆ្នាំ១៩៩៣ ភាពតានតឹងរវាងប្រធានាធិបតីយែលស៊ីននិងសភារុស្ស៊ីបាននាំឱ្យកើតមាននូវ[[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣|វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ លោកយែលស៊ីនបានទទួលការគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចហើយមនុស្សជាង ១០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ជាលទ្ធផល។ នៅខែធ្នូ [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣|ប្រជាមតិ]]មួយត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលផ្តល់អំណាចផ្តាច់មុខទៅឱ្យប្រធានាធិបតី។ [[File:Obama and Medvedev sign Prague Treaty 2010.jpeg|thumb|right|ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]និងលោកប្រធានាធិបតី[[បារ៉ាក អូបាម៉ា]]។]] ប្រទេសរុស្ស៊ីបានសម្រេចទទួលខុសត្រូវក្នុងការដោះស្រាយបំណុលខាងក្រៅរបស់សហភាពសូវៀតទោះបីជាប្រជាជនខ្លួនមានចំនួនត្រឹមតែពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបរបស់សហភាពសូវៀតខណៈពេលរំលាយក៏ដោយ។<ref name="Jason Bush"/> នៅឆ្នាំ១៩៩២ ការគ្រប់គ្រងតម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ភាគច្រើនត្រូវបានគេលុបបំបាត់ដែលបណ្តាលឱ្យមានកំណើនអតិផរណាខ្ពស់ហើយតម្លៃលុយរូបបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងដុនដាប។<ref name="Lipton 1992 213">{{Cite journal|last1=Lipton|first1=David|last2=Sachs|first2=Jeffrey D.|last3=Mau|first3=Vladimir|last4=Phelps|first4=Edmund S.|date=1992|title=Prospects for Russia's Economic Reforms|journal=Brookings Papers on Economic Activity|volume=1992|issue=2|pages=213|doi=10.2307/2534584|issn=0007-2303|jstor=2534584|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/1992/06/1992b_bpea_lipton_sachs_mau_phelps.pdf}}</ref> ដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃលុយរូបនេះហើយទើបរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីមានការលំបាកក្នុងការសងបំណុលទៅឱ្យម្ចាស់បំណុលក្នុងប្រទេសក៏ដូចជាស្ថាប័នអន្តរជាតិដែរដូចមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិជាដើម។<ref>Chiodo, Abbigail J., and Michael T. Owyang. "A case study of a currency crisis: The Russian default of 1998." ''Federal Reserve Bank of St. Louis Review'' 84.6 (2002): 7.</ref> រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានព្យាយាមអនុម័តគម្រោងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញតែទោះជាយ៉ាងណាប្រាក់បំណុលប្រទេសជាតិនូវតែកើនឡើងរហូតដល់លើសផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបទៀតផង។ ឱនភាពថវិកាខ្ពស់គួបផ្សំនឹងកំណើនដើមទុននិងអសមត្ថភាពក្នុងការសងបំណុល<ref>{{Cite journal|last=Desai|first=Padma|date=May 2000|title=Why Did the Ruble Collapse in August 1998?|url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_2000-05_90_2/page/48|journal=American Economic Review|volume=90|issue=2|pages=48–52|doi=10.1257/aer.90.2.48|issn=0002-8282}}</ref>បាបបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅឆ្នាំ១៩៩៨<ref name="Lipton 1992 213"/> ហើយផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបានធ្លាក់ចុះ។<ref name="photius.com"/> ====សម័យពូទីន==== នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៩ លោកប្រធានាធិបតីយែលស៊ីនបានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីដោយបានប្រគល់អំណាចទៅឱ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តីដែលទើបតែបានតែងតាំងថ្មីៗគឺលោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]។<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2007/apr/23/russia.marktran|title=A bold buffoon|website=theguardian.com|date=23 មេសា 2007}}</ref> បន្ទាប់ពីនេះ ពូទីនបានបន្តជាប់ឆ្នោតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០០០|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០០០]] និងបានបង្ក្រាប[[សង្គ្រាមឆេឆិនលើកទី២|កុបកម្មរបស់ជនជាតិឆេឆិន]]បានយ៉ាងជោគជ័យ។ ជាលទ្ធផលនៃតម្លៃប្រេងឡើងខ្ពស់ កំណើនវិនិយោគបរទេស ហើយនិងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុសារពើពន្ធ, សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីបានកើនឡើងរយៈពេល ៨ ឆ្នាំជាប់ៗគ្នាដែលធ្វើឱ្យកម្រិតជីវភាពប្រជាជននីមួយៗមានភាពប្រសើរឡើងវិញនិងក៏បានបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់រុស្ស៊ីលើឆាកពិភពលោកផងដែរ។<ref name="challenges_p12">{{cite book |editor=Anders Åslund |editor2=Sergei Guriev |editor3=Andrew C. Kuchins |title=Russia After the Global Economic Crisis|url=https://archive.org/details/russiaaftergloba0000unse |chapter=Challenges Facing the Russian Economy after the Crisis<!-- |pages=[https://archive.org/details/russiaaftergloba0000unse/page/9 9]–39 -->|last1=Guriev|first1=Sergei|last2=Tsyvinski|first2=Aleh|publisher=Peterson Institute for International Economics; Centre for Strategic and International Studies; New Economic School|year=2010|isbn=978-0-88132-497-6|pages=12–13}}</ref> លោកពូទីនបានបន្តជាប់ឆ្នោតជា[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០០៤|ប្រធានាធិបតីជាលើកទី២ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤]]។ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសរុស្ស៊ីបានជាប់គាំងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ បន្ទាប់ពីមានព្រឹត្តិការណ៍[[វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៧–២០០៨|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ២០០៨]] និងការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃប្រេងកាត។ នៅរវាងឆ្នាំ២០១០ និងឆ្នាំ២០១៣ សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីបានកើនឡើងម្តងទៀតរហូតដល់ការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃប្រេងកាតបូករួមទាំងទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិបន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់តំបន់គ្រីមៀ និង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]បានបណ្តាលឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិធ្លាក់ចុះនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ប៉ុន្តែវាបានស្ទុះងើបឡើងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ២០១៦ ហើយតំហយសេដ្ឋកិច្ចបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។<ref>{{cite news|title=It's Official: Sanctioned Russia Now Recession Free|url=https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2017/04/03/its-official-sanctioned-russia-now-recession-free/|work=Forbes|date=3 មេសា 2017}}</ref> ប្រទេសមួយចំនួនបានចោតប្រកាន់ថាកំណែទម្រង់នៅសម័យពូទីនគឺមាននិន្នាការណ៍ឆ្ពោះទៅរកភាពផ្តាច់ការ<ref>{{cite web|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|archive-date=11 វិច្ឆិកា 2004|publisher=UCLA International Institute|access-date=31 ធ្នូ 2007|archivedate=2004-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref>ប៉ុន្តែការស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ ស្ថេរភាព និងវិបុលភាពជូនប្រទេសជាតិឡើងវិញបានធ្វើឱ្យពូទីនក្លាយជាបុគ្គលដឹកនាំដ៏ឆ្នើមនិងពេញនិយមម្នាក់សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news|author=Stone, N|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|location=UK|access-date=31 ធ្នូ 2007|date=4 ធ្នូ 2007|archive-date=2010-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៨ លោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]ត្រូវបោះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីខណៈពេលដែលពូទីនក្លាយជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានរារាំងពូទីនមិនឱ្យបម្រើការជាប្រធានាធិបតីលើសពីពីរអាណត្តិ។ ពូទីនបានត្រឡប់មកធ្វើជាប្រធានាធិបតីវិញបន្ទាប់ពី[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១២|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១២]] ចំណែកឯម៉េដវេដេវបានត្រឡប់មកកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីវិញ។ បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយបរទេសជាច្រើនបានសម្តៅលើការផ្លាស់ប្តូរតំណែងនេះថា"ការដឹកនាំឆ្លាស់គ្នា"។ អ្នកវិភាគជាច្រើនបានរិះគុណពូទីនហើយបានបន្ថែមថាសេចក្តីសម្រេចទាំងអស់របស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីគឺស្ថិតនៅក្រោមពូទីនទាំងស្រុង។<ref>{{Cite journal |date=November 2009 |title=ASCO Picks Top Clinical Cancer Research Advances for 2009 & Gives Recommendations for Accelerating Progress |journal=Oncology Times |volume=31 |issue=22 |pages=12 |doi=10.1097/01.cot.0000365291.64063.83 |issn=0276-2234}}</ref><ref>{{Citation|last=Symons|first=Arthur|editor1-first=Roger|editor1-last=Holdsworth|chapter=Pastel: Masks and Faces|date=1 មករា 1974|publisher=Oxford University Press|isbn=9781857547269|doi=10.1093/oseo/instance.00249484|title=Arthur Symons: Selected Writings}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតសភារុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១១]] ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាមានករណីក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមាន[[បាតុកម្មរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១១–២០១៣|បាតុកម្មដ៏ធំ]]កើតឡើងនៅឆ្នាំ២០១២។ នៅឆ្នាំ២០១៤ មាន[[បដិវត្តន៍អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០១៤|បដិវត្តន៍]]មួយបានផ្ទុះឡើងនៅប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]]ដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វីកទ័រ​ យ៉ានូកូវិច]]រត់ចេញពីប្រទេស ឃើញដូច្នេះលោកពូទីនក៏បានស្នើសុំហើយទទួលបានការអនុញ្ញាតពីសភារុស្ស៊ីក្នុងការ[[អន្តរាគមន៍យោធារុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០១៤|ដាក់ពង្រាយកងទ័ពខ្លួន]]នៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែនដែលនាំទៅដល់ការកាន់កាប់តំបន់គ្រីមៀ។<ref>{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/storyline/ukraine-crisis/ousted-ukrainian-president-asked-russian-troops-envoy-says-n43506 | title=Ousted Ukrainian President Asked For Russian Troops, Envoy Says|agency=Reuters|date=3 មីនា 2014|work=NBC News|access-date=21 មីនា 2014}}</ref> បន្ទាប់ពីប្រជាមតិគ្រីមៀដែលប្រជាជនភាគច្រើនបានបោះឆ្នោតចង់ផ្តាច់ចេញពីអ៊ុយក្រែន<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26465962|title=Ukraine crisis: Crimea parliament asks to join Russia|website=BBC News|date=6 មីនា 2014|access-date=27 មេសា 2015}}</ref> ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីបានប្រកាសកាត់តំបន់គ្រីមៀដាក់ចូលជាផ្នែកនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ីទោះជាប្រជាមតិនោះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិក្តី។<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/News/dh/pdf/english/2014/27032014.pdf |title=Backing Ukraine's territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=27 មីនា 2014 |website=UN Daily News |publisher=UN News Centre |access-date=20 តុលា 2016 }}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបញ្ចូលទឹកដីគ្រីមៀ ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើរុស្ស៊ីដូចជាទណ្ឌកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគជាដើម។<ref>{{cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/ukraine.aspx?lang=eng|title=Canadian Sanctions Related to Ukraine|publisher=Government of Canada}}</ref><ref>{{cite web|url=http://government.ru/docs/14195/|title=О мерах по реализации Указа Президента России "О применении отдельных специальных экономических мер в целях обеспечения безопасности Российской Федерации"|title=(ភាសារុស្ស៊ី) On measures to implement the Decree of the President of Russia "On the application of certain special economic measures in order to ensure the security of the Russian Federation"|work=government.ru|date=7 សីហា 2014|access-date=21 មករា 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212819/http://government.ru/docs/14195|archive-date=3 កញ្ញា 2014}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥ រុស្ស៊ីបានលូកដៃចូលក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងស៊ីរី|សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]ដោយបានគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសស៊ីរីក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមឧទ្ទាមមានដូចជា [[រដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន|រដ្ឋឥស្លាម]] [[រណសិរ្សអាល់-នូស្សរ៉ា]] [[អាល់កៃដា]] [[កងទ័ពសញ្ជ័យ]] និងក្រុមបក្សពួកតូចៗមួយចំនួនទៀត។ នៅឆ្នាំ២០១៨ ពូទីនបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតី[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១៨|ជាលើកទីបួន]]។ នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២០ ការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានស្នើឡើង<ref>{{cite web |last=Russell |first=Martin |date=May 2020 |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2020/651935/EPRS_BRI(2020)651935_EN.pdf |title=Constitutional change in Russia |publisher=[[សភាអឺរ៉ុប]] |access-date=18 មករា 2022}}</ref> ហើយសមាជិករដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីទាំងមូលបានលាលែងពីតំណែង<ref>{{cite web |last=Reevell |first=Patrick |url=https://abcnews.go.com/International/russian-government-resigns-vladimir-putin-proposes-constitutional/story?id=68298498 |title=Russian government resigns as Putin proposes constitutional changes |work=ABC News |date=16 January 2020 |access-date=18 មករា 2022}}</ref>ដែលជាហេតុនាំឱ្យលោក[[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី។<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/world/who-russia-s-new-prime-minister-mikhail-mishustin-n1117251 |title=Who is Russia's new prime minister Mikhail Mishustin? |work=[[NBC News]] |date=17 January 2020 |access-date=18 មករា 2022}}</ref> វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញនោះបានចូលជាធរមាននៅអំឡុងខែកក្កដាបន្ទាប់ពី[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតជាតិ]] ដែលអនុញ្ញាតឱ្យលោកពូទីនឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតីនៅរយៈពេល ៦ ឆ្នាំខាងមុខបន្ថែមទៀតបន្ទាប់ពីអាណត្តិបច្ចុប្បន្នរបស់លោកចប់។<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53255964 |title=Putin strongly backed in controversial Russian reform vote |work=BBC |date=2 July 2020 |access-date=18 មករា 2022}}</ref> នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើកំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញទៅជាច្បាប់។<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/vladimir-putin-passes-law-that-may-keep-him-in-office-until-2036 |title=Vladimir Putin passes law that may keep him in office until 2036 |work=The Guardian |first=Andrew |last=Roth |date=5 April 2021 |access-date=18 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រុស្ស៊ីបានបើក​[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការ​ឈ្លានពានយោធាមកលើប្រទេស​អ៊ុយក្រែន]]។ នៅវេលាម៉ោងប្រហែល ០៦:០០ ម៉ោងនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ លោកពូទីនបានប្រកាសអំពីប្រតិបត្តិការយោធានៅអ៊ុយក្រែន ហើយប៉ុន្មាននាទីក្រោយមក ទីក្រុងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក៏ត្រូវបានទទួលរងការវាយប្រហារដោយគ្រាប់មីស៊ីលជាបន្តបន្ទាប់។<ref>{{Cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=25 កុម្ភៈ 2022|website=MSN}}</ref> ==​នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅរុស្ស៊ី}} {| class="wikitable" style="text-align:right; float:right; margin-right:9px; margin-right:2px;" |- | style="text-align:left;"| [[File:Vladimir Putin (2018-03-01) 03 (cropped).jpg|132px]] | style="text-align:left;"| [[File:Mikhail Mishustin (2020-07-09).jpg|150px]] |- | style="text-align:center;"|[[វ៉្លាឌឺមៀរ ពូទីន]]<br /><small>{{flagicon image|Standard of the President of the Russian Federation.svg|size=15x15px}} [[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី|ប្រធានាធិបតី]]</small> | style="text-align:center;"|[[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]]<br /><small>[[File:Coat of Arms of the Russian Federation 2.svg|15x15px]] [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |} យោង​តាម​[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេស]] រុស្ស៊ី​គឺជា​សហព័ន្ធនិង​មាន​ទម្រង់​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ពាក់កណ្ដាល​ប្រធានាធិបតី​និយមដែលមាន​ប្រធានាធិបតី​ជា​[[ប្រមុខរដ្ឋ]]<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|website=(Article 80, §&nbsp;1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> និង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី​|នាយករដ្ឋមន្ត្រី​]]ជា[[​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល]]​។ សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ីមាន​ទម្រង់​មូលដ្ឋាន​ជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​តំណាង[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|ពហុបក្ស]]ដោយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធមានអំណាចចែកជាបីស្ថាប័នគឺ៖ * ស្ថាប័ន​នីតិប្បញ្ញត្តិ៖ មាន​សភា​សហព័ន្ធចំនួន​ពីរគឺ៖ [[សភា​ឌូម៉ា]] និង​[[ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធ|ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ]] ដោយសភាទាំងនេះមានទំនួលខុសត្រូវផ្នែក​អនុម័ត​ច្បាប់ ប្រកាសសង្គ្រាម ធ្វើ​សច្ចាប័ន​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ផ្សេង​ៗ មាន​អំណាច​ក្នុង​អនុម័ត​កញ្ចប់​ថវិកា និង​អំណាច​ចោទប្រកាន់ដែល​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់ការដក​ប្រធានាធិបតី​បាន​។ * ស្ថាប័ន​នីតិប្រតិបត្តិ៖ [[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី|ប្រធានាធិបតី]]​គឺជា[[អង្គមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|អង្គមេបញ្ជាការ]]នៃ[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរុស្ស៊ី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ]] ហើយមាន​សិទ្ធិ​ច្រានចោល​រាល់​ពង្រាង​ច្បាប់​ដែល​អនុម័ត​ដោយ​សភាមុន​ពេល​ក្លាយ​ជា​ច្បាប់ផ្លូវការ និង​តែងតាំង​គណៈរដ្ឋមន្ត្រីផ្សេងៗនិងព្រមទាំង​មន្ត្រី​ដទៃ​ទៀត ដែល​គ្រប់គ្រង និង​ប្រតិបត្តិ​ច្បាប់និង​នយោបាយ​សហព័ន្ធ​។ * ស្ថាប័ន​យុត្តិធម៌៖ តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ តុលាការ​កំពូល តុលាការ​កំពូល​មជ្ឈត្តវិនិច្ឆ័យ និង​តុលាការ​សហព័ន្ធ​ថ្នាក់​ទាប​ជាច្រើន​ទៀត (ចៅក្រមត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធដោយ​មាន​សំណើ​ពី​ប្រធានាធិបតី) មាន​នាទី​បកស្រាយ​ច្បាប់ និង​អាច​បដិសេធ​ច្បាប់​ណាដែល​យល់​ឃើញ​ថា​មិន​ស្រប​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។ ===បំណែងចែករដ្ឋបាលនយោបាយ=== {{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃរុស្ស៊ី}} យោងទៅតាម[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ប្រទេសរុស្ស៊ីមាន[[អង្គភាពធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|អង្គភាពធម្មនុញ្ញ]]ចំនួន ៨៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបានអនុម័ត ប្រទេសរុស្ស៊ីមានអង្គភាពធម្មនុញ្ញសរុបចំនួន ៨៩ តែក្រោយៗមកអង្គភាពធម្មនុញ្ញខ្លះត្រូវបានរួមបញ្ចូលចូលគ្នា។ អង្គភាពទាំងនេះមានអ្នកតំណាងស្មើៗគ្នា (ពោលគឺប្រតិភូចំនួនពីរៗនាក់) នៅក្នុង[[ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធ]]។ ប៉ុន្តែកម្រិតស្វ័យភាពរបស់អង្គភាពនីមួយៗគឺខុសគ្នា។ [[File:Map of federal subjects of Russia (2014).svg|thumb|upright=1.4]] {| class="wikitable sortable" ! អង្គភាពធម្មនុញ្ញ ! រដ្ឋបាល |- | {{legend|#FFEC77|[[អូប្លាសរុស្ស៊ី|អូប្លាស]]ចំនួន ៤៦}} | មានអភិបាលដែលបានជ្រើសតាំងក្នុងអង្គនីតិប្បញ្ញត្តិមូលដ្ឋាន។ |- | {{legend|#00C160|[[សាធារណរដ្ឋនៃរុស្ស៊ី|សាធារណរដ្ឋ]]ចំនួន ២២}} | ជាធម្មតាគឺមានស្វ័យភាពដោយសាធារណរដ្ឋនីមួយៗមានភារកិច្ចពង្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរៀងៗខ្លួន បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រមុខនៃសាធារណរដ្ឋឬតំណែងស្រដៀងៗ និងសភាខ្លួនផ្ទាល់។ សាធារណរដ្ឋនីមួយៗគឺអនុញ្ញាតឱ្យមានភាសាផ្លូវការផ្ទាល់ៗខ្លួនជាមួយនឹងភាសារុស្ស៊ីតែក្នុងករណីកិច្ចការអន្តរជាតិពួកគេនឹងត្រូវតំណាងដោយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។ សាធារណរដ្ឋគឺត្រូវជាទឹកដីឬទីកំណើតរបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិចណាមួយ។ |- | {{legend|#FF9400|[[ក្រៃនៃរុស្ស៊ី|ក្រៃ]]ចំនួន ៩}} | មានលក្ខណៈដូចនឹងអូប្លាសដែរ។ ពាក្យថា"ដែនដី"គឺច្រើនប្រើនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដោយដើមឡើយឈ្មោះថា''ក្រៃ''គឺសម្តៅលើតំបន់ជាប់ព្រំដែនហើយក្រោយមកគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលដែលចែកចេញជាអូគ្រូកស្វយ័តនិងអូប្លាសស្វយ័ត។ |- | {{legend|#006989|[[អូគ្រូកស្វយ័តនៃរុស្ស៊ី|អូគ្រូកស្វយ័ត]]ចំនួន ៤}} | ដើមឡើយគឺជាអង្គភាពស្វយ័តស្ថិតនៅក្នុងអូប្លាសឬក្រៃដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់បញ្ជាក់ឬសម្គាល់ពីទឹកដីជនជាតិភាគតិចណាមួយ។ លើកលែងតែ[[អូគ្រូតស្វយ័តឈូកុត្កា]] អូគ្រូកទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្រោម/ក្នុងក្រៃឬអូប្លាស។ |- | {{legend|#FF0037|[[ទីក្រុងសហព័ន្ធនៃរុស្ស៊ី|ទីក្រុងសហព័ន្ធ]]ចំនួន ៣}} | មានទីក្រុងម៉ូស្គូ [[សង់ពីទ័របួរ]] និង[[សេវ៉ាស្តូប៉ូល]]។ ទីក្រុងទាំងបីមានមុខងារជាតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីបំណែងចែករដ្ឋបាលដទៃទៀត។ |- | {{legend|#C300FF|អូប្លាសស្វយ័តចំនួន ១}} | ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ វាគឺជាអង្គភាពរដ្ឋបាលក្រោមក្រៃ។ នៅឆ្នាំ១៩៩០ ក្រៃទាំងអស់ត្រូវបានតម្លើងទៅជាសាធារណរដ្ឋលើកលែងតែអូប្លាសស្វយ័តជ្វីហ្វ។ |} ;ស្រុកសហព័ន្ធ អង្គភាពធម្មនុញ្ញគឺបែងចេញជា[[ស្រុកសហព័ន្ធនៃរុស្ស៊ី|ស្រុកសហព័ន្ធ]]ចំនួន ៨ ក្រុមដោយក្រុមនីមួយៗត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បេសកទូតដែលតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី។<ref>''Russian Classification of Economic Regions'' (OK&nbsp;024–95) of 1 January 1997 as amended by the Amendments #1/1998 through #5/2001. (Section&nbsp;I. Federal Districts)</ref> ខុសពីអង្គភាពធម្មនុញ្ញ ស្រុកសហព័ន្ធមិនមែនជាកម្រិតរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិទេតែជាកម្រិតរដ្ឋបាលនៃរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។ ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសរុស្ស៊ី}} [[File:Family photo of the 2019 G20 Osaka summit.jpg|thumb|លោកពូទីនជាមួយនឹងសមភាគី G20 នៅទីក្រុង[[អូសាកា]]ក្នុងឆ្នាំ២០១៩។]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានបណ្តាញការទូតធំជាងគេលំដាប់ថ្នាក់ទីប្រាំនៅលើពិភពលោក។ រុស្ស៊ីមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ[[រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ចំនួន ១៩០, រដ្ឋមានការទទួលស្គាល់តិចតួចចំនួនពីរ និងរដ្ឋសង្កេតការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិចំនួនបីដោយមានស្ថានទូតសរុបដល់ទៅ ១៤៤។<ref>{{Cite web|url=https://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_rank.html|title=Global Diplomacy Index&nbsp;– Country Rank|publisher=Lowy Institute|access-date=27 មករា 2021|archivedate=2019-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190201012801/http://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_rank.html|url-status=dead}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជារដ្ឋ[[មហាអំណាចសក្តានុពល]]និងជាសមាជិកមួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ រុស្ស៊ីក៏ជាសមាជិកនៃ [[ហ្សេ២០]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​ និងសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុប]] [[វេទិកា​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី-​ប៉ាស៊ីហ្វិក]]ផងដែរហើយត្រូវជាសមាជិកនាំមុខនៃ[[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]] [[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តការសៀងហៃ]] និង[[ប៊្រីកស៍]]។ នៅក្នុងសតវត្សទី២១ [[ទំនាក់ទំនងចិន-រុស្ស៊ីចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១|ទំនាក់ទំនងចិន-រុស្ស៊ី]]បានចាប់ពង្រឹងឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ ជាមួយនឹង[[សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពចិន-រុស្ស៊ីឆ្នាំ២០០១|សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព]] និងការអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មប្រេងកាត ទំនាក់ទំនងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានឈានចូលដល់ស្ថានភាពពិសេសមួយ។<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/china-russia-deepen-their-ties-amid-pandemic-conflicts-with-west/30814684.html|title=China, Russia Deepen Their Ties Amid Pandemic, Conflicts With The West|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|author=Reid Standish|date=1 កញ្ញា 2020|access-date=2 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ប្រទេស[[ឥណ្ឌា]]គឺជាអតិថិជនគ្រឿងសព្វាវុធធំបំផុតរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីហើយប្រទេសទាំងពីរបានរក្សាទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងការទូតដ៏រឹងមាំតាំងពីដំបូងមកម្លេះ។<ref>{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/2020/07/08/russia-india-relations/|title=Why India and Russia Are Going to Stay Friends|work=[[Foreign Policy]]|author=Emily Tamkin|date=8 កក្កដា 2020|access-date=2 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ===យោធា=== {{Main|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរុស្ស៊ី}} [[File:MilitarySportsHoliday2017-02.jpg|thumb|[[ឧត្តមនារីឯកឃូសនីតសូវ (នាវាផ្ទុកយន្តហោះរុស្ស៊ី|នាវាផ្ទុកយន្តហោះឈ្មោះឃូសនីតសូវ]]របស់រុស្ស៊ី។]] [[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរុស្ស៊ី]]ត្រូវបានបែងចែកជា [[កងទ័ពជើងគោករុស្ស៊ី|កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ី|កងទ័ពជើងទឹក]] និង[[កងកម្លាំងអវកាសវេហារុស្ស៊ី|កងទ័ពអវកាស]]។ រុស្ស៊ីក៏មានសេវាប្រដាប់អាវុធឯករាជ្យចំនួនពីរផងដែរគឺ [[កងកម្លាំងមីស៊ីលយុទ្ធសាស្ត្រ]] និង[[កងកម្លាំងជើងអាកាសរុស្ស៊ី|កងកម្លាំងជើងអាកាស]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ យោធារុស្ស៊ីមានទាហានសកម្មជិតមួយលាននាក់ដែលជាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមចំនួនបុគ្គលិកយោធា|ចំណាត់ថ្នាក់ទីបួននៅលើពិភពលោក]]។<ref name="Studies2019">{{cite book|author=International Institute for Strategic Studies|author-link =International Institute for Strategic Studies|title=The Military Balance 2019|date=15 កុម្ភៈ 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1857439885|page=195}}</ref> លើសពីនេះ រុស្ស៊ីមានទ័ពបម្រុងសកម្មច្រើនជាង ២,៥ លាននាក់ហើយចំនួនសរុបនៃកងទ័ពបម្រុងអាចនឹងមានដល់ទៅ ២០ លាននាក់ឯណោះ។<ref>{{cite web|url=https://wikileaks.org/gifiles/docs/27/2704254_re-russian-reserve-forces-.html|title=The Global Intelligence Files|website=wikileaks.org|access-date=1 មេសា 2015|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402160912/https://wikileaks.org/gifiles/docs/27/2704254_re-russian-reserve-forces-.html|url-status=dead}} IISS listed total reserves as 20,000,000 for many years, assuming a Soviet-style callup. The potential reserve personnel of Russia may be as high as 20 million, depending on how the figures are counted.</ref> វាគឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់បុរសជនជាតិរុស្ស៊ីទាំងឡាយដែលមានអាយុពី ១៨–២៧ ឆ្នាំក្នុងការចូលបម្រើក្នុងជួរកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធយ៉ាងតិចរយៈពេលមួយឆ្នាំ។<ref name=cia/> បច្ចុប្បន្ន រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលយោធាខ្លាំងបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក<ref name="CreditSuisse2015">{{cite report|url=http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|title=The End of Globalization or a more Multipolar World?|publisher=[[Credit Suisse]] AG|first1=Michael|last1=O’Sullivan|first2=Krithika|last2=Subramanian|date=17 តុលា 2015|access-date=14 កក្កដា 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|archive-date=15 កុម្ភៈ 2018|archivedate=2018-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|deadurl=yes}}</ref>ហើយជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោម[[បញ្ជីរដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|រដ្ឋនុយក្លេអ៊ែរទាំងប្រាំ]] និងជារដ្ឋដែលមានស្តុកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរ។ ជាងពាក់កណ្តាលនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរសរុបប្រមាណ ១៤,០០០ នៅលើពិភពលោកគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news|title=Here's how many nuclear warheads exist, and which countries own them|url=https://www.defensenews.com/global/2019/06/16/heres-how-many-nuclear-warheads-exist-and-which-countries-own-them/|work=[[Defense News]]|date=16 មិថុនា 2019}}</ref> ប្រទេសនេះគឺជាម្ចាស់[[នាវាមុជទឹកមីស៊ីលបាលីស្ទីក]]ធំជាងគេទីពីរហើយជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋចំនួនបីប៉ុណ្ណោះដែលមាន[[យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ]]ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ រុស្ស៊ីគឺជារដ្ឋដែលមានកងកម្លាំងជើងគោកច្រើន/ខ្លាំងបំផុតលើលោក<ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/armor-tanks-total.asp|title=Tank Strength by Country (2020)|work=Global Firepower|access-date=8 មករា 2021}}</ref> កម្លាំងជើងអាកាសខ្លាំងបំផុតទីពីរ<ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/aircraft-total.asp|title=Aircraft Strength by Country (2020)|work=Global Firepower|access-date=8 មករា 2021}}</ref> និងកម្លាំងជើងទឹកខ្លាំងបំផុតទីបី។<ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/navy-ships.asp|title=Navy Fleet Strengths (2020)|work=Global Firepower|access-date=8 មករា 2021}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលចំណាយថវិកាលើយោធាខ្ពស់បំផុតទីបួនដោយបានចំណាយប្រាក់ចំនួន ៦៥,១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{cite web|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2020-04/fs_2020_04_milex_0_0.pdf|title=Trends in World Military Expenditure, 2019|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]|first1=Nan|last1=Tian|first2=Aude|last2=Fleurant|first3=Alexandra|last3=Kuimova|first4=Pieter D.|last4=Wezeman|first5=Siemon T.|last5=Wezeman|date=27 មេសា 2020|access-date=8 មករា 2020}}</ref> រុស្ស៊ីមាន[[ឧស្សាហកម្មយោធារុស្ស៊ី|ឧស្សាហកម្មយោធា]]ដ៏ធំដោយអាវុធភាគច្រើនរបស់ខ្លួនគឺសុទ្ធតែផលិតនៅក្នុងស្រុកទាំងអស់។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសនាំចេញអាវុធធំជាងគេលំដាប់ទីបីនៅលើពិភពលោកដោយនៅពីក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។<ref>{{Cite web|url=https://www.asiatimes.com/2020/01/article/china-passes-russia-as-no-2-arms-dealer/|title=China passes Russia as No. 2 arms dealer|last=Makichuk|first=Dave|date=27 January 2020|website=Asia Times|access-date=27 មករា 2020}}</ref> ===សិទ្ធិមនុស្ស និងអំពើពុករលួយ=== {{Main|សិទ្ធិមនុស្សនៅរុស្ស៊ី|អំពើពុករលួយនៅរុស្ស៊ី}} ការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានទទួលរងការរិះគន់កាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ពីបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យនិងក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស។ ជាពិសេសគឺអង្គការមួយចំនួនដូចជា [[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]និង[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]ដោយអង្គការទាំងនេះបានចាត់ទុករុស្ស៊ីថាជាប្រទេសដែលមិនមានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញនិងផ្តល់សិទ្ធិនយោបាយនិងសេរីភាពស៊ីវិលតិចតួចណាស់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/russian-federation/|title=(អង់គ្លេស) សហព័ន្ធរុស្ស៊ី|publisher=អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ|access-date=16 មីនា 2020}}</ref><ref>Human Rights Watch on Russia and Chechnya [https://www.hrw.org/en/video/2008/04/06/russia-trial HTW.org]</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៤ មកអង្គការ [[:en:Freedom House|Freedom House]] បានដាក់ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់"គ្មានសេរីភាព"នៃការស្ទង់មតិ''[[សេរីភាពនៅលើពិភពលោក]]''របស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=https://freedomhouse.org/countries/freedom-world/scores|title=Countries and Territories|publisher=Freedom House|access-date=10 មីនា 2021}}</ref> ពីឆ្នាំ២០១១ [[អង្គភាពស៊ើបការណ៍សេដ្ឋកិច្ច]]បានដាក់ចំណាត់ថ្នាក់រុស្ស៊ីក្នុង"របបផ្តាច់ការ"នៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍ប្រជាធិបតេយ្យ]]របស់ខ្លួនដោយឈរនៅលំដាប់ទី ១២៤ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៦៧ នៃឆ្នាំ២០២០។<ref>{{cite web|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2021/02/02/global-democracy-has-a-very-bad-year|title=Global democracy has another bad year|website=[[The Economist]]|date=22 មករា 2020|access-date=6 កុម្ភៈ 2021}}</ref> យោងទៅតាម [[:en:Transparency International|Transparency International]] គេបានវាយតម្លៃប្រទេសរុស្ស៊ីទាបបំផុតនៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍សញ្ញាក្ខន្ធអំពើពុករលួយ]]សម្រាប់ឆ្នាំ២០២០ ដោយជាប់លំដាប់ថ្នាក់ទី ១២៩ ក្នុងចំណោមប្រទេស ១៨០។<ref>{{Cite web|title=Corruptions Perceptions Index 2020|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/rus|access-date=31 មករា 2021|website=Transparency.org}}</ref> អំពើពុករលួយគឺជាបញ្ហាដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី<ref name="VOA">{{cite web|title=New Reports Highlight Russia's Deep-Seated Culture of Corruption|url=https://www.voanews.com/europe/new-reports-highlight-russias-deep-seated-culture-corruption|work=[[Voice of America]]|date=26 មករា 2020|access-date=16 មីនា 2020}}</ref>ដោយវាបានជះឥទ្ធិពលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ជីវិតប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗ សេដ្ឋកិច្ចជាតិ<ref>{{Cite web|last=Alferova|first=Ekaterina|date=26 October 2020|title=В России предложили создать должность омбудсмена по борьбе с коррупцией|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Russia proposed to create the post of Ombudsman for the fight against corruption|url=https://iz.ru/1078501/2020-10-26/v-rossii-predlozhili-sozdat-dolzhnost-ombudsmena-po-borbe-s-korruptciei|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=Известия|publisher=[[Izvestia]]}}</ref> ពាណិជ្ជកម្ម<ref>{{Cite web|date=June 2020|title=Russia Corruption Report|url=https://www.ganintegrity.com/portal/country-profiles/russia/|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=GAN Integrity|archivedate=2019-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191220035258/https://www.ganintegrity.com/portal/country-profiles/russia/|url-status=dead}}</ref> [[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី|រដ្ឋបាលសាធារណៈ]]<ref name="Suhara">{{cite web|author=Suhara, Manabu|title=Corruption in Russia: A Historical Perspective|url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/03september/pdf/M_Suhara.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192618/https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/03september/pdf/M_Suhara.pdf|archive-date=4 មីនា 2016|access-date=4 ធ្នូ 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Russia lost 4 billion dollars on unfavorable state procurement contracts in the last year|url=https://meduza.io/en/news/2015/12/07/russia-lost-4-billion-dollars-on-unfavorable-state-procurement-contracts-in-the-last-year|access-date=7 ធ្នូ 2015|website=Meduza}}</ref> [[ការប្រតិបត្តិច្បាប់នៅរុស្ស៊ី|ការអនុវត្តច្បាប់]]<ref>{{cite journal|date=2010|title=Cops for hire|url=https://www.economist.com/node/15731344|journal=The Economist|access-date=4 ធ្នូ 2015}}</ref> [[សុខភាពនៅរុស្ស៊ី|ការថែទាំសុខភាព]]<ref>{{cite web|author1=Klara Sabirianova Peter|author2=Tetyana Zelenska|date=2010|title=Corruption in Russian Health Care: The Determinants and Incidence of Bribery|url=http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf|access-date=4 ធ្នូ 2015|archivedate=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208075733/http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf|url-status=dead}}</ref> និង[[ការអប់រំនៅរុស្ស៊ី|ការអប់រំ]]ជាដើម។ល។<ref>{{cite web|author1=Elena Denisova-Schmidt|author2=Elvira Leontyeva|author3=Yaroslav Prytula|date=2014|title=Corruption at Universities is a Common Disease for Russia and Ukraine|url=http://ethics.harvard.edu/blog/corruption-universities-common-disease-russia-and-ukraine|access-date=4 ធ្នូ 2015|publisher=Harvard University|archivedate=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208155403/http://ethics.harvard.edu/blog/corruption-universities-common-disease-russia-and-ukraine|url-status=dead}}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្ររុស្ស៊ី}} [[File:Russland Relief.png|thumb|upright=1.35|ផែនទីឋានលេខាសាស្ត្រនៃប្រទេសរុស្ស៊ី។]] ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទំហំផ្ទៃដីធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ១៧,០៧៥,២០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ស្មើនឹង ៦,៥៩២,៨០០ ម៉ាយការ៉េ)។ វាគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសឆ្លងទ្វីប|ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់[[អឺរ៉ាស៊ី]]មួយភាគធំ (ពោលគឺទាំង[[អាស៊ី]]និង[[អឺរ៉ុប]])។ ទឹកដីប៉ែកអឺរ៉ុបរបស់រុស្ស៊ីមានក្រឡាផ្ទៃប្រមាណ ៤,០០០,០០០ គម^២ ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹង ៤០% នៃទឹកដីអឺរ៉ុបសរុប ដូច្នេះរុស្ស៊ីគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសអឺរ៉ុបតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]។ ចំណែកឯខាងទ្វីបអាស៊ីវិញ រុស្ស៊ីបានគ្របដណ្តប់លើតំបន់[[អាស៊ីខាងជើង]]ទាំងស្រុងដោយមានក្រឡាផ្ទៃ ១៣,១០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលនាំឱ្យរុស្ស៊ីក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាស៊ីតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេនៅទ្វីបអាស៊ី]]ផងដែរ។ រុស្ស៊ីជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រ|ឆ្នេរសមុទ្រវែងជាងគេទីបួននៅលើពិភពលោក]]ដោយលាតសន្ធឹងចម្ងាយ ៣៧,៦៥៣ គីឡូម៉ែត្រ។ លើសពីនេះទៅទៀត ទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីទាំងមូលគឺមានទំហំធំជាង[[ទ្វីប]][[អូសេអានី]] [[អឺរ៉ុប]] និង[[អង់តាកទិក]]ផងហើយស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៤១|ជ ៤១°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|៨២°]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១៩|ក ១៩°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១៦៩|១៦៩°]]។ ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសរុស្ស៊ីគឺសម្បូរទៅដោយជួរភ្នំជាច្រើនដោយមាន[[ជួរភ្នំក័រកាស៊ី]]មួយផ្នែកស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួន (ក្នុងនោះគឺមាន[[ភ្នំអែលប៊្រូស]] ដែលមានកម្ពស់ ៥,៦៤២ ម៉ែត្រហើយត្រូវជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅប្រទេសរុស្ស៊ីនិងទ្វីបអឺរ៉ុប)។ ចំណែកនៅតំបន់ផ្សេងៗទៀតក៏មានជួរភ្នំនិងភ្នំខ្ពស់ៗសំខាន់ៗផងដែរដូចជា៖ នៅ[[ស៊ីបេរី]]គឺមាន[[ភ្នំអាល់តៃ]] នៅ[[តំបន់ជាយខាងកើតរុស្ស៊ី]]មាន[[ជួរភ្នំវែគុយ៉ានស្គ៍]]ឬបណ្តុំភ្នំភ្លើងនៅតាម[[ឧបទ្វីបកាំឆាត់កា]]។ [[ភ្នំអ៊ូរ៉ាល់]]គឺជាភ្នំដែលសម្បូរទៅដោយធនធានរ៉ែច្រើនជាងគេហើយវាបានលាតសន្ធឹងពីភាគខាងជើងទៅភាគខាងត្បូងដែលសព្វថ្ងៃភូមិសាស្ត្រាចារ្យជាទូទៅបានចាត់ទុកភ្នំនេះជាខ្សែប្រទល់បែងចែកទ្វីបអាស៊ីនិងអឺរ៉ុប។ [[File:Volga river P8101497 2200 c.jpg|thumb|left|[[ទន្លេវ៉ុលកា]], ជាទន្លេហូរកាត់តំបន់ភាគកណ្តាលប្រទេសរុស្ស៊ីចូលទៅ[[សមុទ្រ កាសព្យែន|សមុទ្រកាសព្យែន]]ហើយវាត្រូវជាទន្លេវែងជាងគេប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុប។]] រុស្ស៊ីមានព្រំដែនជាប់នឹងសមុទ្រជាច្រើនមានដូចជា៖ [[សមុទ្របាលទិក]] [[សមុទ្របារ៉ែន]] [[សមុទ្រស]] [[សមុទ្រខារ៉ា|សមុទ្រការ៉ា]] [[សមុទ្រឡាប់តែវ]] [[សមុទ្រស៊ីបេរីខាងកើត]] [[សមុទ្រជុកជី]] [[សមុទ្របេរីង]] [[សមុទ្រអាសូវ]] [[សមុទ្រអុកហុតស្គ៍]] និង[[សមុទ្រជប៉ុន]]។ ប្រជុំកោះ និងកោះធំៗនៅរុស្ស៊ីមានដូចជា៖ [[ណូវ៉ាលសែមយ៉ា]] [[ប្រជុំកោះហ្រ្វង់ហ្សូសែហ្វ]] [[កោះស៊ីបេរីថ្មី]] [[ស្វែរណាយ៉ាសែមយ៉ា]] [[កោះហ្វ្រាងជែល]] [[កោះគូរៀល]] និងកោះ[[សាកខាលីន]]។ [[File:Mount Elbrus May 2008.jpg|thumb|[[ភ្នំអែលប៊្រូស]], ជាភ្នំភ្លើងអសកម្មស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងរុស្ស៊ីនិងត្រូវជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅប្រទេសរុស្ស៊ីនិងទ្វីបអឺរ៉ុប។]] រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលសម្បូរធនធានទឹកច្រើនជាងគេបង្អស់ដោយមានបឹងជាច្រើនដែលផ្ទុក[[ទឹកសាប]]ប្រមាណមួយភាគបួននៃទឹកសាបសរុបនៅលើពិភពលោក។<ref name="loc">{{cite web|last=Library of Congress|title=Topography and drainage|url=http://countrystudies.us/russia/23.htm|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref> បឹងទឹកសាបដ៏ធំនិងសំខាន់ជាងគេបំផុតនៅរុស្ស៊ីគឺ[[បឹងបៃកាល]]ដែលត្រូវជាបឹងដ៏សំខាន់ ចំណាស់ និងធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេស<ref name="baikal">{{cite web|title=Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies|publisher=United States Geological Survey|url=http://pubs.usgs.gov/fs/baikal/|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref>ហើយបរិមាណផ្ទៃខាងលើនៃទឹកសាបនៅបឹងនេះទាំងមូលគឺស្មើរនឹងមួយភាគប្រាំនៃបរិមាណផ្ទៃលើនៃទឹកសាបទាំងអស់នៅលើភពផែនដី។<ref name=loc /> បឹងធំៗមួយចំនួនទៀតមាន [[បឹងឡាដូកា]]និង[[បឹងអូណេកា]]ហើយបឹងទាំងពីរនេះគឺត្រូវជាបឹងធំបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប (សម្គាល់៖ បឹងបៃកាលគឺស្ថិតនៅទ្វីបអាស៊ី)។ ប្រទេសរុស្ស៊ីស្ថិតនៅលំដាប់ថ្នាក់លេខពីរបន្ទាប់ពីប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]]ក្នុង[[បរិមាណធនធានទឹកដែលអាចប្រើប្រាស់ឡើងវិញ]]បាន។ ទន្លេចំនួនបួននៅតំបន់ស៊ីបេរីដូចជា [[ទន្លេអូប]] [[ទន្លេយេនីស៊ីយ|យេនីស៊ីយ]] [[ទន្លេលេណា|លេណា]] និង[[ទន្លេអាម័រ|អាម័រ]]គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្នុងចំណោម[[បញ្ជីរាយទន្លេតាមរយៈប្រវែង|ទន្លេដ៏វែងជាងគេបំផុតនៅលើភពផែនដី]]។ ===អាកាសធាតុ=== [[អាកាសធាតុទ្វីបសើម]]បានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែតំបន់ទុនដ្រានិងតំបន់និរតី នេះគឺដោយសារតែទំហំផ្ទៃដីដ៏ធំនិងតំបន់ដាច់ស្រយាលជាច្រើនពីសមុទ្រ។ បណ្តុំភ្នំនៅភាគខាងត្បូងបានរាំងស្ទះលំហូរខ្យល់ក្តៅៗពីមហាសមុទ្រឥណ្ឌាខណៈដែលវាលទំនាបនៅភាគខាងជើងទទួលឥទ្ធិពលត្រជាក់ពីតំបន់អាកទិកនិងអាត្លង់ទិក។<ref name="congress">{{cite web|title=Climate|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref> [[តំបនភាគពាយព្យរុស្ស៊ី|តំបន់ភាគពាយព្យ]]និងតំបន់ស៊ីបេរីមាន[[អាកាសធាតុអនុអាកទិក|អាកាសធាតុបែបអនុអាកទិក]]ដោយទទួលនូវឥទ្ធិពលត្រជាក់ខ្លាំងខាងក្នុងតំបន់ស៊ីបេរី (ជាពិសេសគឺនៅក្នុងតំបន់[[សាខា (តំបន់រដ្ឋបាល)|សាខា]]តែម្តងដោយទទួលសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត -៩៦.២°F ឬ -៧១.២°C) មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ តំបន់ផ្សេងៗទៀតក៏ទទួលនូវឥទ្ធិពលត្រជាក់ដែរ។ [[File:Lake Baikal in winter.jpg|thumb|left|[[បឹងបៃកាល]] ថតនៅអំឡុង[[សិសិររដូវ]] ឬហៅសាមញ្ញថារដូវត្រជាក់។]] [[អាកាសធាតុត្រូពិចសើម]]ដែលមានលក្ខណៈជាសិសិររដូវសើមអាចមានវត្តមាននៅតាមតំបន់ឆ្នេរនៃ[[ក្រៃក្រាសណូដារ]] ជាពិសេសគឺនៅទីក្រុង[[សូឈី]]។ នៅតាមតំបន់ជាច្រើននៃស៊ីបេរីខាងកើតនិងចុងបូព៌ា រដូវរងារគឺមានលក្ខណៈស្ងួតជាងរដូវក្តៅ (ពោលគឺរដូវក្តៅមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនជាងរដូវរងារ) ចំណែកឯតំបន់ផ្សេងទៀតនៃប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលទឹកភ្លៀងនៅគ្រប់រដូវ។ ទឹកភ្លៀងធ្លាក់មានលក្ខណៈជាព្រិលនៅក្នុងតំបន់ដែលត្រជាក់ខ្លាំង។ នៅតាមបណ្តោយទន្លេវ៉ុលកាខាងត្បូងនិងឆ្នេរសមុទ្រកាសព្យែនក៏ដូចជាតំបន់ចុងខាងត្បូងស៊ីបេរីបានទទួលនូវ[[អាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត]]។ នៅលើទឹកដីរុស្ស៊ីភាគច្រើនមានតែពីររដូវប៉ុណ្ណោះគឺ និទាឃរដូវ និងសិសិររដូវខណៈដែលរដូវផ្ការីកនិងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះមិនសូវបានគេទទួលស្គាល់ប៉ុន្មានទេព្រោះពីររដូវនេះមានរយៈពេលខ្លីហើយមានលក្ខណៈបម្រែបម្រួលពីសីតុណ្ហភាពទាបបំផុតទៅសីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុត។<ref name=congress /> ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករា (ខែកុម្ភៈចំពោះតំបន់ឆ្នេរ) រីឯខែក្តៅបំផុតគឺខែកក្កដា។ នៅរដូវរងារ សីតុណ្ហភាពអាចធ្លាក់ចុះកាន់តែទាបពីតំបន់ភាគខាងត្បូងទៅភាគខាងជើងនិងពីលិចទៅកើត។ សីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងខ្ពស់នៅអំឡុងរដូវក្តៅសូម្បីតែនៅតំបន់ស៊ីបេរីក៏ដោយ។<ref>{{Cite journal|last1=Drozdov|first1=V. A.|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|url=https://archive.org/details/sim_geojournal_1992-06_27_2/page/169|journal=GeoJournal|year=1992|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|page=169|issue=2|last2=Glezer|first2=O. B.|last3=Nefedova|first3=T. G.|last4=Shabdurasulov|first4=I. V. }}</ref> ===ជីវៈចម្រុះ=== {{Main|បញ្ជីរាយតំបន់អេកូឡូស៊ីនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមថនិកសត្វនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមបក្សីនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមត្រីទឹកសាបនៅរុស្ស៊ី|ជីវិតសត្វព្រៃនៅរុស្ស៊ី}} ប្រទេសរុស្ស៊ីមានថនិកសត្វចំនួន ២៦៦ ប្រភេទនិងបក្សីចំនួន ៧៨០ ប្រភេទ។ បើយោងទៅតាម [[សៀវភៅទិន្នន័យក្រហមនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|RDBRF]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ បានឱ្យដឹងថាប្រភេទសត្វនៅប្រទេសរុស្ស៊ីមានចំនួនសរុប ៤១៥ ប្រភេទដោយបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីនិងអង្គការអភិរក្សមួយចំនួន។<ref>{{cite web |author=I. A. Merzliakova |url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm |title=List of animals of the Red Data Book of Russian Federation |publisher=UNEP/GRID–Arendal |date=1 វិច្ឆិកា 1997 |access-date=27 មេសា 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm |archive-date=28 មេសា 2016 |archivedate=2016-04-28 |archiveurl=https://archive.today/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm |url-status=dead }}</ref> រុស្ស៊ីមានទីបម្រុងមណ្ឌលជីវៈចំនួន ៤០ ដែលទទួលស្គាល់ដោយអង្គការ[[យូណេស្កូ]]<ref>{{cite web|last=The World Network of Biosphere Reserves—UNESCO|title=Russian Federation|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref> [[ឧទ្យានជាតិនៅរុស្ស៊ី|ឧទ្យានជាតិ]]ចំនួន ៤១ និងទីបម្រុងធម្មជាតិចំនួន ១០១។ ប្រទេសរុស្ស៊ីនូវមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាច្រើនទៀតដែលមិនទាន់បានប៉ះពាល់ដោយមនុស្សដោយភាគច្រើនមាននៅតំបន់[[តៃកា]] និងព្រៃទុនដ្រានៃតំបន់ស៊ីបេរី។ ជាយូរមកហើយ ប្រទេសរុស្ស៊ីនូវតែបន្តធ្វើការកែលម្អនិងអនុវត្ត[[ច្បាប់បរិស្ថាន|ច្បាប់ការពារនិងអភិវឌ្ឍបរិស្ថាន]] ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រនិងកម្មវិធីនានានៅតាមសហព័ន្ធនិងតំបន់ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងធ្វើបញ្ជីសារពើភណ្ឌ និងការពាររុក្ខជាតិ សត្វ និងសត្វដែលកម្រនិងជិតផុតពូជនិងរាល់ពួកសត្វដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=http://education.rec.org/ru/en/biodiversity/in_russia/index.shtml|title=Biodiversity in Russia|access-date=23 តុលា 2019|archivedate=2019-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021215131/http://education.rec.org/ru/en/biodiversity/in_russia/index.shtml|url-status=dead}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី}} [[File:Business Centre of Moscow 2.jpg|thumb|ទីក្រុង[[ម៉ូស្គូ]]គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយនៅអឺរ៉ុប]] [[File:HDP PPP per capita Russia.jpg|thumb|កំណើន ផសស ប្រទេសរុស្ស៊ីគិតតាមយុគភាពនៃអំណាចទិញ (យអទ) នៅរវាងឆ្នាំ១៩៩១–២០១៩ ជា[[ដុល្លារអន្តរជាតិ]]]] ប្រទេសរុស្ស៊ីមាន[[សេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ]]ចំណូលលើពាក់កណ្តាលនិង[[សេដ្ឋកិច្ចអន្តរកាល]]<ref name="https://datahelpdesk.worldbank.org">{{cite web|title=World Bank Country and Lending Groups|url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]]}}</ref>ដោយមានធនធានធម្មជាតិជាច្រើន ពិសេសគឺរ៉ែ[[ប្រេងកាត]]និង[[ឧស្ម័នធម្មជាតិ]]។ ប្រទេសនេះមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|វិស័យសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ១១]] នៅលើពិភពលោកបើគិតតាម ផសស ជាមធ្យម និងមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (យអទ)|សេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៦]] បើគិតតាម [[យុគភាពនៃអំណាចទិញ|យអទ]]។ យោងទៅតាម[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]បានបង្ហាញថា ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ (យអទ) នៅប្រទេសរុស្ស៊ីគឺស្មើនឹង ២៩,៤៨៥ ដុល្លារគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១។<ref name="IMFWEORU"/> ប្រាក់ខែជាមធ្យមសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗគឺ ₽៥១,០៨៣ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២០<ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Dynamics of the average monthly nominal and real accrued wages|url=https://www.gks.ru/bgd/free/b00_24/IssWWW.exe/Stg/d000/i000050r.htm|access-date=25 មេសា 2021|website=rosstat.gov.ru|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)]]|archivedate=18 មីនា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318021820/https://www.gks.ru/bgd/free/b00_24/IssWWW.exe/Stg/d000/i000050r.htm|url-status=dead}}</ref> ហើយប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ១២.៩% កំពុងរស់នៅក្រោមខ្សែបន្ទាត់ក្រីក្រលំដាប់ថ្នាក់ជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{Cite web|title=Poverty headcount ratio at national poverty lines (% of population) – Russian Federation {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC?locations=RU|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=data.worldbank.org}}</ref> អត្រានិកម្មភាពនៅរុស្ស៊ីមានប្រមាណ ៤.៥% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩<ref>{{Cite web|title=Unemployment, total (% of total labor force) (national estimate) – Russian Federation {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=RU|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=data.worldbank.org}}</ref> ហើយប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ៧០% ស្ថិតនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់វណ្ណៈកណ្តាល<ref>{{Cite news|date=18 មីនា 2020|title=Putin highlights Russia's middle class as comprising more than 70% of population|work=[[TASS]]|url=https://tass.com/economy/1131615|access-date=6 វិច្ឆិកា 2020}}</ref>ប៉ុន្តែទិន្នន័យមួយនេះនូវមានទំនាស់នៅឡើយ។<ref>{{Cite web|url=https://en.zois-berlin.de/publications/zois-spotlight/in-search-of-russias-middle-class/|title=In search of Russia's middle class|publisher=Centre for East European and International Studies|website=en.zois-berlin.de|author=Bernhard Braun|access-date=6 វិច្ឆិកា 2020|archive-date=18 កញ្ញា 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918130150/https://en.zois-berlin.de/publications/zois-spotlight/in-search-of-russias-middle-class/|archivedate=2020-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918130150/https://en.zois-berlin.de/publications/zois-spotlight/in-search-of-russias-middle-class/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 មីនា 2020|last=Alexandrov|first=Ivan|script-title=ru:Сколько в России среднего класса?|title=(ភាសារុស្ស៊ី) How many middle class is there in Russia?|url=https://russian.eurasianet.org/%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D0%B2-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0|access-date=6 វិច្ឆិកា 2020|website=russian.eurasianet.org|publisher=[[Eurasianet]]}}</ref> គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ចំណូលពាណិជ្ជកម្មបរទេសរបស់រុស្ស៊ីបានឡើងដល់ ៦៦៦,៦ ពាន់លានដុល្លារ។ ចំណូលនៃការនាំចេញសរុបរបស់រុស្ស៊ីគឺ ៤២២,៨ ពាន់លានដុល្លារខណៈដែលថវិកានាំចូលស្មើនឹង ២៤៣,៨ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{Cite web|script-title=ru:Обзор внешней торговли – Портал ВЭД|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Foreign Trade Review – Foreign Economic Activity Portal|url=http://www.ved.gov.ru/monitoring/foreign_trade_statistics/monthly_trade_russia/|access-date=7 វិច្ឆិកា 2020|website=www.ved.gov.ru|publisher=[[Ministry of Economic Development (Russia)]]|archivedate=2020-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220224854/http://www.ved.gov.ru/monitoring/foreign_trade_statistics/monthly_trade_russia/|url-status=dead}}</ref> គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ ទុនបម្រុងបរទេសនៅរុស្ស៊ីស្មើនឹង ៤៤៤ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{cite web|url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/russia/foreign-exchange-reserves|title=Russia Foreign Exchange Reserves|publisher=CEIC|access-date=24 ធ្នូ 2020}}</ref> ប្រេង ឧស្ម័នធម្មជាតិ លោហធាតុ និងឈើបានក្លាយជាផលិតផលនាំចេញរបស់រុស្ស៊ីប្រមាណ ៨០%។<ref name="cia" /> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ចំណូលថវិកាសហព័ន្ធប្រមាណ ៣៦% គឺសុទ្ធតែបានមកពីវិស័យប្រេងកាតនិងឧស្ម័ន។<ref name="EIA">{{cite web|url= https://www.eia.gov/international/analysis/country/RUS|title= Russia – Analysis|publisher=[[U.S. Energy Information Administration|EIA]]|date=31 តុលា 2017|access-date=17 កុម្ភៈ 2021}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ [[ក្រសួងធនធានធម្មជាតិនិងបរិស្ថានរុស្ស៊ី]]បានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថា តម្លៃធនធានធម្មជាតិក្នុងប្រទេសគឺស្មើនឹង ផសស ប្រមាណ ៦០%។<ref>{{Cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/03/14/russias-natural-resources-make-up-60-of-gdp-reports-a64800|title=Russia's Natural Resources Make Up 60% of GDP|work=[[The Moscow Times]]|date=14 មីនា 2019|access-date=14 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមបំណុលបរទេស|បំណុលបរទេសទាបបំផុត]]នៅក្នុងចំណោមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំៗដទៃ។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html Debt – external] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|date=2019-03-17}}, [[CIA World Factbook]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 22 ឧសភា 2010។</ref> រុស្ស៊ីមានអត្រាពន្ធថេរ ១៣% ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធពន្ធឯកត្តភូតដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ចំពោះអ្នកចាត់ការម្នាក់ៗក្នុងលំដាប់ថ្នាក់ទីពីរនៅលើពិភពលោកដោយនៅពីក្រោយតែ[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey–market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|access-date=27 ធ្នូ 2007|archivedate=2011-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> អត្រាវិសមភាពនៃប្រាក់ចំណូលគ្រួសារនិងទ្រព្យសម្បត្តិនៅរុស្ស៊ីក៏មានចំនួនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។<ref>{{cite web|url=https://qz.com/1250100/income-inequality-russia-and-the-us-are-now-equally-unequal/|title=On incomes, Russia and the US are now equally unequal|work=[[Quartz (publication)|Quartz]]|author=Gwynn Guilford|date=12 មេសា 2018|access-date=3 ឧសភា 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://meduza.io/en/feature/2019/01/23/the-top-1-controls-a-third-of-the-wealth-and-the-poor-are-getting-poorer-how-russia-became-one-of-the-most-unequal-places-on-earth|title=The top 1% controls a third of the wealth, and the poor are getting poorer. How Russia became one of the most unequal places on Earth.|work=[[Meduza]]|author=Dmitry Kuznets, Nastya Grigorieva, Kevin Rothrock|date=23 មករា 2019|access-date=3 ឧសភា 2021}}</ref> ===ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ=== {{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរុស្ស៊ី|ថាមពលនៅរុស្ស៊ី}} ដំណឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែករបស់ប្រទេសនេះភាគច្រើនតែងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ក្រុមហ៊ុនអយស្ម័យយានរុស្ស៊ី]]។ ប្រវែងផ្លូវដែកដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅមានលើសពី ៨៥,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។<ref>{{cite web|url=http://eng.rzd.ru/isvp/public/rzdeng?STRUCTURE_ID=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20091004034659/http://eng.rzd.ru/isvp/public/rzdeng?STRUCTURE_ID=4|archive-date=4 តុលា 2009|title=Russian Railways|publisher=Eng.rzd.ru|access-date=2 មករា 2010}}</ref> ផ្លូវដែកដែលប្រជាប្រិយជាងគេនៅរុស្ស៊ីគឺផ្លូវដែកឆ្លងស៊ីបេរី វាគឺជាខ្សែផ្លូវដែកដ៏វែងជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ បណ្តាញផ្លូវគោកនៅរុស្ស៊ីមានប្រវែង ១,៤៥២.២ គ.ម<ref>{{cite web|url=http://government.ru/info/22865/|script-title=ru:О развитии дорожной инфраструктуры|work=government.ru|date=29 មេសា 2016|access-date=14 មករា 2021}}</ref> ហើយម៉្យាងទៀត រុស្ស៊ីមានសន្ទភាពផ្លូវគោកទាបបំផុតនៅក្នុងចំណោមរដ្ឋប្រទេស[[ប៊្រីកស៍]]។<ref>{{cite web|url=http://www.iraptranstats.net/rus|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417001324/http://www.iraptranstats.net/rus|archive-date=17 មេសា 2009|title=Transport in Russia|access-date=17 កុម្ភៈ 2009|website=International Transport Statistics Database|publisher=iRAP|archivedate=2009-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090417001324/http://www.iraptranstats.net/rus|url-status=dead}}</ref> ផ្លូវទឹកខាងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី (បឹងនិងទន្លេ) មានប្រវែង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមប្រវែងផ្លូវទឹក|សរុប ១០២,០០០ គ.ម]]។ ក្នុងចំណោមអាកាសយានដ្ឋានសរុបចំនួន ១,២១៦ នៅក្នុងប្រទេស<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html |title=CIA The World Factbook–Rank Order–Airports |publisher=Cia.gov |access-date=19 January 2011 |archivedate=30 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530055415/https://www.cia.gov/library/Publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html |url-status=dead }}</ref> អាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេគឺ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិស៊ីរេមីទីវ៉ូ|ស៊ីរេមីទីវ៉ូ]] [[អាកាសយានដ្ឋានម៉ូស្គូ-ដូម៉ូដេដូវ៉ូ|ដូម៉ូដេដូវ៉ូ]] [[អាកាសយានដ្ឋានវីនូកូវ៉ូ|វីនូកូវ៉ា]]នៅទីក្រុងម៉ូស្គូ និង[[អាកាសយានដ្ឋាមពូកកូវ៉ា]]នៅទីក្រុងសង់ពីទ័របួរ។ [[File:VL 85-022 container train.jpg|thumb|left|[[ផ្លូវដែកឆ្លងស៊ីបេរី]]គឺជាខ្សែផ្លូវដែកដែលមានប្រវែងវែងជាងគេនៅលើពិភពលោកដោយភ្ជាប់ពីទីក្រុងម៉ូស្គូទៅក្រុង[[វ្លាឌីវ៉ូស្តុក]]]] កំពង់ផែសមុទ្រធំៗរបស់រុស្ស៊ីមាននៅក្នុងទីក្រុងដូចជា៖ [[រ៉ូសតូវលើដុន]]នៅសមុទ្រអាសូវ [[ណូវ៉ូរ៉ូស្ស៊ីស្ក៍]]នៅសមុទ្រខ្មៅ [[អាស្ត្រាខាន]]និង[[ម៉ាក៍ហាច្ឆកាឡា]]នៅសមុទ្រកាសព្យែន [[កាលីនីនក្រាដ]]និងសង់ពីទ័របួរនៅសមុទ្របាលទិក [[អាខានហ្គេល]]នៅសមុទ្រស [[មួរម៉ានស្គ៍]]នៅសមុទ្របារ៉ែន [[ពេត្រូផាវឡូស្គ៍-កាំឆាតស្គី]]និងវ្លាឌីវ៉ូស្តុកនៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសតែមួយគត់នៅលើពិភពលោកដែលមាន[[នាវាបំបែកទឹកកកនុយក្លេអ៊ែរ]] នាវាទាំងនេះបានជួយជម្រុញវិស័យដំណឹកជញ្ជូននិងសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីនៅតាមផ្លូវទឹកភាគខាងជើង។ [[File:RF NG pipestoEU.gif|thumb|ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាអ្នកផ្គត់ផ្គង[[ប្រេងកាត]]និង[[ឧស្ម័នធម្មជាតិ|ឧស្ម័ន]]ដ៏ធំជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] គេបានចាត់ទុកប្រទេសរុស្ស៊ីជា"[[មហាអំណាចថាមពល]]"<ref>{{cite web|url=https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2017/11/future-of-russia-as-energy-superpower-thane-gustafson.html|title=The Future of Russia as an Energy Superpower|work=[[Harvard University Press]]|date=20 វិច្ឆិកា 2017|access-date=22 កុម្ភៈ 2021|archivedate=2017-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171123033245/https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2017/11/future-of-russia-as-energy-superpower-thane-gustafson.html|url-status=dead}}</ref> នេះគឺដោយសារតែរុស្ស៊ីមាន[[ទីបម្រុងផ្ទុកឧស្ម័នធម្មជាតិ]]ធំបំផុតនៅលើលោក<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2253rank.html Country Comparison :: Natural gas – proved reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307234405/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2253rank.html |date=2017-03-07 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> ទីបម្រុងផ្ទុកធ្យូងធំបំផុតទីពីរ<ref>{{Cite web|year=2020|title=Statistical Review of World Energy 69th edition|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2020-full-report.pdf|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=bp.com|publisher=[[BP]]|page=45}}</ref> ទីបម្រុងផ្ទុកប្រេងកាតធំបំផុតទីប្រាំបី<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2244rank.html Country Comparison :: Oil – proved reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615184739/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2244rank.html |date=2013-06-15 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> និងមានទីបម្រុងផ្ទុកសំបកប្រេងធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប។<ref>{{Cite book|year=2010|title=2010 Survey of Energy Resources|url=https://www.worldenergy.org/assets/downloads/ser_2010_report_1.pdf|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=worldenergy.org|publisher=[[World Energy Council]]|page=102|isbn=978-0-946121-021}}</ref> ប្រទេសនេះគឺជាអ្នកនាំចេញឧស្ម័នធម្មជាតិនាំមុខគេនៅលើលោក<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2251rank.html Country Comparison :: Natural gas – exports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124005928/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2251rank.html |date=2018-11-24 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> ជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ|អ្នកផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិធំបំផុតទីពីរ]]<ref name="cia-gas">"[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html Country Comparison :: Natural gas – production] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315051210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html |date=2016-03-15 }}", CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមការនាំចេញរ៉ែប្រេងកាត|អ្នកនាំចេញប្រេងកាតធំបំផុតទីពីរ]]<ref>{{Cite web|title=Trade Balance Statistics {{!}} World Crude Imports & Exports {{!}} Enerdata|url=https://yearbook.enerdata.net/crude-oil/crude-oil-balance-trade-data.html|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=yearbook.enerdata.net}}</ref> និងជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតកម្មប្រេងកាត|អ្នកផលិតប្រេងកាតធំបំផុតទីបី]]។<ref>{{Cite web|title=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|url=https://www.eia.gov/international/data/world/petroleum-and-other-liquids/annual-petroleum-and-other-liquids-production?pd=5&p=0000000000000000000000000000000000vg&u=0&f=A&v=mapbubble&a=-&i=none&vo=value&vb=170&t=C&g=00000000000000000000000000000000000000000000000001&l=249-ruvvvvvfvtvnvv1vrvvvvfvvvvvvfvvvou20evvvvvvvvvvnvvvs0008&s=94694400000&e=1546300800000&ev=true|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=www.eia.gov|publisher=[[Energy Information Administration]]}}</ref> [[ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយរុស្ស៊ី|ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅរុស្ស៊ី]]ច្រើនតែបង្កដោយឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។<ref>{{Cite web|title=Russia: greenhouse gas emissions by sector|url=https://www.statista.com/statistics/1048675/greenhouse-gas-emissions-by-sector-russia/|access-date=3 ធ្នូ 2020|website=Statista}}</ref> លើសពីនេះទៅទៀត រុស្ស៊ីគឺជាអ្នកផលិតអគ្គិសនីធំបំផុតទីបួននៅលើពិភពលោក<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2232rank.html Country Comparison :: Electricity – production] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001031249/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2232rank.html |date=2018-10-01 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> និងជាអ្នកផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញបានធំបំផុតទីប្រាំបួនគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{Cite book|last1=Whiteman|first1=Adrian|last2=Rueda|first2=Sonia|last3=Akande|first3=Dennis|last4=Elhassan|first4=Nazik|last5=Escamilla|first5=Gerardo|last6=Arkhipova|first6=Iana|date=March 2020|title=Renewable capacity statistics 2020|url=https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2020/Mar/IRENA_RE_Capacity_Statistics_2020.pdf|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=[[IRENA]]|publisher=[[International Renewable Energy Agency]]|page=3|location=Abu Dhabi|isbn=978-92-9260-239-0}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដំបូងបង្អស់ដែលចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរស៊ីវិលនិងជាប្រទេសដែលសាងសង់[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ]]ដំបូងគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលផលិត[[ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរតាមប្រទេស|ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរធំជាងគេទីបួន]]ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អគ្គិសនីប្រមាណ ២០% ក្នុងប្រទេសមានប្រភពមកពីថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{Cite web|date=October 2020|title=Nuclear Power Today |url=https://www.world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today.aspx|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=www.world-nuclear.org|publisher=[[World Nuclear Association]]}}</ref> ===កសិកម្ម និងនេសាទ=== {{Main|កសិកម្មនៅរុស្ស៊ី|ឧស្សាហកម្មនេសាទនៅរុស្ស៊ី}} ប្រទេសរុស្ស៊ីមានផ្ទៃដីដាំដុះធំជាងគេទីបួននៅលើពិភពលោកដោយមានទំហំ ១,២៣៧,២៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹង ៧,៤% នៃផ្ទៃដីដែលអាចបង្កបង្កើនផលបាននៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite web|url=https://beef2live.com/story-countries-arable-land-world-0-108929|title=Countries With The Most Arable Land In The World|work=Beef2Live|date=2 ធ្នូ 2020|access-date=12 ធ្នូ 2020|archivedate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201213020224/https://beef2live.com/story-countries-arable-land-world-0-108929|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះគឺជាអ្នកនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិច្រើនបំផុតទីបី<ref>[https://web.archive.org/web/20120108052630/http://www.rosbankjournal.ru/news/11588 Russia takes the third place in the world by grain exports], rosbankjournal.ru</ref> និងជាអ្នកផលិតនាំមុខគេនៃ[[ស្រូវសាលីបាលី]] [[ស្រូវសាលីសារ៉ាសង់|សារ៉ាសង់]] និង[[ស្រូវអូត|អូត]] ហើយជាអ្នកផលិតនិងនាំចេញនូវ[[ស្រូវរ៉ៃ]]និង[[គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន]]ច្រើនជាងគេបង្អស់។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦ មក រុស្ស៊ីគឺជាអ្នកនាំចេញដំណាំស្រូវធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite news|title=Despite sanctions Russian wheat export is breaking the records|url=https://financialobserver.eu/cse-and-cis/despite-sanctions-russian-wheat-export-is-breaking-the-records/|work=Financialobserver.eu|date=2 ឧសភា 2019|access-date=2021-05-06|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018105141/https://financialobserver.eu/cse-and-cis/despite-sanctions-russian-wheat-export-is-breaking-the-records/|url-status=dead}}</ref> ខណៈដែលកសិដ្ឋានធំៗច្រើនតែផ្តោតលើផលិតកម្មគ្រាប់ធញ្ញជាតិនិងការចិញ្ចឹមសត្វ គ្រឿងបន្លែផ្លែឈើគឺច្រើនតែផលិតនៅតាមកសិដ្ឋានតូចៗដែលមានលក្ខណៈជាគ្រួសារនិងឯកជន។<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_38/IssWWW.exe/Stg/d01/02-28.htm Main agricultural products by type of owners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501011307/http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_38/IssWWW.exe/Stg/d01/02-28.htm|date=2011-05-01}} [[Rosstat]], 2009</ref> រុស្ស៊ីគឺជាម្ចាស់ផ្ទះនៃពងត្រី[[កាវីយ៉ា]]ដែលមានគុណភាពល្អបំផុតលើលោក<ref>{{cite web|url=https://www.tasteatlas.com/most-popular-caviars-in-the-world|title=Top 9 MOST POPULAR CAVIARS in the world|work=TasteAtlas|date=13 មករា 2021|access-date=4 កុម្ភៈ 2020|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113053257/https://www.tasteatlas.com/most-popular-caviars-in-the-world|url-status=dead}}</ref>ហើយក៏ត្រូវជាម្ចាស់នៃកងនេសាទដ៏ធំបំផុតលើលោកផងដែរដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីប្រាំមួយក្នុងបរិមាណត្រីដែលចាប់បាន បើគិតជាតោនគឺស្មើនឹង ៤,៧៧៣,៤១៣ តោននៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/3/i9540en/i9540en.pdf|title=The State of World Fisheries and Aquaculture|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|date=2018|access-date=4 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ===វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា=== {{Main|វិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យានៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមប្រឌិតករនៅរុស្ស៊ី}} [[File:M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|thumb|left|upright|[[មីខាអ៊ីល ឡូម៉ូណូសូវ]], ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ[[ពហុវិជ្ជា]] ប្រឌិតករ កវី និងសិល្បករដ៏ឆ្នើមម្នាក់របស់ប្រទេសរុស្ស៊ី]] ថវិកា[[ស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍]]របស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺស្ថិតនៅ[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមថវិកាស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍|លំដាប់ថ្នាក់ទី ៩ លើពិភពលោក]]ដោយមានការចំណាយប្រមាណ ៤២២ ពាន់លានរូបលើវិស័យស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងស្រុក។<ref>{{Cite web|date=7 កុម្ភៈ 2020|title=(ភាសារុស្ស៊ី) The level of funding for Russian science is insufficient to ensure a technological breakthrough|url=https://ach.gov.ru/checks/9658|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=ach.gov.ru|publisher=[[Accounts Chamber of Russia]]|archivedate=2020-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109003550/https://ach.gov.ru/checks/9658|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីជាប្រទេសដែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីដប់នៅក្នុងចំនួនបោះពុម្ភឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web|date=April 2020|title=SJR – International Science Ranking|url=https://www.scimagojr.com/countryrank.php?year=2019&order=it&ord=desc|access-date=9 វិច្ឆិកា 2020|website=www.scimagojr.com|publisher=SCImago Journal & Country Rank}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩០៤ មក ជនជាតិរុស្ស៊ី/សូវៀតសរុបចំនួន ២៦ នាក់បានឈ្នះ[[បញ្ជីរាយរតនកវីណូបែលតាមប្រទេស|រង្វាន់ណូបែល]]ខាងផ្នែកវិជ្ជាជាច្រើនមាន៖ [[រូបវិទ្យា]] [[គីមីវិទ្យា]] [[វេជ្ជវិជ្ជា]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[អក្សរសាស្ត្រ]] និង[[សន្តិភាព]]។<ref>{{Cite web|date=10 ធ្នូ 2019|title=ru:Кто из российских и советских ученых и литераторов становился лауреатом Нобелевской премии|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Which of the Russian and Soviet scientists and writers became the Nobel Prize laureate|url=https://tass.ru/info/7308739|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=ru:ТАСС|publisher=[[TASS]]}}</ref> លោក[[មីខាអ៊ីល ឡូម៉ូណូសូវ]]គឺជាអ្នកបង្កើត[[ច្បាប់នៃការអភិរក្សថាមពល]]ឡើង។<ref name="mes">{{Cite web|title=Famous Russian Scientists and their Discoveries|url=http://studyinrussia.ru/en/why-russia/traditions-of-education/scientists-and-discoveries/|website=Official website about higher education in Russia for foreigners|publisher=[[Ministry of Education and Science (Russia)]]|access-date=2021-05-12|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101052225/https://studyinrussia.ru/en/why-russia/traditions-of-education/scientists-and-discoveries/|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាស្រុកកំណើររបស់គណិតវិទូដ៏ល្បីល្បាញជាច្រើននៅលើពិភពលោកមានដូចជា លោក[[នីកូឡៃ ឡូបាឆេវស្គី]] និងលោក[[ប៉ាហ្វនូទី ឆេប៊ីឆេវ]]ជាដើម។<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BFsnWXkqZaMC|title=Russian Mathematicians in the 20th Century|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=978-981-02-4390-6|editor=Yakov Sinai|location=Princeton, NJ}}</ref> [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី]]ដែលមាននៅក្នុង[[គីមីវិទ្យា]]សព្វថ្ងៃក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជនជាតិរុស្ស៊ីផងដែរដោយលោកមានឈ្មោះថា [[ឌីមេទ្រី មិនដេលេយេវ]]។<ref name="mes" /> គណិតវិទូរុស្ស៊ី/សូវៀតសរុបចំនួនប្រាំបួននាក់ធ្លាប់បានទទួល[[មេដៃហ្វីល]] (''Fields Medal'' – ជារង្វាន់ដ៏មានតម្លៃបំផុតសម្រាប់គណិតវិទូនៅជុំវិញពិភពលោក)។<ref>{{Cite web|date=8 មេសា 2018|title=St Petersburg will host the International Congress of Mathematicians for the first time|url=https://english.spbu.ru/news/2109-st-petersburg-will-host-the-international-congress-of-mathematicians-for-the-first-time|access-date=|website=english.spbu.ru|archivedate=2021-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417070250/https://english.spbu.ru/news/2109-st-petersburg-will-host-the-international-congress-of-mathematicians-for-the-first-time|url-status=dead}}</ref> របកគំហើញនិងប្រឌិតកម្មជាច្រើនដែលត្រូវរកឃើញឬបង្កើតដោយជនជាតិរុស្ស៊ីមាន៖ [[ត្រង់ស្វមម៉ាទ័រ]] [[អំពូលភ្លើងអគ្គិសនី]] [[យន្តហោះ]] [[ឆ័ត្រយោង]]សុវត្ថិភាព តារារណបសិប្បនិម្មិតឈ្មោះថា[[ស្ពុតនីគ ១|ស្ពុតនីគ]] វីទ្យុទទួលសម្លេង [[មីក្រូទស្សន៍|មីក្រូទស្សន៍អគ្គិសនី]] [[រូបថតពណ៌]]<ref>{{Cite web|date=25 កញ្ញា 2020|title=(ភាសាអង់គ្លេស) Great Inventions by Russians|url=https://www.travelallrussia.com/blog/great-inventions-russians|access-date=30 ធ្នូ 2020|website=Travel All Russia}}</ref> [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី|តារាងគីមី]] [[រទេះភ្លើងអគ្គិសនី]] [[ឧបករណ៍ថតវីដេអូ]] [[ឧទ្ធម្ភាគចក្រ]] [[ចាហួយ]] [[ទូរទស្សន៍]] [[កៅស៊ូសាំងតេទិក]] និង[[ម៉ាស៊ីនច្រូត]]។ល។<ref>{{Cite web|last=Kuzmin|first=Viktor|date=16 មីនា 2012|title=Russia's 12 top inventions that changed the world|url=https://www.rbth.com/articles/2012/03/16/russias_12_top_inventions_that_changed_the_world_15089.html|website=[[Russia Beyond]]|publisher=[[Rossiyskaya Gazeta]]}}</ref> ទីភ្ញាក់ងារអវកាសជាតិរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺមានឈ្មោះថា[[រ៉ូសកូសម៉ូស]] (''Роскосмос''), សមិទ្ធិផលរបស់រុស្ស៊ីក្នុងវិស័យ[[បច្ចេកវិទ្យាអវកាស]]និង[[ការរុករុកទីអវកាស]]សព្វថ្ងៃគឺបានមកពីលោក[[កុនស្តង់ទីន ធ្សីលកូវស្គី]]ដែលត្រូវគេចាត់ទុកលោកថាជាបិតានៃ[[តារាយានវិទ្យា|ទ្រឹស្តីតារាយាន]]។<ref>{{cite web|url=http://www.aiaa.org/index.cfm|title=American Institute of Aeronautics and Astronautics|publisher=Aiaa.org|access-date=2 មករា 2010}}</ref> ស្នាដៃរបស់គាត់បានជួយឱ្យវិស្វកររ៉ុក្កែតសូវៀតកំពូលៗជាច្រើននាក់សម្រេចនូវការងាររបស់ពួកគេនៅក្នុង[[កម្មវិធីអវកាសសូវៀត]]នាដើមសម័យ[[ការប្រណាំងប្រជែងផ្នែកអវកាស|ប្រណាំងប្រជែងផ្នែកអវកាស]]និងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ តារារណបសិប្បនិម្មិតដំបូងគេបង្អស់ត្រូវបានបង្ហោះនិងធ្វើគោចរបានមួយជុំភពផែនដី, នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ លោក[[យូរី ហ្គាហ្គារីន]]បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើដំណើរនៅក្នុងទីអវកាស។ សមិទ្ធិផលនិងកំណត់ត្រារុករកទីអវកាសរបស់សូវៀតនិងរុស្ស៊ីនូវមានជាច្រើនទៀតដូចជា៖ ការសម្តែងសកម្មភាពដើរដំបូងបង្អស់នៅទីអវកាសដោយលោក[[អាឡិចស៊ី លីអូណូវ]], [[លូណា ៩]] គឺជាយានអវកាសដំបូងបង្អស់ដែលបានចុះចតនៅលើ[[ភពព្រះច័ន្ទ]], [[ហ្សូន ៥]] គឺជាយានអវកាសដែលដឹកភាវៈរស់ដំបូងបង្អស់ (មានសត្វអណ្តើកចំនួនពីរក្បាលនិងរុក្ខជាតិមួយចំនួន) ដែលធ្វើគោចរបានដោយជោគជ័យនៅជុំវិញព្រះច័ន្ទ, [[វេណេរ៉ា ៧]] គឺជាយានអវកាសដំបូងដែលបានចុះចតលើភពមួយផ្សេងទៀត ([[ភពសុក្រ]]), [[ម៉ារស៍ ៣]] គឺជាយានអវកាសដំបូងដែលចុះចតលើ[[ភពអង្គារ]]បានសម្រេច, [[រ៉ូវែរ|រ៉ូវែររុករកទីអវកាស]]ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានឈ្មោះថា[[លូណូកូដ ១]], [[ស្ថានីយ៍អវកាស]]ដំបូងបង្អស់ឈ្មោះ[[សាលយុត ១]] ហើយនិង[[មៀរ]]ដែលជាស្ថានីយ៍អវកាសធំបង្អស់របស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|url=http://www.russianspaceweb.com/2009.html |title=Russian space program in 2009: plans and reality |publisher=Russianspaceweb.com |access-date=27 មេសា 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128201450/http://www.russianspaceweb.com/2009.html |archive-date=28 មករា 2010}}</ref> រុស្ស៊ីបានបញ្ចប់ប្រព័ន្ធអាកាសចរណ៍ផ្កាយរណបរបស់ពួកគេហៅថា[[ក្លាណាស]]នៅចុងឆ្នាំ២០២០។ សព្វថ្ងៃ រុស្ស៊ីគឺកំពុងតែផលិតយន្តហោះចម្បាំងជំនាន់ទីប្រាំរបស់ខ្លួនហើយបានកំពុងសាងសង់[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរចល័ត]]ស៊េរីទីមួយនៅលើពិភពលោក។ [[ស៊ូយុស (ប្រភេទរ៉ុក្កែត)|រ៉ុក្កែតស៊ូយុស]]គឺជាអ្នកផ្តល់សេវាដឹកដំណើរអវកាសចររុស្ស៊ីតែមួយគត់ទៅ[[ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ]]។ [[លូណា-ក្លូប]]គឺជាកម្មវិធីអាកាសចរណ៍នៅភពព្រះច័ន្ទដោយបេសកកម្មដំបូងនឹងកំណត់ចាប់ផ្តើមនៅអំឡុងឆ្នាំ២០២១។ រ៉ូសកូសម៉ូសគឺកំពុងតែផលិតយានអវកាសថ្មីឈ្មោះថា[[អូវ៉ែល (យានអវកាស|អូរ៉ែល]]ដើម្បីជំនួសស៊ូយុសដែលជាយានអវកាសដ៏ចំណាស់, យានអវកាសអូរ៉ែលថ្មីនេះមានសមត្ថភាពបំពេញបេសកកម្មហោះនៅគន្លងព្រះច័ន្ទហើយវាអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួចបាននៅអំឡុងឆ្នាំ២០២៦ ខាងមុខ។<ref>{{cite news|title=Russia may select first crew for its Federation spacecraft next year|url=http://www.spaceflightinsider.com/organizations/roscosmos/russia-may-select-first-crew-federation-spacecraft-next-year/|work=SpaceFlight Insider|author=Tomasz Nowakowski|date=1 វិច្ឆិកា 2017|access-date=18 កញ្ញា 2021|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221043110/https://www.spaceflightinsider.com/organizations/roscosmos/russia-may-select-first-crew-federation-spacecraft-next-year/|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីបានប្រកាសថាខ្លួនមានគម្រោងធ្វើបេសកកម្មយានិកដំបូងទៅចុះចតនៅភពព្រះច័ន្ទនៅអំឡុងឆ្នាំ២០៣១។<ref>{{cite news|title=ru:Российские космонавты высадятся на Луну в 2031 году |url=https://ria.ru/20190209/1550625837.html|work=RIA Novosti|date=9 កុម្ភៈ 2019}}</ref> ===ទេសចរណ៍=== {{Main|វិស័យទេសចរណ៍នៅរុស្ស៊ី}} [[File:Grand Cascade in Peterhof 01.jpg|thumb|[[វិមានពីទ័រអូហ្វ]]នៅទីក្រុងសង់ពីទ័របួរ សព្វថ្ងៃគឺជាទីកន្លែងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកមួយរបស់អង្គការយូណេស្កូ]] បើយោងទៅតាម[[អង្គការទេសចរណ៍ពិភពលោក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាច្រើនបំផុតទី ១៦ នៅលើពិភពលោកហើយជាប់លំដាប់ថ្នាក់ទីដប់ប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបដោយមានភ្ញៀវទេសចរសរុបចំនួន ២៤,៦ លាននាក់។<ref name="unwto">{{Cite journal|url=https://www.e-unwto.org/doi/epdf/10.18111/wtobarometereng.2020.18.1.6|title=UNWTO World Tourism Barometer|journal=Unwto World Tourism Barometer English Version|publisher=[[World Tourism Organization]] (UNWTO)|year=2020|volume=18|pages=18|doi=10.18111/wtobarometereng|issn=1728-9246|issue=6}}</ref> យោងទៅតាម[[ទីភ្ញាក់ងារសហព័ន្ធទេសចរណ៍]]បានឱ្យដឹងថា ចំនួនភ្ញៀវទេសចរណ៍បរទេសដែលធ្វើដំណើរមកប្រទេសរុស្ស៊ីមាន ២៤,៤ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{Cite web|script-title=ru:Выборочная статистическая информация, рассчитанная в соответствии с Официальной статистической методологией оценки числа въездных и выездных туристских поездок – Ростуризм|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Selected statistical information calculated in accordance with the Official Statistical Methodology for Estimating the Number of Inbound and Outbound Tourist Trips – Rostourism|url=https://tourism.gov.ru/contents/statistika/statisticheskie-pokazateli-vzaimnykh-poezdok-grazhdan-rossiyskoy-federatsii-i-grazhdan-inostrannykh-gosudarstv/vyborochnaya-statisticheskaya-informatsiya-rasschitannaya-v-sootvetstvii-s-ofitsialnoy-statisticheskoy-metodologiey-otsenki-chisla-vezdnykh-i-vyezdnykh-turistskikh-poezdok/|access-date=11 វិច្ឆិកា 2020|website=tourism.gov.ru|publisher=[[Federal Agency for Tourism (Russia)]]|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122202242/https://tourism.gov.ru/contents/statistika/statisticheskie-pokazateli-vzaimnykh-poezdok-grazhdan-rossiyskoy-federatsii-i-grazhdan-inostrannykh-gosudarstv/vyborochnaya-statisticheskaya-informatsiya-rasschitannaya-v-sootvetstvii-s-ofitsialnoy-statisticheskoy-metodologiey-otsenki-chisla-vezdnykh-i-vyezdnykh-turistskikh-poezdok/|url-status=dead}}</ref> ចំណូលទេសចរណ៍អន្តរជាតិរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ មានចំនួន ១១,៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។<ref name="unwto" /> នៅឆ្នាំ២០២០ វិស័យទេសចរណ៍គឺស្មើនឹង ៤% នៃ ផសស នៃប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|date=26 កញ្ញា 2020|title=ru:Вице-премьер считает, что вклад туризма в ВВП России может вырасти в три раза за 10 лет|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Deputy Prime Minister believes that the contribution of tourism to Russia's GDP could triple in 10 years|url=https://tass.ru/ekonomika/9558261|access-date=11 November 2020|website=ru:ТАСС|publisher=[[TASS]]}}</ref> ផ្លូវទេសចរណ៍សំខាន់ៗនៅប្រទេសរុស្ស៊ីរួមមាន៖ ដំណើរជុំវិញ[[រង្វង់មាសរុស្ស៊ី]] ផ្លូវទស្សនីយភាពនៃទីក្រុងបុរាណៗ ការជិះទូកឬនាវាកំសាន្តនៅតាមដងទន្លេធំៗដូចទន្លេវ៉ុលហ្កាជាដើម និងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវដែកឆ្លងតំបន់ស៊ីបេរី។ល។<ref>{{cite web|url=http://www.e-unwto.org/content/r13521/fulltext.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112082549/http://www.e-unwto.org/content/r13521/fulltext.pdf|archive-date=12 មករា 2015|title=Tourism Highlights 2014|publisher=UNWTO (World Tourism Organization)|date=2014|access-date=20 មករា 2015|archivedate=2015-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205165056/http://www.e-unwto.org/content/r13521/fulltext.pdf|url-status=dead}}</ref> ទីកន្លែងល្បីៗនិងពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនារួមមាន៖ [[ទីលានក្រហម]] [[វិមានពីទ័រអូហ្វ]] [[គ្រែមឡាំងកាហ្សាន]] [[ឡរ៉ាព្រះត្រីឯកនៃសង់ស៊ែរជីស]] និងបឹងបៃកាល។ល។<ref>{{Cite web|last=Vlasov|first=Artem|date=17 December 2018|script-title=ru:Названы самые популярные достопримечательности России|title=(ភាសារុស្ស៊ី) The most popular sights of Russia are named|url=https://iz.ru/824446/2018-12-17/nazvany-samye-populiarnye-dostoprimechatelnosti-rossii|access-date=15 December 2020|website=[[Izvestia]]}}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្ររុស្ស៊ី|ជនជាតិរុស្ស៊ី}} រុស្ស៊ីគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមសន្ទភាពប្រជាជន|ប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសន្ទភាពប្រជាជនទាបបំផុត]]និងជាប្រទេសដែលមាន[[នគររូបនីយកម្មតាមប្រទេស|ទីប្រជុំជន]]ច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក។ បើយោងតាមជំរឿនក្នុងឆ្នាំ២០១០ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនចំនួន ១៤២,៨ លាននាក់<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ចំនួននេះបានកើនឡើងដល់ ១៤៦,២ លាននាក់។<ref name="gks.ru-popul"/> បើប្រៀបនឹង[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអឺរ៉ុបតាមចំនួនប្រជាជន|ទ្វីបអឺរ៉ុប]] រុស្ស៊ីជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុត ហើយបើគិតនៅទូទាំងពិភពលោក រុស្ស៊ីមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទីប្រាំបួន]]ដោយមានសន្ទភាពប្រជាជនចំនួន ៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ តាំងពីទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៩០ មក[[អត្រាមរណភាព]]នៅប្រទេសរុស្ស៊ីបានកើនឡើងលើសពី[[អត្រាកំណើត]]ទៅទៀត។<ref>{{Cite web |url=http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm |title=Demographic Transition Model |date=27 កញ្ញា 2009 |publisher=Barcelona Field Studies Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527180111/http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm |archive-date=27 ឧសភា 2010 |access-date=28 មីនា 2011}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ គេបានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា[[អត្រាលទ្ធភាពបង្កើតកូនសរុប]]ក្នុងប្រទេសមាន ១.៦ នាក់ក្នុងស្ត្រីម្នាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអត្រាមធ្យមពិភពលោកគឺ ២.១ នាក់ ដូច្នេះ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានអត្រាកំណើតទាបបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ក្រៅពីនេះ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសមួយដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអាយុជាមធ្យម|ប្រជាជនចំណាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក]]ដោយមានមនុស្សអាយុមធ្យមស្មើនឹង ៤០,៣ ឆ្នាំ។<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|title=Russia|work=[[The World Factbook]]|date=7 កុម្ភៈ 2020|access-date=2021-05-15|archivedate=2021-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៩ រុស្ស៊ីបានបង្ហាញពីរបាយការណ៍កំណើនប្រជាជនជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំ។ ចាប់តាំងពីទស្សវត្តឆ្នាំ២០១០ មកគេបានកត់សម្គាល់ឃើញថាចំនួនប្រជាជននៅរុស្ស៊ីបានចាប់កើនឡើងបន្តិចបន្តួចហើយអត្រាមរណភាពបានកំពុងតែថយចុះវិញបូករួមជាមួយនឹងកំណើននៃអត្រាកំណើតនិងជន[[អន្តោប្រវេសន៍]]។<ref>{{cite web|url=https://gks.ru/storage/mediabank/demo27.xlsx|format=XLSX|script-title=ru:Суммарный коэффициент рождаемости|trans-title=(ភាសារុស្ស៊ី) អត្រាកំណើតសរុប|work=[[សេវាកម្មស្ថិតិរដ្ឋសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]|access-date=29 មករា 2020|archivedate=2020-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200129201903/https://gks.ru/storage/mediabank/demo27.xlsx|url-status=dead}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជា[[រដ្ឋពហុជាតិ]]ដោយមានក្រុមជនជាតិជាង ១៩៣ ក្រុមរស់នៅក្នុងប្រទេសនេះ។ នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ២០១០ ប្រជាជនប្រមាណ ៨១% គឺជា[[ជនជាតិរុស្ស៊ី]]<ref name="ethnicgroups">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Ethnic groups in Russia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622084055/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php |date=22 June 2011}}, 2002 census, ''Demoscope Weekly''. ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 5 កុម្ភៈ 2009។</ref> ហើយប្រជាជនប្រមាណ ១៩% ទៀតគឺជាប្រជាជនដែលមានដើមកំណើតចម្រុះ,<ref name="perepis-2010.ru"/> ៨៥% នៃប្រជាជនរុស្ស៊ីគឺមានដើមកំណើតនៅអឺរ៉ុបដោយភាគច្រើនជាជនជាតិស្លាវ។<ref name="perepis-2010.ru"/> សាធារណរដ្ឋចំនួន ២២ នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានគេកំណត់ថាមានជនជាតិ វប្បធម៌ និងភាសារៀងៗខ្លួន។ នៅក្នុងចំណោមប្រជាជនរុស្ស៊ីចំនួន ១៣ នាក់ វាអាចមានមួយនាក់ជាជនជាតិភាគតិច។ យោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ៖ [[ការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅរុស្ស៊ី|ចំនួនជនអន្តោប្រវេសន៍]]នៅប្រទេសរុស្ស៊ីគឺមានទំហំធំជាងគេទីបីនៅលើពិភពលោកដោយមានជនអន្តោប្រវេសន៍សរុបជាង ១១,៦ លាននាក់<ref>{{cite news|last=Kirk|first=Ashley|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/12111108/Mapped-Which-country-has-the-most-immigrants.html|title=Mapped: Which country has the most immigrants?|date=21 មករា 2016|work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref>ដែលភាគច្រើនគឺមកពីអតីតរដ្ឋសូវៀតជាពិសេសគឺជនជាតិអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-03/russia-and-ukraine-fight-but-their-people-want-reconciliation|title=Russia and Ukraine Fight, But Their People Seek Reconciliation|work=[[Bloomberg L.P.]]|author=Leonid Ragozin|date=3 មេសា 2019|access-date=19 មេសា 2021}}</ref> ===ភាសា=== {{Main|ភាសារុស្ស៊ី|ភាសានៅរុស្ស៊ី}} [[ភាសារុស្ស៊ី]]គឺជា[[ភាសាផ្លូវការ]]របស់ប្រទេសរុស្ស៊ី។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិភាគតិចជាង ១៩៣ ក្រុមបានប្រើប្រាស់ភាសាផ្សេងៗគ្នាជាង ១០០ ភាសា។<ref name="britannica">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Russia/Mixed-and-deciduous-forest#ref38596|title=Russia|encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]]|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020}}</ref> បើយោងតាមជំរឿនឆ្នាំ២០០២ បានឱ្យយើងដឹងថា ប្រជាជនរុស្ស៊ីចំនួន ១២៤,៦ លាននាក់គឺនិយាយភាសារុស្ស៊ី រីឯភាសាបន្ទាប់គឺ[[ភាសាតាតារ]]ដែលនិយាយដោយមនុស្សចំនួន ៥,៣ លាននាក់ ហើយចំណែក[[ភាសាអ៊ុយក្រែន]]វិញត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមនុស្សចំនួន ១,៨ លាននាក់។<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|website=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=[[Rosstat]]|access-date=16 មករា 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|archive-date=19 កក្កដា 2011|archivedate=2020-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622151329/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានអនុញ្ញាតឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗមានសិទ្ធិនិយាយភាសារដ្ឋរបស់ខ្លួនបន្ថែមលើភាសារុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|website=(Article 68, §&nbsp;2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> ភាសារុស្ស៊ីគឺជាភាសាកំណើតមួយដែលមានចំនួនមនុស្សនិយាយច្រើនជាងគេនៅអឺរ៉ុប ជាភាសាដែលពេញនិយមបំផុតនៅអឺរ៉ាស៊ី និងជា[[ភាសាស្លាវ]]មួយដែលប្រជាប្រិយជាងគេ។<ref>{{cite web|title=Russian language|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archive-date=6 មករា 2007|access-date=27 ធ្នូ 2007|archivedate=2007-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|url-status=dead}}</ref> ភាសារុស្ស៊ីគឺកើតចេញមកពីក្រុម[[ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប]] និងជា[[ភាសាស្លាវ]]មួយដែលនូវមានមនុស្សអនុវត្តនិយាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ហើយជាភាសាធំបំផុតនៅក្នុងក្រុម[[ភាសាបាលតូ-ស្លាវ]]។ ភាសារុស្ស៊ីក៏ជាភាសាដែលមានអ្នកប្រើប្រាស់ច្រើនបំផុតទីពីរនៅលើបណ្តាញ[[អ៊ីនធើណេត|អ៊ីនធឺណិត]]ផងដែរបន្ទាប់ពី[[ភាសាអង់គ្លេស]]<ref>{{cite web|title=Russian is now the second most used language on the web|url=http://w3techs.com/blog/entry/russian_is_now_the_second_most_used_language_on_the_web|website=W3Techs|publisher=Q-Success|access-date=17 មិថុនា 2013|author=Matthias Gelbmann|date=19 មីនា 2013}}</ref> ហើយសព្វថ្ងៃជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាផ្លូវការចំនួនពីរនៅលើ[[ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ]]<ref>{{Cite web|url=https://global.jaxa.jp/article/special/expedition/wakata01_e.html|title=JAXA &#124; My Long Mission in Space|website=global.jaxa.jp}}</ref> និងជាភាសាមួយក្នុងចំណោម[[ភាសាផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|ភាសាផ្លូវការទាំងប្រាំមួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{cite web|last=Poser|first=Bill|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/000854.html|title=The languages of the UN|publisher=Itre.cis.upenn.edu|date=5 ឧសភា 2004|access-date=29 តុលា 2010}}</ref> ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅរុស្ស៊ី}} [[File:Saint Basil's Cathedral in Moscow.jpg|thumb|[[ព្រះវិហារសង់បាស៊ីល]]នៅរដ្ឋធានីម៉ូស្គូ, ជាអគារដ៏ប្រជាប្រិយមួយដែលតំណាងឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ី<ref>{{cite web|url=https://www.lonelyplanet.com/russia/moscow/attractions/st-basils-cathedral/a/poi-sig/373447/360429|title=St Basil's Cathedral|work=[[Lonely Planet]]|access-date=10 មីនា 2021}}</ref>]] យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងថា ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជារដ្ឋដែលគ្មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងសាសនាអ្វីនោះឡើយ ពោលគឺគ្មានសាសនារដ្ឋនោះទេ។ សាសនាដ៏ប្រជាប្រិយបំផុតនៅក្នុងប្រទេសនេះគឺ[[គ្រិស្តសាសនានៅរុស្ស៊ី|គ្រិស្តសាសនា]]។ រុស្ស៊ីមានចំនួនអ្នកកាន់គ្រិស្តសាសនានិកាយអូស្សូដក់ច្រើនជាងគេនៅលើលោក។<ref>{{cite web|title=Religious Belief and National Belonging in Central and Eastern Europe|url=http://www.pewforum.org/2017/05/10/religious-belief-and-national-belonging-in-central-and-eastern-europe/|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|date=10 ឧសភា 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=Orthodox Christianity in the 21st Century|url=https://www.pewforum.org/2017/11/08/orthodox-christianity-in-the-21st-century/|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|date=10 វិច្ឆិកា 2017}}</ref> យោងទៅតាមការស្ទង់មតិសង្គមវិទ្យាផ្សេងៗគ្នាលើការប្រកាន់សាសនាបានឱ្យយើងដឹងថា៖ ប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណពី ៤១% ទៅ ៨០% គឺជាអ្នកគោរពប្រកាន់[[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់រុស្ស៊ី|ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់]]។<ref name="ArenaAtlas2012">There is no official census of religion in Russia, and estimates are based on surveys only. In August 2012, [http://sreda.org/arena ARENA] determined that about 46.8% of Russians are Christians (including Orthodox, Catholic, Protestant, and non-denominational), which is slightly less than an absolute 50%+ majority. However, later that year the [http://www.levada.ru/17-12-2012/v-rossii-74-pravoslavnykh-i-7-musulman Levada Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231020830/http://www.levada.ru/17-12-2012/v-rossii-74-pravoslavnykh-i-7-musulman |date=31 December 2012 }} determined that 76% of Russians are Christians, and in June 2013 the [http://fom.ru/obshchestvo/10953 Public Opinion Foundation] determined that 65% of Russians are Christians. These findings are in line with [http://www.pewforum.org/2011/12/19/global-christianity-exec/ Pew]'s 2010 survey, which determined that 73.3% of Russians are Christians, with [http://wciom.ru/index.php?id=268&uid=13365 VTSIOM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929201730/https://wciom.ru/index.php?id=268&uid=13365%2F |date=29 September 2020 }}'s 2010 survey (~77% Christian), and with [http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf#page=40 Ipsos MORI] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117013643/http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf |date=17 January 2013 }}'s 2011 survey (69%).</ref><ref name="Ogonek">[http://www.kommersant.ru/doc/1997068 Верю — не верю]. "Ogonek", № 34 (5243), 27 សីហា 2012. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 24 កញ្ញា 2012។</ref><ref>{{cite web|url=http://www.religare.ru/2_42432.html|script-title=ru:Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше|access-date=6 មករា 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151202081009/http://www.religare.ru/2_42432.html|archive-date=2 ធ្នូ 2015}}</ref> នៅឆ្នាំ២០១៧ ការស្ទង់មតិដែលធ្វើឡើងដោយ[[មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវភ្ជូ]] (Pew Research Center) បានបង្ហាញថា ប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ៧៣% បានប្រកាសខ្លួនថាជាគ្រិស្តសាសនិក (អ្នកប្រកាន់និកាយអូស្សូដក់មាន ៧១%, កាតូលិក ១% និង ២% ជាអ្នកកាន់និកាយផ្សេងទៀត), ១៥% ជាអ្នកដែលគ្មានជំនឿសាសនា, ១០% ជាមូស្លីម និង ១% ជាអ្នកប្រកាន់សាសនាដទៃទៀត។<ref name="Pew2017">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2017/05/10/religious-affiliation/|title=Religious Belief and National Belonging in Central and Eastern Europe|date = 10 ឧសភា 2017| publisher = Pew Research Center| access-date = 9 កញ្ញា 2017}}</ref> យោងតាមរបាយការណ៍មួយចំនួនទៀតបានថ្លែងថា សមាមាត្រនៃអ្នកគ្មានជំនឿសាសនានៅរុស្ស៊ីមានចន្លោះពី ១៦% ទៅ ៤៨% នៃប្រជាជនសរុប។<ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Atheism|last=Zuckerman|first=P.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|editor=Michael Martin|chapter=Atheism: Contemporary Rates and Patterns}}</ref> [[ឥស្លាមសាសនានៅរុស្ស៊ី|ឥស្លាមសាសនា]]គឺជាសាសនាធំបំផុតទីពីរនៅរុស្ស៊ី។<ref>{{cite book|title=Europe: Belarus, Russian Federation and Ukraine|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wm3w1oGCaEoC&pg=PA1387|access-date=29 មេសា 2015|series=World and Its Peoples|year=2010|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7900-0|page=1387|chapter=Russian Federation}}</ref> វាគឺជាសាសនាប្រពៃណីនិងពេញនិយមបំផុតនៅតាមតំបន់រុស្ស៊ីភាគកណ្តាល។ [[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅរុស្ស៊ី|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺត្រូវបានគេគោរពនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋចំនួនបួនគឺ៖ [[បួរយ៉ាធ្យា]] [[ទូវ៉ា]] [[ក្រៃសាបាយកាលស្គី]] និង[[កាលមីគៀ]], តំបន់ទាំងបួនគឺជាតំបន់ដែលមានចំនួនប្រជាជនប្រកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធច្រើនគួរសមនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។<ref>{{cite web|url=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia|title=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost|work=[[Russia Beyond]]|author=Nikolay Shevchenko|date=21 កុម្ភៈ 2018|access-date=29 វិច្ឆិកា 2020}}</ref> [[ជ្វីហ្វសាសនា]]គឺជាសាសនាដែលមានចំនួនអ្នកកាន់តិចតួចបំផុតបើប្រៀបធៀបទៅនឹងសាសនាដទៃក្នុងប្រទេសប៉ុន្តែបើប្រៀបធៀបនឹងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងៗវិញ សមាគមអ្នកកាន់សាសនាជ្វីហ្វនៅរុស្ស៊ីគឺមានចំនួនធំអស្ចារ្យ។<ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-jew/|title=Jews|work=Pew Research Center|date=18 ធ្នូ 2012|access-date=7 ឧសភា 2021}}</ref> ថ្មីៗនេះ គេឃើញថាចំនួនអ្នកកាន់[[ហិណ្ឌូសាសនានៅរុស្ស៊ី|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]បានទទួលការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/russians-embrace-hinduism/article6519989.ece|title=Russians embrace Hinduism|work=[[The Hindu]]|last=Rangarajan|first=A. D.|date=20 តុលា 2014|access-date=7 ឧសភា 2021}}</ref> ===ការអប់រំ=== {{Main|ការអប់រំនៅរុស្ស៊ី}} [[File:МГУ, вид с воздуха.jpg|thumb|[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋម៉ូស្គូ]], ជាស្ថាប័នអប់រំដ៏ប្រជាប្រិយបំផុតនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។]] ប្រទេសរុស្ស៊ីមានកម្រិតមហាវិទ្យាល័យ ឬនិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាខ្ពស់ជាងគេបើគិតជាភាគរយនៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោកគឺស្មើនឹង ៥៤%។<ref>[[Huffington Post]]: [https://www.huffingtonpost.com/2010/07/22/countries-with-the-most-c_n_655393.html#s117394&title=United_Kingdom_318 Countries With The MOST College Graduates] ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 27 កញ្ញា 2013</ref> ប្រទេសនេះមានប្រព័ន្ធអប់រំឥតគិតថ្លៃដែលត្រូវបានធានាផ្តល់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបបើយោងទៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។<ref>David Johnson, ed., ''Politics, Modernisation and Educational Reform in Russia: From Past to Present'' (2010)</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០ មកប្រព័ន្ធអប់រំនៅតាមសាលារយៈពេលត្រឹម ១១ ឆ្នាំត្រូវបានចាប់អនុវត្ត។ ការអប់រំនៅតាមអនុវិទ្យាល័យរដ្ឋគឺឥតគិតថ្លៃនោះទេ។ ការអប់រំកម្រិតសាកលវិទ្យាល័យគឺមិនគិតថ្លៃទេលើកលែងតែនិស្សិតដែលចុះឈ្មោះចូលរៀនដោយបង់ថ្លៃពេញ (ស្ថាប័នរដ្ឋជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមបើកមុខងារពាណិជ្ជកម្មនៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ)។<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303145808/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archive-date=3 មីនា 2012|publisher=[[Rosstat]]|access-date=1 មករា 2008|archivedate=2012-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303145808/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|url-status=dead}}</ref> [[បញ្ជីរាយស្ថាប័នឧត្តមសិក្សានៅរុស្ស៊ី|សាកលវិទ្យាល័យ]]ដ៏ធំនិងចំណាស់បំផុតនៅប្រទេសរុស្ស៊ីគឺ [[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋម៉ូស្គូ]] និង[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋសង់ពីទ័របួរ]]។ នៅទស្សវត្តឆ្នាំ២០០០ ដើម្បីបង្កើតវិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សានិងស្រាវជ្រាវដែលមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅក្នុងប្រទេស រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានរៀបចំកម្មវិធីបង្កើតសាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធដោយភាគច្រើនបានបញ្ចូលសាកលវិទ្យាល័យនិងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវធំៗនៅគ្រប់តំបន់ដែលមានស្រាប់ហើយផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវមូលនិធិពិសេស។ ស្ថាប័នអប់រំថ្មីទាំងនោះរួមមាន៖ [[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធខាងត្បូង]] [[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធស៊ីបេរី]] [[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធកាហ្សានវ៉ុលកា]] [[សកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធទិសឥសាន្ត]] និង[[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធចុងបូព៌ា]]។ ===សុខភាព=== {{Main|សុខភាពនៅរុស្ស៊ី}} រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានធានាថាប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពគឺឥតគិតថ្លៃនិងមានលក្ខណៈជា[[ការថែទាំសុខភាពសកល|ការថែទាំសុខភាពបែបសកល]]<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|website=Article 41|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref>តាមរយៈកម្មវិធីធានារ៉ាប់រងសុខភាពរបស់រដ្ឋ។<ref name="ExpaticaHealth">{{cite web|url=https://www.expatica.com/ru/healthcare/healthcare-basics/healthcare-in-russia-104030/|title=Healthcare in Russia: the Russian healthcare system explained|work=[[Expatica]]|date=8 មករា 2021|access-date=21 មេសា 2021}}</ref> [[ក្រសួងសុខាភិបាលរុស្ស៊ី|ក្រសួងសុខាភិបាលនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]គឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើប្រព័ន្ធសុខភាពនៅក្នុងប្រទេសហើយវិស័យមួយនេះបានផ្តល់ការងារជូនប្រជាពលរដ្ឋជាងពីរលាននាក់។<ref name="ExpaticaHealth"/> តំបន់សហព័ន្ធក៏មាននាយកដ្ឋានសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួនដែរដោយគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។<ref name="ExpaticaHealth"/> ប្រទេសរុស្ស៊ីមានចំនួនគ្រូពេទ្យ មន្ទីរពេទ្យ និងបុគ្គលិកថែទាំសុខភាពច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោកបើគិតលើចំនួនមនុស្សម្នាក់ៗ។<ref>{{cite web|title=Healthcare in Russia&nbsp;– Don't Play Russian Roulette |publisher=justlanded.com |url=http://www.justlande/refd.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia |access-date=3 តុលា 2010}} {{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> យោងទៅតាម[[ធនាគារពិភពលោក]] រុស្ស៊ីបានចំណាយថវិកា ៥,៣២% នៃ ផសស របស់ខ្លួនលើវិស័យសុខភាពនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS|title=Current health expenditure (% of GDP)|work=[[ធនាគារពិភពលោក]]|access-date=21 មេសា 2021}}</ref> ចំពោះ[[អត្រាភេទមនុស្ស|អត្រាភេទ]]វិញ ស្ត្រីគឺមានចំនួនច្រើនជាងបុរសដោយស្ត្រីម្នាក់ស្មើនឹងបុរស ០.៨៥៩។<ref name=cia/> [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]នៅរុស្ស៊ីគឺ ៧៣.២ ឆ្នាំ (៦៨.២ ឆ្នាំចំពោះបុរស និង ៧៨.០ ឆ្នាំចំពោះស្ត្រី)<ref>{{cite web|url=https://apps.who.int/gho/data/node.main.688|title=Life expectancy and Healthy life expectancy, data by country|publisher=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]|date=2020|access-date=19 មេសា 2021}}</ref> ហើយ[[អត្រាមរណភាពទារក]]គឺមានចំនួនទាបបំផុត (៥ នាក់ក្នុងស្ត្រីផ្តល់កំណើតចំនួន ១,០០០ នាក់)។<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births)|work=[[ធនាគារពិភពលោក]]|access-date=21 មេសា 2021|archivedate=2010-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100425025221/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|url-status=dead}}</ref> [[ភាពធាត់]]គឺជាបញ្ហាសុខភាពចម្បងមួយនៅក្នុងប្រទេសនេះ។ នៅឆ្នាំ២០១៦, ៦១.១% នៃមនុស្សពេញវ័យគឺមានសភាពធាត់លើសទម្ងន់ខណៈដែល ២៣.១% គឺធាត់ធម្មតា (ល្មម)។<ref name="RusObese">{{cite web|url=https://ourworldindata.org/obesity|title=Obesity|work=[[Our World in Data]]|author=Hannah Ritchie and Max Roser|access-date=21 មេសា 2021}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ អត្រាមរណភាពប្រមាណ ១៦% គឺបណ្តាលមកពីភាពធាត់ហើយក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០,០០០ នាក់អាចមាន ១២៣ នាក់ស្លាប់ដោយសារភាពធាត់លើសទម្ងន់នេះឯង។<ref name="RusObese"/> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌រុស្ស៊ី}} {{ផ្នែកទទេ}} ==ឯកសារយោង== {{reflist|2}} ==អានបន្ថែម== {{refbegin}} * Bartlett, Roger P. ''A history of Russia'' (2005) [https://archive.org/details/historyofrussia00bart online] * Brown, Archie et al. eds. ''The Cambridge Encyclopedia of Russia and the Former Soviet Union'' (2nd ed. 1994) 664 pages [https://archive.org/details/cambridgeencyclo00brow online] * Dutkiewicz, Piotr et al. ''The Social History of Post-Communist Russia'' (Routledge, 2016) [https://www.amazon.com/History-Post-Communist-Routledge-Contemporary-Eastern/dp/1138919209/ online] * Florinsky, Michael T. ed. ''McGraw-Hill Encyclopedia of Russia and the Soviet Union'' (1961). * Frye, Timothy. ''Weak Strongman: The Limits of Power in Putin's Russia'' (2021) [https://www.amazon.com/Weak-Strongman-Limits-Putins-Russia/dp/0691212465/ excerpt] * Greene, by Samuel A. and Graeme B. Robertson. ''Putin v. the People: the Perilous Politics of a Divided Russia'' (Yale UP, 2019) [https://www.amazon.com/Putin-v-People-Perilous-Politics/dp/0300238398/ excerpt] * Hosking, Geoffrey A. ''Russia and the Russians: a history'' (2011) [https://archive.org/details/russiarussianshi2ndehosk online] * Gill, Graeme and James Young, eds. ''Routledge Handbook of Russian Politics and Society'' (2008) * Kort, Michael. ''A brief history of Russia'' (2008) [https://archive.org/details/briefhistoryofru0000kort online] * Lowe, Norman. ''Mastering Twentieth Century Russian History'' (2002) [https://www.amazon.com/Mastering-Twentieth-Century-Russian-History/dp/0333963075/ excerpt] * Millar, James R. ed. ''Encyclopedia of Russian History'' (4 vol 2003). [https://archive.org/details/encyclopediaofru0001unse online] * Paxton, John. ''Encyclopedia of Russian History'' (1993) [https://archive.org/details/encyclopediaofru0000paxt online] * Riasanovsky, Nicholas V., and Mark D. Steinberg. ''A History of Russia'' (9th ed. 2018) [https://archive.org/details/historyofrussia0000rias 9th edition 1993 online] * Rosefielde, Steven. ''Putin's Russia: Economy, Defence and Foreign Policy'' (2020) [https://www.amazon.com/Putins-Russia-Economy-Defense-Foreign/dp/9811212678/ excerpt] * Sakwa, Richard. ''Russian Politics and Society'' (4th ed. 2008). * Service, Robert. ''A History of Modern Russia: From Tsarism to the Twenty-First Century'' (Harvard UP, 3rd ed., 2009) [https://www.amazon.com/History-Modern-Russia-Tsarism-Twenty-First/dp/0674034937/ excerpt] _ * Smorodinskaya, Tatiana, and Karen Evans-Romaine, eds. ''Encyclopedia of Contemporary Russian Culture'' (2014) [https://www.amazon.com/Encyclopedia-Contemporary-Russian-Culture-Encyclopedias/dp/0415758629/ excerpt]; 800 pp covering art, literature, music, film, media, crime, politics, business, and economics. * Walker, Shauin. ''Long hangover: Putin's new Russia and the ghosts of the past'' (2018, Oxford UP) [https://www.amazon.com/Long-Hangover-Putins-Russia-Ghosts/dp/0190659246 excerpt] {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|voy=រុស្ស៊ី}} '''រដ្ឋាភិបាល''' * [http://www.gov.ru/index_en.html គេហទំព័រដើមផ្លូវការនៃរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/RS.html ប្រធានរដ្ឋនិងសមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រី] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016030045/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/RS.html |date=2015-10-16 }} * [http://en.rian.ru/ ទីភ្ញាក់ងារព័ត៌មានរុស្ស៊ី "Ria Novosti"] (ភាសាអង់គ្លេស) * [https://web.archive.org/web/20110513104203/http://english.ruvr.ru/2010/09/24/22168374.html វិទ្យុជាតិ "សម្លេងរុស្ស៊ី"] '''ផ្សេងៗ''' * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8/ ព័ត៌មានផ្សេងៗទាក់ទងនឹងប្រទេសរុស្ស៊ីដោយវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ] (ភាសាខ្មែរ) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] គម្រោងព័ត៌មានអន្តរជាតិស្តីអំពីប្រទេសរុស្ស៊ី * [http://www.russia-travel.com/ មគ្គុទេសទេសចរណ៍ផ្លូវការរបស់រុស្ស៊ី] * [https://web.archive.org/web/20101111023616/http://russianconsulate.com/ ស្ថានកុងស៊ុលរុស្ស៊ី] {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[Category:រុស្ស៊ី]] [[Category:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត]] [[Category:ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប]] [[Category:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[Category:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[Category:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[Category:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស]] exlxfrd0e6kdut8xa1q00s78sbe4v1z 340498 340491 2026-09-15T03:30:08Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340491|340491]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-49690-74|~2026-49690-74]] ([[User talk:~2026-49690-74|ការពិភាក្សា​]]) 340498 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = សហព័ន្ធរុស្ស៊ី | native_name = {{nobold|Российская Федерация}} | common_name = រុស្ស៊ី | image_flag = Flag of Russia.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិរុស្ស៊ី|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | symbol_type = [[វរលញ្ឆកររុស្ស៊ី|វរលញ្ឆករ]] | national_anthem = [[ចម្រៀងជាតិរុស្ស៊ី|"Государственный гимн<br />Российской Федерации"]]<br />{{small|([[ភាសាខ្មែរ]]៖ "ចម្រៀងជាតិនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី")}}<br/> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg|center]]</div> | image_map = Russia on the globe (+claims hatched) (Russia centered).svg | map_caption = ទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[ម៉ូស្គូ]] | coordinates = {{Coord|55|45|N|37|37|E|type:city}} | largest_city = capital | languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br/>{{nobold|និង ភាសាជាតិ}} | languages = [[ភាសារុស្ស៊ី]]<ref>{{cite web|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|title=(ភាសាអង់គ្លេស) រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី – ជំពូក ៣៖ រចនាសម្ព័ន្ធសហព័ន្ធ, មាត្រា ៦៨|work=constitution.ru|access-date=22 មេសា 2015}}</ref> | languages2_type = {{nobold|[[ភាសាទទួលស្គាល់ជាតិ]]}} | languages2 = សូមមើល [[ភាសារបស់រុស្ស៊ី]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ៨០.៩% [[ជនជាតិរុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៣.៩% [[តាតារ]] | ១.៤% [[ជនជាតិ​អ៊ុយក្រែននៅរុស្ស៊ី|អ៊ុយក្រែន]] | ១.១% [[បាស្គារ]] | ១.០% [[ជនជាតិឈូវ៉ាស|ឈូវ៉ាស]] | ១.០% [[ជនជាតិឆេឆិន|ឆេឆិន]] | ១០.៧% [[ក្រុមជនជាតិនៅរុស្ស៊ី|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០១០ | ethnic_groups_ref = <ref name="perepis-2010.ru">{{cite web|url=http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118212344/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt|archive-date=18 មករា 2012|title=ВПН-2010|website=perepis-2010.ru|access-date=2021-02-17|archivedate=2012-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118212344/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/result-december-2011.ppt|url-status=dead}}</ref> | government_type = [[សាធារណរដ្ឋ]][[សហព័ន្ធនិយម|សហព័ន្ធ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធ​ពាក់កណ្ដាល​ប្រធានាធិបតី​និយម]]ក្រោម[[របបផ្ដាច់ការ|អំណាចផ្ដាច់ការ]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតី​រុស្ស៊ី|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រី​រុស្ស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]] | leader_title3 = [[ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី|ប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ]] | leader_name3 = [[វ៉ាលិនធីណា ម៉ាតវីយ៉េងកូ]] | leader_title4 = [[ប្រធាន​សភា​ឌូម៉ា]] | leader_name4 = [[វីច្ឆេស្លាវ វ៉ូឡូឌីន]] | leader_title5 = [[តុលាការកំពូលរុស្ស៊ី|ប្រធានតុលាការកំពូល]] | leader_name5 = [[វីច្ឆេស្លាវ ឡេបេដេវ]] | legislature = [[សភា​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី|សភា​សហព័ន្ធ]] | upper_house = [[ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី|ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ]] | lower_house = [[សភា​ឌូម៉ា]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្ររុស្ស៊ី|និម្មិតកម្ម]] | established_event2 = [[រាជវង្សរូរីគ]]បាននិម្មិតឡើង | established_date2 = ៨៦២ | established_event3 = {{nowrap|[[រូសកៀវ]]}} | established_date3 = ៨៧៩ | established_event4 = [[ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ]] | established_date4 = ១២៨៣ | established_event5 = [[អាណាចក្រ​ត្សារ​រុស្ស៊ី]] | established_date5 = ១៦ មករា ១៥៤៧ | established_event6 = [[ចក្រភព រុស្ស៊ី|ចក្រភព​រុស្ស៊ី]] | established_date6 = ២ វិច្ឆិកា ១៧២១ | established_event8 = [[បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ|របបរាជាធិបតេយ្យ]]ត្រូវបានលុបបំបាត់ចោល | established_date8 = ១៥ មីនា ១៩១៧ | established_event9 = [[កិច្ចព្រមព្រៀងបាឡាវេហ្សា|សហព័ន្ធរុស្ស៊ី]] | established_date9 = ១២ ធ្នូ ១៩៩១ | established_event10 =[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|ប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] | established_date10 = ១២ ធ្នូ ១៩៩៣ | established_event11 = [[សាធារណរដ្ឋគ្រីមៀរ|ការទទួលស្គាល់]]រដ្ឋបាលនយោបាយក្រោយបំផុត | established_date11 = ១៨ មីនា ២០១៤ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ១៧,១២៥,១៩១ | area_rank = ទី១ | percent_water = ១៣<ref name=gen>{{cite web |title=The Russian federation: general characteristics |url=http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728064121/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |archive-date=28 កក្កដា 2011 |website=Federal State Statistics Service |access-date=5 មេសា 2008 |archivedate=2011-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110728064121/http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1%2F010000R |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ១៤៧,១៨២,១២៣ ([[ជំរឿនរុស្ស៊ី (២០២១)|ជំរឿនឆ្នាំ២០២១]])<ref name="census2021">រាប់ទាំងប្រជាជនរស់នៅក្នុង[[គ្រីមៀ|ឧបទ្វីបគ្រីមៀ]]ដែលមានចំនួន ២,៤៨២,៤៥០ {{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/vpn_popul |script-title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Том 1. Численность и размещение населения |work=[[សេវាស្ថិតិរដ្ឋសហព័ន្ធ (រុស្ស៊ី)|សេវាស្ថិតិរដ្ឋសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]] |access-date=3 September 2022 |archivedate=24 មករា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul |url-status=dead }}</ref> {{nowrap|(រាប់ទាំងតំបន់គ្រីមៀ)<ref name="gks.ru-popul">{{cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2022_Site.xls |format=XLS |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Предварительная оценка численности постоянного населения на 1 января 2022 года и в среднем за 2021 год |work=[[សេវាស្ថិតិរដ្ឋសហព័ន្ធ (រុស្ស៊ី)|សេវាស្ថិតិរដ្ឋសហព័ន្ធ]] |access-date=30 January 2022 |archivedate=24 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220324230246/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2022_Site.xls |url-status=dead }}</ref>}} | population_estimate_year = ២០២២ | population_estimate_rank = ទី​៩ | population_density_km2 = ៨.៤ | population_density_rank = ទី​១៨១ | GDP_PPP_year = ២០២២ | GDP_PPP = {{increase}} ៤.៦៥០ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEORU">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/October/weo-report?c=922,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2021&ey=2022&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|title=World Economic Outlook Database, October 2022 |website=IMF.org |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |access-date=20 មករា 2023}}</ref> | GDP_PPP_rank = ទី៦ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៣១,៩៦៧ ដុល្លារ<ref name="IMFWEORU"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៥៩ | GDP_nominal = {{increase}} ២.១៣៣ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEORU"/> | GDP_nominal_rank = ទី៩ | GDP_nominal_year = ២០២២ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ១៤,៦៦៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEORU"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី៦៥ | HDI_year = ២០១៩ | HDI = ០.៨២៤<!--អនុញ្ញាតតែលេខប៉ុណ្ណោះ--> | HDI_rank = ទី​៥២ | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=(ភាសាអង់គ្លេស) របាយការណ៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្សឆ្នាំ២០២០|publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]|date=15 ធ្នូ 2020|access-date=15 ធ្នូ 2020}}</ref> | Gini = ៣៦.០<!--អនុញ្ញាតតែតួលេខប៉ុណ្ណោះ--> | Gini_year = ២០២០ | Gini_rank = ទី៩៨ | Gini_ref = <ref name="WBgini">{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=RU |title=GINI index (World Bank estimate) – Russian Federation |publisher=ធនាគារពិភពលោក |access-date=20 មករា 2023}}</ref> | Gini_change = decrease | currency = [[រូបរុស្ស៊ី (រូបិយវត្ថុ)|រូប]] ('''₽''') | currency_code = RUB | time_zone = | utc_offset = +២ ទៅ +១២ | time_zone_DST = | drives_on = ស្ដាំ | iso3166code = RU | cctld = {{unbulleted list|[[.ru]]|([[.рф]])}} | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅរុស្ស៊ី|+៧]] | religion_year = ២០១២ | religion_ref = <ref name="Pew2017"/> | religion = {{unbulleted list | ៤៧.៤% [[គ្រិស្តសាសនានៅរុស្ស៊ី|គ្រិស្តសាសនា]]<br/>៤១% [[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់រុស្ស៊ី|អូស្សូដក់]]<br/>៦.៤% និកាយគ្រិស្តផ្សេងៗទៀត | ៣៨.២% គ្មានជំនឿសាសនា | ៦.៥% [[ឥស្លាមសាសនានៅរុស្ស៊ី|ឥស្លាមសាសនា]] | ២.៤% [[សាសនានៅរុស្ស៊ី|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] | ៥.៥% គ្មានចម្លើយ}} }} '''ប្រទេសរុស្ស៊ី''' ([[ភាសារុស្ស៊ី]]៖ Россия, ''រ៉ូស្ស៊ីយ៉ា'') ដោយមាន​ឈ្មោះ​ជាផ្លូវការថា '''សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ី''' គឺជា​ប្រទេស​មួយ​ដែលលាតសន្ធឹងពីភូមិភាគ[[អឺរ៉ុបខាងកើត]]មកដល់តំបន់[[អាស៊ីខាងជើង]]។ រុស្ស៊ីមានផ្ទៃក្រឡាសរុប ១៧,១២៥,១៩១ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលស្មើនឹងមួយភាគប្រាំបីនៃផ្ទៃដីដែលមានមនុស្សរស់នៅលើភពផែនដី ហើយលាតត្រដាងឆ្លងកាត់[[ម៉ោងនៅរុស្ស៊ី|ល្វែងម៉ោងចំនួន ១១]] និងមានព្រំដែនជាប់នឹង[[ព្រំដែនរុស្ស៊ី|ប្រទេសអធិបតេយ្យចំនួន ១៦]]។ វាជាប្រទេសដែល មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទំហំផ្ទៃដីធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក]] និងជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេទី ៩]] ហើយក៏ត្រូវជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីប្រទេសអឺរ៉ុបតាមចំនួនប្រជាជន|ប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ផងដែរ។ ទីក្រុង[[ម៉ូស្គូ]]គឺជារដ្ឋធានី និងជា[[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅរុស្ស៊ីតាមចំនួនប្រជាជន|ទីក្រុងធំបំផុត]]នៅក្នុងប្រទេស ខណៈឯទីក្រុង[[សង់ពីទ័របួរ]]គឺជាទីក្រុងធំបន្ទាប់ទីពីរ។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ពួក[[ស្លាវខាងកើត]]បានលេចខ្លួនឡើងជាក្រុមជនជាតិដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបរវាងសតវត្សទី៣ និងទី៨ នៃគ.ស.។ រដ្ឋមជ្ឈឹមសម័យមួយដែលមានឈ្មោះថា"[[រូសកៀវ|រុស្ស]]"បានកកើតនៅអំឡុងសតវត្សទី៩។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៩៨៨ រដ្ឋមួយនេះបានទទួលជ្រើសយក[[វិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់បូព៌ា|គ្រិស្តសាសនាអូស្សូដក់]]ជាសាសនារបស់ខ្លួនតាមរយៈ[[ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន]]រួចបានច្របាច់បញ្ចូលវប្បធម៌ប៊ីហ្សង់ទីននិងវប្បធម៌ស្លាវចូលគ្នាដែលបង្កើតបានជា[[វប្បធម៌រុស្ស៊ី]]រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ពីរបីសតវត្សក្រោយមក រដ្ឋរុស្សបានបែកទៅជារដ្ឋតូចៗរហូតដល់អំឡុងសតវត្សទី១៥ នៅពេលដែល[[ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ]]បានបង្រួបបង្រួមរដ្ឋទាំងនោះឡើងវិញ។ នៅអំឡុងសតវត្សទី១៨ ប្រជាជាតិមួយនេះបានពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនទៅគ្រប់ទិសតំបន់ជាពិសេសគឺទៅទិសខាងកើត រួចហើយក៏បានលេចឈ្មោះឡើងថា"[[ចក្រភព រុស្ស៊ី|ចក្រភពរុស្ស៊ី]]"ដែលត្រូវជារដ្ឋមហាអំណាចមួយនៅអឺរ៉ុបនិងជា[[បញ្ជីរាយចក្រភពតាមធំបំផុត|ចក្រភពធំបំផុតទីបី]]ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ក្រោយពី[[បដិវត្តន៍រុស្ស៊ី]]បានបញ្ចប់ រដ្ឋដែលមានឈ្មោះថា [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី]]បានកកើតឡើងរួចក៏ក្លាយជារដ្ឋសមាជិកធំបង្អស់របស់[[សហភាពសូវៀត]]និងត្រូវជា[[រដ្ឋសង្គមនិយម]]ដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ សហភាពសូវៀតបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅខាង[[សម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២|សម្ព័ន្ធមិត្ត]]ក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] រួចបានលេចខ្លួនឡើងជាប្រទេសមហាអំណាចដ៏ធំមួយនិងជាគូប្រជែងរបស់[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]នៅអំឡុងសម័យ[[សង្គ្រាមត្រជាក់]]។ នៅសម័យសូវៀត គេឃើញថារុស្ស៊ីបានសម្រេចនូវសមិទ្ធិផលបច្ចេកវិទ្យាដ៏អស្ចារ្យជាច្រើនប្រចាំសតវត្សទី២០ ក្នុងនោះមានដូចជា៖ ការបង្ហោះតារារណប និងការបញ្ចូនមនុស្សដំបូងគេបង្អស់ទៅក្នុងលំហអាកាស។ល។ បន្ទាប់ពីការរំលាយសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ សសសស រុស្ស៊ីបានធ្វើបតិដ្ឋាកម្មក្លាយជា"សហព័ន្ធរុស្ស៊ី"។ បន្ទាប់ពី[[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣|ព្រឹត្តិការណ៍វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣]] បានបញ្ចប់ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចាត់អនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីហើយបានក្លាយជាសាធារណរដ្ឋ[[សហព័ន្ធ]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធពាក់កណ្តាលប្រធានាធិបតីនិយម]]ចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ រុស្ស៊ីត្រូវបានគេសម្តៅមកថាជាមហាអំណាចសក្តានុភូតមួយដោយមានកម្លាំងយោធាធំជាងគេទីពីរនៅលើពិភពលោកនិងជាប្រទេសដែលចំណាយលើយោធាច្រើនបង្អស់ទីបួន។ រុស្ស៊ីបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់ខ្លាំងនៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]]ដោយមាន[[ប្រព័ន្ធសុខាភិបាលនៅរុស្ស៊ី|ប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពសកល]]និង[[ការអប់រំនៅរុស្ស៊ី|ការអប់រំនៅឯសាកលវិទ្យាល័យ]]ដោយឥតគិតថ្លៃ។ [[សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី]]បានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លំដាប់ទី ១១ លើពិភពលោកបើគិតតាម ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ និងជាប់លំដាប់ទីប្រាំមួយបើគិតតាម [[យុគភាពនៃអំណាចទិញ|យអទ]]។ ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវគេទទួលស្គាល់ថាជា[[រដ្ឋអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]ដោយខ្លួនមានស្តុកទុកចំនួនអាវុធនុយក្លេអ៊ែរច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ធនធានរ៉ែ និងថាមពលរបស់រុស្ស៊ីគឺមានចំនួនខ្ពស់ជាងគេនៅលើពិភពលោកហើយសព្វថ្ងៃជាប្រទេសឈានមុខគេក្នុងផលិតផលប្រេងកាតនិងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] និងត្រូវជាសមាជិកនៃ[[ហ្សេ ២០]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[វេទិកា​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី-​ប៉ាស៊ីហ្វិក]] [[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខនិងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអឺរ៉ុប]] [[ធនាគារវិនិយោគអន្តរជាតិ]] និង[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] ហើយខ្លួនក៏ត្រូវជាសមាជិកនាំមុខនៃ [[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]] និង[[សហភាព​សេដ្ឋកិច្ច​អឺរ៉ុបអាស៊ី]]ផងដែរ។ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ពាក្យ''រុស្ស៊ី''គឺមានដើមកំណើតមកពីពាក្យ"[[រូសកៀវ|រុស្ស]]" ដែលជាឈ្មោះរបស់រដ្ឋឯករាជ្យមួយនៅអំឡុង[[មជ្ឈិមសម័យ]]ដែលមានប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិ[[ស្លាវខាងកើត]]។ ដើមឡើយ ជនជាតិស្លាវគឺមិនបានសម្តៅមកលើប្រជាជាតិខ្លួនថា"រុស្ស"នោះទេដោយពួកគេតែងហៅប្រទេសរបស់ខ្លួនថា "Русская земля" បកប្រែមកថា"ទឹកដីរុស្ស៊ី" ឬ"ទឹកដីនៃរុស្ស"។ ដើម្បីកុំឱ្យកើតមានការភាន់ច្រឡំជាមួយរដ្ឋដទៃទៀត អ្នកប្រវត្តិវិទូសម័យបានសម្តៅមកលើរដ្ឋដំបូងរបស់រុស្ស៊ីនេះថា''រូសកៀវ''។ ឈ្មោះថា"រុស្ស"នេះត្រូវបានដាក់ឱ្យដោយ[[ជនជាតិរូស]] (អាចសរសេរបានថា"រុស្ស") ឈ្មួញនិងយុទ្ធជនជនជាតិស៊ុយអែត<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=Russia |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |access-date=2 វិច្ឆិកា 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/rus |title=Rus – definition of Rus by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |publisher=Thefreedictionary.com |access-date=2 វិច្ឆិកា 2011}}</ref> ដែលបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយឆ្លងសមុទ្របាល់ទិកមកលើទឹកដីរុស្ស៊ីបច្ចុប្បន្នរួចបង្កើតបានជារដ្ឋមួយដែលគេតែងស្គាល់ថា"រូសកៀវ"។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររុស្ស៊ី}} ===ប្រវត្តិដើម=== បុព្វបុរសនៃជនជាតិរុស្ស៊ីសព្វថ្ងៃគឺមានដើមកំណើតមកពីកុលសម្ព័ន្ធស្លាវនៅតំបន់ព្រៃភ្នំនៃទំនាបបឹងភីនស៍។<ref>{{Cite book|last=For a discussion of the origins of Slavs, see Barford, P. M.|title=The Early Slavs|url=https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851|publisher=Cornell University Press|pages=[https://archive.org/details/bwb_W7-CTW-851/page/15 15]–16|isbn=978-0-8014-3977-3|year=2001}}</ref> ជនជាតិស្លាវខាងកើតបានមកតាំងទីលំនៅនៅតំបន់ភាគខាងលិចរុស្ស៊ីចំនួនពីរលើក៖ លើកទីមួយគឺពី[[កៀវ]]មកកាន់ក្រុង[[ស៊ូសដាល]]និង[[មូរ៉ម]] និងលើកទីពីរគឺពី[[ផូឡូតស្គ៍]]មកកាន់[[ណូវកូរ៉ត]]និង[[រ៉ូសតូវ]]។ ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៧ មក ទឹកដីភាគខាងជើងរុស្ស៊ីគឺត្រូវបានជនជាតិស្លាវខាងកើតគ្រប់គ្រងនិងបង្កបង្កើតបានជាកូនចៅតៗគ្នារហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។<ref>{{Cite book|author=Christian, D.|title=A History of Russia, Central Asia and Mongolia|url=https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri_c0t2|publisher=Blackwell Publishing|year=1998|pages=[https://archive.org/details/historyofrussiac0000chri_c0t2/page/6 6]–7}}</ref> ===រូសកៀវ=== {{Main|រូសកៀវ}} [[File:Kievan Rus en.jpg|200px|thumb|ទឹកដីរូសកៀវនៅអំឡុងសតវត្សទី១១]] បើយោងទៅតាម[[កាលប្បវត្តិដើម]] ជនជាតិរុស្សមួយរូបឈ្មោះ[[រូរីគ]]ត្រូវបានគេជ្រើសតាំងជាមេដឹកនាំនៃបុរីណូវកូរ៉តនៅក្នុងឆ្នាំ៨៦២។ នៅឆ្នាំ ៨៨២ អ្នកស្នងរាជ្យរបស់ទ្រង់ឈ្មោះថា[[អូឡេកនៃណូវកូរ៉ត|អូឡេក]]បានដឹកនាំទ័ពធ្វើដំណើរទៅភាគខាងត្បូងហើយក៏បានវាយត្រួតត្រាបុរី[[កៀវ]]<ref>{{Cite book|author1=Thompson, J.W. |author2=Johnson, E.N. |title=An Introduction to Medieval Europe, 300–1500|url=https://archive.org/details/introductiontome0000jame |publisher=W. W. Norton & Co.|year=1937|page=[https://archive.org/details/introductiontome0000jame/page/268 268]|isbn=978-0-415-34699-3}}</ref> ដែលដើមឡើយត្រូវជាកម្មសិទ្ធិរបស់រដ្ឋ[[កាហ្សារ]]។ ព្រះអង្គអូឡេករួមជាមួយនឹងបុត្ររបស់រូរីគព្រះនាម[[អ៊ីហ្គ័រនៃកៀវ|អ៊ីហ្គ័រ]]បានចាប់វិធានការដាក់កុលសម្ព័ន្ធក្នុងតំបន់ទាំងនោះឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួននិងលើកទ័ពបន្តវាយត្រួតត្រាទឹកដីកាហ្សារដែលនៅសេសសល់និងថែមទាំងវាយលុកលើពួកប៊ីហ្សាទីននិងពែរ្សទៀតផង។ នៅអំឡុងសតវត្សទី១០ និងទី១១ រូសកៀវត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជារដ្ឋដែលធំនិងមានការរីកចម្រើនខ្លាំងបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។<ref>{{cite web|title=Ukraine: Security Assistance|publisher=U.S. Department of State|url=https://2001-2009.state.gov/t/pm/64851.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> រជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ[[វ៉្លាឌឺមៀរទី១]] (៩៨០–១០១៥) និងបុត្ររបស់ទ្រង់នាម[[យ៉ារ៉ូស្លាវទី១]] (១០១៩–១០៥៤) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា[[យុគសម័យមាស]]របស់មហារដ្ឋរូសកៀវហើយក្នុងរជ្ជកាលរបស់ក្សត្រទាំងពីរអង្គនេះ រដ្ឋរូសកៀវបានទទួលយកនូវឥទ្ធិពលគ្រិស្តសាសនាអូស្សូដក់ពីពួកប៊ីហ្សាទីនហើយបានបង្កើតក្រមច្បាប់ដំបូងបង្អស់របស់ពួកស្លាវខាងកើត។ នៅសតវត្សទី១១ និងទី១២ រូសកៀវបានទទួលរងនូវការលុកលុយពីកុលសម្ព័ន្ធជិតខាងឥតឈប់ឥតឈរមានដូចជា ពួក[[គីបឆាក់]] និង[[ប៉េជ្ឆេណេក]]ជាដើម។ ការលុកលុយទាំងអស់នោះគឺជាមូលហេតុដែលបណ្តាលឱ្យប្រជាជនស្លាវខាងកើតផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅទៅតំបន់ព្រៃភ្នំនៃភាគខាងជើងដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា[[ហ្សាលេស៊ី]]។<ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=5244000721|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref><ref>{{Cite book|author=Klyuchevsky, V.|title=The course of the Russian history|volume=1|url=http://www.kulichki.com/inkwell/text/special/history/kluch/kluch16.htm|isbn=978-5-244-00072-6|year=1987|publisher=Myslʹ}}</ref><ref name="Curtis"/> ទីបំផុត រូសកៀវត្រូវបានដួលរលំនៅពេលដែលពួកម៉ុងកូលបានធ្វើ[[ការឈ្លានពានរបស់ម៉ុងកូលលើរូស|ការចូលឈ្លានពាន]]នៅរវាងឆ្នាំ១២៣៧ និងឆ្នាំ១២៤០។<ref>{{Cite book|author=Hamm, M.F.|title=Kiev: A Portrait, 1800–1917|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-02585-8|year=1995}}</ref> ជាលទ្ធផល ទីប្រជុំជនជាច្រើនត្រូវបានដុតបំផ្លាញ<ref>{{cite web |url=https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |title=The Destruction of Kiev |publisher=Tspace.library.utoronto.ca |access-date=19 មករា 2011 |archive-url=https://archive.today/20110427075859/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |archive-date=27 មេសា 2011 |archivedate=2016-08-19 |archiveurl=https://wayback.archive-it.org/6473/20160819150506/https://tspace.library.utoronto.ca/citd/RussianHeritage/4.PEAS/4.L/12.III.5.html |url-status=dead }}</ref> ហើយប្រជាជនខ្លួនជាងពាក់កណ្តាលក៏ត្រូវបានសម្លាប់ដោយពួកម៉ុងកូលផងដែរ។<ref>{{cite web|url=http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|title=History of Russia from Early Slavs history and Kievan Rus to Romanovs dynasty|publisher=Parallelsixty.com|access-date=27 មេសា 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100121024544/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|archive-date=21 មករា 2010|archivedate=2018-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180201064748/http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml|url-status=dead}}</ref> ក្រោយមក ក្រុមអ្នកឈ្លានពានទាំងនោះក៏បានបង្កើតរដ្ឋមួយនៅទឹកដីភាគកណ្តាលនិងភាគខាងត្បូងដោយមានឈ្មោះថា[[នគរហ្វូងមាស]] ហើយអស់រយៈពេលពីរសតវត្សទៅមុខទៀត មហានគរមួយនេះគឺតែងតែឈ្លានពានក្សត្របុរីតូចៗរបស់រុស្ស៊ីជានិច្ច។<ref>{{Cite book|author=Рыбаков, Б. А.|title=Ремесло Древней Руси|year=1948|pages=525–533, 780–781}}</ref> បន្ទាប់ពីរូសកៀវបានដួលរលំ សាធារណរដ្ឋណូវកូរ៉តក៏បានបង្កើតហើយវាត្រូវជារដ្ឋស្នងតែមួយគត់ដែលមិនបានទទួលរងការឈ្លានពាននិងការលុកលុយធ្ងន់ធ្ងរពីសំណាក់ពួកម៉ុងកូល។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាឡិចសាន់ដឺ ណេវស្គី]] នគរណូវកូរ៉តបានបង្ក្រាបការឈ្លានពានរបស់ស៊ុយអែតនៅក្នុង[[សមរភូមិណេវ៉ា]]នៃឆ្នាំ១២៤០ និងពួកសាសនាភាគខាងជើងនៅក្នុង[[សមរភូមិទឹកកក]]នៃឆ្នាំ១២៤២។ ===ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ=== {{Main|ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ}} ក្រោយពីរូសកៀវបានដួលរលំ រដ្ឋអំណាចថ្មីក៏បានកកើតឡើងដោយមានឈ្មោះថា[[ពញារដ្ឋម៉ូស្គូ]]ដែលដើមឡើយគឺជាផ្នែកនៃពញារដ្ឋ[[វ្លាឌឺមៀរ‐ស៊ូសដាល]]។ ខណៈពេលដែលខ្លួនកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ម៉ុងកូលនិងពួកតាតារហើយដោយសារតែអ្នកត្រួតត្រាមិនសូវអើពើទៀតនោះ រដ្ឋម៉ូស្គូក៏ចាប់ផ្តើមពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួននៅក្នុងអតីតទឹកដីភាគកណ្តាលនៃរូសក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៤។ ហើយបន្តិចម្តងៗ ម៉ូស្គូក៏ក្លាយជាកម្លាំងដឹកនាំក្នុងដំណើរការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋរូសឡើងវិញនិងការពង្រីកទឹកដីរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីនាពេលអនាគត។<ref>Davies B. Warfare. State and Society on the Black Sea Steppe, 1500–1700. Routledge, 2014. Pg. 4; (PDF) available [http://www.reenactor.ru/ARH/PDF/Davies.pdf here]</ref> ប៉ុន្តែដំណើរការបង្រួបបង្រួមរដ្ឋរបស់ពួកម៉ូស្គូគឺមិនងាយស្រួលនោះឡើយដោយពួកគេត្រូវទទួលរងការវាយលុកម្តងហើយម្តងទៀតពីពួកម៉ុងកូលនិងតាតារ។ រីឯវិស័យកសិកម្មវិញគឺបានទទួលរងខូចខាតតាំងពីដំបូងមកម្លេះដោយសារតែ[[យុគសម័យកូនទឹកកក|រដូវធ្លាក់ព្រិល]]មានរយៈពេលយូរលើសពីធម្មតា។ ម៉្យាងទៀត ទ្វីបអឺរ៉ុបទាំងមូលត្រូវប្រឈមនឹងជំងឺរាតត្បាតដ៏កាចសាហាវនៅរវាងឆ្នាំ១៣៥០ និងឆ្នាំ១៤៩០។<ref name="Byrne p.62" /> ជាភព្វសំណាង ទឹកដីអឺរ៉ុបខាងកើតពោលគឺទឹកដីរុស្ស៊ីមានសន្ទភាពប្រជាជនទាបហើយពួកគេមានវប្បធម៌អនាម័យស្អាត (ឧទាហរណ៍៖ ការនាំគ្នាអនុវត្ត[[បាញ៉ា]]៖ ជាការត្រាំខ្លួននៅក្នុងទឹកក្តៅ) ដោយហេតុនេះហើយទើបករណីស្លាប់ដោយសារជំងឺនៅអឺរ៉ុបខាងកើតមានចំនួនតិចជាងពីអឺរ៉ុបខាងលិច<ref name="banya">{{cite web |url=http://sauna-banya.ru/ist.html |archive-url=https://archive.today/20120530043947/http://sauna-banya.ru/ist.html |archive-date=30 ឧសភា 2012 |title=(ភាសារុស្ស៊ី) ប្រវត្តិបាញ៉ា និងទឹកក្តៅ |access-date=2021-03-13 |archivedate=2012-05-30 |archiveurl=https://archive.today/20120530043947/http://sauna-banya.ru/ist.html |url-status=dead }}</ref> ហើយចំនួនប្រជាជនក្នុងតំបន់ក៏ចាប់ផ្តើមកើនវិញនៅអំឡុងឆ្នាំ១៥០០។<ref name="Byrne p.62">"''[https://books.google.com/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA62 Black Death]''". Joseph Patrick Byrne (2004). p. 62. {{ISBN|0-313-32492-1}}</ref> កងទ័ពសហពញារដ្ឋរុស្ស៊ីដែលដឹកនាំដោយព្រះអង្គ[[ឌីមីទ្រី អ៊ីវ៉ាណូវិច]]និងទទួលការគាំទ្រពី[[វិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់រុស្ស៊ី]] បានប្រយុទ្ធឈ្នះលើទ័ពម៉ុងកូល-តាតារនៅក្នុង[[សមរភូមិគូលីកូវ៉ូ]]នៅឆ្នាំ១៣៨០។ ក្នុងនាមជារដ្ឋដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេនៅក្នុងតំបន់ ពញារដ្ឋម៉ូស្គូបានចាប់ផ្តើមលេបត្របាក់រដ្ឋជិតខាងរបស់ខ្លួនបន្តិចម្តងៗ។ ទីបំផុតនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ[[អ៊ីវ៉ានទី៣]] រុស្ស៊ី (ម៉ូស្គូ) ក៏បានយកឈ្នះហើយបានផ្តួលរំលំការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកតាតារចោលរួចហើយរុស្ស៊ីបានបន្តបង្រួបបង្រួមតំបន់ភាគកណ្តាលនិងខាងជើងទាំងមូលឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនវិញ។ ព្រះអង្គបានក្លាយជាអង្គក្សត្ររុស្ស៊ីដំបូងបង្អស់ដែលមានគោរម្យងារថា"សម្តេចចៅពញានៃរុស្ស៊ីរួម"។<ref>{{cite web|author=May, T.|title=Khanate of the Golden Horde|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607055652/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/states3.html|archive-date=7 មិថុនា 2008|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> ក្រោយ[[ការដួលរលំនៃកុងស្តង់ទីណូប៉ូល]]ក្នុងឆ្នាំ១៤៥៣ រុស្ស៊ីបានអះអាងថាខ្លួនគឺជារដ្ឋស្នងពេញលេញរបស់[[ចក្រភពរ៉ូម៉ាំងខាងកើត]]។ ព្រះបាទអ៊ីវ៉ានទី៣ បានរៀបអភិសេកជាមួយ[[សូហ្វីយ៉ា ប៉ាលីអូឡូក]]ដែលត្រូវជាក្មួយស្រីរបស់[[បញ្ជីរាយនាមអធិរាជប៊ីហ្សង់ទីន|អធិរាជប៊ីហ្សង់ទីន]]ចុងក្រោយបង្អស់គឺព្រះចៅ[[កុងស្តង់ទីនទី១១ ប៉ាលីអូឡូក|កុងស្តង់ទីនទី១១]]។ ព្រះអង្គអ៊ីវ៉ានបានយករូបឥន្ទ្រីក្បាលពីររបស់ប៊ីហ្សង់ទីនធ្វើជានិមិត្តរូបជាតិខ្លួនហើយមកដល់បច្ចុប្បន្នវាបានក្លាយជារូបតំណាងវរលញ្ឆករប្រទេសរុស្ស៊ី។ ===អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ី=== {{Main|អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ី}} [[File:Vasnetsov Ioann 4.jpg|thumb|upright=0.7|right|ព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍ត្សារ[[អ៊ីវ៉ានទី៤]]]] នៅឆ្នាំ១៥៤៧ សម្តេចចៅពញា[[អ៊ីវ៉ានទី៤]] បានឡើងសោយរាជ្យជាស្តេច[[ត្សារ]]ដំបូងបង្អស់របស់ប្រជាជាតិរុស្ស៊ី។ ស្តេចត្សារបានប្រកាសឱ្យប្រើក្រមច្បាប់ថ្មី (១៥៥០) បានបង្កើតគណៈតំណាងសក្តិភូមិ និងបានណែនាំប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងក្នុងតំបន់ជនបទ។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|pages=562–604|volume=6|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref><ref>{{Cite book|author=Skrynnikov, R.|title=Ivan the Terrible|publisher=Academic Intl Pr|year=1981|page=[https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219 219]|isbn=978-0-87569-039-1|url=https://archive.org/details/ivanterrible0000skry/page/219}}</ref> នៅក្នុងរជ្ជកាលដ៏វែងរបស់ព្រះអង្គ អ៊ីវ៉ានបានពង្រីកទឹកដីរុស្ស៊ីឱ្យធំទ្វេដងជាងមុនដោយកាត់ទឹកដីខាន់ចក្រតាតារចំនួនបី (ជាផ្នែកដែលនៅសេសសល់ពី[[ហ្វូងនគរមាស]]) មាន៖ [[ខាន់ចក្រកាហ្សាន|កាហ្សាន]] [[ខាន់ចក្រអាស្ត្រាខាន់|អាស្ត្រាខាន់]] និង[[ខាន់ចក្រស៊ីបឿរ|ខាន់ចក្រស៊ីបេរី]]។ គិតត្រឹមសតវត្សទី១៦ រុស្ស៊ីបានក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសឆ្លងទ្វីប|រដ្ឋឆ្លងទ្វីប]]មួយ។<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Siberia|title=Siberia|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=17 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន អំណាចនិងឥទ្ធិពលរបស់អាណាចក្រត្សាររុស្ស៊ីក៏បានថយចុះវិញដោយសារតែសង្គ្រាមដ៏មានរយៈពេលយូរមួយដែលគេតែងសម្តៅលើថា[[សង្គ្រាមលីវ៉ូនី]]។ វាគឺជាសង្គ្រាមប្រយុទ្ធរវាងមហាអំណាចរុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធភាពប៉ូឡូញ លីទុយអានី និងស៊ុយអែតដោយភាគីទាំងសងខាងមានគោលបំណងចង់ដណ្តើមយកទឹកដីដែលនៅជាប់[[សមុទ្របាល់ទិក]]។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–908|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref> ក្នុងពេលដំណើរគ្នានេះដែរ [[ខាន់ចក្រគ្រីមៀ]]ដែលត្រូវជារដ្ឋស្នងរបស់ហ្វូងនគរមាសតែមួយគត់បានបន្តវាយលុកលើទឹកដីភាគខាងត្បូងរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|author=Eizo Matsuki|url=http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501041101/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|archive-date=1 ឧសភា 2011|title=The Crimean Tatars and their Russian-Captive Slaves|publisher=Mediterranean Studies Group at Hitotsubashi University|access-date=4 ឧសភា 2013|archivedate=2011-05-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501041101/http://www.econ.hit-u.ac.jp/~areastd/mediterranean/mw/pdf/18/10.pdf|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងកិច្ចប្រឹងប្រែងដើម្បីស្តារខាន់ចក្រវ៉ុលហ្កាឡើងវិញ ពួកគ្រីមៀនិងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លួនគឺ[[ចក្រភព អូតូម៉ង់|ពួកអូតូម៉ង់]]បានរួមគ្នា[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-គ្រីមៀ|វាយឈ្លានពានចូលទៅក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីភាគកណ្តាល]] ហើយជារឿងដែលមិនគួរឱ្យជឿ ទ័ពរបស់ពួកគេបានបុកទៅដល់ទីក្រុងម៉ូស្គូនិងថែមទាំងបានដុតផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុងនោះទុកជាការអបអរជ័យជម្នះនិងទុកជាការគំរាមកំហែងទៅរុស្ស៊ីផង។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=6|pages=751–809|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref> ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំបន្ទាប់ ទ័ពសម្ព័ន្ធភាពទាំងពីរត្រូវបានបង្ក្រាបដោយទ័ពរុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សមរភូមិម៉ូឡូឌី]] ហើយជាលទ្ធផលកងកម្លាំងភាគីគ្រីមៀនិងអូតូម៉ង់ក៏ត្រូវបែកបាក់ហើយយុទ្ធនាការឈ្លានពានរុស្ស៊ីក៏ត្រូវបាត់បង់ទៅវិញ។ ដោយមិនទាន់អស់ចិត្ត ពួកគ្រីមៀនូវតែបន្តវាយលុកលើទឹកដីរុស្ស៊ីប៉ុន្តែលើកនេះពួកគេបានប្រើប្រាស់កម្លាំងទាសករជាជាងកម្លាំងកងទ័ព។ ដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយលុករបស់គ្រីមៀ រុស្ស៊ីបានចាត់សាងសង់បន្ទាយនៅតាមព្រំដែនភាគខាងត្បូងហើយការវាយលុកក៏បានបញ្ចប់នៅអំឡុងសតវត្សទី១៧។<ref>{{cite web|author=Brian Glyn Williams |title=The Sultan's Raiders: The Military Role of the Crimean Tatars in the Ottoman Empire |url=http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |website=[[The Jamestown Foundation]] |year=2013 |page=27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021092115/http://www.jamestown.org/uploads/media/Crimean_Tatar_-_complete_report_01.pdf |archive-date=21 តុលា 2013|author-link=Brian Glyn Williams }}</ref> ការចូលទិវង្គតរបស់ព្រះរាជបុត្រត្សារអ៊ីវ៉ានបានធ្វើឱ្យដាច់ពូជពង្ស[[រាជវង្សរូរីគ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៥៩៨ ហើយបូករួមជាមួយនឹង[[គ្រោះទុរ្ភិក្សឆ្នាំ១៦០១–០៣]] ទៀតបានធ្វើឱ្យរុស្ស៊ីធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល គ្មានអង្គក្សត្រគ្រប់គ្រងច្បាស់លាស់។ គេបានសម្តៅលើសម័យនេះថា"[[វេលានៃភាពវឹកវរ]]"។<ref>{{cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times |publisher=AST|year=2001|volume=7|pages=461–568|isbn=978-5-17-002142-0}}</ref> ដោយឃើញបែបនេះ [[សហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានី]]ក៏ឈ្លាតឱកាសវាយលុកឈ្លានពានទឹកដីមួយផ្នែកនៃរុស្ស៊ីនិងថែមទាំងបានចូលត្រួតត្រារាជធានីម៉ូស្គូមួយរយៈផងដែរ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦១២ កងទ័ពប៉ូឡូញត្រូវបានអង្គភាពស្ម័គ្រចិត្តរុស្ស៊ីវាយថយមកវិញក្រោមការដឹកនាំរបស់វីរបុរសជាតិពីររូបគឺពាណិជ្ជករម្នាក់ឈ្មោះ[[គូស្មា មីនីន]] និងព្រះអង្គម្ចាស់[[ឌីមីទ្រី ប៉ូស៍ហាស្គី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦១៣ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏តែងតាំងរាជវង្សថ្មីដែលមាននាមថា[[រាជវង្សរ៉ូម៉ាណូវ]]ហើយក្រោយៗមក រុស្ស៊ីក៏ចាប់ផ្តើមងើបខ្លួនក្លាយជាមហាអំណាចឡើងវិញ។ បន្ទាប់ពីបានយកឈ្នះលើគ្រោះចលាចលពីមុនៗហើយ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានបង្វែរមកចាប់ផ្តើមពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនតទៅទៀតនៅក្នុងសតវត្សទី១៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤៨ ទាសករអ៊ុយក្រែនម្នាក់បានចូលរួមក្នុងក្រុមបះបោរមួយប្រឆាំងនឹងការត្រួតត្រារបស់ប៉ូឡូញ–លីទុយអានី។ នៅឆ្នាំ១៦៥៤ មេដឹកនាំអ៊ុយក្រែនឈ្មោះ[[បុកដាន ឃ្មែរនីតស្គី]]បានស្នើដាក់ជាតិខ្លួនក្រោមអាណាព្យាបាលភាពរបស់ត្សារ[[អាឡិចស៊ី (ត្សាររុស្ស៊ី)|អាឡិចស៊ីនៃរុស្ស៊ី]]។ ត្សារអាឡិចស៊ីបានទទួលយល់ព្រមសំណើនោះហើយ[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ប៉ូឡូញ (១៦៥៤–១៦៦៧)|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐ប៉ូឡូញ]]ក៏បានផ្ទុះឡើង។ ជាលទ្ធផល ទឹកដីអ៊ុយក្រែនត្រូវបានកាត់ទៅជាពីរផ្នែកដោយផ្នែកខាងលិចគឺស្ថិតនៅក្រោមប៉ូឡូញដដែរ រីឯផ្នែកខាងកើតត្រូវធ្លាក់មកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ី។ នៅឆ្នាំ១៦៧០–៧១ មានការបះបោរអ៊ុយក្រែនមួយនៅក្នុងតំបន់វ៉ុលហ្កាប៉ុន្តែវាត្រូវបានកម្លាំងទ័ពត្សារបង្ក្រាបបានដោយជោគជ័យ។<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Stenka-Razin|title=Stenka Razin|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=16 កុម្ភៈ 2021}}</ref> រុស្ស៊ីបានរុញពង្រីកទឹកដីខ្លួនទៅភាគខាងកើតរហូតនិងបានគ្រប់គ្រងលើទឹកដីស៊ីបេរីដ៏ធំអស្ចារ្យដែលសម្បូរទៅដោយព្រៃភ្នំនិងព្រិលធ្លាក់ជាច្រើន។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៦៤៨ អ្នករុករកជនជាតិរុស្ស៊ីពីររូបឈ្មោះ[[ហ្វេដុត ប៉ូពូវ]]និង[[សេមយ៉ន ដេសណេវ]]បានរកឃើញ[[ច្រកសមុទ្របេរីង]]ហើយអ្នកទាំងពីរក៏ក្លាយជាជនជាតិអឺរ៉ុបដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើនាវាចរណ៍ទៅទ្វីបអាមេរិកខាងជើង។<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Semyon-Ivanov-Dezhnyov|title=Semyon Ivanov Dezhnyov|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=16 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ===អធិរាជាណាចក្ររុស្ស៊ី=== {{Main|ចក្រភព រុស្ស៊ី}} [[File:Peter I by Kneller.jpg|thumb|upright|ព្រះចៅ[[ពីទ័រទី១]], ជា[[ព្រះអធិរាជរុស្ស៊ី|អធិរាជរុស្ស៊ី]]ដំបូងបង្អស់ពីឆ្នាំ១៧២១ ដល់ឆ្នាំ១៧២៥។]] នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់[[ពីទ័រទី១]] ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានប្រកាសក្លាយជារដ្ឋចក្រភពនៅក្នុងឆ្នាំ១៧២១ ហើយត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាមហាអំណាចពិភពលោកមួយផងដែរ។ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះអង្គពីឆ្នាំ១៦៨២ ដល់ឆ្នាំ១៧២៥ ព្រះចៅពីទ័របានច្បាំងយកឈ្នះលើពួកស៊ុយអែតនៅក្នុង[[មហាសង្គ្រាមភាគខាងជើង]]ហើយជាលទ្ធផល ទឹកដីដែលបានបាត់បង់នៅក្នុងវេលានៃភាពវឹកវរក៏បានប្រគល់មកឱ្យរុស្ស៊ីវិញ។<ref>{{Cite book|author=Solovyov, S.|title=History of Russia from the Earliest Times|publisher=AST|year=2001|volume=9, ch.1|url=http://militera.lib.ru/common/solovyev1/09_01.html|isbn=978-5-17-002142-0|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> ពីទ័របានស្ថាបនារាជធានីថ្មីនៅក្បែរសមុទ្របាល់ទិកដែលមានឈ្មោះថា[[សង់ពីទ័របួរ]]។ រុស្ស៊ីក៏បានចាប់ផ្តើមទទួលនូវឥទ្ធិពលវប្បធម៌ខ្លះៗពីអឺរ៉ុបខាងលិចបន្ទាប់ពីព្រះអង្គបានសម្រេចអនុម័តកំណែទម្រង់រដ្ឋាភិបាល។ នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះបុត្រីរបស់ពីទ័រគឺអធិរាជិនី[[អេលីហ្សាប៊ែតទី១ (អធិរាជិនីរុស្ស៊ី)|អេលីហ្សាប៊ែត]] គេឃើញថាប្រទេសរុស្ស៊ីបានចូលរួមនៅក្នុង[[សង្គ្រាមប្រាំពីរឆ្នាំ]] (១៧៥៦–៦៣)។ នៅក្នុងជម្លោះនេះ រុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់ទឹកដីព្រុសខាងកើតបានមួយរយៈនិងព្រមទាំងចូលទៅដល់រាជធានីប៊ែរឡាំងទៀតផង។ ក៏ប៉ុន្តែក្រោយពីអេលីហ្សាប៊ែតបានចូលទិវង្គតទៅ ទឹកដីទាំងប៉ុន្មានដែលរុស្ស៊ីដណ្តើមបាននៅក្នុងសង្គ្រាមត្រូវបានប្រគល់មកឱ្យ[[រាជាណាចក្រព្រុស]]វិញដោយអធិរាជថ្មីគឺ[[ពីទ័រទី៣ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|ព្រះចៅពីទ័រទី៣]]។ ព្រះអធិរាជិនី[[កាតឺរីនទី២]] (គ្រងរាជ្យក្នុងឆ្នាំ១៧៦២–៩៦) បានដឹកនាំប្រទេសរុស្ស៊ីទៅរកវិបុលភាពនិងវឌ្ឍនភាពស្ទើរគ្រប់វិស័យ។ ព្រះអធិរាជិនីទ្រង់បានពង្រីកឥទ្ធិពលនយោបាយរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងសហធនរដ្ឋប៉ូឡូញ–លីទុយអានីហើយបានកាត់បញ្ចូលទឹកដីមួយភាគធំរបស់ប៉ូឡូញ–លីទុយអានីដាក់ជាទឹកដីរបស់ខ្លួននៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[ការរំលែងទឹកដីប៉ូឡូញ|រំលែកទឹកដីប៉ូឡូញ]]។ ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យទឹកដីរុស្ស៊ីកាន់តែខិតជិតទៅដល់អឺរ៉ុបកណ្តាល។ នៅភាគខាងត្បូងវិញ ជ័យជម្នះរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-តួកគី (១៧៦៨–១៧៧៤)|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐តួកគី]]បានបណ្តាលឱ្យទឹកដីខ្លួនរុញច្រានរហូតទៅដល់សមុទ្រខ្មៅនិងថែមទាំងបានវាយត្រួតត្រាខាន់ចក្រគ្រីមៀនៅក្នុងដំណើរនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃជ័យជម្នះនៅក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី‐ពែរ្ស]]នៅអំឡុងសតវត្សទី១៩៖ រុស្ស៊ីបានចូលត្រួតត្រាតំបន់[[ត្រង់ក័រកាស៊ី]]និងតំបន់[[ក័រកាស៊ីខាងជើង]]។<ref>Timothy C. Dowling [https://books.google.com/books?id=KTq2BQAAQBAJ&pg=PA728 ''Russia at War: From the Mongol Conquest to Afghanistan, Chechnya, and Beyond''] pp. 728–730 ABC-CLIO, 2014 {{ISBN|1-59884-948-4}}</ref><ref>John F. Baddeley, "The Russian Conquest of the Caucasus", Longman, Green and Co., London: 1908. {{ISBN|978-0-7007-0634-1}} p. 90</ref> បុត្ររបស់កាតឺរីននាម[[ប៉ូលទី១|ប៉ូល]]បានឡើងស្នងរាជ្យជំនួសព្រះមាតាបន្ទាប់ពីអធិរាជិនីបានសោយទិវង្គតទៅ។ ការដឹកនាំរបស់ប៉ូលគឺមានលក្ខណៈមិនទៀងទាត់ហើយព្រះអង្គច្រើនតែផ្តោតលើវិបត្តិក្នុងស្រុក។ មិនយូរប៉ុន្មាន ប៉ូលត្រូវបានគេធ្វើឃាតហើយរាជបល្ល័ងត្រូវធ្លាក់មកបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាម[[អាឡិចសាន់ដឺទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី១]]។ ក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺ រុស្ស៊ីបានវាយយកទឹកដីហ្វាំងឡង់ពីស៊ុយអែតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨០៩ និងទឹកដី[[បេសារ៉ាប៊ី]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៨១២។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសអឺរ៉ុបដំបូងបង្អស់ដែលធ្វើនិគមកិច្ចលើទឹកដីអាឡាស្កា។ [[File:Russia 1533-1896.gif|thumb|left|វិសាលភាពទឹកដីរុស្ស៊ីពីឆ្នាំ១៥៣៣ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៤។]] នៅរវាងឆ្នាំ១៨០៣–១៨០៦ បរិនាវាចរណ៍ដំបូងរបស់រុស្ស៊ីបានប្រព្រឹត្តិទៅបានសម្រេចហើយក្រោយមក ដំណើររុករកនៅលើសមុទ្រក៏បានចាប់ផ្តើម។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៨២០ បេសនជនរុស្ស៊ីបានដាក់ជើងលើមហាទឹកកក[[អង់តាកទិក]]ជាលើកដំបូង។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីក]] រុស្ស៊ីគឺស្ថិតនៅក្នុងក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តប្រឆាំងនឹងចក្រភពបារាំងរបស់[[ណាប៉ូលេអុងបូណាប៉ារត៍|ណាប៉ូលេអុង]]។ [[ការឈ្លានពានរបស់បារាំងលើរុស្ស៊ី]]បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយសម្រេចហើយកងទ័ពណាប៉ូលេអុងបានធ្វើដំណើរមកដល់ទីក្រុងម៉ូស្គូនៅឆ្នាំ១៨១២ ប៉ុន្តែមិនយូរប៉ុន្មាន កងទ័ពបារាំងទាំងនោះបាននាំគ្នាដកថយទៅវិញដោយសារតែការប្រយុទ្ធប្រឆាំងតទល់ដ៏ឈ្លាសវៃរបស់កងកម្លាំងរុស្ស៊ី បូករួមជាមួយនឹង[[សិសិររដូវ]]ដ៏ត្រជាក់លើដែនដីរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=Ruling the Empire|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/5.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីបានរុញច្រាន[[មហាកងទ័ព|មហាទ័ព]]បារាំងចេញពីដែនចក្រភពខ្លួនរួចចេញពីទឹកដីប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងទៀតរហូតទៅដល់ទីក្រុងប៉ារីស។ ព្រះចៅអាឡិចសាន់ដឺទី១ បានក្លាយជាគណៈប្រតិភូនាំមុខរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំសមាជក្រុងវីយែន]]ហើយទឹកដីអឺរ៉ុបក្រោយសម័យណាប៉ូឡេអុងក៏បានកំណត់នៅក្នុងសមាជនោះ។ មន្ត្រីនៃសង្គ្រាមណាប៉ូឡេអូនីកបាននាំចូលនូវគំនិតសេរីនិយមចូលក្នុងប្រទេសវិញហើយបានបង្កើតនូវ[[កុបកម្មដេកាប៊្រីស្ត៍]]ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយអំណាចរបស់ស្តេចត្សារ។ នៅចុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី១ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|នីកូឡាសទី១]] (១៨២៥–៥៥) ឥទ្ធិពលនិងអំណាចរបស់រុស្ស៊ីនៅអឺរ៉ុបត្រូវបានរំខានដោយការបរាជ័យនៅក្នុង[[សង្គ្រាមគ្រីមៀ]]។ នៅរវាងឆ្នាំ១៨៤៧ ដល់ឆ្នាំ១៨៥១ ប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ១ លាននាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតដោយសារតែជំងឺ[[អាសន្នរោគ]]។<ref>Geoffrey A. Hosking (2001). "''[https://books.google.com/books?id=oh-5AAmboMUC&pg=PA9 Russia and the Russians: a history]''". Harvard University Press. p. 9. {{ISBN|0-674-00473-6}}</ref> អ្នកស្នងរាជ្យបន្ទាប់ពីនីកូឡាសគឺព្រះចៅ[[អាឡិចសាន់ដឺទី២ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី២]] (១៨៥៥–៨១) ទ្រង់បានអនុម័តបម្លាស់ប្តូរជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសដូចជាការធ្វើ[[កំណែទម្រង់សេរីភាពនៃឆ្នាំ១៨៦១]] ជាដើម។ កំណែទម្រង់ទាំងនេះបានជម្រុញឱ្យមានកំណើនឧស្សាហូបនីយកម្មនិងទំនើបកម្មនៅក្នុងជួរយោធា។ នៅចុងសតវត្សទី១៩ គេឃើញមានចលនាសង្គមនិយមខ្លះៗបានចាប់ផុសឡើងនៅលើទឹកដីរុស្ស៊ី។ ព្រះអង្គអាឡិចសាន់ដឺទី២ ត្រូវបានភេរវករបដិវត្តន៍ធ្វើឃាតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដោយបន្សល់ទុករាជបល្ល័ងឱ្យ[[អាឡិចសាន់ដឺទី៣ (អធិរាជរុស្ស៊ី)|អាឡិចសាន់ដឺទី៣]]។ អធិរាជរុស្ស៊ីចុងក្រោយគេគឺព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី២]] (១៨៩៤–១៩១៧) បានជួបនូវបញ្ហាធំៗមួយចំនួនដូចជា [[បដិវត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩០៥]] ដែលកើតឡើងដោយការបរាជ័យរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន]]និងឧប្បត្តិហេតុបាតុកម្មមួយដែលគេស្គាល់ថា[[ការបង្ហូរឈាមថ្ងៃអាទិត្យ]]។ កុបកម្មនោះត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយជោគជ័យប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីត្រូវបង្ខំចិត្តទទួលធ្វើកំណែទម្រង់ដ៏ធំមួយ (គឺកំណែទម្រង់[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩០៦]]) ដោយនៅក្នុងនោះមានដូចជា៖ ការផ្តល់សេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ បង្កើតសភា ផ្តល់សិទ្ធិឱ្យមានវត្តមានគណបក្សនយោបាយ និងការបង្កើតស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិបោះឆ្នោតគឺ[[សភាឌូម៉ា (ចក្រភពរុស្ស៊ី)|សភាឌូម៉ានៃចក្រភពរុស្ស៊ី]]។ [[កំណែទម្រង់ស្តូលីពីន|កំណែទម្រង់កសិកម្មស្តូលីពីន]]បាននាំឱ្យមានការធ្វើចំណាកស្រុកជាច្រើនដោយប្រជាកសិករទៅកាន់តំបន់ស៊ីបេរី។ នៅរវាងឆ្នាំ១៩០៥ និងឆ្នាំ១៩១៤ ពលរដ្ឋប្រមាណ ៤ លាននាក់បានរត់មកតាំងទីលំនៅលើតំបន់ស៊ីបេរី។<ref>N. M. Dronin, E.&nbsp;G. Bellinger (2005). ''[https://books.google.com/books?id=9a5j_JL6cqIC&pg=PA38 Climate dependence and food problems in Russia, 1900–1990: The interaction of climate and agricultural policy and their effect on food problems]''. Central European University Press. p. 38. {{ISBN|963-7326-10-3}}</ref> ===បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ និងសាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី=== {{Main|បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ|រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី|សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី}} {{See also|ការបោះឆ្នោរសភាធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧}} [[File:Russian Imperial Family 1913.jpg|thumb|left|ព្រះចៅ[[នីកូឡាសទី២]] និងគ្រួសាររបស់ទ្រង់ត្រូវបានពួកបុលសេវិកបាញ់សម្លាប់នៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨។]] នៅឆ្នាំ១៩១៤ រុស្ស៊ីបានសម្រេចលូកដៃចូលក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ|សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] បន្ទាប់ពី[[ចក្រភព អូទ្រីស-ហុងគ្រី|ចក្រភពអូទ្រីស-ហុងគ្រី]]បានប្រកាសសង្គ្រាមលើសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺប្រទេស[[រាជាណាចក្រស៊ែប៊ី|ស៊ែប៊ី]]។ នៅឆ្នាំ១៩១៦ [[ការវាយប្រហារប៊្រូស៊ីលូវ|ការវាយតបប៊្រូស៊ីលូវ]]របស់រុស្ស៊ីស្ទើរតែបំបាក់កម្លាំងយោធារបស់អូទ្រីស-ហុងគ្រីទាំងអស់ទៅហើយ។ ប៉ុន្តែអ្វីដែលបញ្ឈប់រុស្ស៊ីមិនឱ្យបន្តបុកចូលទឹកដីអូទ្រីស-ហុងគ្រីតទៅទៀតនោះគឺការមិនជឿទុកចិត្តពីសំណាក់ប្រជាជន តម្លៃខាតបង់នៃសង្គ្រាម អត្រាមរណភាពខ្ពស់ អំពើពុករលួយ និងសកម្មភាពក្បត់ជាតិ។ល។ ទាំងនេះគឺជាកត្តាចម្បងដែលបង្កឱ្យមាន[[បដិរត្តន៍រុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩១៧]] ដែលមានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗចំនួនពីរ។ [[បដិវត្តន៍ខែកុម្ភៈ]]បានបង្ខំឱ្យសម្តេចនីកូឡាសដាក់រាជ្យហើយទ្រង់និងគ្រួសារទ្រង់ត្រូវបានគេចាប់ឃុំឃាំងនិងក្រោយមកសម្លាប់នៅយេកាតឺរីនប៊ឺកខណៈពេលដែល[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី]]កំពុងតែឆាបឆេះ។ របបរាជាធិបតេយ្យត្រូវបានជំនួសមកវិញដោយរបបនយោបាយដែលពឹងផ្អែកលើសម្ព័ន្ធភាពបក្សនយោបាយដ៏ផុយស្រួយដែលបានប្រកាសខ្លួនថាជា[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នរុស្ស៊ី|រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន]]។ នៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩១៧ [[សាធារណរដ្ឋរុស្ស៊ី]]ត្រូវបានប្រកាសបង្កើតឡើងបើយោងតាមក្រឹតរបស់រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ន។<ref>{{cite web|url=https://www.prlib.ru/history/619540|title=Провозглашена Российская республика|date=7 កុម្ភៈ 2017|website=Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина}}</ref> នៅថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ១៩១៨ សភាធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានប្រកាសថារុស្ស៊ីគឺជាសាធារណរដ្ឋសហព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ សភាធម្មនុញ្ញក៏ត្រូវបានរំលាយដោយ[[គណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិមជ្ឈិមនៃរុស្ស៊ីរួម]]។ ===សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី=== {{Main|បដិវត្តន៍ខែតុលា|សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|ចលនាទង់ស}} [[File:Thecristisrizenoldrussiancivilwarposter.jpg|thumb|upright=0.8|រូបគំនូរឃោសនារបស់ចលនាទង់សក្នុងឆ្នាំ១៩៣២។]] ជម្លោះបានផ្ទុះឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្នចូលកាន់កាប់អំណាច។ បក្ស[[បុលសេវិក]]ក៏បានងើបឡើងប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននោះដោយគេសម្តៅលើការបះបោរនោះថា[[បដិវត្តន៍ខែតុលា]]។ នៅទីបំផុត លោក[[វ្លាឌីមៀរ អ៊ីលីច លេនីន|វ្លាឌឺមៀរ លេនីន]] និងបក្សពួកកុម្មុយនីស្តរបស់លោកបានទទួលជ័យជម្នះដោយបានផ្តួររំលំរបបសាធារណរដ្ឋចោលហើយអំណាចត្រូវបានធ្លាក់មកនៅក្នុងដៃពួកសូវៀត។ ជាលទ្ធផល ប្រទេសរុស្ស៊ីបានក្លាយជា[[រដ្ឋសង្គមនិយម]]ដំបូងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ ក្រោយពីពួកសូវៀតបានចូលកាន់អំណាច [[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងរុស្ស៊ី|សង្គ្រាមស៊ីវិលរុស្ស៊ី]]ក៏បានផ្ទុះឡើងរវាងពួក[[ចលនាទង់ស]]នឹងរបបកុម្មុយនីស្តថ្មី។ ជាលទ្ធផលនៃការចុះហត្ថលេខាសន្តិភាពជាមួយ[[មហាអំណាច កណ្តាល|មហាអំណាចកណ្តាល]] រដ្ឋបុលសេវិករុស្ស៊ីត្រូវលះបង់ទឹកដីធំៗមួយចំនួនដូចជាតំបន់ទឹកដីអ៊ុយក្រែន ប៉ូឡូញ បាល់ទិក និងហ្វាំងឡង់។ ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ក៏បានព្យាយាមចូលធ្វើអន្តរាគមន៍ដើម្បីបញ្ឈប់ក្រុមបុលសេវិកដែរប៉ុន្តែមិនបានសម្រេច។ នៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម ភាគីទាំងពីរបានប្រើប្រាស់យុទ្ធនាការនិរទេសប្រជាជននិងសម្លាប់ជនណាដែលគាំទ្រសត្រូវរៀងខ្លួន ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា [[សម្បដិភ័យក្រហម]] និង[[សម្បដិភ័យស]]។ នៅពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ ប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវជួបនឹងបន្ទុកវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ គេបានប៉ាន់ស្មានថាមានមនុស្សប្រមាណពី ៧ លានទៅ ១២ លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមដែលភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល។<ref>{{cite book|last=Mawdsley|first=Evan|title=The Russian Civil War|location=New York|publisher=Pegasus Books|year=2007|isbn=9781681770093|url=https://books.google.com/books?id=QnwRMQAACAAJ|page=287}}</ref> ប្រជាជនរាប់លាននាក់បានរត់ភៀសខ្លួន<ref>[https://books.google.com/books?id=uUsLAAAAIAAJ&pg=PA3 Transactions of the American Philosophical Society]. James E. Hassell (1991), p. 3. {{ISBN|0-87169-817-X}}</ref> ហើយ[[គ្រោះទុរ្ភិក្សរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩២១–២២|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]ដ៏ធំមួយ (១៩២១–២២) បានឆក់យកជីវិតមនុស្សប្រមាណជាងប្រាំលាននាក់បន្ថែមទៀត។<ref>[https://web.archive.org/web/20121219101057/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/5rfhjy.htm Famine in Russia: the hidden horrors of 1921], International Committee of the Red Cross</ref> ===សហភាពសូវៀត=== {{Main|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី|សហភាពសូវៀត|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសហភាពសូវៀត}} [[File:Russian SFSR in Soviet Union (1936).svg|thumb|ទឹកដីនៃ[[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី]] (ក្រហម) ក្នុង[[សហភាពសូវៀត]]នៅអំឡុងឆ្នាំ១៩៣៦។]] រដ្ឋរុស្ស៊ី អ៊ុយក្រែន បេឡារុស និងត្រង់ក័រកាស៊ីជាមួយគ្នាបានបង្កើតចេញជា[[សហភាពសូវៀត]]នៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩២២។ ក្នុងចំណោមសាធារណរដ្ឋទាំង ១៥ នៅក្នុងសហភាពសូវៀត សាធារណរដ្ឋធំជាងគេនោះគឺ [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមសហព័ន្ធសូវៀតរុស្ស៊ី]] ហើយក៏ត្រូវជារដ្ឋដឹកនាំនៃសហភាពផងដែរ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លេនីននៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៤ លោក[[ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន]]ត្រូវបានគេបោះឆ្នោតតែងតាំងជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តសហភាពសូវៀត|លេខាបក្ស]]ថ្មី (តំណែងខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងជួរគណបក្សកុម្មុយនីស្ត)។ ស្តាលីនបានឡើងគ្រប់គ្រងប្រទេសដោយប្រើអំណាចផ្តាច់ការដោយលោកបានបំបិទមាត់រាល់ក្រុមប្រឆាំងទាំងអស់នៅក្នុងបក្សនិងនៅក្នុងប្រទេស។ [[លីយ៉ុង ទ្រុតស្គី]]ដែលជាអ្នកគាំទ្រគំនិត[[បដិវត្តន៍ពិភពលោក]]មួយរូបបានធ្វើនិរទេសចេញពីសហភាពសូវៀតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៩ ដោយបន្សល់ទុកឱ្យគំនិត[[សង្គមនិយមក្នុងប្រទេសមួយ]]របស់ស្តាលីនក្លាយជាគំនិតមនោគមវិជ្ជាគោលនៅក្នុងសហភាពសូវៀត។ ទោះជាសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ជាច្រើនឆ្នាំក៏ដោយក៏វិបត្តិផ្ទៃក្នុងបក្សបុលសេវិកនូវតែបន្តកើតមាន ដោយឃើញបែបនេះស្តាលីនបានចាត់យុទ្ធនាការបោសសម្អាតបក្សពីឆ្នាំ១៩៣៧–៣៨។ ជាលទ្ធផល ថ្នាក់ដឹកនាំនិងមនុស្សមួយចំនួនត្រូវបានដកចេញពីតំណែងនយោបាយដោយខ្លះត្រូវបានចាប់ដាក់ពន្ធនាគារហើយខ្លះទៀតត្រូវចាប់សម្លាប់ចោលតែម្តងសម្បីតែមេយោធាក៏មិនអាចគេចខ្លួនរួចដែរ។<ref>Abbott Gleason (2009). ''[https://books.google.com/books?id=JyN0hlKcfTcC&pg=PA373 A Companion to Russian History]''. Wiley-Blackwell. p. 373. {{ISBN|1-4051-3560-3}}</ref> ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តាលីន រដ្ឋាភិបាលសូវៀតបានចាប់ផ្តើមដំណើរការនៃ[[សេដ្ឋកិច្ចផែនការ]] ធ្វើឧស្សាហូបនីយកម្មនៅតាមតំបន់ជនបទ និងបង្កើតសហករណ៍កសិកម្មនៅទូទាំងប្រទេស។ នៅក្នុងសម័យសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គមដ៏រីកចម្រើននេះមានមនុស្សជាច្រើនត្រូវបានទាហាននិងរដ្ឋាភិបាលចាប់បញ្ជូនទៅជំរុំការងារ<ref name="Getty">Getty, Rittersporn, Zemskov. "Victims of the Soviet Penal System in the Pre-War Years: A First Approach on the Basis of Archival Evidence". ''The American Historical Review'', Vol. 98, No. 4 (October 1993), pp. 1017–49.</ref> ជាពិសេសគឺបុគ្គលដែលប្រឆាំងនឹងការដឹកនាំរបស់ស្តាលីនហើយជាលទ្ធផល មនុស្សរាប់លាននាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួននិងនិរទេសទៅតំបន់ជនបទនៃសហភាពសូវៀត។<ref name="Getty" /> គោលការណ៍កសិកម្មថ្មីនៅក្នុងប្រទេសបូករួមជាមួយនឹងគោលនយោបាយដ៏តឹងរឹងរបស់រដ្ឋនិងគ្រោះរាំងស្ងួតបានធ្វើឱ្យកើតមាននូវ[[គ្រោះទុរ្ភិក្សសូវៀតឆ្នាំ១៩៣២–៣៣|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]ដ៏ធំនៅរវាងឆ្នាំ១៩៣២ ដល់ឆ្នាំ១៩៣៣។<ref>[[R. W. Davies]], [[S. G. Wheatcroft]] (2004). ''The Years of Hunger: Soviet Agriculture, 1931–33'', p. 401.</ref> មនុស្សប្រមាណពី ២ ទៅ ៣ លាននាក់បានក្ស័យជីវិតនៅក្នុងគ្រោះទុរ្ភិក្សមួយនេះ។<ref>{{cite web |title=The U.S.S.R. from the death of Lenin to the death of Stalin – The Party versus the peasants |url=https://www.britannica.com/place/Soviet-Union/Toward-the-second-Revolution-1927-30#ref42055 |website=www.britannica.com |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=18 កក្កដា 2019}}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ សូវៀតបានផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើវិស័យកសិកម្មទៅជាប្រទេសឧស្សាហកម្មក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីប៉ុណ្ណោះ។ ====សង្គ្រាមលោកលើកទី២==== [[File:RIAN archive 44732 Soviet soldiers attack house.jpg|thumb|upright=1.3|[[សមរភូមិស្តាលីនក្រាដ]], ជាសមរភូមិប្រយុទ្ធបង្ហូរឈាមដ៏សាហាវបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តសង្គ្រាម។ វាបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ១៩៤៣ បន្ទាប់ពីកងទ័ពសូវៀតបានទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ពអាល្លឺម៉ង់។]] នៅថ្ងៃទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤១ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីបានហែកចោលនូវសន្ធិសញ្ញាមិនឈ្លានពានរវាងខ្លួននិងសូវៀតហើយបានបញ្ជាឱ្យទ័ពដ៏ធំអស្ចារ្យរបស់ខ្លួន[[ប្រតិបត្តិការបាបារ៉ូសា|ចូលឈ្លានពាន]]ទឹកដីសហភាពសូវៀត។<ref>{{cite web |title=World War&nbsp;II|website=Encyclopædia Britannica |access-date=9 មីនា 2008 |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II}}</ref> នៅក្នុងដំណើរឈ្លានពាននេះ អាល្លឺម៉ង់បានបង្កើតផែនការមួយដែលមានឈ្មោះថា[[ផែនការស្រេកឃ្លាន]]ដោយទាហានអាល្លឺម៉ង់បានរឹបអូសស្បៀងអាហារទាំងអស់ពីប្រជាជនសូវៀត។<ref>{{cite news |last1=Snyder |first1=Timothy |title=The Reich's forgotten atrocity |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/cifamerica/2010/oct/21/secondworldwar-russia |work=The Guardian |date=21 តុលា 2010}}</ref> ត្រឹមរយៈពេល ៨ ខែក្រោយការចូលឈ្លានពានដំបូងប៉ុណ្ណោះ ទាហានអាល្លឺម៉ង់បានចាប់និងសម្លាប់ឈ្លើយសង្គ្រាមសូវៀតអស់ប្រមាណបីលាននាក់នៅរវាងឆ្នាំ១៩៤១–៤២។<ref>[[Adam Jones (Canadian scholar)|Adam Jones]] (2010), ''Genocide: A Comprehensive Introduction'' (2nd ed.), p. 271. – "The large majority of POWs, some 2.8 million, were killed in just eight months of 1941–42, a rate of slaughter matched (to my knowledge) only by the 1994 Rwanda genocide."</ref> ពីដំបូងៗ យុទ្ធសាស្ត្រ[[វែរម៉ាកត៍]]គឺទទួលបានផលសម្រេចដូចអ្វីៗដែលខ្លួនគ្រោងទុកមែនប៉ុន្តែដំណើរឈ្លានពានរបស់ពួកគេត្រូវបានជាប់គាំងនៅឯ[[សមរភូមិម៉ូស្គូ]]។ ក្រោយមកទៀត អាល្លឺម៉ង់ត្រូវទទួលរងការបរាជ័យដ៏ធំលើកទីមួយរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[សមរភូមិស្តាលីនក្រាដ]]នៅឆ្នាំ១៩៤២–៤៣<ref>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/648813/World-War-II |website=Encyclopædia Britannica|access-date=12 មីនា 2008|title=The Allies' first decisive successes: Stalingrad and the German retreat, summer 1942 – February 1943}}</ref> ហើយម្តងទៀតនៅក្នុង[[សមរភូមិគួស្ក៍]]នៃឆ្នាំ១៩៤៣។ ការបរាជ័យមួយទៀតរបស់អាល្លឺម៉ង់គឺ[[ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងលេនីនក្រាដ]]ដោយទីក្រុងរុស្ស៊ីមួយនេះត្រូវបានកងកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់និងហ្វាំងឡង់កាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធគមនាគមន៍ផ្លូវគោកដោយទុកឱ្យប្រជាជនរុស្ស៊ីរាប់លាននាក់ស្រេកឃ្លាននិងស្លាប់ជាងមួយលាននាក់ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ពួកគេនូវតែមិនព្រមចុះចាញ់។<ref>[https://web.archive.org/web/20110629173955/http://www.cambridge.org/gb/knowledge/isbn/item1173696/?site_locale=en_GB The Legacy of the Siege of Leningrad, 1941–1995]. Cambridge University Press.</ref> ក្រោមរដ្ឋបាលលោកស្តាលីននិងភាពដឹកនាំដ៏ឈ្លាសវៃរបស់លោក[[ចចជី ហ្ស៊ូកូវ]]និង[[កូនស្តង់ទីន រ៉ូកូសូវស្គី]] កងទ័ពសូវៀតបានវាយបកលើកម្លាំងអាល្លឺម៉ង់វិញហើយបានរុញច្រានពួកអាល្លឺម៉ង់ចេញពីទឹកដីអឺរ៉ុបខាងកើតនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤–៤៥ និងបាន[[សមរភូមិប៊ែរឡាំង|ទៅដល់រដ្ឋធានីប៊ែរឡាំង]]នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៤៥ កងទ័ពសូវៀតបាន[[សង្គ្រាមសូវៀត–ជប៉ុន|បណ្តេញកងកម្លាំងជប៉ុន]]ចេញពីទឹកដី[[ម៉ាន់ជូគួរ]]របស់ប្រទេសចិននិងតំបន់ភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ។ ជនជាតិរុស្ស៊ីបានសម្តៅលើសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ឆ្នាំ១៩៤១–៤៥ ថា"[[មហាសង្គ្រាមស្នេហាជាតិ (សព្ទ)|មហាសង្គ្រាមស្នេហាជាតិ]]"។ សហភាពសូវៀតជាមួយនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក សហរាជាណាចក្រ និងចិនត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា[[មហាយក្សទាំងបួនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២|មហាយក្សទាំងបួន]]នៃមហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២<ref>{{cite book|last=Brinkley|first=Douglas|author-link=Douglas Brinkley|title=The New York Times Living History: World War II, 1942–1945: The Allied Counteroffensive|url=https://books.google.com/books?id=HymSg_Pp7X0C&pg=PA223|publisher=Macmillan |isbn=978-0-8050-7247-1|year=2003}}</ref> ហើយក្រោយមកទៀត មហាអំណាចទាំងបួកក៏ក្លាយជាសមាជិកស្ថាបនិកនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{cite book|last=Urquhart|first=Brian|author-link=Brian Urquhart|title=Looking for the Sheriff|publisher=New York Review of Books, 16 July 1998}}</ref> នៅក្នុងសង្គ្រាមដែលសម្បូរទៅដោយ[[បញ្ជីរាយសមរភូមិតាមឧបទ្ទវហេតុ|ប្រតិបត្តិការយោធាដ៏សាហាវជាច្រើននេះ]] [[ឧបទ្ទវហេតុសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅសហភាពសូវៀត|ចំនួនមរណភាពរបស់ជនស៊ីវិលនិងយោធាសូវៀតបានកើនរហូតទៅដល់ ២៣ លាននាក់]]ដែលស្មើនឹងមួយភាគបីនៃចំនួន[[ឧបទ្ទវហេតុសង្គ្រាមលោកលើកទី២|ឧបទ្ទវហេតុសរុបនៅក្នុងសង្គ្រាម]]។<ref>Geoffrey A. Hosking (2006). ''[https://books.google.com/books?id=CDMVMqDvp4QC&pg=PA242 Rulers and victims: the Russians in the Soviet Union]''. Harvard University Press. p. 242. {{ISBN|0-674-02178-9}}</ref> សេដ្ឋកិច្ចនិងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសូវៀតត្រូវទទួលរងនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមាន[[គ្រោះទុរ្ភិក្សសូវៀតឆ្នាំ១៩៤៦–៤៧|គ្រោះទុរ្ភិក្ស]]នៅឆ្នាំ១៩៤៦–៤៧ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា សូវៀតនូវតែលេចឡើងជាប្រទេសមហាអំណាចនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗ។ ====សង្គ្រាមត្រជាក់==== ក្រោយពីមហាសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ តំបន់អឺរ៉ុបខាងលិចនិងកណ្តាលដូចជា [[អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត]]និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេស[[អូទ្រីស]]គឺកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការកាន់កាប់របស់[[កងទ័ពក្រហម]]បើយោងទៅតាម[[សន្និសីទទីក្រុងផតស៍ដាម]]។ រដ្ឋាភិបាលសង្គមនិយមត្រូវបានតម្លើងនៅតាមរដ្ឋរណប[[ប្លុកខាងលិច]]ទាំងនោះដោយសូវៀត។ បន្ទាប់ពីបានក្លាយជាមហាអំណាចអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទីពីរនៅលើពិភពលោក សហភាពសូវៀតបានចាត់បង្កើតសម្ព័ន្ធភាព[[កតិកាសញ្ញាវ៉ាសូរី]]ហើយបន្តចូលរួមក្នុងចលនាដើម្បីត្រួតត្រាពិភពលោក (ដោយឥទ្ធិពល) ដោយមានសហរដ្ឋអាមេរិកនិង[[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]]ជាគូប្រជែង។ ក្រោយពីមរណភាពរបស់ស្តាលីន មេដឹកនាំថ្មីឈ្មោះ[[នីគីតា គ្រូឆេវ]]បានឡើងនិយាយប្រឆាំងរបបស្តាលីននិងចេញគោលនយោបាយថ្មីគឺ[[អស្តាលីននីយកម្ម]]។ ប្រព័ន្ធការងារព្រហ្មទណ្ឌត្រូវបានធ្វើកំណែទម្រង់ហើយអ្នកទោសជាច្រើនត្រូវបានដោះលែងនិងស្តារនីតិសម្បទាឡើងវិញ។<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|work=TIME|access-date=1 សីហា 2008|title=Great Escapes from the Gulag|date=5 មិថុនា 1978|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626002132/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,916205-2,00.html|url-status=dead}}</ref> ជាមួយគ្នានេះដែរ ទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកគឺកាន់តែមានសម្ពាធធ្ងន់ឡើងនៅពេលដែលអាមេរិកបានបញ្ឈរមីស៊ីលរបស់ខ្លួននៅតួកគីខណៈដែលសូវៀតបានបញ្ឈរមីស៊ីលខ្លួននៅគុយបា។ [[File:Sputnik asm.jpg|thumb|[[ស្ពុតនីគ ១]] គឺជាផ្កាយរណបសិប្បនិម្មិតដំបូងបង្អស់របស់ពិភពលោក។]] នៅឆ្នាំ១៩៥៧ សហភាពសូវៀតបានបង្ហោះផ្កាយរណបដំបូងបង្អស់ពីពិភពលោកគឺ[[ស្ពុតនីគ ១]], [[សម័យអវកាស]]ក៏បានចាប់ផ្តើមពីពេលនោះមក។ អវកាសចររុស្ស៊ីឈ្មោះ[[យូរី ហ្គាហ្គារីន]]គឺជាមនុស្សដំបូងដែលបានធ្វើដំណើរគោចរជុំវិញផែនដីដោយជិះលើយានអវកាសឈ្មោះ[[វ៉ូស្តុក ១]] នៅ[[ទិវាអវកាស|ថ្ងៃទី១២ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៦១]]។ បន្ទាប់ពីគ្រូឆេវបានចុះចេញពីតំណែងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦៤ លោក[[ឡេអូនីត ប្រេស្នេវ]]បានឡើងកាន់អំណាចបន្ត។ ចាប់ពីអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ដល់ដើមទសវត្ស៍ឆ្នាំ១៩៨០ សូវៀតត្រូវប្រឈមនឹងបញ្ហាជាច្រើនដែលគេសម្តៅមកលើវេលានេះថា[[សម័យកាលជាប់គាំង]] ពោលគឺជាសម័យដែលកំណើនសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះហើយគោលនយោបាយសង្គមប្រែជាឋិតិវន្ត។ [[កំណែទម្រង់កូស៊ីជីន]]ឆ្នាំ១៩៦៥ មានគោលបំណងធ្វើវិមជ្ឈការមួយផ្នែកនៃសេដ្ឋកិច្ចសូវៀត និងផ្លាស់ប្តូរពីប្រទេសដែលផ្តោតលើ[[ឧស្សាហកម្មធន់ធ្ងន់]]និងគ្រឿងអាវុធទៅជាប្រទេស[[ឧស្សាហកម្មធន់ស្រាល]]និងផ្តោតលើការផ្តល់ទំនិញប្រើប្រាស់ទៅដល់ប្រជាជនវិញប៉ុន្តែវាត្រូវបានរារាំងដោយថ្នាក់ដឹកនាំកុម្មុយនីស្តអភិរក្សនិយម។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ បន្ទាប់ពីមានព្រឹត្តិការណ៍បដិវត្តន៍កុម្មុយនីស្តនៅអាហ្វហ្កានីស្ថាន សហភាពសូវៀតបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងខ្លួន[[សង្គ្រាមសូវៀត–អាហ្វហ្កានីស្ថាន|ចូលឈរជើង]]ក្នុងប្រទេសនោះ។ ការចូលកាន់កាប់នេះបានធ្វើឱ្យធនធានសេដ្ឋកិច្ចសូវៀតធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ហើយបានអូសបន្លាយយ៉ាងយូរដោយមិនទទួលបានលទ្ធផលនយោបាយអ្វីសោះ។ ទីបំផុត កងទ័ពសូវៀតក៏បានដកថយចេញពីអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ដោយសារតែមានការប្រឆាំងច្រើនពីអន្តរជាតិ សង្គ្រាមទ័ពព្រៃដ៏ពិបាកយកឈ្នះ និងកង្វះការគាំទ្រពីប្រជាពលរដ្ឋសូវៀត។ [[File:President Ronald Reagan Meeting with Soviet General Secretary Gorbachev at Hofdi House During The Reykjavik Summit Iceland - DPLA - af5603d8cc5dc9f3bd2f69b218e112bd.jpg|thumb|left|មេដឹកនាំសូវៀតលោក[[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]]ជាមួយប្រធានាធិបតីអាមេរិក[[រ៉ូណល់ វីហ្កេន|រ៉ូណាល់ រីហ្កេន]]។]] ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨៥ តទៅ មេដឹកនាំសូវៀតចុងក្រោយគឺលោក[[មីខាអ៊ីល ហ្គ័របាឆូវ]]បានខិតខំព្យាយាមធ្វើកំណែទម្រង់សេរីភាពនៅក្នុងប្រព័ន្ធដឹកនាំសូវៀតដោយបានណែនាំនូវគោលនយោបាយពីរសំខាន់ៗគឺ [[ក្លាណូស]] (បើកចំហរ) និង[[ប៉េរេស្ត្រយកា]] (កសាងរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ) ក្នុងគោលបំណងចង់បញ្ចប់នូវភាពជាប់គាំងនៃសេដ្ឋកិច្ច និងធ្វើប្រជាធិបតេយ្យូបនីយកម្មក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។ ប៉ុន្តែសកម្មភាពទាំងនេះបាននាំឱ្យកើតមានចលនាជាតិនិយមនិងចលនាបំបែកគ្នាទៅវិញ។ មុនឆ្នាំ១៩៩១ សេដ្ឋកិច្ចសូវៀតគឺជាសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក<ref>{{cite web|url=http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=9 March 2008|title=1990 CIA World Factbook|archivedate=27 មេសា 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427053700/http://www.umsl.edu/services/govdocs/wofact90/world12.txt|url-status=dead}}</ref> ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំចុងក្រោយ វាបានទទួលរងនូវការខ្វះខាតទំនិញផលិតផល ឱនភាពថវិកា និងការផ្ទុះឡើងនៃការផ្គត់ផ្គង់ប្រាក់ដែលបង្កឱ្យមានអតិផរណា។<ref name="photius.com">{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/russia/economy/russia_economy_unforeseen_results_o~1315.html|title=Russia Unforeseen Results of Reform|publisher=The Library of Congress Country Studies; CIA World Factbook|access-date=10 មីនា 2008}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៩១ ភាពចលាចលផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយបានចាប់ផ្តើមពុះកញ្ជ្រោលនៅពេលដែល[[រដ្ឋបាល់ទិក]]បានជ្រើសរើសផ្តាច់ខ្លួនចេញពីសហភាពសូវៀត។ នៅថ្ងៃទី១៧ ខែមីនា [[ប្រជាមតិសហភាពសូវៀតឆ្នាំ១៩៩១|ប្រជាមតិ]]មួយបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងហើយជាលទ្ធផល ប្រជាជនដែលចូលរួមភាគច្រើនបានបោះឆ្នោតផ្លាស់ប្តូរសហភាពសូវៀតទៅជា[[សហភាពសាធារណរដ្ឋអធិបតេយ្យសូវៀត|សហព័ន្ធថ្មី]]មួយទៀត។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩១ មានការប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារមួយដោយសមាជិកក្នុងរដ្ឋាភិបាលហ្គ័របាឆូវដើម្បីប្រឆាំងនឹងគោលបំណងរក្សាសហភាពសូវៀតរបស់ហ្គ័របាឆូវប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ វាបែរជានាំឱ្យបក្សកុម្មុយនីស្តសូវៀតដួលរលំ។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩១ សហភាពសូវៀតត្រូវបាន[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|រំលាយ]]ទៅជារដ្ឋឯករាជ្យចំនួន ១៥។ ===រុស្ស៊ីសម័យ (១៩៩១–បច្ចុប្បន្ន)=== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្ររុស្ស៊ី (១៩៩១–បច្ចុប្បន្ន)|រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣}} {{See also|សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ|វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣}} [[File:Vladimir Putin taking the Presidential Oath, 7 May 2000.jpg|thumb|left|លោក[[វ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីន]]កំពុងស្បថចូលកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីនៅក្នុងពិធីប្រគល់តំណែង ដោយមានលោក[[បូរីស យែលស៊ីន]]ឈរនៅពីក្រោយ, ឆ្នាំ២០០០។]] នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩១ លោក[[បូរីស យែលស៊ីន]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីជាប់ឆ្នោតដំបូងគេនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសរុស្ស៊ីបន្ទាប់ពីលោកត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាប្រធានាធិបតីនៃ សសសស រុស្ស៊ី។ ការដួលរលំផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយនៃសហភាពសូវៀតបានបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិឱនភាពយ៉ាងយូរហើយផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបនិងសេដ្ឋកិច្ចត្រូវទទួលរងការថយចុះ ៥០% នៅរវាងឆ្នាំ១៩៩០ និងឆ្នាំ១៩៩៥។<ref name=OECD /><ref>{{cite web|title=Russia: Economic Conditions in Mid-1996|publisher=Library of Congress|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+ru0119)|access-date=29 មេសា 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20041030123659/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+ru0119%29|archive-date=30 តុលា 2004}}</ref> នៅអំឡុងពេលនិងក្រោយពេលបែកបាក់សហភាពសូវៀត កំណែទម្រង់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តដោយមានដូចជា ការធ្វើ[[ឯកជនភាវូបនីយកម្ម]] និងការធ្វើ[[ពាណិជ្ជកម្មសេរី|សេរីភាវូបនីយកម្មទីផ្សារនិងពាណិជ្ជកម្ម]]។<ref name="OECD">{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/7/50/2452793.pdf|title=Russian Federation|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|access-date=24 កុម្ភៈ 2008}}</ref> ការធ្វើឯកជនភាវូបនីយកម្មភាគច្រើនបានផ្លាស់ប្តូរការគ្រប់គ្រងសហគ្រាសពីទីភ្នាក់ងាររបស់រដ្ឋទៅជាការគ្រប់គ្រងដោយបុគ្គលដែលមានទំនាក់ទំនងនៅខាងក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល។<ref>{{cite web|title=Russia: Clawing Its Way Back to Life (int'l edition) |website=BusinessWeek |url=http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm |access-date=27 ធ្នូ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122013031/http://www.businessweek.com/1999/99_48/b3657252.htm |archive-date=22 វិច្ឆិកា 2007}}</ref> ការធ្លាក់ចុះនៃវិស័យសេដ្ឋកិច្ចបានបណ្តាលឱ្យមានការដួលរលំនៃសេវាកម្មសង្គម អត្រាកំណើតបានធ្លាក់ចុះខណៈពេលដែលអត្រាមរណភាពបានកើនឡើងខ្ពស់ប៉ុនភ្នំ។<ref name="TBTCTES106">{{cite book|author= Walter C. Clemens|title= The Baltic Transformed: Complexity Theory and European Security|url= https://archive.org/details/baltictransforme0000clem|publisher= Rowman & Littlefield|year= 2001|page= [https://archive.org/details/baltictransforme0000clem/page/106 106]|isbn= 978-0-8476-9859-2}}</ref> ពលរដ្ឋរាប់លាននាក់បានធ្លាក់ខ្លួនក្នុងសភាពក្រីក្រដោយអត្រាជនក្រីក្របានកើនពី ១.៥% នៅក្នុងសម័យសូវៀតទៅ ៣៩–៤៩% នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៩៣។<ref name="worldbank">{{Cite book|author=Branko Milanovic|title=Income, Inequality, and Poverty During the Transformation from Planned to Market Economy|publisher=The World Bank|year=1998|pages=186–189}}</ref> នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ គេឃើញមានកំណើនអំពើពុករលួយបូករួមទាំងកំណើននៃក្រុមឧក្រិដ្ឋជននិងអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មហិង្សា។<ref name="Jason Bush">{{Cite journal|author=Jason Bush|title=What's Behind Russia's Crime Wave?|journal=BusinessWeek|date=19 តុលា 2006|url=http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081220105050/http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2006/gb20061019_110749_page_2.htm |archive-date=20 ធ្នូ 2008}}</ref> នៅចុងឆ្នាំ១៩៩៣ ភាពតានតឹងរវាងប្រធានាធិបតីយែលស៊ីននិងសភារុស្ស៊ីបាននាំឱ្យកើតមាននូវ[[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣|វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]។ នៅក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ លោកយែលស៊ីនបានទទួលការគាំទ្រឥតឈប់ឈរពីរដ្ឋាភិបាលលោកខាងលិចហើយមនុស្សជាង ១០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ជាលទ្ធផល។ នៅខែធ្នូ [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣|ប្រជាមតិ]]មួយត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីដែលផ្តល់អំណាចផ្តាច់មុខទៅឱ្យប្រធានាធិបតី។ [[File:Obama and Medvedev sign Prague Treaty 2010.jpeg|thumb|right|ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]និងលោកប្រធានាធិបតី[[បារ៉ាក អូបាម៉ា]]។]] ប្រទេសរុស្ស៊ីបានសម្រេចទទួលខុសត្រូវក្នុងការដោះស្រាយបំណុលខាងក្រៅរបស់សហភាពសូវៀតទោះបីជាប្រជាជនខ្លួនមានចំនួនត្រឹមតែពាក់កណ្តាលនៃចំនួនសរុបរបស់សហភាពសូវៀតខណៈពេលរំលាយក៏ដោយ។<ref name="Jason Bush"/> នៅឆ្នាំ១៩៩២ ការគ្រប់គ្រងតម្លៃអ្នកប្រើប្រាស់ភាគច្រើនត្រូវបានគេលុបបំបាត់ដែលបណ្តាលឱ្យមានកំណើនអតិផរណាខ្ពស់ហើយតម្លៃលុយរូបបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងដុនដាប។<ref name="Lipton 1992 213">{{Cite journal|last1=Lipton|first1=David|last2=Sachs|first2=Jeffrey D.|last3=Mau|first3=Vladimir|last4=Phelps|first4=Edmund S.|date=1992|title=Prospects for Russia's Economic Reforms|journal=Brookings Papers on Economic Activity|volume=1992|issue=2|pages=213|doi=10.2307/2534584|issn=0007-2303|jstor=2534584|url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/1992/06/1992b_bpea_lipton_sachs_mau_phelps.pdf}}</ref> ដោយសារតែការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃលុយរូបនេះហើយទើបរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីមានការលំបាកក្នុងការសងបំណុលទៅឱ្យម្ចាស់បំណុលក្នុងប្រទេសក៏ដូចជាស្ថាប័នអន្តរជាតិដែរដូចមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិជាដើម។<ref>Chiodo, Abbigail J., and Michael T. Owyang. "A case study of a currency crisis: The Russian default of 1998." ''Federal Reserve Bank of St. Louis Review'' 84.6 (2002): 7.</ref> រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានព្យាយាមអនុម័តគម្រោងរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញតែទោះជាយ៉ាងណាប្រាក់បំណុលប្រទេសជាតិនូវតែកើនឡើងរហូតដល់លើសផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបទៀតផង។ ឱនភាពថវិកាខ្ពស់គួបផ្សំនឹងកំណើនដើមទុននិងអសមត្ថភាពក្នុងការសងបំណុល<ref>{{Cite journal|last=Desai|first=Padma|date=May 2000|title=Why Did the Ruble Collapse in August 1998?|url=https://archive.org/details/sim_american-economic-review_2000-05_90_2/page/48|journal=American Economic Review|volume=90|issue=2|pages=48–52|doi=10.1257/aer.90.2.48|issn=0002-8282}}</ref>បាបបណ្តាលឱ្យមានវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុនៅឆ្នាំ១៩៩៨<ref name="Lipton 1992 213"/> ហើយផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបបានធ្លាក់ចុះ។<ref name="photius.com"/> ====សម័យពូទីន==== នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៩ លោកប្រធានាធិបតីយែលស៊ីនបានលាលែងពីតំណែងជាប្រធានាធិបតីដោយបានប្រគល់អំណាចទៅឱ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តីដែលទើបតែបានតែងតាំងថ្មីៗគឺលោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]។<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2007/apr/23/russia.marktran|title=A bold buffoon|website=theguardian.com|date=23 មេសា 2007}}</ref> បន្ទាប់ពីនេះ ពូទីនបានបន្តជាប់ឆ្នោតនៅក្នុង[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០០០|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីឆ្នាំ២០០០]] និងបានបង្ក្រាប[[សង្គ្រាមឆេឆិនលើកទី២|កុបកម្មរបស់ជនជាតិឆេឆិន]]បានយ៉ាងជោគជ័យ។ ជាលទ្ធផលនៃតម្លៃប្រេងឡើងខ្ពស់ កំណើនវិនិយោគបរទេស ហើយនិងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចនិងហិរញ្ញវត្ថុសារពើពន្ធ, សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីបានកើនឡើងរយៈពេល ៨ ឆ្នាំជាប់ៗគ្នាដែលធ្វើឱ្យកម្រិតជីវភាពប្រជាជននីមួយៗមានភាពប្រសើរឡើងវិញនិងក៏បានបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់រុស្ស៊ីលើឆាកពិភពលោកផងដែរ។<ref name="challenges_p12">{{cite book |editor=Anders Åslund |editor2=Sergei Guriev |editor3=Andrew C. Kuchins |title=Russia After the Global Economic Crisis|url=https://archive.org/details/russiaaftergloba0000unse |chapter=Challenges Facing the Russian Economy after the Crisis<!-- |pages=[https://archive.org/details/russiaaftergloba0000unse/page/9 9]–39 -->|last1=Guriev|first1=Sergei|last2=Tsyvinski|first2=Aleh|publisher=Peterson Institute for International Economics; Centre for Strategic and International Studies; New Economic School|year=2010|isbn=978-0-88132-497-6|pages=12–13}}</ref> លោកពូទីនបានបន្តជាប់ឆ្នោតជា[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០០៤|ប្រធានាធិបតីជាលើកទី២ នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៤]]។ សេដ្ឋកិច្ចប្រទេសរុស្ស៊ីបានជាប់គាំងនៅក្នុងឆ្នាំ២០០៩ បន្ទាប់ពីមានព្រឹត្តិការណ៍[[វិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០០៧–២០០៨|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកឆ្នាំ២០០៨]] និងការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃប្រេងកាត។ នៅរវាងឆ្នាំ២០១០ និងឆ្នាំ២០១៣ សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីបានកើនឡើងម្តងទៀតរហូតដល់ការធ្លាក់ចុះនៃតម្លៃប្រេងកាតបូករួមទាំងទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិបន្ទាប់ពីរុស្ស៊ីបានចូលកាន់កាប់តំបន់គ្រីមៀ និង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]]បានបណ្តាលឱ្យសេដ្ឋកិច្ចជាតិធ្លាក់ចុះនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ប៉ុន្តែវាបានស្ទុះងើបឡើងម្តងទៀតនៅឆ្នាំ២០១៦ ហើយតំហយសេដ្ឋកិច្ចបានបញ្ចប់ជាផ្លូវការ។<ref>{{cite news|title=It's Official: Sanctioned Russia Now Recession Free|url=https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2017/04/03/its-official-sanctioned-russia-now-recession-free/|work=Forbes|date=3 មេសា 2017}}</ref> ប្រទេសមួយចំនួនបានចោតប្រកាន់ថាកំណែទម្រង់នៅសម័យពូទីនគឺមាននិន្នាការណ៍ឆ្ពោះទៅរកភាពផ្តាច់ការ<ref>{{cite web|author=Treisman, D|title=Is Russia's Experiment with Democracy Over?|url=http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|archive-url=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|archive-date=11 វិច្ឆិកា 2004|publisher=UCLA International Institute|access-date=31 ធ្នូ 2007|archivedate=2004-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041111074502/http://www.international.ucla.edu/article.asp?parentid=16294|url-status=dead}}</ref>ប៉ុន្តែការស្តារសណ្តាប់ធ្នាប់ ស្ថេរភាព និងវិបុលភាពជូនប្រទេសជាតិឡើងវិញបានធ្វើឱ្យពូទីនក្លាយជាបុគ្គលដឹកនាំដ៏ឆ្នើមនិងពេញនិយមម្នាក់សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news|author=Stone, N|title=No wonder they like Putin|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|work=The Times|location=UK|access-date=31 ធ្នូ 2007|date=4 ធ្នូ 2007|archive-date=2010-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100525073652/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/guest_contributors/article2994651.ece|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៨ លោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]ត្រូវបោះឆ្នោតក្លាយជាប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីខណៈពេលដែលពូទីនក្លាយជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានរារាំងពូទីនមិនឱ្យបម្រើការជាប្រធានាធិបតីលើសពីពីរអាណត្តិ។ ពូទីនបានត្រឡប់មកធ្វើជាប្រធានាធិបតីវិញបន្ទាប់ពី[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១២|ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១២]] ចំណែកឯម៉េដវេដេវបានត្រឡប់មកកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីវិញ។ បណ្តាញផ្សព្វផ្សាយបរទេសជាច្រើនបានសម្តៅលើការផ្លាស់ប្តូរតំណែងនេះថា"ការដឹកនាំឆ្លាស់គ្នា"។ អ្នកវិភាគជាច្រើនបានរិះគុណពូទីនហើយបានបន្ថែមថាសេចក្តីសម្រេចទាំងអស់របស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីគឺស្ថិតនៅក្រោមពូទីនទាំងស្រុង។<ref>{{Cite journal |date=November 2009 |title=ASCO Picks Top Clinical Cancer Research Advances for 2009 & Gives Recommendations for Accelerating Progress |journal=Oncology Times |volume=31 |issue=22 |pages=12 |doi=10.1097/01.cot.0000365291.64063.83 |issn=0276-2234}}</ref><ref>{{Citation|last=Symons|first=Arthur|editor1-first=Roger|editor1-last=Holdsworth|chapter=Pastel: Masks and Faces|date=1 មករា 1974|publisher=Oxford University Press|isbn=9781857547269|doi=10.1093/oseo/instance.00249484|title=Arthur Symons: Selected Writings}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតសភារុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១១]] ត្រូវបានគេចោទប្រកាន់ថាមានករណីក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យមាន[[បាតុកម្មរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១១–២០១៣|បាតុកម្មដ៏ធំ]]កើតឡើងនៅឆ្នាំ២០១២។ នៅឆ្នាំ២០១៤ មាន[[បដិវត្តន៍អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០១៤|បដិវត្តន៍]]មួយបានផ្ទុះឡើងនៅប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]]ដែលជាហេតុនាំឱ្យប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វីកទ័រ​ យ៉ានូកូវិច]]រត់ចេញពីប្រទេស ឃើញដូច្នេះលោកពូទីនក៏បានស្នើសុំហើយទទួលបានការអនុញ្ញាតពីសភារុស្ស៊ីក្នុងការ[[អន្តរាគមន៍យោធារុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០១៤|ដាក់ពង្រាយកងទ័ពខ្លួន]]នៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែនដែលនាំទៅដល់ការកាន់កាប់តំបន់គ្រីមៀ។<ref>{{cite news | url=http://www.nbcnews.com/storyline/ukraine-crisis/ousted-ukrainian-president-asked-russian-troops-envoy-says-n43506 | title=Ousted Ukrainian President Asked For Russian Troops, Envoy Says|agency=Reuters|date=3 មីនា 2014|work=NBC News|access-date=21 មីនា 2014}}</ref> បន្ទាប់ពីប្រជាមតិគ្រីមៀដែលប្រជាជនភាគច្រើនបានបោះឆ្នោតចង់ផ្តាច់ចេញពីអ៊ុយក្រែន<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-26465962|title=Ukraine crisis: Crimea parliament asks to join Russia|website=BBC News|date=6 មីនា 2014|access-date=27 មេសា 2015}}</ref> ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីបានប្រកាសកាត់តំបន់គ្រីមៀដាក់ចូលជាផ្នែកនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ីទោះជាប្រជាមតិនោះមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិក្តី។<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/News/dh/pdf/english/2014/27032014.pdf |title=Backing Ukraine's territorial integrity, UN Assembly declares Crimea referendum invalid |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=27 មីនា 2014 |website=UN Daily News |publisher=UN News Centre |access-date=20 តុលា 2016 }}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបញ្ចូលទឹកដីគ្រីមៀ ប្រទេសលោកខាងលិចជាច្រើនបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើរុស្ស៊ីដូចជាទណ្ឌកម្មពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគជាដើម។<ref>{{cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/ukraine.aspx?lang=eng|title=Canadian Sanctions Related to Ukraine|publisher=Government of Canada}}</ref><ref>{{cite web|url=http://government.ru/docs/14195/|title=О мерах по реализации Указа Президента России "О применении отдельных специальных экономических мер в целях обеспечения безопасности Российской Федерации"|title=(ភាសារុស្ស៊ី) On measures to implement the Decree of the President of Russia "On the application of certain special economic measures in order to ensure the security of the Russian Federation"|work=government.ru|date=7 សីហា 2014|access-date=21 មករា 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903212819/http://government.ru/docs/14195|archive-date=3 កញ្ញា 2014}}</ref> នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៥ រុស្ស៊ីបានលូកដៃចូលក្នុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងស៊ីរី|សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]ដោយបានគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសស៊ីរីក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងក្រុមឧទ្ទាមមានដូចជា [[រដ្ឋអ៊ីស្លាមអ៊ីរ៉ាក់និងឡេវ៉ាន|រដ្ឋឥស្លាម]] [[រណសិរ្សអាល់-នូស្សរ៉ា]] [[អាល់កៃដា]] [[កងទ័ពសញ្ជ័យ]] និងក្រុមបក្សពួកតូចៗមួយចំនួនទៀត។ នៅឆ្នាំ២០១៨ ពូទីនបានជាប់ឆ្នោតជាប្រធានាធិបតី[[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០១៨|ជាលើកទីបួន]]។ នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២០ ការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានស្នើឡើង<ref>{{cite web |last=Russell |first=Martin |date=May 2020 |url=https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/BRIE/2020/651935/EPRS_BRI(2020)651935_EN.pdf |title=Constitutional change in Russia |publisher=[[សភាអឺរ៉ុប]] |access-date=18 មករា 2022}}</ref> ហើយសមាជិករដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីទាំងមូលបានលាលែងពីតំណែង<ref>{{cite web |last=Reevell |first=Patrick |url=https://abcnews.go.com/International/russian-government-resigns-vladimir-putin-proposes-constitutional/story?id=68298498 |title=Russian government resigns as Putin proposes constitutional changes |work=ABC News |date=16 January 2020 |access-date=18 មករា 2022}}</ref>ដែលជាហេតុនាំឱ្យលោក[[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី។<ref>{{cite web |url=https://www.nbcnews.com/news/world/who-russia-s-new-prime-minister-mikhail-mishustin-n1117251 |title=Who is Russia's new prime minister Mikhail Mishustin? |work=[[NBC News]] |date=17 January 2020 |access-date=18 មករា 2022}}</ref> វិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញនោះបានចូលជាធរមាននៅអំឡុងខែកក្កដាបន្ទាប់ពី[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២០|ការបោះឆ្នោតជាតិ]] ដែលអនុញ្ញាតឱ្យលោកពូទីនឈរឈ្មោះជាប្រធានាធិបតីនៅរយៈពេល ៦ ឆ្នាំខាងមុខបន្ថែមទៀតបន្ទាប់ពីអាណត្តិបច្ចុប្បន្នរបស់លោកចប់។<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-53255964 |title=Putin strongly backed in controversial Russian reform vote |work=BBC |date=2 July 2020 |access-date=18 មករា 2022}}</ref> នៅខែមេសា ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានចុះហត្ថលេខាលើកំណែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញទៅជាច្បាប់។<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2021/apr/05/vladimir-putin-passes-law-that-may-keep-him-in-office-until-2036 |title=Vladimir Putin passes law that may keep him in office until 2036 |work=The Guardian |first=Andrew |last=Roth |date=5 April 2021 |access-date=18 មករា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ រុស្ស៊ីបានបើក​[[ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការ​ឈ្លានពានយោធាមកលើប្រទេស​អ៊ុយក្រែន]]។ នៅវេលាម៉ោងប្រហែល ០៦:០០ ម៉ោងនៅទីក្រុងម៉ូស្គូ លោកពូទីនបានប្រកាសអំពីប្រតិបត្តិការយោធានៅអ៊ុយក្រែន ហើយប៉ុន្មាននាទីក្រោយមក ទីក្រុងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក៏ត្រូវបានទទួលរងការវាយប្រហារដោយគ្រាប់មីស៊ីលជាបន្តបន្ទាប់។<ref>{{Cite web|title=Russian President Vladimir Putin announces military assault against Ukraine in surprise speech|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/russian-president-vladimir-putin-announces-military-assault-against-ukraine-in-surprise-speech/ar-AAUebpI|access-date=25 កុម្ភៈ 2022|website=MSN}}</ref> ==​នយោបាយ== {{Main|នយោបាយនៅរុស្ស៊ី}} {| class="wikitable" style="text-align:right; float:right; margin-right:9px; margin-right:2px;" |- | style="text-align:left;"| [[File:Vladimir Putin (2018-03-01) 03 (cropped).jpg|132px]] | style="text-align:left;"| [[File:Mikhail Mishustin (2020-07-09).jpg|150px]] |- | style="text-align:center;"|[[វ៉្លាឌឺមៀរ ពូទីន]]<br /><small>{{flagicon image|Standard of the President of the Russian Federation.svg|size=15x15px}} [[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី|ប្រធានាធិបតី]]</small> | style="text-align:center;"|[[មីខាអ៊ីល មីឈូសទីន]]<br /><small>[[File:Coat of Arms of the Russian Federation 2.svg|15x15px]] [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]</small> |} យោង​តាម​[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ប្រទេស]] រុស្ស៊ី​គឺជា​សហព័ន្ធនិង​មាន​ទម្រង់​ជា​សាធារណរដ្ឋ​ពាក់កណ្ដាល​ប្រធានាធិបតី​និយមដែលមាន​ប្រធានាធិបតី​ជា​[[ប្រមុខរដ្ឋ]]<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|website=(Article 80, §&nbsp;1)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-05.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> និង[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីរុស្ស៊ី​|នាយករដ្ឋមន្ត្រី​]]ជា[[​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល]]​។ សហព័ន្ធ​រុស្ស៊ីមាន​ទម្រង់​មូលដ្ឋាន​ជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​តំណាង[[ប្រព័ន្ធពហុបក្ស|ពហុបក្ស]]ដោយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធមានអំណាចចែកជាបីស្ថាប័នគឺ៖ * ស្ថាប័ន​នីតិប្បញ្ញត្តិ៖ មាន​សភា​សហព័ន្ធចំនួន​ពីរគឺ៖ [[សភា​ឌូម៉ា]] និង​[[ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធ|ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធ]] ដោយសភាទាំងនេះមានទំនួលខុសត្រូវផ្នែក​អនុម័ត​ច្បាប់ ប្រកាសសង្គ្រាម ធ្វើ​សច្ចាប័ន​លើ​សន្ធិសញ្ញា​ផ្សេង​ៗ មាន​អំណាច​ក្នុង​អនុម័ត​កញ្ចប់​ថវិកា និង​អំណាច​ចោទប្រកាន់ដែល​អាច​ឈាន​ទៅ​ដល់ការដក​ប្រធានាធិបតី​បាន​។ * ស្ថាប័ន​នីតិប្រតិបត្តិ៖ [[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី|ប្រធានាធិបតី]]​គឺជា[[អង្គមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|អង្គមេបញ្ជាការ]]នៃ[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរុស្ស៊ី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ]] ហើយមាន​សិទ្ធិ​ច្រានចោល​រាល់​ពង្រាង​ច្បាប់​ដែល​អនុម័ត​ដោយ​សភាមុន​ពេល​ក្លាយ​ជា​ច្បាប់ផ្លូវការ និង​តែងតាំង​គណៈរដ្ឋមន្ត្រីផ្សេងៗនិងព្រមទាំង​មន្ត្រី​ដទៃ​ទៀត ដែល​គ្រប់គ្រង និង​ប្រតិបត្តិ​ច្បាប់និង​នយោបាយ​សហព័ន្ធ​។ * ស្ថាប័ន​យុត្តិធម៌៖ តុលាការ​ធម្មនុញ្ញ តុលាការ​កំពូល តុលាការ​កំពូល​មជ្ឈត្តវិនិច្ឆ័យ និង​តុលាការ​សហព័ន្ធ​ថ្នាក់​ទាប​ជាច្រើន​ទៀត (ចៅក្រមត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​ក្រុមប្រឹក្សា​សហព័ន្ធដោយ​មាន​សំណើ​ពី​ប្រធានាធិបតី) មាន​នាទី​បកស្រាយ​ច្បាប់ និង​អាច​បដិសេធ​ច្បាប់​ណាដែល​យល់​ឃើញ​ថា​មិន​ស្រប​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។ ===បំណែងចែករដ្ឋបាលនយោបាយ=== {{Main|បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃរុស្ស៊ី}} យោងទៅតាម[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ប្រទេសរុស្ស៊ីមាន[[អង្គភាពធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ី|អង្គភាពធម្មនុញ្ញ]]ចំនួន ៨៥។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៣ បន្ទាប់ពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបានអនុម័ត ប្រទេសរុស្ស៊ីមានអង្គភាពធម្មនុញ្ញសរុបចំនួន ៨៩ តែក្រោយៗមកអង្គភាពធម្មនុញ្ញខ្លះត្រូវបានរួមបញ្ចូលចូលគ្នា។ អង្គភាពទាំងនេះមានអ្នកតំណាងស្មើៗគ្នា (ពោលគឺប្រតិភូចំនួនពីរៗនាក់) នៅក្នុង[[ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|ក្រុមប្រឹក្សាសហព័ន្ធ]]។ ប៉ុន្តែកម្រិតស្វ័យភាពរបស់អង្គភាពនីមួយៗគឺខុសគ្នា។ [[File:Map of federal subjects of Russia (2014).svg|thumb|upright=1.4]] {| class="wikitable sortable" ! អង្គភាពធម្មនុញ្ញ ! រដ្ឋបាល |- | {{legend|#FFEC77|[[អូប្លាសរុស្ស៊ី|អូប្លាស]]ចំនួន ៤៦}} | មានអភិបាលដែលបានជ្រើសតាំងក្នុងអង្គនីតិប្បញ្ញត្តិមូលដ្ឋាន។ |- | {{legend|#00C160|[[សាធារណរដ្ឋនៃរុស្ស៊ី|សាធារណរដ្ឋ]]ចំនួន ២២}} | ជាធម្មតាគឺមានស្វ័យភាពដោយសាធារណរដ្ឋនីមួយៗមានភារកិច្ចពង្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរៀងៗខ្លួន បោះឆ្នោតជ្រើសរើសប្រមុខនៃសាធារណរដ្ឋឬតំណែងស្រដៀងៗ និងសភាខ្លួនផ្ទាល់។ សាធារណរដ្ឋនីមួយៗគឺអនុញ្ញាតឱ្យមានភាសាផ្លូវការផ្ទាល់ៗខ្លួនជាមួយនឹងភាសារុស្ស៊ីតែក្នុងករណីកិច្ចការអន្តរជាតិពួកគេនឹងត្រូវតំណាងដោយរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។ សាធារណរដ្ឋគឺត្រូវជាទឹកដីឬទីកំណើតរបស់ក្រុមជនជាតិភាគតិចណាមួយ។ |- | {{legend|#FF9400|[[ក្រៃនៃរុស្ស៊ី|ក្រៃ]]ចំនួន ៩}} | មានលក្ខណៈដូចនឹងអូប្លាសដែរ។ ពាក្យថា"ដែនដី"គឺច្រើនប្រើនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រដោយដើមឡើយឈ្មោះថា''ក្រៃ''គឺសម្តៅលើតំបន់ជាប់ព្រំដែនហើយក្រោយមកគឺជាបំណែងចែករដ្ឋបាលដែលចែកចេញជាអូគ្រូកស្វយ័តនិងអូប្លាសស្វយ័ត។ |- | {{legend|#006989|[[អូគ្រូកស្វយ័តនៃរុស្ស៊ី|អូគ្រូកស្វយ័ត]]ចំនួន ៤}} | ដើមឡើយគឺជាអង្គភាពស្វយ័តស្ថិតនៅក្នុងអូប្លាសឬក្រៃដែលបង្កើតឡើងសម្រាប់បញ្ជាក់ឬសម្គាល់ពីទឹកដីជនជាតិភាគតិចណាមួយ។ លើកលែងតែ[[អូគ្រូតស្វយ័តឈូកុត្កា]] អូគ្រូកទាំងអស់គឺស្ថិតនៅក្រោម/ក្នុងក្រៃឬអូប្លាស។ |- | {{legend|#FF0037|[[ទីក្រុងសហព័ន្ធនៃរុស្ស៊ី|ទីក្រុងសហព័ន្ធ]]ចំនួន ៣}} | មានទីក្រុងម៉ូស្គូ [[សង់ពីទ័របួរ]] និង[[សេវ៉ាស្តូប៉ូល]]។ ទីក្រុងទាំងបីមានមុខងារជាតំបន់ដាច់ដោយឡែកពីបំណែងចែករដ្ឋបាលដទៃទៀត។ |- | {{legend|#C300FF|អូប្លាសស្វយ័តចំនួន ១}} | ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ វាគឺជាអង្គភាពរដ្ឋបាលក្រោមក្រៃ។ នៅឆ្នាំ១៩៩០ ក្រៃទាំងអស់ត្រូវបានតម្លើងទៅជាសាធារណរដ្ឋលើកលែងតែអូប្លាសស្វយ័តជ្វីហ្វ។ |} ;ស្រុកសហព័ន្ធ អង្គភាពធម្មនុញ្ញគឺបែងចេញជា[[ស្រុកសហព័ន្ធនៃរុស្ស៊ី|ស្រុកសហព័ន្ធ]]ចំនួន ៨ ក្រុមដោយក្រុមនីមួយៗត្រូវស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បេសកទូតដែលតែងតាំងដោយប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី។<ref>''Russian Classification of Economic Regions'' (OK&nbsp;024–95) of 1 January 1997 as amended by the Amendments #1/1998 through #5/2001. (Section&nbsp;I. Federal Districts)</ref> ខុសពីអង្គភាពធម្មនុញ្ញ ស្រុកសហព័ន្ធមិនមែនជាកម្រិតរដ្ឋបាលថ្នាក់ក្រោមជាតិទេតែជាកម្រិតរដ្ឋបាលនៃរដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធ។ ===ទំនាក់ទំនងបរទេស=== {{Main|ទំនាក់ទំនងបរទេសរុស្ស៊ី}} [[File:Family photo of the 2019 G20 Osaka summit.jpg|thumb|លោកពូទីនជាមួយនឹងសមភាគី G20 នៅទីក្រុង[[អូសាកា]]ក្នុងឆ្នាំ២០១៩។]] គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានបណ្តាញការទូតធំជាងគេលំដាប់ថ្នាក់ទីប្រាំនៅលើពិភពលោក។ រុស្ស៊ីមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយ[[រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ចំនួន ១៩០, រដ្ឋមានការទទួលស្គាល់តិចតួចចំនួនពីរ និងរដ្ឋសង្កេតការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិចំនួនបីដោយមានស្ថានទូតសរុបដល់ទៅ ១៤៤។<ref>{{Cite web|url=https://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_rank.html|title=Global Diplomacy Index&nbsp;– Country Rank|publisher=Lowy Institute|access-date=27 មករា 2021|archivedate=2019-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190201012801/http://globaldiplomacyindex.lowyinstitute.org/country_rank.html|url-status=dead}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជារដ្ឋ[[មហាអំណាចសក្តានុពល]]និងជាសមាជិកមួយក្នុងចំណោមសមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ទាំងប្រាំនៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ រុស្ស៊ីក៏ជាសមាជិកនៃ [[ហ្សេ២០]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ​ និងសហ​ប្រតិបត្តិការ​នៅអឺរ៉ុប]] [[វេទិកា​កិច្ច​សហ​ប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច​អាស៊ី-​ប៉ាស៊ីហ្វិក]]ផងដែរហើយត្រូវជាសមាជិកនាំមុខនៃ[[សហគមន៍នៃរដ្ឋឯករាជ្យ]] [[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបអាស៊ី]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាសន្តិសុខរួម]] [[អង្គការសហប្រតិបត្តការសៀងហៃ]] និង[[ប៊្រីកស៍]]។ នៅក្នុងសតវត្សទី២១ [[ទំនាក់ទំនងចិន-រុស្ស៊ីចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩១|ទំនាក់ទំនងចិន-រុស្ស៊ី]]បានចាប់ពង្រឹងឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ ជាមួយនឹង[[សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាពចិន-រុស្ស៊ីឆ្នាំ២០០១|សន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព]] និងការអភិវឌ្ឍអាជីវកម្មប្រេងកាត ទំនាក់ទំនងរវាងមហាអំណាចទាំងពីរបានឈានចូលដល់ស្ថានភាពពិសេសមួយ។<ref>{{cite news|url=https://www.rferl.org/a/china-russia-deepen-their-ties-amid-pandemic-conflicts-with-west/30814684.html|title=China, Russia Deepen Their Ties Amid Pandemic, Conflicts With The West|work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|author=Reid Standish|date=1 កញ្ញា 2020|access-date=2 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ប្រទេស[[ឥណ្ឌា]]គឺជាអតិថិជនគ្រឿងសព្វាវុធធំបំផុតរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីហើយប្រទេសទាំងពីរបានរក្សាទំនាក់ទំនងយុទ្ធសាស្ត្រនិងការទូតដ៏រឹងមាំតាំងពីដំបូងមកម្លេះ។<ref>{{cite news|url=https://foreignpolicy.com/2020/07/08/russia-india-relations/|title=Why India and Russia Are Going to Stay Friends|work=[[Foreign Policy]]|author=Emily Tamkin|date=8 កក្កដា 2020|access-date=2 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ===យោធា=== {{Main|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរុស្ស៊ី}} [[File:MilitarySportsHoliday2017-02.jpg|thumb|[[ឧត្តមនារីឯកឃូសនីតសូវ (នាវាផ្ទុកយន្តហោះរុស្ស៊ី|នាវាផ្ទុកយន្តហោះឈ្មោះឃូសនីតសូវ]]របស់រុស្ស៊ី។]] [[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរុស្ស៊ី]]ត្រូវបានបែងចែកជា [[កងទ័ពជើងគោករុស្ស៊ី|កងទ័ពជើងគោក]] [[កងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ី|កងទ័ពជើងទឹក]] និង[[កងកម្លាំងអវកាសវេហារុស្ស៊ី|កងទ័ពអវកាស]]។ រុស្ស៊ីក៏មានសេវាប្រដាប់អាវុធឯករាជ្យចំនួនពីរផងដែរគឺ [[កងកម្លាំងមីស៊ីលយុទ្ធសាស្ត្រ]] និង[[កងកម្លាំងជើងអាកាសរុស្ស៊ី|កងកម្លាំងជើងអាកាស]]។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ យោធារុស្ស៊ីមានទាហានសកម្មជិតមួយលាននាក់ដែលជាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមចំនួនបុគ្គលិកយោធា|ចំណាត់ថ្នាក់ទីបួននៅលើពិភពលោក]]។<ref name="Studies2019">{{cite book|author=International Institute for Strategic Studies|author-link =International Institute for Strategic Studies|title=The Military Balance 2019|date=15 កុម្ភៈ 2019|publisher=Routledge|isbn=978-1857439885|page=195}}</ref> លើសពីនេះ រុស្ស៊ីមានទ័ពបម្រុងសកម្មច្រើនជាង ២,៥ លាននាក់ហើយចំនួនសរុបនៃកងទ័ពបម្រុងអាចនឹងមានដល់ទៅ ២០ លាននាក់ឯណោះ។<ref>{{cite web|url=https://wikileaks.org/gifiles/docs/27/2704254_re-russian-reserve-forces-.html|title=The Global Intelligence Files|website=wikileaks.org|access-date=1 មេសា 2015|archivedate=2015-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402160912/https://wikileaks.org/gifiles/docs/27/2704254_re-russian-reserve-forces-.html|url-status=dead}} IISS listed total reserves as 20,000,000 for many years, assuming a Soviet-style callup. The potential reserve personnel of Russia may be as high as 20 million, depending on how the figures are counted.</ref> វាគឺជាកាតព្វកិច្ចរបស់បុរសជនជាតិរុស្ស៊ីទាំងឡាយដែលមានអាយុពី ១៨–២៧ ឆ្នាំក្នុងការចូលបម្រើក្នុងជួរកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធយ៉ាងតិចរយៈពេលមួយឆ្នាំ។<ref name=cia/> បច្ចុប្បន្ន រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលយោធាខ្លាំងបំផុតទីពីរនៅលើពិភពលោក<ref name="CreditSuisse2015">{{cite report|url=http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|title=The End of Globalization or a more Multipolar World?|publisher=[[Credit Suisse]] AG|first1=Michael|last1=O’Sullivan|first2=Krithika|last2=Subramanian|date=17 តុលា 2015|access-date=14 កក្កដា 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|archive-date=15 កុម្ភៈ 2018|archivedate=2018-02-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180215235711/http://publications.credit-suisse.com/tasks/render/file/index.cfm?fileid=EE7A6A5D-D9D5-6204-E9E6BB426B47D054|deadurl=yes}}</ref>ហើយជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោម[[បញ្ជីរដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|រដ្ឋនុយក្លេអ៊ែរទាំងប្រាំ]] និងជារដ្ឋដែលមានស្តុកអាវុធនុយក្លេអ៊ែរច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោកផងដែរ។ ជាងពាក់កណ្តាលនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរសរុបប្រមាណ ១៤,០០០ នៅលើពិភពលោកគឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news|title=Here's how many nuclear warheads exist, and which countries own them|url=https://www.defensenews.com/global/2019/06/16/heres-how-many-nuclear-warheads-exist-and-which-countries-own-them/|work=[[Defense News]]|date=16 មិថុនា 2019}}</ref> ប្រទេសនេះគឺជាម្ចាស់[[នាវាមុជទឹកមីស៊ីលបាលីស្ទីក]]ធំជាងគេទីពីរហើយជារដ្ឋមួយក្នុងចំណោមរដ្ឋចំនួនបីប៉ុណ្ណោះដែលមាន[[យន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រ]]ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ រុស្ស៊ីគឺជារដ្ឋដែលមានកងកម្លាំងជើងគោកច្រើន/ខ្លាំងបំផុតលើលោក<ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/armor-tanks-total.asp|title=Tank Strength by Country (2020)|work=Global Firepower|access-date=8 មករា 2021}}</ref> កម្លាំងជើងអាកាសខ្លាំងបំផុតទីពីរ<ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/aircraft-total.asp|title=Aircraft Strength by Country (2020)|work=Global Firepower|access-date=8 មករា 2021}}</ref> និងកម្លាំងជើងទឹកខ្លាំងបំផុតទីបី។<ref>{{cite web|url=https://www.globalfirepower.com/navy-ships.asp|title=Navy Fleet Strengths (2020)|work=Global Firepower|access-date=8 មករា 2021}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលចំណាយថវិកាលើយោធាខ្ពស់បំផុតទីបួនដោយបានចំណាយប្រាក់ចំនួន ៦៥,១ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{cite web|url=https://www.sipri.org/sites/default/files/2020-04/fs_2020_04_milex_0_0.pdf|title=Trends in World Military Expenditure, 2019|publisher=[[Stockholm International Peace Research Institute]]|first1=Nan|last1=Tian|first2=Aude|last2=Fleurant|first3=Alexandra|last3=Kuimova|first4=Pieter D.|last4=Wezeman|first5=Siemon T.|last5=Wezeman|date=27 មេសា 2020|access-date=8 មករា 2020}}</ref> រុស្ស៊ីមាន[[ឧស្សាហកម្មយោធារុស្ស៊ី|ឧស្សាហកម្មយោធា]]ដ៏ធំដោយអាវុធភាគច្រើនរបស់ខ្លួនគឺសុទ្ធតែផលិតនៅក្នុងស្រុកទាំងអស់។ ក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសនាំចេញអាវុធធំជាងគេលំដាប់ទីបីនៅលើពិភពលោកដោយនៅពីក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។<ref>{{Cite web|url=https://www.asiatimes.com/2020/01/article/china-passes-russia-as-no-2-arms-dealer/|title=China passes Russia as No. 2 arms dealer|last=Makichuk|first=Dave|date=27 January 2020|website=Asia Times|access-date=27 មករា 2020}}</ref> ===សិទ្ធិមនុស្ស និងអំពើពុករលួយ=== {{Main|សិទ្ធិមនុស្សនៅរុស្ស៊ី|អំពើពុករលួយនៅរុស្ស៊ី}} ការគ្រប់គ្រងសិទ្ធិមនុស្សនៅប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានទទួលរងការរិះគន់កាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ពីបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យនិងក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស។ ជាពិសេសគឺអង្គការមួយចំនួនដូចជា [[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]និង[[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]ដោយអង្គការទាំងនេះបានចាត់ទុករុស្ស៊ីថាជាប្រទេសដែលមិនមានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញនិងផ្តល់សិទ្ធិនយោបាយនិងសេរីភាពស៊ីវិលតិចតួចណាស់ដល់ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/russian-federation/|title=(អង់គ្លេស) សហព័ន្ធរុស្ស៊ី|publisher=អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ|access-date=16 មីនា 2020}}</ref><ref>Human Rights Watch on Russia and Chechnya [https://www.hrw.org/en/video/2008/04/06/russia-trial HTW.org]</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០៤ មកអង្គការ [[:en:Freedom House|Freedom House]] បានដាក់ប្រទេសរុស្ស៊ីនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់"គ្មានសេរីភាព"នៃការស្ទង់មតិ''[[សេរីភាពនៅលើពិភពលោក]]''របស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=https://freedomhouse.org/countries/freedom-world/scores|title=Countries and Territories|publisher=Freedom House|access-date=10 មីនា 2021}}</ref> ពីឆ្នាំ២០១១ [[អង្គភាពស៊ើបការណ៍សេដ្ឋកិច្ច]]បានដាក់ចំណាត់ថ្នាក់រុស្ស៊ីក្នុង"របបផ្តាច់ការ"នៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍ប្រជាធិបតេយ្យ]]របស់ខ្លួនដោយឈរនៅលំដាប់ទី ១២៤ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១៦៧ នៃឆ្នាំ២០២០។<ref>{{cite web|url=https://www.economist.com/graphic-detail/2021/02/02/global-democracy-has-a-very-bad-year|title=Global democracy has another bad year|website=[[The Economist]]|date=22 មករា 2020|access-date=6 កុម្ភៈ 2021}}</ref> យោងទៅតាម [[:en:Transparency International|Transparency International]] គេបានវាយតម្លៃប្រទេសរុស្ស៊ីទាបបំផុតនៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍សញ្ញាក្ខន្ធអំពើពុករលួយ]]សម្រាប់ឆ្នាំ២០២០ ដោយជាប់លំដាប់ថ្នាក់ទី ១២៩ ក្នុងចំណោមប្រទេស ១៨០។<ref>{{Cite web|title=Corruptions Perceptions Index 2020|url=https://www.transparency.org/en/cpi/2020/index/rus|access-date=31 មករា 2021|website=Transparency.org}}</ref> អំពើពុករលួយគឺជាបញ្ហាដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី<ref name="VOA">{{cite web|title=New Reports Highlight Russia's Deep-Seated Culture of Corruption|url=https://www.voanews.com/europe/new-reports-highlight-russias-deep-seated-culture-corruption|work=[[Voice of America]]|date=26 មករា 2020|access-date=16 មីនា 2020}}</ref>ដោយវាបានជះឥទ្ធិពលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់ជីវិតប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗ សេដ្ឋកិច្ចជាតិ<ref>{{Cite web|last=Alferova|first=Ekaterina|date=26 October 2020|title=В России предложили создать должность омбудсмена по борьбе с коррупцией|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Russia proposed to create the post of Ombudsman for the fight against corruption|url=https://iz.ru/1078501/2020-10-26/v-rossii-predlozhili-sozdat-dolzhnost-ombudsmena-po-borbe-s-korruptciei|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=Известия|publisher=[[Izvestia]]}}</ref> ពាណិជ្ជកម្ម<ref>{{Cite web|date=June 2020|title=Russia Corruption Report|url=https://www.ganintegrity.com/portal/country-profiles/russia/|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=GAN Integrity|archivedate=2019-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191220035258/https://www.ganintegrity.com/portal/country-profiles/russia/|url-status=dead}}</ref> [[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី|រដ្ឋបាលសាធារណៈ]]<ref name="Suhara">{{cite web|author=Suhara, Manabu|title=Corruption in Russia: A Historical Perspective|url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/03september/pdf/M_Suhara.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192618/https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/sympo/03september/pdf/M_Suhara.pdf|archive-date=4 មីនា 2016|access-date=4 ធ្នូ 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Russia lost 4 billion dollars on unfavorable state procurement contracts in the last year|url=https://meduza.io/en/news/2015/12/07/russia-lost-4-billion-dollars-on-unfavorable-state-procurement-contracts-in-the-last-year|access-date=7 ធ្នូ 2015|website=Meduza}}</ref> [[ការប្រតិបត្តិច្បាប់នៅរុស្ស៊ី|ការអនុវត្តច្បាប់]]<ref>{{cite journal|date=2010|title=Cops for hire|url=https://www.economist.com/node/15731344|journal=The Economist|access-date=4 ធ្នូ 2015}}</ref> [[សុខភាពនៅរុស្ស៊ី|ការថែទាំសុខភាព]]<ref>{{cite web|author1=Klara Sabirianova Peter|author2=Tetyana Zelenska|date=2010|title=Corruption in Russian Health Care: The Determinants and Incidence of Bribery|url=http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf|access-date=4 ធ្នូ 2015|archivedate=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208075733/http://www.iza.org/conference_files/worldb2010/zelenska_t5300.pdf|url-status=dead}}</ref> និង[[ការអប់រំនៅរុស្ស៊ី|ការអប់រំ]]ជាដើម។ល។<ref>{{cite web|author1=Elena Denisova-Schmidt|author2=Elvira Leontyeva|author3=Yaroslav Prytula|date=2014|title=Corruption at Universities is a Common Disease for Russia and Ukraine|url=http://ethics.harvard.edu/blog/corruption-universities-common-disease-russia-and-ukraine|access-date=4 ធ្នូ 2015|publisher=Harvard University|archivedate=2015-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208155403/http://ethics.harvard.edu/blog/corruption-universities-common-disease-russia-and-ukraine|url-status=dead}}</ref> ==ភូមិសាស្ត្រ== {{Main|ភូមិសាស្ត្ររុស្ស៊ី}} [[File:Russland Relief.png|thumb|upright=1.35|ផែនទីឋានលេខាសាស្ត្រនៃប្រទេសរុស្ស៊ី។]] ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ទំហំផ្ទៃដីធំជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក]]ដោយមានក្រឡាផ្ទៃសរុប ១៧,០៧៥,២០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ស្មើនឹង ៦,៥៩២,៨០០ ម៉ាយការ៉េ)។ វាគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសឆ្លងទ្វីប|ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]]ដែលគ្របដណ្តប់លើតំបន់[[អឺរ៉ាស៊ី]]មួយភាគធំ (ពោលគឺទាំង[[អាស៊ី]]និង[[អឺរ៉ុប]])។ ទឹកដីប៉ែកអឺរ៉ុបរបស់រុស្ស៊ីមានក្រឡាផ្ទៃប្រមាណ ៤,០០០,០០០ គម^២ ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹង ៤០% នៃទឹកដីអឺរ៉ុបសរុប ដូច្នេះរុស្ស៊ីគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសអឺរ៉ុបតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]។ ចំណែកឯខាងទ្វីបអាស៊ីវិញ រុស្ស៊ីបានគ្របដណ្តប់លើតំបន់[[អាស៊ីខាងជើង]]ទាំងស្រុងដោយមានក្រឡាផ្ទៃ ១៣,១០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលនាំឱ្យរុស្ស៊ីក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសអាស៊ីតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេនៅទ្វីបអាស៊ី]]ផងដែរ។ រុស្ស៊ីជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមប្រវែងឆ្នេរសមុទ្រ|ឆ្នេរសមុទ្រវែងជាងគេទីបួននៅលើពិភពលោក]]ដោយលាតសន្ធឹងចម្ងាយ ៣៧,៦៥៣ គីឡូម៉ែត្រ។ លើសពីនេះទៅទៀត ទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីទាំងមូលគឺមានទំហំធំជាង[[ទ្វីប]][[អូសេអានី]] [[អឺរ៉ុប]] និង[[អង់តាកទិក]]ផងហើយស្ថិតនៅចន្លោះរយៈទទឹង [[ខ្សែស្របខាងជើងទី៤១|ជ ៤១°]]និង[[ខ្សែស្របខាងជើងទី១៥|៨២°]] និងរយៈបណ្តោយ [[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១៩|ក ១៩°]]និង[[ខ្សែវណ្ឌខាងកើតទី១៦៩|១៦៩°]]។ ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសរុស្ស៊ីគឺសម្បូរទៅដោយជួរភ្នំជាច្រើនដោយមាន[[ជួរភ្នំក័រកាស៊ី]]មួយផ្នែកស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួន (ក្នុងនោះគឺមាន[[ភ្នំអែលប៊្រូស]] ដែលមានកម្ពស់ ៥,៦៤២ ម៉ែត្រហើយត្រូវជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេនៅប្រទេសរុស្ស៊ីនិងទ្វីបអឺរ៉ុប)។ ចំណែកនៅតំបន់ផ្សេងៗទៀតក៏មានជួរភ្នំនិងភ្នំខ្ពស់ៗសំខាន់ៗផងដែរដូចជា៖ នៅ[[ស៊ីបេរី]]គឺមាន[[ភ្នំអាល់តៃ]] នៅ[[តំបន់ជាយខាងកើតរុស្ស៊ី]]មាន[[ជួរភ្នំវែគុយ៉ានស្គ៍]]ឬបណ្តុំភ្នំភ្លើងនៅតាម[[ឧបទ្វីបកាំឆាត់កា]]។ [[ភ្នំអ៊ូរ៉ាល់]]គឺជាភ្នំដែលសម្បូរទៅដោយធនធានរ៉ែច្រើនជាងគេហើយវាបានលាតសន្ធឹងពីភាគខាងជើងទៅភាគខាងត្បូងដែលសព្វថ្ងៃភូមិសាស្ត្រាចារ្យជាទូទៅបានចាត់ទុកភ្នំនេះជាខ្សែប្រទល់បែងចែកទ្វីបអាស៊ីនិងអឺរ៉ុប។ [[File:Volga river P8101497 2200 c.jpg|thumb|left|[[ទន្លេវ៉ុលកា]], ជាទន្លេហូរកាត់តំបន់ភាគកណ្តាលប្រទេសរុស្ស៊ីចូលទៅ[[សមុទ្រ កាសព្យែន|សមុទ្រកាសព្យែន]]ហើយវាត្រូវជាទន្លេវែងជាងគេប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុប។]] រុស្ស៊ីមានព្រំដែនជាប់នឹងសមុទ្រជាច្រើនមានដូចជា៖ [[សមុទ្របាលទិក]] [[សមុទ្របារ៉ែន]] [[សមុទ្រស]] [[សមុទ្រខារ៉ា|សមុទ្រការ៉ា]] [[សមុទ្រឡាប់តែវ]] [[សមុទ្រស៊ីបេរីខាងកើត]] [[សមុទ្រជុកជី]] [[សមុទ្របេរីង]] [[សមុទ្រអាសូវ]] [[សមុទ្រអុកហុតស្គ៍]] និង[[សមុទ្រជប៉ុន]]។ ប្រជុំកោះ និងកោះធំៗនៅរុស្ស៊ីមានដូចជា៖ [[ណូវ៉ាលសែមយ៉ា]] [[ប្រជុំកោះហ្រ្វង់ហ្សូសែហ្វ]] [[កោះស៊ីបេរីថ្មី]] [[ស្វែរណាយ៉ាសែមយ៉ា]] [[កោះហ្វ្រាងជែល]] [[កោះគូរៀល]] និងកោះ[[សាកខាលីន]]។ [[File:Mount Elbrus May 2008.jpg|thumb|[[ភ្នំអែលប៊្រូស]], ជាភ្នំភ្លើងអសកម្មស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងរុស្ស៊ីនិងត្រូវជាភ្នំខ្ពស់ជាងគេបង្អស់នៅប្រទេសរុស្ស៊ីនិងទ្វីបអឺរ៉ុប។]] រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលសម្បូរធនធានទឹកច្រើនជាងគេបង្អស់ដោយមានបឹងជាច្រើនដែលផ្ទុក[[ទឹកសាប]]ប្រមាណមួយភាគបួននៃទឹកសាបសរុបនៅលើពិភពលោក។<ref name="loc">{{cite web|last=Library of Congress|title=Topography and drainage|url=http://countrystudies.us/russia/23.htm|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref> បឹងទឹកសាបដ៏ធំនិងសំខាន់ជាងគេបំផុតនៅរុស្ស៊ីគឺ[[បឹងបៃកាល]]ដែលត្រូវជាបឹងដ៏សំខាន់ ចំណាស់ និងធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេស<ref name="baikal">{{cite web|title=Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies|publisher=United States Geological Survey|url=http://pubs.usgs.gov/fs/baikal/|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref>ហើយបរិមាណផ្ទៃខាងលើនៃទឹកសាបនៅបឹងនេះទាំងមូលគឺស្មើរនឹងមួយភាគប្រាំនៃបរិមាណផ្ទៃលើនៃទឹកសាបទាំងអស់នៅលើភពផែនដី។<ref name=loc /> បឹងធំៗមួយចំនួនទៀតមាន [[បឹងឡាដូកា]]និង[[បឹងអូណេកា]]ហើយបឹងទាំងពីរនេះគឺត្រូវជាបឹងធំបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប (សម្គាល់៖ បឹងបៃកាលគឺស្ថិតនៅទ្វីបអាស៊ី)។ ប្រទេសរុស្ស៊ីស្ថិតនៅលំដាប់ថ្នាក់លេខពីរបន្ទាប់ពីប្រទេស[[ប្រេស៊ីល]]ក្នុង[[បរិមាណធនធានទឹកដែលអាចប្រើប្រាស់ឡើងវិញ]]បាន។ ទន្លេចំនួនបួននៅតំបន់ស៊ីបេរីដូចជា [[ទន្លេអូប]] [[ទន្លេយេនីស៊ីយ|យេនីស៊ីយ]] [[ទន្លេលេណា|លេណា]] និង[[ទន្លេអាម័រ|អាម័រ]]គឺសុទ្ធតែស្ថិតនៅក្នុងចំណោម[[បញ្ជីរាយទន្លេតាមរយៈប្រវែង|ទន្លេដ៏វែងជាងគេបំផុតនៅលើភពផែនដី]]។ ===អាកាសធាតុ=== [[អាកាសធាតុទ្វីបសើម]]បានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ីស្ទើរទាំងអស់លើកលែងតែតំបន់ទុនដ្រានិងតំបន់និរតី នេះគឺដោយសារតែទំហំផ្ទៃដីដ៏ធំនិងតំបន់ដាច់ស្រយាលជាច្រើនពីសមុទ្រ។ បណ្តុំភ្នំនៅភាគខាងត្បូងបានរាំងស្ទះលំហូរខ្យល់ក្តៅៗពីមហាសមុទ្រឥណ្ឌាខណៈដែលវាលទំនាបនៅភាគខាងជើងទទួលឥទ្ធិពលត្រជាក់ពីតំបន់អាកទិកនិងអាត្លង់ទិក។<ref name="congress">{{cite web|title=Climate|publisher=Library of Congress|url=http://countrystudies.us/russia/24.htm|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref> [[តំបនភាគពាយព្យរុស្ស៊ី|តំបន់ភាគពាយព្យ]]និងតំបន់ស៊ីបេរីមាន[[អាកាសធាតុអនុអាកទិក|អាកាសធាតុបែបអនុអាកទិក]]ដោយទទួលនូវឥទ្ធិពលត្រជាក់ខ្លាំងខាងក្នុងតំបន់ស៊ីបេរី (ជាពិសេសគឺនៅក្នុងតំបន់[[សាខា (តំបន់រដ្ឋបាល)|សាខា]]តែម្តងដោយទទួលសីតុណ្ហភាពទាបបំផុត -៩៦.២°F ឬ -៧១.២°C) មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ តំបន់ផ្សេងៗទៀតក៏ទទួលនូវឥទ្ធិពលត្រជាក់ដែរ។ [[File:Lake Baikal in winter.jpg|thumb|left|[[បឹងបៃកាល]] ថតនៅអំឡុង[[សិសិររដូវ]] ឬហៅសាមញ្ញថារដូវត្រជាក់។]] [[អាកាសធាតុត្រូពិចសើម]]ដែលមានលក្ខណៈជាសិសិររដូវសើមអាចមានវត្តមាននៅតាមតំបន់ឆ្នេរនៃ[[ក្រៃក្រាសណូដារ]] ជាពិសេសគឺនៅទីក្រុង[[សូឈី]]។ នៅតាមតំបន់ជាច្រើននៃស៊ីបេរីខាងកើតនិងចុងបូព៌ា រដូវរងារគឺមានលក្ខណៈស្ងួតជាងរដូវក្តៅ (ពោលគឺរដូវក្តៅមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនជាងរដូវរងារ) ចំណែកឯតំបន់ផ្សេងទៀតនៃប្រទេសរុស្ស៊ីបានទទួលទឹកភ្លៀងនៅគ្រប់រដូវ។ ទឹកភ្លៀងធ្លាក់មានលក្ខណៈជាព្រិលនៅក្នុងតំបន់ដែលត្រជាក់ខ្លាំង។ នៅតាមបណ្តោយទន្លេវ៉ុលកាខាងត្បូងនិងឆ្នេរសមុទ្រកាសព្យែនក៏ដូចជាតំបន់ចុងខាងត្បូងស៊ីបេរីបានទទួលនូវ[[អាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត]]។ នៅលើទឹកដីរុស្ស៊ីភាគច្រើនមានតែពីររដូវប៉ុណ្ណោះគឺ និទាឃរដូវ និងសិសិររដូវខណៈដែលរដូវផ្ការីកនិងរដូវស្លឹកឈើជ្រុះមិនសូវបានគេទទួលស្គាល់ប៉ុន្មានទេព្រោះពីររដូវនេះមានរយៈពេលខ្លីហើយមានលក្ខណៈបម្រែបម្រួលពីសីតុណ្ហភាពទាបបំផុតទៅសីតុណ្ហភាពខ្ពស់បំផុត។<ref name=congress /> ខែដែលត្រជាក់បំផុតគឺខែមករា (ខែកុម្ភៈចំពោះតំបន់ឆ្នេរ) រីឯខែក្តៅបំផុតគឺខែកក្កដា។ នៅរដូវរងារ សីតុណ្ហភាពអាចធ្លាក់ចុះកាន់តែទាបពីតំបន់ភាគខាងត្បូងទៅភាគខាងជើងនិងពីលិចទៅកើត។ សីតុណ្ហភាពអាចកើនឡើងខ្ពស់នៅអំឡុងរដូវក្តៅសូម្បីតែនៅតំបន់ស៊ីបេរីក៏ដោយ។<ref>{{Cite journal|last1=Drozdov|first1=V. A.|title=Ecological and Geographical Characteristics of the Coastal Zone of the Black Sea|url=https://archive.org/details/sim_geojournal_1992-06_27_2/page/169|journal=GeoJournal|year=1992|doi=10.1007/BF00717701|volume=27|page=169|issue=2|last2=Glezer|first2=O. B.|last3=Nefedova|first3=T. G.|last4=Shabdurasulov|first4=I. V. }}</ref> ===ជីវៈចម្រុះ=== {{Main|បញ្ជីរាយតំបន់អេកូឡូស៊ីនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមថនិកសត្វនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមបក្សីនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមត្រីទឹកសាបនៅរុស្ស៊ី|ជីវិតសត្វព្រៃនៅរុស្ស៊ី}} ប្រទេសរុស្ស៊ីមានថនិកសត្វចំនួន ២៦៦ ប្រភេទនិងបក្សីចំនួន ៧៨០ ប្រភេទ។ បើយោងទៅតាម [[សៀវភៅទិន្នន័យក្រហមនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី|RDBRF]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៧ បានឱ្យដឹងថាប្រភេទសត្វនៅប្រទេសរុស្ស៊ីមានចំនួនសរុប ៤១៥ ប្រភេទដោយបច្ចុប្បន្នកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការការពាររបស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីនិងអង្គការអភិរក្សមួយចំនួន។<ref>{{cite web |author=I. A. Merzliakova |url=http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm |title=List of animals of the Red Data Book of Russian Federation |publisher=UNEP/GRID–Arendal |date=1 វិច្ឆិកា 1997 |access-date=27 មេសា 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm |archive-date=28 មេសា 2016 |archivedate=2016-04-28 |archiveurl=https://archive.today/20160428185844/http://enrin.grida.no/biodiv/biodiv/national/russia/state/00440.htm |url-status=dead }}</ref> រុស្ស៊ីមានទីបម្រុងមណ្ឌលជីវៈចំនួន ៤០ ដែលទទួលស្គាល់ដោយអង្គការ[[យូណេស្កូ]]<ref>{{cite web|last=The World Network of Biosphere Reserves—UNESCO|title=Russian Federation|url=http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/environment/ecological-sciences/|access-date=26 ធ្នូ 2007}}</ref> [[ឧទ្យានជាតិនៅរុស្ស៊ី|ឧទ្យានជាតិ]]ចំនួន ៤១ និងទីបម្រុងធម្មជាតិចំនួន ១០១។ ប្រទេសរុស្ស៊ីនូវមានប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីជាច្រើនទៀតដែលមិនទាន់បានប៉ះពាល់ដោយមនុស្សដោយភាគច្រើនមាននៅតំបន់[[តៃកា]] និងព្រៃទុនដ្រានៃតំបន់ស៊ីបេរី។ ជាយូរមកហើយ ប្រទេសរុស្ស៊ីនូវតែបន្តធ្វើការកែលម្អនិងអនុវត្ត[[ច្បាប់បរិស្ថាន|ច្បាប់ការពារនិងអភិវឌ្ឍបរិស្ថាន]] ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រនិងកម្មវិធីនានានៅតាមសហព័ន្ធនិងតំបន់ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវនិងធ្វើបញ្ជីសារពើភណ្ឌ និងការពាររុក្ខជាតិ សត្វ និងសត្វដែលកម្រនិងជិតផុតពូជនិងរាល់ពួកសត្វដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|url=http://education.rec.org/ru/en/biodiversity/in_russia/index.shtml|title=Biodiversity in Russia|access-date=23 តុលា 2019|archivedate=2019-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191021215131/http://education.rec.org/ru/en/biodiversity/in_russia/index.shtml|url-status=dead}}</ref> ==សេដ្ឋកិច្ច== {{Main|សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី}} [[File:Business Centre of Moscow 2.jpg|thumb|ទីក្រុង[[ម៉ូស្គូ]]គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំមួយនៅអឺរ៉ុប]] [[File:HDP PPP per capita Russia.jpg|thumb|កំណើន ផសស ប្រទេសរុស្ស៊ីគិតតាមយុគភាពនៃអំណាចទិញ (យអទ) នៅរវាងឆ្នាំ១៩៩១–២០១៩ ជា[[ដុល្លារអន្តរជាតិ]]]] ប្រទេសរុស្ស៊ីមាន[[សេដ្ឋកិច្ចចម្រុះ]]ចំណូលលើពាក់កណ្តាលនិង[[សេដ្ឋកិច្ចអន្តរកាល]]<ref name="https://datahelpdesk.worldbank.org">{{cite web|title=World Bank Country and Lending Groups|url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups|publisher=[[ធនាគារពិភពលោក]]}}</ref>ដោយមានធនធានធម្មជាតិជាច្រើន ពិសេសគឺរ៉ែ[[ប្រេងកាត]]និង[[ឧស្ម័នធម្មជាតិ]]។ ប្រទេសនេះមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|វិស័យសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ១១]] នៅលើពិភពលោកបើគិតតាម ផសស ជាមធ្យម និងមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (យអទ)|សេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទី ៦]] បើគិតតាម [[យុគភាពនៃអំណាចទិញ|យអទ]]។ យោងទៅតាម[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]បានបង្ហាញថា ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់ៗ (យអទ) នៅប្រទេសរុស្ស៊ីគឺស្មើនឹង ២៩,៤៨៥ ដុល្លារគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១។<ref name="IMFWEORU"/> ប្រាក់ខែជាមធ្យមសម្រាប់មនុស្សម្នាក់ៗគឺ ₽៥១,០៨៣ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២០<ref>{{Cite web|date=30 October 2020|title=Dynamics of the average monthly nominal and real accrued wages|url=https://www.gks.ru/bgd/free/b00_24/IssWWW.exe/Stg/d000/i000050r.htm|access-date=25 មេសា 2021|website=rosstat.gov.ru|publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)]]|archivedate=18 មីនា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210318021820/https://www.gks.ru/bgd/free/b00_24/IssWWW.exe/Stg/d000/i000050r.htm|url-status=dead}}</ref> ហើយប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ១២.៩% កំពុងរស់នៅក្រោមខ្សែបន្ទាត់ក្រីក្រលំដាប់ថ្នាក់ជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{Cite web|title=Poverty headcount ratio at national poverty lines (% of population) – Russian Federation {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.NAHC?locations=RU|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=data.worldbank.org}}</ref> អត្រានិកម្មភាពនៅរុស្ស៊ីមានប្រមាណ ៤.៥% នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩<ref>{{Cite web|title=Unemployment, total (% of total labor force) (national estimate) – Russian Federation {{!}} Data|url=https://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.NE.ZS?locations=RU|access-date=5 វិច្ឆិកា 2020|website=data.worldbank.org}}</ref> ហើយប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ៧០% ស្ថិតនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់វណ្ណៈកណ្តាល<ref>{{Cite news|date=18 មីនា 2020|title=Putin highlights Russia's middle class as comprising more than 70% of population|work=[[TASS]]|url=https://tass.com/economy/1131615|access-date=6 វិច្ឆិកា 2020}}</ref>ប៉ុន្តែទិន្នន័យមួយនេះនូវមានទំនាស់នៅឡើយ។<ref>{{Cite web|url=https://en.zois-berlin.de/publications/zois-spotlight/in-search-of-russias-middle-class/|title=In search of Russia's middle class|publisher=Centre for East European and International Studies|website=en.zois-berlin.de|author=Bernhard Braun|access-date=6 វិច្ឆិកា 2020|archive-date=18 កញ្ញា 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918130150/https://en.zois-berlin.de/publications/zois-spotlight/in-search-of-russias-middle-class/|archivedate=2020-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918130150/https://en.zois-berlin.de/publications/zois-spotlight/in-search-of-russias-middle-class/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 មីនា 2020|last=Alexandrov|first=Ivan|script-title=ru:Сколько в России среднего класса?|title=(ភាសារុស្ស៊ី) How many middle class is there in Russia?|url=https://russian.eurasianet.org/%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D0%B2-%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D0%BE-%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0|access-date=6 វិច្ឆិកា 2020|website=russian.eurasianet.org|publisher=[[Eurasianet]]}}</ref> គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៩ ចំណូលពាណិជ្ជកម្មបរទេសរបស់រុស្ស៊ីបានឡើងដល់ ៦៦៦,៦ ពាន់លានដុល្លារ។ ចំណូលនៃការនាំចេញសរុបរបស់រុស្ស៊ីគឺ ៤២២,៨ ពាន់លានដុល្លារខណៈដែលថវិកានាំចូលស្មើនឹង ២៤៣,៨ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{Cite web|script-title=ru:Обзор внешней торговли – Портал ВЭД|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Foreign Trade Review – Foreign Economic Activity Portal|url=http://www.ved.gov.ru/monitoring/foreign_trade_statistics/monthly_trade_russia/|access-date=7 វិច្ឆិកា 2020|website=www.ved.gov.ru|publisher=[[Ministry of Economic Development (Russia)]]|archivedate=2020-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201220224854/http://www.ved.gov.ru/monitoring/foreign_trade_statistics/monthly_trade_russia/|url-status=dead}}</ref> គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ ទុនបម្រុងបរទេសនៅរុស្ស៊ីស្មើនឹង ៤៤៤ ពាន់លានដុល្លារ។<ref>{{cite web|url=https://www.ceicdata.com/en/indicator/russia/foreign-exchange-reserves|title=Russia Foreign Exchange Reserves|publisher=CEIC|access-date=24 ធ្នូ 2020}}</ref> ប្រេង ឧស្ម័នធម្មជាតិ លោហធាតុ និងឈើបានក្លាយជាផលិតផលនាំចេញរបស់រុស្ស៊ីប្រមាណ ៨០%។<ref name="cia" /> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៦ ចំណូលថវិកាសហព័ន្ធប្រមាណ ៣៦% គឺសុទ្ធតែបានមកពីវិស័យប្រេងកាតនិងឧស្ម័ន។<ref name="EIA">{{cite web|url= https://www.eia.gov/international/analysis/country/RUS|title= Russia – Analysis|publisher=[[U.S. Energy Information Administration|EIA]]|date=31 តុលា 2017|access-date=17 កុម្ភៈ 2021}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ [[ក្រសួងធនធានធម្មជាតិនិងបរិស្ថានរុស្ស៊ី]]បានធ្វើការប៉ាន់ស្មានថា តម្លៃធនធានធម្មជាតិក្នុងប្រទេសគឺស្មើនឹង ផសស ប្រមាណ ៦០%។<ref>{{Cite web|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/03/14/russias-natural-resources-make-up-60-of-gdp-reports-a64800|title=Russia's Natural Resources Make Up 60% of GDP|work=[[The Moscow Times]]|date=14 មីនា 2019|access-date=14 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមបំណុលបរទេស|បំណុលបរទេសទាបបំផុត]]នៅក្នុងចំណោមប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចធំៗដទៃ។<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html Debt – external] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317104350/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2079rank.html|date=2019-03-17}}, [[CIA World Factbook]]. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 22 ឧសភា 2010។</ref> រុស្ស៊ីមានអត្រាពន្ធថេរ ១៣% ជាមួយនឹងប្រព័ន្ធពន្ធឯកត្តភូតដ៏គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ចំពោះអ្នកចាត់ការម្នាក់ៗក្នុងលំដាប់ថ្នាក់ទីពីរនៅលើពិភពលោកដោយនៅពីក្រោយតែ[[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]ប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web|title=Global personal taxation comparison survey–market rankings|publisher=Mercer (consulting firms)|url=http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|access-date=27 ធ្នូ 2007|archivedate=2011-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427032348/http://www.mercer.com.au/pressrelease/details.htm?idContent=1287670|url-status=dead}}</ref> អត្រាវិសមភាពនៃប្រាក់ចំណូលគ្រួសារនិងទ្រព្យសម្បត្តិនៅរុស្ស៊ីក៏មានចំនួនគួរឱ្យកត់សម្គាល់ផងដែរ។<ref>{{cite web|url=https://qz.com/1250100/income-inequality-russia-and-the-us-are-now-equally-unequal/|title=On incomes, Russia and the US are now equally unequal|work=[[Quartz (publication)|Quartz]]|author=Gwynn Guilford|date=12 មេសា 2018|access-date=3 ឧសភា 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://meduza.io/en/feature/2019/01/23/the-top-1-controls-a-third-of-the-wealth-and-the-poor-are-getting-poorer-how-russia-became-one-of-the-most-unequal-places-on-earth|title=The top 1% controls a third of the wealth, and the poor are getting poorer. How Russia became one of the most unequal places on Earth.|work=[[Meduza]]|author=Dmitry Kuznets, Nastya Grigorieva, Kevin Rothrock|date=23 មករា 2019|access-date=3 ឧសភា 2021}}</ref> ===ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ=== {{Main|ដំណឹកជញ្ជូននៅរុស្ស៊ី|ថាមពលនៅរុស្ស៊ី}} ដំណឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវដែករបស់ប្រទេសនេះភាគច្រើនតែងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ក្រុមហ៊ុនអយស្ម័យយានរុស្ស៊ី]]។ ប្រវែងផ្លូវដែកដែលប្រើប្រាស់ជាទូទៅមានលើសពី ៨៥,៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។<ref>{{cite web|url=http://eng.rzd.ru/isvp/public/rzdeng?STRUCTURE_ID=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20091004034659/http://eng.rzd.ru/isvp/public/rzdeng?STRUCTURE_ID=4|archive-date=4 តុលា 2009|title=Russian Railways|publisher=Eng.rzd.ru|access-date=2 មករា 2010}}</ref> ផ្លូវដែកដែលប្រជាប្រិយជាងគេនៅរុស្ស៊ីគឺផ្លូវដែកឆ្លងស៊ីបេរី វាគឺជាខ្សែផ្លូវដែកដ៏វែងជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៦ បណ្តាញផ្លូវគោកនៅរុស្ស៊ីមានប្រវែង ១,៤៥២.២ គ.ម<ref>{{cite web|url=http://government.ru/info/22865/|script-title=ru:О развитии дорожной инфраструктуры|work=government.ru|date=29 មេសា 2016|access-date=14 មករា 2021}}</ref> ហើយម៉្យាងទៀត រុស្ស៊ីមានសន្ទភាពផ្លូវគោកទាបបំផុតនៅក្នុងចំណោមរដ្ឋប្រទេស[[ប៊្រីកស៍]]។<ref>{{cite web|url=http://www.iraptranstats.net/rus|archive-url=https://web.archive.org/web/20090417001324/http://www.iraptranstats.net/rus|archive-date=17 មេសា 2009|title=Transport in Russia|access-date=17 កុម្ភៈ 2009|website=International Transport Statistics Database|publisher=iRAP|archivedate=2009-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090417001324/http://www.iraptranstats.net/rus|url-status=dead}}</ref> ផ្លូវទឹកខាងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី (បឹងនិងទន្លេ) មានប្រវែង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមប្រវែងផ្លូវទឹក|សរុប ១០២,០០០ គ.ម]]។ ក្នុងចំណោមអាកាសយានដ្ឋានសរុបចំនួន ១,២១៦ នៅក្នុងប្រទេស<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html |title=CIA The World Factbook–Rank Order–Airports |publisher=Cia.gov |access-date=19 January 2011 |archivedate=30 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530055415/https://www.cia.gov/library/Publications/the-world-factbook/rankorder/2053rank.html |url-status=dead }}</ref> អាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេគឺ [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិស៊ីរេមីទីវ៉ូ|ស៊ីរេមីទីវ៉ូ]] [[អាកាសយានដ្ឋានម៉ូស្គូ-ដូម៉ូដេដូវ៉ូ|ដូម៉ូដេដូវ៉ូ]] [[អាកាសយានដ្ឋានវីនូកូវ៉ូ|វីនូកូវ៉ា]]នៅទីក្រុងម៉ូស្គូ និង[[អាកាសយានដ្ឋាមពូកកូវ៉ា]]នៅទីក្រុងសង់ពីទ័របួរ។ [[File:VL 85-022 container train.jpg|thumb|left|[[ផ្លូវដែកឆ្លងស៊ីបេរី]]គឺជាខ្សែផ្លូវដែកដែលមានប្រវែងវែងជាងគេនៅលើពិភពលោកដោយភ្ជាប់ពីទីក្រុងម៉ូស្គូទៅក្រុង[[វ្លាឌីវ៉ូស្តុក]]]] កំពង់ផែសមុទ្រធំៗរបស់រុស្ស៊ីមាននៅក្នុងទីក្រុងដូចជា៖ [[រ៉ូសតូវលើដុន]]នៅសមុទ្រអាសូវ [[ណូវ៉ូរ៉ូស្ស៊ីស្ក៍]]នៅសមុទ្រខ្មៅ [[អាស្ត្រាខាន]]និង[[ម៉ាក៍ហាច្ឆកាឡា]]នៅសមុទ្រកាសព្យែន [[កាលីនីនក្រាដ]]និងសង់ពីទ័របួរនៅសមុទ្របាលទិក [[អាខានហ្គេល]]នៅសមុទ្រស [[មួរម៉ានស្គ៍]]នៅសមុទ្របារ៉ែន [[ពេត្រូផាវឡូស្គ៍-កាំឆាតស្គី]]និងវ្លាឌីវ៉ូស្តុកនៅឯមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសតែមួយគត់នៅលើពិភពលោកដែលមាន[[នាវាបំបែកទឹកកកនុយក្លេអ៊ែរ]] នាវាទាំងនេះបានជួយជម្រុញវិស័យដំណឹកជញ្ជូននិងសេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ីនៅតាមផ្លូវទឹកភាគខាងជើង។ [[File:RF NG pipestoEU.gif|thumb|ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាអ្នកផ្គត់ផ្គង[[ប្រេងកាត]]និង[[ឧស្ម័នធម្មជាតិ|ឧស្ម័ន]]ដ៏ធំជាងគេនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] គេបានចាត់ទុកប្រទេសរុស្ស៊ីជា"[[មហាអំណាចថាមពល]]"<ref>{{cite web|url=https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2017/11/future-of-russia-as-energy-superpower-thane-gustafson.html|title=The Future of Russia as an Energy Superpower|work=[[Harvard University Press]]|date=20 វិច្ឆិកា 2017|access-date=22 កុម្ភៈ 2021|archivedate=2017-11-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171123033245/https://harvardpress.typepad.com/hup_publicity/2017/11/future-of-russia-as-energy-superpower-thane-gustafson.html|url-status=dead}}</ref> នេះគឺដោយសារតែរុស្ស៊ីមាន[[ទីបម្រុងផ្ទុកឧស្ម័នធម្មជាតិ]]ធំបំផុតនៅលើលោក<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2253rank.html Country Comparison :: Natural gas – proved reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170307234405/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2253rank.html |date=2017-03-07 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> ទីបម្រុងផ្ទុកធ្យូងធំបំផុតទីពីរ<ref>{{Cite web|year=2020|title=Statistical Review of World Energy 69th edition|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2020-full-report.pdf|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=bp.com|publisher=[[BP]]|page=45}}</ref> ទីបម្រុងផ្ទុកប្រេងកាតធំបំផុតទីប្រាំបី<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2244rank.html Country Comparison :: Oil – proved reserves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615184739/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2244rank.html |date=2013-06-15 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> និងមានទីបម្រុងផ្ទុកសំបកប្រេងធំជាងគេនៅអឺរ៉ុប។<ref>{{Cite book|year=2010|title=2010 Survey of Energy Resources|url=https://www.worldenergy.org/assets/downloads/ser_2010_report_1.pdf|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=worldenergy.org|publisher=[[World Energy Council]]|page=102|isbn=978-0-946121-021}}</ref> ប្រទេសនេះគឺជាអ្នកនាំចេញឧស្ម័នធម្មជាតិនាំមុខគេនៅលើលោក<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2251rank.html Country Comparison :: Natural gas – exports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124005928/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2251rank.html |date=2018-11-24 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> ជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតកម្មឧស្ម័នធម្មជាតិ|អ្នកផលិតឧស្ម័នធម្មជាតិធំបំផុតទីពីរ]]<ref name="cia-gas">"[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html Country Comparison :: Natural gas – production] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315051210/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2249rank.html |date=2016-03-15 }}", CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមការនាំចេញរ៉ែប្រេងកាត|អ្នកនាំចេញប្រេងកាតធំបំផុតទីពីរ]]<ref>{{Cite web|title=Trade Balance Statistics {{!}} World Crude Imports & Exports {{!}} Enerdata|url=https://yearbook.enerdata.net/crude-oil/crude-oil-balance-trade-data.html|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=yearbook.enerdata.net}}</ref> និងជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតកម្មប្រេងកាត|អ្នកផលិតប្រេងកាតធំបំផុតទីបី]]។<ref>{{Cite web|title=International – U.S. Energy Information Administration (EIA)|url=https://www.eia.gov/international/data/world/petroleum-and-other-liquids/annual-petroleum-and-other-liquids-production?pd=5&p=0000000000000000000000000000000000vg&u=0&f=A&v=mapbubble&a=-&i=none&vo=value&vb=170&t=C&g=00000000000000000000000000000000000000000000000001&l=249-ruvvvvvfvtvnvv1vrvvvvfvvvvvvfvvvou20evvvvvvvvvvnvvvs0008&s=94694400000&e=1546300800000&ev=true|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=www.eia.gov|publisher=[[Energy Information Administration]]}}</ref> [[ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់ដោយរុស្ស៊ី|ការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់នៅរុស្ស៊ី]]ច្រើនតែបង្កដោយឥន្ធនៈហ្វូស៊ីល។<ref>{{Cite web|title=Russia: greenhouse gas emissions by sector|url=https://www.statista.com/statistics/1048675/greenhouse-gas-emissions-by-sector-russia/|access-date=3 ធ្នូ 2020|website=Statista}}</ref> លើសពីនេះទៅទៀត រុស្ស៊ីគឺជាអ្នកផលិតអគ្គិសនីធំបំផុតទីបួននៅលើពិភពលោក<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2232rank.html Country Comparison :: Electricity – production] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001031249/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2232rank.html |date=2018-10-01 }}. CIA World Factbook. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 3 កុម្ភៈ 2014។</ref> និងជាអ្នកផលិតថាមពលកកើតឡើងវិញបានធំបំផុតទីប្រាំបួនគិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{Cite book|last1=Whiteman|first1=Adrian|last2=Rueda|first2=Sonia|last3=Akande|first3=Dennis|last4=Elhassan|first4=Nazik|last5=Escamilla|first5=Gerardo|last6=Arkhipova|first6=Iana|date=March 2020|title=Renewable capacity statistics 2020|url=https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2020/Mar/IRENA_RE_Capacity_Statistics_2020.pdf|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=[[IRENA]]|publisher=[[International Renewable Energy Agency]]|page=3|location=Abu Dhabi|isbn=978-92-9260-239-0}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដំបូងបង្អស់ដែលចាប់ផ្តើមអភិវឌ្ឍន៍ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរស៊ីវិលនិងជាប្រទេសដែលសាងសង់[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ]]ដំបូងគេ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលផលិត[[ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរតាមប្រទេស|ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរធំជាងគេទីបួន]]ហើយមិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អគ្គិសនីប្រមាណ ២០% ក្នុងប្រទេសមានប្រភពមកពីថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ។<ref>{{Cite web|date=October 2020|title=Nuclear Power Today |url=https://www.world-nuclear.org/information-library/current-and-future-generation/nuclear-power-in-the-world-today.aspx|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=www.world-nuclear.org|publisher=[[World Nuclear Association]]}}</ref> ===កសិកម្ម និងនេសាទ=== {{Main|កសិកម្មនៅរុស្ស៊ី|ឧស្សាហកម្មនេសាទនៅរុស្ស៊ី}} ប្រទេសរុស្ស៊ីមានផ្ទៃដីដាំដុះធំជាងគេទីបួននៅលើពិភពលោកដោយមានទំហំ ១,២៣៧,២៩៤ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលស្មើនឹង ៧,៤% នៃផ្ទៃដីដែលអាចបង្កបង្កើនផលបាននៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite web|url=https://beef2live.com/story-countries-arable-land-world-0-108929|title=Countries With The Most Arable Land In The World|work=Beef2Live|date=2 ធ្នូ 2020|access-date=12 ធ្នូ 2020|archivedate=2020-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201213020224/https://beef2live.com/story-countries-arable-land-world-0-108929|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះគឺជាអ្នកនាំចេញគ្រាប់ធញ្ញជាតិច្រើនបំផុតទីបី<ref>[https://web.archive.org/web/20120108052630/http://www.rosbankjournal.ru/news/11588 Russia takes the third place in the world by grain exports], rosbankjournal.ru</ref> និងជាអ្នកផលិតនាំមុខគេនៃ[[ស្រូវសាលីបាលី]] [[ស្រូវសាលីសារ៉ាសង់|សារ៉ាសង់]] និង[[ស្រូវអូត|អូត]] ហើយជាអ្នកផលិតនិងនាំចេញនូវ[[ស្រូវរ៉ៃ]]និង[[គ្រាប់ផ្កាឈូករ័ត្ន]]ច្រើនជាងគេបង្អស់។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦ មក រុស្ស៊ីគឺជាអ្នកនាំចេញដំណាំស្រូវធំបំផុតនៅលើពិភពលោក។<ref>{{cite news|title=Despite sanctions Russian wheat export is breaking the records|url=https://financialobserver.eu/cse-and-cis/despite-sanctions-russian-wheat-export-is-breaking-the-records/|work=Financialobserver.eu|date=2 ឧសភា 2019|access-date=2021-05-06|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018105141/https://financialobserver.eu/cse-and-cis/despite-sanctions-russian-wheat-export-is-breaking-the-records/|url-status=dead}}</ref> ខណៈដែលកសិដ្ឋានធំៗច្រើនតែផ្តោតលើផលិតកម្មគ្រាប់ធញ្ញជាតិនិងការចិញ្ចឹមសត្វ គ្រឿងបន្លែផ្លែឈើគឺច្រើនតែផលិតនៅតាមកសិដ្ឋានតូចៗដែលមានលក្ខណៈជាគ្រួសារនិងឯកជន។<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_38/IssWWW.exe/Stg/d01/02-28.htm Main agricultural products by type of owners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110501011307/http://www.gks.ru/bgd/regl/b09_38/IssWWW.exe/Stg/d01/02-28.htm|date=2011-05-01}} [[Rosstat]], 2009</ref> រុស្ស៊ីគឺជាម្ចាស់ផ្ទះនៃពងត្រី[[កាវីយ៉ា]]ដែលមានគុណភាពល្អបំផុតលើលោក<ref>{{cite web|url=https://www.tasteatlas.com/most-popular-caviars-in-the-world|title=Top 9 MOST POPULAR CAVIARS in the world|work=TasteAtlas|date=13 មករា 2021|access-date=4 កុម្ភៈ 2020|archivedate=2021-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210113053257/https://www.tasteatlas.com/most-popular-caviars-in-the-world|url-status=dead}}</ref>ហើយក៏ត្រូវជាម្ចាស់នៃកងនេសាទដ៏ធំបំផុតលើលោកផងដែរដោយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីប្រាំមួយក្នុងបរិមាណត្រីដែលចាប់បាន បើគិតជាតោនគឺស្មើនឹង ៤,៧៧៣,៤១៣ តោននៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{cite web|url=http://www.fao.org/3/i9540en/i9540en.pdf|title=The State of World Fisheries and Aquaculture|publisher=[[Food and Agriculture Organization]]|date=2018|access-date=4 កុម្ភៈ 2021}}</ref> ===វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យា=== {{Main|វិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យានៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅរុស្ស៊ី|បញ្ជីរាយនាមប្រឌិតករនៅរុស្ស៊ី}} [[File:M.V. Lomonosov by L.Miropolskiy after G.C.Prenner (1787, RAN).jpg|thumb|left|upright|[[មីខាអ៊ីល ឡូម៉ូណូសូវ]], ជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ[[ពហុវិជ្ជា]] ប្រឌិតករ កវី និងសិល្បករដ៏ឆ្នើមម្នាក់របស់ប្រទេសរុស្ស៊ី]] ថវិកា[[ស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍]]របស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺស្ថិតនៅ[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមថវិកាស្រាវជ្រាវនិងអភិវឌ្ឍន៍|លំដាប់ថ្នាក់ទី ៩ លើពិភពលោក]]ដោយមានការចំណាយប្រមាណ ៤២២ ពាន់លានរូបលើវិស័យស្រាវជ្រាវនិងការអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងស្រុក។<ref>{{Cite web|date=7 កុម្ភៈ 2020|title=(ភាសារុស្ស៊ី) The level of funding for Russian science is insufficient to ensure a technological breakthrough|url=https://ach.gov.ru/checks/9658|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=ach.gov.ru|publisher=[[Accounts Chamber of Russia]]|archivedate=2020-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109003550/https://ach.gov.ru/checks/9658|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីជាប្រទេសដែលបានជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីដប់នៅក្នុងចំនួនបោះពុម្ភឯកសារវិទ្យាសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web|date=April 2020|title=SJR – International Science Ranking|url=https://www.scimagojr.com/countryrank.php?year=2019&order=it&ord=desc|access-date=9 វិច្ឆិកា 2020|website=www.scimagojr.com|publisher=SCImago Journal & Country Rank}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩០៤ មក ជនជាតិរុស្ស៊ី/សូវៀតសរុបចំនួន ២៦ នាក់បានឈ្នះ[[បញ្ជីរាយរតនកវីណូបែលតាមប្រទេស|រង្វាន់ណូបែល]]ខាងផ្នែកវិជ្ជាជាច្រើនមាន៖ [[រូបវិទ្យា]] [[គីមីវិទ្យា]] [[វេជ្ជវិជ្ជា]] [[សេដ្ឋកិច្ច]] [[អក្សរសាស្ត្រ]] និង[[សន្តិភាព]]។<ref>{{Cite web|date=10 ធ្នូ 2019|title=ru:Кто из российских и советских ученых и литераторов становился лауреатом Нобелевской премии|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Which of the Russian and Soviet scientists and writers became the Nobel Prize laureate|url=https://tass.ru/info/7308739|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020|website=ru:ТАСС|publisher=[[TASS]]}}</ref> លោក[[មីខាអ៊ីល ឡូម៉ូណូសូវ]]គឺជាអ្នកបង្កើត[[ច្បាប់នៃការអភិរក្សថាមពល]]ឡើង។<ref name="mes">{{Cite web|title=Famous Russian Scientists and their Discoveries|url=http://studyinrussia.ru/en/why-russia/traditions-of-education/scientists-and-discoveries/|website=Official website about higher education in Russia for foreigners|publisher=[[Ministry of Education and Science (Russia)]]|access-date=2021-05-12|archivedate=2020-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201101052225/https://studyinrussia.ru/en/why-russia/traditions-of-education/scientists-and-discoveries/|url-status=dead}}</ref> ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាស្រុកកំណើររបស់គណិតវិទូដ៏ល្បីល្បាញជាច្រើននៅលើពិភពលោកមានដូចជា លោក[[នីកូឡៃ ឡូបាឆេវស្គី]] និងលោក[[ប៉ាហ្វនូទី ឆេប៊ីឆេវ]]ជាដើម។<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BFsnWXkqZaMC|title=Russian Mathematicians in the 20th Century|publisher=Princeton University Press|year=2003|isbn=978-981-02-4390-6|editor=Yakov Sinai|location=Princeton, NJ}}</ref> [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី]]ដែលមាននៅក្នុង[[គីមីវិទ្យា]]សព្វថ្ងៃក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយជនជាតិរុស្ស៊ីផងដែរដោយលោកមានឈ្មោះថា [[ឌីមេទ្រី មិនដេលេយេវ]]។<ref name="mes" /> គណិតវិទូរុស្ស៊ី/សូវៀតសរុបចំនួនប្រាំបួននាក់ធ្លាប់បានទទួល[[មេដៃហ្វីល]] (''Fields Medal'' – ជារង្វាន់ដ៏មានតម្លៃបំផុតសម្រាប់គណិតវិទូនៅជុំវិញពិភពលោក)។<ref>{{Cite web|date=8 មេសា 2018|title=St Petersburg will host the International Congress of Mathematicians for the first time|url=https://english.spbu.ru/news/2109-st-petersburg-will-host-the-international-congress-of-mathematicians-for-the-first-time|access-date=|website=english.spbu.ru|archivedate=2021-04-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210417070250/https://english.spbu.ru/news/2109-st-petersburg-will-host-the-international-congress-of-mathematicians-for-the-first-time|url-status=dead}}</ref> របកគំហើញនិងប្រឌិតកម្មជាច្រើនដែលត្រូវរកឃើញឬបង្កើតដោយជនជាតិរុស្ស៊ីមាន៖ [[ត្រង់ស្វមម៉ាទ័រ]] [[អំពូលភ្លើងអគ្គិសនី]] [[យន្តហោះ]] [[ឆ័ត្រយោង]]សុវត្ថិភាព តារារណបសិប្បនិម្មិតឈ្មោះថា[[ស្ពុតនីគ ១|ស្ពុតនីគ]] វីទ្យុទទួលសម្លេង [[មីក្រូទស្សន៍|មីក្រូទស្សន៍អគ្គិសនី]] [[រូបថតពណ៌]]<ref>{{Cite web|date=25 កញ្ញា 2020|title=(ភាសាអង់គ្លេស) Great Inventions by Russians|url=https://www.travelallrussia.com/blog/great-inventions-russians|access-date=30 ធ្នូ 2020|website=Travel All Russia}}</ref> [[តារាងខួបនៃធាតុគីមី|តារាងគីមី]] [[រទេះភ្លើងអគ្គិសនី]] [[ឧបករណ៍ថតវីដេអូ]] [[ឧទ្ធម្ភាគចក្រ]] [[ចាហួយ]] [[ទូរទស្សន៍]] [[កៅស៊ូសាំងតេទិក]] និង[[ម៉ាស៊ីនច្រូត]]។ល។<ref>{{Cite web|last=Kuzmin|first=Viktor|date=16 មីនា 2012|title=Russia's 12 top inventions that changed the world|url=https://www.rbth.com/articles/2012/03/16/russias_12_top_inventions_that_changed_the_world_15089.html|website=[[Russia Beyond]]|publisher=[[Rossiyskaya Gazeta]]}}</ref> ទីភ្ញាក់ងារអវកាសជាតិរបស់ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺមានឈ្មោះថា[[រ៉ូសកូសម៉ូស]] (''Роскосмос''), សមិទ្ធិផលរបស់រុស្ស៊ីក្នុងវិស័យ[[បច្ចេកវិទ្យាអវកាស]]និង[[ការរុករុកទីអវកាស]]សព្វថ្ងៃគឺបានមកពីលោក[[កុនស្តង់ទីន ធ្សីលកូវស្គី]]ដែលត្រូវគេចាត់ទុកលោកថាជាបិតានៃ[[តារាយានវិទ្យា|ទ្រឹស្តីតារាយាន]]។<ref>{{cite web|url=http://www.aiaa.org/index.cfm|title=American Institute of Aeronautics and Astronautics|publisher=Aiaa.org|access-date=2 មករា 2010}}</ref> ស្នាដៃរបស់គាត់បានជួយឱ្យវិស្វកររ៉ុក្កែតសូវៀតកំពូលៗជាច្រើននាក់សម្រេចនូវការងាររបស់ពួកគេនៅក្នុង[[កម្មវិធីអវកាសសូវៀត]]នាដើមសម័យ[[ការប្រណាំងប្រជែងផ្នែកអវកាស|ប្រណាំងប្រជែងផ្នែកអវកាស]]និងរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៧ តារារណបសិប្បនិម្មិតដំបូងគេបង្អស់ត្រូវបានបង្ហោះនិងធ្វើគោចរបានមួយជុំភពផែនដី, នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦១ លោក[[យូរី ហ្គាហ្គារីន]]បានក្លាយជាមនុស្សដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើដំណើរនៅក្នុងទីអវកាស។ សមិទ្ធិផលនិងកំណត់ត្រារុករកទីអវកាសរបស់សូវៀតនិងរុស្ស៊ីនូវមានជាច្រើនទៀតដូចជា៖ ការសម្តែងសកម្មភាពដើរដំបូងបង្អស់នៅទីអវកាសដោយលោក[[អាឡិចស៊ី លីអូណូវ]], [[លូណា ៩]] គឺជាយានអវកាសដំបូងបង្អស់ដែលបានចុះចតនៅលើ[[ភពព្រះច័ន្ទ]], [[ហ្សូន ៥]] គឺជាយានអវកាសដែលដឹកភាវៈរស់ដំបូងបង្អស់ (មានសត្វអណ្តើកចំនួនពីរក្បាលនិងរុក្ខជាតិមួយចំនួន) ដែលធ្វើគោចរបានដោយជោគជ័យនៅជុំវិញព្រះច័ន្ទ, [[វេណេរ៉ា ៧]] គឺជាយានអវកាសដំបូងដែលបានចុះចតលើភពមួយផ្សេងទៀត ([[ភពសុក្រ]]), [[ម៉ារស៍ ៣]] គឺជាយានអវកាសដំបូងដែលចុះចតលើ[[ភពអង្គារ]]បានសម្រេច, [[រ៉ូវែរ|រ៉ូវែររុករកទីអវកាស]]ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយមានឈ្មោះថា[[លូណូកូដ ១]], [[ស្ថានីយ៍អវកាស]]ដំបូងបង្អស់ឈ្មោះ[[សាលយុត ១]] ហើយនិង[[មៀរ]]ដែលជាស្ថានីយ៍អវកាសធំបង្អស់របស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|url=http://www.russianspaceweb.com/2009.html |title=Russian space program in 2009: plans and reality |publisher=Russianspaceweb.com |access-date=27 មេសា 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100128201450/http://www.russianspaceweb.com/2009.html |archive-date=28 មករា 2010}}</ref> រុស្ស៊ីបានបញ្ចប់ប្រព័ន្ធអាកាសចរណ៍ផ្កាយរណបរបស់ពួកគេហៅថា[[ក្លាណាស]]នៅចុងឆ្នាំ២០២០។ សព្វថ្ងៃ រុស្ស៊ីគឺកំពុងតែផលិតយន្តហោះចម្បាំងជំនាន់ទីប្រាំរបស់ខ្លួនហើយបានកំពុងសាងសង់[[រោងចក្រនុយក្លេអ៊ែរចល័ត]]ស៊េរីទីមួយនៅលើពិភពលោក។ [[ស៊ូយុស (ប្រភេទរ៉ុក្កែត)|រ៉ុក្កែតស៊ូយុស]]គឺជាអ្នកផ្តល់សេវាដឹកដំណើរអវកាសចររុស្ស៊ីតែមួយគត់ទៅ[[ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ]]។ [[លូណា-ក្លូប]]គឺជាកម្មវិធីអាកាសចរណ៍នៅភពព្រះច័ន្ទដោយបេសកកម្មដំបូងនឹងកំណត់ចាប់ផ្តើមនៅអំឡុងឆ្នាំ២០២១។ រ៉ូសកូសម៉ូសគឺកំពុងតែផលិតយានអវកាសថ្មីឈ្មោះថា[[អូវ៉ែល (យានអវកាស|អូរ៉ែល]]ដើម្បីជំនួសស៊ូយុសដែលជាយានអវកាសដ៏ចំណាស់, យានអវកាសអូរ៉ែលថ្មីនេះមានសមត្ថភាពបំពេញបេសកកម្មហោះនៅគន្លងព្រះច័ន្ទហើយវាអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួចបាននៅអំឡុងឆ្នាំ២០២៦ ខាងមុខ។<ref>{{cite news|title=Russia may select first crew for its Federation spacecraft next year|url=http://www.spaceflightinsider.com/organizations/roscosmos/russia-may-select-first-crew-federation-spacecraft-next-year/|work=SpaceFlight Insider|author=Tomasz Nowakowski|date=1 វិច្ឆិកា 2017|access-date=18 កញ្ញា 2021|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221043110/https://www.spaceflightinsider.com/organizations/roscosmos/russia-may-select-first-crew-federation-spacecraft-next-year/|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៩ រុស្ស៊ីបានប្រកាសថាខ្លួនមានគម្រោងធ្វើបេសកកម្មយានិកដំបូងទៅចុះចតនៅភពព្រះច័ន្ទនៅអំឡុងឆ្នាំ២០៣១។<ref>{{cite news|title=ru:Российские космонавты высадятся на Луну в 2031 году |url=https://ria.ru/20190209/1550625837.html|work=RIA Novosti|date=9 កុម្ភៈ 2019}}</ref> ===ទេសចរណ៍=== {{Main|វិស័យទេសចរណ៍នៅរុស្ស៊ី}} [[File:Grand Cascade in Peterhof 01.jpg|thumb|[[វិមានពីទ័រអូហ្វ]]នៅទីក្រុងសង់ពីទ័របួរ សព្វថ្ងៃគឺជាទីកន្លែងបេតិកភណ្ឌពិភពលោកមួយរបស់អង្គការយូណេស្កូ]] បើយោងទៅតាម[[អង្គការទេសចរណ៍ពិភពលោក]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសដែលមានភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនាច្រើនបំផុតទី ១៦ នៅលើពិភពលោកហើយជាប់លំដាប់ថ្នាក់ទីដប់ប្រចាំទ្វីបអឺរ៉ុបដោយមានភ្ញៀវទេសចរសរុបចំនួន ២៤,៦ លាននាក់។<ref name="unwto">{{Cite journal|url=https://www.e-unwto.org/doi/epdf/10.18111/wtobarometereng.2020.18.1.6|title=UNWTO World Tourism Barometer|journal=Unwto World Tourism Barometer English Version|publisher=[[World Tourism Organization]] (UNWTO)|year=2020|volume=18|pages=18|doi=10.18111/wtobarometereng|issn=1728-9246|issue=6}}</ref> យោងទៅតាម[[ទីភ្ញាក់ងារសហព័ន្ធទេសចរណ៍]]បានឱ្យដឹងថា ចំនួនភ្ញៀវទេសចរណ៍បរទេសដែលធ្វើដំណើរមកប្រទេសរុស្ស៊ីមាន ២៤,៤ លាននាក់ក្នុងឆ្នាំ២០១៩។<ref>{{Cite web|script-title=ru:Выборочная статистическая информация, рассчитанная в соответствии с Официальной статистической методологией оценки числа въездных и выездных туристских поездок – Ростуризм|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Selected statistical information calculated in accordance with the Official Statistical Methodology for Estimating the Number of Inbound and Outbound Tourist Trips – Rostourism|url=https://tourism.gov.ru/contents/statistika/statisticheskie-pokazateli-vzaimnykh-poezdok-grazhdan-rossiyskoy-federatsii-i-grazhdan-inostrannykh-gosudarstv/vyborochnaya-statisticheskaya-informatsiya-rasschitannaya-v-sootvetstvii-s-ofitsialnoy-statisticheskoy-metodologiey-otsenki-chisla-vezdnykh-i-vyezdnykh-turistskikh-poezdok/|access-date=11 វិច្ឆិកា 2020|website=tourism.gov.ru|publisher=[[Federal Agency for Tourism (Russia)]]|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122202242/https://tourism.gov.ru/contents/statistika/statisticheskie-pokazateli-vzaimnykh-poezdok-grazhdan-rossiyskoy-federatsii-i-grazhdan-inostrannykh-gosudarstv/vyborochnaya-statisticheskaya-informatsiya-rasschitannaya-v-sootvetstvii-s-ofitsialnoy-statisticheskoy-metodologiey-otsenki-chisla-vezdnykh-i-vyezdnykh-turistskikh-poezdok/|url-status=dead}}</ref> ចំណូលទេសចរណ៍អន្តរជាតិរបស់រុស្ស៊ីនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ មានចំនួន ១១,៦ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។<ref name="unwto" /> នៅឆ្នាំ២០២០ វិស័យទេសចរណ៍គឺស្មើនឹង ៤% នៃ ផសស នៃប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web|date=26 កញ្ញា 2020|title=ru:Вице-премьер считает, что вклад туризма в ВВП России может вырасти в три раза за 10 лет|title=(ភាសារុស្ស៊ី) Deputy Prime Minister believes that the contribution of tourism to Russia's GDP could triple in 10 years|url=https://tass.ru/ekonomika/9558261|access-date=11 November 2020|website=ru:ТАСС|publisher=[[TASS]]}}</ref> ផ្លូវទេសចរណ៍សំខាន់ៗនៅប្រទេសរុស្ស៊ីរួមមាន៖ ដំណើរជុំវិញ[[រង្វង់មាសរុស្ស៊ី]] ផ្លូវទស្សនីយភាពនៃទីក្រុងបុរាណៗ ការជិះទូកឬនាវាកំសាន្តនៅតាមដងទន្លេធំៗដូចទន្លេវ៉ុលហ្កាជាដើម និងធ្វើដំណើរតាមផ្លូវដែកឆ្លងតំបន់ស៊ីបេរី។ល។<ref>{{cite web|url=http://www.e-unwto.org/content/r13521/fulltext.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20150112082549/http://www.e-unwto.org/content/r13521/fulltext.pdf|archive-date=12 មករា 2015|title=Tourism Highlights 2014|publisher=UNWTO (World Tourism Organization)|date=2014|access-date=20 មករា 2015|archivedate=2015-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205165056/http://www.e-unwto.org/content/r13521/fulltext.pdf|url-status=dead}}</ref> ទីកន្លែងល្បីៗនិងពេញនិយមបំផុតសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរមកទស្សនារួមមាន៖ [[ទីលានក្រហម]] [[វិមានពីទ័រអូហ្វ]] [[គ្រែមឡាំងកាហ្សាន]] [[ឡរ៉ាព្រះត្រីឯកនៃសង់ស៊ែរជីស]] និងបឹងបៃកាល។ល។<ref>{{Cite web|last=Vlasov|first=Artem|date=17 December 2018|script-title=ru:Названы самые популярные достопримечательности России|title=(ភាសារុស្ស៊ី) The most popular sights of Russia are named|url=https://iz.ru/824446/2018-12-17/nazvany-samye-populiarnye-dostoprimechatelnosti-rossii|access-date=15 December 2020|website=[[Izvestia]]}}</ref> ==ប្រជាសាស្ត្រ== {{Main|ប្រជាសាស្ត្ររុស្ស៊ី|ជនជាតិរុស្ស៊ី}} រុស្ស៊ីគឺជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមសន្ទភាពប្រជាជន|ប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានសន្ទភាពប្រជាជនទាបបំផុត]]និងជាប្រទេសដែលមាន[[នគររូបនីយកម្មតាមប្រទេស|ទីប្រជុំជន]]ច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក។ បើយោងតាមជំរឿនក្នុងឆ្នាំ២០១០ ប្រទេសនេះមានប្រជាជនចំនួន ១៤២,៨ លាននាក់<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> ហើយបើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២១ ចំនួននេះបានកើនឡើងដល់ ១៤៦,២ លាននាក់។<ref name="gks.ru-popul"/> បើប្រៀបនឹង[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអឺរ៉ុបតាមចំនួនប្រជាជន|ទ្វីបអឺរ៉ុប]] រុស្ស៊ីជាប្រទេសដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុត ហើយបើគិតនៅទូទាំងពិភពលោក រុស្ស៊ីមាន[[បញ្ជីប្រទេសតាមចំនួនប្រជាជន|ចំនួនប្រជាជនច្រើនបំផុតទីប្រាំបួន]]ដោយមានសន្ទភាពប្រជាជនចំនួន ៩ នាក់ក្នុងមួយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ តាំងពីទស្សវត្តឆ្នាំ១៩៩០ មក[[អត្រាមរណភាព]]នៅប្រទេសរុស្ស៊ីបានកើនឡើងលើសពី[[អត្រាកំណើត]]ទៅទៀត។<ref>{{Cite web |url=http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm |title=Demographic Transition Model |date=27 កញ្ញា 2009 |publisher=Barcelona Field Studies Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527180111/http://geographyfieldwork.com/DemographicTransition.htm |archive-date=27 ឧសភា 2010 |access-date=28 មីនា 2011}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨ គេបានធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណថា[[អត្រាលទ្ធភាពបង្កើតកូនសរុប]]ក្នុងប្រទេសមាន ១.៦ នាក់ក្នុងស្ត្រីម្នាក់បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអត្រាមធ្យមពិភពលោកគឺ ២.១ នាក់ ដូច្នេះ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានអត្រាកំណើតទាបបំផុតនៅលើពិភពលោក។ ក្រៅពីនេះ រុស្ស៊ីគឺជាប្រទេសមួយដែលមាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមអាយុជាមធ្យម|ប្រជាជនចំណាស់ជាងគេនៅលើពិភពលោក]]ដោយមានមនុស្សអាយុមធ្យមស្មើនឹង ៤០,៣ ឆ្នាំ។<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|title=Russia|work=[[The World Factbook]]|date=7 កុម្ភៈ 2020|access-date=2021-05-15|archivedate=2021-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/|url-status=dead}}</ref> នៅឆ្នាំ២០០៩ រុស្ស៊ីបានបង្ហាញពីរបាយការណ៍កំណើនប្រជាជនជាលើកដំបូងក្នុងរយៈពេល ១៥ ឆ្នាំ។ ចាប់តាំងពីទស្សវត្តឆ្នាំ២០១០ មកគេបានកត់សម្គាល់ឃើញថាចំនួនប្រជាជននៅរុស្ស៊ីបានចាប់កើនឡើងបន្តិចបន្តួចហើយអត្រាមរណភាពបានកំពុងតែថយចុះវិញបូករួមជាមួយនឹងកំណើននៃអត្រាកំណើតនិងជន[[អន្តោប្រវេសន៍]]។<ref>{{cite web|url=https://gks.ru/storage/mediabank/demo27.xlsx|format=XLSX|script-title=ru:Суммарный коэффициент рождаемости|trans-title=(ភាសារុស្ស៊ី) អត្រាកំណើតសរុប|work=[[សេវាកម្មស្ថិតិរដ្ឋសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]|access-date=29 មករា 2020|archivedate=2020-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200129201903/https://gks.ru/storage/mediabank/demo27.xlsx|url-status=dead}}</ref> រុស្ស៊ីគឺជា[[រដ្ឋពហុជាតិ]]ដោយមានក្រុមជនជាតិជាង ១៩៣ ក្រុមរស់នៅក្នុងប្រទេសនេះ។ នៅក្នុងជំរឿនឆ្នាំ២០១០ ប្រជាជនប្រមាណ ៨១% គឺជា[[ជនជាតិរុស្ស៊ី]]<ref name="ethnicgroups">[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Ethnic groups in Russia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110622084055/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php |date=22 June 2011}}, 2002 census, ''Demoscope Weekly''. ដកស្រង់នៅថ្ងៃ 5 កុម្ភៈ 2009។</ref> ហើយប្រជាជនប្រមាណ ១៩% ទៀតគឺជាប្រជាជនដែលមានដើមកំណើតចម្រុះ,<ref name="perepis-2010.ru"/> ៨៥% នៃប្រជាជនរុស្ស៊ីគឺមានដើមកំណើតនៅអឺរ៉ុបដោយភាគច្រើនជាជនជាតិស្លាវ។<ref name="perepis-2010.ru"/> សាធារណរដ្ឋចំនួន ២២ នៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីត្រូវបានគេកំណត់ថាមានជនជាតិ វប្បធម៌ និងភាសារៀងៗខ្លួន។ នៅក្នុងចំណោមប្រជាជនរុស្ស៊ីចំនួន ១៣ នាក់ វាអាចមានមួយនាក់ជាជនជាតិភាគតិច។ យោងតាមអង្គការសហប្រជាជាតិ៖ [[ការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ទៅរុស្ស៊ី|ចំនួនជនអន្តោប្រវេសន៍]]នៅប្រទេសរុស្ស៊ីគឺមានទំហំធំជាងគេទីបីនៅលើពិភពលោកដោយមានជនអន្តោប្រវេសន៍សរុបជាង ១១,៦ លាននាក់<ref>{{cite news|last=Kirk|first=Ashley|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/12111108/Mapped-Which-country-has-the-most-immigrants.html|title=Mapped: Which country has the most immigrants?|date=21 មករា 2016|work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref>ដែលភាគច្រើនគឺមកពីអតីតរដ្ឋសូវៀតជាពិសេសគឺជនជាតិអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-04-03/russia-and-ukraine-fight-but-their-people-want-reconciliation|title=Russia and Ukraine Fight, But Their People Seek Reconciliation|work=[[Bloomberg L.P.]]|author=Leonid Ragozin|date=3 មេសា 2019|access-date=19 មេសា 2021}}</ref> ===ភាសា=== {{Main|ភាសារុស្ស៊ី|ភាសានៅរុស្ស៊ី}} [[ភាសារុស្ស៊ី]]គឺជា[[ភាសាផ្លូវការ]]របស់ប្រទេសរុស្ស៊ី។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិភាគតិចជាង ១៩៣ ក្រុមបានប្រើប្រាស់ភាសាផ្សេងៗគ្នាជាង ១០០ ភាសា។<ref name="britannica">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Russia/Mixed-and-deciduous-forest#ref38596|title=Russia|encyclopedia=[[Encyclopedia Britannica]]|access-date=8 វិច្ឆិកា 2020}}</ref> បើយោងតាមជំរឿនឆ្នាំ២០០២ បានឱ្យយើងដឹងថា ប្រជាជនរុស្ស៊ីចំនួន ១២៤,៦ លាននាក់គឺនិយាយភាសារុស្ស៊ី រីឯភាសាបន្ទាប់គឺ[[ភាសាតាតារ]]ដែលនិយាយដោយមនុស្សចំនួន ៥,៣ លាននាក់ ហើយចំណែក[[ភាសាអ៊ុយក្រែន]]វិញត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយមនុស្សចំនួន ១,៨ លាននាក់។<ref>{{cite web|url=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|title=Russian Census of 2002|website=4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)|publisher=[[Rosstat]]|access-date=16 មករា 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|archive-date=19 កក្កដា 2011|archivedate=2020-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200622151329/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|url-status=dead}}</ref> រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានអនុញ្ញាតឱ្យសាធារណរដ្ឋនីមួយៗមានសិទ្ធិនិយាយភាសារដ្ឋរបស់ខ្លួនបន្ថែមលើភាសារុស្ស៊ី។<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|website=(Article 68, §&nbsp;2)|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref> ភាសារុស្ស៊ីគឺជាភាសាកំណើតមួយដែលមានចំនួនមនុស្សនិយាយច្រើនជាងគេនៅអឺរ៉ុប ជាភាសាដែលពេញនិយមបំផុតនៅអឺរ៉ាស៊ី និងជា[[ភាសាស្លាវ]]មួយដែលប្រជាប្រិយជាងគេ។<ref>{{cite web|title=Russian language|publisher=University of Toronto|url=http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|archive-date=6 មករា 2007|access-date=27 ធ្នូ 2007|archivedate=2007-01-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070106002617/http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx|url-status=dead}}</ref> ភាសារុស្ស៊ីគឺកើតចេញមកពីក្រុម[[ភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប]] និងជា[[ភាសាស្លាវ]]មួយដែលនូវមានមនុស្សអនុវត្តនិយាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃ ហើយជាភាសាធំបំផុតនៅក្នុងក្រុម[[ភាសាបាលតូ-ស្លាវ]]។ ភាសារុស្ស៊ីក៏ជាភាសាដែលមានអ្នកប្រើប្រាស់ច្រើនបំផុតទីពីរនៅលើបណ្តាញ[[អ៊ីនធើណេត|អ៊ីនធឺណិត]]ផងដែរបន្ទាប់ពី[[ភាសាអង់គ្លេស]]<ref>{{cite web|title=Russian is now the second most used language on the web|url=http://w3techs.com/blog/entry/russian_is_now_the_second_most_used_language_on_the_web|website=W3Techs|publisher=Q-Success|access-date=17 មិថុនា 2013|author=Matthias Gelbmann|date=19 មីនា 2013}}</ref> ហើយសព្វថ្ងៃជាភាសាមួយក្នុងចំណោមភាសាផ្លូវការចំនួនពីរនៅលើ[[ស្ថានីយ៍អវកាសអន្តរជាតិ]]<ref>{{Cite web|url=https://global.jaxa.jp/article/special/expedition/wakata01_e.html|title=JAXA &#124; My Long Mission in Space|website=global.jaxa.jp}}</ref> និងជាភាសាមួយក្នុងចំណោម[[ភាសាផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|ភាសាផ្លូវការទាំងប្រាំមួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។<ref>{{cite web|last=Poser|first=Bill|url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/000854.html|title=The languages of the UN|publisher=Itre.cis.upenn.edu|date=5 ឧសភា 2004|access-date=29 តុលា 2010}}</ref> ===សាសនា=== {{Main|សាសនានៅរុស្ស៊ី}} [[File:Saint Basil's Cathedral in Moscow.jpg|thumb|[[ព្រះវិហារសង់បាស៊ីល]]នៅរដ្ឋធានីម៉ូស្គូ, ជាអគារដ៏ប្រជាប្រិយមួយដែលតំណាងឱ្យប្រទេសរុស្ស៊ី<ref>{{cite web|url=https://www.lonelyplanet.com/russia/moscow/attractions/st-basils-cathedral/a/poi-sig/373447/360429|title=St Basil's Cathedral|work=[[Lonely Planet]]|access-date=10 មីនា 2021}}</ref>]] យោងតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងថា ប្រទេសរុស្ស៊ីគឺជារដ្ឋដែលគ្មានទំនាក់ទំនងជាមួយនឹងសាសនាអ្វីនោះឡើយ ពោលគឺគ្មានសាសនារដ្ឋនោះទេ។ សាសនាដ៏ប្រជាប្រិយបំផុតនៅក្នុងប្រទេសនេះគឺ[[គ្រិស្តសាសនានៅរុស្ស៊ី|គ្រិស្តសាសនា]]។ រុស្ស៊ីមានចំនួនអ្នកកាន់គ្រិស្តសាសនានិកាយអូស្សូដក់ច្រើនជាងគេនៅលើលោក។<ref>{{cite web|title=Religious Belief and National Belonging in Central and Eastern Europe|url=http://www.pewforum.org/2017/05/10/religious-belief-and-national-belonging-in-central-and-eastern-europe/|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|date=10 ឧសភា 2017 }}</ref><ref>{{cite web|title=Orthodox Christianity in the 21st Century|url=https://www.pewforum.org/2017/11/08/orthodox-christianity-in-the-21st-century/|website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|date=10 វិច្ឆិកា 2017}}</ref> យោងទៅតាមការស្ទង់មតិសង្គមវិទ្យាផ្សេងៗគ្នាលើការប្រកាន់សាសនាបានឱ្យយើងដឹងថា៖ ប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណពី ៤១% ទៅ ៨០% គឺជាអ្នកគោរពប្រកាន់[[ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់រុស្ស៊ី|ព្រះសហគមន៍អូស្សូដក់]]។<ref name="ArenaAtlas2012">There is no official census of religion in Russia, and estimates are based on surveys only. In August 2012, [http://sreda.org/arena ARENA] determined that about 46.8% of Russians are Christians (including Orthodox, Catholic, Protestant, and non-denominational), which is slightly less than an absolute 50%+ majority. However, later that year the [http://www.levada.ru/17-12-2012/v-rossii-74-pravoslavnykh-i-7-musulman Levada Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231020830/http://www.levada.ru/17-12-2012/v-rossii-74-pravoslavnykh-i-7-musulman |date=31 December 2012 }} determined that 76% of Russians are Christians, and in June 2013 the [http://fom.ru/obshchestvo/10953 Public Opinion Foundation] determined that 65% of Russians are Christians. These findings are in line with [http://www.pewforum.org/2011/12/19/global-christianity-exec/ Pew]'s 2010 survey, which determined that 73.3% of Russians are Christians, with [http://wciom.ru/index.php?id=268&uid=13365 VTSIOM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929201730/https://wciom.ru/index.php?id=268&uid=13365%2F |date=29 September 2020 }}'s 2010 survey (~77% Christian), and with [http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf#page=40 Ipsos MORI] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117013643/http://www.fgi-tbff.org/sites/default/files/elfinder/FGIImages/Research/fromresearchtopolicy/ipsos_mori_briefing_pack.pdf |date=17 January 2013 }}'s 2011 survey (69%).</ref><ref name="Ogonek">[http://www.kommersant.ru/doc/1997068 Верю — не верю]. "Ogonek", № 34 (5243), 27 សីហា 2012. ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 24 កញ្ញា 2012។</ref><ref>{{cite web|url=http://www.religare.ru/2_42432.html|script-title=ru:Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше|access-date=6 មករា 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20151202081009/http://www.religare.ru/2_42432.html|archive-date=2 ធ្នូ 2015}}</ref> នៅឆ្នាំ២០១៧ ការស្ទង់មតិដែលធ្វើឡើងដោយ[[មជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវភ្ជូ]] (Pew Research Center) បានបង្ហាញថា ប្រជាជនរុស្ស៊ីប្រមាណ ៧៣% បានប្រកាសខ្លួនថាជាគ្រិស្តសាសនិក (អ្នកប្រកាន់និកាយអូស្សូដក់មាន ៧១%, កាតូលិក ១% និង ២% ជាអ្នកកាន់និកាយផ្សេងទៀត), ១៥% ជាអ្នកដែលគ្មានជំនឿសាសនា, ១០% ជាមូស្លីម និង ១% ជាអ្នកប្រកាន់សាសនាដទៃទៀត។<ref name="Pew2017">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2017/05/10/religious-affiliation/|title=Religious Belief and National Belonging in Central and Eastern Europe|date = 10 ឧសភា 2017| publisher = Pew Research Center| access-date = 9 កញ្ញា 2017}}</ref> យោងតាមរបាយការណ៍មួយចំនួនទៀតបានថ្លែងថា សមាមាត្រនៃអ្នកគ្មានជំនឿសាសនានៅរុស្ស៊ីមានចន្លោះពី ១៦% ទៅ ៤៨% នៃប្រជាជនសរុប។<ref>{{Cite book|title=The Cambridge Companion to Atheism|last=Zuckerman|first=P.|publisher=Cambridge University Press|year=2005|editor=Michael Martin|chapter=Atheism: Contemporary Rates and Patterns}}</ref> [[ឥស្លាមសាសនានៅរុស្ស៊ី|ឥស្លាមសាសនា]]គឺជាសាសនាធំបំផុតទីពីរនៅរុស្ស៊ី។<ref>{{cite book|title=Europe: Belarus, Russian Federation and Ukraine|chapter-url=https://books.google.com/books?id=wm3w1oGCaEoC&pg=PA1387|access-date=29 មេសា 2015|series=World and Its Peoples|year=2010|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7900-0|page=1387|chapter=Russian Federation}}</ref> វាគឺជាសាសនាប្រពៃណីនិងពេញនិយមបំផុតនៅតាមតំបន់រុស្ស៊ីភាគកណ្តាល។ [[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅរុស្ស៊ី|ព្រះពុទ្ធសាសនា]]គឺត្រូវបានគេគោរពនៅក្នុងសាធារណរដ្ឋចំនួនបួនគឺ៖ [[បួរយ៉ាធ្យា]] [[ទូវ៉ា]] [[ក្រៃសាបាយកាលស្គី]] និង[[កាលមីគៀ]], តំបន់ទាំងបួនគឺជាតំបន់ដែលមានចំនួនប្រជាជនប្រកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធច្រើនគួរសមនៅទ្វីបអឺរ៉ុប។<ref>{{cite web|url=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia|title=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost|work=[[Russia Beyond]]|author=Nikolay Shevchenko|date=21 កុម្ភៈ 2018|access-date=29 វិច្ឆិកា 2020}}</ref> [[ជ្វីហ្វសាសនា]]គឺជាសាសនាដែលមានចំនួនអ្នកកាន់តិចតួចបំផុតបើប្រៀបធៀបទៅនឹងសាសនាដទៃក្នុងប្រទេសប៉ុន្តែបើប្រៀបធៀបនឹងបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុបផ្សេងៗវិញ សមាគមអ្នកកាន់សាសនាជ្វីហ្វនៅរុស្ស៊ីគឺមានចំនួនធំអស្ចារ្យ។<ref>{{Cite web|url=https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-jew/|title=Jews|work=Pew Research Center|date=18 ធ្នូ 2012|access-date=7 ឧសភា 2021}}</ref> ថ្មីៗនេះ គេឃើញថាចំនួនអ្នកកាន់[[ហិណ្ឌូសាសនានៅរុស្ស៊ី|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]បានទទួលការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់។<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/russians-embrace-hinduism/article6519989.ece|title=Russians embrace Hinduism|work=[[The Hindu]]|last=Rangarajan|first=A. D.|date=20 តុលា 2014|access-date=7 ឧសភា 2021}}</ref> ===ការអប់រំ=== {{Main|ការអប់រំនៅរុស្ស៊ី}} [[File:МГУ, вид с воздуха.jpg|thumb|[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋម៉ូស្គូ]], ជាស្ថាប័នអប់រំដ៏ប្រជាប្រិយបំផុតនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។]] ប្រទេសរុស្ស៊ីមានកម្រិតមហាវិទ្យាល័យ ឬនិស្សិតបញ្ចប់ការសិក្សាខ្ពស់ជាងគេបើគិតជាភាគរយនៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោកគឺស្មើនឹង ៥៤%។<ref>[[Huffington Post]]: [https://www.huffingtonpost.com/2010/07/22/countries-with-the-most-c_n_655393.html#s117394&title=United_Kingdom_318 Countries With The MOST College Graduates] ដក់ស្រង់នៅថ្ងៃ 27 កញ្ញា 2013</ref> ប្រទេសនេះមានប្រព័ន្ធអប់រំឥតគិតថ្លៃដែលត្រូវបានធានាផ្តល់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូបបើយោងទៅតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។<ref>David Johnson, ed., ''Politics, Modernisation and Educational Reform in Russia: From Past to Present'' (2010)</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩០ មកប្រព័ន្ធអប់រំនៅតាមសាលារយៈពេលត្រឹម ១១ ឆ្នាំត្រូវបានចាប់អនុវត្ត។ ការអប់រំនៅតាមអនុវិទ្យាល័យរដ្ឋគឺឥតគិតថ្លៃនោះទេ។ ការអប់រំកម្រិតសាកលវិទ្យាល័យគឺមិនគិតថ្លៃទេលើកលែងតែនិស្សិតដែលចុះឈ្មោះចូលរៀនដោយបង់ថ្លៃពេញ (ស្ថាប័នរដ្ឋជាច្រើនបានចាប់ផ្តើមបើកមុខងារពាណិជ្ជកម្មនៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ)។<ref>{{cite web|title=Higher Education Institutions|url=http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20120303145808/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|archive-date=3 មីនា 2012|publisher=[[Rosstat]]|access-date=1 មករា 2008|archivedate=2012-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303145808/http://www.gks.ru/free_doc/2007/b07_12/08-10.htm|url-status=dead}}</ref> [[បញ្ជីរាយស្ថាប័នឧត្តមសិក្សានៅរុស្ស៊ី|សាកលវិទ្យាល័យ]]ដ៏ធំនិងចំណាស់បំផុតនៅប្រទេសរុស្ស៊ីគឺ [[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋម៉ូស្គូ]] និង[[សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋសង់ពីទ័របួរ]]។ នៅទស្សវត្តឆ្នាំ២០០០ ដើម្បីបង្កើតវិទ្យាស្ថានឧត្តមសិក្សានិងស្រាវជ្រាវដែលមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលគ្នានៅក្នុងប្រទេស រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានរៀបចំកម្មវិធីបង្កើតសាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធដោយភាគច្រើនបានបញ្ចូលសាកលវិទ្យាល័យនិងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវធំៗនៅគ្រប់តំបន់ដែលមានស្រាប់ហើយផ្តល់ឱ្យពួកគេនូវមូលនិធិពិសេស។ ស្ថាប័នអប់រំថ្មីទាំងនោះរួមមាន៖ [[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធខាងត្បូង]] [[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធស៊ីបេរី]] [[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធកាហ្សានវ៉ុលកា]] [[សកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធទិសឥសាន្ត]] និង[[សាកលវិទ្យាល័យសហព័ន្ធចុងបូព៌ា]]។ ===សុខភាព=== {{Main|សុខភាពនៅរុស្ស៊ី}} រដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីបានធានាថាប្រព័ន្ធថែទាំសុខភាពគឺឥតគិតថ្លៃនិងមានលក្ខណៈជា[[ការថែទាំសុខភាពសកល|ការថែទាំសុខភាពបែបសកល]]<ref>{{cite web|title=The Constitution of the Russian Federation|website=Article 41|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-03.htm|access-date=27 ធ្នូ 2007}}</ref>តាមរយៈកម្មវិធីធានារ៉ាប់រងសុខភាពរបស់រដ្ឋ។<ref name="ExpaticaHealth">{{cite web|url=https://www.expatica.com/ru/healthcare/healthcare-basics/healthcare-in-russia-104030/|title=Healthcare in Russia: the Russian healthcare system explained|work=[[Expatica]]|date=8 មករា 2021|access-date=21 មេសា 2021}}</ref> [[ក្រសួងសុខាភិបាលរុស្ស៊ី|ក្រសួងសុខាភិបាលនៃសហព័ន្ធរុស្ស៊ី]]គឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើប្រព័ន្ធសុខភាពនៅក្នុងប្រទេសហើយវិស័យមួយនេះបានផ្តល់ការងារជូនប្រជាពលរដ្ឋជាងពីរលាននាក់។<ref name="ExpaticaHealth"/> តំបន់សហព័ន្ធក៏មាននាយកដ្ឋានសុខភាពផ្ទាល់ខ្លួនដែរដោយគ្រប់គ្រងលើរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន។<ref name="ExpaticaHealth"/> ប្រទេសរុស្ស៊ីមានចំនួនគ្រូពេទ្យ មន្ទីរពេទ្យ និងបុគ្គលិកថែទាំសុខភាពច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោកបើគិតលើចំនួនមនុស្សម្នាក់ៗ។<ref>{{cite web|title=Healthcare in Russia&nbsp;– Don't Play Russian Roulette |publisher=justlanded.com |url=http://www.justlande/refd.com/english/Russia/Articles/Health/Healthcare-in-Russia |access-date=3 តុលា 2010}} {{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> យោងទៅតាម[[ធនាគារពិភពលោក]] រុស្ស៊ីបានចំណាយថវិកា ៥,៣២% នៃ ផសស របស់ខ្លួនលើវិស័យសុខភាពនៅក្នុងឆ្នាំ២០១៨។<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS|title=Current health expenditure (% of GDP)|work=[[ធនាគារពិភពលោក]]|access-date=21 មេសា 2021}}</ref> ចំពោះ[[អត្រាភេទមនុស្ស|អត្រាភេទ]]វិញ ស្ត្រីគឺមានចំនួនច្រើនជាងបុរសដោយស្ត្រីម្នាក់ស្មើនឹងបុរស ០.៨៥៩។<ref name=cia/> [[ភាពរំពឹងនៃអាយុ]]នៅរុស្ស៊ីគឺ ៧៣.២ ឆ្នាំ (៦៨.២ ឆ្នាំចំពោះបុរស និង ៧៨.០ ឆ្នាំចំពោះស្ត្រី)<ref>{{cite web|url=https://apps.who.int/gho/data/node.main.688|title=Life expectancy and Healthy life expectancy, data by country|publisher=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]|date=2020|access-date=19 មេសា 2021}}</ref> ហើយ[[អត្រាមរណភាពទារក]]គឺមានចំនួនទាបបំផុត (៥ នាក់ក្នុងស្ត្រីផ្តល់កំណើតចំនួន ១,០០០ នាក់)។<ref>{{cite web|url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|title=Mortality rate, infant (per 1,000 live births)|work=[[ធនាគារពិភពលោក]]|access-date=21 មេសា 2021|archivedate=2010-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100425025221/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.IMRT.IN|url-status=dead}}</ref> [[ភាពធាត់]]គឺជាបញ្ហាសុខភាពចម្បងមួយនៅក្នុងប្រទេសនេះ។ នៅឆ្នាំ២០១៦, ៦១.១% នៃមនុស្សពេញវ័យគឺមានសភាពធាត់លើសទម្ងន់ខណៈដែល ២៣.១% គឺធាត់ធម្មតា (ល្មម)។<ref name="RusObese">{{cite web|url=https://ourworldindata.org/obesity|title=Obesity|work=[[Our World in Data]]|author=Hannah Ritchie and Max Roser|access-date=21 មេសា 2021}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០១៧ អត្រាមរណភាពប្រមាណ ១៦% គឺបណ្តាលមកពីភាពធាត់ហើយក្នុងចំណោមប្រជាជន ១០០,០០០ នាក់អាចមាន ១២៣ នាក់ស្លាប់ដោយសារភាពធាត់លើសទម្ងន់នេះឯង។<ref name="RusObese"/> ==វប្បធម៌== {{Main|វប្បធម៌រុស្ស៊ី}} {{ផ្នែកទទេ}} ==ឯកសារយោង== {{reflist|2}} ==អានបន្ថែម== {{refbegin}} * Bartlett, Roger P. ''A history of Russia'' (2005) [https://archive.org/details/historyofrussia00bart online] * Brown, Archie et al. eds. ''The Cambridge Encyclopedia of Russia and the Former Soviet Union'' (2nd ed. 1994) 664 pages [https://archive.org/details/cambridgeencyclo00brow online] * Dutkiewicz, Piotr et al. ''The Social History of Post-Communist Russia'' (Routledge, 2016) [https://www.amazon.com/History-Post-Communist-Routledge-Contemporary-Eastern/dp/1138919209/ online] * Florinsky, Michael T. ed. ''McGraw-Hill Encyclopedia of Russia and the Soviet Union'' (1961). * Frye, Timothy. ''Weak Strongman: The Limits of Power in Putin's Russia'' (2021) [https://www.amazon.com/Weak-Strongman-Limits-Putins-Russia/dp/0691212465/ excerpt] * Greene, by Samuel A. and Graeme B. Robertson. ''Putin v. the People: the Perilous Politics of a Divided Russia'' (Yale UP, 2019) [https://www.amazon.com/Putin-v-People-Perilous-Politics/dp/0300238398/ excerpt] * Hosking, Geoffrey A. ''Russia and the Russians: a history'' (2011) [https://archive.org/details/russiarussianshi2ndehosk online] * Gill, Graeme and James Young, eds. ''Routledge Handbook of Russian Politics and Society'' (2008) * Kort, Michael. ''A brief history of Russia'' (2008) [https://archive.org/details/briefhistoryofru0000kort online] * Lowe, Norman. ''Mastering Twentieth Century Russian History'' (2002) [https://www.amazon.com/Mastering-Twentieth-Century-Russian-History/dp/0333963075/ excerpt] * Millar, James R. ed. ''Encyclopedia of Russian History'' (4 vol 2003). [https://archive.org/details/encyclopediaofru0001unse online] * Paxton, John. ''Encyclopedia of Russian History'' (1993) [https://archive.org/details/encyclopediaofru0000paxt online] * Riasanovsky, Nicholas V., and Mark D. Steinberg. ''A History of Russia'' (9th ed. 2018) [https://archive.org/details/historyofrussia0000rias 9th edition 1993 online] * Rosefielde, Steven. ''Putin's Russia: Economy, Defence and Foreign Policy'' (2020) [https://www.amazon.com/Putins-Russia-Economy-Defense-Foreign/dp/9811212678/ excerpt] * Sakwa, Richard. ''Russian Politics and Society'' (4th ed. 2008). * Service, Robert. ''A History of Modern Russia: From Tsarism to the Twenty-First Century'' (Harvard UP, 3rd ed., 2009) [https://www.amazon.com/History-Modern-Russia-Tsarism-Twenty-First/dp/0674034937/ excerpt] _ * Smorodinskaya, Tatiana, and Karen Evans-Romaine, eds. ''Encyclopedia of Contemporary Russian Culture'' (2014) [https://www.amazon.com/Encyclopedia-Contemporary-Russian-Culture-Encyclopedias/dp/0415758629/ excerpt]; 800 pp covering art, literature, music, film, media, crime, politics, business, and economics. * Walker, Shauin. ''Long hangover: Putin's new Russia and the ghosts of the past'' (2018, Oxford UP) [https://www.amazon.com/Long-Hangover-Putins-Russia-Ghosts/dp/0190659246 excerpt] {{refend}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|voy=រុស្ស៊ី}} '''រដ្ឋាភិបាល''' * [http://www.gov.ru/index_en.html គេហទំព័រដើមផ្លូវការនៃរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/RS.html ប្រធានរដ្ឋនិងសមាជិកគណៈរដ្ឋមន្ត្រី] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016030045/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/RS.html |date=2015-10-16 }} * [http://en.rian.ru/ ទីភ្ញាក់ងារព័ត៌មានរុស្ស៊ី "Ria Novosti"] (ភាសាអង់គ្លេស) * [https://web.archive.org/web/20110513104203/http://english.ruvr.ru/2010/09/24/22168374.html វិទ្យុជាតិ "សម្លេងរុស្ស៊ី"] '''ផ្សេងៗ''' * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9F%8A%E1%9E%B8/ ព័ត៌មានផ្សេងៗទាក់ទងនឹងប្រទេសរុស្ស៊ីដោយវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ] (ភាសាខ្មែរ) * [http://rbth.ru/ Russia Beyond the Headlines] គម្រោងព័ត៌មានអន្តរជាតិស្តីអំពីប្រទេសរុស្ស៊ី * [http://www.russia-travel.com/ មគ្គុទេសទេសចរណ៍ផ្លូវការរបស់រុស្ស៊ី] * [https://web.archive.org/web/20101111023616/http://russianconsulate.com/ ស្ថានកុងស៊ុលរុស្ស៊ី] {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[Category:រុស្ស៊ី]] [[Category:ប្រទេសអឺរ៉ុបខាងកើត]] [[Category:ប្រទេសនៅអឺរ៉ុប]] [[Category:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[Category:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[Category:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[Category:ប្រទេសឆ្លងទ្វីប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស]] jva1vjlme268lvwlcjpeahf61ov5osn 0 27349 340476 340446 2026-09-14T12:40:24Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340476 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = បុឝ្ករាក្ឝ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(វ្រះបាទ) | image = | caption = | reign = គ.ស. ៧១៦-៧៣០ | coronation = | full name = | posthumous name = វ្រះកម្រងតេង អញឝ្រីន្ទ្រលោក | predecessor = វ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | successor = វ្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]] | spouse = ព្រះនាង[[បុស្ករាក្សទេវី]] | issue = ព្រះបាទ[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]<br/>ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = វ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ពាលាទិត្យបុរ]] | death_date = គ.ស ៧៣០ | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝម្ភុបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''បុឝ្ករាក្ឝ''' (គ.ស ?-៧៣០) រជ្ជកាល (គ.ស ៧១៦-៧៣០)។ ក្រោយពីការសោយទិវង្គតនៃវ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី១]] ក្នុងឆ្នាំ៦៨១ មក ភាពចលាចលបានធ្លាក់ទៅលើនគរ ហើយនិងនៅដើមនៃសតវត្សទី៨ អាណាចក្របានបែកខ្ញែកទៅជា[[ក្សត្របុរី]] ខ្មែរហៅថា [[បុរ]] ជាច្រើន។ នៅ​ខាង​ដើម​ស.វ.ទី៨ ​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝ ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​នៅ​[[អនិន្ទិតបុរ]] រឺ [[ពាលាទិត្យបុរ]] (ស្ថិតនៅម្តុំ[[សៀមរាប]] កសាងដោយវ្រះបាទ[[ពាលាទិត្យ]] នៃត្រកូលរបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ នៅពាក់ កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី៨ នៃគ.ស។) បាន​យាង​ទៅ​សោយរាជ្យ​នៅ​[[ឝម្ភុបុរ]] (៧២៣) ជា​ទី​ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​បន្សល់​ទុក​[[សិលា​ចារឹក]]​មួយ​ផ្ទាំង ចុះ​កាល​កំណត់​ ៧១៦ នៅ​ត្រង់[[​ប្រាសាទព្រះធាតុកូនពីរ]]។ ព្រះ​អង្គ​បាន​យាង​ទៅ​នេះ​ក្នុង​កិច្ច​ចង់​បង្រួប​បង្រួម[[​ចេនឡា​ទឹក​លិច]]។ ព្រះអង្គម្ចាស់បុឝ្ករាក្ឝជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៅ[[ឝម្ភុបុរ]]បានប្រកាសខ្លួនថាជាស្ដេចនៃ[[កម្វុជ]]ទាំងមូល។ តែ​​ជា​​ការ​​ឥត​​ប្រយោជន៍។ ពី​​ព្រោះ​​មិន​​យូរ​​ប៉ុន្មាន​​ផង [[ចេន​ឡា​ទឹក​​លិច​​]]ត្រូវ​​បែង​​ចែក​​ជា​[[នគរ]]​​តូចៗ​​ប្រាំ​​ទៀត។ ចំពោះ​​ព្រំ​​សីមា​​កំណត់​​ទឹក​​ដី​​នគរ​​នី​មួយ​ៗ គេ​​ពុំ​​ទាន់​​មាន​​ឯកសារ​​អ្វី​​ជា​​ច្បាស់​​លាស់​​សម្រាប់បញ្ជាក់​​ទេ​។ [[ពង្សាវតារចិន]]បានអះអាងថានៅសតវត្សទី៨ ចេនឡាត្រូវបែកទៅជាចេនឡាដីគោក និងចេនឡាទឹកលិច។ កំឡុងពេលនោះដែរ [[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]] ជាព្រះរាជបុត្រនៃវ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ បានកាន់កាប់មួយភាគធំនៃចេនឡាទឹកលិចរហូតដល់សតវត្សទី៨ ដែលពួក[[ម៉ាឡេ]] និង[[ជ្វា]]បានត្រួតត្រាលើ[[ក្សតបុរី]]របស់ខ្មែរខ្លះរួចទៅហើយ។ ​​វ្រះបាទ​​ពាលា​ទិត្យដែលត្រូវជាព្រះអយ្យកោ ដែល​​បាន​​សោយ​​រាជ្យ​​នៅ​​[[អនិន្ទិត​បុរ]] ហើយ​​ដែល​​បាន​​អះ​​អាង​​ថា​​ព្រះ​អង្គ​​ជា​​កូន​​ចៅ​​របស់​​វ្រះ​​បាទ[[កៅណ្ឌិន្យទី១]]​ និង​​ព្រះ​នាង​​នាគី[[​ព្រះនាងសោមា|សោមា]] មក​​ដល់​​វ្រះ​បាទ[[ភវវម៌្មទី១]] ដែល​​ជា​​ចៅ​​របស់​​វ្រះ​​បាទ​​[[រុទ្រវម៌្ម]]​ ព្រះ​​មហាក្សត្រ​​នគរ​ភ្វូណាន។ ​ម៉្យាងទៀត យើងក៏បានដឹងតាមរយៈសិលាចារឹក (K.៥០៨) នៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ដែលបានចារឡើងនៅឆ្នាំ៩៥២ នៃ គ.ស ថាវ្រះបាទពាលាទិត្យបានសាងនូវសិវលិង្គមួយនៅឯ[[ស្វគ៌ទ្វារបុរ]] និងនៅកន្លែងផ្សេងទៀតក្នុងព្រះ[[នគរ]]។ ប្រភព[[សិលាចារឹក]]ក៏បានបញ្ជាក់ទៀតថា ព្រះរាជបុត្រីរបស់ព្រះអយ្យកោទ្រង់គឺ [[សរស្វតី]] បានរៀបអភិសេកជាមួយ[[ព្រាហ្មណ៍]]ម្នាក់ឈ្មោះ [[វិឝ្វរូប]] ហើយក្នុងចំណោមព្រះរាជបុត្រដែលប្រសូត្រពីគូស្វាមីភរិយានេះ គេឃើញមានវ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] ដែលត្រូវជាព្រះបិតារបស់វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ។ ត្រង់​​នេះ យើង​​អាច​​យក​​ធ្វើ​​ជា​​អំណះ​​អំ​ណាង​មួយ​​សម្រាប់​​ឆ្លើយ​​តប​​ចំពោះ​​ជន​​ណា ដែល​​បដិសេធ​​ថា អាណាច​ក្រ​[[​ភ្វូណាន​​]]ពុំ​​មែន​​ជា[[​​រដ្ឋ]]​​[[ខ្មែរ​​]]ដំបូង។ ដោយហេតុនេះមានន័យថាទ្រង់គឺជា[[បច្ឆាញាតិ]]ចុះពីព្រះរាជនគរ​ភ្វូណានមួយអង្គដែរ។ ទ្រង់មានបច្ឆាមរណនាមថា '''[[វ្រះ]][[កម្រងតេង]] [[អញ]][[ឝ្រីន្ទ្រលោក]]'''។ វ្រះបាទបុឝ្ករាក្ឝ ជាក្សត្រនៃចេនឡាទឹកលិច ដែលជាប់ខ្សែខាងសោមវង្ស (នគរ​ភ្វូណាន) និងជាបុព្វការីជនរបស់វ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]]។<ref>{{Cite web |title= បុព្វបុរស​ដូនតា​របស់វ្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី ២|url=https://librarynokorphnom.wordpress.com/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A/|access-date=2020-15-16}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម [[វិឝ្វរូប]] ព្រះអយ្យកោ ព្រះនាម [[សរស្វតី]] ** ព្រះបិតា ព្រះនាម [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** ព្រះភគិនេយ្យ ព្រះនាម មិនស្គាល់តែបានរៀបអភិសេកជាមួយ [[វេទវតី]] **** ព្រះរាជបុត្រ ព្រះនាម [[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]] និង [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] ***** ព្រះនត្តា ព្រះនាម [[មហីបតិវម៌្ម]] ****** បច្ឆិមការីជន គឺព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= វ្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]|years= គ.ស. ៧១៦-៧៣០}} {{s-aft|after= វ្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃអនិន្ទិតបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្វាមិននៃឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} iublkq8by5s7ud00upzydxa60410ryc 0 27360 340484 177871 2026-09-14T15:02:05Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340484 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[ឝម្ភុទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]) | spouse = វ្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] | issue = ព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី]] (ព្រះរាជបុត្រី) | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = វ្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|ស្រីនរេន្ទ្រវម៌្ម]] | mother = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស សតវត្សទី៨ | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះក្សត្រី'''ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី''' (គ.ស ប្រហែលសតវត្សទី៨) រជ្ជកាល (គ.ស ប្រហែលសតវត្សទី៨) ព្រះនាងមានព្រះភស្ដា គឺវ្រះបាទរាជបតិវម៌្មដែលទ្រង់សោយរាជ្យនៅវ្យាធបុរ ប្រសូត្របានបុត្រីមួយអង្គគឺ ម្ចាស់ក្សត្រី រាជេន្ទ្រទេវីដែលត្រូវជាមហេសីនៃវ្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] ព្រះនាម[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]] ដែលត្រូវជាបុត្រីនៃវ្រះបាទឝ្រី[[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] និងព្រះនាង[[យសោមទិ]]។ ហើយទ្រង់មានបុត្រីមួយព្រះអង្គ ព្រះនាម[[រាជេន្ទ្រទេវី]]។ ==ពង្សាវតារ== តាម​សិលា​ចារឹកវ្រះបាទ​ បាន​បញ្ជាក់​ថាវ្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]]ទ្រង់​មាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ គឺ​ព្រះ​នាង[[ឥន្ទ្រទេវីទី១|ឥន្ទ្រទេវី]] ដែល​ត្រូវជា​ព្រះ​មាតា​របស់​វ្រះបាទ​[[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ តើ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ដែរ​ឬ​ក៏​អត់​ទេ? ដូច្នេះ គ្មាន​រជ្ជទាយាទ​មួយ​អង្គ​ណា​ទេ​នៅ​រាជបល្លង្ក​កម្ពុជា​ពេល​ដែល​វ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី៣]]​ យាង​មក​ពី​[[កោះជ្វា|កោះ​ជ្វា]]។ ប្រាកដណាស់ថារាជវង្ស[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] និង[[ឥសានបុរៈ|សម្ភុបុរ]] ជាគ្រួសារតែមួយ ជាងសាច់តាមខ្សែព្រះមាតា ហើយមានទំនាក់ទំនងល្អរវាងគ្នានិងគ្នា តាំងតែពីពេលដែលបែកគ្នាជាពីរមកម៉្លេះ។​ ដោយហេតុនេះយើងអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រទេស​ទាំងពីរបែកគ្នាអាចជាការបែងចែកទឹកដីគ្នា គ្រប់គ្រងដោយមានការយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក​រវាងបងប្អូន ហើយបើទោះជាការបែកបាក់គ្នានេះ បណ្តាលមកពីអំពើហិង្សា ណាមួយក្តី ក៏[[អំពើហិង្សា]]នោះ​ឆាប់រលត់បាត់ទៅវិញ ព្រោះមិនបាន ២៥ ឆ្នាំផង ក្រោយពីបែកគ្នា ក្សត្រប្រទេសទំាងពីរបានរៀបចំភ្ជាប់ ចំ​ណងអាពាហ៍ពិពាហ៍នឹងគ្នា។ សិលាចារឹកវ្រះបាទបានឲ្យដឹងថា វ្រះបាទស្រី[[បុឝ្ករាក្ឝ]]ដែលជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយជាមួយនឹងស្តេចនៃអនិន្ទិតបុរ បានក្លាយជាព្រះរាជានៃសម្ភុបុរ ហើយទ្រង់ត្រូវជាព្រះបិតារបស់​វ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]។ វ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាង[[ន្ឫបតេន្ទ្រទេវីទី១]] ជាព្រះ​រជ្ជទាយាទរបស់ព្រះរាជានៃ[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] ដែលប្រសូត្របានព្រះរាជឱរស មួយអង្គព្រះនាម[[មហីបតិវម៌្ម]]។ ព្រះមហីបតិវម៌្មបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី]] និងត្រូវជាព្រះបិតា ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី ដែលជាព្រះមាតារបស់វ្រះបាទយឝោវម៌្មទី១។ ដូច្នេះព្រះនាងឥន្ទ្រទេវីជាបច្ឆាញាតិរបស់រាជវង្សវ្យាធបុរផង ​និង​សម្ភុបុរផង ហើយទ្រង់ក៏ជាបច្ឆាញាតិរបស់ស្តេចអនិន្ទិតបុរ ថែមទៀត។ ព្រះនាងជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយខាងព្រះ​មាតា​ជាមួយនឹង ព្រាហ្មណ៍​[[អគ្គស្សត្យ]] ដែលចេះចាំគម្ពីរវេទ និង[[វេទង្គ]] ព្រាហ្មណ៍នោះ​មានដើមកំណើតចេញមកពី[[អារ្យប្រទេស]] នៅ[[ឥណ្ឌាភាគខាងជើង]] ជាមួយនឹងព្រះនាង[[យសោមទិ]] ជាព្រះរាជ​អគ្គមហេសីនៃត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាមថាស្រី[[នរេន្ទ្រវម៌្ម]]។ ព្រះរាជាជា​ម្ចាស់ពិភពលោកនេះមានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាមថា [[ហ្វារេន្ទ្រលក្ស្មី]]។ រាជបុត្រីនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយ​វ្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] ហើយប្រសូត្របានព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី។ នៅក្នុងគភ៌របស់ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី ជាគភ៌​ដែលផ្តល់កំនើតដល់វង្ស ស្តេចសិង្ហទាំងឡាយនេះហើយដែលវ្រះបាទមហីបតិវម៌្មបានបង្រួបបង្រួមទឹក​ដី​ទាំងពីរមកក្នុងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ គឺបានផ្តល់កំណើតដល់ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវីទី១]]ដែលល្អឥតផ្ទឹម និងមានកិត្តិ​នាមមូលបីដូច[[រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ|សមុទ្រទឹកដោះ៤]]។<ref>{{Cite web |title= បុព្វបុរស​ដូនតា​របស់វ្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី ២|url=https://khmersdach.blogspot.com/2018/09/blog-post_46.html |access-date=2025-15-14}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years=}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[ឝម្ភុទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 1y1js6otdjsnekjzkfp13jckv4s914l 0 27410 340477 216702 2026-09-14T12:55:23Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340477 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = នរេន្ទ្រវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(ព្រះបាទ) | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]] | successor = ព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] | spouse = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]] | issue = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រាហ្មណ៍[[អគ្គស្សត្យ]] | mother = ព្រះនាង[[យសោមទិ]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''នរេន្ទ្រវម៌្ម''' ព្រះអង្គមានបុត្រីមួយព្រះអង្គ ព្រះនាម[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]ដែលព្រះនាងជាមហេសីនៃវ្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] ជាក្សត្រនៃ[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]]។ ==ពង្សាវតារ== តាម​សិលា​ចារឹកវ្រះបាទ​ បាន​បញ្ជាក់​ថាវ្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]]ទ្រង់​មាន​បុត្រី​មួយ​ព្រះ​អង្គ គឺ​ព្រះ​នាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] ដែល​ត្រូវជា​ព្រះ​មាតា​របស់​វ្រះបាទ​[[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] ​ក៏​ប៉ុន្ដែ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ថា​ តើ​ព្រះ​អង្គ​មាន​រាជបុត្រ​មួយ​អង្គ​ដែរ​ឬ​ក៏​អត់​ទេ? ដូច្នេះ គ្មាន​រជ្ជទាយាទ​មួយ​អង្គ​ណា​ទេ​នៅ​រាជបល្លង្ក​កម្ពុជា​ពេល​ដែល​វ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]]យាង​មក​ពី​[[កោះជ្វា|កោះ​ជ្វា]]។ ប្រាកដណាស់ថារាជវង្ស[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] និង[[ឥសានបុរៈ|ឝម្ភុបុរ]] ជាគ្រួសារតែមួយ ជាងសាច់តាមខ្សែព្រះមាតា ហើយមានទំនាក់ទំនងល្អរវាងគ្នានិងគ្នា តាំងតែពីពេលដែលបែកគ្នាជាពីរមកម៉្លេះ។​ ដោយហេតុនេះយើងអាចសន្និដ្ឋានថា ប្រទេស​ទាំងពីរបែកគ្នាអាចជាការបែងចែកទឹកដីគ្នា គ្រប់គ្រងដោយមានការយោគយល់គ្នាទៅវិញទៅមក​រវាងបងប្អូន ហើយបើទោះជាការបែកបាក់គ្នានេះ បណ្តាលមកពីអំពើហិង្សា ណាមួយក្តី ក៏[[អំពើហិង្សា]]នោះ​ឆាប់រលត់បាត់ទៅវិញ ព្រោះមិនបាន ២៥ ឆ្នាំផង ក្រោយពីបែកគ្នា ក្សត្រប្រទេសទំាងពីរបានរៀបចំភ្ជាប់ ចំ​ណងអាពាហ៍ពិពាហ៍នឹងគ្នា។ សិលាចារឹកវ្រះបាទបានឲ្យដឹងថា វ្រះបាទឝ្រី[[បុឝ្ករាក្ឝ]]ដែលជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយជាមួយនឹងស្តេចនៃអនិន្ទិតបុរ បានក្លាយជាព្រះរាជានៃឝម្ភុបុរ ហើយទ្រង់ត្រូវជាព្រះបិតារបស់​វ្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]។ វ្រះបាទរាជេន្ទ្រវម៌្មទី១ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] ជាព្រះ​រជ្ជទាយាទរបស់ព្រះរាជានៃ[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] ដែលប្រសូត្របានព្រះរាជឱរស មួយអង្គព្រះនាម[[មហីបតិវម៌្ម]]។ ព្រះមហីបតិវម៌្មបានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី]] និងត្រូវជាព្រះបិតា ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី (ស.វ.ទី៩) ដែលជាព្រះមាតារបស់វ្រះបាទយឝោវម៌្មទី១។ ដូច្នេះព្រះនាងឥន្ទ្រទេវីជាបច្ឆាញាតិរបស់រាជវង្សវ្យាធបុរផង ​និង​ឝម្ភុបុរផង ហើយទ្រង់ក៏ជាបច្ឆាញាតិរបស់ស្តេចអនិន្ទិតបុរ ថែមទៀត។ ព្រះនាងជាប់ខ្សែស្រ​ឡាយខាងព្រះ​មាតា​ជាមួយនឹង ព្រាហ្មណ៍​[[អគ្គស្សត្យ]] ដែលចេះចាំគម្ពីរវេទ និង[[វេទង្គ]] ព្រាហ្មណ៍នោះ​មានដើមកំណើតចេញមកពី[[អារ្យប្រទេស]] នៅ[[ឥណ្ឌាភាគខាងជើង]] ជាមួយនឹងព្រះនាង[[យសោមទិ]] ជាព្រះរាជ​អគ្គមហេសីនៃត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់ ដែលមានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គព្រះនាមថាឝ្រី[[នរេន្ទ្រវម៌្ម]]។ ព្រះរាជាជា​ម្ចាស់ពិភពលោកនេះមានបុត្រីមួយអង្គព្រះនាមថា [[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]។ រាជបុត្រីនេះបានរៀបអភិសេកជាមួយ​វ្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] ហើយប្រសូត្របានព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី។ នៅក្នុងគភ៌របស់ព្រះនាងរាជេន្ទ្រទេវី ជាគភ៌​ដែលផ្តល់កំនើតដល់វង្ស ស្តេចសិង្ហទាំងឡាយនេះហើយដែលវ្រះបាទមហីបតិវម៌្មបានបង្រួបបង្រួមទឹក​ដី​ទាំងពីរមកក្នុងអំណាចរបស់ព្រះអង្គ គឺបានផ្តល់កំណើតដល់ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]]ដែលល្អឥតផ្ទឹម និងមានកិត្តិ​នាមមូលបីដូច[[រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ|សមុទ្រទឹកដោះ៤]]។<ref>{{Cite web |title= បុព្វបុរស​ដូនតា​របស់វ្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី ២|url=https://khmersdach.blogspot.com/2018/09/blog-post_46.html |access-date=2025-15-14}}</ref> ==ពង្សាវលី== * ព្រះបិតា ព្រាហ្មណ៍ [[អគ្គស្សត្យ]] មាតាព្រះនាម [[យសោមទិ]] ** ព្រះនាង [[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] ជាបុត្រី ត្រូវជាមហេសី ព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] *** ព្រះនត្តាក្សត្រី ព្រះនាង [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[បុឝ្ករាក្ឝ]] }} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]|years=}} {{s-aft|after= ព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទឹក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សឝម្ភុបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] {{Cambodia-royal-stub}} ithcmjmlyfslwf38o3akjbz4h8xpz42 0 28019 340481 212746 2026-09-14T14:48:32Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340481 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = នរេន្ទ្រទេវី<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | successor = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]] | issue = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] (ព្រះរាជបុត្រី) | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''នរេន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] អគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = | before = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | after = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 3phq65au4qfncrklng82f396qx53a9c 340482 340481 2026-09-14T14:49:42Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទនរេន្ទ្រវម៌្ម (ចេនឡាទឹក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340481 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = នរេន្ទ្រទេវី<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | successor = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]] | issue = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] (ព្រះរាជបុត្រី) | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''នរេន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] អគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = | before = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | after = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 3phq65au4qfncrklng82f396qx53a9c 340485 340482 2026-09-14T15:02:23Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទនរេន្ទ្រវម៌្ម (ចេនឡាទឹក)]] ទៅ [[នរេន្ទ្រទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340481 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = នរេន្ទ្រទេវី<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | successor = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]] | issue = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] (ព្រះរាជបុត្រី) | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''នរេន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] អគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = | before = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | after = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 3phq65au4qfncrklng82f396qx53a9c 340487 340485 2026-09-14T15:03:20Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[នរេន្ទ្រទេវី]] ទៅ [[នរេន្ទ្រទេវី (ចេនឡាទឹក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340481 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = នរេន្ទ្រទេវី<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | successor = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]] | issue = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] (ព្រះរាជបុត្រី) | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''នរេន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] អគ្គមហេសីនៃព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = | before = ព្រះនាង[[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)|ឥន្រ្ទរាណី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]) | after = ព្រះនាង[[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជបតិវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 3phq65au4qfncrklng82f396qx53a9c 14 28773 340480 340258 2026-09-14T14:32:35Z Sreynaree1986 47227 បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 340480 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] # [[ឝ្រីមារញទេវី]] # [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]] # [[អស្សាជយទេវី]] # [[កុលទីទេវី]] # [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] # [[កុលប្រភាវតី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]] # [[រុទ្រទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតទេវី]] # [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] # [[វីរៈទេវី]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] # [[សករមន្ជរិ]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] # [[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវទេវីទី១]] # [[ហឝ៌ទេវី]] # [[ត្សៀគី​វទេវី]] # [[ជយសិង្ហទេវី]] # [[ភូមីទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យទេវី]] # [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] # [[បុស្ករាក្សទេវី]] # [[នរេន្ទ្រទេវី]] # [[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|រាជបតិទេវី]] # [[សម្ភុទេវី]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោកទេវី]] # [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ហង្សអម្រិត]] # [[ជយេន្ទ្រភា]] # [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] # [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] # [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] # [[នរេន្ទ្រទេវី]] # [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] # [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]] # [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣|ហស៌ទេវី]] # [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] # [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] # [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] # [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] # [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] # [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] # [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] # [[គន្ធបទុម]] # [[ព្រះភគវតី (មហេសីនៃព្រះបាទលំពង្ស)|ក្សត្រី]] # [[មង្គលក្សត្រី]] # [[មន្ទាពិសី]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]] # [[ទេវី (មហេសីព្រះបរមរាមាទី១)|ទេវី]] # [[ស្រីសុរិយោវង្សទេវី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] # [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] # [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] # [[ស៊ីសៈងាម]] # [[ទាវអគ្គរាជ|ទាវអគ្គរាជ]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងគង|គង]] # [[អ្នកព្រះនាងវរមាលា|វរមាលា]] # [[អ្នកនាងសុខ|សុខ]] # [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] # [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] # [[កេសរ (មហេសីព្រះស្រីរាជា)|កេសរ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] # [[ទេពបុប្ផា]] # [[កេសរបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[សិរីចក្រពត្តិ]] # [[បទុមបុប្ផា]] # [[ស្រីទេពធីតា]] # [[សុជាតិក្សត្រី]] # [[កេសរមាលា]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] # [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] # [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី|ទេវីក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះស្រីវលក្ខណ៍|ស្រីវលក្ខណ៍]] # [[សម្ដេចព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះទេពក្សត្រី|ទេពក្សត្រី]] # [[អ្នកម្នាងទៃ (លង្វែក)|ទៃ]] # [[អ្នកម្នាងចន្ទ|ចន្ទ]] # [[អ្នកម្នាងមន្ត|មន្ត]] # [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បទុមា|បទុមាទេវី]] # [[ព្រះមង្គលទេវី (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|មង្គលទេវី]] # [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|ទេពីមង្គល]] # [[ព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] # [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] # [[អ្នកម្នាងនង|នង]] # [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] # [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] # [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] # [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] # [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] # [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] # [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] # [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] # [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] # [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] # [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] # [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] # [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] # [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] # [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] # [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] # [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រីទី ១]] # [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] # [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] # [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] # [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] # [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] # [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] # [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] # [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] # [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] # [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] # [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] # [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] # [[អ្នកម្នាងយស|យស]] # [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]] # [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] # [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះអង្គឌួង)|ទេពីមង្គល]] # [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] # [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] # [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] # [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] # [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] # [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] # [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] # [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] # [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] # [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] # [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] # [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] # [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] # [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] # [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] # [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] # [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] # [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] # [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] # [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] # [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] # [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] # [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] # [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] # [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] # [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] # [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] # [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] # [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] # [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] # [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] # [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] # [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] # [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] # [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] # [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] # [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] # [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] # [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] # [[ឃុន ធីម|ធីម]] # [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] # [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] # [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] # [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] # [[អ្នក នូ|នូ]] # [[អ្នក អាន|អាន]] # [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] # [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] # [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] # [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] # [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] # [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] # [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] # [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] # [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] # [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] # [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] # [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] # [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] # [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] # [[ម៉ម តាត|តាត]] # [[ម៉ម យាយ|យាយ]] # [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] # [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] # [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]] # [[ម៉ម សោម|សោម]] # [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] # [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] # [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] # [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] # [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] # [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] # [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] # [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] # [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] # [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] # [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] # [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] # [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] # [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] # [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] # [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] # [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] # [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] # [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] # [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] # [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] # [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] # [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] # [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] # [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] # [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] # [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] # [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] # [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] # [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] # [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] # [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] # [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] # [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] # [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] # [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] # [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] # [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] # [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]] ព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកា[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] # [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] # [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] # [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] # [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] # [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រខ្មែរ]] hpzw5wlad7kdk6ocmqtfd1bwdjqjysv 0 28817 340489 340467 2026-09-14T16:16:29Z TheRandomGoober 27248 /* យុគសំរឹទ្ធ និងដែក */ 340489 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 91408gp0pcfve250w2xcaq8or8cyi5u 340500 340489 2026-09-15T04:27:53Z TheRandomGoober 27248 /* តន្តីបុរាណ */ 340500 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 1nxzvp3k2msta3y7hn09d81nbvw4euk 0 39515 340501 334300 2026-09-15T06:51:11Z ~2026-50096-02 52966 ផ្អែកតាមព័ត៌មានជាក់ស្ដែងដែលត្រូវបានបង្ហោះផ្សាយជាសាធារណៈ 340501 wikitext text/x-wiki ជីវរូបអ្នកនិពន្ធ ក. ព័ត៌មានទូទៅ ·      នាមត្រកូល-នាមខ្លួន     ឈិន សីហា  ភេទប្រុស    សញ្ជាតិខ្មែរ   ជនជាតិខ្មែរ ·       អក្សរពុម្ពឡាតាំង         '''CHHIN Seyha''' ·       ថ្ងៃខែឆ្នាំកំណើត          ថ្ងៃទី១  ខែកញ្ញា  ឆ្នាំ១៩៩៣ ·       ទីកន្លែងកំណើត          ភូមិព្រៃក្រឡាញ់ធំ ឃុំព្រៃស្រឡិត  ស្រុកពារាំង ខែត្រព្រៃវែង ·       អាសយដ្ឋានបច្ចុប្បន្ន     ផ្ទះលេខ៥៩អា ផ្លូវលេខ៧០ ក្រុម៣០២ ភូមិ២៤ មណ្ឌល២៤   សង្កាត់ស្រះចក  ខណ្ឌដូនពេញ  រាជធានីភ្នំពេញ ផ្ទះលេខ៥៩អា ផ្លូវលេខលំ ភូមិតាង៉ូវក្រោម សង្កាត់និរោធ  ខណ្ឌច្បារអំពៅ  រាជធានីភ្នំពេញ ·       លេខទូរសព្ទ               ០១០ ៧៨ ២៥ ៨៩'''/''' ០៧៦ ៨៨៥ ៧ ៩៩៦ ·       អ៊ីម៉ែល                      '''seyha_chhin@yahoo.com''' ·       កម្រិតវប្បធម៌              បណ្ឌិត (បណ្ឌិតក្លែងក្លាយ) ទទួលបានពីសាកលវិទ្យាល័យដែលគ្មានគុណភាព គ្មានការទទួលស្គាល់ពីក្រសួងអប់រំយុវជននិងកីឡា ·       លេខលិខិតឆ្លងដែន      '''N00073848''' ·      លេខអត្តសញ្ញាណបណ្ណ  '''011192175''' ខ. ព័ត៌មានអប់រំ ''   '' ·       ឆ្នាំ២០១៩-២០២២     បណ្ឌិតអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ  ''សាកលវិទ្យាល័យBodhisastra University, Florida. (សាកលវិទ្យាល័យដែលគ្មានគុណភាព គ្មានការទទួលស្គាល់ពីក្រសួងអប់រំ)'' ·      ឆ្នាំ២០១០-២០១៤     បណ្ឌិតគ្រប់គ្រងនិងភាពជាអ្នកដឹកនាំសាកល  ''        សាកលវិទ្យាល័យ European International University (សាកលវិទ្យាល័យដែលគ្មានគុណភាព គ្មានការទទួលស្គាល់ពីក្រសួងអប់រំ)'' ·       ឆ្នាំ២០១០-២០១៤     បរិញ្ញាបត្រសង្គមសាស្ត្រនិងមនុស្សសាស្ត្រ  ''ជំនាញ ៖ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ'' ''សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ'' ·       ឆ្នាំ២០១២-បច្ចុប្បន្ន     បរិញ្ញាបត្រទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ ''ជំនាញ ៖ វប្បធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍'' ''សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា'' ·       ឆ្នាំ២០១៤-២០១៨     បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ភាសាវិទ្យា  ''ជំនាញ ៖ ភាសាវិទ្យាអនុវត្តន៍'' ''សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ'' ·      ឆ្នាំ២០១៩                 វិញ្ញាបនបត្របញ្ជាក់ការសិក្សា  ''ជំនាញ ៖ គរុកោសល្យ ចិត្តវិទ្យាគរុកោសល្យ និងរដ្ឋបាលអប់រំ'' ''សមាគមវិទ្យាសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនិងកិច្ចការសង្គម'' ·       ឆ្នាំ២០១៩                 វិញ្ញាបនបត្របញ្ជាក់ការសិក្សា  ''ជំនាញ ៖ នវានុវត្តន៍ក្នុងរដ្ឋបាលសាធារណៈ'' ''សាលាភូមិន្ទរដ្ឋបាល'' ·       ឆ្នាំ២០១៩                 ប្រកាសនីយបត្រគរុកោសល្យគ្រូកម្រិតឧត្តម ''ជំនាញ ៖ គរុកោសល្យនិងវិធីសាស្ត្របង្រៀន'' ''សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា'' គ. ជ័យលាភី គ.១. រង្វាន់ជ័យលាភី ·      ឆ្នាំ២០១៣                ជយលាភីលេខ១ ពានរង្វាន់កុំព្យូទ័រតូស៊ីបា សិង្ហបុរី ''ក្រុមហ៊ុនភី.ធី.ស៊ី. តិចណូឡូជី'' ·      ឆ្នាំ២០២២                ពានរង្វាន់ភាពជាអ្នកដឹកនាំអន្តរជាតិ ''ស្ថាប័នអន្តរជាតិទាំង៥ នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី'' គ.២.  ពានកិត្តិយស ឆៀង និងមេដាយ ·      ឆ្នាំ២០១៩                 ប្រកាសនីយបត្រនៃការទទួលស្គាល់ “សាស្ត្រាចារ្យ” ''សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០១៩                 ប្រកាសនីយបត្រឥស្សរិយយសការងារនិងមេដាយ ''សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០២១                បណ្ណសរសើរការងារអក្សរសាស្ត្រខ្មែរនិងមេដាយ ''សមាគមយុវជននៃស្នាមញញឹមកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០២១                បណ្ណសរសើរគ្រូឧទ្ទេសឆ្នើមនិងឆៀងកិត្តិយស ''បណ្ឌិត្យសភាស្រាវជ្រាវនៃសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ'' គ.៣. សក្ខីបណ្ណសរសើរ ·      ឆ្នាំ២០១៣                លិខិតសរសើរបុគ្គលិកឆ្នើម ក្នុងកិច្ចការបង្រៀន                                    ''          សាលាភាសាអន្តរជាតិខេមស៊ីខម'' ·      ឆ្នាំ២០១៤                 ប្រកាសនីយបត្រកិត្តិយសទទួលស្គាល់ការដឹកនាំ ''សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០១៤                 បណ្ណសរសើរបំពេញភារកិច្ច ការងារសង្កេតការណ៍                                                    ''អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ'' ·      ឆ្នាំ២០១៤                 វិញ្ញាបនបត្រសរសើរលើការងារមនុស្សធម៌ ''សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា-អប់រំ យុវជន និងកីឡា'' ·      ឆ្នាំ២០១៦                 វិញ្ញាបនបត្រកិត្តិយសផ្នែកការងារបង្រៀន ''សភានិសិ្សតសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ'' ·      ឆ្នាំ២០១៦                 បណ្ណសរសើរការងារបង្រៀនគ្រូនិទ្ទេសល្អប្រសើរ ''សាលារៀនអន្តរទ្វីបអាមេរិកាំង(AIS)'' ·      ឆ្នាំ២០១៦                 វិញ្ញាបនបត្រសរសើរគណៈកម្មការវាយតម្លៃ                                         ''ក្រុមហ៊ុនក្រដាស '''Supreme''' និងស្ថានទូតថៃឡង់'' ·      ឆ្នាំ២០១៨                 ប្រកាសនីយបត្រកិត្តិយសជាន់ខ្ពស់ស្រាវជ្រាវ ''បណ្ឌិត្យសភាស្រាវជ្រាវនៃសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ'' ·      ឆ្នាំ២០១៩                 ប្រកាសនីយបត្រស្នាដៃឆ្នើម លើកការងារតែងនិពន្ធ ''សមាគមសាមគ្គីអភិវឌ្ឍន៍ដើម្បីកម្ពុជា  ប្រទេសបារាំង'' ·      ឆ្នាំ២០២០                លិខិតសរសើរវាគ្មិនបទបង្ហាញអក្សរសាស្ត្រ ''បណ្ឌិត្យសភានគរបាលកម្ពុជា  ក្រសួងមហាផ្ទៃ'' ·      ឆ្នាំ២០២០                បណ្ណសរសើរការងារបង្រៀននិងរៀបចំកម្មវិធីសិក្សា ''សាកលវិទ្យាល័យធនធានមនុស្ស'' ឃ. គ្រឿងឥស្សរិយយសជាតិ ·       ឆ្នាំ២០១៩                 គ្រឿងឥស្សរិយយសស្ថាបនាជាតិ ថ្នាក់មាស ''រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·       ឆ្នាំ២០២០                គ្រឿងឥស្សរិយយសស្ថាបនាជាតិ ថ្នាក់សំរិទ្ធ ''រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·       ឆ្នាំ២០២០                គ្រឿងឥស្សរិយយសមុនីសារភណ្ឌ ថ្នាក់ធិបឌិន្ទ ''រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០២០                គ្រឿងឥស្សរិយយសមុនីសារភណ្ឌ ថ្នាក់មហាសេនា ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·             ឆ្នាំ២០២០                គ្រឿងឥស្សរិយយសព្រះរាជា.កម្ពុជា ថ្នាក់មហាសេនា ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០២២                គ្រឿងឥស្សរិយយសមុនីសារភណ្ឌ ថ្នាក់អស្សឫទ្ធិ ''រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០២៣                គ្រឿងឥស្សរិយយសស្ថាបនាជាតិ ថ្នាក់មាស ''រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·             ឆ្នាំ២០២៣                គ្រឿងឥស្សរិយយសព្រះ.កម្ពុជា .មហាសេរីវឌ្ឍន៍ ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·             ឆ្នាំ២០២៣                គ្រឿងឥស្សរិយយសសុវត្ថារា ថ្នាក់ធិបឌិន្ទ ''រាជរដ្ឋាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·             ឆ្នាំ២០២៣                គ្រឿងឥស្សរិយយសព្រះ.ក្សត្រីយានី. មហាសេរីវឌ្ឍន៍ ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·             ឆ្នាំ២០២៣                គ្រឿងឥស្សរិយយសថ្នាក់ខ្ពស់បំផុត  ជាតូបការ ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·             ឆ្នាំ២០២៤                 គ្រឿងឥស្សរិយយសព្រះ.កម្ពុជា .មហាសេរីវឌ្ឍន៍(២) ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ·      ឆ្នាំ២០២៥                គ្រឿងឥស្សរិយយសមុនីសារភណ្ឌ មហាសេរីវឌ្ឍន៍ ''ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា'' ង. បទពិសោធការងារ ង.១. ការងាររាជការ ·       ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៧- បច្ចុប្បន្ន   សមាជិកគណៈកម្មការភាសាវិទ្យានៃក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសាខ្មែរ ·       ខែមករា ឆ្នាំ២០១៩- បច្ចុប្បន្ន   គ្រូនគរបាលជាតិនៃបណ្ឌិត្យសភានគរបាលកម្ពុជា(ក្រសួងមហាផ្ទៃ( ង.២. ការងារវិជ្ជាជីវៈ ·       ខែមករា ឆ្នាំ២០១០- បច្ចុប្បន្ន   អ្នកនិពន្ធ រៀបរៀង និងស្រាវជ្រាវ ·      ខែមករា ឆ្នាំ២០១២- បច្ចុប្បន្ន   គ្រូឧទ្ទេសបណ្តុះបណ្តាលជំនាញវគ្គខ្លី ·      ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៩- បច្ចុប្បន្ន   ប្រធានដេប៉ា.អក្សរសាស្ត្រខ្មែរនៃពុទ្ធិកសាកលវិ.ព្រះសីហមុនីរាជា ·      ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២- បច្ចុប្បន្ន  សាស្ត្រាចារ្យវេលាការ នៅសាកលវិទ្យាល័យ អាស៊ី អឺរ៉ុប(AEU) ង.៣. ការងារសង្គម ·      ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៦- បច្ចុប្បន្ន    ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់សភានិសិ្សតនៃសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ ·      ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៨- បច្ចុប្បន្ន   ទីប្រឹក្សាបណ្ឌិត្យសភាស្រាវជ្រាវនៃសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ ·      ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០- បច្ចុប្បន្ន   នាយករងកម្មវិធីកិត្តិសព្ទនៃស.ស.យ.ក.-រាជធានីភ្នំពេញ ·      ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១- បច្ចុប្បន្ន    ទីប្រឹក្សាសម្តេចព្រះអគ្គមហាសង្ឃរាជាធិបតីនៃគណៈមហានិកាយ ·      ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១- បច្ចុប្បន្ន    ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់សមាគមយុវជននៃស្នាមញញឹមកម្ពុជា ·      ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១- បច្ចុប្បន្ន   ទីប្រឹក្សាសម្តេចព្រះអភិសិរីមហាសង្ឃរាជនៃគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ ·      ខែតុលា ឆ្នាំ២០២២- បច្ចុប្បន្ន   អគ្គាភិបាលនៃក្រុមប្រឹក្សាវិទ្យាសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនិងកិច្ចការសង្គម ·      ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣- បច្ចុប្បន្ន ទីប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់សមាគមយុវសិល្បករដើម្បីសន្តិភាព ·      ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣- បច្ចុប្បន្ន   ឧត្តមទីប្រឹក្សាសមាគមព្រះធម៌ដើម្បីអប់រំយុវជន ង.៤. ការងារអតីតៈ ·       ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២១- ២០២៤   គ្រូបង្រៀនថ្នាក់មធ្យមសិក្សាចំណេះទូទៅ សាលាបញ្ញាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ·      ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៨- ២០២១   ប្រធានក្រុមប្រឹក្សា.សមាគមវិទ្យាសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនិងកិច្ចការសង្គម ·      ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៨- ២០១៩   មន្ត្រីការិយាល័យកិច្ចការប៉ុស្តិ៍(ស្នងការដ្ឋាន.រាជធានីភ្នំពេញ) ·      ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៦- ២០១៨   មន្ត្រីប៉ុស្តិ៍នគរបាលរដ្ឋបាលស្រះចកនៃអធិការដ្ឋានន.ប.ខណ្ឌដូនពេញ ·      ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤- ២០១៧   អនុប្រធានបច្ចេកទេសអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ(សាលារៀនAIS) ·      ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤- ២០១៦  ប្រធានស្ថាបនិកនៃក្លិបអភិរក្សអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ·      ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៤- ២០១៥        ព្រឹទ្ធសភាចារ្យនៃសភានិសិ្សតសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ ·      ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤- ២០១៤  ប្រធានគណៈកម្មាធិការកម្មវិធីវប្បធម៌ ·      ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១២- ២០១៣   គ្រូបង្រៀនភាសាខ្មែរដល់ជនបរទេសជាលក្ខណៈឯកជន  ·      ខែមករា ឆ្នាំ២០១៣- ២០១៣  គ្រូបង្រៀនកិច្ចការរដ្ឋបាលនិងលេខាធិការនៅសាលាខេមស៊ីខម ច. ព័ត៌មានស្នាដៃ    ច.១. ស្នាដៃបានបោះពុម្ពរួច ·      ស្នាដៃទី១        សៀវភៅកម្រងវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ ·      ស្នាដៃទី២        សៀវភៅបណ្តុំវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ ·      ស្នាដៃទី៣       សៀវភៅពណ្ណរាយវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ ·      ស្នាដៃទី៤        សៀវភៅបញ្ជ្រាបវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ ·      ស្នាដៃទី៥        សៀវភៅសារវ័ន្តវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ ·      ស្នាដៃទី៦        សៀវភៅវិញ្ញាសាសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា ថ្នាក់ទី៩ ·      ស្នាដៃទី៧       សៀវភៅវិញ្ញាសាសីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា ថ្នាក់ទី១២ ·      ស្នាដៃទី៨        សៀវភៅសំណួរចម្លើយ សីលធម៌-ពលរដ្ឋវិជ្ជា ថ្នាក់ទី១២ ·      ស្នាដៃទី៩        សៀវភៅចំណេះដឹងវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ ·      ស្នាដៃទី១០     សៀវភៅវិញ្ញាសាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរថ្នាក់ទី១២ (ភាគ១) ·      ស្នាដៃទី១១     សៀវភៅវិញ្ញាសាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរថ្នាក់ទី១២ (ភាគ២) ·      ស្នាដៃទី១២     សៀវភៅវិញ្ញាសាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរថ្នាក់ទី១២ (ភាគ៣) ·      ស្នាដៃទី១៣     សៀវភៅបណ្តុំវិញ្ញាសាអាស៊ាន (ភាគ១) ·      ស្នាដៃទី១៤     សៀវភៅចំណេះដឹងទូទៅស្តីអំពីអាស៊ាន (ភាគ២) ·      ស្នាដៃទី១៥    សៀវភៅចំណេះដឹងទូទៅស្តីអំពីអាស៊ាន (ភាគ៣) ·      ស្នាដៃទី១៦     សៀវភៅប្រទេសតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ·      ស្នាដៃទី១៧     សៀវភៅសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ ·      ស្នាដៃទី១៨     សៀវភៅវប្បធម៌-អរិយធម៌ទូទៅអប់រំ (ភាគ១) ·      ស្នាដៃទី១៩     សៀវភៅវប្បធម៌-អរិយធម៌ខ្មែរអប់រំទូទៅ (ភាគ២) ·      ស្នាដៃទី២០     សៀវភៅវប្បធម៌-អរិយធម៌ខ្មែរអប់រំទូទៅ (ភាគ៣) ·      ស្នាដៃទី២១     សៀវភៅសារវន្តវិញ្ញាសាវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ(ប្រឡងគ្រូ) ·      ស្នាដៃទី២២     សៀវភៅវិញ្ញាសាពុទ្ធិវប្បធម៌ទូទៅអប់រំ(ប្រឡងការងារ) ·      ស្នាដៃទី២៣     សៀវភៅសង្ខេបអក្សរសិល្ប៍ខេមរនិយម ·      ស្នាដៃទី២៤     សៀវភៅវិភាគអក្សរសិល្ប៍ប្រជាប្រិយខ្មែរ ·      ស្នាដៃទី២៥     សៀវភៅជំនួយស្មារតីអក្សរសាស្ត្រនិងភាសាខ្មែរ ·      ស្នាដៃទី២៦     សៀវភៅសរសេរតាមអាននិងតែងសេចក្តីថ្នាក់ទី៧ ·      ស្នាដៃទី២៧     សៀវភៅសរសេរតាមអាននិងតែងសេចក្តីថ្នាក់ទី៨ ·      ស្នាដៃទី២៨     សៀវភៅសរសេរតាមអាននិងតែងសេចក្តីថ្នាក់ទី៩ ·      ស្នាដៃទី២៩     សៀវភៅសង្ខេបអក្សរសិល្ប៍ពិភពលោក ·      ស្នាដៃទី៣០     សៀវភៅវិញ្ញាសាពុទ្ធិចំណេះដឹងវប្បធម៌ទូទៅខ្មែរ ·      ស្នាដៃទី៣១     សៀវភៅបរមាធិប្បាយខ្មែរពិសេស ·      ស្នាដៃទី៣២     សៀវភៅបណ្តុំអត្ថបទស្តាប់ភាសាខ្មែរថ្នាក់ចំណេះទួទៅ ·      ស្នាដៃទី៣៣    សៀវភៅតែងសេចក្តីនិងសរសេរតាមអាន  ថ្នាក់ទី១០​ ·      ស្នាដៃទី៣៤     សៀវភៅតែងសេចក្តីនិងសរសេរតាមអាន  ថ្នាក់ទី១១ ·      ស្នាដៃទី៣៥     សៀវភៅតែងសេចក្តីនិងសរសេរតាមអាន  ថ្នាក់ទី១២ ·      ស្នាដៃទី៣៦     សៀវភៅខេមរៈអក្សរសាស្ត្រនិងចំណេះដឹងទួទៅ ·      ស្នាដៃទី៣៧    សៀវភៅវប្បធម៌-សង្គមធម៌ទួទៅខ្មែរ  ភាគ១ ·      ស្នាដៃទី៣៨     សៀវភៅវប្បធម៌-សង្គមធម៌ទួទៅខ្មែរ  ភាគ២ ·      ស្នាដៃទី៣៩     សៀវភៅបណ្តុំពហុជ្រើសរើស  ភាគ១ ·      ស្នាដៃទី៤០     សៀវភៅបណ្តុំពហុជ្រើសរើស  ភាគ២ ·      ស្នាដៃទី៤១     សៀវភៅសទ្ទានុក្រមសន្តានពាក្យក្នុងភាសាខ្មែរទំនើប ·      ស្នាដៃទី៤២     សៀវភៅសទ្ទានុក្រមបច្ចេកសព្ទកិច្ចការរដ្ឋបាល(ន.ប.) ·      ស្នាដៃទី៤៣     សៀវភៅសិក្សាអត្ថន័យគោរមងារក្នុងសង្គមខ្មែរទំនើប ·      ស្នាដៃទី៤៤     សៀវភៅកំណែភាសាខ្មែរ ថ្នាក់ទី១០(កម្មវិធីសិក្សាថ្មី) ·      ស្នាដៃទី៤៥     សៀវភៅកំណែភាសាខ្មែរ ថ្នាក់ទី៧(កម្មវិធីសិក្សាថ្មី) ·      ស្នាដៃទី៤៦     សៀវភៅសតរសជាតក(ពុទ្ធនិយមក្លាយហួសហេតុ) ·      ស្នាដៃទី៤៧     សៀវភៅការអប់រំចិត្តនិងបណ្តុះគុណធម៌ ·      ស្នាដៃទី៤៨     សៀវភៅគរុកោសល្យនិងវិធីសាស្ត្របង្រៀន ·      ស្នាដៃទី៤៩     សៀវភៅកិច្ចការរដ្ឋបាលនិងពិធីការ។    ច.២. ស្នាដៃពុំទាន់បានបោះពុម្ព ·      ស្នាដៃទី៥០     សៀវភៅវចនានុក្រមអក្សរសាស្ត្រខ្មែរនិងពុទ្ធិទូទៅ ·      ស្នាដៃទី៥១     សៀវភៅដំណកឃ្លាក្នុងភាសាខ្មែរ ·      ស្នាដៃទី៥២     សៀវភៅវណ្ណយុត្ត ខណ្ឌសញ្ញា និងសញ្ញាពិសេស ·      ស្នាដៃទី៥៣     សៀវភៅសិក្សាធិប្បាយខ្មែរពិសេស ស្នាដៃទី៥៤     សៀវភៅគោរមងារក្នុងសង្គមខ្មែរទំនើប...។ ឆ. ព័ត៌មានភាសា ·      ភាសាខ្មែរ        ភាសាកំណើត ·      ភាសាអង់គ្លេស ភាសាយាន(និយាយ  សរសេរ អាន  និងស្តាប់ល្អ)។ ជ. ចំណង់ចំណូលចិត្ត ចូលចិត្តអានសៀវភៅនិងតាក់តែងនិពន្ធសៀវភៅ  ស្រាវជ្រាវអត្ថបទនិងមេរៀនបង្រៀន ឈ. អ្នកធានា ·      លោកតាបណ្ឌិត កុល ផេង    ប្រធានសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា                               អតីតៈទេសរដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា                               ទូរសព្ទ ៖ ០១២ ៣៣ ៦៦ ៩៦ ·      ឯកឧត្តម សាស្ត្រាចារ្យ បណ្ឌិត សួស សោភា  ទីប្រឹក្សាក្រសួងផែនការ សាកលវិទ្យាធិការរងនៃសាកលវិទ្យាល័យ អាស៊ី អឺរ៉ុប                               ទូរសព្ទ ៖ ០១២ ៣៣ ៦៦ ៩៦ ·      សាស្ត្រាចារ្យ បណ្ឌិត នៅ សម្បត្តិ      ប្រធានកម្មវិធីថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ                               សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ                               ទូរសព្ទ ៖ ០១៦ ៧៥ ៤៤ ៩៩ ·      វេជ្ជបណ្ឌិត ហួ តុលា''' '''           ស្ថាបនិក&នាយកកម្មវិធី'''The Perspective Cambodia'''                               ទីប្រឹក្សាសភានិសិ្សតសាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រ                               ទូរសព្ទ ៖ ០៧០ ៦៤ ២៧ ៣៦ <nowiki>*</nowiki> * * * * * * k9o6q81wvkit2gbzg62uvoly2t8w1ru 0 40027 340471 252686 2026-09-14T12:32:33Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340471 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះឥន្រ្ទរាណី<br/>(បុស្ករាក្សទេវី) | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស ៧៥៤-៧៧០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] | issue = ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]<br/>ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ឥន្រ្ទរាណី''' ឬ '''បុស្ករាក្សទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]និងព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស ៧៥៤-៧៧០ | before = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ម]]) | after = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} eu7ibbek70rvf8fdo0yyzpu6suxqde9 340472 340471 2026-09-14T12:33:02Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជធានីយសោធរបុរៈ]] ទៅ [[បុស្ករាក្សទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340471 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះឥន្រ្ទរាណី<br/>(បុស្ករាក្សទេវី) | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស ៧៥៤-៧៧០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] | issue = ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]<br/>ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ឥន្រ្ទរាណី''' ឬ '''បុស្ករាក្សទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]និងព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស ៧៥៤-៧៧០ | before = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ម]]) | after = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} eu7ibbek70rvf8fdo0yyzpu6suxqde9 340474 340472 2026-09-14T12:35:40Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បុស្ករាក្សទេវី]] ទៅ [[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340471 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះឥន្រ្ទរាណី<br/>(បុស្ករាក្សទេវី) | title =[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = | caption = | reign = គ.ស ៧៥៤-៧៧០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ម]]) | successor = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) | spouse = ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]] | issue = ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]<br/>ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]] | royal house = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ឥន្រ្ទរាណី''' ឬ '''បុស្ករាក្សទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់ព្រះបាទ[[បុស្ករាក្ស]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref> [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] ព្រះនាង​ជា​ព្រះវររាជមាតានៃព្រះអង្គ​ម្ចាស់​[[ឝម្ភុវម៌្ម (ឝម្ភុបុរ)|ឝម្ភុវម៌្ម]]និងព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]]៕<ref name="lost"/> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} ==សូមមើលផង== * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{succession box | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | years = គ.ស ៧៥៤-៧៧០ | before = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី១|ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្ម]]) | after = ព្រះនាង[[នរេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[នរេន្ទ្រវម៌្ម (វ្យាធបុរ)|នរេន្ទ្រវម៌្ម]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រហ្មញ្ញសាសនិកខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជនជាតិខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} eu7ibbek70rvf8fdo0yyzpu6suxqde9 1 42209 340505 259385 2026-09-15T10:43:01Z Love Authentic Cambodia 52969 /* ហេតុអ្វីលុបប្រវត្តិសាស្ត្រសៀមចោល? អសមតុល្យនៃប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ! */ ផ្នែកថ្មី 340505 wikitext text/x-wiki ហេតុអ្វីក៏បងប្អូនខ្មែរមួយចំនួនធំ មិនសូវឲ្យតម្លៃល្ខោនខោលខ្មែរ ដែលនិយាយឲ្យចំទៅមិនសូវមានអ្នកទៅមើល * ទី1 រូបខ្មុកនៃតួអង្គមិនស្អាត មិនប្រកបទៅដោយដោយតួអង្គនៃល្ខោន ទេវៈកៈថា * ទី 2 ការប្រើប្រាសមកុដ នៃតួអង្គ មានភាពខុសឆ្គង និងចាស់កម្រិល ដដែលៗ ដូចជា តួអង្គយក្ស ប្រើមកុដជាន់គ្នា មិនសមតាមចរិតលក្ខណៈ * ទី 3 សម្លៀកបំពាក់ចាស់បូករួមទាំងមិនបញ្ចូលទៅដោយ ការប៉ាក់ឌិន តាមទម្រង់សំលៀកបំពាក់នៃពណ៌សំលៀកបំពាក់ * ទី 4 មុនពេលផ្ដើមលេង មិនមានការពោលបញ្ចាក់ថាលេងវគ្គណាមួយនៃសាច់រឿងនោះទេ * ទី 5 ពេលឈុតឆាកចម្បាំង រវាងទ័ពយក្ស និង ហនុមាន មិនមានសំលៀកបំពាក់ប្រកបទៅតាមចម្បាំងនោះទេ ដែលខុសពីប្រទេសសៀមឆ្ងាយណាស់ * ទី 6 ការយកចិត្តទុកដាក់ ពីស្ថាប័នក្រសួងហាក់នៅមានកម្រិត (ដណ្ដើមគ្នាយកមុខ តែធាតុពិតកញ្ជើធ្លុះ) * តួអង្គខ្មុកព្រះរាម មានទម្រងមិនស្អាត ហេតុអ្វីមិនបង្កើតឲ្យមានគំរូ ជាគំនូរមុខព្រះរាម ហើយវិភាគក្នុងក្រាហ្វិក Designer ជាមួយនិងពណ៌បន្សុីមុខមាត់ ​? ខ្ញុំអនិច្ចារ ពួកបណ្ឌិតលើកជើងណាស់ ។ == ស្នើសុំដករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ លោកស្រី ភឿង សកុណា == ខ្ញុំបាទ Sovanndeth ជាអ្នកនិពន្ធ សរសេរ វប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិខ្មែរ ខ្ញុំសូមស្នើសុំដករដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងវប្បធម៌ លោកស្រី ភឿង សកុណា * មូលហេតុ គាត់ពុករលួយ ធ្វើឱ្យវប្បធម៌ជាតិខ្មែរធ្លាក់ចុះ​ជាខ្លាំង...។​ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sovanndeth|Sovanndeth]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sovanndeth|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:១៩ ថ្ងៃសុក្រ ទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == ហេតុអ្វីលុបប្រវត្តិសាស្ត្រសៀមចោល? អសមតុល្យនៃប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រ! == អត្ថបទវិគីភីឌាភាសាខ្មែរមួយនេះ មើលទៅខុសប្លែកពីប្រភពភាសាផ្សេងៗខ្លាំងណាស់ ហើយក៏មិនស្របតាមកំណត់ត្រារបស់បរទេសដែរ។ វាដូចជាព្យាយាមលុបឈ្មោះសៀម (ថៃ) ចោលទាំងស្រុងតែម្តង ទាំងដែលតាមពិតទៅ សៀមជាអ្នកជួយបង្រៀនល្ខោនខោល ផ្តល់ទាំងសម្លៀកបំពាក់ ព្រមទាំងបទភ្លេងនិងទំនុកច្រៀងឱ្យទាំងអស់ហ្នឹង។ [[អ្នកប្រើប្រាស់:Love Authentic Cambodia|Love Authentic Cambodia]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Love Authentic Cambodia|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១០:៤៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី១៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) rxlqbpayb7lvos9u0905smbl11z5rda 0 45854 340492 336805 2026-09-14T18:21:03Z ~2026-49690-74 52957 /* */ ខ្មែរស៊ីហ្វិក 340492 wikitext text/x-wiki សួស្ដីអុនក្រែនខ្ញុំគឺសូនីកាសូអ៊ីត កាលណានិយាយអំពីសាសនានិកាយសីអេដតាមព្រហ្មញ្ញសាសនានិងតាមឆ្នាំសាសនាគេតែងតែនិយាយរឿងរ៉ាវអ៊ុយក្រែនដែលជាប់នៅក្នុងមជ្ឈឹមបូព៌ានៃប្រទេសរុស្ស៊ីសព្វថ្ងៃនិងប្រទេសឆែប សព្វថ្ងៃគេតែងតែនិយាយរឿងរ៉ាវអើយក្រែមជំនួសគ្នារវាងសាសនាអីក្លាមនិងគឺសាសនាអ្នកកាន់សាសនានៅក្រែមគឺតំណាងឲ្យសាសនាគ្រឹះ រកស៊ីគឺតំណាងឲ្យស្លាមសាសនាប្រទេសរុស្ស៊ីគឺលាសណ្ឋានទៅដល់ប្រទេសបារាំងគឺលាសង្ឃឹមផ្ទៃដី 3 ម៉ឺនក្រឡាលាទៅដល់អាទាបរណ៍នៃលោកខាងលិចនៃប្រទេសឥណ្ឌាខាងត្បូង កាលណានិយាយដែលចំនួននៅមជ្ឈិម្ពុជាពួករកតាម៉ាំងតែងតែគិតថាប្រទេសអ៊ុយក្រែនមិនមាននៅក្នុងសតវត្ស។នៃ 3.000 ឆ្នាំមុនពេលវេលានោះឡើយ អីក្រែនគឺភាសាដើមគឺភាសារ៉ូម៉ាំងដែលមកពីចក្រភពរ៉ូនៅលិចនៃចក្រភពរកស៊ីចក្រភពរោមសព្វថ្ងៃនេះ ការដែលរកស៊ីចូលកាន់សាសនា។គិតទៅលិចគឺតំណាងឲ្យស្លាមសាសនាគឺមានការវែកញែកគ្នាជាច្រើននៅក្នុងគ្រីសសាសនានិងអ៊ីស្លាមសាសនាធ្វើឲ្យបែកចេញជាស្នាសាសនាជាពីរ និយាយរួមគឺជាដើមសិកាគឺសាសនា roman គឺតំណាងឲ្យសាសនាវេនាយកគឺមាននៅក្នុងគ្រីសសាសនាស្រដៀងនឹងសាសនាកាត់ទៅលិនប៉ុន្តែអ្នកកាន់សាសនានេះពេលនោះចាត់ទុកថាអ្នកកាន់សាសនាកាត់ទៅលិចនិងគ្រីសសាសនាគឺតំណាងអោយការខុសឆ្គងនៃអ្វីដែលស្នាមសាសនាបានបង្កើត ការជំនួញរបស់ព្រះអង្គនៃសាមណៈគោត្តមនាពេលនោះប្រវត្តិទាំងប្រមាណនៃការសតវត្សនោះព្រះអង្គបានទៅវរការអញ្ជើញ អញ្ជើញអ្នកកាន់សាសនារ៉ូម៉ាំងនិងការសាសនាកត្តាឡិកនិងឥស្លាមសាសនាមកជួបគ្នាជារួមការនៃការរួមដើម្បីទទួលនៃអំណាចរបស់ព្រហ្មញ្ញសាសនានិងគ្រីសាសនា។ពេលនោះហើយការចាប់កំណើតឡើងនៃសាសនាមួយគឺសាសនាកត្តិ ពេលនោះហើយពេលនោះសាសនានិងពុទ្ធសាសនាបានយកសាសនាកាត់ទៅលិចនេះគឺជាការប្រកបដោយជីវភាពនៃជីវកម្មនៅពេលអ្វីដែរពពួករមាំងមិនទាន់មាននៅក្នុងគម្ពីរបែកបរនៃកាន់សាសនាព្រហ្មញ្ញនិងព្រះពុទ្ធសាសនាជឿជាក់ថាសាសនាពលរម៉ាងគឺបានកើតមាននៅក្នុង 6,800 មុនគ្រិស្តសករាជមុនពេលដែលគ្រឹះសាសនាមិនទាន់កើតមកម្លេះ ការដែលដើមប្រកបមិនទាន់កើតមានគឺពេលនោះប្រទេសមួយបានផុសឡើងនៅកណ្ដាលពេលសុរិយលោកការបានរះមុនពេលដែលភពនេះពិរូបានចាកចេញទៅនៃការរស់នៅលេខកាប់ជិះកង់ទុក្ខរបស់ពពួកម៉ៃយ៉ា ដើមវេនកាការិនីពិរូដែលបានលិចផុតទៅនោះព្រះអាទិត្យក៏បានរះចំណីរឿងរ៉ាវក៏បានផលឡើងនៃរាត្រីនោះហើយក៏មានការចាប់កំណើតពរៗនៃការ 3 phone ការគឺជាការចាប់កំណើតជាឧត្តមនៃការរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ការដែលឆាងព្រះយីស៊ូគ្រីគឺតំណាងឲ្យសេចក្តីខុសឆ្គងរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនាទើបព្រះអង្គសាមណៈគោត្តមបានទៅវេទិការបស់ព្រះយេស៊ូគ្រីឲ្យមានបុណ្យការព្រលឹងដើម្បីមានសេចក្តីសង្គ្រោះពីព្រះអង្គនៅសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គលាតអញ្ចឹងពីប្រទេសឥណ្ឌាឆ្ពោះទៅប្រទេសចិនហើយលាកណ្តឹងទៅបែកលោកខាងកើតទើបើវានឹងការវាំងមកនៅក្នុងសាសនាកាត់ទៅលិច ភាគច្រើនប្រទេសអ៊ុយក្រែនេះគេហៅថាភាសាមុងគីរីដែលជនជាតិបរទេសចាត់ទុកថាជាវេនអ្នករក្សារក្សាការវប្បធម៌នៃដើមកំណើតរបស់ប្រទេសរបស់ខ្លួន រកស៊ីក៏ចាប់ទៅតែខ្លួនជាអ្នកគ្រប់គ្រងពេលវេលានៅទីនោះដើម្បីសុំស្របទៅតាមពេលវេលាដែលខ្លួនឯង ខ្លួនឯងបានកំណត់ ការចាប់កំណើតសាសនារបស់ព្រះអាសុរីមេត្រីតំណាងឲ្យអ្វីដែលមិនមានកើតអ្នកនៅទីនោះមុនពេលវេលាដែលព្រះអង្គព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបានព្យាករណ៍ទុក ==ផ្ទៃរឿង== {{Main|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}} [[File:Euromaidan 01.JPG|thumb|បាតុករនៅរដ្ឋធានី[[កៀវ]]ក្នុងអំឡុងបាតុកម្ម[[អឺរ៉ូម៉ីដាន]], វិច្ឆិកា ២០១៣]] បន្ទាប់ពី[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសអ៊ុយក្រែនដែលទើបតែទទួលបានឯករាជ្យថ្មីៗ និងរុស្ស៊ីបានបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ៊ុយក្រែនបានយល់ព្រមចុះលើ[[សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការមិនរីកសាយភាយនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ហើយបានដោះកម្ទេចអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងប៉ុន្មានដែលបន្សល់ទុកពីអតីតសហភាពសូវៀត។<ref>{{cite web|last=Budjeryn |first=Mariana |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/Issue%20Brief%20No%203--The%20Breach--Final4.pdf |title=Issue Brief #3: The Breach: Ukraine's Territorial Integrity and the Budapest Memorandum |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |access-date=25 មីនា 2022}}</ref> ជាការតបស្នងវិញ រុស្ស៊ី សហរាជាណាចក្រ និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានយល់ព្រមគោរពនូវបូរណភាពទឹកដី និងឯករាជ្យភាពនយោបាយរបស់អ៊ុយក្រែន តាមរយៈ[[អនុស្សារណៈស្តីពីការធានាសន្តិសុខនៅអ៊ុយក្រែន|អនុស្សរណៈនៃការធានាសន្តិសុខ]]នៅឯទីក្រុង[[ប៊ុយដាប៉ែស]]។<ref>{{cite news|last=Vasylenko |first=Volodymyr |date=15 December 2009 |url=https://www.day.kiev.ua/en/article/close/assurances-without-guarantees-shelved-document |title=On assurances without guarantees in a 'shelved document' |newspaper=The Day |access-date=25 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web |last=Harahan |first=Joseph P. |year=2014 |title=With Courage and Persistence: Eliminating and Securing Weapons of Mass Destruction with the Nunn-Luger Cooperative Threat Reduction Programs |url=https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-date=28 កុម្ភៈ 2022 |access-date=25 មីនា 2022 |website=DTRA History Series |publisher=Defense Threat Reduction Agency |asin=B01LYEJ56H |archivedate=2022-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |url-status=dead }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីទាំងប៉ុន្មាននៃ[[ធម្មនុញ្ញដើម្បីសន្តិសុខអឺរ៉ុប]] ដោយបាន"បញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសិទ្ធិរបស់រដ្ឋចូលរួមនីមួយៗ និងសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស ឬផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសន្តិសុខរបស់ពួកគេ រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាពផងដែរ"។<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=https://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=25 មីនា 2022 |archive-date=1 មិថុនា 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/https://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត អតីតប្រទេស[[ប្លុកខាងកើត|ប្លុកបូព៌ា]]ជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយអង្គការ[[ណាតូ]] ព្រោះដោយសារការគំរាមកំហែងផ្នែកសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រទេសរុស្ស៊ីជាប់ពាក់ព័ន្ធដូចជា៖ [[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣]] [[សង្រ្គាមនៅអាប់កាស៊ី]] (១៩៩២–១៩៩៣) និង[[សង្រ្គាមឆេឆិនលើកទី១]] (១៩៩៤–១៩៩៦) ជាដើម។<ref>{{cite web |last=Hall |first=Gavin E. L. |title=Ukraine: the history behind Russia's claim that Nato promised not to expand to the east |url=https://theconversation.com/ukraine-the-history-behind-russias-claim-that-nato-promised-not-to-expand-to-the-east-177085 |website=The Conversation |access-date=25 មីនា 2022 |date=14 February 2022}}</ref> មេដឹកនាំរុស្ស៊ីជាច្រើនបានអះអាងថា មហាអំណាចលោកខាងលិចបានសន្យានឹងរុស្ស៊ីថាសម្ព័ន្ធណាតូនឹងមិនពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនមកទិសខាងកើតនោះឡើយ ប៉ុន្តែអំណះអំណាងនេះត្រូវបានគេជំទាស់ និងច្រានចោលទៅវិញ។<ref name="Wiegrefe 2022" /><ref>{{Cite news|last=Baker|first=Peter|date=9 January 2022|title=In Ukraine Conflict, Putin Relies on a Promise That Ultimately Wasn't|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/09/us/politics/russia-ukraine-james-baker.html|issn=0362-4331}}</ref> នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០០៨]] នៅឯទីក្រុងប៊ុយការែស ប្រទេសអ៊ុយក្រែន និង[[ចចជី]]បានស្នើសុំសិទ្ធិចូលរួមជាសមាជិកអង្គការណាតូ។<ref>{{cite news|title=Ukraine-Georgia NATO membership a 'direct threat to Russia'|work=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2008-04-05/ukraine-georgia-nato-membership-a-direct-threat-to/2393800|last=Bevan|first=Scott|date=5 April 2008}}</ref> យោបល់ឆ្លើយតបរបស់សមាជិកផ្លូវការណាតូនីមួយៗមានលក្ខណៈចម្រុះដោយបណ្តារដ្ឋនៅអឺរ៉ុបខាងលិចបានសម្តែងនូវសេចក្ដីព្រួយបារម្ភ​ជុំវិញការចេញ​ប្រឆាំង​របស់​រុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |last=Brown |first=Colin |title=EU allies unite against Bush over Nato membership for Georgia and Ukraine |work=The Independent |date=3 April 2008 |page=24 }}</ref> ទីបំផុត ណាតូបានបដិសេធមិនផ្តល់សមាជិកភាពដល់អ៊ុយក្រែន និងចចជី ប៉ុន្តែពួកគេបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយយល់ព្រមថា"ប្រទេសទាំងពីរគង់តែក្លាយជាសមាជិកអង្គការណាតូនៅថ្ងៃណាមួយ"។ លោកពូទីនបានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងពេញទំហឹងចំពោះការដេញថ្លៃសមាជិកភាពណាតូរបស់រដ្ឋទាំងពីរ<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=President tells summit he wants security and friendship |work=The Times |date=5 April 2008 |page=46}}</ref> ហើយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ីលោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូហ្វ]]បាននិយាយថា រុស្ស៊ីនឹងធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រទេសទាំងពីរពីការចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ។<ref>{{cite news|title=Russia army vows steps if Georgia and Ukraine join NATO|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-nato-steps/russia-army-vows-steps-if-georgia-and-ukraine-join-nato-idUSL1143027920080411|date=11 April 2008|location=Moscow |editor-last=Dick |editor-first=Charles}}</ref> [[File:Map of Ukraine with Cities.png|thumb|ផែនទីប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្រោយតំបន់[[គ្រីមៀ]] (ត្បូង) ធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី និងរដ្ឋផ្ដាច់ខ្លួនគាំទ្រដោយរុស្ស៊ីនៅតំបន់[[ដុនបាស]] (កើត)។]] នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វិចទ័រ យ៉ានូកូវិច]]បានបដិសេធមិនចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសមាគមន៍ជាមួយ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] (EU) ដោយបានប្រើប្រាស់អំណាចនយោបាយសង្កត់លើ[[វែរឃូវណារ៉ាដា|សភាជាតិ]] រួចបានបង្វែរខ្លួនមកជ្រើសរើសពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយ[[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី]]ដែលដឹកនាំដោយរុស្ស៊ីវិញ។ សារព័ត៌មានមួយចំនួនបានចុះផ្សាយអំពីសម្ពាធដែលរុស្ស៊ីបានដាក់មកលើអ៊ុយក្រែនដែលបង្ខំឱ្យប្រមុខដឹកនាំអ៊ុយក្រែនបដិសេធនូវកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។<ref>{{cite book |editor-last1=Dinan |editor-first1=Desmond |editor-last2=Nugent |editor-first2=Neil |title=The European Union in Crisis |publisherPalgrave Macmillan |pages=3, 274}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានបង្កឱ្យមានរលកបាតុកម្មគាំទ្រសហភាពអឺរ៉ុបដែលគេនិយមហៅថា [[អឺរ៉ូម៉ីដាន]] (Euromaidan) ហើយជាលទ្ធផល លោកយ៉ានូកូវិចត្រូវបានផ្តួលទម្លាក់ចេញពីអំណាចនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ ហើយចលនាគាំទ្ររុស្ស៊ីក៏បានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៅតំបន់ប៉ែកខាងកើត និងត្បូងនៃទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ ទាហានរុស្ស៊ីដែលមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ពីសាមីខ្លួនបានឆក់យកឱកាសនេះចូលកាន់កាប់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀ ហើយថែមទាំងបានដណ្តើមកាន់កាប់សភាប្រចាំតំបន់គ្រីមៀទៀតផង។ នៅអំឡុងខែមីនា រុស្ស៊ីបានរៀបចំ[[ប្រជាមតិស្ថានការណ៍គ្រីមៀឆ្នាំ២០១៤|ប្រជាមតិមួយ]] និងបានកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀបញ្ចូលជាកម្មសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួន។ មួយខែក្រោយមកគឺនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ [[សង្គ្រាមនៅដុនបាស|សង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងនៅតំបន់ដុនបាស]] ហើយរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនចំនួនពីរក៏បានលេចជារូបរាងឡើង (គាំទ្រដោយប្រទេសរុស្ស៊ី)<ref>{{Cite news|last1=Charap|first1=Samuel|last2=Boston|first2=Scott|date=21 January 2022|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|publisher=RAND Corporation|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Shaun|last2=Grytsenko|first2=Oksana|last3=Ragozin|first3=Leonid|date=3 September 2014|title=Russian soldier: 'You're better clueless because the truth is horrible'|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/03/ukraine-soldier-youre-better-clueless-because-truth-horrible-moscow-ilovaysk |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/03/ukraine-soldier-youre-better-clueless-because-truth-horrible-moscow-ilovaysk |archive-date=1 មីនា 2022|issn=1756-3224|oclc=60623878}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 October 2014|title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 មីនា 2022}}</ref> ពោលគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]។<ref>{{Cite news|last1=Grytsenko|first1=Oksana|last2=Vlasova|first2=Anastasia|date=12 April 2014|title=Armed pro-Russian insurgents in Luhansk say they are ready for police raid|work=Kyiv Post|publisher=Businessgroup LLC|location=Luhansk|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |archive-date=12 មេសា 2014}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ragozin|first=Leonid|date=16 March 2019|title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230534/https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation/ |archive-date=7 វិច្ឆិកា 2022}}</ref> [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងមីនស្កឹ]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ និងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៥ គឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នា ប៉ុន្តែបទឈប់បាញ់មិនដែលត្រូវបានចុះជាផ្លូវការឡើយ។<ref>{{Cite news|date=29 July 2020|title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 មីនា 2022}}</ref> សមាជិក[[ទម្រង់ន័រម៉ង់ឌី]]៖ ប្រទេស[[បារាំង]] [[អាល្លឺម៉ង់]] និង​[[អ៊ុយក្រែន]]បានមើល​ឃើញ​កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងមីនស្កឹ ជា​កិច្ចព្រមព្រៀងតែ​រវាង​រុស្ស៊ី និង​អ៊ុយក្រែនប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​រុស្ស៊ី​ទទូច​ថា អ៊ុយក្រែន​គួរ​តែចរចា​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​រដ្ឋ​បំបែក​ខ្លួន​ទាំងពីរនោះ។<ref>{{Cite news|date=9 November 2021|title=France says Russia refused to hold ministerial meeting on Ukraine|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-says-russia-refused-hold-normandy-format-meeting-ukraine-2021-11-09/ |access-date=26 មេសា 2023}}</ref><ref>{{cite web|date=12 July 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'|url=https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219001954/https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-date=19 កុម្ភៈ 2022 |access-date=26 មេសា 2023|website=[[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី]]}}</ref> នៅឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបដិសេធមិនព្រមធ្វើកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់ជាមួយហ្សេឡេនស្គី ហើយរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានចេញគាំទ្រនូវអត្ថបទមួយរបស់អតីតប្រធានាធិបតីលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]ជាសាធារណៈ ដែលក្នុងនោះវាបានប្រកែកថា រាល់ដំណោះស្រាយរវាងរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺគ្មានអត្ថន័យអ្វីឡើយ ខណៈដែលអ៊ុយក្រែននៅតែបន្តដើរតួជា"រដ្ឋចំណុះ"របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite web |date=11 October 2021 |title=Russia Shouldn't Negotiate With 'Vassal' Ukraine, Ex-President Medvedev Says |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/10/11/russia-shouldnt-negotiate-with-vassal-ukraine-ex-president-medvedev-says-a75263 |access-date=26 មីនា 2022 |website=The Moscow Times}}</ref> ការកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀធ្វើជាកម្មសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួនបាននាំឱ្យមានរលកថ្មីនៃជាតិនិយមរុស្ស៊ី ដោយ[[រុស្ស៊ីនិយម|ចលនាចក្រពត្តិនិយមរុស្ស៊ីថ្មី]]ភាគច្រើនប្រាថ្នាចង់កាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនបន្ថែមទៀត ដូចជាផែនការ[[ណូវ៉ូរ៉ូស៊ីយ៉ា]]ជាដើម។<ref>{{Cite news|last=Michael|first=Casey|date=19 June 2015|title=Pew Survey: Irredentism Alive and Well in Russia|publisher=The Diplomat|url=https://thediplomat.com/2015/06/pew-survey-irredentism-alive-and-well-in-russia/}}</ref> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា "ស្តីពីការរួបរួមជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន" ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីថាជនជាតិរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺជា"ជនជាតិតែមួយ"។<ref>{{cite web|last=Putin|first=Vladimir |author-link=Vladimir Putin|date=12 July 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'|url=https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=27 មេសា 2023|website=The Kremlin|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី]]}}</ref> អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនបានកត់សម្គាល់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីមានទស្សនៈបំប្លែងចំពោះអ៊ុយក្រែនសម័យទំនើប ក៏ដូចជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|last=Roth|first=Andrew|date=7 December 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbor|url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 ធ្នូ 2021 |access-date=27 មេសា 2023|website=The Guardian |publication-place=Moscow}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson|first1=Peter|last2=Haring|first2=Melinda|last3=Lubkivsky|first3=Danylo|last4=Motyl|first4=Alexander|last5=Whitmore|first5=Brian|last6=Goncharenko|first6=Oleksiy|last7=Fedchenko|first7=Yevhen|last8=Bonner|first8=Brian|last9=Kuzio|first9=Taras|date=15 July 2021|title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 កក្កដា 2021 |access-date=27 មេសា 2023|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|last=Wilson|first=Andrew|date=23 December 2021|title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims?|url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/ |archive-date=24 មករា 2022 |access-date=27 មេសា 2023|publisher=Royal United Services Institute}}</ref> ==វិបត្តិមុនការឈ្លានពាន== {{See|វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២}} ==ព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពាន== ការឈ្លានពាននេះបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ។ វាគឺជាការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតមកលើប្រទេសមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងក៏ជាសង្គ្រាមពេញលេញលើកដំបូងនៅក្នុងទ្វីបនេះផងដែរចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មក។ រុស្ស៊ីបានបើកការវាយតាមរយៈកម្លាំងថ្មើរជើងនិងដែនអាកាសដំណាលៗគ្នា<ref name="CriticalThreats" /><ref name="ISW 4MAR" /> ខណៈមីស៊ីលនិងគ្រាប់ផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ត្រូវបានបាញ់បំផ្លោងចូលទៅទូទាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web |last=Sheftalovich |first=Zoya |date=24 February 2022 |title=Battles flare across Ukraine after Putin declares war |url=https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064603/https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |archive-date=24 February 2022 |access-date=18 August 2025 |website=Politico}}</ref> ជាក់ស្តែង កងពលថ្មើរជើង និងកងកម្លាំងរថក្រោះបានផ្តើមការវាយលុកពីបួនទិសរួមមាន៖ ទិសខាងជើង (សម្រុកទៅទីក្រុងកៀវ) ទិសខាងត្បូង (ចេញពីឧបទ្វីបគ្រីមៀ) ទិសអាគ្នេយ៍ (ចេញពីដែនដីលូហ្កានស្ក៍ និងដុនបាស) និងទិសខាងកើត។<ref name="auto3">{{cite news |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-mariupol-russia-surrender-reject/ |title=Ukraine rejects Russian demand to surrender port city of Mariupol in exchange for safe passage |publisher=CBS News |date=20 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}</ref><ref name="auto5">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=21 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}</ref> យុទ្ធនាការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​មីស៊ីល​ដ៏ធំ​ត្រូវ​បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយរុស្ស៊ីបានបាញ់​មីស៊ីល​រាប់​សិប​គ្រាប់ចូល​ទូទាំង​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន​រហូត​ដល់​ភាគ​ខាងលិចក្នុង​ទីក្រុងល្វីវទៀតផង។<ref name="auto4">{{cite news |last=Dutton |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Russian Military Base Blown Up as Ukraine Fights Back |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/russian-military-base-blown-ukraine-fights-back-1682558 |url-status=live |access-date=27 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225075915/https://www.newsweek.com/russian-military-base-blown-ukraine-fights-back-1682558 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref name="auto2">{{cite news |date=25 February 2022 |title=Ukrainian Armed Forces attacked Millerovo with Tochka-U |work=Rostov Gazeta |url=https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |url-status=live |access-date=27 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225073113/https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគខាងជើងសម្ដៅទៅទីក្រុងកៀវ ត្រូវបានបញ្ជាឱ្យដកថយរួចបង្វែរមកប្រយុទ្ធនៅដុនបាសវិញ ដើម្បីពង្រឹងការឈ្លានពានជាថ្មីនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ កម្លាំងរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគឦសានក៏ត្រូវបានដកចេញ និងផ្លាស់ទីមកសមរភូមិនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសអ៊ុយក្រែនដូចគ្នា។<ref name="TR" /><ref name="news.yahoo.com">{{Cite news |last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=22 August 2025}}</ref> ឈានដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា គណៈប្រតិភូមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តចំនួន ៤០ ប្រទេសបានមកជួបប្រជុំគ្នានៅ[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសរ៉ាំស្តែន]]ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដើម្បីពិភាក្សាអំពីការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពសម្រាប់ផ្តល់ជំនួយសេដ្ឋកិច្ច បន្ថែមពីលើជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធា និងថវិកាទុកកសាងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្រោយចប់សង្គ្រាម។<ref>{{Cite news |last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Ramstein Air Base, Germany |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=22 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ការពឹងផ្អែករបស់អ៊ុយក្រែនលើជំនួយផ្គត់ផ្គង់ដោយលោកខាងលិចបានធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពប្រតិបត្តិការយោធាពួកគេមានកំណត់ ខណៈដែលប្រទេសជំនួយបានកើតការបារម្ភខ្លាចថាអ៊ុយក្រែននឹងប្រើប្រាស់គ្រឿងសព្វាវុធដែលផលិតដោយលោកខាងលិចទៅវាយប្រហារគោលដៅស្ថិតនៅខាងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref name="Sabbagh">{{Cite news |last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> បណ្ឌិតនិងអ្នកជំនាញផ្សេងៗបានសម្ដែងនូវមតិខុសៗគ្នាជុំវិញអនាគតនៃសង្គ្រាមនេះ ដោយអ្នក​ខ្លះគិតថា​អ៊ុយក្រែន​គួរយកទឹកដី​ទៅដោះដូរ​សន្តិភាពជាមួយរុស្ស៊ី<ref>{{Cite news |last1=Champion |first1=Marc |last2=Kudrytski |first2=Aliaksandr |date=28 May 2022 |title=Russian Wins in Eastern Ukraine Spark Debate Over Course of War |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-27/russian-wins-in-eastern-ukraine-spark-debate-over-course-of-war |work=Bloomberg}} * {{Cite news |last=Luxmoore |first=Matthew |date=26 May 2022 |title=Ukraine Slams Idea of Swapping Land for Peace |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-slams-idea-of-exchanging-land-for-peace-11653558912 |access-date=22 August 2025 |issn=0099-9660}}</ref> តែអ្នកខ្លះវិញគិតថាអ៊ុយក្រែនអាចបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីតទៀតថាព្រោះថារុស្ស៊ីបាននិងកំពុងបាត់បង់ធនធានច្រើនស្រាប់ទៅហើយដោយសារសង្គ្រាមនេះ ពោលរុស្ស៊ីអាចចុះខ្សោយនាពេលខាងមុខ។<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=30 May 2022 |title=War in Ukraine, Day 96 Update: Russia's Military Losses are 'Unsustainable' |url=https://www.19fortyfive.com/2022/05/war-in-ukraine-day-96-update-russias-military-losses-are-unsustainable/ |website=19fortyfive.com}}</ref> ===ការឈ្លានពានដំបូង=== ====ជួរប្រយុទ្ធខាងជើង==== {{Main|ការវាយប្រហារនៅកៀវ (២០២២)}} [[File:2022 Russian Invasion of Ukraine animated.gif|thumb|upright=2.1|ការវិវត្តនៃសង្គ្រាមឈ្លានពានក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន (២៤ កុម្ភៈ ដល់ ២៤ មីនា)]] ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីដណ្តើមកាន់កាប់រដ្ឋធានីកៀវ រុស្ស៊ីបានលើកទ័ពឈ្លានពានចេញពីប្រទេសបេឡារុសតាមច្រាំងខាងលិចនៃ[[ទន្លេឌីណេព័រ]] ដោយមានគោលដៅជាក់ស្តែងគឺឡោមព័ទ្ធរដ្ឋធានីរបស់អ៊ុយក្រែនពីទិសខាងលិច។<ref name="wapo20220320">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |first1=Liz |last1=Sly |first2=Dan |last2=Lamothe |newspaper=The Washington Post |date=20 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}} * {{Cite web |last=Roblin |first=Sebastien |date=27 February 2022 |title=At Vasylkiv, Ukrainians Repel Russia's Paratroopers and Commandos in Frantic Night Battle |url=https://www.19fortyfive.com/2022/02/at-vasylkiv-ukrainians-repel-russias-paratroopers-and-commandos-in-frantic-night-battle/ |access-date=18 August 2025 |website=19FortyFive}} * {{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2022/03/21/ukraine-is-winning-war-russia-offensive-putin/ |title=Opinion: Against all odds, Ukrainians are winning. Russia's initial offensive has failed. |first=Max |last=Boot |newspaper=The Washington Post |date=21 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/opinion/2022/03/22/russian-army-has-run-time/ |title=The Russian army has run out of time |first=Richard |last=Kemp |work=The Daily Telegraph |date=22 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref> កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយកម្លាំងវាយប្រហារចំនួនពីរនៅតាមបណ្តោយច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេឌីណេព័រ៖ ខាងលិចនៅទីក្រុង[[ឈើហ៊ីនីវ]] និងភាគខាងកើតនៅក្រុង[[ស៊ូមី]]។<ref name="ISW 4MAR">{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |website=Institute for the Study of War |access-date=27 មីនា 2022 |date=4 March 2022}}</ref><ref name="CriticalThreats">{{cite news |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=27 មីនា 2022 |work=CriticalThreats |date=5 March 2022}}</ref> កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចូលទៅដល់[[អូប្លាសឈើនីហ៊ីវ]]នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ហើយបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋបាលនៃអូប្លាសនោះបន្ទាប់ពី[[ការឡោមព័ទ្ធឈើនីហ៊ីវ|ប្រយុទ្ធគ្នាអស់បួនថ្ងៃ]]។<ref>{{cite news |last=Ward |first=Alexander |date=25 February 2022 |title='Almost not possible' for Ukraine to win without West's help, Ukraine official says |work=Politico |url=https://politi.co/3LWSyC5 |url-status=live |access-date=28 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226175146/https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2022/02/25/almost-not-possible-for-ukraine-to-win-00011969 |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Ukraine war news from February 25: Kyiv suburbs breached, Russian forces face resistance, Zelensky warns Russia will 'storm' capital |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/93554a7e-f974-49fc-85ba-c111d253b002 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=28 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226151541/https://www.ft.com/content/93554a7e-f974-49fc-85ba-c111d253b002 |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022}}</ref> ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏បានចូលដល់ជាយរដ្ឋធានីកៀវភាគខាងកើត ពោលគឺក្រុងប្រូវ៉ារី នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា។<ref name="ISW 4MAR"/><ref name="CriticalThreats"/> [[File:50 днів активного спротиву окупанту 02.jpg|right|thumb|សំណល់យន្តហោះ ''Antonov An-២២៥ Mriya'' ដែលត្រូវជាយន្តហោះមានទំហំធំបំផុតលើលោក ត្រូវបានរងការខូចខាតជាដំណំកំឡុង[[សមរភូមិអាកាសយានដ្ឋានអាន់តូណូហ្វ]]]] គិតត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីដ៏ធំមួយដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាមានប្រវែង ៦៤ គីឡូម៉ែត្រ ត្រូវបានជាប់គាំងខណៈពេលធ្វើដំណើរការឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងកៀវ។<ref>{{cite news |last=Stern |first=David L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |access-date=27 មីនា 2022 |issn=0190-8286}}</ref> កម្លាំងរុស្ស៊ីដែលមានគោលដៅដណ្តើមទីក្រុងឈើនីហ៊ីវក៏ត្រូវជាប់គាំងផងដែរ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យពួកគេសម្រេចចិត្តយាមឡោមព័ទ្ធជុំវិញទីក្រុងនោះ។ នៅឯភាគពាយព្យ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តរុលទៅមុខដោយបានកាន់កាប់ក្រុងប៊ូតឆា [[ហូស្តូមឹល]] និង[[វ័រហ្សែល]]ក្នុងដំណើរឆ្ពោះទៅរករដ្ឋធានីកៀវ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែមីនា។<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |title='A family died... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |first1=Tim |last1=Lister |first2=Josh |last2=Pennington |first3=Luke |last3=McGee |first4=Radina |last4=Gigova |publisher=CNN |date=7 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |date=7 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022 |archive-date=9 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309001159/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |url-status=dead }}</ref> ដល់ថ្ងៃទី១១ ខែមីនា វាត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា ហ្វូងរថយន្តដ៏វែងនោះបានបំបែកទៅទីតាំងខុសៗគ្នា ដោយខ្លះបានចតនៅក្រោមម្លប់ដើមឈើដើម្បីគេចខ្លួនពីការចាប់យករូបភាពពីផ្កាយរណប។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនក៏ត្រូវបានគេរកឃើញផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Paul |title=Stalled 40-mile-long Russian convoy near Kyiv now largely dispersed, satellite images show |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-11-22/h_1b9599f9b4bf3b17110242404180ffec |access-date=6 មេសា 2022 |publisher=CNN |date=11 March 2022 |archive-date=13 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042127/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-11-22/h_1b9599f9b4bf3b17110242404180ffec |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការវាយតបវិញដើម្បីទប់កងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលត្រៀមនឹងចូលទីក្រុងកៀវតាមទិសដៅផ្សេងៗ។<ref>{{cite news |first1=Alan |last1=Cullison |first2=Isabel |last2=Coles |first3=Yaroslav |last3=Trofimov |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |access-date=6 មេសា 2022 |archive-date=16 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live }}</ref> ដោយមិនអាចទទួលបានជ័យជំនះភ្លាមៗនៅក្នុងប្រតិបត្តិការកៀវ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏សម្រេចផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្រ្ត ហើយចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់អាវុធប្រឈម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកមិនរើសមុខ និងសង្គ្រាមឡោមព័ទ្ធ។<ref>{{cite news |first1=Michael R. |last1=Gordon |first2=Alex |last2=Leary |title=WSJ News Exclusive {{!}} Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |work=The Wall Street Journal |date=21 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/putins-nuclear-move-could-make-situation-much-much-more-dangerous-us-official-2022-02-27/ |title=Russian forces appear to shift to siege warfare in Ukraine- U.S. official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=Reuters |date=27 February 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា សកម្មភាពវាយតបរបស់អ៊ុយក្រែននៅក្នុងទីក្រុងកៀវបានផ្តល់លទ្ធផលផ្លែផ្កាច្រើនលើសពីអ្វីដែលខ្លួនបានស្មាន់ បន្ទាប់ពីពួកគេបានដណ្តើមបានទីក្រុង និងតំបន់តូចៗនៅភាគខាងកើត និងលិចនៃទីក្រុងកៀវមកវិញ។<ref name="Guardian220325">{{cite news |first1=Joanna |last1=Walters |first2=Jem |last2=Bartholomew |first3=Martin |last3=Belam |first4=Samantha |last4=Lock |date=25 March 2022 |title=Russia-Ukraine war latest: Ukraine takes back towns east of Kyiv; hopes of Mariupol humanitarian corridor grow – live |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/mar/25/ukraine-war-latest-news-sanctions-a-little-late-zelenskiy-tells-european-council-biden-to-visit-poland-live |access-date=6 មេសា 2022 |issn=0261-3077}}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីជាច្រើនបានដកថយចេញពីភាគខាងជើងនៃទីក្រុងកៀវខណៈកំពុងរងការវាយប្រហារច្រើនឡើងៗពីយោធាអ៊ុយក្រែន ហើយនៅចុងខែមីនា កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់ក្រុងប៊ូតឆាបានដកថយចេញទាំងស្រុងទៅភាគខាងជើង។ កង​កម្លាំង​អ៊ុយក្រែន​បាន​ចូល​ក្នុង​ក្រុង​នេះនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មេសា។<ref>{{cite web |last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (GRAPHIC IMAGES) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |access-date=6 មេសា 2022 |website=The Kyiv Independent |archive-date=3 មេសា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live}}</ref> អ៊ុយក្រែន​បាន​អះអាង​ថាខ្លួន​បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់តំបន់​ទាំង​មូល​ជុំវិញ​រដ្ឋធានី​កៀវដោយក្នុងនោះរួមមានក្រុងអៀរពីន ប៊ូតឆា និងហូស្តូមឹល។ល។ នៅ​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី២ ខែ​មេសា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅប៊ូតឆា|ភស្តុតាង​នៃ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្រ្គាម​]]ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅទីក្រុងប៊ូតឆា។<ref>{{cite web |title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=6 មេសា 2022 |website=BBC News}}</ref> ====ជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងកើត==== {{Main|ការវាយប្រហារអ៊ុយក្រែនខាងកើត}} [[File:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|លទ្ធផលពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយរុស្ស៊ីនៅជាយក្រុងការគីវ, ១ មីនា]] នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ កងកម្លាំងរុស្សីបានផ្លាស់ទីចេញពីគ្រីមៀបុកសម្ដៅមកប៉ែកពាយព្យ ដោយបានកាន់កាប់ស្ពានឆ្លងទន្លេឌីណេព័រជាច្រើន<ref>{{Cite news |title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> និងរួមទាំង[[ព្រែកជីកគ្រីមៀខាងជើង]]ទៀតផង។<ref>{{Cite news |last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទីក្រុង[[ខឺសុន]]បានក្លាយជាទីក្រុងសំខាន់ដំបូងរបស់អ៊ុយក្រែនដែលបានធ្លាក់ទៅក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |access-date=31 មីនា 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=3 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់មក កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបន្តដំណើរទៅកាន់ក្រុង[[មិកូឡៃហ្វ]] ហើយបានបើកការវាយលុកព្យាយាមដណ្ដើមទីក្រុងនេះ ប៉ុន្តែត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនរុញច្រានចេញវិញ។<ref>{{cite news |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=31 មីនា 2022 |agency=Ukrinform |date=4 March 2022}}</ref> បន្តបន្ទាប់មកទៀត កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានផ្លាស់ទីខិតមកជិត[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]] និងបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុង[[អេនែរ្ហូដារ]]។<ref>{{cite web |date=3 March 2022 |title=Russian forces attacking Zaporizhzhia nuclear power plant in Ukraine, per multiple reports |url=https://www.businessinsider.com.au/russian-forces-attacking-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-ukraine-ap-2022-3 |access-date=30 មីនា 2022 |website=Business Insider Australia |archivedate=4 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220304042146/https://www.businessinsider.com.au/russian-forces-attacking-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-ukraine-ap-2022-3 |url-status=dead }}</ref> គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្ដើមធ្វើដំណើរសម្ដៅទៅក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]<ref>{{Cite news |title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}} * {{Cite web |last=Richárd |first=Jabronka |date=25 February 2022 |title=(ភាសាហុងគ្រី) Így áll most a háború Ukrajnában: több nagyvárosban harcok dúlnak, megtámadtak egy orosz repülőteret |url=https://ellenszel.hu/2022/02/25/igy-all-most-a-haboru-ukrajnaban-tobb-nagyvarosban-harcok-dulnak-megtamadtak-egy-orosz-repuloteret/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226011052/https://ellenszel.hu/2022/02/25/igy-all-most-a-haboru-ukrajnaban-tobb-nagyvarosban-harcok-dulnak-megtamadtak-egy-orosz-repuloteret/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=29 មីនា 2022 |website=Ellenszél}}</ref> ហើយមកដល់ថ្ងៃទី២៧ កម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[ប៊ែរដាំនស្ក៍]]។<ref name="unianberdyansk" /><ref>{{cite tweet |author=NEXTA |author-link=Nexta |user=nexta_tv |number=1497605510887100420 |date=26 February 2022 |title=The tanks of the occupiers have circled #Berdyansk and are heading towards #Mariupol. https://t.co/jwsIoORzH0 |access-date=30 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227062037/https://twitter.com/nexta_tv/status/1497605510887100420 |archive-date=27 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="CNN-Berdyansk">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2022/03/24/europe/ukraine-russian-warship-berdyansk-intl/index.html |title=Ukrainians claim to have destroyed large Russian warship in Berdyansk |first1=Tim |last1=Lister |first2=Celine |last2=Alkhaldi |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |publisher=CNN |date=24 March 2022 |access-date=30 មីនា 2022}}</ref> មកត្រឹមថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលត្រូវបានកម្លាំងរុស្ស៊ីឡោមព័ទ្ធទាំងស្រុង ហើយការប្រយុទ្ធគ្នាបានរាលដាលដល់កណ្តាលទីក្រុង ដែលជាហេតុនាំឱ្យកិច្ចប្រឹងប្រែងជម្លៀសជនស៊ីវិលមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួច។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |first1=Daniel |last1=Boffey |first2=Lorenzo |last2=Tondo |newspaper=The Guardian |date=18 March 2022 |access-date=29 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ ​រុស្ស៊ីបានទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរក្រុងទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ប៉ុន្តែខាងភាគីអ៊ុយក្រែនបានបដិសេធ។<ref name="auto3" /><ref name="auto5" /> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន លោកស្រី[[អុលហា ស្តេហ្វានីស៊ីណា]]បាននិយាយថា " ជាង ៨៥ ភាគរយនៃទីក្រុងម៉ារីអ៊ូបូលត្រូវបានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញ"។<ref>{{cite news |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |first=Rachel |last=Scully |work=The Hill |publisher=Nexstar Media Group |date=27 March 2022 |access-date=31 មីនា 2022}}</ref> ជាងនេះទៅទៀតនោះ រុស្ស៊ី​បាន​បដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យឡានក្រុងចំនួន ៥០ គ្រឿងបញ្ជូនដោយ​អង្គការសហប្រជាជាតិចូលជម្លៀស​ជនស៊ីវិលជាប់នៅក្នុងទីក្រុងឡើយ។​<ref>"Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling". BBC News. 3-30-2022. [https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470]</ref> នៅឯដែនដីភាគខាងកើត ទាហានរុស្ស៊ីបានព្យាយាមចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[សមរភូមិខាគីវ (២០២២)|ខាគីវ]] ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងតស៊ូការពារដ៏រឹងមាំរបស់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |last=Losh |first=Jack |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |website=Foreign Policy |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |access-date=29 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 }}</ref> ទីក្រុង[[អ៊ីហ្សូម]]របស់អ៊ុយក្រែនត្រូវបានកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចូលកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា បន្ទាប់ពីប្រយុទ្ធគ្នាអស់ជាងមួយខែ។<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=The Washington Post |date=7 April 2022 |access-date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/18/russian-human-rights-abuses-took-place-in-izium-ukraine-investigation-finds |title=Militia units commanded by Russia named in Izium abuse investigation |first1=Nick |last1=Hopkins |first2=Jamie |last2=Wilson |first3=Luke |last3=Harding |work=The Guardian |date=18 July 2023 |access-date=18 August 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានថ្លែងថា ខ្លួនបានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីបើកប្រតិបត្តិការយោធាដំណាក់កាលទីពីរដោយមានគោលដៅកាន់កាប់ទីក្រុងធំៗនៅភាគខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |work=Yahoo! Finance |date=25 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា បន្ទាប់ពីកងទ័ពរុស្ស៊ីបានដកថយចេញពីរដ្ឋធានីកៀវ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចាប់ផ្ដើមពង្រីកការវាយប្រហាររបស់ខ្លួនលើទឹកដីភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ុយក្រែនតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការវាយប្រហារដែនអាកាសទៅលើទីក្រុងអូដេសា មិកូឡៃហ្វ និងរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា។<ref>{{Cite news |date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times |publisher=SPH Media Trust |agency=Reuters |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=18 August 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 March 2022 |title=Video analysis reveals Russian attack on Ukrainian nuclear plant veered near disaster |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/03/11/1085427380/ukraine-nuclear-power-plant-zaporizhzhia |access-date=18 August 2025}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ការប្រមូលផ្តុំកងទ័ព និងរថក្រោះរុស្ស៊ីឡើងវិញនៅជុំវិញក្រុងអ៊ីហ្សូម ស្លូវីអានស្កិ៍ និងក្រាម៉ាតរស្កិ៍ បានជំរុញឱ្យមន្ត្រីអ៊ុយក្រែនចេញសេចក្ដីណែនាំឱ្យប្រជាជនដែលរស់នៅជិតព្រំដែនភាគខាងកើតទាំងប៉ុន្មានឱ្យជម្លៀសខ្លួនមកភាគខាងលិចអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់។<ref>{{Cite news |last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=18 August 2025}}</ref> ===ជួរប្រយុទ្ធភាគអាគ្នេយ៍ (៨ មេសា – ៥ កញ្ញា ២០២២)=== {{Main|ខ្សែកាលនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន (៨ មេសា – ២៨ សីហា ២០២២)}} [[File:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|upright=1.7|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនពីថ្ងៃទី៧ ខែមេសា រហូតដល់ថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២]] ត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ដំណើរឈ្លានពានរបស់កម្លាំងរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគអាគ្នេយ៍ត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបិទខ្ទប់នៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។<ref name="RNZM"/> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមបើកការវាយប្រហារតាមភាគខាងកើតប្រវែង ៤៨០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលលាតសន្ធឹងពីទីក្រុងខាគីវទៅដល់ទីក្រុងដូណេតស្ក៍និងលូហ្កានស្ក៍ និងបូករួមទាំងការបាញ់មីស៊ីលស្របៗគ្នាផងដែរចូលសម្ដៅទីក្រុងកៀវនិងល្វីវ។<ref name="nytimes.com">{{Cite news |last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=18 August 2025 }}</ref> ត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ព្រោះតែការនាំចូលបន្ថែមនៃអាវុធកាំភ្លើងធំចូលសមរភូមិ រុស្ស៊ីបានមានប្រៀបខ្លាំងលើអ៊ុយក្រែនជុំវិញគុណភាពនិងចំនួននៃកាំភ្លើងធំ។<ref name="Sabbagh"/> ដោយជាការឆ្លើយតបទៅនឹងពាក្យសម្ដីប្រធានាធិបតីបៃដិនដែលថាអាមេរិកនឹងបញ្ជូនកាំភ្លើងធំទំនើបៗមកឱ្យអ៊ុយក្រែន លោកពូទីនបាននិយាយថា រុស្ស៊ីនឹងពង្រីកប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនដោយវាតទីលើទីប្រជុំជនសំខាន់ៗបន្ថែមទៀតរបស់អ៊ុយក្រែន។ បន្តិចក្រោយមកនៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ក្បាលគ្រាប់មីស៊ីលថ្មីៗបានហោះមកបំបុកទីតាំងជាច្រើនផ្សេងៗនៅទីក្រុងកៀវក្រោយពីរុស្ស៊ីបានខកខានបាញ់ប្រហារទីក្រុងនេះអស់ជាច្រើនសប្ដាហ៍។<ref>{{cite web |url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |date=6 June 2022 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា លោកឡាហ្វរូហ្វបានប្រកាសថា ការពង្រីកប្រតិបត្តិការយោធាពិសេសរុស្ស៊ីនៅតំបន់ហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា និងខឺសុនគឺជាទង្វើដ៏សមស្របបំផុតបើប្រៀបទៅនឹងជំនួយយោធាពីបរទេសដែលបានបញ្ជូនមកឱ្យអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> កងកម្លាំងជើងគោករុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមកែនទាហានស្ម័គ្រចិត្តពីតំបន់ខ្លួនកំពុងកាន់កាប់នៅក្នុងខែមិថុនា ហើយក៏បង្កើតបានជា[[កងអង្គទ័ពទីបី (រុស្ស៊ី)|កងអង្គទ័ពទីបី]]ថ្មីដោយមានកម្លាំងប្រមាណចាប់ពី ១៦,០០០ ទៅ ៦០,០០០ នាក់។<ref>{{Cite news |date=29 July 2022 |title=Russia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=18 August 2025}}</ref> នៅក្នុងខែកញ្ញា អង្គភាពថ្មីថ្មោងនេះក៏ត្រូវបានរុស្ស៊ីបញ្ជូនទៅ[[ប្រតិបត្តិការវាយបកនៅខាគីវ (២០២២)|សមរភូមិខាគីវ]]ចំពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីនៅទីនោះបានកំពុងដកថយ។ បើយោងទៅតាមកាសែតព័ត៌មាន ''Forbes'' បានបញ្ជាក់ថា​ កងអង្គទ័ពទីបីមិនបានជួយកម្លាំងរុស្ស៊ីអ្វីច្រើនណាស់ណានោះទេ ពោលគឺគ្មានប្រសិទ្ធភាពដូចការគ្រោងទុកឡើយ។<ref>{{Cite magazine |last=Axe |first=David |date=15 September 2022 |title=The Russians Spent Months Forming A New Army Corps. It Lasted Days in Ukraine. |url=https://www.msn.com/en-us/money/news/the-russians-spent-months-forming-a-new-army-corps-it-lasted-days-in-ukraine/ar-AA11RjPK |magazine=Forbes |access-date=18 August 2025 |via=MSN }}</ref> ====ការដួលរលំនៃទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល==== {{Main|ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើរោងចក្រផលិតដែកនិងដែកថែបមួយកន្លែងនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល ដែលជាកន្លែងដែលកម្លាំងអ៊ុយក្រែនកំពុងប្រើប្រាស់ដើម្បីការពារបិទកម្លាំងរុស្ស៊ីមិនឱ្យចូលកាន់កាប់ទីក្រុង។<ref>{{Cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Mariupol 'running out of ammunition' |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-mariupol-running-out-of-ammunition |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-mariupol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន លោកដេនីស ស្មីហាលបាននិយាយថា ទាហានអ៊ុយក្រែនបានប្តេជ្ញាទោះយ៉ាងណាក៏មិនព្រមទទួលឱសានវាទចុះចាញ់ពីរុស្ស៊ី និងប្រយុទ្ធការពារម៉ារីអ៊ូប៉ូលរហូតដល់ទីបញ្ចប់។<ref name="RNZM">{{Cite news |date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> បន្ទាប់ពីបានជួបប្រជុំជាមួយពូទីន និងហ្សេឡេនស្គី អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោកហ្គូតេរ៉េសបានថ្លែងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា ថា លោកនឹងព្យាយាមរៀបចំដំណើរជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីរោងចក្រនោះ។<ref>{{Cite news |last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Mariupol 'apocalypse' |work=Reuters |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ទាហានរុស្ស៊ីបានអនុញ្ញាតឱ្យជនស៊ីវិលចាកចេញក្រោមការដឹកនាំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{Cite news |date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=Reuters |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=18 August 2025 }}</ref> មកត្រឹមថ្ងៃទី៣ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានផ្ដើមការវាយប្រហារសារថ្មីលើរោងចក្រនោះ<ref>{{Cite news |date=3 May 2022 |title=Russia shells Mariupol plant with civilians still reported trapped |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> ខណៈជនស៊ីវិលត្រូវបានជម្លៀសចេញអស់នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា។<ref>{{Cite news |date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Mariupol |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-mariupol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> ក្រោយពីជនស៊ីវិលត្រូវជម្លៀសអស់ រោងចក្រមួយនោះនៅផ្ទុកទាហានអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២,០០០ នាក់ដោយក្នុងនោះមាន ៧០០ នាក់បានរងរបួស។ [[File:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|មន្ទីរពេទ្យកុមារមួយកន្លែងនៅម៉ារីអ៊ូប៉ូលក្រោយរងការទម្លាក់គ្រាប់ពីរុស្ស៊ី]] មេបញ្ជាការទ័ពជាប់នៅរោងចក្រនោះបានទាក់ទងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនឱ្យចរចាជាមួយរុស្ស៊ីដើម្បីបើកច្រកផ្លូវចេញ ដោយពួកគេខ្លាចថាកម្លាំងរុស្ស៊ីនឹងប្រហារជីវិតពួកគេអស់ប្រសិនបើពួកគេសុំចុះចាញ់។<ref>{{Cite news |last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Mariupol |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-mariupol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-mariupol |archive-date=11 May 2025}}</ref> មេបញ្ជាការរងទ័ពជាប់ក្នុងរោងចក្រនោះគឺលោក[[អ៊ីលីយ៉ា សាម៉ូលែនកូ]]បាននិយាយថា "ពួកយើងដូចមនុស្សត្រៀមស្លាប់អញ្ចឹង ដូច្នេះហើយបានជាយើងខិតខំប្រឹងប្រយុទ្ធតបតវិញអស់ពីចិត្តពីថ្លើម"។<ref>{{Cite news |last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Mariupol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/mariupol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=18 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ការិយាល័យអគ្គសេនាធិការអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសថា ទ័ពនៅម៉ារីអ៊ូប៉ូលនោះបាន "បំពេញបេសកកម្មប្រយុទ្ធរបស់គេហើយ" ហើយនិងកំពុងចាប់ផ្តើមជម្លៀសចេញ។ ទាហានចំនួន ២៦៤ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅពន្ធនាគារអូលេនីវកាក្រោមរុស្ស៊ី ខណៈដែល ៥៣ នាក់ដែលរងរបួសធ្ងន់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យនៅក្រុងណូវ៉ូអាសូហ្វស្កិ៍ ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ីដូចគ្នា។<ref name="nytimes16">{{Cite news |last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-mariupol.html |archive-url=https://archive.today/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-mariupol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=18 August 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Harrison |first1=Virginia |last2=agencies |name-list-style=and |date=17 May 2022 |title=Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault: Blow for Ukraine as removal of soldiers, many wounded, suggests city that became symbol of resistance has fallen into Russian hands |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/16/hundreds-of-ukrainian-troops-evacuated-from-azovstal-steelworks-after-82-day-assault |access-date=18 August 2025 |work=The Guardian }}</ref> ក្រោយការជម្លៀសទាហានអ៊ុយក្រែនទាំងប៉ុន្មានចេញអស់ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនិងដូណេតស្ក៍បានឈរជើងជាផ្លូវការនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។ វិមានក្រឹមឡាំងបានថ្លែងថា លោកពូទីនបានធានារួចហើយថាយុទ្ធជនអ៊ុយក្រែនដែលបានចុះចាញ់នោះនឹងត្រូវបានមើលថែស្របតាម "ច្បាប់អន្តរជាតិ" ខណៈដែលហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា ខ្លួនកំពុងស្វះស្វែងរកវិធីនាំទាហានទាំងនោះមកផ្ទះវិញ...។<ref name="reutersmay17">{{Cite news |date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=Reuters |publication-place=Mariupol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20220517160354/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====សមរភូមិដុនបាសថ្មី==== {{Main|សមរភូមិដុនបាស (២០២២)}} [[File:Map of the war in Donbass.svg|thumb|ផែនទីបង្ហាញពីតំបន់ដុនបាសគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤៖ តំបន់ពណ៌ផ្កាឈូកគឺស្ថិតនៅក្រោមរុស្ស៊ីនិងក្រុមផ្ដាច់ខ្លួនអ៊ុយក្រែន ឯតំបន់ពណ៌លឿងគឺស្ថិតក្នុងដៃរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន។]] ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​មីស៊ីល​របស់​រុស្ស៊ីមក​លើ​ស្ថានីយ​រថភ្លើងក្រុងក្រាម៉ាថូស្ក៍នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មេសា បាន​សម្លាប់​មនុស្សប្រមាណ ៦១ នាក់<ref name="z362"/> និងបង្ក​របួសដល់មនុស្សប្រមាណ ៨៧ ទៅ ៣០០ នាក់បន្ថែមទៀត​។<ref>{{Cite web |last1=Tebor |first1=Celina |last2=Lee |first2=Ella |date=8 April 2022 |title='An evil without limits': Dozens killed, injured in rocket strike on train station in eastern Ukraine: Live updates |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/08/kraine-russia-invasion-live-updates/9507961002/ |access-date=19 August 2025 |website=USA Today }}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា អ៊ុយក្រែនកំពុងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់យុទ្ធនាការវាយប្រហារថ្មីរបស់រុស្ស៊ីពីភាគខាងកើត។<ref>{{Cite news |date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Mariupol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=19 August 2025 }}</ref> ភស្តុតាងពីរូបភាព​ផ្កាយរណបបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីនៅភាគខាងត្បូងចាប់ពីទីក្រុងខាគីវ រហូតដល់អ៊ីហ្សូមនៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ពោលជាការដាក់ពង្រាយរៀបចំទ័ពឡើងវិញដោយរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html |access-date=19 សីហា 2025 |archive-date=5 មីនា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305030725/https://www.axios.com/2022/04/10/photos-russia-convoy-donbas |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា បន្ទាប់ពីទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលត្រូវបានធ្លាក់ក្នុងដៃរុស្ស៊ី រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចេញប្រកាសថា ដំណាក់កាលទីពីរនៃការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅតំបន់ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ និងខាគីវបានកំពុងតែរីករាលដាលខ្លាំង ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីស្ទើរតែកាន់កាប់តំបន់ដុនបាសទាំងមូល។<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=19 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> យោងទៅតាមរបាយការណ៍ពីសារព័ត៌មាន ''BBC''​ នៅថ្ងៃទី២២ ឧសភា បានឱ្យដឹងថា ក្រោយពីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលបានដួលរលំ រុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅលូហ្កានស្ក៍ និងដូណេតស្ក៍ ខណៈគ្រាប់មីស៊ីលជាច្រើនរួមទាំងគ្រាប់កាំភ្លើងធំផងបានផ្លោងចូលក្រុងស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍ ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ុយក្រែនក្នុងខេត្តលូហ្កានស្ក៍។<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=19 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានវាយចូលទីក្រុង[[លីម៉ាន់ (អ៊ុយក្រែន)|លីម៉ាន់]] ដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុងនេះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា។<ref>{{Cite web |date=26 May 2022 |title=Russian forces have 'upper hand' in Donbas fighting, Ukrainian officials say |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/26/ukraine-burying-civilians-mass-graves-russia-advances |website=The Guardian}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[ស្វីតឡូដាស្ក៍]]មួយទៀត<ref name="Svitlodarsk24522">{{Cite news |title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=[[Yahoo News]] |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=18 August 2025}}</ref> ហើយមកត្រឹមថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា មានរបាយការណ៍ថ្មីប្រាប់ថា ទីក្រុងស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍ប្រមាណ ៨០% កំពុងស្ថិតក្រោមកម្មសិទ្ធិរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=19 August 2025 }}</ref> មួយថ្ងៃក្រោយមក កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកវិញ ហើយមកត្រឹមថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចេញមុខអះអាងថា កម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានដណ្ដើម ២០% នៃទីក្រុងនោះមកវិញ។<ref>{{Cite news |date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=19 August 2025 }}</ref> ខណៈជួរការពារអ៊ុយក្រែននៅស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍បានកំពុងចុះខ្សោយ កងទ័ពរុស្ស៊ីក៏បង្កើនការវាយប្រហារលើទីក្រុង[[លីស៊ីឆានស្ក៍]]នៅក្បែរនោះ។<ref>{{Cite news |last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=The New York Times |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានអះអាងថាទីក្រុងលីស៊ីឆាន់ស្ក៍ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite news |date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-luhansk-province-donbas/ }}</ref> សារព័ត៌មាន ''The Guardian'' នៅថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា បានចុះផ្សាយថា ក្រោយពីខេត្តលូហ្កានស្ក៍បានដួលរលំទៅក្រោមរុស្ស៊ី កងទ័ពរុស្ស៊ីនឹងបន្តការឈ្លានពានរបស់ពួកគេចូលទៅក្នុងខេត្តដូណេតស្ក៍ម្តង ដោយមានគោលដៅវាយបំបែកទីក្រុងស្លូវីអានស្កិ៍ និង[[បាក់មុត]]។<ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Luhansk after fall of Lysychansk |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-luhansk-says-governor }}</ref> ====សមរភូមិហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា==== [[File:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីបារាំង លោកអេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុងបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរុស្ស៊ីលើផ្សារទំនើបមួយក្នុងក្រុង[[ក្រេមិនឈូក]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ ថាជា "ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម"។]] កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តបាញ់ស្រោបមីស៊ីល និងទម្លាក់គ្រាប់បែកជាច្រើនលើទីក្រុង[[ឌីញីប្រូ]] និង[[ហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]]។<ref name="nytimes.com"/> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌីញីប្រូ]]ត្រូវបានរុស្ស៊ីវាយកម្ទេចដោយគ្រាប់មីស៊ីល។<ref>{{Cite news |date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨​ ខែមិថុនា មីស៊ីលរុស្ស៊ីដែលបានធ្លាក់លើផ្សារទំនើបមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ក្រេមិនឈូក]]បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១៨ នាក់ ខណៈប្រធានាធិបតីបារាំងបានចាត់ទុកវាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមប្រព្រឹត្តិដោយរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> [[File:Missile strike on a humanitarian convoy in Zaporizhzhia, 2022-09-30 (02).jpg|thumb|សពប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែននៅហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាក្រោយការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលពីកងទ័ពរុស្ស៊ីកំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២]] ទីភ្ញាក់ងារនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ុយក្រែនគឺ[[អ៊ែនឺហួអាតូម]]បានសម្ដៅលើស្ថានការណ៍នៅរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាថាមាន "ភាពតានតឹងខ្លាំង" ដោយបញ្ជាក់ថា រោងចក្រនោះឥឡូវកំពុងបានគ្រប់គ្រងដោយទាហានរុស្ស៊ីរហូតដល់ទៅ ៥០០ នាក់ ខណៈរុស្ស៊ីបានបន្តបាញ់ផ្លោងនៅតំបន់ក្បែរៗនោះដោយមិនញញើត និងបានយករោងចក្រធ្វើជាកន្លែងស្តុកទុកអាវុធទៀតផង។<ref>{{Cite news |date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizhzhia nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-zaporizhzhia-nuclear-plant |access-date=19 August 2025 |work=France 24 }}</ref> ក្រោយមានការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទរវាងម៉ាក្រុងនិងពូទីន ប្រទេសរុស្ស៊ីបានយល់ព្រមអនុញ្ញាតឱ្យអធិការនៃ[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ]] (IAEA) ទៅចុះពិនិត្យនៅរោងចក្រនោះនៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា។ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ ការចូលស្ទាបស្ទង់ស្ថានការណ៍នៅរោងចក្រនោះត្រូវបានរុស្ស៊ីរឹតបន្តឹតយ៉ាងខ្លាំង ហើយត្រូវការទាមទារចរចាស្មុគស្មាញច្រើនដើម្បីឱ្យភាគីរុស្ស៊ីបើកផ្លូវចូលមើល។<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-zaporizhzhia-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=Reuters |access-date=19 August 2025 }} * {{Cite news |last=Mureephy |first=Matt |date=19 August 2022 |title=Ukraine war: Russia to allow inspectors at Zaporizhzhia nuclear plant – Putin |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62613013 |access-date=19 August 2025}}</ref> ===ការកាត់ទឹកដី និងការបាត់បង់ទឹកដី (៦ កញ្ញា – ១១ វិច្ឆិកា ២០២២)=== {{Further|ខ្សែកាលនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន (២៩ សីហា – ១១ វិច្ឆិកា ២០២២)}} [[File:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|upright=1.5|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនពីថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ដល់ថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២]] នៅថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនក្រោមបញ្ជាការរបស់[[អូឡិចសាន់ដឺ ស៊ីរស្គី|នាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ីរស្គី]]បានបើកការវាយប្រហារតបតនឹងរុស្ស៊ីវិញនៅក្នុងតំបន់ខាគីវ ដោយផ្តើមចេញពីទីតាំងក្បែរក្រុង[[បាឡាគ្លីយ៉ា]]។<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=19 August 2025 |archivedate=7 កញ្ញា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220907043934/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |deadurl=yes }} * {{Cite web |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Oleksandr Syrskyi, o coronel-general que está a orquestrar a contraofensiva na Ucrânia |url=https://observador.pt/2022/09/11/oleksandr-syrskyi-o-coronel-general-que-esta-a-orquestrar-a-contraofensiva-na-ucrania |website=Observador }} * {{Cite news |last1=Sauer |first1=Pjotr |last2=Koshiw |first2=Isobel |date=8 September 2022 |title=Ukraine launches surprise counterattack in Kharkiv region |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global/2022/sep/07/ukraine-launches-surprise-counterattack-kharkiv-region-russia |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ លោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីនបានប្រកាសពីការចល័តទ័ពដោយផ្នែក ខណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរហ្គី ស៊ុយហ្គូ]]បាននិយាយថា ទាហានបម្រុងប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់នឹងត្រូវបានកោះហៅចូលបម្រើមាតុភូមិ។<ref name="France 24 2022">{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=19 August 2025 |website=France 24}} * {{Cite news |last=Scott-Geddes |first=Arthur |date=21 September 2022 |title=Putin calls up 300,000 reservists in 'partial mobilisation' |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/09/21/putin-calls-300000-reservists-partial-mobilisation/ |access-date=19 August 2025 }} * {{Cite news |date=21 September 2022 |title=Russia calls up 300,000 reservists, says 6,000 soldiers killed in Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-partial-mobilisation-will-see-300000-drafted-defence-minister-2022-09-21/ |access-date=19 August 2025 |work=Reuters }}</ref> នៅចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនដែលបានតែងតាំងដោយរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់រុស្ស៊ីកាន់កាប់បានរៀបចំ[[ប្រជាមតិកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិ]]មួយស្តីពីការកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនទាំងនោះចូលទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ ទឹកដីដែលត្រូវកាត់នោះរួមមាន ដូណេតស្ក៍និងលូហ្កានស្ក៍ និងព្រមទាំងទឹកដីរដ្ឋបាលយោធារុស្ស៊ីនៅក្នុងខេត្តខឺសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាល​អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសមិនទទួលស្គាល់ប្រជាមតិនោះយ៉ាងក្ដែងៗ ដោយបានចោតវាថា​ជា​ការ​បោះឆ្នោត​ក្លែងក្លាយ ខណៈលទ្ធផល​ផ្លូវការបាន​បង្ហាញ​ពី​សំឡេង​គាំទ្រ​លើសលប់​ចំពោះការចុះចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនក៏បានប្រកាសអំពីការកាត់បញ្ចូលតំបន់ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ ខឺសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ារបស់អ៊ុយក្រែនជាផ្លូវការតាមរយៈសុន្ទរកថាទៅកាន់សភារុស្ស៊ីទាំងពីរជាន់ថ្នាក់។<ref>{{Cite news |last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=19 August 2025 }} * {{Cite web |last=Speri |first=Alice |date=8 October 2022 |title=Will Putin Face Prosecution for the Crime of Aggression in Ukraine? |url=https://theintercept.com/2022/10/08/russia-putin-ukraine-war-crimes-accountability/ |access-date=19 August 2025 |website=The Intercept }}</ref> ដំណាលគ្នានេះ អ៊ុយក្រែន សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការសហប្រជាជាតិសុទ្ធតែបានច្រានចោលទង្វើរុស្ស៊ី និងចាត់ទុកវាជាអំពើខុសច្បាប់។<ref>{{Cite news |last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=19 August 2025 }}</ref> [[File:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានកំពុងចូលរួមពិធីបង្ហូតទង់ជាតិអ៊ុយក្រែននៅខឺសុន បន្ទាប់ពីកងទ័ពអ៊ុយក្រែនបាន[[ការរំដោះទីក្រុងខឺសុន|រំដោះទីក្រុងនេះពីរុស្ស៊ី]]វិញ។]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា លោកហ្សេឡេនស្គីបានប្រកាសចាប់ផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកតបតនឹងរុស្ស៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីក្នុងតំបន់ខឺសុន និងមិកូឡៃហ្វមកវិញ។<ref>{{Cite news |title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=20 August 2025 }} * {{Cite news |date=29 August 2022 |title=Ukraine says long-anticipated southern offensive has begun |url=https://www.reuters.com/world/ukraine-says-long-anticipated-southern-offensive-has-begun-2022-08-29/ |access-date=20 August 2025 |work=Reuters }} * {{Cite web |date=29 August 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 29 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-29 |access-date=20 August 2025 |website=Institute for the Study of War }}</ref> នៅកំឡុងខែតុលា កងទ័ពអ៊ុយក្រែនបានបំបោលកម្លាំងបន្តមកភាគខាងត្បូងឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងខឺសុន ដោយបានកាន់កាប់ទឹកដីប្រមាណ ១,១៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាបានរាលដាលដល់ភូមិ[[ឌូចឆានី]]។<ref>{{Cite news |last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=20 August 2025 }}</ref><ref>{{Cite news |date=9 October 2022 |title=Ukraine says it recaptured 1,200 sq km of Kherson region in ongoing counteroffensive |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-recaptured-1200-sq-km-kherson-region-ongoing-counteroffensive-2022-10-09/ |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិរុស្ស៊ី លោកស៊ុយហ្គូបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីដកថយចេញពីខេត្តខឺសុនមួយផ្នែក និងរួមទាំងទីក្រុងខឺសុនផងដែរ ហើយផ្លាស់ទីទៅច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេឌីណេព័រវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=20 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា បន្ទាប់ពីកម្លាំងរុស្ស៊ីបានដកថយចេញអស់ កងទ័ពអ៊ុយក្រែនក៏បានរុលចូលទីក្រុងខឺសុន ដែលត្រូវជាទីតាំង​ឈរ​ជើង​ចុងក្រោយបង្អស់របស់រុស្ស៊ីនៅ​ប៉ែក​ខាង​លិច (​ស្ដាំ) ​ទន្លេឌីណេព័រ។<ref>{{Cite news |last1=Kramer |first1=Andrew E. |last2=Santora |first2=Marc |date=11 November 2022 |title=Russia-Ukraine War: Zelensky Hails 'Historic Day' as Ukrainian Troops Enter Kherson |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/11/11/world/ukraine-war-news-russia-updates |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> {{CSS image crop |Image=2022 Russian invasion of Ukraine.svg | bSize = 2800 | cWidth = 300 | cHeight = 400 | oTop = 470 | oLeft = 2150 | Location = right | Description ={{legend2|#FDE182}} ទឹកដីអ៊ុយក្រែន<br />{{legend2|#add5de}} ទឹកដីអ៊ុយក្រែនដណ្ដើមបានវិញ<br />{{legend2|#EBC0B3}} ទឹកដីក្រោមការត្រួតត្រារុស្ស៊ី<br />ផែនទីនៃជួរប្រយុទ្ធខាគីវគិតត្រឹមថ្ងៃទី{{TODAY}} | Link = | Alt = }} ក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ីរស្គី កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយបកដោយសម្ងាត់មួយទៀតនៅថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា នៅតំបន់ខេត្តខាគីវ ក្បែរក្រុងបាឡាគ្លីយ៉ា។<ref name="RO" /> មកត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានវាយចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីកាន់កាប់បានចម្ងាយប្រមាណ ២០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយបានអះអាងថាខ្លួនបានដណ្តើមទឹកដីមកវិញបានប្រមាណ ៤០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref>{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=20 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានវាយយកក្រុងបាឡាគ្លីយ៉ាមកវិញ ហើយបានបន្តបោះជំហានសម្ដៅទៅក្រុង[[គូពានស្ក៍]]។<ref>{{Cite web |last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=20 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Santora |first1=Marc |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Hernandez |first3=Marco |date=9 September 2022 |title=Ukraine Attacks Russia Along Northern Front, Swiftly Making Gains |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/09/09/world/europe/ukraine-russia-kharkiv.html |access-date=20 August 2025 }}</ref> នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី១០ ខែ​កញ្ញា កម្រងរូបថតថ្មីៗ​បាន​លេច​ឡើង​បង្ហាញ​ពី​សកម្មភាពទាហាន​អ៊ុយក្រែន​​លើក​បង្ហូតទង់ជាតិ​អ៊ុយក្រែន​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុងគូពានស្ក៍។<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{Cite news |date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=20 August 2025 }}</ref> ត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា [[ក្រសួងការពារជាតិ (សហរាជាណាចក្រ)|ក្រសួងការពារជាតិ]]ចក្រភពអង់គ្លេសបានបញ្ជាក់ថា រុស្ស៊ីបានបាត់បង់ ឬបានដកខ្លួនចេញពីទីតាំងកាន់កាប់ស្ទើរតែទាំងអស់របស់ពួកគេនៅប៉ែកខាងលិច[[ទន្លេអូស្គីល]]។<ref>{{Cite news |date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> កម្លាំងអ៊ុយក្រែនបា​បន្ត​រុញ​ច្រានទៅ​ភាគ​ខាង​កើត ហើយ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា កងកម្លាំង​​អ៊ុយក្រែន​ក៏បាន[[សមរភូមិលីម៉ាន់លើកទីពីរ|​រំដោះ​ទីក្រុង​លីម៉ាន់]]ដោយជោគជ័យ។<ref>{{Cite news |last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=20 August 2025 }}</ref> ===សង្គ្រាមឈានដល់វគ្គជាប់គាំង (១២ វិច្ឆិកា ២០២២ – ៧ មិថុនា ២០២៣)=== {{Further|យុទ្ធនាការសិសិររដូវរុស្ស៊ីវាយបកនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២}} បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាគារវាយបកតបតដ៏ជោគជ័យទាំងពីររបស់អ៊ុយក្រែន សង្គ្រាមជួរមុខបានឈានចូលដល់ចំណុចជាប់គាំងនៅកំឡុងសិសិររដូវនៃឆ្នាំ២០២២។<ref name="TakesStock">{{Cite news |date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=The Moscow Times |agency=AFP | access-date=20 August 2025}}</ref> ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ រុស្ស៊ីក៏បានប្រកាសអំពីយុទ្ធនាការវាយតបតនឹងអ៊ុយក្រែនវិញ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់មុខសម្រាប់រុស្ស៊ី បន្ទាប់ពីខ្លួនមិនអាចចម្រាញ់បានសមិទ្ធផលអ្វីពីយុទ្ធនាការនោះ។<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{Cite news |last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> ក្រៅពីកត្ដារដូវរងា អ្នកវិភាគជាច្រើនបានចាត់ទុកកត្តាបរាជ័យរបស់រុស្ស៊ីលើកង្វះ "ទាហានមានវិជ្ជាជីវៈ" ពោលគឹខ្វះបទពិសោធន៍ បូករួមទាំងកត្តាភស្តុភារដែលជាហេតុនាំឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីខ្វះអាវុធ និងគ្រាប់រំសេវដើម្បីបំពេញភារកិច្ចរបស់ពួកគេ។<ref name=TakesStock/><ref name="aground" /> នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ កាសែត ''ដឹញូវយ៉កថែមស៍'' បានរាយការណ៍ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានធ្វើកំណែនទ័ពបន្ថែម ២០០,០០០​ នាក់ត្រៀមប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិនៅដុនបាស។<ref>{{Cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅភាគខាងត្បូងខេត្តហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាបានពុះកញ្ជ្រោលឡើង នាំឱ្យទាហានទាំងសងខាងស្លាប់និងរបួសជាច្រើននាក់។<ref>{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=The Wall Street Journal}} ^{{Cite news |date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=20 August 2025 }}</ref> នៅភាគខាងត្បូងខេត្តដូណេតស្ក៍ក្បែរៗនោះ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបើកការវាយប្រហាររយៈពេលបីសប្ដាហ៍មកលើទីក្រុងរ៉ែធ្យូងមួយឈ្មោះ[[វូលឡេដារ]] ដោយប្រើរថក្រោះនិងរថពាសធន់ធ្ងន់ជាច្រើនគ្រឿង។ យោងតាមមេបញ្ជាការអ៊ុយក្រែនទៅទីនោះ រថក្រោះនិងរថពាសរុស្ស៊ីជាច្រើនប្រមាណ ១៣០ គ្រឿងត្រូវបានកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបំផ្លាញកម្ទេចចោល ខណៈក្រសួងការពារជាតិអង់គ្លេសបានថ្លែងថា កងពលតូចរថក្រោះរុស្ស៊ីក្នុងសមរភូមិនេះត្រូវបានអ៊ុយក្រែនវាយសាបអស់។<ref>{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref><ref name="TankKramer">{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=1 March 2023 |title=How Russia Lost an Epic Tank Battle, Repeating Earlier Mistakes |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/03/01/world/europe/ukraine-russia-tanks.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> ===យុទ្ធនាការវាយបកនឹងរុស្ស៊ី (៨ មិថុនា – ១ ធ្នូ ២០២៣)=== {{Further|យុទ្ធនាការវាយបករបស់អ៊ុយក្រែនលើរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២៣}} [[File:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|ស្ថានភាពគ្រោះទឹកជំនន់នៅក្នុងខេត្តខឺសុននៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីទំនប់ទឹកក្បែរនោះត្រូវរងការខូចខាតពីសង្គ្រាម]] នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីសមរភូមិប្រយុទ្ធបានជាប់គាំងអស់ជាច្រើនខែ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនក៏បានបើកយុទ្ធនាការវាយបកទៅនឹងរុស្ស៊ីតាមទិសដៅជាច្រើន។<ref>{{Cite news |title=Russia-Ukraine war updates: Russian missiles strike Zelenskyy's hometown |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/russia-ukraine-war/?id=99926452 |work=ABC News |first1=Tom Soufi |last1=Burridge |first2=Oleksiy |last2=Pshemyskiy |first3=Yulia |last3=Drozd |first4=Nadine |last4=El-Bawab |first5=Kevin |last5=Shalvey |date=27 June 2023 |access-date=20 August 2025 }}</ref><ref>{{Cite news |date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News }}</ref> ថ្វីបើកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានខិតខំប្រឹងប្រែងការពារទឹកដីកាន់កាប់របស់ខ្លួន<ref>{{Cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> អ៊ុយក្រែន​នៅតែអាច​វាយដណ្តើម​យក​ទឹកដី​ដុនបាសខ្លះៗបានមកវិញនៅចុងខែមិថុនា ហើយបាន​កំពុងវាយរំដោះទឹកដីបន្ថែមទៀតនៅក្នុងខេត្តខឺសុន។<ref>{{cite news |title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=BBC News |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបង្កប់មីនជាច្រើននៅតាមតំបន់ដែលពួកគេកាន់កាប់ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការវាយបករបស់យោធាអ៊ុយក្រែនមានការពិបាកនិងយឺតយ៉ាវហួសពីការគ្រោងទុក ហើយលើសពីនេះ វាបានធ្វើឱ្យអ៊ុយក្រែនក្លាយជាប្រទេសមានមីនសកម្មច្រើនជាងគេនៅពិភពលោកថែមទៀតផង។<ref>{{Cite news |date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=The Guardian }}</ref> នៅចន្លោះខែតុលាដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានរុលឆ្លងទន្លេឌីណេព័រដោយជោគជ័យ តែត្រូវរងការខាតបង់ជាទម្ងន់ដូចជាជីវិតទាហាននិងយានយន្តសម្ភារៈយោធាជាដើម។ នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ លោកហ្សេឡេនស្គីបានថ្លែងថា យុទ្ធនាការវាយរុស្ស៊ីក្នុងរយៈពេលជិតកន្លះឆ្នាំមកនេះត្រូវបានបរាជ័យ ដោយហេតុថាដំណើរការវាយតបតបានអូសបន្លាយយូរ និងពិបាកខ្លាំងក្នុងការវាយបំបែកកងការពាររបស់រុស្ស៊ី។<ref name="failedTelegraph">{{Cite news |last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=20 August 2025 |work=The Telegraph }}</ref><ref name="failedNYT">{{Cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Schmitt |first2=Eric |date=11 December 2023 |title=U.S. and Ukraine Seek New Strategy for War's Next Phase |url=https://www.nytimes.com/2023/12/11/us/politics/us-ukraine-war-strategy.html |access-date=20 August 2025 |work=The New York Times }}</ref> លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា វាគឺងាយស្រួលជាងសម្រាប់អ៊ុយក្រែនក្នុងការវាយដណ្តើមយកគ្រីមៀមកវិញជាជាងដុនបាស ព្រោះថាតំបន់ដុនបាសនេះគឺមានប៉ុស្តិ៍ និងទីកន្លែងឈរយោធារុស្ស៊ីច្រើន ហើយណាមួយប្រជាជននៅទីនោះបានបង្ហាញឆន្ទៈគាំទ្ររុស្ស៊ីរួចទៅហើយ។<ref>{{cite news |date=30 November 2023 |title=Zelenskyy on liberation: Crimea is waiting, but it will be mentally harder with Donbas |last=Mazurenko |first=Alona |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/11/30/7431027/ |work=Ukrainska Pravda }}</ref> ===សមរភូមិអាឌីហ្យកា=== {{Main|សមរភូមិអាឌីហ្យកា (២០២៣–២០២៤)}} [[File:Avdiivka during fighting (2024-01-03) 01.jpg|thumb|សំណង់អគារខ្ទិចខ្ទាំនៅក្រុង[[អាឌីហ្យកា]]កំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នានៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៤]] នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ របាយការណ៍សារព័ត៌មានបានចុះផ្សាយថាទាហានរុស្ស៊ីមួយចំនួនបានធ្វើសង្កុបកម្មបង្ហាញការមិនពេញចិត្តនឹងថ្នាក់លើបន្ទាប់ពីកម្លាំងរបស់ពួកគេបានរងនូវការខាតបង់ច្រើនខ្លាំងខណៈកំពុងវាយដណ្ដើមទីក្រុងអាឌីហ្យកា ដោយក្នុងនោះរួមមានកង្វះខាតកាំភ្លើងធំ ស្បៀងអាហារ និងទឹកប្រើប្រាស់ជាដើម។<ref name="Cole 2023 r879">{{cite news |last=Cole |first=Brendan |title=Mutiny is brewing in the Russian army |work=[[Newsweek]] |date=26 October 2023 |url=https://www.newsweek.com/russia-ukraine-avdiivka-astra-army-1838107 |access-date=20 August 2025}}</ref> គិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អង់គ្លេសបានបង្ហាញថា ក្នុងប៉ុន្មានសប្តាហ៍មកនេះ កងទ័ពរុស្ស៊ីមានអត្រាអ្នកស្លាប់ និងរបួសកើនឡើងខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងមក។<ref name="France 24 2023 a290">{{cite web |title=Russia ramping up attacks in eastern Ukrainian town of Avdiivka |website=France 24 |date=29 November 2023 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20231129-russia-ramping-up-attacks-in-donetsk-region |access-date=10 August 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីទីបំផុតក៏បានដណ្ដើមទីក្រុងអាឌីហ្យកាបានដោយជោគជ័យ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកទីក្រុងនោះថាជាទ្វាបើកចំហសម្រាប់ឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្តវាយយកខេត្តដូណេតស្ក៍ទាំងមូលរបស់អ៊ុយក្រែន។<ref name="Avdiivka_BBCW">{{Cite news |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=17 February 2024 |title=Avdiivka: Ukraine troops leaving embattled eastern town |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 |access-date=20 August 2025 |website=BBC News |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217011141/https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 |url-status=live}}</ref><ref name="Avdiivka_TGW">{{Cite news |last=Walker |first=Shaun |date=17 February 2024 |title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues |access-date=20 August 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217014538/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues |url-status=live}}</ref><ref name=17Feb24NYT>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/17/world/europe/ukraine-avdiivka-withdraw-despair.html |work=The New York Times |date=17 February 2024 |title=Avdiivka, Longtime Stronghold for Ukraine, Falls to Russians |access-date=20 August 2025 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217142646/https://www.nytimes.com/2024/02/17/world/europe/ukraine-avdiivka-withdraw-despair.html |url-status=live}}</ref> អ្នកសារព័ត៌មាន ''Forbes'' ម្នាក់គឺលោកដេវីដ អាក្ស៍បានចាត់ទុកជ័យជម្នះរុស្ស៊ីមួយនេះថាជាជ័យជម្នះដ៏ខាតបង់ច្រើនប្រៀបបានដូចបរាជ័យទៅហើយ ព្រោះថាល្មមតែគេវាយបានក្រុងនេះមួយ រុស្ស៊ីត្រូវចំណាយកម្លាំងទាហានច្រើនហួសប្រមាណ (កងពលទីពីរបូករួមទាំងកម្លាំងទ័ពផ្សេងទៀត) បង្កឱ្យមានទាហានស្លាប់រហូតដល់ទៅ ១៦,០០០ នាក់ និងរបួសដល់ទាហានរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀត ខណៈរថយន្តចម្បាំងជាង ៧០០ គ្រឿងត្រូវបានបំផ្លាញ។<ref name="Axe 2024 u665">{{cite web |last=Axe |first=David |title=Russian Regiments Collide With Ukraine's Rebuilt Defensive Line—And Lose 80 Vehicles In One Day |website=Forbes |date=8 March 2024 |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/03/08/the-russians-usually-lose-20-armored-vehicles-a-day-around-march-1-they-lost-more-than-80/?sh=7a8a40b63f66 |access-date=20 August 2025}}</ref> ===ការវាយបកពីរុស្ស៊ី និងការលុកលុយដោយអ៊ុយក្រែន (មេសា ២០២៤ – បច្ចុប្បន្ន)=== ====យុទ្ធនាការវាយបកដោយរុស្ស៊ីប្រចាំវស្សានរដូវ និងនិទាឃរដូវ==== {{Further|សមរភូមិអូឆេរីទីណេ|ជួរប្រយុទ្ធខាគីវខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}} [[File:Vovchansk (2024-06-02) 1604.jpg|thumb|ទីក្រុង[[វូហ្វឆាន់ស្ក៍]]នៅកំឡុង[[ជួរប្រយុទ្ធខាគីវខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|យុទ្ធនាការវាយបកនៅខាគីវ]]]] នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ រុស្ស៊ីបានបើកយុទ្ធនាការថ្មីវាយចូលទៅក្នុង[[អូប្លាសខាគីវ|ខេត្តខាគីវ]]។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ រុស្ស៊ីបានវាយកាន់កាប់ភូមិជាច្រើន ខណៈអ៊ុយក្រែនបានជម្លៀសប្រជាជនជាង ១១,០០០ នាក់ចេញពីតំបន់គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៥​ ខែឧសភា។ អ៊ុយក្រែនបានអះអាងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភាថាកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានវាយបង្អង់ថយយុទ្ធនាការរុស្ស៊ី ហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា លោកហ្សេឡេនស្គីបានថ្លែងថាកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានចូលគ្រប់គ្រងទីតាំងដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយចូលមកនៅភាគឦសានខេត្តខាគីវ។ មន្ត្រីរុស្ស៊ីបាននិយាយថា កម្លាំងខ្លួនកំពុង "វាយអ៊ុយក្រែនពីគ្រប់ទិសដៅ" ហើយគោលដៅរបស់ពួកគេគឺបង្កើត "តំបន់ទ្រនាប់" ទុកជាព្រំដែនប្រយុទ្ធ។<ref name="c973">{{cite web |last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=21 August 2025 |website=AP News}}</ref><ref name="k589">{{cite web |last1=Mayer |first1=Daryna |last2=Talmazan |first2=Yuliya |name-list-style=and |date=17 May 2024 |title=Ukraine halts Russia's advance and unleashes a wave of drones on Crimea |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-stabilized-kharkiv-russia-offensive-crimea-drone-attack-power-rcna152717 |access-date=21 August 2025 |website=NBC News}}</ref> បន្ទាប់ពីទទួលបានជោគជ័យក្នុងសមរភូមិអាឌីហ្យកា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏បានបន្តរុលទៅទិសពាយ័ព្យដើម្បីប្រមូលផ្ដុំបង្កើនកម្លាំងឡើងវិញ ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនោះក៏បានចូលទៅដល់ក្រុងតូចមួយឈ្មោះ[[អូឆេរីទីណេ]] ដោយបានកាន់កាប់កូនក្រុងមួយនេះនៅចុងខែមេសា<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref><ref name="ISW 2024-05-04">{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 4, 2024 |last1=Harward |first1=Christina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |last4=Kagan |first4=Frederick W. |work=Institute for the Study of War |date=4 May 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-4-2024 |archivedate=5 ឧសភា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240505063304/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-4-2024 |url-status=dead }}</ref> រួចក៏បន្តពង្រីកកម្លាំងខ្លួនបន្ថែមនៅខែបន្ទាប់។<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2024/05/14/world/europe/ukraine-russia-war-battlefield.html |work=The New York Times |date=14 May 2024 |title=How One Crack in the Line Opened a Path for the Russians |first=Marc |last=Santora}}</ref> ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ រុស្ស៊ីក៏បានបើកការវាយលុកបន្ថែមទៅលើទីក្រុង[[ឆាស៊ីវយា]]<ref>{{cite web |url=https://euromaidanpress.com/2024/04/07/frontline-report-ukrainian-troops-in-chasiv-yar-face-extensive-bombing-and-numerous-attacks/ |title=Frontline report: Ukrainian troops in Chasiv Yar face extensive bombing and numerous attacks |work=Euromaidan Press |date=7 April 2024}}</ref> ដែលជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់នៅភាគខាងលិចបាក់មុត ហើយបានដណ្ដើមសង្កាត់នៅជាយខាងកើតបំផុតនៃក្រុងនោះនៅចុងខែកក្កដា។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-took-control-district-chasiv-yar-ukraine-2024-07-03/ |title=Russia claims control of part of Chasiv Yar, Ukraine reports heavy fighting |date=4 July 2024 |work=Reuters}}</ref> ប្រតិបត្តិការរុស្ស៊ីមួយទៀតត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅពាក់កណ្ដាលខែមិថុនាដើម្បី[[សមរភូមិតូរ៉េតស្ក៍|វាយដណ្ដើម]]ទីក្រុង[[តូរ៉េតស្ក៍]]។<ref name="ISW 2024-07-18">{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, July 18, 2024 |last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Harward |first4=Christina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=18 July 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-18-2024 |archivedate=19 កក្កដា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240719004132/https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-18-2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> ក្នុងកំឡុងខែកក្កដា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានមកផ្ដុំពង្រីកកម្លាំងនៅភាគពាយព្យនៃក្រុងអាឌីហ្យកា ហើយនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ពួកគេបានចាប់ផ្ដើមដំណើរសម្រុកទៅវាយយកក្រុង[[ប៉ូក្រូហ្វស្ក៍]]។<ref>{{cite web |work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref><ref name="ISW 2024-07-19">{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, July 19, 2024 |last1=Bailey |first1=Riley |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Harward |first4=Christina |last5=Barros |first5=George |last6=Gasparyan |first6=Davit |work=Institute for the Study of War |date=19 July 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-19-2024 |archivedate=13 សីហា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250813121201/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-19-2024 |url-status=dead }}</ref> ====អ៊ុយក្រែនវាយចូលទឹកដីរុស្ស៊ី==== {{main|យុទ្ធនាការគូស្គិ៍}} [[File:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|ទាហានអ៊ុយក្រែនកំពុងបំបោលរថក្រោះក្នុង[[ខេត្តគូស្គិ៍]]របស់រុស្ស៊ី, សីហា ២០២៤]] នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតដំបូងរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងខេត្តគូស្គ៍នៃទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web |work=The New York Times |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> គោលដៅចម្បងដំបូងនៃប្រតិបត្តិការវាយលុកមួយនេះគឺវាយដណ្ដើមយកក្រុង[[ស៊ូដចា]]ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ១០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន<ref>{{cite web |url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> ហើយបើយោងតាមហ្សេឡេនស្គីគឺអ៊ុយក្រែនបានវាយដណ្ដើមវាដោយជោគជ័យនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា។<ref>{{cite web |work=The New York Times |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> ដោយសារអង្គភាពយោធា និងកងការពារនៅគូស្គ៍មិនសូវមានបទពិសោធន៍ច្រើន ដូចនេះអ៊ុយក្រែនក៏បានឆក់យកឱកាសវាយកាន់កាប់តំបន់គាកព្រំដែនក្នុងខេត្តមួយនេះ។<ref>{{cite web |work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> ការលុកលុយរបស់អ៊ុយក្រែននេះបានធ្វើឱ្យរុស្ស៊ីបង្វែរទ័ពជាច្រើនពីទឹកដីអ៊ុយក្រែនខាងកើតដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់ (លើកលែងតែដូណេតស្ក៍) ដើម្បីមកបិទដំណើរការលុកលុយរបស់អ៊ុយក្រែននៅគូស្គ៍។<ref name="k052">{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=21 August 2025}}</ref><ref name="wapo831">{{cite news |newspaper=The Washington Post |title=Ukraine's gamble in Russia has yet to slow Moscow's eastern assault |date=31 August 2024 |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/31/ukraine-russia-kursk-pokrovsk-sysrky/ |first1=Siobhán |last1=O'Grady |first2=Tetiana |last2=Burianova |first3=Serhiy |last3=Morgunov}}</ref> ថ្វីបើពូទីនបានបញ្ជាដាក់កំហិត​​ឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយបណ្ដេញអ៊ុយក្រែនចេញពីគូស្គ៍ឱ្យឆាប់ក្ដី ប៉ុន្តែមកដល់ចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅតែមិនទាន់ជោគជ័យ ខណៈបញ្ជាការច្រើនជាប់ផ្ដោតលើប្រតិបត្តិការនៅដូណេតស្ក៍។<ref name="y851">{{cite web | last=Evans | first=Angelica | title=Ukraine's Kursk Incursion: Six Month Assessment | website=Institute for the Study of War | date=6 February 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/ukraine%E2%80%99s-kursk-incursion-six-month-assessment | access-date=21 August 2025}}</ref><ref name="g362">{{cite web | last1=Coffey| first1=Luke | last2=Kim | first2=Glen | last3=Holland | first3=Brian | last4=Little | first4=Greg | last5=Moore | first5=Tom | last6=Clifford | first6=Paul | last7=Moyer | first7=Brad | last8=Lehman | first8=Rob | title=Renewed Ukrainian Offensive in Kursk | website=Hudson Institute | date=21 January 2025 | url=https://www.hudson.org/defense-strategy/renewed-ukrainian-offensive-kursk-luke-coffey | access-date=21 August 2025}}</ref> ====យុទ្ធនាការរុស្ស៊ីនៅចុងឆ្នាំ២០២៤ និងដើមឆ្នាំ២០២៥==== ខុសពីយុទ្ធនាការដ៏យឺតយូរនៅគូស្គ៍<ref name=Miller>{{cite web |title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=22 August 2025 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបន្តរំកិលកម្លាំងបន្តិចម្តងៗនៅអ៊ុយក្រែនខាងកើត ដោយគោលដៅចម្បងរបស់ពួកគេគឺវាយយកទីក្រុង[[ប៉ូក្រូហ្វស្ក៍]]។<ref>{{cite news |newspaper=The Washington Post |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/europe/2024/08/22/the-kremlin-is-close-to-crushing-pokrovsk-a-vital-ukrainian-town |title=The Kremlin is close to crushing Pokrovsk, a vital Ukrainian town |date=22 August 2024}}</ref><ref>{{cite web |work=Associated Press |date=22 August 2024 |title=Moscow sees one of Ukraine's largest drone attacks as fighting rages in Kursk and eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-829eac0d80851258f03d8d9cbaf71eea }}</ref> នៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានដណ្តើមយកទីក្រុង[[ណូវ៉ូហ្រូឌីវកា]]ដែលស្ថិតចម្ងាយតែ ៨ គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះពីភាគអាគ្នេយ៍នៃទីក្រុងប៉ូក្រូហ្វស្ក៍។<ref name=Miller/> បន្ទាប់មកនៅដើមខែកញ្ញា កងទ័ពរុស្ស៊ីបាន[[សមរភូមិក្រាស្នូហូរីវកា|វាយដណ្ដើមយក]]ក្រុង[[ក្រាស្នូហូរីវកា]]<ref name="ISW 2024-09-10">{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=22 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 |archivedate=11 កញ្ញា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911154603/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 |url-status=dead }}</ref> និង[[អ៊ុយក្រៃអ៊ីនស្ក៍]]<ref name="NYT918"/> ដែលសុទ្ធសឹងនៅក្បែរប៉ូក្រូហ្វស្ក៍ និងប៉ែកខាងលិចពីទីក្រុងដូណេតស្ក៍។<ref name="NYT918">{{Cite news |last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://archive.today/20240918100048/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-date=18 September 2024 |access-date=21 August 2025 |work=The New York Times}}</ref> មកដល់ចុងខែកញ្ញា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្ដើម[[សមរភូមិវូលឡេដារ|ដំណើរវាយលុក]]លើក្រុង[[វូលឡេដារ]]ជាថ្មី<ref>{{cite news |work=Reuters |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}</ref> ដោយបានដណ្ដើមក្រុងនេះនៅក្នុងខែតុលា។ ទីក្រុងវូលឡេដារដែលមានមនុស្សរស់នៅប្រមាណ ១៤,០០០ នាក់នៅមុនសង្គ្រាមត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពទ្រុឌទ្រោមសល់តែ "សំបកក្រៅ" ពោលគឺលែងមានជីវិតរស់នៅកុះករដូចមុនក្រោយពីវាបានធ្លាក់មកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ី។<ref name="vuhledar101">{{cite news |last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=The Daily Telegraph }}</ref><ref name="j026">{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=Ukraine says its forces have withdrawn from defensive bastion of Vuhledar |work=The Guardian |date=2 October 2024 |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/ukraine-forces-withdrawn-vuhledar-donetsk |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ឧត្តមសេនីយ៍អ៊ុយក្រែនម្នាក់គឺលោក[[ដឺមុយត្រូ​ ម៉ាឆិនកូ]]បានមានប្រសាសន៍ថា "កម្លាំងជួរមុខរបស់យើងត្រូវបានដួលរលំ" ដោយសារតែចំនួនគ្រាប់រំសេវផ្គត់ផ្គង់បានថយចុះ បញ្ហាទាក់ទិននឹងរឿងកំណែនយោធា និងបញ្ជាការនៅសមរភូមិលែងមានប្រសិទ្ធភាព។ លោកបានបន្តនិយាយទៀតថា[[ផែនការជ័យជម្នះអ៊ុយក្រែន|ផែនការជ័យជំនះរបស់ហ្សេឡេនស្គី]]គឺពឹងផ្អែកជ្រុលខ្លាំងទៅលើជំនួយលោកខាងលិច។ របាយការណ៍សង្ខេបស្ថានភាពសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែនដោយមន្ត្រីនៃបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចក៏បានប្រែលក្ខណៈមកបែបទុទិដ្ឋិនិយមលែងសូវមានមហិច្ឆតាដូចមុន។<ref name=telegraph-20241030>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=The Daily Telegraph |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name=nyt-20241101>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=The New York Times |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://archive.today/20241104173615/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=4 November 2024}}</ref> យោងតាមការិយាល័យអគ្គរដ្ឋអាជ្ញាអ៊ុយក្រែន សំណុំរឿងព្រហ្មទណ្ឌជាង ១០០,០០០ ករណីចំពោះទាហានរត់ចោលជួរត្រូវបានផ្តួចផ្តើមគិតមកត្រឹមចុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{cite news |first1=Samya |last1=Kullab |first2=Volodymyr |last2=Yurchuk |title=Desertion threatens to starve Ukraine's forces at a crucial time in its war with Russia |url=https://apnews.com/article/deserters-awol-ukraine-russia-war-def676562552d42bc5d593363c9e5ea0 |work=AP News |date=29 November 2024 }}</ref>​ ស្ថានការណ៍សង្គ្រាមសម្រាប់អ៊ុយក្រែនបានវិវត្តធ្ងន់ធ្ងរមួយកម្រិតទៀតនៅពេលដែលកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានវាយដណ្ដើមក្រុង[[ឃូរ៉ាហូវេ]]នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite web |date=31 December 2024 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, December 31, 2024 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-december-31-2024 |access-date=22 August 2025 |website=Institute for the Study of War}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តរុញចូលកាន់តែជ្រៅនៅអ៊ុយក្រែនភាគខាងកើត<ref>{{cite news |last1=Eckel |first1=Mike |date=3 January 2025 |title=Russia Advances, Ukraine Struggles, The War Turns Grimmer For Kyiv |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-pokrovsk-donbas-war-offensive/33261303.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}</ref><ref>{{cite news |date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=Reuters }}</ref> ដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[វេលីកាណូវ៉ូស៊ីលកា]] និងមួយភាគធំនៃក្រុង[[តូរ៉េតស្ក៍]] បើគិតត្រឹមចុងខែមករា។<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=22 August 2025 |work=AP News }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 February 2025 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 2, 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-2-2025 |access-date=22 August 2025 |website=Institute for the Study of War }}</ref> ==សមរភូមិប្រយុទ្ធ== ===សង្គ្រាមដែនអាកាស=== {{Main|សង្គ្រាមដែនអាកាសក្នុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} [[File:Kyiv after Russian shelling, 2022-10-10 (073).webp|thumb|ផ្លូវមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានីកៀវបន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីរុស្ស៊ី, ១០ តុលា ២០២២]] សង្គ្រាមដែនកាសបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីថ្ងៃដំបូងនៃជម្លោះនេះមកម៉្លេះ។ ករណីវាយប្រហារដោយគ្រាប់មីស៊ីលរុស្ស៊ីជាច្រើនបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែនបូករួមទាំងតំបន់ខាងលិចនៃប្រទេសនេះផងដែរ។<ref name="CriticalThreats"/><ref name="ISW 4MAR"/><ref name="Rostov-Gazeta-2022-02-25">{{Cite news |date=25 February 2022 |title=Ukrainian Armed Forces attacked Millerovo with Tochka-U |url=https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225073113/https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |archive-date=25 February 2022 |access-date=22 August 2025 |work=Rostov Gazeta}}</ref> គិតមកត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ កងកម្លាំងដែនអាកាសអ៊ុយក្រែនបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំងរុស្ស៊ីប្រមាណ ៥៥ គ្រឿង។<ref>{{Cite web |last=Insinna |first=Valerie |date=19 September 2022 |title=It took 'couple of months' to put US anti-radiation missiles on Ukrainian fighters, USAF reveals |url=https://breakingdefense.sites.breakingmedia.com/2022/09/it-took-couple-of-months-to-put-us-anti-radiation-missiles-on-ukrainian-fighters-usaf-reveals/ |access-date=22 August 2025 |website=Breaking Defense |archivedate=24 តុលា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231024222634/https://breakingdefense.com/2022/09/it-took-couple-of-months-to-put-us-anti-radiation-missiles-on-ukrainian-fighters-usaf-reveals/ |url-status=dead }}</ref> មកដល់ខែតុលា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបើកការវាយប្រហារលើគោលដៅហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងបំណងបំផ្លាញមន្ទីរនិងទីកន្លែងចែកចាយផ្គត់ផ្គង់ថាមពលអគ្គិសនីផ្សេងៗ។<ref>{{Cite news |last1=Meilhan |first1=Pierre |last2=Roth |first2=Richard |date=22 October 2022 |title=Ukrainian military says 18 Russian cruise missiles destroyed amid attacks on energy infrastructure |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/10/22/europe/russia-ukraine-war-intl-hnk/index.html |access-date=22 August 2025 }}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការវាយប្រហារបែបនេះ ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនរាប់រយនាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=25 November 2022 |title=UN: Russian attacks on Ukraine's energy system have killed 77 civilians since Oct. 10 |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/news-feed/un-says-russian-attacks-on-ukraines-energy-system-have-killed-77-civilians-since-oct-10 |access-date=22 August 2025 }}</ref> និងរាប់លាននាក់ទៀតត្រូវរស់នៅដោយគ្មានអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ជាបណ្ដោះអាសន្នគិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |title=Ukraine battles to restore power as millions face blackouts |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/24/ukraine-battles-to-restore-power-after-russia-damages-grid |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនជាច្រើនបានទៅធ្វើការវាយប្រហារនៅមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស[[ដ្យាហ្គីលេវ៉ា]]និង[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសអេនហ្កេលស៍-២|អេនហ្កេលស៍]]នៅភាគខាងលិចប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១០​​ នាក់ និងបំផ្លាញយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ទូប៉ូលេវ ទូ-៩៥|ទូ-៩៥]] ចំនួនពីរគ្រឿង។<ref>{{Cite web |title=Three dead in explosions at Russian airbases |url=https://english.nv.ua/nation/three-dead-in-explosions-at-russian-air-bases-ukraine-war-news-50288864.html |access-date=22 August 2025 |website=english.nv.ua }} * {{Cite news |date=26 December 2022 |title=Three killed in second attack on Engels base deep inside Russia |url=https://www.cnbc.com/2022/12/26/ukraine-war-explosions-reported-at-engels-airbase-deep-inside-russia.html |access-date=12 August 2025 |work=CNBC }}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ុយក្រែនបានបើកដំណើរការ[[ប្រតិបត្តិការសម្បុកពីងពាង]]ដែលប្រើប្រាស់ដ្រូនវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសស្ថិតនៅជ្រៅក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ី។ ប្រតិបត្តិការនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជោគជ័យ<ref name="z595">{{cite news |last=Boffey |first=Daniel |title='He's a bulldog': the man behind the success of Ukraine's Operation Spiderweb |work=The Guardian |date=6 June 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/06/the-man-behind-the-success-of-ukraine-operation-spiderweb-russia |access-date=22 August 2025 }}</ref> ដោយអ៊ុយក្រែនបានអះអាងថាខ្លួនបានធ្វើឱ្យខូចខាត ឬបំផ្លាញទាំងស្រុងនូវយន្តហោះចម្បាំងតម្លៃថ្លៃៗរបស់រុស្ស៊ីចំនួន​ ៤១​ គ្រឿង ដែលក្នុងនោះរួមមានទាំងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រដែលរុស្ស៊ីធ្លាប់យកទៅវាយប្រហារតាមបណ្ដាទីប្រជុំជនអ៊ុយក្រែនផងដែរ។<ref name="b319">{{cite web |last=Bego |first=Katja |title=Ukraine's Operation Spider's Web is a game-changer for modern drone warfare. NATO should pay attention |website=Chatham House – International Affairs Think Tank |date=5 June 2025 |url=https://www.chathamhouse.org/2025/06/ukraines-operation-spiders-web-game-changer-modern-drone-warfare-nato-should-pay-attention |access-date=22 August 2025 }}</ref> បើយោងតាមរបាយការណ៍របស់អាមេរិកវិញបានបង្ហាញថាដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនបានវាយត្រូវយន្តហោះរុស្ស៊ីចំនួនតែ ២០ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ ដោយក្នុងនោះមាន ១០ គ្រឿងត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងស្រុង។<ref name="s394">{{cite news |first1=Phil |last1=Stewart |first2=Idrees |last2=Ali |title=Exclusive: Ukraine hit fewer Russian planes than it estimated, US officials say |work=Reuters |date=5 June 2025 |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-hit-fewer-russian-planes-than-it-estimated-us-officials-say-2025-06-04/ |access-date=22 August 2025 }}</ref> ប្រតិបត្តិការរបស់អ៊ុយក្រែនមួយនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានបង្កការខូតខាតជាទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដល់កងទ័ពជើងអាកាសរុស្ស៊ី។<ref name="b759">{{cite news |last=Gozzi| first=Laura| title=How Ukraine carried out daring 'Spider Web' attack on Russian bombers |work=BBC News |date=2 June 2025 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq69qnvj6nlo |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name="p895">{{cite web |last=Bondar |first=Kateryna |title=How Ukraine's Operation "Spider's Web" Redefines Asymmetric Warfare |website=CSIS |date=3 June 2025 |url=https://www.csis.org/analysis/how-ukraines-spider-web-operation-redefines-asymmetric-warfare |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name="t713">{{cite news |title=Just how much damage did Ukraine do in its 'Spiderweb' drone attack on Russia? |work=NBC News | date=7 June 2025 |url=https://www.nbcnews.com/world/ukraine/ukraine-spiderweb-drone-attack-russia-kyiv-moscow-osint-satellite-rcna211381 |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name="d975">{{cite web |last1=Mazhulin | first1=Artem |last2=Holmes |first2=Oliver |last3=Swan |first3=Lucy |last4=Boulinier |first4=Laure |last5=Hecimovic | first5=Arnel |title=Operation Spiderweb: a visual guide to Ukraine's destruction of Russian aircraft |work=The Guardian |date=2 June 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/02/operation-spiderweb-visual-guide-ukraine-drone-attack-russian-aircraft |access-date=22 August 2025 }}</ref> ===ជម្លោះដែនទឹក=== [[File:Russian cruiser Moskva.jpg|thumb|នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ី ''[[ម៉ូស្គ៍វ៉ា]]'' នៃកងនាវាសមុទ្រខ្មៅ។ នាវានេះត្រូវបានអ៊ុយក្រែនប្រើមីស៊ីលប្រឆាំងនាវាបាញ់ពន្លិចនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២២]] អ៊ុយក្រែនជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅជាប់[[សមុទ្រខ្មៅ]]ដែលមានច្រកចូលតាមច្រកសមុទ្រ[[បូស្បូរូស]] និង[[ដារដាណែល]] ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសតួកគី។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ តួកគីបានអនុវត្តតាម[[សន្ធិសញ្ញាម៉ុងទ្រុក]]ឆ្នាំ១៩៣៦ និងបានបិទច្រកសមុទ្រទាំងពីរនោះដើម្បីហាមឃាត់នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីដែលមិនបានចុះបញ្ជីនៅឯមូលដ្ឋានទឹកក្នុងសមុទ្រខ្មៅ ហើយត្រូវត្រឡប់ទៅចូលចតនៅកំពង់ផែដើមរបស់គេវិញ។ ជាក់ស្តែង តួកគីបានបដិសេធការឆ្លងកាត់នាវាកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីចំនួនបួនដែលរកឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រតួកគី]]។<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=Reuters |date=28 February 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 March 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=2 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |work=Al Jazeera |date=2 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ [[សេវាឆ្មាំព្រំដែនរដ្ឋអ៊ុយក្រែន]]បានប្រកាសថា នាវាកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមធ្វើការវាយប្រហារលើ[[កោះពស់ (សមុទ្រខ្មៅ)|កោះពស់]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ។<ref>{{cite tweet|date=25 February 2022|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មេសា 2022 |user=PokiRae_}}</ref> នាវាចម្បាំងរបស់រុស្ស៊ីបានបាញ់គ្រាប់ជាច្រើនចូលទៅលើកោះនោះដោយកាំភ្លើងធំនៅលើនាវារបស់ពួកគេ។<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=2 មេសា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}</ref> បន្ទាប់​ពី​ការបាញ់ប្រហារ ទាហាន​រុស្ស៊ី​មួយ​ក្រុម​បាន​ចូលចត​នៅឆ្នេរកោះ ហើយក៏បានដណ្តើមកាន់កាន់យក​កោះ​ពស់បានដោយជោគជ័យ។<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |first=Elias |last=Visontay |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មេសា 2022 |website=The Guardian}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ រុស្ស៊ីបានចោទប្រកាន់អាមេរិកថាបានផ្ដល់ជំនួយស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ដល់កងកម្លាំងជើងទឹកអ៊ុយក្រែនដើម្បីឱ្យពួកគេងាយស្រួលកំណត់គោលដៅវាយប្រហារលើនាវារុស្ស៊ី។ អាមេរិកបានបដិសេដច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីនេះចោល។<ref>{{Cite news |last1=Hodge |first1=Nathan |last2=Cotovio |first2=Vasco |last3=Lieberman |first3=Oren |date=26 February 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22#h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 February 2022 |work=CNN}}</ref> មកត្រឹមថ្ងៃទី៣ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែននៅទីក្រុងមិកូឡៃហ្វបានពន្លិចនាវាចម្បាំងប្រភេទ[[ហ្វ្រីហ្គាត]]របស់ខ្លួនឈ្មោះ ''[[ហ៊ឺធីម៉ន់ សាហៃដាចឈ្នី]]'' ដែលត្រូវជាមេនាវាធំរបស់កងទ័ពជើងទឹកអ៊ុយក្រែន ដើម្បីការពារកុំឱ្យនាវានេះធ្លាក់ទៅក្នុងដៃកងកម្លាំងរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |work=The Times |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=22 August 2025}} * {{Cite news |date=4 March 2022 |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Фрегат України "Гетьман Сагайдачний" виведений з ладу |publisher=[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែន]] |url=https://mil.in.ua/uk/news/fregat-ukrayiny-getman-sagajdachnyj-vyvedenyj-z-ladu/ |access-date=22 August 2025 }} * {{Cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |publisher=Interfax Ukraine |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនបាននិយាយថា នាវារបស់រុស្ស៊ីបានចូលចតនៅទីក្រុងប៊ែរឌានស្ក៍ ប៉ុន្តែត្រូវបានអ៊ុយក្រែនបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតកម្ទេចចោល។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-has-destroyed-large-russian-landing-ship-2022-03-24/ |title=Ukraine says it has destroyed a large Russian landing ship |first1=Pavel |last1=Polityuk |first2=Timothy |last2=Heritage |editor-first=Andrew |editor-last=Heavens |work=Reuters |date=24 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref><ref name="Guardian220325" /><ref name="CNN-Berdyansk" /> នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ [[អង្គការនាវាចរណ៍សមុទ្រអន្តរជាតិ]]នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (IMO) បានប្ដេជ្ញាស្វែងរកច្រកផ្លូវសមុទ្រមួយនៅសមុទ្រខ្មៅដើម្បីឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ចាកចេញពីកំពង់ផែអ៊ុយក្រែនដោយសុវត្ថិភាព។<ref name="reuters-20220312">{{Cite news |last=Saul |first=Jonathan |date=12 March 2022 |title=UN to work on safe corridor for ships stranded by Ukraine conflict |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-work-safe-corridor-ships-stranded-by-ukraine-conflict-2022-03-12/ |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូហ្វ]]បានអះអាងថា គោលនយោបាយរបស់អ៊ុយក្រែនក្នុងការបង្កប់មីនក្រោមទឹកនៅខាងក្រៅកំពង់ផែរបស់ខ្លួនគឺជាកត្តាមួយបណ្ដាលឱ្យកើតមានវិបត្តិនាំចេញស្បៀងអាហារទៅផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារពិភពលោក។ លោកបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា "ប្រសិនបើទីក្រុងកៀវដោះស្រាយបញ្ហាមីននៅកំពង់ផែរបស់ខ្លួន នោះកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីនឹងធានាបើកផ្លូវដល់នាវាដឹកគ្រាប់ធញ្ញជាតិផ្សេងៗឱ្យឆ្លងកាត់ចេញទៅកាន់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេដោយរលូន"។<ref>{{Cite news |date=31 May 2022 |title=Lavrov said Russians would let through ships carrying grain if Ukraine demined ports |work=Yahoo! News |agency=Ukrainska Pravda |url=https://news.yahoo.com/lavrov-said-russians-let-ships-103100228.html |access-date=24 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា សារព័ត៌មាន ''CNBC'' បានរាយការណ៍ពីការបាញ់ប្រហារគ្រាប់មីស៊ីលដោយរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងកំពង់ផែក្រុងអូដេសារបស់អ៊ុយក្រែន។ ទង្វីរបស់រុស្ស៊ីនេះបានទទួលការថ្កោលទោសភ្លាមៗពីមេដឹកនាំនៃបណ្ដាប្រទេសនានានៅជុំវិញពិភពលោក ចំពេលដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសតួកគីទើបបានសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងនឹងគ្នានាពេលថ្មីៗទាក់ទិននឹងការបើកច្រករបៀងនៅដែនសមុទ្រសម្រាប់ការនាំចេញផលិតផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគផ្សេងៗទៀត។<ref>{{Cite news |date=22 July 2022 |title=Russia, Ukraine seal grain deal in Istanbul |work=[[Le Monde]] |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/07/22/russia-ukraine-seal-grain-deal-in-istanbul_5991090_4.html |access-date=2 August 2022 }} * {{Cite news |last=Macias |first=Amanda |date=23 July 2022 |title='He simply cannot be trusted:' World leaders slam Putin's attack on Odesa following sea corridor deal |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/07/23/world-leaders-slam-putins-attack-on-odesa-following-sea-corridor-deal.html |access-date=24 August 2025 }}</ref> ===កម្លាំងការពារប្រជាជនអ៊ុយក្រែន=== [[File:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03 (cropped).jpg|thumb|ប្រជាជនស៊ីវិលនៅកៀវកំពុងរៀបចំគ្រាប់បែកដប, ២៦​ កុម្ភៈ ២០២២]] ជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនបានរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ដោយការស្ម័គ្រចិត្តចុះចូលជាមួយអង្គភាពការពារទឹកដី ផលិត[[គ្រាប់បែកដប]] បរិច្ចាគស្បៀងអាហារ សាងសង់របាំងការពារយោធា<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=3 មេសា 2022 |newspaper=The Washington Post |date=28 February 2022}}</ref> និងជួយដឹកជញ្ជូនជនភៀសខ្លួន។ល។<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=3 មេសា 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 March 2022 |website=Vox}}</ref> ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការអំពាវនាវពីទីភ្នាក់ងារដឹកជញ្ជូនអ៊ុយក្រែន ប្រជាជនស៊ីវិលបានរុះរើ ឬផ្លាស់ប្តូរផ្លាកសញ្ញាផ្លូវគោក សាងសង់របាំងបណ្តោះអាសន្ន និងបិទច្រកផ្លូវផ្សេងៗ។ របាយការណ៍តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានបង្ហាញអំពីបាតុកម្មតាមដងផ្លូវប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅក្នុងទឹកដីកាន់កាប់ ហើយជារឿយៗវាបានវិវត្តទៅជាជម្លោះពាក្យសម្ដី និងការប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយកងទ័ពរុស្ស៊ី។<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=3 មេសា 2022 |work=YES! Magazine |date=1 March 2022}}</ref> នៅដើមខែមេសា ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមរត់ចូលតំបន់ព្រៃភាគខាងជើង និងខាងកើតនៃប្រទេសដើម្បីបង្កើតជាចលនាទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពានរបស់ពួកគេ។ យោធាអ៊ុយក្រែនក៏បានប្រកាសស្របៗដែរអំពីយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីបំពេញបន្ថែមកម្លាំងការពារទូទៅរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite magazine |last=Motyl |first=Alexander J. |date=12 April 2022 |title=Russians Likely to Encounter Growing Guerrilla Warfare in Ukraine |url=https://foreignpolicy.com/2022/04/01/ukraine-russia-war-guerrilla-partisans-civilian-militia/ |magazine=Foreign Policy |access-date=25 August 2025}}</ref> ក្នុង​ករណី​ខ្លះ មនុស្ស​មួយចំនួនបានយកខ្លួនប្រាណរបស់គេទៅ​រារាំង​យានយន្ត​យោធា​រុស្ស៊ី ហើយវាជាវិធីសាស្ត្រមួយដែលបង្ខំឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រឡប់បកក្រោយវិញ។<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=3 មេសា 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=28 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=3 មេសា 2022 |work=The New York Times |date=5 March 2022}}</ref> ប្រតិកម្មរបស់ទាហានរុស្ស៊ីចំពោះចលនាតស៊ូរបស់ជនស៊ីវិលគឺមានជាច្រើនទម្រង់ខុសៗគ្នាដូចជា ការចុះទៅចរចាជាមួយក្រុមបាតុករ<ref name="yes!" /> ការបាញ់គំរាមទៅលើអាកាស ឬដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងហ្វូងមនុស្សតែម្ដង។<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=3 មេសា 2022 |publisher=CNN |date=5 March 2022}}</ref> នៅអំឡុងពេលឈ្លានពាន គេសង្កេតឃើញមានការចាប់ឃុំខ្លួនក្រុមបាតុករជនជាតិអ៊ុយក្រែនជាច្រើននាក់ ហើយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីការបាត់ខ្លួន ការប្រល័យជីវិត ការចាប់ធ្វើចំណាប់ខ្មាំង ការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទមកលើប្រជាជនអ៊ុយក្រែនដែលប្រព្រឹត្តដោយយោធារុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=The Economist |date=9 March 2022 |access-date=3 មេសា 2022 |url-access=subscription}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ លោកហ្សេឡេនស្គីបានបង្ហាញថា អ៊ុយក្រែនកំពុងមានសមាជិកយោធាចំនួន ៧០០,០០០ នាក់ ដែលបានកំពុងបំពេញកាតព្វកិច្ចប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title=Zelensky: 700,000 soldiers defending Ukraine now. |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-700000-soldiers-defending-ukraine-now/ |access-date=25 August 2025}}</ref> អាវុធ និងអង្គភាព​យោធាទាំងឡាយដែលអ៊ុយក្រែនធ្លាប់បានបញ្ជូនទៅក្នុង​បេសកកម្ម​រក្សា​សន្តិភាព​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដូច​ជាបេសកកម្ម[[ម៉ូនូស្កូ]]នៅ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​កុងហ្គោជាដើម ត្រួវបានថ្នាក់លើបញ្ជាឱ្យនាំចូលស្រុកវិញ។<ref>{{Cite news |last=Cyuzuzo |first=Samba |date=18 September 2022 |title=Ukraine troops leave DR Congo peacekeeping mission Monusco |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62945971 |access-date=25 August 2025}}</ref> ==អន្តរាគមន៍ពីយោធាបរទេស== {{Main|អន្តរាគមន៍បរទេសនៅក្នុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} ===ជំនួយដល់អ៊ុយក្រែន=== [[File:Delivering military aid to Ukraine - detailed.svg|thumb|upright=1.5|{{center|'''ប្រទេសដែលបានបញ្ជូនជំនួយយោធាទៅអ៊ុយក្រែន'''}}{{legend|#0071b2|អាវុធធន់ធ្ងន់}}{{legend|#75abd0|អាវុធធន់ស្រាល}}{{legend|#67f03c|សម្ភារៈមិនប៉ះពាល់អាយុជីវិត}}{{legend|#feda77|ជំនួយក្រៅសម្ភារៈ}}{{legend|#893f9e|អ៊ុយក្រែន}}]] ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ប្រទេសជាច្រើនបានសម្រចផ្ដល់ជំនួយយោធាដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនរួមមានគ្រឿងសព្វាវុធ បរិក្ខារ ការហ្វឹកហ្វឺន និងជំនួយភស្តុភារជាដើម។ ក្រោយពីរុស្ស៊ីបានចូលឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន បណ្ដាបស្ចិមប្រទេសនិងរួមទាំងប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតដែលមានទណ្ឌកម្មនៅលើរុស្ស៊ីស្រាប់ បានប្រកាសតម្លើងកម្រិតទណ្ឌកម្មសារជាថ្មីក្នុងគោលបំណងផ្ដួលសេដ្ឋកិច្ចរបស់រុស្ស៊ី។<ref name="DA">{{Cite web |last1=Melander |first1=Ingrid |last2=Gabriela |first2=Baczynska |date=24 February 2022 |title=EU targets Russian economy after 'deluded autocrat' Putin invades Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226002323/https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 August 2025 |website=Reuters}} * {{Cite web |date=25 February 2022 |title=Western Countries Agree To Add Putin, Lavrov To Sanctions List |url=https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226005425/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 August 2025 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Funakoshi |first1=Minami |last2=Lawson |first2=Hugh |last3=Deka |first3=Kannaki |date=9 March 2022 |title=Tracking sanctions against Russia |url=https://graphics.reuters.com/UKRAINE-CRISIS/SANCTIONS/byvrjenzmve/ |access-date=25 August 2025 |work=Reuters}}</ref> ទណ្ឌកម្មដែលបានដាក់សង្កត់មកលើរុស្ស៊ីនោះបានចុចសម្ដៅទៅលើអ្នកនយោបាយ ធនាគារ អាជីវកម្ម ដំណូររូបិយវត្ថុ ការនាំចេញ និងការនាំចូលពីប្រទេសរុស្ស៊ីជាដើម។<ref name="DA" /> [[File:Fumio Kishida at the issuance of the Joint Declaration on Assistance to Ukraine at the 2023 NATO Summit (3).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]] និងមេដឹកនាំបស្ចិមប្រទេសនៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៣|ជំនួបកំពូលណាតូនៅទីក្រុងវីលនៀស]]ក្នុងថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣]] ជំនួយយោធាអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនត្រូវបានសម្របសម្រួលតាមរយៈ[[ក្រុមទំនាក់ទំនងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន]] ដែលមានប្រទេសជាង ៥០ ចូលរួមដោយក្នុងនោះមាន[[រដ្ឋសមាជិកណាតូ|រដ្ឋជាសមាជិកទាំង ៣២]] របស់អង្គការ[[ណាតូ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=NATO's response to Russia's invasion of Ukraine |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_192648.htm |access-date=25 August 2025 |website=[[ណាតូ]]}}</ref> [[វិទ្យាស្ថានឃីលដើម្បីសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក|វិទ្យាស្ថានឃីល]]បានរកឃើញថាជំនួយបរទេសដែលមានតម្លៃស្មើនឹង ៣៨០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានបញ្ជូនទៅអ៊ុយក្រែននៅក្នុងចន្លោះខែមករា ឆ្នាំ២០២២​ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤។<ref name="cnn-aid">{{cite news|first1=Rachel|last1=Wilson|first2=Lou|last2=Robinson|first3=Henrik |last3=Pettersson|date=20 March 2024 |title=Ukraine aid: Where the money is coming from, in 4 charts |url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/world/ukraine-money-military-aid-intl-dg/index.html |work=CNN}}</ref> ជំនួយទៅអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនមានប្រភពចេញពីប្រទេសនៅអឺរ៉ុប (ទាំងយោធា ហិរញ្ញវត្ថុ និងមនុស្សធម៌)។<ref name="CNN US investment">{{cite news |date=21 September 2023|last=Wolf|first=Zachary|title=$113 billion: Where the US investment in Ukraine aid has gone |url=https://edition.cnn.com/2023/09/21/politics/war-funding-ukraine-what-matters/index.html |work=CNN}}</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាដល់អ៊ុយក្រែនច្រើនបំផុតបើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃ<ref name="CNN US investment"/> ដោយចាត់ថវិកាប្រមាណ ១៧៥ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីជួយប្រទេសនេះ។<ref name="CFR">{{cite web |title=How Much U.S. Aid Is Going to Ukraine? |url=https://www.cfr.org/article/how-much-us-aid-going-ukraine |website=Council on Foreign Relations |date=27 September 2024}}</ref> ក្នុងអំឡុងសប្តាហ៍ដំបូងនៃការឈ្លានពាន ប្រទេសសមាជិកណាតូបានផ្គត់ផ្គង់អាវុធប្រឆាំងរថក្រោះជាង ១៧,០០០ គ្រឿងដល់អ៊ុយក្រែន<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/03/12/us/politics/biden-ukraine-weapons.html |title=The White House approves $200 million in arms and equipment for Ukraine. |last=Schmitt |first=Eric |newspaper=The New York Times |date=12 March 2022 |access-date=13 មេសា 2022}}</ref> ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមីនា ចំនួននេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាបានកើនច្រើនជាង ២០,០០០ គ្រឿងទៅទៀត។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-begin-planning-more-troops-eastern-flank-after-russias-ukraine-invasion-2022-03-16/ |title=NATO vows more help for Ukraine, begins planning to adapt to 'new reality' |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Melander |first2=Ingrid |website=Reuters |date=17 March 2022 |access-date=13 មេសា 2022}}</ref> នៅដើមសង្គ្រាមឈ្លានពានដំបូង បណ្ដាប្រទេសគាំទ្រអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនបានអះអាងថាខ្លួននឹងមិនបញ្ជូនជំនួយជាកម្លាំងទ័ពទៅកាន់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនឡើយ។<ref>{{Cite news |last=LeBlanc |first=Paul |date=28 February 2022 |title=Why the US isn't sending troops into Ukraine |url=https://www.cnn.com/2022/02/27/politics/us-troops-ukraine-russia-what-matters/index.html |access-date=20 April 2022 |publisher=CNN}}</ref> មកដល់ឆ្នាំ២០២៤​ ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក[[អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង]]បាននិយាយពីលទ្ធភាពបញ្ជូនទ័ពទៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web |work=The New York Times |date=26 February 2024 |title=Macron Does Not Rule Out Sending Western Troops to Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/02/26/world/europe/europe-ukraine-support-meeting.html |first1=Constant |last1=Méheut |first2=Aurelien |last2=Breeden}}</ref> រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីធ្លាប់បានគំរាមសងសឹកនឹងប្រទេសដែលបានផ្គត់ផ្គង់ជំនួយយោធាដល់អ៊ុយក្រែន ហើយបាននិយាយអះអាងទៀតថា អង្គការណាតូបានកំពុងប្រើប្រាស់អ៊ុយក្រែនដើម្បីវាយប្រហាររុស្ស៊ីដោយប្រយោល។<ref>{{cite news |title=Russia accuses Nato of 'proxy war' in Ukraine as US hosts crucial defence summit |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/26/russia-accuses-nato-of-proxy-war-in-ukraine-as-us-hosts-crucial-defence-summit |work=The Guardian |date=26 April 2022}}</ref> យោងតាមគរុសុភាអាមេរិកមួយគឺ​ ''Atlantic Council'' បានបកស្រាយបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីមិនបានបញ្ចេញសកម្មភាពអ្វីដើម្បីសងសឹកទៅលើបស្ចិមលោកដូចដែលខ្លួនបានអះអាងនោះទេ​ ទោះជាបស្ចិមលោកទាំងនោះបានប្រព្រឹត្តិលើសបន្ទាត់ក្រហមរបស់រុស្ស៊ីក៏ដោយ។<ref>{{cite news |last1=Dickinson |first1=Peter |title=Putin is becoming entangled in his own discredited red lines |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putin-is-becoming-entangled-in-his-own-discredited-red-lines/ |work=Atlantic Council |date=17 September 2024}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ លោកពូទីនបាននិយាយថា ប្រសិនបើជំនួយយោធាទាំងប៉ុន្មានត្រូវកាត់ផ្ដាច់ នោះអ៊ុយក្រែននឹងមិនអាចតតាំងនឹងរុស្ស៊ីបានយូរឡើយ។<ref>{{cite news |title=Putin says Ukraine would last 'a week' if Western military support stops |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/putin-says-ukraine-would-last-a-week-if-western-military-support-stops |work=Al Jazeera English |date=6 October 2023 |access-date=25 August 2025 |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216024122/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/putin-says-ukraine-would-last-a-week-if-western-military-support-stops |url-status=live}}</ref> ===ជំនួយដល់រុស្ស៊ី=== [[File:Countries supplying military equipment to Russia during the 2022 Russian invasion.png|thumb|upright=1.5| {{legend|#ffb0ca|ប្រទេសដែលបញ្ជូនអាវុធទៅរុស្ស៊ី}} {{legend|#810000|រុស្ស៊ី}} {{legend|#ffff00|អ៊ុយក្រែន}}]] {{See also|ជំនួយគាំទ្ររុស្ស៊ីកំឡុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} ប្រទេស[[បេឡារុស]]បានអនុញ្ញាតឱ្យរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើការវាយលុក និងបាញ់មីស៊ីលរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |date=31 January 2023 |title=Lukashenko: Belarus willing to offer more help to Russia |work=[[AP News]] |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-politics-belarus-government-alexander-lukashenko-1124dbad889ccc6d269069e501a31fa6 |access-date=26 August 2025}}</ref> ដែនអាកាសប្រទេសបេឡារុសធ្លាប់ត្រូវបានរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ ពិសេសសម្រាប់ប្រតិបត្តិការប្រព័ន្ធរ៉ាដា​រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីយន្តហោះចាប់រ៉ាដារបស់រុស្ស៊ីប្រភេទ [[បេរីហ្វ អា-៥០]] ត្រូវបានដ្រូនរបស់ក្រុមប្រឆាំងបេឡារុសបាញ់កម្ទេច។<ref>{{Cite web |date=23 July 2024 |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Почему российские "шахеды" залетают в Беларусь и чем это опасно для Украины |url=https://www.bbc.com/russian/articles/crg51dr8lmqo |access-date=26 August 2025 |website=BBC News Русская служба }}</ref> ដោយសារតែអន្តរាគមន៍ដ៏សកម្មរបស់បេឡារុសនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ អ្នកជំនាញមួយចំនួនក៏បានចាត់ទុកបេឡារុសជាសហភាគីសង្គ្រាមមួយផងដែរ<ref>{{Cite book |last=Lozka |first=Katsiaryna |url=http://hdl.handle.net/1854/LU-01HGZF2NV7XH9AVKAZSP0VSVX3 |title=Between the hammer and the anvil : Belarus, its people, and Russia's war against Ukraine |date=2023 |isbn=978-83-67678-29-2 |volume=6 |publisher=Instytut Europy Środkowej |hdl=1854/LU-01HGZF2NV7XH9AVKAZSP0VSVX3}}</ref><ref>{{Cite web |title=Putin's Strategic Failure |url=https://www.iiss.org/sv/online-analysis/survival-online/2022/04/putins-strategic-failure/ |access-date=26 August 2025 |website=IISS}}</ref> ដែលខុសពីរដ្ឋមិនមែនសហភាគីសង្គ្រាម ពោលជារដ្ឋផ្ដល់ការគាំទ្រផ្សេងៗដោយប្រយោលដល់ភាគីសង្គ្រាម។<ref>{{Cite news |last1=Humphreys |first1=Richard |last2=Paegļkalna |first2=Lauma |title=Combat Without Warfighting: Non-Belligerent Actors and the Russian Invasion of Ukraine |ssrn=4048994 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4048994}}</ref> ក្រៅពីនេះ បេឡារុសក៏បានគាំទ្រដល់យោធារុស្ស៊ីតាមរយៈការផ្ដល់គ្រឿងសព្វាវុធ និងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ ហើយបើយោងតាម ''Armed Conflict Survey'' នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ បានឱ្យដឹងថា រុស្ស៊ីបានបញ្ជូនអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរមកបេឡារុស។<ref>{{Cite book |last=Studies (IISS) |first=The International Institute for Strategic |url=https://books.google.com/books?id=Clc3EQAAQBAJ&dq=%22Belarusian+territory+to+launch+ground+and+air+%22&pg=PT145 |title=The Armed Conflict Survey 2024 |date=12 December 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-040-33815-5 |page=82 }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ របាយការណ៍ចារកម្មយោធាអាមេរិកបានសន្មតថា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់កំពុងតែផ្តល់ដ្រូនសឹកប្រភេទ [[ដ្រូនស្ហាហែដ|ស្ហាហែដ]] និងសម្ភារៈផលិតផ្សេងៗដើម្បីបង្កើតរោងចក្រផលិតដ្រូនដល់ប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref> {{Cite web |date=9 June 2023 |title=White House says Iran is helping Russia build a drone factory east of Moscow for the war in Ukraine |url=https://www.sun-sentinel.com/2023/06/09/white-house-says-iran-is-helping-russia-build-a-drone-factory-east-of-moscow-for-the-war-in-ukraine-2/ |access-date=26 August 2025 |website=Sun Sentinel}}</ref> នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ របាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន ''Reuters'' បានចង្អុលបង្ហាញថា អ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជូនគ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទីកទៅឱ្យយោធារុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web |date=21 February 2024 |title=Exclusive: Iran sends Russia hundreds of ballistic missiles |url=https://www.reuters.com/world/iran-sends-russia-hundreds-ballistic-missiles-sources-say-2024-02-21/ |access-date=26 August 2025 |website=Reuters}}</ref> យោងតាមប្រភពពីអាមេរិកនិងអ៊ុយក្រែនបានឱ្យដឹងទៀតថា កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់បានមានវត្តមាននៅក្នុងឧបទ្វីបគ្រីមៀដោយដើរតួជាកម្លាំងជួរក្រោយចាប់បញ្ជាដ្រូនទៅវាយប្រហារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល ឬជនស៊ីវិលផ្ទាល់នៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |last1=Madhani |first1=Aamer |last2=Miller |first2=Zeke |date=21 October 2022 |title=US: Iranian troops in Crimea backing Russian drone strikes |url=https://apnews.com/article/government-and-politics-8b085070758120c31d421f68a65e4b14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503164518/https://apnews.com/article/government-and-politics-8b085070758120c31d421f68a65e4b14 |archive-date=3 May 2023 |access-date=26 August 2025 |publisher=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Bailey |first3=Riley |last4=Howard |first4=Angela |last5=Kagan |first5=Frederick W. |date=25 November 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, November 25 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214005539/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-25 |archive-date=14 December 2023 |access-date=26 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War}}</ref> [[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]]បានសន្មតស្មាន់ថា កម្លាំងអ៊ីរ៉ង់ទាំងនោះទំនងជាទាហានរបស់អង្គភាព[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]] ឬបុគ្គលដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអង្គភាពនោះ។<ref>{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Bailey |first2=Riley |last3=Mappes |first3=Grace |last4=Barros |first4=George |last5=Kagan |first5=Frederick W. |date=12 October 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, October 12 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114103621/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 |archive-date=14 January 2024 |access-date=26 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |archivedate=14 មករា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114103621/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 }}</ref> អាជ្ញាធរប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញបានប្រកាសក្ដែងៗច្រានចោលរាល់ការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាខ្លួនបានបញ្ជូនគ្រឿងសឹកទៅរុស្ស៊ីដើម្បីវាយប្រហារអ៊ុយក្រែន។<ref name="CNN: Iran denies supplying Russia with weapons for use in Ukraine">{{Cite news |last1=Kennedy |first1=Niamh |last2=Mahmoodi |first2=Negar |last3=Kottasová |first3=Ivana |last4=Raine |first4=Andrew |date=16 October 2022 |title=Iran denies supplying Russia with weapons for use in Ukraine |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/10/15/europe/iran-denies-supplying-russia-weapons-ukraine-intl-hnk/index.html |access-date=26 August 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912064217/https://edition.cnn.com/2022/10/15/europe/iran-denies-supplying-russia-weapons-ukraine-intl-hnk/index.html |archive-date=12 September 2023}}</ref> ប្រទេស[[កូរ៉េខាងជើង]]​បាន​ផ្គត់ផ្គង់​ឱ្យ​រុស្ស៊ី​នូវមីស៊ីលបាលីស្ទីក និង​គ្រាប់​ផ្លោង​ផ្សេងៗ ខណៈអាជ្ញាធរ​អាមេរិក​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ពីប្រភេទ ឬម៉ាក​អាវុធជាក់លាក់​មួយ​ណា​ទេ។ សំណល់កម្ទេចកម្ទីដែលបន្សល់ទុកពីមីស៊ីលដែលធ្លាក់នៅអ៊ុយក្រែននៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបង្ហាញពីបំណែកផ្នែកនៃមីស៊ីល[[ហាស៊ុង-១១ អា]] [[ហាស៊ុង-១១ បេ|១១ បេ]] និង[[កាអិន-២៥]]។<ref>{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=Russia Got 7,500-Pound Rockets From North Korea—And Promptly Blew Up A Pair Of Ukrainian Supply Bases |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/01/05/russia-got-7500-pound-rockets-from-north-korea-and-promptly-blew-up-a-pair-of-ukrainian-supply-bases/?sh=208781e9363f |access-date=26 August 2025 |work=Forbes }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Russia Fire North Korean Missiles At Ukraine? |url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-north-korea-war-missiles-kn-23/32765450.html |access-date=26 August 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែននិងកូរ៉េខាងត្បូងបានអះអាងថា វិស្វករកូរ៉េខាងជើងត្រូវបានគេបញ្ជូនមកកាន់សមរភូមិនៅអ៊ុយក្រែនដើម្បីជួយប្រតិបត្តិការបាញ់មីស៊ីលកូរ៉េខាងជើងទាំងនោះ ហើយពួកនោះក៏ត្រូវបាត់បង់ជីវិតខ្លះដែរ។<ref name="The Guardian: North Korean Troops Deployed">{{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |last2=McCurry |first2=Justin |name-list-style=and |date=10 October 2024 |title=North Koreans deployed alongside Russian troops in Ukraine, sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/10/north-korea-engineers-deployed-russia-ukraine |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}</ref><ref name="k284">{{cite news |last=Jochecová |first=Ketrin |date=8 October 2024 |title=North Korean soldiers are likely dying for Putin in Ukraine, Seoul says |url=https://www.politico.eu/article/north-korean-soldiers-are-likely-fighting-in-ukraine-seouls-defense-minister-says/ |access-date=26 August 2025 |work=Politico }}</ref><ref name="a180">{{cite web |last=Lee |first=Youkyung |date=9 October 2024 |title=North Korea Seen Likely to Send Troops to Ukraine to Aid Russia |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-10-09/north-korea-seen-likely-to-send-troops-to-ukraine-to-aid-russia |access-date=26 August 2025 |website=Bloomberg }}</ref> ក្រោយមកក្នុងខែដដែរ អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងមាន "ការព្រួយបារម្ភ" អំពីរបាយការណ៍ដែលបង្ហាញពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងកំពុងប្រយុទ្ធនៅអ៊ុយក្រែន។<ref name="u147">{{cite news |date=15 October 2024 |title=US concerned by reports of North Korean soldiers fighting for Russia |url=https://www.reuters.com/world/europe/us-concerned-by-reports-north-korean-soldiers-fighting-russia-2024-10-15/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref><ref name="n959">{{cite news |date=16 October 2024 |title=North Korean soldiers are training to fight for Russia, Ukraine says |url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-concerned-reports-north-korean-soldiers-fighting-for-russia-ukraine-rcna175640 |first1=Anastasiia |last1=Parafeniuk |first2=Mithil |last2=Aggarwal |access-date=26 August 2025 |work=NBC News }}</ref><ref name="h428">{{cite news |last=McCurry |first=Justin |date=16 October 2024 |title=North Korean troops for Russia's war in Ukraine: what we know so far |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/16/north-korean-troops-for-russias-war-in-ukraine-what-we-know-so-far |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}</ref> ព័ត៌មានពីចារកម្មអ៊ុយក្រែនតាមរយៈលោកហ្សេឡេនស្គីបានជឿថា កូរ៉េខាងជើងបានកំពុងត្រៀមកម្លាំងទាហានប្រមាណ ១០,០០០ នាក់មកប្រយុទ្ធខាងរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |last=Cecil |first=Nicholas |date=17 October 2024 |title=Putin military doubling 'kamikaze' drone attacks on Ukraine to 1,500 last month, say western officials |url=https://www.standard.co.uk/news/politics/vladimir-putin-ukraine-drone-attacks-russia-double-b1188508.html |newspaper=Evening Standard }}</ref> ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងជើងវិញបានចេញមុខនិយាយថាគ្មានទាហានខ្លួនណាមួយត្រូវបានបញ្ជូនមកជួយប្រយុទ្ធជាមួយនឹងរុស្ស៊ីឡើយ។<ref>{{cite news |date=22 October 2024 |title=North Korea UN representative denies Pyongyang sent troops to Russia |url=https://www.channelnewsasia.com/east-asia/north-korea-united-nations-represenative-denies-pyongyangg-troops-russia-4693886 |access-date=26 August 2025 |work=CNA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113011116/https://www.channelnewsasia.com/east-asia/north-korea-united-nations-represenative-denies-pyongyangg-troops-russia-4693886 |archive-date=13 November 2024 }}</ref><ref>{{cite news |date=23 October 2024 |title=North Korea UN representative denies Pyongyang sent troops to Russia |url=https://www.trtworld.com/asia/north-korea-un-representative-denies-pyongyang-sent-troops-to-russia-18223088 |access-date=26 August 2025 |work=TRT World |archive-date=4 ឧសភា 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504134050/https://www.trtworld.com/asia/north-korea-un-representative-denies-pyongyang-sent-troops-to-russia-18223088 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last=Denisova |first=Kateryna |date=22 October 2024 |title=North Korea denies sending troops to join Russia's war in Ukraine, dismisses 'groundless rumors' |url=https://kyivindependent.com/north-korea-denies-alleged-troops-sending-to-fight-russian-war-as-groundless-rumors/ |access-date=26 August 2025 |work=The Kyiv Independent }}</ref> អាមេរិកក្រោយមកបានអះអាងពីការបានរកឃើញភស្តុតាងដែលថាកូរ៉េខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានប្រមាណ ៣,០០០ នាក់ទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយទាហានទាំងនោះអាចត្រូវបានដឹកជញ្ជូនតាមនាវាកាលកំឡុងខែតុលា និងកំពុងហ្វឹកហាត់នៅមូលដ្ឋានយោធាចំនួនបីកន្លែងនៅភាគខាងកើតប្រទេសរុស្ស៊ី។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្ថែមទៀតថា ការបញ្ជូនទាហានកូរ៉េខាងជើងចូលរុស្ស៊ីបែបនេះអាចជាភស្តុតាងមួយកម្រិតទៀតដែលបញ្ជាក់ថាយោធារុស្ស៊ីពិតជាកំពុងមានបញ្ហាកង្វះកម្លាំងទាហានមែន។<ref name="y335">{{cite news |last=Phil Stewart |first=Hyonhee Shin |date=23 October 2024 |title=US says evidence shows North Korea has troops in Russia, possibly for Ukraine war |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korea-has-sent-3000-troops-russia-ukraine-war-south-korean-lawmakers-say-2024-10-23/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ប្រធានអង្គការណាតូ លោកម៉ាក រូតបានលើកបញ្ជាក់ពីរបាយការណ៍ចារកម្មអ៊ុយក្រែនថា ទាហានកូរ៉េខាងជើងនោះត្រូវបានបញ្ជូនមកតំបន់គូស្គ៍ដើម្បីគាំទ្រកងកម្លាំងរុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងទាហានវាយលុករបស់អ៊ុយក្រែន ខណៈមន្ទីរបញ្ចកោណបានរាយការណ៍ថាទាហានកូរ៉េខាងជើងប្រមាណ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកជួយរុស្ស៊ីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |date=29 October 2024 |title=Russia to deploy 10,000 North Korean troops against Ukraine within 'weeks', Pentagon says |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/29/russia-north-korean-troops-ukraine-war |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}</ref><ref name="i587">{{cite news |last=Phil Stewart |first=Andrew Gray |date=28 October 2024 |title=No new limits on Ukraine's use of US arms if North Korea joins fight, Pentagon says |url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-chief-says-he-can-confirm-north-korean-troops-are-russias-kursk-2024-10-28/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref><ref name="k484">{{cite news |date=28 October 2024 |title=NATO, Pentagon confirm deployment of North Korean troops to Russia |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/28/nato-pentagon-confirm-deployment-of-north-korean-troops-to-russia |access-date=26 August 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> [[File:Andrei Belousov and No Kwang-chol, 2024.jpg|thumb|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី លោក[[អាន់ឌ្រីយ បេឡូយូសូហ្វ]]ជាមួយនឹងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកូរ៉េខាងជើង លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ណូ ក្វាង់ឆឹល]], ២៩ វិច្ឆិកា ២០២៤]] វត្តមានកូរ៉េខាងជើងនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រូវបានគេបញ្ជាក់ម្ដងហើយម្ដងទៀត ដូចនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងក្នុងសមរភូមិកាលថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា។<ref>{{cite news |date=7 November 2024 |title=North Korean Soldiers Fighting in Kursk |url=https://fu.kyivpost.com/post/41862 |access-date=26 August 2025 |work=Kyiv Post }}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ទាំងក្រសួងការបរទេសអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូងបានបញ្ជាក់ស្របគ្នាថា កងទ័ពកូរ៉េខាងជើងបានចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែននៅតំបន់គូស្គ៍។<ref name="r219">{{cite web |date=13 November 2024 |title=US confirms North Korean troops joining Russia in combat against Ukraine |url=https://www.rfa.org/english/korea/2024/11/13/north-korea-us-kursk-confirm/ |first=Taejun |last=Kang |access-date=26 August 2025 |website=Radio Free Asia }}</ref><ref name="b215">{{cite news |date=13 November 2024 |title=South Korea says North Korean soldiers are fighting Ukraine forces |url=https://www.reuters.com/world/europe/south-korea-says-north-korean-soldiers-are-fighting-ukraine-forces-2024-11-13/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref><ref name="u951">{{cite news |date=16 November 2024 |title=Language barriers and inexperience may hamper North Korean troops on Russia's battlefield |url=https://www.nbcnews.com/news/world/language-barriers-inexperience-may-hamper-north-korean-troops-russias-rcna177756 |first1=Stella |last1=Kim |first2=Mithil |last2=Aggarwal |access-date=26 August 2025 |work=NBC News }}</ref> ថ្វីបើគណៈនាយកចារកម្មអ៊ុយក្រែនបានពោលថា កងទ័ពកូរ៉េខាងជើងទំនងជាមិនប្រឡូកវាយជាមួយអ៊ុយក្រែន ហើយកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលហ្វឹកហ្វាត់នៅឡើយក្ដី<ref>{{cite news |date=3 December 2024 |title=2,000 North Korean Troops Led by 3 Generals Join Russians Against Ukraine – Intel |url=https://www.kyivpost.com/post/43184 |access-date=26 August 2025 |work=Kyiv Post }}</ref> ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ អាមេរិក​បានរកឃើញថាមានទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​មួយចំនួនត្រូវ​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​នៃតំបន់គូស្គ៍។<ref>{{Cite news |title=North Korean troops killed in combat against Ukraine for first time, Pentagon says |url=https://www.reuters.com/world/north-korean-troops-killed-combat-against-ukraine-first-time-pentagon-says-2024-12-16/ |work=Reuters }}</ref> ពីរថ្ងៃក្រោយមកនៅថ្ងៃទី១៨ គេបានប៉ាន់ប្រមាណថាចំនួនទាហានកូរ៉េខាងជើងដែលបានស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមមកទល់បច្ចុប្បន្នអាចឈានដល់ខ្ទង់រយ<ref>{{Cite news |date=17 December 2024 |title=A couple hundred North Korean troops killed, wounded in battles with Ukrainian forces |url=https://apnews.com/article/north-korea-ukraine-casualties-kursk-russia-a1207ba61ded5061f721ffa0f0650851 |access-date=26 August 2025 |work=AP News }}</ref> ខណៈប្រភពពីកូរ៉េខាងត្បូងបានរាយការណ៍មានទាហានកូរ៉េខាងជើងប្រមាណ ១០០ នាក់បានស្លាប់ និង ១,០០០ នាក់បានរងរបួស។<ref>{{Cite news |title=At least 100 North Koreans dead in Ukraine war, says South Korea |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2ezx258xzo |access-date=26 August 2025 |work=BBC News |date=19 December 2024 }}</ref> នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានកូរ៉េខាងជើងចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនកំឡុងពេលប្រយុទ្ធនៅអូប្លាសគូស្គ៍។ របាយការណ៍​ស៊ើប​អង្កេត​ពីទាហានទាំងពីរនោះបានបង្ហាញ​ឱ្យឃើញថា ទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ដែលបានបញ្ជូនមករុស្ស៊ី ត្រូវ​បាន​​ទទួល​ឯកសារ​យោធាក្លែងក្លាយ ដែលក្នុងនោះវាបាន​បញ្ជាក់​ថា​ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​រុស្ស៊ី​ដែល​មក​ពី​តំបន់[[ទូវ៉ា]]។<ref name="nk-soldiers-captured">{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=Suicides, new tactics and propaganda iPads: details from captured North Koreans expose new foe in Ukraine |work=The Guardian |date=18 January 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/18/suicides-new-tactics-and-propaganda-ipads-details-from-captured-north-koreans-expose-new-foe-in-ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119023832/https://www.theguardian.com/world/2025/jan/18/suicides-new-tactics-and-propaganda-ipads-details-from-captured-north-koreans-expose-new-foe-in-ukraine |archive-date=19 January 2025 |access-date=26 August 2025}}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ អគ្គសេនាធិការចម្រុះនៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានចេញសេចក្ដីថ្លែងការថា កូរ៉េខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានចំនួន ៣,០០០ នាក់បន្ថែមនៅដើមឆ្នាំនេះ រួមជាមួយនឹងគ្រឿងសព្វាវុធយោធាផ្សេងៗដូចជាគ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទីករយៈចម្ងាយខ្លីជាដើម ដើម្បីមកជួយគាំទ្រដល់កងកម្លាំងប្រទេសរុស្ស៊ី។ យោងតាមប្រភពពីកូរ៉េខាងត្បូងដដែរ ទាហានកូរ៉េខាងជើងសរុបប្រមាណ​ ១១,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយក្នុងនោះមានប្រមាណ ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឬរងរបួសនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។<ref>{{cite news |last=Harvey |first=Lex |title=North Korea has sent 3,000 more soldiers to bolster Russia's war on Ukraine, South Korea says |work=CNN |date=27 March 2025 |url=https://edition.cnn.com/2025/03/27/europe/north-korea-russia-ukraine-soldiers-intl-hnk/index.html#:~:text=The%20reinforcements%2C%20sent%20in%20January,in%20combat%2C%20according%20to%20Seoul |access-date=26 August 2025 }}</ref> ក្នុងខែដដែរនោះ រុស្ស៊ីបានចេញទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងអំពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងដែលបានបញ្ជូនមកជួយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតំបន់គូស្គ៍ ដោយឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ឈ្មោះ [[វ៉ាឡេរី យេរ៉ាស៊ីមូហ្វ]] បានសម្តែងជាការដឹងគុណពិសេសចំពោះកងទ័ពកូរ៉េខាងជើងដែលបានជួយ "រំដោះតំបន់ព្រំដែនគូស្គ៍"។<ref name="x755">{{cite news |last=Munster |first=Ben |title=Russia claims complete 'liberation' of Kursk, admits North Korea assistance |work=Politico |date=26 April 2025 |url=https://www.politico.eu/article/kremlin-claims-complete-liberation-kursk-admits-north-korea-assistance-ukraine-war/ |access-date=26 August 2025 }}</ref> ==វិនាសកម្ម== {{Further|វិនាសកម្មក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន#សង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)}} [[File:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|រូបថតនៃទាហានអ៊ុយក្រែនដែលបានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] [[File:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|សាកសពទាហានរុស្ស៊ីនៅក្បែររថពាសដែក​ជាប់ស្លាកសញ្ញា [[Z (និម្មិតសញ្ញាយោធា)|Z]]]] [[File:Російські війська убили дітей в Охтирці.jpg|thumb|ជនរងគ្រោះស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនបន្ទាប់ពីគ្រប់ផ្លោងរុស្ស៊ីចំនួនពីរគ្រាប់បានធ្លាក់ចំអគារសាលាមត្តេយ្យមួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[អូសទ្រារីកា]] បង្កឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៥០​ នាក់ត្រូវចូលសង្គ្រោះក្នុងមន្ទីរពេទ្យ]] ទាំងប្រភពពីរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនសុទ្ធតែបានពន្លើសនិងបំប៉ោងចំនួនអ្នកស្លាប់នៃទាហានខាងភាគីសត្រូវគ្នារៀងៗខ្លួនក្នុងគោលបំណងលើកទឹកចិត្តទៅដល់កងកម្លាំងជួរមុខរបស់ពួកគេ។<ref>{{cite web |url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> យោងទៅតាមឯកសារអាមេរិកដែលបែកធ្លាយបានឱ្យដឹងថា "ការរាយការណ៍បន្ទាបចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសនៅក្នុងប្រព័ន្ធ [រុស្ស៊ី] បានបញ្ជាក់អំពី 'ការស្ទាក់ស្ទើរ' របស់អង្គភាពយោធាជួរមុខក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានអាក្រក់ដល់បញ្ជាការថ្នាក់លើ"។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> ស្រដៀងគ្នានេះដែរ សារព័ត៌មានក្នុងស្រុករុស្ស៊ីក៏បានឈប់ផ្សព្វផ្សាយរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់របស់ទាហានរុស្ស៊ីផងដែរ។<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=26 August 2025 }} * {{Cite news |last=Roth |first=Andrew |date=22 March 2022 |title=How many Russian soldiers have died in the war in Ukraine? |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/22/how-many-russian-soldiers-died-ukraine-losses |access-date=26 August 2025 }}</ref> រុស្ស៊ីក៏ដូចជាអ៊ុយក្រែនសុទ្ធតែធ្លាប់បានទទួលស្គាល់នូវវិនាសកម្មយោធាដ៏ "ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់" និង "ធ្ងន់ធ្ងរ" នៅឯសមរភូមិជួរមុខ។<ref name="tragedy">{{Cite news |date=8 April 2022 |title=Russia admits 'significant losses of troops' in Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/8/we-have-significant-losses-and-its-a-huge-tragedy-kremlin |access-date=26 August 2025 }}</ref><ref name="untilwarends">{{Cite news |date=29 March 2022 |title=Ukraine not to reveal own military death toll until war ends |work=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3443116-ukraine-not-to-reveal-own-military-death-toll-until-war-ends.html}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66581217 |title='Dying by the dozens every day' – Ukraine losses climb |date=29 August 2023 |work=BBC News |access-date=26 August 2025 }}</ref> ជាក់ស្ដែង ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមទាំងយោធានិងស៊ីវិលគឺមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានជាក់លាក់ត្រឹមត្រូវមួយរយភាគរយឡើយ។<ref> {{Cite news |last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=26 August 2025 }} * {{Cite news |date=17 March 2022 |title=As Russian Troop Deaths Climb, Morale Becomes an Issue, Officials Say |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/16/us/politics/russia-troop-deaths.html |url-status=live |access-date=26 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316225152/https://www.nytimes.com/2022/03/16/us/politics/russia-troop-deaths.html |archive-date=16 March 2022 }}</ref> ទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន ''AFP'' បានរាយការណ៍ថាទាំងខ្លួន និងអ្នកសង្កេតការណ៍ជម្លោះឯករាជ្យផ្សេងឯទៀតគឺមានការលំបាកខ្លាំងណាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពអះអាងចំនួនទាហានស្លាប់ពីភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ហើយតែងមានការសង្ស័យអំពីការបំប៉ោងចំនួនទាហានស្លាប់ដោយភាគីទាំងពីរនៅក្នុងប្រភពទាំងនោះ។<ref>{{Cite news |date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=26 August 2025 }}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ គម្រោងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរុស្ស៊ីឯករាជ្យមួយឈ្មោះ ''iStories'' តាមរយៈប្រភពដ៏ជិតស្និទ្ធនឹងវិមានក្រឹមឡាំង បានរាយការណ៍ថា ទាហានរុស្ស៊ីជាង ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត រងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ ឬបានបាត់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> ខណៈពេលដែលករណីស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអាចងាយសន្និដ្ឋានបានដោយផ្អែកលើប្រភពមួយចំនួនដូចជា រូបភាពផ្កាយរណបជាដើម តែផ្ទុយមកវិញ ករណីស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលគឺពិបាកនឹងវាស់វែងសន្និដ្ឋានណាស់។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានប្រាប់សារព័ត៌មាន CNN ថា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនរាប់ម៉ឺននាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយលោកសង្ឃឹមថាចំនួនអ្នកស្លាប់ទាំងអស់នោះនឹងមិនកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់ចុះ។<ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=27 August 2025}}</ref> គិតមកត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ជនជាតិអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២០,០០០ នាក់ត្រូវពិការដៃជើងដោយសារសង្គ្រាម។<ref>{{Cite web |last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=27 August 2025 |website=The Times}}</ref> ក្រោយការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនជឿថាមនុស្សយ៉ាងច្រើន ២០,០០០ នាក់អាចត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |last=Yuhas |first=Alan |date=24 August 2022 |title=Thousands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=27 August 2025 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=26 August 2025}}</ref> ខណៈគេនៅប្រទះរកឃើញសាកសពមនុស្សជាបន្តបន្ទាប់គិតមកត្រឹមខែកញ្ញា​ ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |work=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=27 August 2025}}</ref> អភិបាលក្រុងមួយនេះបានថ្លែងថា ជនស៊ីវិលជាង ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតកំឡុងពេលរុស្ស៊ីបានឡោមព័ទ្ធវាយម៉ារីអ៊ូប៉ូល ប៉ុន្តែចំនួនជាក់ស្ដែងអាចមានរហូតដល់ទៅជាង ២០,០០០ នាក់ឯណោះ ខណៈកងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានដឹកជញ្ជូននាំយកគ្រឿងបូជាសពចល័តមកជាមួយពួកគេពេលចូលគ្រប់គ្រងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។<ref>{{cite news |publisher=PBS |title=Over 10,000 civilians killed in Mariupol siege, mayor says |date=11 April 2022 |url=https://www.pbs.org/newshour/world/over-10000-civilians-killed-in-mariupol-siege-mayor-says |access-date=27 August 2025|first1=Yuras|last1=Karmanau|first2=Adam|last2=Schreck|first3=Cara|last3=Anna}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 August 2025 |work=The Japan Times }}</ref><ref>{{Cite web |title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=27 August 2025 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ការស៊ើបអង្កេតដោយសារព័ត៌មាន ''AP'' ចាប់ពីចុងឆ្នាំ២០២២ បានប៉ាន់ប្រមាណតួលេខជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ថាមានរហូតដល់ ៧៥,០០០ នាក់ ដោយនេះគ្រាន់តែជាតួលេខរាប់ត្រឹមក្នុងតំបន់ទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |title=The Cost of War to Ukraine |url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/cost-war-ukraine |access-date=27 August 2025 |website=The Royal United Services Institute for Defence and Security Studies}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=27 August 2025 |work=AP News}}</ref> ទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន ''AFP'' វិញបានចេញផ្សាយថា "ចន្លោះគម្លាតដ៏ធំមួយក្នុងការរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសគឺកើតចេញពីកង្វះខាតព័ត៌មានពីទីកន្លែងដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី ដូចជាទីក្រុងកំពង់ផែម៉ារីអ៊ូប៉ូលជាដើម ដែលគេជឿថាជនស៊ីវិលរាប់ម៉ឺននាក់បានស្លាប់នៅទីនោះ"។<ref>{{Cite news |date=6 June 2023 |title=10,368: The incomplete count of Ukraine's civilian dead |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230606-10-368-the-incomplete-count-of-ukraine-s-civilian-dead |access-date=27 August 2025 |publisher=Agence France-Presse republished in France 24}}</ref> [[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]] (OHCHR) បានរាយការណ៍បង្ហាញពីចំនួនទិន្នន័យអ្នកស្លាប់ស៊ីវិលស្រដៀងៗគ្នា ហើយគេជឿថាចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសពិតប្រាកដក្នុងចំណោមប្រជាជនស៊ីវិលគឺមានចំនួនខ្ពស់ជាងទិន្នន័យដែលគេនិយមប្រើបច្ចុប្បន្ន។<ref name="OHCHR sep">{{Cite web |date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=[[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]]}}</ref> ទាហានរុស្ស៊ីប្រមាណ ១,២០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឬរបួសនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនជារៀងរាល់ថ្ងៃ បើរាប់ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤<ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ១,៥០០ នាក់នៅក្នុងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំ២០២៤ ដោយបូកសរុបចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសក្នុងខែវិច្ឆិកានោះគឺមានរហូតដល់ទៅ ៤៥,៦៩០ នាក់។<ref>{{cite news |title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> កាសែត ''Newsweek'' បានប៉ាន់ប្រមាណថា ថ្ងៃដែលឆក់យកជីវិតទាហានរុស្ស៊ីច្រើនបំផុតគឺស្ថិតនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ នោះឯង ដោយមានទាហានរុស្ស៊ីស្លាប់ចំនួន ១,៩៥០ នាក់ ដែលនេះជាចំនួនលើសពីអត្រាកំណើតបុរសប្រចាំថ្ងៃជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីទៅទៀត (១,៨៣៦)។<ref>{{cite news |work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> សារព័ត៌មាន ''Meduza'' ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេស[[ឡេតូនី]]បានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីសរុបចំនួន ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បងជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន បើគិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{cite news |work=Meduza |title=120,000 dead and counting A new estimate from Meduza and Mediazona shows the rate of Russian military deaths in Ukraine is only growing |date=5 July 2024 |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/05/a-new-estimate-from-meduza-and-mediazona-shows-the-rate-of-russian-military-deaths-in-ukraine-is-only-growing}}</ref> សង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនដោយរុស្ស៊ីនេះបានក្លាយជាសង្រ្គាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប បើរាប់ចាប់ពីរយៈពេល ៨០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ<ref>{{cite news |work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> ដោយវាបានឡើងវ៉ាដាច់[[សង្គ្រាមបូស្នី]]ទៅទៀត។ អត្រាមរណភាពជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនកាលពីឆ្នាំ២០២០ គឺ ៨.៧/១០០០ នាក់ ហើយមកដល់ឆ្នាំ២០២៤ វាបានហក់ឡើងដល់ ១៨.៦ ដែលនាំឱ្យអ៊ុយក្រែនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខមួយក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានអត្រាមរណភាពខ្ពស់បំផុតនៅលើលោក។ ចំពោះរុស្ស៊ី អត្រាមរណភាពបានរំកិលឡើងដល់ចំណាត់ថ្នាក់លេខប្រាំបួន ពោលគឺមាន ១៤/១០០០ នាក់។<ref>{{cite web |title=Annual death rate from all causes, 1980 to 2021 — Ukraine |url=https://ourworldindata.org/grapher/age-standardized-deaths-from-all-causes?tab=chart&country=~UKR |work=Our World in Data |access-date=27 August 2025 }}</ref><ref>{{cite web |title=Country Comparisons — Death rate |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |work=The World Factbook |archive-url=https://archive.today/20240913084439/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |access-date=27 August 2025 |archive-date=13 September 2024 |archivedate=7 តុលា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251007081954/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |url-status=dead }}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+ទិន្នន័យចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសដែលមានប្រភពផ្ទៀងផ្ទាត់ច្បាស់លាស់ |- ! scope="col" | ! scope="col" |ចំនួន ! scope="col" |រយៈពេល ! scope="col" |ប្រភព |- ! scope="row" |'''ប្រជាជនស៊ីវិលនៅអ៊ុយក្រែន''' |'''១៤,១១៦''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង '''៣៦,៤៨១''' នាក់បានទទួលរងរបួស{{refn|group=ស|ជនស៊ីវិលបរទេសយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៧៦ មកពី ២៥ ប្រទេសត្រូវបានគេរាយការណ៍បញ្ជាក់ថាស្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។}} |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣១​ សីហា ២០២៥ |អង្គការសហប្រជាជាតិ ([[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស|ការិយាល័យសិទ្ធិមនុស្ស]])<ref>{{Cite web |title=Civilian casualties in Ukraine reach three-year high in June, UN human rights monitors say {{!}} UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine |url=https://ukraine.ohchr.org/en/Civilian-casualties-in-Ukraine-reach-three-year-high-in-June-UN-human-rights-monitors-say |access-date=27 August 2025 |website=ukraine.ohchr.org }}</ref> |- !scope="row"|'''ប្រជាជនស៊ីវិលរុស្ស៊ី''' |'''៣៩៤''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (នៅ[[រុស្ស៊ីប៉ែកអឺរ៉ុប|រុស្ស៊ីភាគខាងលិច]]) |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២៥ ធ្នូ ២០២៤ |[[7x7 (គេហទំព័រ)|7x7]]<ref>{{Cite web |date=1 August 2023 |title=Список жертв войны в российских регионах |url=https://semnasem.org/articles/2023/08/01/spisok-zhertv-vojny-v-rossijskih-regionah|publisher=[[7x7 (គេហទំព័រ)|7x7]]}}</ref> |- !scope="row"|'''កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែន''' |'''៧០,៩៣៥''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត,<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=27 August 2025 |website=dw.com }}</ref><br />'''៦៤,៩៩៥''' នាក់បានបាត់ខ្លួន និង '''៦,០៨៧''' នាក់ត្រួវបានចាប់ខ្លួន |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២១​ ឧសភា ២០២៥ |UALosses project<ref name="UALosses">{{Cite web |url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=21 May 2025}}</ref> |- ! scope="row" |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''<br />(ដោយមិនរាប់បញ្ចូលកងកម្លាំងដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍) |'''១៤៥,២៥៨''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៧ វិច្ឆិកា ២០២៥ |សារព័ត៌មាន BBC​ ភាសារុស្ស៊ី និង Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/c15ldx4v0g8o |title=11 тысяч погибших за время переговоров о мире: что мы знаем о потерях России в Украине к концу августа|date=22 August 2025 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250822083257/https://www.bbc.com/russian/articles/c15ldx4v0g8o |archive-date=22 August 2025 |url-status=live}}<br />{{Cite news |title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=27 August 2025}}</ref> |- ! scope="row" |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''<br />(បូករួមទាំងកងកម្លាំងដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍) |'''២១,០០០–២៣,៥០០''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ កញ្ញា ២០២៤ |សារព័ត៌មាន BBC​ ភាសារុស្ស៊ី<ref name="BBCMediazona"/> |} {|class="wikitable plainrowheaders" |+ទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួស |- ! scope="col" | ! scope="col" |ចំនួន ! scope="col" |រយៈពេល ! scope="col" |ប្រភព |- ! rowspan="2"| ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែន |'''១២,០០០''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត (បញ្ជាក់រួច),<br />'''១៦,០០០+''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន{{refn|group=ស|ប្រជាជនស៊ីវិលខ្លះត្រូវបានគរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតកំឡុងពេលត្រូវជាប់ឃុំឃាំងនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី<ref>{{Cite web |title=Thousands of Ukrainian civilians lost in hellish archipelago of Russian jails |url=https://news.sky.com/story/thousands-of-ukrainian-civilians-lost-in-hellish-archipelago-of-russian-jails-13368705 |date=16 May 2025 |website=Sky News }}</ref> ក្នុងនោះមានដូចជាអ្នកសារព័ត៌មានអ៊ុយក្រែនម្នាក់គឺ [[វិចតូរីយ៉ា រ៉ូចឆិនណា]]។<ref>{{Cite web |date=24 April 2025 |title=Ukraine brings back body of journalist Viktoriia Roshchyna tortured in Russian captivity, official says |url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-back-body-of-journalist-viktoriia-roshchyna/ |access-date=28 August 2025 |website=The Kyiv Independent }}</ref>}} |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៧ មិថុនា ២០២៤<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ –​ ១៦ ធ្នូ ២០២៤ |អ៊ុយក្រែន<ref>{{Cite news|url=https://www.president.gov.ua/en/news/lishe-vstanovlennya-spravedlivogo-miru-ta-prityagnennya-agre-91613|title=Only the Establishment of a Just Peace and Holding the Aggressor to Account will Stop Russia's War Crimes in Ukraine – a Separate Discussion on the Humanitarian Dimension of the War Was Held at the Peace Summit|date=17 June 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/12/16/7489343/|title=Over 16,000 Ukrainian civilians held captive in Russia – Ukraine's ombudsman|date=16 December 2024}}</ref> |- |'''២,៨៨៣''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត, '''៨,២៦០''' នាក់បានទទួលរងរបួស<br />(ក្នុងតំបន់លូហ្កានស្ក៍ និងដូណេតស្ក៍) |១៧​ កុម្ភៈ ២០២២ – ២២ ធ្នូ ២០២៤ |សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍{{refn|group=ស|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍បានអះអាងថាប្រជាជនស៊ីវិលចំនួន ១,៧៩៩ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និង ៦,៩០២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនចន្លោះពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ដល់ថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤<ref> * {{cite web |date=30 December 2022|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី)​ Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 24 по 30 декабря 2022 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-24-po-30-dekabrya-2022-g/}} * {{cite web |date=9 January 2024|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 25 по 31 декабря 2023 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-25-po-31-dekabrya-2023-g/}} * {{cite web |date=22 December 2024|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 16 по 22 декабря 2024 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-16-po-22-dekabrya-2024-g/}} </ref> ដោយក្នុងនោះមាន ៨ នាក់បានស្លាប់ និង ២៣ នាក់បានរងរបួសនៅចន្លោះថ្ងៃទី១ ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២<ref name="ombudsman1">{{Cite web |date=12 February 2022 |title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 |url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/ |access-date=28 August 2025 |website=Human Rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic}}</ref> ដូច្នេះចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសកំឡុងពេលសង្គ្រាមឈ្លានពានមាន ១,៧៩១ (ស្លាប់) និង ៦,៨៧៩ (របួស)។}} និងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍<ref>{{Cite web |date=2 March 2023 |title=3,200 LPR civilians killed as a result of Kiev's aggression since 2014 - ombudsperson |website=lug-info.com |url=https://lug-info.com/en/news/3-200-lpr-civilians-killed-as-a-result-of-kiev-s-aggression-since-2014-ombudsperson |access-date=28 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 December 2023 |title=Kiev artillery attacks claim 72 lives in LPR over year, 268 people wounded - ombudsperson |website=lug-info.com |url=https://lug-info.com/en/news/kiev-artillery-attacks-claim-72-lives-in-lpr-over-year-268-people-wounded-ombudsperson}}</ref> |- ! scope="row" |'''ប្រជាជនស៊ីវិលរុស្ស៊ី''' |'''៦២១''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រាប់ទាំងឧបទ្វីប[[គ្រីមៀ]]), '''៧៨៩''' នាក់បានបាត់ខ្លួន |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៩ ឧសភា ២០២៥ |រុស្ស៊ី<ref>{{Cite web |date=19 May 2025 |title=Ukrainian Attacks Have Killed 600 Russian Civilians Since Full-Scale Invasion, Chief Investigator Claims |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/05/19/ukrainian-attacks-have-killed-600-russian-civilians-since-full-scale-invasion-chief-investigator-claims-a89131}}</ref><ref>{{cite web | author=The Moscow Times | title=Over 350 People Killed and Nearly 800 Still Missing in Kursk Region After Ukrainian Incursion, Prosecutor Says | website=The Moscow Times | date=28 May 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/05/27/over-350-people-killed-and-nearly-800-still-missing-in-kursk-region-after-ukrainian-incursion-prosecutor-says-a89232 | access-date=28 August 2025}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |'''កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែន''' | '''៨០,០០០''' នាក់់បានបាត់បង់ជីវិត, '''៤០០,០០០''' នាក់បានរងរបួស |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – មុនកញ្ញា ២០២៤ |ទស្សនាវដ្តី [[ដឹវលស្ទ្រីតជឺរណល|WSJ]] បានដក់ស្រងទិន្នន័យនេះ<br />ចេញពីប្រភពសម្ងាត់មួយរបស់អ៊ុយក្រែន<ref name="WSJ-Casualties" /> |- |'''៦០,០០០–១០០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, '''៤០០,០០០''' នាក់បានរងរបួស |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២៦ វិច្ឆិកា ២០២៤ |ទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានដោយ ''[[ដឹអ៊ីកូណូមីស្ត|The Economist]]''<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2024/11/26/how-many-ukrainian-soldiers-have-died |newspaper=The Economist |date=26 November 2024 |title=How many Ukrainian soldiers have died? |access-date=28 August 2025}}</ref> |- |'''៥០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,<ref>{{cite web |url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/vtrati-ukrajini-u-viyni-proti-rf-zaluzhniy-zayaviv-shcho-vtrati-ukrajinskoji-armiji-ye-kritichnimi-50495727.html |website=[[សំឡេងថ្មីនៃអ៊ុយក្រែន|The New Voice of Ukraine]] |date=6 March 2025 title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Залужний заявив, що втрати України у війні досягли критичної межі, та назвав причини |trans-title= }}</ref> '''៣៨០,០០០''' នាក់បានរងរបួស,<ref>{{Cite news |date=17 February 2025 |title=Over 46,000 Ukrainian soldiers killed since start of Russia's full-scale war, Zelensky says |url=https://kyivindependent.com/over-46-000-ukrainian-soldiers-killed-since-start-of-war-zelensky-says/ |work=The Kyiv Independent |first=Kateryna |last=Hodunova }}</ref><br />'''៥៦,៧០០''' នាក់បានបាត់ខ្លួន,{{refn|group=ស|name=missing|៦៣,០០០ នាក់បានបាត់ខ្លួន បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{cite news |date=17 February 2025 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250217-ukraine-war-death-toll-huge-but-not-fully-known |title=Ukraine war death toll: huge but not fully known |work=France 24 }}</ref> ក្នុងចំនួនអ្នកបាត់ខ្លួននោះ គេជឿថាមាន ៩០ ភាគរយត្រូវជាទាហាន,<ref>{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2025-02-13/icrc-number-of-missing-people-in-ukraine-and-russia-war-doubled-to-50-000-in-a-year |title=Red Cross Says Missing People in Ukraine and Russia War Doubles to 50,000 Over Past Year |date=13 February 2025 |website=USNEWS }}</ref> ពោលគឺស្មើនឹងចំនួនប្រមាណ ៥៦,៧០០​ នាក់។}}<br />'''៨,០០០''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/10/30/world/europe/russia-ukraine-war-torture-abuse.html |work=The New York Times |date=30 October 2024 |title=Ukrainians Tell of Brutal Russian Repression in Occupied Territories }}</ref> |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៦ មីនា ២០២៥<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៧ កុម្ភៈ ២០២៥<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ តុលា ២០២៤ |អ៊ុយក្រែន |- ! rowspan="3" scope="row" |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី''' |'''១,១៤០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៥​ វិច្ឆិកា ២០២៥ |ទិន្នន័យស្មានដោយ[[ក្រសួងការពារជាតិ (សហរាជាណាចក្រ)|ក្រសួងការពារជាតិ]]នៃចក្រភពអង់គ្លេស<ref>{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Russian losses near record highs, says UK intelligence |website=RBC-Ukraine |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/russian-losses-near-record-highs-says-uk-1746264158.html }}</ref> |- |'''១៩១,០០០–២៦៩,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ ឧសភា ២០២៥ |សារព័ត៌មាន BBC ភាសារុស្ស៊ី<ref name="BBCMediazona"/> |- |'''១,១៣០,១៨០+''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស,<br />'''៦០,០០០''' នាក់បានបាត់ខ្លួន |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៩​ តុលា ២០២៥<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៤ កុម្ភៈ ២០២៥ |ទិន្នន័យស្មានដោយ[[ក្រសួងការពារជាតិ (អ៊ុយក្រែន)|​ក្រសួងការពារជាតិ]]អ៊ុយក្រែន<ref>{{cite news |date=24 August 2025 |title=War in Ukraine. Total Combat Losses of the Russian Forces for Day 1,278 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/ |access-date=28 August 2025 |work=Ukrainska Pravda }}</ref><br/>[[ទីស្នាក់ការសម្របសម្រួលសម្រាប់ការព្យាបាលឈ្លើយសឹក|រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន]]<ref>{{cite news |date=4 February 2025 |title=Ukraine Sees Surge in Inquiries From Russian Families on Missing Soldiers |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/02/04/ukraine-sees-surge-in-inquiries-from-russian-families-on-missing-soldiers-a87855 |work=Moscow Times }}</ref> |- ! scope="row" |'''[[កងទ័ពប្រជាជនកូរ៉េ|កងទ័ពកូរ៉េខាងជើង]]''' |'''៦០០''' នាក់បានស្លាប់, '''៤,១០០''' នាក់បានរងរបួស,<br />'''២''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន{{refn|group=ស|name=DPRK|មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ុយក្រែនធ្លាប់បានអះអាងថា ទាហាន[[កូរ៉េខាងជើង]]ចំនួនប្រាំមួយនាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្រោយពីត្រូវរងគ្រាប់មីស៊ីលកាលពីដើមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ខណៈពេលដែលកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងអ៊ុយក្រែន។ [[ក្រសួងការពារជាតិ (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកូរ៉េខាងត្បូង]]បាននិយាយអះអាងថារបាយការណ៍របស់អ៊ុយក្រែននោះទំនងជាត្រឹមត្រូវ ពោលគឺពិតជាបានកើតឡើងមែន។<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/news/n-korean-soldiers-highly-likely-065912286.html|title=N. Korean soldiers 'highly likely' killed in Ukraine: Seoul|access-date=2025-08-31|archivedate=2024-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241010073129/https://www.yahoo.com/news/n-korean-soldiers-highly-likely-065912286.html|url-status=dead}}</ref> ក៏ប៉ុន្តេ ភាគីរុស្ស៊ីវិញបានបដិសេដច្រានចោលនូវរបាយការណ៍នោះ។<ref>{{cite news |date=11 October 2024 |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/10/11/kremlin-dismisses-reports-north-korean-soldiers-supporting-russia-in-ukraine |title=Kremlin dismisses reports of North Korean soldiers fighting for Russia in Ukraine |work=Euronews }}</ref>}} |១៤ ធ្នូ ២០២៤ – ៣០ មេសា ២០២៥ |ទិន្នន័យស្មានដោយកូរ៉េខាងត្បូង<ref>{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2025/04/30/about-600-north-korean-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-seoul-says |title=About 600 North Korean soldiers killed in Russia's war against Ukraine, Seoul says |work=Euronews |date=30 April 2025 }}<br />{{Cite news |url=https://apnews.com/article/north-korea-soldiers-capture-ukraine-russia-defect-141433c872649d55358748b179781758 |title=Seoul's spy agency says North Korean soldiers captured in Ukraine haven't shown desire to defect |work=Associated Press |date=13 January 2025 |first=Kim |last=Tong-Hyung }}</ref><ref name="date of first DPRK casualties">{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/first-reported-deaths-of-north-korean-soldiers-fighting-against-ukraine |title=First reported deaths of North Korean soldiers fighting against Ukraine |work=The Guardian |date=16 December 2024 }}<br />{{Cite news |url=https://kyivindependent.com/30-north-korean-troops-killed-wounded-hur-says/ |title=30 North Korean soldiers killed, injured in Kursk Oblast assaults, Ukraine's intelligence claims |work=The Kyiv Independent |date=16 December 2024 }}</ref> |} ==កិច្ចចរចាសន្តិភាព== [[File:CUMBRE POR LA PAZ EN UCRANIA. ZÚRICH-SUIZA, 16 DE JUNIO DE 2024 - 1.jpg|thumb|[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអំពីសន្តិភាពនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤]]]] ការចរចារកសន្តិភាពរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនបានផ្ដើមធ្វើឡើងដំបូងៗនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ, ថ្ងៃទី៣ ខែមីនា និងថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ នៅឯ[[ព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែន]]។ កិច្ចចរចាបន្ទាប់បន្សំត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា នៅក្នុងប្រទេសតួកគី ហើយកិច្ចចរចាជុំទីបួននៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ដោយកិច្ចចរចាទាំងនេះមិនបានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីទេជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |last=Hopkins |first=Valerie |date=28 February 2022 |title=Initial talks between Russia and Ukraine yield no resolution. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/ukraine-russia-talks-belarus.html |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314231723/https://www.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/ukraine-russia-talks-belarus.html |archive-date=14 March 2022 |issn=0362-4331}} * {{Cite news |last1=Reevell |first1=Patrick |last2=Hutchinson |first2=Bill |date=2 March 2022 |title=2nd round of talks between Russia and Ukraine end with no cease-fire |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/International/2nd-round-talks-russia-ukraine-end-cease-fire/story?id=83226054 |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314224621/https://abcnews.go.com/International/2nd-round-talks-russia-ukraine-end-cease-fire/story?id=83226054 |archive-date=14 March 2022}} * {{Cite news |date=7 March 2022 |title=Ukraine and Russia hold third round of talks |publisher=Deutsche Welle |agency=Reuters, Agence France-Presse, Deutsche Presse-Agentur |url=https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-hold-third-round-of-talks/a-61039008 |url-status=live |access-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314110854/https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-hold-third-round-of-talks/a-61039008 |archive-date=29 August 2025}} * {{Cite news |last=Roshchina |first=Olena |date=28 February 2022 |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Переговори делегацій України та Росії почалися |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/28/7326809/ |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314012254/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/28/7326809/ |archive-date=14 March 2022 |work=Ukrainska Pravda }}</ref> [[File:Annexation of Southern and Eastern Ukraine.svg|thumb|លោកពូទីនចង់បានការទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរុស្ស៊ីលើ {{legend inline|#ffa181|ទឹកដីដែលបានកាត់}} (ក្នុងរូបភាព) ជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់បើកដំណើរការកិច្ចចរចាសន្តិភាពជាមួយអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |date=5 January 2023 |title=Putin Signals Readiness for Peace Talks if Kyiv Cedes Occupied Regions |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/01/05/putin-signals-readiness-for-peace-talks-if-kyiv-cedes-occupied-regions-a79877}}</ref>]] នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសពីលក្ខខណ្ឌសន្តិភាពរបស់ខ្លួនដោយក្នុងនោះ អ៊ុយក្រែនបានទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកកងទ័ពទាំងប៉ុន្មានចេញពីទឹកដីរបស់ខ្លួន ដោះលែងអ្នកទោសអ៊ុយក្រែនទាំងអស់ដែលរុស្ស៊ីបានចាប់ទៅមិនថាជាទាហាន ឬជនស៊ីវិល ចាប់ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីទៅកាត់ទោសពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម]] ហើយអ៊ុយក្រែនត្រូវទទួលបានការធានាសន្តិសុខដើម្បីការពារកុំឱ្យកើតមានអរិភាពនៅពេលអនាគតតទៅទៀត។ ចំពោះលក្ខខណ្ខរបស់រុស្ស៊ីវិញរួមមាន អ៊ុយក្រែនត្រូវតែកាត់ទឹកដីដែលរុស្ស៊ីកំពុងកាន់កាប់ទាំងអស់មកឱ្យខ្លួន បូករួមទាំងទឹកដីដែលរុស្ស៊ីទាមទារប៉ុន្មានទៀត (ថ្វីបើមិនស្ថិតក្រោមរុស្ស៊ីក្ដី) អ៊ុយក្រែនត្រូវឈប់ចង់ចុះចូលជាមួយអង្គការណាតូ ហើយទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែដកចេញវិញឱ្យអស់។<ref name="Putin terms">{{cite news |first=Henri |last=Astier|title=Putin lays out his terms for ceasefire in Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/articles/c033eyyr20do |access-date=29 August 2025 |work=BBC News |date=14 June 2024}}<br />{{cite news |title=Vladimir Putin issues fresh demands to Ukraine to end war |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/14/vladimir-putin-issues-fresh-demands-to-ukraine-to-end-war |access-date=29 August 2025 |work=The Guardian |date=14 June 2024}}<br />{{cite news |title=Putin states Ukrainian Armed Forces must withdraw from 4 Ukrainian oblasts to begin peace talks |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/06/14/7460781/ |access-date=29 August 2025 |work=Ukrainska Pravda |date=14 June 2024}}</ref> បន្ទាប់ពីលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកជាថ្មីម្ដងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ របត់គោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរភ្លាមៗ។ រដ្ឋបាលត្រាំបានចាប់ផ្តើមបើកផ្លូវចរចាជាមួយរុស្ស៊ី និងចរចាជាមួយអ៊ុយក្រែនដោយដាច់ដោយឡែក។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញពីគោលជំហរគាំទ្ររុស្ស៊ីនៅក្នុងសេចក្ដីសម្រេចអង្គការសហប្រជាជាតិចំនួនពីរលើក ដោយដំបូងឡើយអាមេរិកបានជំទាស់នឹងសេចក្តីសម្រេចដែលព្រាងដោយអឺរ៉ុបជុំវិញការថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី និងគាំទ្របូរណភាពទឹកដីអ៊ុយក្រែន ហើយលើកទីពីរ អាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីព្រាង និងបោះឆ្នោតលើសេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដែលអំពាវនាវឱ្យបញ្ចប់ជម្លោះរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ប៉ុន្តែនៅក្នុងខ្លឹមសារសេចក្ដីសម្រេចនោះ អាមេរិកមិនបានពោលពាក្យរិះគន់រុស្ស៊ីសម្បីតែមួយឃ្លា។<ref name="u697">{{cite web | last=Landale | first=James | title=US sides with Russia in UN resolutions on invasion of Ukraine | website=BBC Home | date=25 February 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c7435pnle0go | access-date=29 August 2025}}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== {{Main|ប្រតិកម្មចំពោះការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} {{see also|បាតុកម្មប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} [[File:United Nations General Assembly resolution ES-11 L.1 vote.svg|thumb|ការបោះឆ្នោតនៃ[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ES-១១/១|សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាត អសប លេខ ES-១១/១]] នៅថ្ងៃទី២​ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ជុំវិញការថ្កោលទោសលើសកម្មភាពឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងទាមទារឱ្យមានការដកទ័ពរុស្ស៊ីទាំងស្រុង<br />{{legend|#74C365|រដ្ឋយល់ស្រប}}{{legend|#ab4e52|រដ្ឋប្រឆាំង}}{{legend|#FADA5E|រដ្ឋអនុប្បវាទ}}{{legend|#89CFF0|រដ្ឋអវត្តមាន}}{{legend|#C0C0C0|មិនជាសមាជិក}}]] ការឈ្លានពានដោយរុស្ស៊ីទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានទទួលរងនូវការថ្កោលទោសជាអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលនៃបណ្ដាប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក និងក៏ដូចជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនផងដែរ។<ref>{{Cite web |last=Bellinger |first=John B. III |date=28 February 2022 |title=How Russia's Invasion of Ukraine Violates International Law |url=https://www.cfr.org/article/how-russias-invasion-ukraine-violates-international-law |access-date=29 August 2025 |website=Council on Foreign Relations}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ និងថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ [[រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក]]ចំនួន ១៤១ នៃ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានរួមគ្នាបោះឆ្នោតគាំទ្រសេចក្តីសម្រេចមួយដែលទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានចេញពីទឹកដីអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់។ ប្រទេសសរុបចំនួនប្រាំពីរដោយរួមមានទាំងរុស្ស៊ីផងដែរបានបោះឆ្នោតប្រឆាំងនឹងវិធានការមួយនេះ។<ref>{{Cite news |date=23 February 2023 |title=Ukraine war: UN condemns Russian invasion ahead of anniversary |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64748349 |access-date=29 August 2025 |publisher=BBC News}}</ref> សម្រាប់ប្រតិកម្មផ្នែកនយោបាយចំពោះសកម្មភាពឈ្លានពាននេះវិញរួមមាន ការដាក់បន្ថែមនូវទណ្ឌកម្មថ្មីៗលើរុស្ស៊ី ដែលជាហេតុបង្កផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកជារួម។<ref name="Sanctions slams Russian economy">{{Cite news |last1=Chernova |first1=Anna |last2=Cotovio |first2=Vasco |last3=Thompson |first3=Mark |date=28 February 2022 |title=Sanctions slams Russian economy |url=https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/russia-ruble-banks-sanctions/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228085645/https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/russia-ruble-banks-sanctions/index.html |archive-date=28 February 2022 |access-date=29 August 2025 |publisher=CNN}}</ref> គិតមកត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សហភាពអឺរ៉ុបបានអនុម័តនូវកញ្ចប់ទណ្ឌកម្មចំនួន ១៨ ប្រឆាំងនឹងប្រទេសរុស្ស៊ី និងបេឡារុស ដែលក្នុងនោះមានអង្គភាពស្ថាប័នផ្សេងៗ និងក៏ដូចជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលអំណាចផងដែរ ដែលបូកសរុបចូលគ្នាមានចំនួនប្រមាណជាង ២,៥០០ អង្គភាព។<ref name=EU18sanctions>{{cite web |author=<!-- សូមបំពេញឈ្មោះអ្នកនិពន្ធបើអាច --> |date= 18 July 2025|title= Russia's war of aggression against Ukraine: EU adopts 18th package of economic and individual measures|url= https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/18/russia-s-war-of-aggression-against-ukraine-eu-adopts-18th-package-of-economic-and-individual-measures/|publisher= Council of the EU|access-date=29 August 2025}}</ref> ទណ្ឌកម្មពីបស្ចិមលោកបានបង្ខំឱ្យរុស្ស៊ីប្ដូរទិសដៅនៃការនាំចេញប្រេងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសដែលគ្មានទណ្ឌកម្មមកលើខ្លួនដូចជាប្រទេសឥណ្ឌាជាដើម និងមកផ្ដោតលើពាណិជ្ជកម្ម[[ឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ]]វិញ (ដែលស្ថិតនៅក្រៅកម្មវត្ថុទណ្ឌកម្មរបស់សហភាពអឺរ៉ុប) និងផ្លាស់ប្តូរការនាំចេញធ្យូងថ្មពីទ្វីបអឺរ៉ុបទៅទ្វីបអាស៊ី។<ref>{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=1 August 2023 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research & Social Science |volume=102 |article-number=103150 |bibcode=2023ERSS..10203150O |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |doi-access=free}}</ref> ម្យ៉ាងទៀត ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបជាច្រើនបានសម្រេចកាត់ផ្ដាច់នូវរាល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនុយក្លេអ៊ែរជាមួយរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite journal |last1=Szulecki |first1=Kacper |last2=Overland |first2=Indra |date=April 2023 |title=Russian nuclear energy diplomacy and its implications for energy security in the context of the war in Ukraine |journal=Nature Energy |volume=8 |issue=4 |pages=413–421 |bibcode=2023NatEn...8..413S |doi=10.1038/s41560-023-01228-5 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=11250/3106595}}</ref> រដ្ឋអធិបតេយ្យជាង ៧០ រដ្ឋនៅលើពិភពលោក និងរួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុបផងបានបញ្ជូននូវជំនួយមនុស្សធម៌ដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន ខណៈបណ្ដាប្រទេសជិត ៥០ ប្រទេសបូករួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុបដូចគ្នាបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកយោធាគាំទ្រអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web |date=15 June 2023 |title=Ukraine war aid: Austin asks U.S. allies to 'dig deep' |url=https://www.reuters.com/world/europe/us-defence-boss-austin-urges-allies-dig-deep-with-arms-ukraine-2023-06-15/ |website=Reuters}}</ref> ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបមកលើរុស្ស៊ីមានដូចជា ការហាមប្រាមចរាចរណ៍យន្តហោះរុស្ស៊ីលើដែនអាកាសសហភាពអឺរ៉ុប<ref>{{Cite web |title=EU adopts new set of measures to respond to Russia's military aggression against Ukraine |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/02/28/eu-adopts-new-set-of-measures-to-respond-to-russia-s-military-aggression-against-ukraine/ |publisher=Europa (web portal)}}</ref> ការផ្ដាច់ធនាគាររុស្ស៊ីមួយចំនួនចេញពីប្រព័ន្ធទូទាត់អន្តរជាតិស្វីហ្ត (SWIFT) និងការបិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋមួយចំនួនរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web |title=EU imposes sanctions on state-owned outlets RT/Russia Today and Sputnik's broadcasting in the EU |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/eu-imposes-sanctions-on-state-owned-outlets-rt-russia-today-and-sputnik-s-broadcasting-in-the-eu/ |publisher=Europa (web portal) |access-date=2025-08-31 |archivedate=2022-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220322231146/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/eu-imposes-sanctions-on-state-owned-outlets-rt-russia-today-and-sputnik-s-broadcasting-in-the-eu/ |url-status=dead }}</ref> ប្រទេសមួយចំនួន ពិសេសបណ្ដាប្រទេស[[លោកខាងត្បូង]] បានសម្ដែងនូវបសាទចិត្តជាសាធារណៈ រីឯខ្លះវិញបានសម្ដែងការគាំទ្រពេញទំហឹងតែម្តងចំពោះសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី ដោយមកពីពួកគេលែងមានទំនុកចិត្តជឿជាក់លើគោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិក។<ref name="nyt-eligon">{{Cite news |last=Eligon |first=John |date=17 March 2022 |title=In Some Parts of the World, the War in Ukraine Seems Justified |url=https://www.nytimes.com/2022/03/17/world/war-russia-china-putin-support.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times}} * {{Cite news |last1=Holder |first1=Josh |last2=Leatherby |first2=Lauren |last3=Troianovski |first3=Anton |last4=Cai |first4=Weiyi |date=23 February 2023 |title=The West Tried to Isolate Russia. It Didn't Work. |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/02/23/world/russia-ukraine-geopolitics.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ​បាតុកម្មតវ៉ាផ្សេងៗទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមឈ្លានពាននេះបានផ្ទុះឡើងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយរួមទាំងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី និងផ្នែកខ្លះនៃទឹកដីអ៊ុយក្រែនដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីផងដែរ។<ref>{{Cite news |last=Tambur |first=Silver |date=26 February 2022 |title=Pictures: 30,000 people protest in Tallinn against the Russian invasion of Ukraine |url=https://estonianworld.com/pictures/pictures-30000-people-protest-in-tallinn-against-the-russian-invasion-of-ukraine/ |publisher=Estonian world}}</ref> ការអំពាវនាវធ្វើពហិការផលិតផលទំនិញរបស់រុស្ស៊ីបានរីករាលដាលនៅលើវេទិកាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម<ref>{{Cite news |last=Brooks |first=Hannah |date=2 May 2022 |title=Putin invaded Ukraine. But Russian immigrants are paying the price |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |publisher=NBC News}}</ref> ខណៈពេលដែលក្រុម ''hacker'' បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើគេហទំព័ររុស្ស៊ី ពិសេសគឺគេហទំព័ររបស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីផ្ទាល់។<ref>{{Cite news |last=Srivastava |first=Mehul |date=6 May 2022 |title=Russia pummelled by pro-Ukrainian hackers following invasion |url=https://www.ft.com/content/3391bf8c-e431-415c-b7c5-9eeee08b3374 |work=Financial Times}}</ref> [[មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងរុស្ស៊ី|មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងជាតិសាសន៍រុស្ស៊ី]] បានរុលឡើងក្រោយការឈ្លានពាន ដែលថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់ជនជាតិរុស្ស៊ីរស់នៅក្រៅប្រទេសគេទៀតផង។<ref>{{Cite news |last=Beardsworth |first=James |date=4 March 2022 |title=Russians Abroad: Blamed for a Regime They Sought to Escape |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306231213/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 |archive-date=6 March 2022 |work=The Moscow Times}} * {{Cite news |last=Brooks |first=Hannah |date=3 May 2022 |title=Putin invaded Ukraine. But Russian immigrants are paying the price. |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607005052/https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |archive-date=7 June 2022 |publisher=NBC News}}</ref> នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកពូទីនបានប្រកាសការអនុវត្តការផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររហូតដល់ទៅ ១៥ ឆ្នាំសម្រាប់ជនណាដែលផ្សព្វផ្សាយ "ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ" អំពីប្រតិបត្តិការយោធារុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែន<ref>{{cite news |date=11 March 2022 |title=Even Russia's Kremlin-backed media is going off message and beginning to question Putin's war on Ukraine |url=https://fortune.com/2022/03/11/russia-kremlin-backed-media-off-message-question-putin-war-ukraine-invasion/ |work=Fortune}}</ref> ក្នុងគោលបំណងលុបបំបាត់មតិរិះគន់ណាមួយទាក់ទងនឹងសង្គ្រាម។<ref>{{cite news |last1=Weir |first1=Fred |date=5 December 2022 |title=In Russia, critiquing the Ukraine war could land you in prison |url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/1205/In-Russia-critiquing-the-Ukraine-war-could-land-you-in-prison |work=Christian Science Monitor}}</ref> អន្តរសភា ក៏ដូចជាសភាជាតិនៃបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចប្រកាសរុស្ស៊ីជា[[រដ្ឋឧបត្ថម្ភភេរវកម្ម]]។<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/european-lawmakers-declare-russia-state-sponsor-terrorism-2022-11-23/ |title=European Parliament declares Russia a state sponsor of terrorism |website=Reuters |date=23 November 2022 |access-date=29 August 2025 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123121114/https://www.reuters.com/world/europe/european-lawmakers-declare-russia-state-sponsor-terrorism-2022-11-23/ |url-status=live}}</ref> គិតមកត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសចំនួនបីគឺ [[លីទុយអានី]] [[ឡេតូនី]] និង[[អេស្តូនី]] បានប្រកាសរុស្ស៊ីជា[[ភេរវកម្មរដ្ឋ|រដ្ឋភេរវករ]]។<ref name="Fiedler 2022">{{cite news |last=Fiedler |first=Tristan |date=18 October 2022 |title=Estonian parliament declares Russia a terrorist state |url=https://www.politico.eu/article/as-the-third-country-to-estonia-declares-russia-a-terrorist-state/ |access-date=29 August 2025 |work=Politico}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេស[[អ៊ីស្លង់]]បានក្លាយជាប្រទេសអឺរ៉ុបដំបូងគេបង្អស់ដែលបានបិទស្ថានទូតរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីដោយសារតែសង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។<ref name="Nova 2023 y784">{{cite web |date=1 August 2023 |title=Iceland is the first European country to close its embassy in Moscow |url=https://www.agenzianova.com/en/news/iceland-is-the-first-european-country-to-close-its-embassy-in-moscow/ |access-date=29 August 2025 |website=Agenzia Nova}}</ref> ការឈ្លានពាននេះផងដែរបានជំរុញឱ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែន<ref>{{Cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |date=30 September 2022 |title=Ukraine applies for Nato membership after Russia annexes territory |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001025243/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory |archive-date=1 October 2022 |work=The Guardian}}</ref> [[ហ្វាំងឡង់]] និង[[ស៊ុយអែត]]ដាក់ពាក្យសុំធ្វើជារដ្ឋសមាជិកណាតូជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite news |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Straus |first2=Marine |date=18 May 2022 |title=Finland, Sweden apply to join NATO amid Turkish objections |url=https://www.reuters.com/world/europe/finland-sweden-submit-application-join-nato-2022-05-18/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518070947/https://www.reuters.com/world/europe/finland-sweden-submit-application-join-nato-2022-05-18/ |archive-date=18 May 2022 |work=Reuters​ }}</ref> ប្រទេសហ្វាំងឡង់បានក្លាយជាសមាជិកណាតូនៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣<ref>{{Cite news |first1=Paul |last1=Kirby|first2=Jonathan |last2=Beale|date=4 April 2023 |title=Nato's border with Russia doubles as Finland joins |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-65173043 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405214936/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-65173043 |archive-date=5 April 2023 |agency=BBC News}}</ref> ខណៈប្រទេសស៊ុយអែតបានចូលនៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite news |last=Erlanger |first=Steven |date=7 March 2024 |title=Sweden Officially Enters NATO Alliance, a Strategic Blow to Moscow |url=https://www.nytimes.com/2024/03/07/world/europe/sweden-nato-neutrality.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times}}</ref> ==មើលផងដែរ== * [[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមឈ្លានពាននៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១]] * [[ប្រជាធិបតេយ្យនៅអឺរ៉ុប]] * [[ការបោះឆ្នោតនៅរុស្ស៊ី]] * [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ុយក្រែន]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅក្នុងទឹកដីអតីតសហភាពសូវៀត]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅអឺរ៉ុប]] * [[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមអន្តររដ្ឋចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលកំពុងកើតឡើង]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} ==គន្ថនិទ្ទេសន៍== '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' * {{Cite book |last=D'Anieri |first=Paul |author-link=Paul D'Anieri |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-31550-0 |oclc=1350843759}} ** {{Cite book |last=D'Anieri |first=Paul |date=31 October 2019 |url=https://books.google.com/books?id=Gs6vDwAAQBAJ&pg=PP1 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48609-5 |via=[[សៀវភៅហ្គូហ្គល|Google Books]] |ref=none}} * {{Cite book |last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |isbn=978-1-80526-003-5}} * {{cite book |last=Wallensteen |first=Peter |author-link=Peter Wallensteen |year=2023 |title=Understanding Conflict Resolution |publisher=SAGE |oclc=1370602224 |location=Los Angeles |isbn=9781529613209}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' {{Sister project links|auto=yes|d=Q110999040|m=yes}} * [https://unric.org/en/the-un-and-the-war-in-ukraine-key-information/ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន] នៅឯគេហទំព័រ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] * [https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/library/library-blog/posts/think-tank-reports-on-the-invasion-of-ukraine/ របាយការណ៍គរុសុភាចំពោះការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[ក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]] * [https://news.google.com/topics/CAAqLAgKIiZDQkFTRmdvTkwyY3ZNVEZ5Y0dSaWNXcDZjeElGWlc0dFIwSW9BQVAB ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[ព័ត៌មានហ្គូហ្គល]] * [https://www.understandingwar.org/backgrounder/ukraine-conflict-updates បច្ចុប្បន្នភាពនៃជម្លោះអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]] * [https://storymaps.arcgis.com/stories/36a7f6a6f5a9448496de641cf64bd375 ផែនទីលម្អិត៖ ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]] * [https://storymaps.arcgis.com/stories/733fe90805894bfc8562d90b106aa895 ផែនទីតាមរយៈកាល៖ សង្គ្រាមរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]] *{{cite web|url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine|title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine|first1=Seth |last1=G. Jones|first2=Riley|last2=McCabe|publisher=CSIS|date=3 June 2025|accessdate=18 June 2025}} '''''ជាខេមរភាសា''''' * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%93/ អានពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន] នៅឯ [[វិទ្យុាបារាំងអន្តរជាតិ|RFI]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងណាតូ–រុស្ស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធារុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងណាតូ–អ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] f1xwm5vxbkrgq1taf4zrc3z0zhuboks 340499 340492 2026-09-15T03:31:06Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340492|340492]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-49690-74|~2026-49690-74]] ([[User talk:~2026-49690-74|ការពិភាក្សា​]]) 340499 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជម្លោះយោធា | conflict = ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន | partof = [[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] | image = [[File:2022 Russian invasion of Ukraine.svg|320px]] | image_size = | caption = ស្ថានភាពយោធានៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែនគិតត្រឹមថ្ងៃទី{{date}}<br /> {{legend0|#FDE182|ទឹកដី[[អ៊ុយក្រែន]]}} {{legend0|#ebc0b3|[[ទឹកដីអ៊ុយក្រែនក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី|ទឹកដីក្រោមរុស្ស៊ី]]}}<br />{{legend0|#ABD4DD|[[ទឹកដីអ៊ុយក្រែនក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី#អតីតទឹកដីដែលបា​នកាន់កាប់|ទឹកដីធ្លាប់នៅក្រោមរុស្ស៊ី]]}}<br/><small>[[:en:Template:Russo-Ukrainian War detailed map|ផែនទីលម្អិត (ជាភាសាអង់គ្លេស)]]</small> | date = ២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – បច្ចុប្បន្ន | place = [[អ៊ុយក្រែន]] [[រុស្ស៊ី]] [[សមុទ្រខ្មៅ]] | result = | status = កំពុងសកម្ម | combatant1 = {{plainlist| {{Tree list}} * {{flag|រុស្ស៊ី}} **{{flag|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|name=ស.ប. ដូណេតស្ក៍}}{{refn|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍ គឺជារដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនដែលបានប្រកាសឯករាជ្យនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដោយទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋ[[អូសេទីខាងត្បូង]] (រដ្ឋគ្នីគ្នាដែលមានការទទួលស្គាល់តិចតួច) និងប្រទេសរុស្ស៊ី (ឆ្នាំ២០២២)។<ref name="SouthOssetiaRecognizesDPRLPR">{{cite news |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=South Ossetia recognises independence of Donetsk People's Republic |url=http://tass.ru/en/world/738110 |agency=Information Telegraph Agency of Russia |date=27 June 2014 |access-date=31 January 2022 |archive-date=17 វិច្ឆិកា 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161117173807/http://tass.com/world/738110 |url-status=dead }}</ref>|group=ស}} **{{flag|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|name=ស.ប. លូហ្កានស្ក៍}}{{refn|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍ គឺជារដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនដែលបានប្រកាសឯករាជ្យនៅអំឡុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៤ ដោយទទួលបានការទទួលស្គាល់ពីរដ្ឋ[[អូសេទីខាងត្បូង]] (រដ្ឋគ្នីគ្នាដែលមានការទទួលស្គាល់តិចតួច) និងប្រទេសរុស្ស៊ី (ឆ្នាំ២០២២)។<ref>{{cite web|date=6 November 2014 |title=Ukraine's rebel 'people's republics' begin work of building new states |author-first=Luhn |author-last=Alec |location=Donetsk |url=http://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/ukraine-rebel-peoples-republic-states |access-date=31 January 2022 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web |url=https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |title=Общая информация |website=Official site of the head of the Lugansk People's Republic |access-date=11 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya |archive-date=12 មីនា 2018 |url-status=dead |trans-title=(ភាសារុស្ស៊ី) ព័ត៌មានទូទៅ |archivedate=12 មីនា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180312022523/https://glava-lnr.info/content/obshchaya-informaciya }}</ref>|group=ស}} * '''គាំទ្រដោយ៖''' *{{flag|បេឡារុស}}{{refn|កងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យធ្វើប្រតិបត្តិការឈ្លានពានរបស់គេចេញពីទឹកដីប្រទេសបេឡារុស។<ref name="CNN invasion routes">{{cite news |last1=Lister |first1=Tim |last2=Kesa |first2=Julia |title=Ukraine says it was attacked through Russian, Belarus and Crimea borders |url=https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |access-date=23 មីនា 2022 |agency=CNN |date=24 February 2022 |location=Kyiv |archive-date=24 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224071121/https://www.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_82bf44af2f01ad57f81c0760c6cb697c |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Murphy |first1=Palu |title=Troops and military vehicles have entered Ukraine from Belarus |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/h_d115a65e9b6348752422ad427fa83b95 |access-date=23 មីនា 2022 |agency=CNN |date=24 February 2022 |archive-date=23 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223185404/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-23-22/ |url-status=live }}</ref> ប្រធានាធិបតីបេឡារុស លោក[[អាឡិចសាន់ដឺ លូកាឆេនកូ]]ក៏បានបញ្ជាក់ផងដែរថា កងទ័ពបេឡារុសអាចនឹងចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការឈ្លានពានមួយនេះ ប្រសិនបើមានការចាំបាច់<ref>{{cite web |last1=Rodionov |first1=Maxim |last2=Balmforth |first2=Tom |url=https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |title=Belarusian troops could be used in operation against Ukraine if needed, Lukashenko says |website=Reuters |date=25 February 2022 |access-date=23 មីនា 2022 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225020021/https://www.reuters.com/world/europe/belarusian-troops-could-be-used-operation-against-ukraine-if-needed-lukashenko-2022-02-24/ |url-status=live}}</ref> ហើយមីស៊ីលរបស់រុស្ស៊ីជាច្រើនគ្រាប់ត្រូវបានគេប្រទះឃើញបាញ់ចេញពីដែនដីបេឡារុស។<ref>{{cite news |title=Missiles launched into Ukraine from Belarus |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?pinned_post_locator=urn:asset:4b1fae66-d68a-4ba0-9cb3-bf962c5a10d2 |publisher=BBC News |date=27 February 2022 |access-date=23 មីនា 2022 |archive-date=2 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302125730/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60542877?pinned_post_locator=urn%3Aasset%3A4b1fae66-d68a-4ba0-9cb3-bf962c5a10d2 |url-status=live }}</ref> មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនជាច្រើនបានអះអាងថា ទាហានបេឡារុសបានហោះជំហានឆ្លងចូលដែនដីអ៊ុយក្រែនរួចទៅហើយ។<ref>{{cite web |url=https://time.com/6152999/russia-ukraine-belarus-kharkiv/ |title=Ukrainian Official Says Belarus Has Joined the War, as Russia Pummels Kharkiv |website=Time |date=1 March 2022 |access-date=22 មីនា 2022 |archive-date=2 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302202151/https://time.com/6152999/russia-ukraine-belarus-kharkiv/ |url-status=dead |archivedate=2 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302202151/https://time.com/6152999/russia-ukraine-belarus-kharkiv/ }}</ref> |group=ស}} *{{flag|កូរ៉េខាងជើង}} {{Tree list/end}} }} | combatant2 = {{plainlist| * {{flag|អ៊ុយក្រែន}} }} | commander1 = {{flagdeco|Russia}} [[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]] | commander2 = {{flagdeco|Ukraine}} [[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]] | strength1 = '''កម្លាំងមុនការឈ្លានពាននៅព្រំដែន'''៖<br />១៦៩,០០០–១៩០,០០០{{refn|group=ស|រាប់បញ្ចូលទាំងកម្លាំងយោធាទូទៅ យោធាប្រតិព័ន្ធ និងកម្លាំងក្រុមបំបែករដ្ឋប្រមាណ ៣៤,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។}}<ref>{{Cite web |title=75 тысяч погибших российских солдат 120 смертей в день – вот цена, которую платит Россия за нападение на соседнюю страну. Новое большое исследование "Медузы" и "Медиазоны" о потерях |url=https://meduza.io/feature/2024/02/24/75-tysyach-pogibshih-rossiyskih-soldat |access-date=17 August 2025 |website=Meduza}}</ref><ref>{{cite news |last=Bengali |first=Shashank |date=18 February 2022 |title=The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news |access-date=23 មីនា 2022 |url-access=limited |archive-date=18 កុម្ភៈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218063637/https://www.nytimes.com/live/2022/02/18/world/ukraine-russia-news |url-status=live}}</ref><ref name="The Military Balance2021">{{cite book |title=The military balance 2021 |date=2021 |publisher=International Institute for Strategic Studies |location=Abingdon, Oxon |isbn=978-1032012278}}</ref><br />'''កម្លាំងសរុបមុនការឈ្លានពាន'''៖<br />យោធាទូទៅប្រមាណ ៩០០,០០០ នាក់<ref name="The Military Balance2022_p901">{{cite book |title=The Military Balance 2022 |date=February 2022 |url=https://books.google.com/books?id=vOFeEAAAQBAJ&pg=PA901 |publisher=International Institute for Strategic Studies |isbn=9781000620030 |via=Google Books}}</ref><br />យោធាប្រតិព័ន្ធប្រមាណ ៥៥៤,០០០ នាក់<ref name="The Military Balance2022_p901"/><br />'''ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣'''៖<br />ទាហានសកម្មប្រមាណ ៣០០,០០០+ នាក់នៅអ៊ុយក្រែន<ref name="ISW May 30">{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 30, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-30-2023 |website=Institute for the Study of War |access-date=17 August 2025 |archivedate=31 ឧសភា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230531014846/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-30-2023 |url-status=dead }}</ref><br />'''ក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤'''៖<br />ទាហានសកម្មប្រមាណ ៧០០,០០០ នាក់នៅក្នុងតំបន់<ref name="ISW 14 June 2024">{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, June 14, 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-14-2024 |website=Institute for the Study of War |access-date=18 August 2025 |archivedate=15 មិថុនា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240615031414/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-june-14-2024 |url-status=dead }}</ref> | strength2 = '''កម្លាំងសរុបមុនការឈ្លានពាន'''៖<br />យោធាទូទៅប្រមាណ ១៩៦,០០០ នាក់<ref name="The Military Balance2022_p945">{{cite book |title=The Military Balance 2022 |date=February 2022 |url=https://books.google.com/books?id=vOFeEAAAQBAJ&pg=PA945 |publisher=International Institute for Strategic Studies |isbn=9781000620030 |via=Google Books}}</ref><br />យោធាប្រតិព័ន្ធប្រមាណ ១០២,០០០ នាក់<ref name="The Military Balance2022_p945" /><br />'''ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២'''៖<br />ជាង ៧០០,០០០ នាក់<ref>"[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#military-and-security Ukraine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214235424/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/#military-and-security |date=2021-02-14 }}", The World Factbook, Central Intelligence Agency, 2023-01-18, retrieved 17 August 2025</ref><br />'''ក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៣'''៖<br /> ជាង ៨០០,០០០ នាក់<ref>{{Cite news |date=17 November 2023 |title=Swimming rivers and faking illness to escape Ukraine's draft |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67120904 |access-date=17 August 2025}}</ref> | casualties3 = ទិន្នន័យមានប្រភព និងបម្រែបម្រួលខុសៗគ្នាច្រើន សូមមើល [[#វិនាសកម្ម|§វិនាសកម្ម]]សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែម }} នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេស[[រុស្ស៊ី]]​បាន​បើក​ការ​ឈ្លានពាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំទៅលើប្រទេស[[អ៊ុយក្រែន]] បង្កឱ្យកើតជាសង្គ្រាមដ៏ធំនិងសាហាវឃោរឃៅបំផុតក្នុងទ្វីបអឺរ៉ុបចាំងពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] មក។ ការឈ្លានពាននេះគឺបានវិវត្តចេញពី[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|ជម្លោះសង្គ្រាមព្រំដែន]]រវាងប្រទេសទាំងពីរដែលបានផ្ទុះឡើងដំបូងតាំងពីឆ្នាំ២០១៤ មកម៉្លេះ។<ref>{{Cite book |last1=McFaul |first1=Michael |last2=Person |first2=Robert |editor1-last=Brands |editor1-first=Hal |url=https://books.google.com/books?id=0n72EAAAQBAJ&dq=On+February+24,+2022,+Russian+president+Vladimir+Putin+launched+a+full-+scale+invasion+of+Ukraine,+expanding+dramatically+the+war+against+Ukraine+he+be+gan+in+2014+and+starting+the+largest+war+in+Europe+since+World+War+II.&pg=PA34 |title=War in Ukraine: Conflict, Strategy, and the Return of a Fractured World |date=2 April 2024 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-1-4214-4985-2 |page=34}}</ref>{{sfn|Ramani|2023|p=74}}{{sfn|D'Anieri|2023|p=i; 98}} ប្រតិបត្តិការឈ្លានពានមួយនេះបានបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់ម៉ឺនរាប់សែននាក់របួសនិងបាត់បង់ជីវិត ក្នុងនោះមានទាំងយោធានិងស៊ីវិល។ គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ នេះ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានកំពុងកាន់កាប់ទឹកអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២០%។ ចំពោះប្រជាជនអ៊ុយក្រែនសរុប ៤១ លាននាក់ មាន ៨ លាននាក់ត្រូវបង្ខំផ្លាស់ទីចាកចេញពីប្រទេសរបស់ពួកគេ បើគិតត្រឹមខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣ បង្កបង្កើតជា[[វិបត្តិជនភៀសខ្លួនអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២–២០២៣|វិបត្តិជនភៀសខ្លួន]]ដ៏ធំបំផុតចាប់តាំងពីសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនខែមុនពេលឈ្លានពាន ទាហានរុស្ស៊ីបាន[[វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២|ប្រមូលផ្តុំគ្នានៅជុំវិញព្រំដែនប្រទេសអ៊ុយក្រែន]] ប៉ុន្តែមន្ត្រីរុស្ស៊ីបានចេញបដិសេធ និងច្រានចោលរាល់នូវផែនការវាយប្រហារដែលត្រូវបានគេចោទប្រកាន់។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ីលោក[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានប្រកាសផ្តើម "ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស" ដើម្បីគាំទ្ររដ្ឋបំបែកខ្លួននៅអ៊ុយក្រែនពោលគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍|សាធារណរដ្ឋដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]នៃ[[ជម្លោះនៅដុនបាស|តំបន់ដុនបាស]]។ ពូទីន​បាន​និយាយ​ថា គោល​ដៅ​នៃប្រតិបត្តិការនេះគឺ​ដើម្បីធ្វើ"វិយោធកម្ម" និង"វិណាស៊ីកម្ម"នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកបានប្រកាន់ខ្ជាប់នូវមហិច្ឆតារុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន ប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់អ៊ុយក្រែន និងបានអះអាងមិនពិតថា អ៊ុយក្រែនត្រូវបានកំពុងគ្រប់គ្រងដោយក្រុមនិយមណាស៊ីដែលកំពុងតែធ្វើទុក្ខបុកម្នេញលើជនជាតិភាគតិចរុស្ស៊ី។ ប៉ុន្មាននាទីក្រោយពីការប្រកាសផ្តើមប្រតិបត្តិការពិសេសនោះ ការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសនិងផ្លូវគោកក៏បានចាប់ផ្តើមពីទិសខាងជើង ចេញពីប្រទេស[[បេឡារុស]]តម្រង់ឆ្ពោះទៅរដ្ឋធានី[[កៀវ]] និងតាមទិសផ្សេងៗទៀតរួមមាន៖ ទិសឦសានឆ្ពោះទៅទីក្រុង[[ខាគីវ]] ទិសខាងត្បូងផ្តើមចេញពីតំបន់[[គ្រីមៀ]] និងទិសអាគ្នេយ៍ចេញពីតំបន់[[ដុនបាស]]។ ជាការឆ្លើយតបទៅរុស្ស៊ីវិញ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានអនុម័តច្បាប់អាជ្ញាសឹក និងបានបញ្ជាឱ្យមានការចល័តទ័ពទ្រង់ទ្រាយធំដើម្បីការពារប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ទាហានរុស្ស៊ីបានដកថយចេញពីសមរភូមិភាគខាងជើងនៅអំឡុងខែមេសា។ ចំណែកនៅឯជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងអាគ្នេយ៍វិញ រុស្ស៊ីបានវាយដណ្ដើមយកបានទីក្រុង[[ខឺសុន]]ក្នុងខែមីនា និងទីក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]នៅខែឧសភា។ នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា រុស្ស៊ីបានប្រកាសផ្តើម[[សមរភូមិដុនបាស (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)|សមរភូមិដុនបាស]]សារជាថ្មីឡើងវិញ។ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តទម្លាក់គ្រាប់បែកលើមូលដ្ឋានយោធា និងស៊ីវិលដែលសុទ្ធសឹងតែមានទីតាំងនៅឆ្ងាយពីជួរប្រយុទ្ធ រួមទាំងបណ្តាញថាមពលរបស់អ៊ុយក្រែនពេញមួយសិសិររដូវ។ នៅចុងឆ្នាំ២០២២ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសវាយបកទៅវិញតាមជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងខាងកើត។ មិនយូរប៉ុន្មាន រុស្ស៊ីក៏បានប្រកាសកាត់ផ្ដាច់តំបន់ដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់ចំនួនបួនមកបញ្ចូលជាទឹកដីរុស្ស៊ីដោយខុសច្បាប់។<ref>{{Cite news|first1=Joshua|last1=Berlinger|first2=Anna|last2=Chernova|first3=Tim|last3=Lister|date=30 September 2022|title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law|url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=14 មេសា 2023|work=CNN}}</ref><ref>{{cite web|last=Speri|first=Alice|date=8 October 2022|title=Will Putin Face Prosecution for the Crime of Aggression in Ukraine?|url=https://theintercept.com/2022/10/08/russia-putin-ukraine-war-crimes-accountability/ |access-date=14 មេសា 2023|website=The Intercept}}</ref> នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា អ៊ុយក្រែនបានវាយយកទីក្រុងខឺសុនបានមកវិញ។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ រុស្ស៊ីបានត្រៀមទាហានជិត ២០០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀតសម្រាប់យុទ្ធនាការវាយប្រហារជាថ្មីសម្ដៅទៅរកទីក្រុង[[បាក់មុត]]។<ref name=":2">{{Cite news|last1=Schwirtz|first1=Michael|last2=Addario|first2=Lynsey|date=6 February 2023|title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=14 មេសា 2023|issn=0362-4331}}</ref> សកម្មភាព​ឈ្លានពាន​របស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​បាន​ទទួលរងនូវ[[ប្រតិកម្មចំពោះការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន​|ការ​ថ្កោលទោស​យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរពីសហគមន៍អន្តរជាតិ]]។<ref>{{cite web|last=Bellinger III|first=John B.|date=28 February 2022|title=How Russia's Invasion of Ukraine Violates International Law|url=https://www.cfr.org/article/how-russias-invasion-ukraine-violates-international-law |access-date=14 មេសា 2023|website=Council on Foreign Relations}}</ref> [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានអនុម័តលើ[[សេចក្ដីសម្រេច ES-១១/១ នៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|សេចក្ដីសម្រេច ES-១១/១]] ដោយថ្កោលទោសលើការឈ្លានពាន និងបានទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកទ័ពទាំងប៉ុន្មានរបស់ខ្លួនដែលមានវត្តមាននៅលើទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]]បានបញ្ជាឱ្យរុស្ស៊ីផ្អាកប្រតិបត្តិការយោធារបស់ខ្លួន ខណៈដែល[[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]]បានដកប្រទេសរុស្ស៊ីចេញពីអង្គការរបស់ខ្លួន។ ប្រទេសជាច្រើនបានដាក់ទណ្ឌកម្មលើប្រទេសរុស្ស៊ី និងរួមទាំងបេឡារុស ហើយបានរួមគ្នាបញ្ជូនជំនួយមនុស្សធម៌ និងយោធាដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ បាតុកម្មប្រឆាំងរុស្ស៊ីបានកើតឡើងនៅជុំវិញពិភពលោក រីឯនៅក្នុងប្រទេស​រុស្ស៊ីវិញ បាតុករ​ប្រឆាំងនឹងសង្គ្រាមគឺនឹងត្រូវ​​ចាប់​ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារ ហើយសារព័ត៌មានផ្សេងៗត្រូវបានអាជ្ញាធរពិរុទ្ធមើលយ៉ាងតឹងរឹង។ ជាលទ្ធផលនៃការឈ្លានពាននេះ ក្រុមហ៊ុនបរទេសជាង ១,០០០ បានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសរុស្ស៊ី និងបេឡារុស។ [[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]] (ICC) បានបើកការស៊ើបអង្កេតលើ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងនឹងមនុស្សជាតិ]] [[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម]] [[ការចាប់ពង្រត់កុមារ]] និង[[ការប្រល័យពូជសាសន៍|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍]]ក្នុងអំឡុងការឈ្លានពាន<ref>{{Cite news|last=Allegretti|first=Aubrey|date=3 March 2022|title=ICC launches war crimes investigation over Russian invasion of Ukraine|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/03/icc-launches-war-crimes-investigation-russia-invasion-ukraine |access-date=14 មេសា 2023|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{cite web|title=Ukraine|url=https://www.icc-cpi.int/ukraine |access-date=14 មេសា 2023|website=[[តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ]]}}</ref> ហើយនៅខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០២៣ ICC បានចេញ​ដីកា​ចាប់​ខ្លួន​លោកពូទីន​។<ref>{{Cite news|date=17 March 2023|title=International Criminal Court Issues Arrest Warrant for Putin Over Ukraine War Crimes|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-03-17/urgent-icc-issues-arrest-warrant-for-putin-over-ukraine-war-crimes |access-date=14 មេសា 2023}}</ref> ==ផ្ទៃរឿង== {{Main|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}} [[File:Euromaidan 01.JPG|thumb|បាតុករនៅរដ្ឋធានី[[កៀវ]]ក្នុងអំឡុងបាតុកម្ម[[អឺរ៉ូម៉ីដាន]], វិច្ឆិកា ២០១៣]] បន្ទាប់ពី[[ការរំលាយសហភាពសូវៀត|ការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩១ ប្រទេសអ៊ុយក្រែនដែលទើបតែទទួលបានឯករាជ្យថ្មីៗ និងរុស្ស៊ីបានបន្តរក្សាទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងគ្នា។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤ អ៊ុយក្រែនបានយល់ព្រមចុះលើ[[សន្ធិសញ្ញាស្តីពីការមិនរីកសាយភាយនៃអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ហើយបានដោះកម្ទេចអាវុធនុយក្លេអ៊ែរទាំងប៉ុន្មានដែលបន្សល់ទុកពីអតីតសហភាពសូវៀត។<ref>{{cite web|last=Budjeryn |first=Mariana |url=https://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/media/documents/publication/Issue%20Brief%20No%203--The%20Breach--Final4.pdf |title=Issue Brief #3: The Breach: Ukraine's Territorial Integrity and the Budapest Memorandum |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |access-date=25 មីនា 2022}}</ref> ជាការតបស្នងវិញ រុស្ស៊ី សហរាជាណាចក្រ និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានយល់ព្រមគោរពនូវបូរណភាពទឹកដី និងឯករាជ្យភាពនយោបាយរបស់អ៊ុយក្រែន តាមរយៈ[[អនុស្សារណៈស្តីពីការធានាសន្តិសុខនៅអ៊ុយក្រែន|អនុស្សរណៈនៃការធានាសន្តិសុខ]]នៅឯទីក្រុង[[ប៊ុយដាប៉ែស]]។<ref>{{cite news|last=Vasylenko |first=Volodymyr |date=15 December 2009 |url=https://www.day.kiev.ua/en/article/close/assurances-without-guarantees-shelved-document |title=On assurances without guarantees in a 'shelved document' |newspaper=The Day |access-date=25 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite web |last=Harahan |first=Joseph P. |year=2014 |title=With Courage and Persistence: Eliminating and Securing Weapons of Mass Destruction with the Nunn-Luger Cooperative Threat Reduction Programs |url=https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-date=28 កុម្ភៈ 2022 |access-date=25 មីនា 2022 |website=DTRA History Series |publisher=Defense Threat Reduction Agency |asin=B01LYEJ56H |archivedate=2022-02-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |url-status=dead }}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ រុស្ស៊ីបានក្លាយជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសហត្ថលេខីទាំងប៉ុន្មាននៃ[[ធម្មនុញ្ញដើម្បីសន្តិសុខអឺរ៉ុប]] ដោយបាន"បញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសិទ្ធិរបស់រដ្ឋចូលរួមនីមួយៗ និងសេរីភាពក្នុងការជ្រើសរើស ឬផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធសន្តិសុខរបស់ពួកគេ រួមទាំងសន្ធិសញ្ញាសម្ព័ន្ធភាពផងដែរ"។<ref>{{cite web|title=Istanbul Document 1999 |url=https://www.osce.org/node/39569 |publisher=Organization for Security and Co-operation in Europe |date=19 November 1999 |access-date=25 មីនា 2022 |archive-date=1 មិថុនា 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601124042/https://www.osce.org/node/39569 |url-status=live}}</ref> ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត អតីតប្រទេស[[ប្លុកខាងកើត|ប្លុកបូព៌ា]]ជាច្រើនបានចូលរួមជាមួយអង្គការ[[ណាតូ]] ព្រោះដោយសារការគំរាមកំហែងផ្នែកសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ដែលមានប្រទេសរុស្ស៊ីជាប់ពាក់ព័ន្ធដូចជា៖ [[វិបត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញរុស្ស៊ីឆ្នាំ១៩៩៣]] [[សង្រ្គាមនៅអាប់កាស៊ី]] (១៩៩២–១៩៩៣) និង[[សង្រ្គាមឆេឆិនលើកទី១]] (១៩៩៤–១៩៩៦) ជាដើម។<ref>{{cite web |last=Hall |first=Gavin E. L. |title=Ukraine: the history behind Russia's claim that Nato promised not to expand to the east |url=https://theconversation.com/ukraine-the-history-behind-russias-claim-that-nato-promised-not-to-expand-to-the-east-177085 |website=The Conversation |access-date=25 មីនា 2022 |date=14 February 2022}}</ref> មេដឹកនាំរុស្ស៊ីជាច្រើនបានអះអាងថា មហាអំណាចលោកខាងលិចបានសន្យានឹងរុស្ស៊ីថាសម្ព័ន្ធណាតូនឹងមិនពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនមកទិសខាងកើតនោះឡើយ ប៉ុន្តែអំណះអំណាងនេះត្រូវបានគេជំទាស់ និងច្រានចោលទៅវិញ។<ref name="Wiegrefe 2022" /><ref>{{Cite news|last=Baker|first=Peter|date=9 January 2022|title=In Ukraine Conflict, Putin Relies on a Promise That Ultimately Wasn't|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2022/01/09/us/politics/russia-ukraine-james-baker.html|issn=0362-4331}}</ref> នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០០៨]] នៅឯទីក្រុងប៊ុយការែស ប្រទេសអ៊ុយក្រែន និង[[ចចជី]]បានស្នើសុំសិទ្ធិចូលរួមជាសមាជិកអង្គការណាតូ។<ref>{{cite news|title=Ukraine-Georgia NATO membership a 'direct threat to Russia'|work=ABC News|url=https://www.abc.net.au/news/2008-04-05/ukraine-georgia-nato-membership-a-direct-threat-to/2393800|last=Bevan|first=Scott|date=5 April 2008}}</ref> យោបល់ឆ្លើយតបរបស់សមាជិកផ្លូវការណាតូនីមួយៗមានលក្ខណៈចម្រុះដោយបណ្តារដ្ឋនៅអឺរ៉ុបខាងលិចបានសម្តែងនូវសេចក្ដីព្រួយបារម្ភ​ជុំវិញការចេញ​ប្រឆាំង​របស់​រុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |last=Brown |first=Colin |title=EU allies unite against Bush over Nato membership for Georgia and Ukraine |work=The Independent |date=3 April 2008 |page=24 }}</ref> ទីបំផុត ណាតូបានបដិសេធមិនផ្តល់សមាជិកភាពដល់អ៊ុយក្រែន និងចចជី ប៉ុន្តែពួកគេបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយយល់ព្រមថា"ប្រទេសទាំងពីរគង់តែក្លាយជាសមាជិកអង្គការណាតូនៅថ្ងៃណាមួយ"។ លោកពូទីនបានចេញមុខប្រឆាំងយ៉ាងពេញទំហឹងចំពោះការដេញថ្លៃសមាជិកភាពណាតូរបស់រដ្ឋទាំងពីរ<ref>{{cite news |last=Evans |first=Michael |title=President tells summit he wants security and friendship |work=The Times |date=5 April 2008 |page=46}}</ref> ហើយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ីលោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូហ្វ]]បាននិយាយថា រុស្ស៊ីនឹងធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងដើម្បីទប់ស្កាត់ប្រទេសទាំងពីរពីការចូលជាសមាជិកអង្គការណាតូ។<ref>{{cite news|title=Russia army vows steps if Georgia and Ukraine join NATO|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-russia-nato-steps/russia-army-vows-steps-if-georgia-and-ukraine-join-nato-idUSL1143027920080411|date=11 April 2008|location=Moscow |editor-last=Dick |editor-first=Charles}}</ref> [[File:Map of Ukraine with Cities.png|thumb|ផែនទីប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្រោយតំបន់[[គ្រីមៀ]] (ត្បូង) ធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី និងរដ្ឋផ្ដាច់ខ្លួនគាំទ្រដោយរុស្ស៊ីនៅតំបន់[[ដុនបាស]] (កើត)។]] នៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វិចទ័រ យ៉ានូកូវិច]]បានបដិសេធមិនចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសមាគមន៍ជាមួយ[[សហភាពអឺរ៉ុប]] (EU) ដោយបានប្រើប្រាស់អំណាចនយោបាយសង្កត់លើ[[វែរឃូវណារ៉ាដា|សភាជាតិ]] រួចបានបង្វែរខ្លួនមកជ្រើសរើសពង្រឹងទំនាក់ទំនងជាមួយ[[សហភាពសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ាស៊ី]]ដែលដឹកនាំដោយរុស្ស៊ីវិញ។ សារព័ត៌មានមួយចំនួនបានចុះផ្សាយអំពីសម្ពាធដែលរុស្ស៊ីបានដាក់មកលើអ៊ុយក្រែនដែលបង្ខំឱ្យប្រមុខដឹកនាំអ៊ុយក្រែនបដិសេធនូវកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយសហភាពអឺរ៉ុប។<ref>{{cite book |editor-last1=Dinan |editor-first1=Desmond |editor-last2=Nugent |editor-first2=Neil |title=The European Union in Crisis |publisherPalgrave Macmillan |pages=3, 274}}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងនេះបានបង្កឱ្យមានរលកបាតុកម្មគាំទ្រសហភាពអឺរ៉ុបដែលគេនិយមហៅថា [[អឺរ៉ូម៉ីដាន]] (Euromaidan) ហើយជាលទ្ធផល លោកយ៉ានូកូវិចត្រូវបានផ្តួលទម្លាក់ចេញពីអំណាចនៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤ ហើយចលនាគាំទ្ររុស្ស៊ីក៏បានផ្ទុះឡើងជាបន្តបន្ទាប់នៅតំបន់ប៉ែកខាងកើត និងត្បូងនៃទឹកដីអ៊ុយក្រែន។ ទាហានរុស្ស៊ីដែលមិនមានសញ្ញាសម្គាល់ពីសាមីខ្លួនបានឆក់យកឱកាសនេះចូលកាន់កាប់ទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅក្នុងតំបន់គ្រីមៀ ហើយថែមទាំងបានដណ្តើមកាន់កាប់សភាប្រចាំតំបន់គ្រីមៀទៀតផង។ នៅអំឡុងខែមីនា រុស្ស៊ីបានរៀបចំ[[ប្រជាមតិស្ថានការណ៍គ្រីមៀឆ្នាំ២០១៤|ប្រជាមតិមួយ]] និងបានកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀបញ្ចូលជាកម្មសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួន។ មួយខែក្រោយមកគឺនៅខែមេសា ឆ្នាំ២០១៤ [[សង្គ្រាមនៅដុនបាស|សង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងនៅតំបន់ដុនបាស]] ហើយរដ្ឋផ្តាច់ខ្លួនចំនួនពីរក៏បានលេចជារូបរាងឡើង (គាំទ្រដោយប្រទេសរុស្ស៊ី)<ref>{{Cite news|last1=Charap|first1=Samuel|last2=Boston|first2=Scott|date=21 January 2022|title=U.S. Military Aid to Ukraine: A Silver Bullet?|publisher=RAND Corporation|url=https://www.rand.org/blog/2022/01/us-military-aid-to-ukraine-a-silver-bullet.html}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Shaun|last2=Grytsenko|first2=Oksana|last3=Ragozin|first3=Leonid|date=3 September 2014|title=Russian soldier: 'You're better clueless because the truth is horrible'|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2014/sep/03/ukraine-soldier-youre-better-clueless-because-truth-horrible-moscow-ilovaysk |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.theguardian.com/world/2014/sep/03/ukraine-soldier-youre-better-clueless-because-truth-horrible-moscow-ilovaysk |archive-date=1 មីនា 2022|issn=1756-3224|oclc=60623878}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 October 2014|title=Exclusive: Charred tanks in Ukraine point to Russian involvement|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-tanks-exclusive-idUSKCN0IC1GE20141023 |archive-date=1 មីនា 2022}}</ref> ពោលគឺ [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍]] និង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍|លូហ្កានស្ក៍]]។<ref>{{Cite news|last1=Grytsenko|first1=Oksana|last2=Vlasova|first2=Anastasia|date=12 April 2014|title=Armed pro-Russian insurgents in Luhansk say they are ready for police raid|work=Kyiv Post|publisher=Businessgroup LLC|location=Luhansk|url=https://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140412131249/https://www.kyivpost.com/content/ukraine/armed-pro-russian-insurgents-in-luhansk-say-they-are-ready-for-police-raid-343167.html |archive-date=12 មេសា 2014}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|last=Ragozin|first=Leonid|date=16 March 2019|title=Annexation of Crimea: A masterclass in political manipulation|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107230534/https://www.aljazeera.com/opinions/2019/3/16/annexation-of-crimea-a-masterclass-in-political-manipulation/ |archive-date=7 វិច្ឆិកា 2022}}</ref> [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងមីនស្កឹ]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ និងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៥ គឺជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នា ប៉ុន្តែបទឈប់បាញ់មិនដែលត្រូវបានចុះជាផ្លូវការឡើយ។<ref>{{Cite news|date=29 July 2020|title=Ukraine ceasefire violated more than 100 times within days: OSCE|publisher=Al Jazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |url-status=live |access-date=26 មេសា 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.aljazeera.com/news/2020/7/29/ukraine-ceasefire-violated-more-than-100-times-within-days-osce |archive-date=1 មីនា 2022}}</ref> សមាជិក[[ទម្រង់ន័រម៉ង់ឌី]]៖ ប្រទេស[[បារាំង]] [[អាល្លឺម៉ង់]] និង​[[អ៊ុយក្រែន]]បានមើល​ឃើញ​កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងមីនស្កឹ ជា​កិច្ចព្រមព្រៀងតែ​រវាង​រុស្ស៊ី និង​អ៊ុយក្រែនប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​រុស្ស៊ី​ទទូច​ថា អ៊ុយក្រែន​គួរ​តែចរចា​ដោយ​ផ្ទាល់​ជាមួយ​រដ្ឋ​បំបែក​ខ្លួន​ទាំងពីរនោះ។<ref>{{Cite news|date=9 November 2021|title=France says Russia refused to hold ministerial meeting on Ukraine|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-says-russia-refused-hold-normandy-format-meeting-ukraine-2021-11-09/ |access-date=26 មេសា 2023}}</ref><ref>{{cite web|date=12 July 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'|url=https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219001954/https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-date=19 កុម្ភៈ 2022 |access-date=26 មេសា 2023|website=[[ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី]]}}</ref> នៅឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបដិសេធមិនព្រមធ្វើកិច្ចពិភាក្សាកម្រិតខ្ពស់ជាមួយហ្សេឡេនស្គី ហើយរដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីបានចេញគាំទ្រនូវអត្ថបទមួយរបស់អតីតប្រធានាធិបតីលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]]ជាសាធារណៈ ដែលក្នុងនោះវាបានប្រកែកថា រាល់ដំណោះស្រាយរវាងរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺគ្មានអត្ថន័យអ្វីឡើយ ខណៈដែលអ៊ុយក្រែននៅតែបន្តដើរតួជា"រដ្ឋចំណុះ"របស់សហរដ្ឋអាមេរិក។<ref>{{cite web |date=11 October 2021 |title=Russia Shouldn't Negotiate With 'Vassal' Ukraine, Ex-President Medvedev Says |url=https://www.themoscowtimes.com/2021/10/11/russia-shouldnt-negotiate-with-vassal-ukraine-ex-president-medvedev-says-a75263 |access-date=26 មីនា 2022 |website=The Moscow Times}}</ref> ការកាត់ឧបទ្វីបគ្រីមៀធ្វើជាកម្មសិទ្ធិទឹកដីរបស់ខ្លួនបាននាំឱ្យមានរលកថ្មីនៃជាតិនិយមរុស្ស៊ី ដោយ[[រុស្ស៊ីនិយម|ចលនាចក្រពត្តិនិយមរុស្ស៊ីថ្មី]]ភាគច្រើនប្រាថ្នាចង់កាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនបន្ថែមទៀត ដូចជាផែនការ[[ណូវ៉ូរ៉ូស៊ីយ៉ា]]ជាដើម។<ref>{{Cite news|last=Michael|first=Casey|date=19 June 2015|title=Pew Survey: Irredentism Alive and Well in Russia|publisher=The Diplomat|url=https://thediplomat.com/2015/06/pew-survey-irredentism-alive-and-well-in-russia/}}</ref> នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១ លោកពូទីនបានបោះពុម្ពអត្ថបទមួយដែលមានចំណងជើងថា "ស្តីពីការរួបរួមជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់រុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែន" ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីថាជនជាតិរុស្ស៊ីនិងអ៊ុយក្រែនគឺជា"ជនជាតិតែមួយ"។<ref>{{cite web|last=Putin|first=Vladimir |author-link=Vladimir Putin|date=12 July 2021|title=Article by Vladimir Putin 'On the Historical Unity of Russians and Ukrainians'|url=https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125053520/https://en.kremlin.ru/events/president/news/66181 |archive-date=25 មករា 2022 |access-date=27 មេសា 2023|website=The Kremlin|publisher=[[រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ី]]}}</ref> អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនបានកត់សម្គាល់ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីមានទស្សនៈបំប្លែងចំពោះអ៊ុយក្រែនសម័យទំនើប ក៏ដូចជាប្រវត្តិសាស្រ្តរបស់ខ្លួន។<ref>{{cite web|last=Roth|first=Andrew|date=7 December 2021|title=Putin's Ukraine rhetoric driven by distorted view of neighbor|url=https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207180813/https://www.theguardian.com/world/2021/dec/07/putins-ukraine-rhetoric-driven-by-distorted-view-of-neighbour |archive-date=7 ធ្នូ 2021 |access-date=27 មេសា 2023|website=The Guardian |publication-place=Moscow}}</ref><ref>{{cite web|last1=Dickinson|first1=Peter|last2=Haring|first2=Melinda|last3=Lubkivsky|first3=Danylo|last4=Motyl|first4=Alexander|last5=Whitmore|first5=Brian|last6=Goncharenko|first6=Oleksiy|last7=Fedchenko|first7=Yevhen|last8=Bonner|first8=Brian|last9=Kuzio|first9=Taras|date=15 July 2021|title=Putin's new Ukraine essay reveals imperial ambitions|url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210715191212/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putins-new-ukraine-essay-reflects-imperial-ambitions/ |archive-date=15 កក្កដា 2021 |access-date=27 មេសា 2023|publisher=Atlantic Council}}</ref><ref>{{cite web|last=Wilson|first=Andrew|date=23 December 2021|title=Russia and Ukraine: 'One People' as Putin Claims?|url=https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124130721/https://rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/russia-and-ukraine-one-people-putin-claims/ |archive-date=24 មករា 2022 |access-date=27 មេសា 2023|publisher=Royal United Services Institute}}</ref> ==វិបត្តិមុនការឈ្លានពាន== {{See|វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២}} ==ព្រឹត្តិការណ៍ឈ្លានពាន== ការឈ្លានពាននេះបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ។ វាគឺជាការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតមកលើប្រទេសមួយនៅទ្វីបអឺរ៉ុប និងក៏ជាសង្គ្រាមពេញលេញលើកដំបូងនៅក្នុងទ្វីបនេះផងដែរចាប់តាំងពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ មក។ រុស្ស៊ីបានបើកការវាយតាមរយៈកម្លាំងថ្មើរជើងនិងដែនអាកាសដំណាលៗគ្នា<ref name="CriticalThreats" /><ref name="ISW 4MAR" /> ខណៈមីស៊ីលនិងគ្រាប់ផ្លោងរាប់រយគ្រាប់ត្រូវបានបាញ់បំផ្លោងចូលទៅទូទាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web |last=Sheftalovich |first=Zoya |date=24 February 2022 |title=Battles flare across Ukraine after Putin declares war |url=https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224064603/https://www.politico.eu/article/putin-announces-special-military-operation-in-ukraine/ |archive-date=24 February 2022 |access-date=18 August 2025 |website=Politico}}</ref> ជាក់ស្តែង កងពលថ្មើរជើង និងកងកម្លាំងរថក្រោះបានផ្តើមការវាយលុកពីបួនទិសរួមមាន៖ ទិសខាងជើង (សម្រុកទៅទីក្រុងកៀវ) ទិសខាងត្បូង (ចេញពីឧបទ្វីបគ្រីមៀ) ទិសអាគ្នេយ៍ (ចេញពីដែនដីលូហ្កានស្ក៍ និងដុនបាស) និងទិសខាងកើត។<ref name="auto3">{{cite news |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-mariupol-russia-surrender-reject/ |title=Ukraine rejects Russian demand to surrender port city of Mariupol in exchange for safe passage |publisher=CBS News |date=20 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}</ref><ref name="auto5">{{cite news |url=https://www.cbc.ca/news/world/ukraine-russia-war-march21-1.6391709 |title=Ukraine refuses to surrender Mariupol as scope of human toll remains unclear |publisher=Canadian Broadcasting Corporation |date=21 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}</ref> យុទ្ធនាការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​មីស៊ីល​ដ៏ធំ​ត្រូវ​បានប្រព្រឹត្តិទៅដោយរុស្ស៊ីបានបាញ់​មីស៊ីល​រាប់​សិប​គ្រាប់ចូល​ទូទាំង​ប្រទេស​អ៊ុយក្រែន​រហូត​ដល់​ភាគ​ខាងលិចក្នុង​ទីក្រុងល្វីវទៀតផង។<ref name="auto4">{{cite news |last=Dutton |first=Jack |date=25 February 2022 |title=Russian Military Base Blown Up as Ukraine Fights Back |work=Newsweek |url=https://www.newsweek.com/russian-military-base-blown-ukraine-fights-back-1682558 |url-status=live |access-date=27 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225075915/https://www.newsweek.com/russian-military-base-blown-ukraine-fights-back-1682558 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref name="auto2">{{cite news |date=25 February 2022 |title=Ukrainian Armed Forces attacked Millerovo with Tochka-U |work=Rostov Gazeta |url=https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |url-status=live |access-date=27 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225073113/https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមេសា កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគខាងជើងសម្ដៅទៅទីក្រុងកៀវ ត្រូវបានបញ្ជាឱ្យដកថយរួចបង្វែរមកប្រយុទ្ធនៅដុនបាសវិញ ដើម្បីពង្រឹងការឈ្លានពានជាថ្មីនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសអ៊ុយក្រែន។ កម្លាំងរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគឦសានក៏ត្រូវបានដកចេញ និងផ្លាស់ទីមកសមរភូមិនៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសអ៊ុយក្រែនដូចគ្នា។<ref name="TR" /><ref name="news.yahoo.com">{{Cite news |last1=Epstein |first1=Jake |last2=Haltiwanger |first2=John |date=6 April 2022 |title=NATO chief says Putin still wants to control all of Ukraine, despite repositioning forces to the eastern Donbas region |url=https://news.yahoo.com/nato-chief-says-putin-still-144125043.html |access-date=22 August 2025}}</ref> ឈានដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែមេសា គណៈប្រតិភូមកពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តចំនួន ៤០ ប្រទេសបានមកជួបប្រជុំគ្នានៅ[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសរ៉ាំស្តែន]]ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ដើម្បីពិភាក្សាអំពីការបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពសម្រាប់ផ្តល់ជំនួយសេដ្ឋកិច្ច បន្ថែមពីលើជំនួយផ្គត់ផ្គង់យោធា និងថវិកាទុកកសាងប្រទេសអ៊ុយក្រែនក្រោយចប់សង្គ្រាម។<ref>{{Cite news |last1=Vandiver |first1=John |last2=Svan |first2=Jennifer H. |date=26 April 2022 |title=US and allies gather at Ramstein to discuss how to help Ukraine defeat Russia's 'unjust invasion' |work=Stars and Stripes |location=Ramstein Air Base, Germany |url=https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |url-status=live |url-access=limited |access-date=22 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504174341/https://www.stripes.com/theaters/europe/2022-04-26/austin-ukraine-ramstein-air-base-russia-5804405.html |archive-date=4 May 2022}}</ref> ការពឹងផ្អែករបស់អ៊ុយក្រែនលើជំនួយផ្គត់ផ្គង់ដោយលោកខាងលិចបានធ្វើឱ្យប្រសិទ្ធភាពប្រតិបត្តិការយោធាពួកគេមានកំណត់ ខណៈដែលប្រទេសជំនួយបានកើតការបារម្ភខ្លាចថាអ៊ុយក្រែននឹងប្រើប្រាស់គ្រឿងសព្វាវុធដែលផលិតដោយលោកខាងលិចទៅវាយប្រហារគោលដៅស្ថិតនៅខាងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref name="Sabbagh">{{Cite news |last=Sabbagh |first=Dan |date=31 May 2022 |title=Biden will not supply Ukraine with long-range rockets that can hit Russia |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/30/biden-will-not-supply-ukraine-with-long-range-rockets-that-can-hit-russia}}</ref> បណ្ឌិតនិងអ្នកជំនាញផ្សេងៗបានសម្ដែងនូវមតិខុសៗគ្នាជុំវិញអនាគតនៃសង្គ្រាមនេះ ដោយអ្នក​ខ្លះគិតថា​អ៊ុយក្រែន​គួរយកទឹកដី​ទៅដោះដូរ​សន្តិភាពជាមួយរុស្ស៊ី<ref>{{Cite news |last1=Champion |first1=Marc |last2=Kudrytski |first2=Aliaksandr |date=28 May 2022 |title=Russian Wins in Eastern Ukraine Spark Debate Over Course of War |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-27/russian-wins-in-eastern-ukraine-spark-debate-over-course-of-war |work=Bloomberg}} * {{Cite news |last=Luxmoore |first=Matthew |date=26 May 2022 |title=Ukraine Slams Idea of Swapping Land for Peace |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-slams-idea-of-exchanging-land-for-peace-11653558912 |access-date=22 August 2025 |issn=0099-9660}}</ref> តែអ្នកខ្លះវិញគិតថាអ៊ុយក្រែនអាចបន្តប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីតទៀតថាព្រោះថារុស្ស៊ីបាននិងកំពុងបាត់បង់ធនធានច្រើនស្រាប់ទៅហើយដោយសារសង្គ្រាមនេះ ពោលរុស្ស៊ីអាចចុះខ្សោយនាពេលខាងមុខ។<ref>{{Cite web |last=Atlamazoglou |first=Stavros |date=30 May 2022 |title=War in Ukraine, Day 96 Update: Russia's Military Losses are 'Unsustainable' |url=https://www.19fortyfive.com/2022/05/war-in-ukraine-day-96-update-russias-military-losses-are-unsustainable/ |website=19fortyfive.com}}</ref> ===ការឈ្លានពានដំបូង=== ====ជួរប្រយុទ្ធខាងជើង==== {{Main|ការវាយប្រហារនៅកៀវ (២០២២)}} [[File:2022 Russian Invasion of Ukraine animated.gif|thumb|upright=2.1|ការវិវត្តនៃសង្គ្រាមឈ្លានពានក្នុងទឹកដីអ៊ុយក្រែន (២៤ កុម្ភៈ ដល់ ២៤ មីនា)]] ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីដណ្តើមកាន់កាប់រដ្ឋធានីកៀវ រុស្ស៊ីបានលើកទ័ពឈ្លានពានចេញពីប្រទេសបេឡារុសតាមច្រាំងខាងលិចនៃ[[ទន្លេឌីណេព័រ]] ដោយមានគោលដៅជាក់ស្តែងគឺឡោមព័ទ្ធរដ្ឋធានីរបស់អ៊ុយក្រែនពីទិសខាងលិច។<ref name="wapo20220320">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/20/russia-ukraine-military-offensive/ |title=Russia's war for Ukraine could be headed toward stalemate |first1=Liz |last1=Sly |first2=Dan |last2=Lamothe |newspaper=The Washington Post |date=20 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}} * {{Cite web |last=Roblin |first=Sebastien |date=27 February 2022 |title=At Vasylkiv, Ukrainians Repel Russia's Paratroopers and Commandos in Frantic Night Battle |url=https://www.19fortyfive.com/2022/02/at-vasylkiv-ukrainians-repel-russias-paratroopers-and-commandos-in-frantic-night-battle/ |access-date=18 August 2025 |website=19FortyFive}} * {{Cite news |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/2022/03/21/ukraine-is-winning-war-russia-offensive-putin/ |title=Opinion: Against all odds, Ukrainians are winning. Russia's initial offensive has failed. |first=Max |last=Boot |newspaper=The Washington Post |date=21 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/opinion/2022/03/22/russian-army-has-run-time/ |title=The Russian army has run out of time |first=Richard |last=Kemp |work=The Daily Telegraph |date=22 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref> កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយកម្លាំងវាយប្រហារចំនួនពីរនៅតាមបណ្តោយច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេឌីណេព័រ៖ ខាងលិចនៅទីក្រុង[[ឈើហ៊ីនីវ]] និងភាគខាងកើតនៅក្រុង[[ស៊ូមី]]។<ref name="ISW 4MAR">{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |website=Institute for the Study of War |access-date=27 មីនា 2022 |date=4 March 2022}}</ref><ref name="CriticalThreats">{{cite news |last1=Kagan |first1=Frederick |last2=Barros |first2=George |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |title=Russian Offensive Campaign Assessment, March 4 |url=https://www.criticalthreats.org/analysis/russian-offensive-campaign-assessment-march-4 |access-date=27 មីនា 2022 |work=CriticalThreats |date=5 March 2022}}</ref> កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចូលទៅដល់[[អូប្លាសឈើនីហ៊ីវ]]នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ហើយបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងរដ្ឋបាលនៃអូប្លាសនោះបន្ទាប់ពី[[ការឡោមព័ទ្ធឈើនីហ៊ីវ|ប្រយុទ្ធគ្នាអស់បួនថ្ងៃ]]។<ref>{{cite news |last=Ward |first=Alexander |date=25 February 2022 |title='Almost not possible' for Ukraine to win without West's help, Ukraine official says |work=Politico |url=https://politi.co/3LWSyC5 |url-status=live |access-date=28 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226175146/https://www.politico.com/newsletters/national-security-daily/2022/02/25/almost-not-possible-for-ukraine-to-win-00011969 |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022}}</ref><ref>{{cite news |date=26 February 2022 |title=Ukraine war news from February 25: Kyiv suburbs breached, Russian forces face resistance, Zelensky warns Russia will 'storm' capital |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/93554a7e-f974-49fc-85ba-c111d253b002 |url-status=live |url-access=subscription |access-date=28 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226151541/https://www.ft.com/content/93554a7e-f974-49fc-85ba-c111d253b002 |archive-date=26 កុម្ភៈ 2022}}</ref> ដោយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវជាតិ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏បានចូលដល់ជាយរដ្ឋធានីកៀវភាគខាងកើត ពោលគឺក្រុងប្រូវ៉ារី នៅថ្ងៃទី៤ ខែមីនា។<ref name="ISW 4MAR"/><ref name="CriticalThreats"/> [[File:50 днів активного спротиву окупанту 02.jpg|right|thumb|សំណល់យន្តហោះ ''Antonov An-២២៥ Mriya'' ដែលត្រូវជាយន្តហោះមានទំហំធំបំផុតលើលោក ត្រូវបានរងការខូចខាតជាដំណំកំឡុង[[សមរភូមិអាកាសយានដ្ឋានអាន់តូណូហ្វ]]]] គិតត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែមីនា ក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីដ៏ធំមួយដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាមានប្រវែង ៦៤ គីឡូម៉ែត្រ ត្រូវបានជាប់គាំងខណៈពេលធ្វើដំណើរការឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងកៀវ។<ref>{{cite news |last=Stern |first=David L. |date=5 March 2022 |title=After temporary cease-fires break down, Putin threatens Ukraine's government |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/03/05/ukraine-military-battlefield-kyiv-mariupol/ |access-date=27 មីនា 2022 |issn=0190-8286}}</ref> កម្លាំងរុស្ស៊ីដែលមានគោលដៅដណ្តើមទីក្រុងឈើនីហ៊ីវក៏ត្រូវជាប់គាំងផងដែរ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យពួកគេសម្រេចចិត្តយាមឡោមព័ទ្ធជុំវិញទីក្រុងនោះ។ នៅឯភាគពាយព្យ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តរុលទៅមុខដោយបានកាន់កាប់ក្រុងប៊ូតឆា [[ហូស្តូមឹល]] និង[[វ័រហ្សែល]]ក្នុងដំណើរឆ្ពោះទៅរករដ្ឋធានីកៀវ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី៥ ខែមីនា។<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/europe/ukraine-russia-invasion-sunday-intl-hnk/index.html |title='A family died... in front of my eyes': Civilians killed as Russian military strike hits evacuation route in Kyiv suburb |first1=Tim |last1=Lister |first2=Josh |last2=Pennington |first3=Luke |last3=McGee |first4=Radina |last4=Gigova |publisher=CNN |date=7 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |title=Bucha, Vorzel, Hostomel under enemy's control, situation remains critical |agency=Ukrinform |date=7 March 2022 |access-date=27 មីនា 2022 |archive-date=9 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309001159/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3422872-bucha-vorzel-hostomel-under-enemys-control-situation-remains-critical.html |url-status=dead }}</ref> ដល់ថ្ងៃទី១១ ខែមីនា វាត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា ហ្វូងរថយន្តដ៏វែងនោះបានបំបែកទៅទីតាំងខុសៗគ្នា ដោយខ្លះបានចតនៅក្រោមម្លប់ដើមឈើដើម្បីគេចខ្លួនពីការចាប់យករូបភាពពីផ្កាយរណប។ គ្រាប់រ៉ុក្កែតជាច្រើនក៏ត្រូវបានគេរកឃើញផងដែរ។<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Paul |title=Stalled 40-mile-long Russian convoy near Kyiv now largely dispersed, satellite images show |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-11-22/h_1b9599f9b4bf3b17110242404180ffec |access-date=6 មេសា 2022 |publisher=CNN |date=11 March 2022 |archive-date=13 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220313042127/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-11-22/h_1b9599f9b4bf3b17110242404180ffec |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការវាយតបវិញដើម្បីទប់កងកម្លាំងរុស្ស៊ីដែលត្រៀមនឹងចូលទីក្រុងកៀវតាមទិសដៅផ្សេងៗ។<ref>{{cite news |first1=Alan |last1=Cullison |first2=Isabel |last2=Coles |first3=Yaroslav |last3=Trofimov |date=16 March 2022 |title=Ukraine Mounts Counteroffensive to Drive Russians Back From Kyiv, Key Cities |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |access-date=6 មេសា 2022 |archive-date=16 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316111106/https://www.wsj.com/articles/ukraine-mounts-counteroffensive-to-drive-russians-back-from-kyiv-key-cities-11647428858 |url-status=live }}</ref> ដោយមិនអាចទទួលបានជ័យជំនះភ្លាមៗនៅក្នុងប្រតិបត្តិការកៀវ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏សម្រេចផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្រ្ត ហើយចាប់ផ្តើមប្រើប្រាស់អាវុធប្រឈម ការទម្លាក់គ្រាប់បែកមិនរើសមុខ និងសង្គ្រាមឡោមព័ទ្ធ។<ref>{{cite news |first1=Michael R. |last1=Gordon |first2=Alex |last2=Leary |title=WSJ News Exclusive {{!}} Russia, Failing to Achieve Early Victory in Ukraine, Is Seen Shifting to 'Plan B' |url=https://www.wsj.com/articles/russia-failing-to-achieve-early-victory-in-ukraine-is-seen-shifting-to-plan-b-11647824374 |work=The Wall Street Journal |date=21 March 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/putins-nuclear-move-could-make-situation-much-much-more-dangerous-us-official-2022-02-27/ |title=Russian forces appear to shift to siege warfare in Ukraine- U.S. official |first1=Idrees |last1=Ali |first2=Phil |last2=Stewart |work=Reuters |date=27 February 2022 |access-date=6 មេសា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា សកម្មភាពវាយតបរបស់អ៊ុយក្រែននៅក្នុងទីក្រុងកៀវបានផ្តល់លទ្ធផលផ្លែផ្កាច្រើនលើសពីអ្វីដែលខ្លួនបានស្មាន់ បន្ទាប់ពីពួកគេបានដណ្តើមបានទីក្រុង និងតំបន់តូចៗនៅភាគខាងកើត និងលិចនៃទីក្រុងកៀវមកវិញ។<ref name="Guardian220325">{{cite news |first1=Joanna |last1=Walters |first2=Jem |last2=Bartholomew |first3=Martin |last3=Belam |first4=Samantha |last4=Lock |date=25 March 2022 |title=Russia-Ukraine war latest: Ukraine takes back towns east of Kyiv; hopes of Mariupol humanitarian corridor grow – live |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/live/2022/mar/25/ukraine-war-latest-news-sanctions-a-little-late-zelenskiy-tells-european-council-biden-to-visit-poland-live |access-date=6 មេសា 2022 |issn=0261-3077}}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីជាច្រើនបានដកថយចេញពីភាគខាងជើងនៃទីក្រុងកៀវខណៈកំពុងរងការវាយប្រហារច្រើនឡើងៗពីយោធាអ៊ុយក្រែន ហើយនៅចុងខែមីនា កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់ក្រុងប៊ូតឆាបានដកថយចេញទាំងស្រុងទៅភាគខាងជើង។ កង​កម្លាំង​អ៊ុយក្រែន​បាន​ចូល​ក្នុង​ក្រុង​នេះនៅ​ថ្ងៃ​ទី​១ ខែ​មេសា។<ref>{{cite web |last=Rudenko |first=Olga |date=2 April 2022 |title=Hundreds of murdered civilians discovered as Russians withdraw from towns near Kyiv (GRAPHIC IMAGES) |url=https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |access-date=6 មេសា 2022 |website=The Kyiv Independent |archive-date=3 មេសា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403022637/https://kyivindependent.com/national/hundreds-of-murdered-civilians-discovered-as-russians-withdraw-from-towns-near-kyiv-graphic-images/ |url-status=live}}</ref> អ៊ុយក្រែន​បាន​អះអាង​ថាខ្លួន​បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់តំបន់​ទាំង​មូល​ជុំវិញ​រដ្ឋធានី​កៀវដោយក្នុងនោះរួមមានក្រុងអៀរពីន ប៊ូតឆា និងហូស្តូមឹល។ល។ នៅ​ត្រឹម​ថ្ងៃ​ទី២ ខែ​មេសា [[ការសម្លាប់រង្គាលនៅប៊ូតឆា|ភស្តុតាង​នៃ​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្រ្គាម​]]ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅទីក្រុងប៊ូតឆា។<ref>{{cite web |title=Ukraine war latest: Ukraine says it has retaken entire Kyiv region |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-60949706 |access-date=6 មេសា 2022 |website=BBC News}}</ref> ====ជួរប្រយុទ្ធខាងត្បូង និងកើត==== {{Main|ការវាយប្រហារអ៊ុយក្រែនខាងកើត}} [[File:Russian bombardment on the outskirts of Kharkiv.jpg|thumb|លទ្ធផលពីការទម្លាក់គ្រាប់បែកដោយរុស្ស៊ីនៅជាយក្រុងការគីវ, ១ មីនា]] នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ កងកម្លាំងរុស្សីបានផ្លាស់ទីចេញពីគ្រីមៀបុកសម្ដៅមកប៉ែកពាយព្យ ដោយបានកាន់កាប់ស្ពានឆ្លងទន្លេឌីណេព័រជាច្រើន<ref>{{Cite news |title=Ukraine loses control over crossing to Kherson |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225155031/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412906-ukraine-loses-control-over-crossing-to-kherson.html |archive-date=25 February 2022}}</ref> និងរួមទាំង[[ព្រែកជីកគ្រីមៀខាងជើង]]ទៀតផង។<ref>{{Cite news |last1=Marrow |first1=Alexander |last2=Ostroukh |first2=Andrey |date=24 February 2022 |editor-last=Balmforth |editor-first=Tom |title=Russian forces unblock water flow for canal to annexed Crimea, Moscow says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220301/https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-unblock-water-flow-canal-annexed-crimea-moscow-says-2022-02-24/ |archive-date=1 March 2022 |work=Reuters}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមីនា ទីក្រុង[[ខឺសុន]]បានក្លាយជាទីក្រុងសំខាន់ដំបូងរបស់អ៊ុយក្រែនដែលបានធ្លាក់ទៅក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Pérez-Peña |first2=Richard |date=2 March 2022 |title=First Ukraine City Falls as Russia Strikes More Civilian Targets |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |access-date=31 មីនា 2022 |issn=0362-4331 |archive-date=3 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220303000108/https://www.nytimes.com/2022/03/02/world/europe/kherson-ukraine-russia.html |url-status=live }}</ref> បន្ទាប់មក កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបន្តដំណើរទៅកាន់ក្រុង[[មិកូឡៃហ្វ]] ហើយបានបើកការវាយលុកព្យាយាមដណ្ដើមទីក្រុងនេះ ប៉ុន្តែត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនរុញច្រានចេញវិញ។<ref>{{cite news |title=Ukrainian defenders repelled attack on Mykolaiv city, fighting continues on outskirts |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3420336-ukrainian-defenders-repelled-attack-on-mykolaiv-city-fighting-continues-on-outskirts.html |access-date=31 មីនា 2022 |agency=Ukrinform |date=4 March 2022}}</ref> បន្តបន្ទាប់មកទៀត កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានផ្លាស់ទីខិតមកជិត[[រោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]] និងបានឡោមព័ទ្ធទីក្រុង[[អេនែរ្ហូដារ]]។<ref>{{cite web |date=3 March 2022 |title=Russian forces attacking Zaporizhzhia nuclear power plant in Ukraine, per multiple reports |url=https://www.businessinsider.com.au/russian-forces-attacking-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-ukraine-ap-2022-3 |access-date=30 មីនា 2022 |website=Business Insider Australia |archivedate=4 មីនា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220304042146/https://www.businessinsider.com.au/russian-forces-attacking-zaporizhzhia-nuclear-power-plant-ukraine-ap-2022-3 |url-status=dead }}</ref> គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ កងទ័ពរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្ដើមធ្វើដំណើរសម្ដៅទៅក្រុង[[ម៉ារីអ៊ូប៉ូល]]<ref>{{Cite news |title=Battle ongoing near Mariupol – mayor |agency=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225110919/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3412585-battle-ongoing-near-mariupol-mayor.html |archive-date=25 February 2022}} * {{Cite web |last=Richárd |first=Jabronka |date=25 February 2022 |title=(ភាសាហុងគ្រី) Így áll most a háború Ukrajnában: több nagyvárosban harcok dúlnak, megtámadtak egy orosz repülőteret |url=https://ellenszel.hu/2022/02/25/igy-all-most-a-haboru-ukrajnaban-tobb-nagyvarosban-harcok-dulnak-megtamadtak-egy-orosz-repuloteret/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226011052/https://ellenszel.hu/2022/02/25/igy-all-most-a-haboru-ukrajnaban-tobb-nagyvarosban-harcok-dulnak-megtamadtak-egy-orosz-repuloteret/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=29 មីនា 2022 |website=Ellenszél}}</ref> ហើយមកដល់ថ្ងៃទី២៧ កម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[ប៊ែរដាំនស្ក៍]]។<ref name="unianberdyansk" /><ref>{{cite tweet |author=NEXTA |author-link=Nexta |user=nexta_tv |number=1497605510887100420 |date=26 February 2022 |title=The tanks of the occupiers have circled #Berdyansk and are heading towards #Mariupol. https://t.co/jwsIoORzH0 |access-date=30 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220227062037/https://twitter.com/nexta_tv/status/1497605510887100420 |archive-date=27 កុម្ភៈ 2022 |url-status=live}}</ref><ref name="CNN-Berdyansk">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2022/03/24/europe/ukraine-russian-warship-berdyansk-intl/index.html |title=Ukrainians claim to have destroyed large Russian warship in Berdyansk |first1=Tim |last1=Lister |first2=Celine |last2=Alkhaldi |first3=Olga |last3=Voitovych |first4=Gianluca |last4=Mezzofiore |publisher=CNN |date=24 March 2022 |access-date=30 មីនា 2022}}</ref> មកត្រឹមថ្ងៃទី១៨ ខែមីនា ទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលត្រូវបានកម្លាំងរុស្ស៊ីឡោមព័ទ្ធទាំងស្រុង ហើយការប្រយុទ្ធគ្នាបានរាលដាលដល់កណ្តាលទីក្រុង ដែលជាហេតុនាំឱ្យកិច្ចប្រឹងប្រែងជម្លៀសជនស៊ីវិលមិនអាចប្រព្រឹត្តិទៅរួច។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/18/russia-missile-lviv-mariupol-ukraine-war |title=Fighting reaches central Mariupol as shelling hinders rescue attempts |first1=Daniel |last1=Boffey |first2=Lorenzo |last2=Tondo |newspaper=The Guardian |date=18 March 2022 |access-date=29 មីនា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ ​រុស្ស៊ីបានទាមទារឱ្យអាជ្ញាធរក្រុងទម្លាក់អាវុធចុះចាញ់ ប៉ុន្តែខាងភាគីអ៊ុយក្រែនបានបដិសេធ។<ref name="auto3" /><ref name="auto5" /> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន លោកស្រី[[អុលហា ស្តេហ្វានីស៊ីណា]]បាននិយាយថា " ជាង ៨៥ ភាគរយនៃទីក្រុងម៉ារីអ៊ូបូលត្រូវបានរងការបំផ្លិចបំផ្លាញ"។<ref>{{cite news |url=https://thehill.com/homenews/sunday-talk-shows/599917-ukrainian-official-mariupol-simply-does-not-exist-anymore |title=Ukrainian official: Mariupol 'simply does not exist anymore' |first=Rachel |last=Scully |work=The Hill |publisher=Nexstar Media Group |date=27 March 2022 |access-date=31 មីនា 2022}}</ref> ជាងនេះទៅទៀតនោះ រុស្ស៊ី​បាន​បដិសេធមិនអនុញ្ញាតឱ្យឡានក្រុងចំនួន ៥០ គ្រឿងបញ្ជូនដោយ​អង្គការសហប្រជាជាតិចូលជម្លៀស​ជនស៊ីវិលជាប់នៅក្នុងទីក្រុងឡើយ។​<ref>"Ukraine War: Putin demands Mariupol surrender to end shelling". BBC News. 3-30-2022. [https://www.bbc.com/news/world-europe-60926470]</ref> នៅឯដែនដីភាគខាងកើត ទាហានរុស្ស៊ីបានព្យាយាមចូលកាន់កាប់ទីក្រុង[[សមរភូមិខាគីវ (២០២២)|ខាគីវ]] ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងតស៊ូការពារដ៏រឹងមាំរបស់អ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |last=Losh |first=Jack |title=Kharkiv's Resistance to Russia's War Has Already Begun |website=Foreign Policy |url=https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |access-date=29 មីនា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225044904/https://foreignpolicy.com/2022/02/24/russia-ukraine-war-resistance-kharkiv/ |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 }}</ref> ទីក្រុង[[អ៊ីហ្សូម]]របស់អ៊ុយក្រែនត្រូវបានកងកម្លាំងរុស្ស៊ីចូលកាន់កាប់នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា បន្ទាប់ពីប្រយុទ្ធគ្នាអស់ជាងមួយខែ។<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/04/07/izyum-eastern-ukraine-razing-towns/ |title=In eastern Ukraine, Russian military razing towns to take them over |first=Dalton |last=Bennett |newspaper=The Washington Post |date=7 April 2022 |access-date=18 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/18/russian-human-rights-abuses-took-place-in-izium-ukraine-investigation-finds |title=Militia units commanded by Russia named in Izium abuse investigation |first1=Nick |last1=Hopkins |first2=Jamie |last2=Wilson |first3=Luke |last3=Harding |work=The Guardian |date=18 July 2023 |access-date=18 August 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានថ្លែងថា ខ្លួនបានត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីបើកប្រតិបត្តិការយោធាដំណាក់កាលទីពីរដោយមានគោលដៅកាន់កាប់ទីក្រុងធំៗនៅភាគខាងកើតប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |url=https://finance.yahoo.com/news/russia-says-first-phase-ukraine-134534902.html |title=Russia says first phase of Ukraine operation mostly complete, focus now on Donbass |work=Yahoo! Finance |date=25 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា បន្ទាប់ពីកងទ័ពរុស្ស៊ីបានដកថយចេញពីរដ្ឋធានីកៀវ ប្រទេសរុស្ស៊ីក៏បានចាប់ផ្ដើមពង្រីកការវាយប្រហាររបស់ខ្លួនលើទឹកដីភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ុយក្រែនតាមរយៈការទម្លាក់គ្រាប់បែក និងការវាយប្រហារដែនអាកាសទៅលើទីក្រុងអូដេសា មិកូឡៃហ្វ និងរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា។<ref>{{Cite news |date=3 April 2022 |title=Missiles hit Ukraine refinery, 'critical infrastructure' near Odessa |work=The Straits Times |publisher=SPH Media Trust |agency=Reuters |url=https://www.straitstimes.com/world/missiles-hit-critical-infrastructure-at-ukrainian-port-of-odessa |access-date=18 August 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 March 2022 |title=Video analysis reveals Russian attack on Ukrainian nuclear plant veered near disaster |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2022/03/11/1085427380/ukraine-nuclear-power-plant-zaporizhzhia |access-date=18 August 2025}}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែមេសា ការប្រមូលផ្តុំកងទ័ព និងរថក្រោះរុស្ស៊ីឡើងវិញនៅជុំវិញក្រុងអ៊ីហ្សូម ស្លូវីអានស្កិ៍ និងក្រាម៉ាតរស្កិ៍ បានជំរុញឱ្យមន្ត្រីអ៊ុយក្រែនចេញសេចក្ដីណែនាំឱ្យប្រជាជនដែលរស់នៅជិតព្រំដែនភាគខាងកើតទាំងប៉ុន្មានឱ្យជម្លៀសខ្លួនមកភាគខាងលិចអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់។<ref>{{Cite news |last=Picheta |first=Rob |date=6 April 2022 |title=The fight for Sloviansk may be 'the next pivotal battle' of Russia's war in Ukraine |publisher=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/04/06/europe/sloviansk-ukraine-russia-military-significance-intl/index.html |access-date=18 August 2025}}</ref> ===ជួរប្រយុទ្ធភាគអាគ្នេយ៍ (៨ មេសា – ៥ កញ្ញា ២០២២)=== {{Main|ខ្សែកាលនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន (៨ មេសា – ២៨ សីហា ២០២២)}} [[File:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 2 animated.gif|thumb|upright=1.7|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនពីថ្ងៃទី៧ ខែមេសា រហូតដល់ថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២]] ត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា ដំណើរឈ្លានពានរបស់កម្លាំងរុស្ស៊ីនៅជួរប្រយុទ្ធភាគអាគ្នេយ៍ត្រូវបានកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបិទខ្ទប់នៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។<ref name="RNZM"/> នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមេសា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមបើកការវាយប្រហារតាមភាគខាងកើតប្រវែង ៤៨០ គីឡូម៉ែត្រ ដែលលាតសន្ធឹងពីទីក្រុងខាគីវទៅដល់ទីក្រុងដូណេតស្ក៍និងលូហ្កានស្ក៍ និងបូករួមទាំងការបាញ់មីស៊ីលស្របៗគ្នាផងដែរចូលសម្ដៅទីក្រុងកៀវនិងល្វីវ។<ref name="nytimes.com">{{Cite news |last1=Arraf |first1=Jane |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Landler |first3=Mark |date=19 April 2022 |title=Ukraine Says Russia Begins Assault in the East After Raining Missiles Nationwide |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/04/18/world/europe/ukraine-russia-missiles-lviv-donbas.html |access-date=18 August 2025 }}</ref> ត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែឧសភា ព្រោះតែការនាំចូលបន្ថែមនៃអាវុធកាំភ្លើងធំចូលសមរភូមិ រុស្ស៊ីបានមានប្រៀបខ្លាំងលើអ៊ុយក្រែនជុំវិញគុណភាពនិងចំនួននៃកាំភ្លើងធំ។<ref name="Sabbagh"/> ដោយជាការឆ្លើយតបទៅនឹងពាក្យសម្ដីប្រធានាធិបតីបៃដិនដែលថាអាមេរិកនឹងបញ្ជូនកាំភ្លើងធំទំនើបៗមកឱ្យអ៊ុយក្រែន លោកពូទីនបាននិយាយថា រុស្ស៊ីនឹងពង្រីកប្រតិបត្តិការរបស់ខ្លួនដោយវាតទីលើទីប្រជុំជនសំខាន់ៗបន្ថែមទៀតរបស់អ៊ុយក្រែន។ បន្តិចក្រោយមកនៅថ្ងៃទី៦ ខែឧសភា ក្បាលគ្រាប់មីស៊ីលថ្មីៗបានហោះមកបំបុកទីតាំងជាច្រើនផ្សេងៗនៅទីក្រុងកៀវក្រោយពីរុស្ស៊ីបានខកខានបាញ់ប្រហារទីក្រុងនេះអស់ជាច្រើនសប្ដាហ៍។<ref>{{cite web |url=https://news.yahoo.com/russia-bombards-kyiv-vows-strike-123428279.html?fr=yhssrp_catchall |title=Russia bombards Kyiv, vows to strike new targets if U.S. Sends long-range missiles to Ukraine |date=6 June 2022 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២០ ខែកក្កដា លោកឡាហ្វរូហ្វបានប្រកាសថា ការពង្រីកប្រតិបត្តិការយោធាពិសេសរុស្ស៊ីនៅតំបន់ហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា និងខឺសុនគឺជាទង្វើដ៏សមស្របបំផុតបើប្រៀបទៅនឹងជំនួយយោធាពីបរទេសដែលបានបញ្ជូនមកឱ្យអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |date=20 July 2022 |title=Ukraine News: Kyiv Intensifies Attacks on Russian Positions in South |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/07/20/world/ukraine-russia-war#russia-ukraine-territory-expansion-lavrov }}</ref> កងកម្លាំងជើងគោករុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមកែនទាហានស្ម័គ្រចិត្តពីតំបន់ខ្លួនកំពុងកាន់កាប់នៅក្នុងខែមិថុនា ហើយក៏បង្កើតបានជា[[កងអង្គទ័ពទីបី (រុស្ស៊ី)|កងអង្គទ័ពទីបី]]ថ្មីដោយមានកម្លាំងប្រមាណចាប់ពី ១៦,០០០ ទៅ ៦០,០០០ នាក់។<ref>{{Cite news |date=29 July 2022 |title=Russia prepares to deploy new strike force against Ukraine – Ukrainian Intelligence |work=Ukrainska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2022/07/29/7360811/ |access-date=18 August 2025}}</ref> នៅក្នុងខែកញ្ញា អង្គភាពថ្មីថ្មោងនេះក៏ត្រូវបានរុស្ស៊ីបញ្ជូនទៅ[[ប្រតិបត្តិការវាយបកនៅខាគីវ (២០២២)|សមរភូមិខាគីវ]]ចំពេលដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីនៅទីនោះបានកំពុងដកថយ។ បើយោងទៅតាមកាសែតព័ត៌មាន ''Forbes'' បានបញ្ជាក់ថា​ កងអង្គទ័ពទីបីមិនបានជួយកម្លាំងរុស្ស៊ីអ្វីច្រើនណាស់ណានោះទេ ពោលគឺគ្មានប្រសិទ្ធភាពដូចការគ្រោងទុកឡើយ។<ref>{{Cite magazine |last=Axe |first=David |date=15 September 2022 |title=The Russians Spent Months Forming A New Army Corps. It Lasted Days in Ukraine. |url=https://www.msn.com/en-us/money/news/the-russians-spent-months-forming-a-new-army-corps-it-lasted-days-in-ukraine/ar-AA11RjPK |magazine=Forbes |access-date=18 August 2025 |via=MSN }}</ref> ====ការដួលរលំនៃទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល==== {{Main|ការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល}} នៅថ្ងៃទី១៣ ខែមេសា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយប្រហារបន្ថែមទៅលើរោងចក្រផលិតដែកនិងដែកថែបមួយកន្លែងនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល ដែលជាកន្លែងដែលកម្លាំងអ៊ុយក្រែនកំពុងប្រើប្រាស់ដើម្បីការពារបិទកម្លាំងរុស្ស៊ីមិនឱ្យចូលកាន់កាប់ទីក្រុង។<ref>{{Cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |last3=McKernan |first3=Bethan |date=13 April 2022 |title=Last marines defending Mariupol 'running out of ammunition' |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-mariupol-running-out-of-ammunition |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415205024/https://www.theguardian.com/world/2022/apr/11/ukraine-last-marines-defending-mariupol-running-out-of-ammunition |archive-date=15 April 2025}}</ref> នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ុយក្រែន លោកដេនីស ស្មីហាលបាននិយាយថា ទាហានអ៊ុយក្រែនបានប្តេជ្ញាទោះយ៉ាងណាក៏មិនព្រមទទួលឱសានវាទចុះចាញ់ពីរុស្ស៊ី និងប្រយុទ្ធការពារម៉ារីអ៊ូប៉ូលរហូតដល់ទីបញ្ចប់។<ref name="RNZM">{{Cite news |date=17 April 2022 |title=Ukraine war: Mariupol defenders will fight to the end |work=Radio New Zealand News |url=https://www.rnz.co.nz/news/world/465439/ukraine-war-mariupol-defenders-will-fight-to-the-end-pm }}</ref> បន្ទាប់ពីបានជួបប្រជុំជាមួយពូទីន និងហ្សេឡេនស្គី អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោកហ្គូតេរ៉េសបានថ្លែងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមេសា ថា លោកនឹងព្យាយាមរៀបចំដំណើរជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីរោងចក្រនោះ។<ref>{{Cite news |last=Prentice |first=Alessandra |date=28 April 2022 |title=U.N. chief Guterres calls for escape route from Mariupol 'apocalypse' |work=Reuters |publication-place=Kyiv |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220429105525/https://www.reuters.com/world/europe/un-doing-all-it-can-make-evacuation-ukrainian-steel-plant-possible-guterres-2022-04-28/ |archive-date=29 April 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមេសា ទាហានរុស្ស៊ីបានអនុញ្ញាតឱ្យជនស៊ីវិលចាកចេញក្រោមការដឹកនាំរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។<ref>{{Cite news |date=1 May 2022 |title=Civilians flee Azovstal bunkers in evacuation led by U.N. |first1=Tom |last1=Balmforth |first2=Max |last2=Hunder |first3=Alessandra |last3=Prentice |work=Yahoo News |agency=Reuters |url=https://news.yahoo.com/more-civilians-evacuated-around-azovstal-111331097.html |access-date=18 August 2025 }}</ref> មកត្រឹមថ្ងៃទី៣ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានផ្ដើមការវាយប្រហារសារថ្មីលើរោងចក្រនោះ<ref>{{Cite news |date=3 May 2022 |title=Russia shells Mariupol plant with civilians still reported trapped |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |url-status=live |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220506145656/https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-started-shelling-azovstal-plant-after-ukraine-took-advantage-2022-05-03/ |archive-date=6 May 2022}}</ref> ខណៈជនស៊ីវិលត្រូវបានជម្លៀសចេញអស់នៅថ្ងៃទី៧ ខែឧសភា។<ref>{{Cite news |date=7 May 2022 |title='All' civilians have been evacuated from a besieged steel plant in Mariupol |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/05/07/1097413091/steel-plant-mariupol-azovstal-civilians-evacuated |access-date=2 June 2022 }}</ref> ក្រោយពីជនស៊ីវិលត្រូវជម្លៀសអស់ រោងចក្រមួយនោះនៅផ្ទុកទាហានអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២,០០០ នាក់ដោយក្នុងនោះមាន ៧០០ នាក់បានរងរបួស។ [[File:Наслідки обстрілу дитячої лікарні та пологового будинку в Маріуполі, 9 березня 2022 року.jpg|thumb|មន្ទីរពេទ្យកុមារមួយកន្លែងនៅម៉ារីអ៊ូប៉ូលក្រោយរងការទម្លាក់គ្រាប់ពីរុស្ស៊ី]] មេបញ្ជាការទ័ពជាប់នៅរោងចក្រនោះបានទាក់ទងរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនឱ្យចរចាជាមួយរុស្ស៊ីដើម្បីបើកច្រកផ្លូវចេញ ដោយពួកគេខ្លាចថាកម្លាំងរុស្ស៊ីនឹងប្រហារជីវិតពួកគេអស់ប្រសិនបើពួកគេសុំចុះចាញ់។<ref>{{Cite news |last=Koshiw |first=Isobel |date=8 May 2022 |title='Surrender is not an option': Azov battalion commander in plea for help to escape Mariupol |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-mariupol |archive-url=https://web.archive.org/web/20250511201140/https://www.theguardian.com/world/2022/may/08/surrender-is-not-an-option-azov-battalion-commander-in-plea-for-help-to-escape-mariupol |archive-date=11 May 2025}}</ref> មេបញ្ជាការរងទ័ពជាប់ក្នុងរោងចក្រនោះគឺលោក[[អ៊ីលីយ៉ា សាម៉ូលែនកូ]]បាននិយាយថា "ពួកយើងដូចមនុស្សត្រៀមស្លាប់អញ្ចឹង ដូច្នេះហើយបានជាយើងខិតខំប្រឹងប្រយុទ្ធតបតវិញអស់ពីចិត្តពីថ្លើម"។<ref>{{Cite news |last1=Krasnolutska |first1=Daryna |last2=Champion |first2=Marc |date=8 May 2022 |title=Mariupol Steel Plant's 'Dead Men' Defenders Call for Rescue Plan |work=Bloomberg News |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-05-08/mariupol-steel-plant-s-dead-men-defenders-call-for-rescue-plan |access-date=18 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែឧសភា ការិយាល័យអគ្គសេនាធិការអ៊ុយក្រែនបានប្រកាសថា ទ័ពនៅម៉ារីអ៊ូប៉ូលនោះបាន "បំពេញបេសកកម្មប្រយុទ្ធរបស់គេហើយ" ហើយនិងកំពុងចាប់ផ្តើមជម្លៀសចេញ។ ទាហានចំនួន ២៦៤ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសទៅពន្ធនាគារអូលេនីវកាក្រោមរុស្ស៊ី ខណៈដែល ៥៣ នាក់ដែលរងរបួសធ្ងន់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យនៅក្រុងណូវ៉ូអាសូហ្វស្កិ៍ ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ីដូចគ្នា។<ref name="nytimes16">{{Cite news |last1=Hopkins |first1=Valerie |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Santora |first3=Marc |name-list-style=and |date=16 May 2022 |title=Ukrainian authorities declare an end to the combat mission in Mariupol after weeks of Russian siege. |url=https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-mariupol.html |archive-url=https://archive.today/20220516233043/https://www.nytimes.com/2022/05/16/world/europe/azovstal-mariupol.html |archive-date=16 May 2022 |access-date=18 August 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Harrison |first1=Virginia |last2=agencies |name-list-style=and |date=17 May 2022 |title=Hundreds of Ukrainian troops evacuated from Mariupol steelworks after 82-day assault: Blow for Ukraine as removal of soldiers, many wounded, suggests city that became symbol of resistance has fallen into Russian hands |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/16/hundreds-of-ukrainian-troops-evacuated-from-azovstal-steelworks-after-82-day-assault |access-date=18 August 2025 |work=The Guardian }}</ref> ក្រោយការជម្លៀសទាហានអ៊ុយក្រែនទាំងប៉ុន្មានចេញអស់ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនិងដូណេតស្ក៍បានឈរជើងជាផ្លូវការនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។ វិមានក្រឹមឡាំងបានថ្លែងថា លោកពូទីនបានធានារួចហើយថាយុទ្ធជនអ៊ុយក្រែនដែលបានចុះចាញ់នោះនឹងត្រូវបានមើលថែស្របតាម "ច្បាប់អន្តរជាតិ" ខណៈដែលហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា ខ្លួនកំពុងស្វះស្វែងរកវិធីនាំទាហានទាំងនោះមកផ្ទះវិញ...។<ref name="reutersmay17">{{Cite news |date=17 May 2022 |title=Azovstal siege ends as hundreds of Ukrainian fighters surrender |work=Reuters |publication-place=Mariupol |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=18 August 2025 |archive-url=https://archive.today/20220517160354/https://www.reuters.com/world/europe/russia-backed-separatists-say-256-ukrainian-fighters-surrendered-azovstal-2022-05-17/ |archive-date=17 May 2022}}</ref> ====សមរភូមិដុនបាសថ្មី==== {{Main|សមរភូមិដុនបាស (២០២២)}} [[File:Map of the war in Donbass.svg|thumb|ផែនទីបង្ហាញពីតំបន់ដុនបាសគិតត្រឹមថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៤៖ តំបន់ពណ៌ផ្កាឈូកគឺស្ថិតនៅក្រោមរុស្ស៊ីនិងក្រុមផ្ដាច់ខ្លួនអ៊ុយក្រែន ឯតំបន់ពណ៌លឿងគឺស្ថិតក្នុងដៃរដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន។]] ការ​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​មីស៊ីល​របស់​រុស្ស៊ីមក​លើ​ស្ថានីយ​រថភ្លើងក្រុងក្រាម៉ាថូស្ក៍នៅថ្ងៃ​ទី៨ ខែ​មេសា បាន​សម្លាប់​មនុស្សប្រមាណ ៦១ នាក់<ref name="z362"/> និងបង្ក​របួសដល់មនុស្សប្រមាណ ៨៧ ទៅ ៣០០ នាក់បន្ថែមទៀត​។<ref>{{Cite web |last1=Tebor |first1=Celina |last2=Lee |first2=Ella |date=8 April 2022 |title='An evil without limits': Dozens killed, injured in rocket strike on train station in eastern Ukraine: Live updates |url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2022/04/08/kraine-russia-invasion-live-updates/9507961002/ |access-date=19 August 2025 |website=USA Today }}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយថា អ៊ុយក្រែនកំពុងត្រៀមខ្លួនសម្រាប់យុទ្ធនាការវាយប្រហារថ្មីរបស់រុស្ស៊ីពីភាគខាងកើត។<ref>{{Cite news |date=11 April 2022 |title=Tens of thousands feared dead in Mariupol |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/live-blog/russia-ukraine-war-live-updates-zelenskyy-warns-offensive-east-rcna23809 |access-date=19 August 2025 }}</ref> ភស្តុតាងពីរូបភាព​ផ្កាយរណបបានបង្ហាញឱ្យឃើញពីក្បួនរថយន្តយោធារុស្ស៊ីនៅភាគខាងត្បូងចាប់ពីទីក្រុងខាគីវ រហូតដល់អ៊ីហ្សូមនៅថ្ងៃទី១១ ខែមេសា ពោលជាការដាក់ពង្រាយរៀបចំទ័ពឡើងវិញដោយរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last=Saric |first=Ivana |date=10 April 2022 |title=Satellite images: Russian military convoy heads south toward Donbas region |work=Axios |url=https://www.axios.com/photos-russia-convoy-donbas-3af345c4-c292-4181-abe5-80abbc303b8b.html |access-date=19 សីហា 2025 |archive-date=5 មីនា 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305030725/https://www.axios.com/2022/04/10/photos-russia-convoy-donbas |url-status=dead }}</ref> នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមេសា បន្ទាប់ពីទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលត្រូវបានធ្លាក់ក្នុងដៃរុស្ស៊ី រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចេញប្រកាសថា ដំណាក់កាលទីពីរនៃការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅតំបន់ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ និងខាគីវបានកំពុងតែរីករាលដាលខ្លាំង ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីស្ទើរតែកាន់កាប់តំបន់ដុនបាសទាំងមូល។<ref>{{Cite news |date=18 April 2022 |title=Ukraine says 'Battle of Donbas' has begun, Russia pushing in east |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |url-status=live |url-access=limited |access-date=19 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220418205729/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-says-battle-donbas-has-begun-russia-pushing-east-2022-04-18/ |archive-date=18 April 2022}}</ref> យោងទៅតាមរបាយការណ៍ពីសារព័ត៌មាន ''BBC''​ នៅថ្ងៃទី២២ ឧសភា បានឱ្យដឹងថា ក្រោយពីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលបានដួលរលំ រុស្ស៊ីបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅលូហ្កានស្ក៍ និងដូណេតស្ក៍ ខណៈគ្រាប់មីស៊ីលជាច្រើនរួមទាំងគ្រាប់កាំភ្លើងធំផងបានផ្លោងចូលក្រុងស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍ ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ុយក្រែនក្នុងខេត្តលូហ្កានស្ក៍។<ref>{{Cite news |last=Murphy |first=Matt |date=23 May 2022 |title=Ukraine war: Russian assault on key Donbas city intensifies |publisher=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |url-status=live |access-date=19 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523080849/https://www.bbc.com/news/world-europe-61547756 |archive-date=23 May 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានវាយចូលទីក្រុង[[លីម៉ាន់ (អ៊ុយក្រែន)|លីម៉ាន់]] ដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុងនេះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា។<ref>{{Cite web |date=26 May 2022 |title=Russian forces have 'upper hand' in Donbas fighting, Ukrainian officials say |url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/26/ukraine-burying-civilians-mass-graves-russia-advances |website=The Guardian}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[ស្វីតឡូដាស្ក៍]]មួយទៀត<ref name="Svitlodarsk24522">{{Cite news |title=Donetsk region: occupying forces capture Svitlodarsk |work=[[Yahoo News]] |url=https://news.yahoo.com/donetsk-region-occupying-forces-capture-133430234.html |access-date=18 August 2025}}</ref> ហើយមកត្រឹមថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា មានរបាយការណ៍ថ្មីប្រាប់ថា ទីក្រុងស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍ប្រមាណ ៨០% កំពុងស្ថិតក្រោមកម្មសិទ្ធិរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last1=Thebault |first1=Reis |last2=Iati |first2=Marisa |last3=Timsit |first3=Annabelle |last4=Suliman |first4=Adela |last5=Pietsch |first5=Bryan |last6=Pannett |first6=Rachel |date=2 June 2022 |title=Russia, U.S. trade barbs over weapons pledge; Severodonetsk on the brink |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/01/russia-ukraine-war-news-live-updates/ |access-date=19 August 2025 }}</ref> មួយថ្ងៃក្រោយមក កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកវិញ ហើយមកត្រឹមថ្ងៃទី៤ ខែមិថុនា រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែនបានចេញមុខអះអាងថា កម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានដណ្ដើម ២០% នៃទីក្រុងនោះមកវិញ។<ref>{{Cite news |date=4 June 2022 |title=Russia 'suffering huge casualties' as troops retreat: Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/6/4/fighting-rages-in-two-key-eastern-ukrainian-cities |access-date=19 August 2025 }}</ref> ខណៈជួរការពារអ៊ុយក្រែននៅស៊ីវេរ៉ូដូណេតស្ក៍បានកំពុងចុះខ្សោយ កងទ័ពរុស្ស៊ីក៏បង្កើនការវាយប្រហារលើទីក្រុង[[លីស៊ីឆានស្ក៍]]នៅក្បែរនោះ។<ref>{{Cite news |last1=Gibbons-Neff |first1=Thomas |last2=Stevis-Gridneff |first2=Matina |date=13 June 2022 |title=Ukraine Allies Ponder Options As Cities Falter |edition=Late, New York |volume=59,453 |page=1 |work=The New York Times |url=https://static01.nyt.com/images/2022/06/13/nytfrontpage/scan.pdf }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ីបានអះអាងថាទីក្រុងលីស៊ីឆាន់ស្ក៍ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយកងកម្លាំងរុស្ស៊ីជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite news |date=3 July 2022 |title=Russia claims capture of pivotal city in eastern Ukraine |work=CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/ukraine-russia-war-lysychansk-luhansk-province-donbas/ }}</ref> សារព័ត៌មាន ''The Guardian'' នៅថ្ងៃទី៤ ខែកក្កដា បានចុះផ្សាយថា ក្រោយពីខេត្តលូហ្កានស្ក៍បានដួលរលំទៅក្រោមរុស្ស៊ី កងទ័ពរុស្ស៊ីនឹងបន្តការឈ្លានពានរបស់ពួកគេចូលទៅក្នុងខេត្តដូណេតស្ក៍ម្តង ដោយមានគោលដៅវាយបំបែកទីក្រុងស្លូវីអានស្កិ៍ និង[[បាក់មុត]]។<ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sam |date=4 July 2022 |title=Putin declares victory in Luhansk after fall of Lysychansk |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/04/ukraine-donetsk-next-russian-target-after-capture-of-luhansk-says-governor }}</ref> ====សមរភូមិហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា==== [[File:Shopping center in Kremenchuk after Russian shelling, 2022-06-27 (1) frame 0246.jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីបារាំង លោកអេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុងបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលរុស្ស៊ីលើផ្សារទំនើបមួយក្នុងក្រុង[[ក្រេមិនឈូក]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ ថាជា "ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម"។]] កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តបាញ់ស្រោបមីស៊ីល និងទម្លាក់គ្រាប់បែកជាច្រើនលើទីក្រុង[[ឌីញីប្រូ]] និង[[ហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ា]]។<ref name="nytimes.com"/> នៅថ្ងៃទី១០ ខែមេសា [[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិឌីញីប្រូ]]ត្រូវបានរុស្ស៊ីវាយកម្ទេចដោយគ្រាប់មីស៊ីល។<ref>{{Cite news |date=10 April 2022 |title=Russian rockets destroy airport in Ukrainian city of Dnipro |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/10/russian-rockets-destroy-airport-in-ukrainian-city-of-dnipro |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨​ ខែមិថុនា មីស៊ីលរុស្ស៊ីដែលបានធ្លាក់លើផ្សារទំនើបមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ក្រេមិនឈូក]]បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១៨ នាក់ ខណៈប្រធានាធិបតីបារាំងបានចាត់ទុកវាជាឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមប្រព្រឹត្តិដោយរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=28 June 2022 |title=Dozens missing after Russian missile strike on mall kills 18 |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/rescuers-dig-survivors-russian-missile-strike-ukrainian-shopping-mall-2022-06-28/ }}</ref> [[File:Missile strike on a humanitarian convoy in Zaporizhzhia, 2022-09-30 (02).jpg|thumb|សពប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែននៅហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាក្រោយការវាយប្រហារដោយមីស៊ីលពីកងទ័ពរុស្ស៊ីកំឡុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២]] ទីភ្ញាក់ងារនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ុយក្រែនគឺ[[អ៊ែនឺហួអាតូម]]បានសម្ដៅលើស្ថានការណ៍នៅរោងចក្រថាមពលនុយក្លេអ៊ែរហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាថាមាន "ភាពតានតឹងខ្លាំង" ដោយបញ្ជាក់ថា រោងចក្រនោះឥឡូវកំពុងបានគ្រប់គ្រងដោយទាហានរុស្ស៊ីរហូតដល់ទៅ ៥០០ នាក់ ខណៈរុស្ស៊ីបានបន្តបាញ់ផ្លោងនៅតំបន់ក្បែរៗនោះដោយមិនញញើត និងបានយករោងចក្រធ្វើជាកន្លែងស្តុកទុកអាវុធទៀតផង។<ref>{{Cite news |date=7 July 2022 |title=Russia accused of shelling from Zaporizhzhia nuclear plant in Ukraine |url=https://www.france24.com/en/europe/20220716-live-russia-accused-of-shelling-from-zaporizhzhia-nuclear-plant |access-date=19 August 2025 |work=France 24 }}</ref> ក្រោយមានការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទរវាងម៉ាក្រុងនិងពូទីន ប្រទេសរុស្ស៊ីបានយល់ព្រមអនុញ្ញាតឱ្យអធិការនៃ[[ទីភ្នាក់ងារថាមពលអាតូមិកអន្តរជាតិ]] (IAEA) ទៅចុះពិនិត្យនៅរោងចក្រនោះនៅថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា។ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ ការចូលស្ទាបស្ទង់ស្ថានការណ៍នៅរោងចក្រនោះត្រូវបានរុស្ស៊ីរឹតបន្តឹតយ៉ាងខ្លាំង ហើយត្រូវការទាមទារចរចាស្មុគស្មាញច្រើនដើម្បីឱ្យភាគីរុស្ស៊ីបើកផ្លូវចូលមើល។<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-yet-grant-access-zaporizhzhia-nuclear-reactor-roofs-iaea-2023-07-20/ |title=Russia yet to grant access to Zaporizhzhia nuclear reactor roofs, IAEA says |last1=Murphy |first1=Francois |date=20 July 2023 |work=Reuters |access-date=19 August 2025 }} * {{Cite news |last=Mureephy |first=Matt |date=19 August 2022 |title=Ukraine war: Russia to allow inspectors at Zaporizhzhia nuclear plant – Putin |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-62613013 |access-date=19 August 2025}}</ref> ===ការកាត់ទឹកដី និងការបាត់បង់ទឹកដី (៦ កញ្ញា – ១១ វិច្ឆិកា ២០២២)=== {{Further|ខ្សែកាលនៃការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន (២៩ សីហា – ១១ វិច្ឆិកា ២០២២)}} [[File:2022 Russian Invasion of Ukraine Phase 3 animated (cropped).gif|thumb|upright=1.5|ផែនទីបង្ហាញពីដំណើរការឈ្លានពានរុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែនពីថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ដល់ថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២]] នៅថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនក្រោមបញ្ជាការរបស់[[អូឡិចសាន់ដឺ ស៊ីរស្គី|នាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ីរស្គី]]បានបើកការវាយប្រហារតបតនឹងរុស្ស៊ីវិញនៅក្នុងតំបន់ខាគីវ ដោយផ្តើមចេញពីទីតាំងក្បែរក្រុង[[បាឡាគ្លីយ៉ា]]។<ref name="RO">{{Cite report |url=https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |title=Russian offensive campaign assessment, September 6 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Barros |first2=George |date=6 September 2022 |publisher=Institute for the Study of War |last3=Philipson |first3=Layne |last4=Kagan |first4=Frederick W. |access-date=19 August 2025 |archivedate=7 កញ្ញា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220907043934/https://www.understandingwar.org/sites/default/files/Russian%20Operations%20Assessment%20September%206.pdf |deadurl=yes }} * {{Cite web |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Oleksandr Syrskyi, o coronel-general que está a orquestrar a contraofensiva na Ucrânia |url=https://observador.pt/2022/09/11/oleksandr-syrskyi-o-coronel-general-que-esta-a-orquestrar-a-contraofensiva-na-ucrania |website=Observador }} * {{Cite news |last1=Sauer |first1=Pjotr |last2=Koshiw |first2=Isobel |date=8 September 2022 |title=Ukraine launches surprise counterattack in Kharkiv region |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/global/2022/sep/07/ukraine-launches-surprise-counterattack-kharkiv-region-russia |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ លោកវ្ល៉ាឌីមៀរ ពូទីនបានប្រកាសពីការចល័តទ័ពដោយផ្នែក ខណៈរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរហ្គី ស៊ុយហ្គូ]]បាននិយាយថា ទាហានបម្រុងប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់នឹងត្រូវបានកោះហៅចូលបម្រើមាតុភូមិ។<ref name="France 24 2022">{{Cite web |date=21 September 2022 |title=Putin calls up reservists, warns Russia will use 'all means' for defence |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220921-putin-calls-up-reservists-warns-russia-will-use-all-means-for-defence |access-date=19 August 2025 |website=France 24}} * {{Cite news |last=Scott-Geddes |first=Arthur |date=21 September 2022 |title=Putin calls up 300,000 reservists in 'partial mobilisation' |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2022/09/21/putin-calls-300000-reservists-partial-mobilisation/ |access-date=19 August 2025 }} * {{Cite news |date=21 September 2022 |title=Russia calls up 300,000 reservists, says 6,000 soldiers killed in Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-partial-mobilisation-will-see-300000-drafted-defence-minister-2022-09-21/ |access-date=19 August 2025 |work=Reuters }}</ref> នៅចុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនដែលបានតែងតាំងដោយរុស្ស៊ីនៅក្នុងតំបន់រុស្ស៊ីកាន់កាប់បានរៀបចំ[[ប្រជាមតិកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២|ការបោះឆ្នោតប្រជាមតិ]]មួយស្តីពីការកាត់ទឹកដីអ៊ុយក្រែនទាំងនោះចូលទៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី។ ទឹកដីដែលត្រូវកាត់នោះរួមមាន ដូណេតស្ក៍និងលូហ្កានស្ក៍ និងព្រមទាំងទឹកដីរដ្ឋបាលយោធារុស្ស៊ីនៅក្នុងខេត្តខឺសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាល​អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសមិនទទួលស្គាល់ប្រជាមតិនោះយ៉ាងក្ដែងៗ ដោយបានចោតវាថា​ជា​ការ​បោះឆ្នោត​ក្លែងក្លាយ ខណៈលទ្ធផល​ផ្លូវការបាន​បង្ហាញ​ពី​សំឡេង​គាំទ្រ​លើសលប់​ចំពោះការចុះចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |date=27 September 2022 |title=Ukraine war: Russia claims win in occupied Ukraine 'sham' referendums |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-63052207 |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ លោកពូទីនក៏បានប្រកាសអំពីការកាត់បញ្ចូលតំបន់ដូណេតស្ក៍ លូហ្កានស្ក៍ ខឺសុន និងហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ារបស់អ៊ុយក្រែនជាផ្លូវការតាមរយៈសុន្ទរកថាទៅកាន់សភារុស្ស៊ីទាំងពីរជាន់ថ្នាក់។<ref>{{Cite news |last1=Berlinger |first1=Joshua |last2=Chernova |first2=Anna |last3=Lister |first3=Tim |date=30 September 2022 |title=Putin announces annexation of Ukrainian regions in defiance of international law |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/09/30/europe/putin-russia-ukraine-annexation-intl/index.html |access-date=19 August 2025 }} * {{Cite web |last=Speri |first=Alice |date=8 October 2022 |title=Will Putin Face Prosecution for the Crime of Aggression in Ukraine? |url=https://theintercept.com/2022/10/08/russia-putin-ukraine-war-crimes-accountability/ |access-date=19 August 2025 |website=The Intercept }}</ref> ដំណាលគ្នានេះ អ៊ុយក្រែន សហរដ្ឋអាមេរិក សហភាពអឺរ៉ុប និងអង្គការសហប្រជាជាតិសុទ្ធតែបានច្រានចោលទង្វើរុស្ស៊ី និងចាត់ទុកវាជាអំពើខុសច្បាប់។<ref>{{Cite news |last=Trevelyan |first=Mark |date=30 September 2022 |title=Putin declares annexation of Ukrainian lands in Kremlin ceremony |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/putin-declare-annexation-ukrainian-lands-major-escalation-war-2022-09-29/ |access-date=19 August 2025 }}</ref> [[File:Volodymyr Zelenskyy took part in hoisting the State Flag of Ukraine in liberated Kherson. (52502054830).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែនលោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]]បានកំពុងចូលរួមពិធីបង្ហូតទង់ជាតិអ៊ុយក្រែននៅខឺសុន បន្ទាប់ពីកងទ័ពអ៊ុយក្រែនបាន[[ការរំដោះទីក្រុងខឺសុន|រំដោះទីក្រុងនេះពីរុស្ស៊ី]]វិញ។]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែសីហា លោកហ្សេឡេនស្គីបានប្រកាសចាប់ផ្ដើមយុទ្ធនាការវាយបកតបតនឹងរុស្ស៊ីនៅភាគអាគ្នេយ៍ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីក្នុងតំបន់ខឺសុន និងមិកូឡៃហ្វមកវិញ។<ref>{{Cite news |title=Ukraine's south is on the line as a major counteroffensive appears to be underway |work=NBC News |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-counteroffensive-russian-held-south-kherson-rcna45265 |access-date=20 August 2025 }} * {{Cite news |date=29 August 2022 |title=Ukraine says long-anticipated southern offensive has begun |url=https://www.reuters.com/world/ukraine-says-long-anticipated-southern-offensive-has-begun-2022-08-29/ |access-date=20 August 2025 |work=Reuters }} * {{Cite web |date=29 August 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, August 29 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-august-29 |access-date=20 August 2025 |website=Institute for the Study of War }}</ref> នៅកំឡុងខែតុលា កងទ័ពអ៊ុយក្រែនបានបំបោលកម្លាំងបន្តមកភាគខាងត្បូងឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងខឺសុន ដោយបានកាន់កាប់ទឹកដីប្រមាណ ១,១៧០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាបានរាលដាលដល់ភូមិ[[ឌូចឆានី]]។<ref>{{Cite news |last1=Peter |first1=Laurence |last2=Murphy |first2=Matt |date=4 October 2022 |title=Ukraine makes breakthrough in south against Russia Published |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-63126156 |access-date=20 August 2025 }}</ref><ref>{{Cite news |date=9 October 2022 |title=Ukraine says it recaptured 1,200 sq km of Kherson region in ongoing counteroffensive |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-recaptured-1200-sq-km-kherson-region-ongoing-counteroffensive-2022-10-09/ |access-date=19 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៩ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិរុស្ស៊ី លោកស៊ុយហ្គូបានបញ្ជាឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីដកថយចេញពីខេត្តខឺសុនមួយផ្នែក និងរួមទាំងទីក្រុងខឺសុនផងដែរ ហើយផ្លាស់ទីទៅច្រាំងខាងកើតនៃទន្លេឌីណេព័រវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Beaumont |first1=Peter |last2=Sauer |first2=Pjotr |date=9 November 2022 |title=Russian troops ordered to retreat from Kherson in face of Ukrainian advance |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/nov/09/russians-destroy-dnieper-bridges-to-slow-ukraine-advance-on-kherson |access-date=20 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា បន្ទាប់ពីកម្លាំងរុស្ស៊ីបានដកថយចេញអស់ កងទ័ពអ៊ុយក្រែនក៏បានរុលចូលទីក្រុងខឺសុន ដែលត្រូវជាទីតាំង​ឈរ​ជើង​ចុងក្រោយបង្អស់របស់រុស្ស៊ីនៅ​ប៉ែក​ខាង​លិច (​ស្ដាំ) ​ទន្លេឌីណេព័រ។<ref>{{Cite news |last1=Kramer |first1=Andrew E. |last2=Santora |first2=Marc |date=11 November 2022 |title=Russia-Ukraine War: Zelensky Hails 'Historic Day' as Ukrainian Troops Enter Kherson |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/11/11/world/ukraine-war-news-russia-updates |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> {{CSS image crop |Image=2022 Russian invasion of Ukraine.svg | bSize = 2800 | cWidth = 300 | cHeight = 400 | oTop = 470 | oLeft = 2150 | Location = right | Description ={{legend2|#FDE182}} ទឹកដីអ៊ុយក្រែន<br />{{legend2|#add5de}} ទឹកដីអ៊ុយក្រែនដណ្ដើមបានវិញ<br />{{legend2|#EBC0B3}} ទឹកដីក្រោមការត្រួតត្រារុស្ស៊ី<br />ផែនទីនៃជួរប្រយុទ្ធខាគីវគិតត្រឹមថ្ងៃទី{{TODAY}} | Link = | Alt = }} ក្រោមបញ្ជាការនាយឧត្តមសេនីយ៍ស៊ីរស្គី កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយបកដោយសម្ងាត់មួយទៀតនៅថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា នៅតំបន់ខេត្តខាគីវ ក្បែរក្រុងបាឡាគ្លីយ៉ា។<ref name="RO" /> មកត្រឹមថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានវាយចូលក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ីកាន់កាប់បានចម្ងាយប្រមាណ ២០ គីឡូម៉ែត្រ ដោយបានអះអាងថាខ្លួនបានដណ្តើមទឹកដីមកវិញបានប្រមាណ ៤០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។<ref>{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=7 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 7 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-7 |access-date=20 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref> នៅថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានវាយយកក្រុងបាឡាគ្លីយ៉ាមកវិញ ហើយបានបន្តបោះជំហានសម្ដៅទៅក្រុង[[គូពានស្ក៍]]។<ref>{{Cite web |last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Barros |first3=George |last4=Philipson |first4=Layne |last5=Clark |first5=Mason |date=8 September 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 8 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-8 |access-date=20 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |via=understandingwar.org }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Santora |first1=Marc |last2=Nechepurenko |first2=Ivan |last3=Hernandez |first3=Marco |date=9 September 2022 |title=Ukraine Attacks Russia Along Northern Front, Swiftly Making Gains |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/09/09/world/europe/ukraine-russia-kharkiv.html |access-date=20 August 2025 }}</ref> នៅ​ព្រឹក​ថ្ងៃ​ទី១០ ខែ​កញ្ញា កម្រងរូបថតថ្មីៗ​បាន​លេច​ឡើង​បង្ហាញ​ពី​សកម្មភាពទាហាន​អ៊ុយក្រែន​​លើក​បង្ហូតទង់ជាតិ​អ៊ុយក្រែន​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុងគូពានស្ក៍។<ref name="kupiansk-euromaidanpress">{{Cite news |date=10 September 2022 |title=Ukrainian troops liberate Kupiansk, Kharkiv oblast – media |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/09/10/ukrainian-troops-liberate-kupiansk-kharkiv-oblast-media/ |access-date=20 August 2025 }}</ref> ត្រឹមថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា [[ក្រសួងការពារជាតិ (សហរាជាណាចក្រ)|ក្រសួងការពារជាតិ]]ចក្រភពអង់គ្លេសបានបញ្ជាក់ថា រុស្ស៊ីបានបាត់បង់ ឬបានដកខ្លួនចេញពីទីតាំងកាន់កាប់ស្ទើរតែទាំងអស់របស់ពួកគេនៅប៉ែកខាងលិច[[ទន្លេអូស្គីល]]។<ref>{{Cite news |date=15 September 2022 |title=Ukraine continues to consolidate its control in Kharkiv area, UK says |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-continues-consolidate-its-control-kharkiv-area-uk-says-2022-09-15/ }}</ref> កម្លាំងអ៊ុយក្រែនបា​បន្ត​រុញ​ច្រានទៅ​ភាគ​ខាង​កើត ហើយ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី១ ខែ​តុលា កងកម្លាំង​​អ៊ុយក្រែន​ក៏បាន[[សមរភូមិលីម៉ាន់លើកទីពីរ|​រំដោះ​ទីក្រុង​លីម៉ាន់]]ដោយជោគជ័យ។<ref>{{Cite news |last1=Balmforth |first1=Tom |last2=Polityuk |first2=Pavel |date=1 October 2022 |title=Ukraine troops say they take key town, Putin ally mulls possible nuclear response |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-encircles-russian-forces-around-lyman-stronghold-military-2022-10-01/ |access-date=20 August 2025 }}</ref> ===សង្គ្រាមឈានដល់វគ្គជាប់គាំង (១២ វិច្ឆិកា ២០២២ – ៧ មិថុនា ២០២៣)=== {{Further|យុទ្ធនាការសិសិររដូវរុស្ស៊ីវាយបកនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២២}} បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាគារវាយបកតបតដ៏ជោគជ័យទាំងពីររបស់អ៊ុយក្រែន សង្គ្រាមជួរមុខបានឈានចូលដល់ចំណុចជាប់គាំងនៅកំឡុងសិសិររដូវនៃឆ្នាំ២០២២។<ref name="TakesStock">{{Cite news |date=8 April 2023 |title=Russia takes stock after winter offensive fails to deliver gains |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/04/08/russia-takes-stock-after-winter-offensive-fails-to-deliver-gains-a80762 |work=The Moscow Times |agency=AFP | access-date=20 August 2025}}</ref> ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ រុស្ស៊ីក៏បានប្រកាសអំពីយុទ្ធនាការវាយតបតនឹងអ៊ុយក្រែនវិញ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបរាជ័យយ៉ាងអាម៉ាស់មុខសម្រាប់រុស្ស៊ី បន្ទាប់ពីខ្លួនមិនអាចចម្រាញ់បានសមិទ្ធផលអ្វីពីយុទ្ធនាការនោះ។<ref name="TakesStock"/><ref name="aground">{{Cite news |last1=Holder |first1=Josh |last2=Hernandez |first2=Marco |date=6 April 2023 |title=How Russia's Offensive Ran Aground |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/04/06/world/europe/russia-offensive-maps.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> ក្រៅពីកត្ដារដូវរងា អ្នកវិភាគជាច្រើនបានចាត់ទុកកត្តាបរាជ័យរបស់រុស្ស៊ីលើកង្វះ "ទាហានមានវិជ្ជាជីវៈ" ពោលគឹខ្វះបទពិសោធន៍ បូករួមទាំងកត្តាភស្តុភារដែលជាហេតុនាំឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីខ្វះអាវុធ និងគ្រាប់រំសេវដើម្បីបំពេញភារកិច្ចរបស់ពួកគេ។<ref name=TakesStock/><ref name="aground" /> នៅថ្ងៃទី៧ ខែកុម្ភៈ កាសែត ''ដឹញូវយ៉កថែមស៍'' បានរាយការណ៍ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីបានធ្វើកំណែនទ័ពបន្ថែម ២០០,០០០​ នាក់ត្រៀមប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិនៅដុនបាស។<ref>{{Cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Addario |first2=Lynsey |date=6 February 2023 |title=Outnumbered and Worn Out, Ukrainians in East Brace for Russian Assault |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/06/world/europe/ukraine-russia-offensive.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> នៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៣ ការប្រយុទ្ធគ្នានៅភាគខាងត្បូងខេត្តហ្សាប៉ូរីហ្ស៊ីយ៉ាបានពុះកញ្ជ្រោលឡើង នាំឱ្យទាហានទាំងសងខាងស្លាប់និងរបួសជាច្រើននាក់។<ref>{{Cite news |last=Grove |first=Thomas |date=24 January 2023 |title=Fighting Intensifies in Southern Ukraine |page=A6 |work=The Wall Street Journal}} ^{{Cite news |date=22 January 2023 |title=Ukraine Latest: Russia Makes 'Incremental Gains' Around Bakhmut |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-22/ukraine-latest-russia-makes-incremental-gains-around-bakhmut |access-date=20 August 2025 }}</ref> នៅភាគខាងត្បូងខេត្តដូណេតស្ក៍ក្បែរៗនោះ ប្រទេសរុស្ស៊ីបានបើកការវាយប្រហាររយៈពេលបីសប្ដាហ៍មកលើទីក្រុងរ៉ែធ្យូងមួយឈ្មោះ[[វូលឡេដារ]] ដោយប្រើរថក្រោះនិងរថពាសធន់ធ្ងន់ជាច្រើនគ្រឿង។ យោងតាមមេបញ្ជាការអ៊ុយក្រែនទៅទីនោះ រថក្រោះនិងរថពាសរុស្ស៊ីជាច្រើនប្រមាណ ១៣០ គ្រឿងត្រូវបានកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបំផ្លាញកម្ទេចចោល ខណៈក្រសួងការពារជាតិអង់គ្លេសបានថ្លែងថា កងពលតូចរថក្រោះរុស្ស៊ីក្នុងសមរភូមិនេះត្រូវបានអ៊ុយក្រែនវាយសាបអស់។<ref>{{Cite news |last=Santora |first=Marc |date=16 February 2023 |title=Moscow's Military Capabilities Are in Question After Failed Battle for Ukrainian City |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/02/15/world/europe/russia-military-vuhledar-ukraine.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref><ref name="TankKramer">{{Cite news |last=Kramer |first=Andrew E. |date=1 March 2023 |title=How Russia Lost an Epic Tank Battle, Repeating Earlier Mistakes |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/03/01/world/europe/ukraine-russia-tanks.html |access-date=20 August 2025 |issn=0362-4331 }}</ref> ===យុទ្ធនាការវាយបកនឹងរុស្ស៊ី (៨ មិថុនា – ១ ធ្នូ ២០២៣)=== {{Further|យុទ្ធនាការវាយបករបស់អ៊ុយក្រែនលើរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២៣}} [[File:Flood in Kherson Oblast, 2023-06-10.jpg|thumb|ស្ថានភាពគ្រោះទឹកជំនន់នៅក្នុងខេត្តខឺសុននៅថ្ងៃទី១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីទំនប់ទឹកក្បែរនោះត្រូវរងការខូចខាតពីសង្គ្រាម]] នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីសមរភូមិប្រយុទ្ធបានជាប់គាំងអស់ជាច្រើនខែ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនក៏បានបើកយុទ្ធនាការវាយបកទៅនឹងរុស្ស៊ីតាមទិសដៅជាច្រើន។<ref>{{Cite news |title=Russia-Ukraine war updates: Russian missiles strike Zelenskyy's hometown |url=https://abcnews.go.com/International/live-updates/russia-ukraine-war/?id=99926452 |work=ABC News |first1=Tom Soufi |last1=Burridge |first2=Oleksiy |last2=Pshemyskiy |first3=Yulia |last3=Drozd |first4=Nadine |last4=El-Bawab |first5=Kevin |last5=Shalvey |date=27 June 2023 |access-date=20 August 2025 }}</ref><ref>{{Cite news |date=8 June 2023 |title=Ukraine launches counteroffensive against Russia|url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-launches-counteroffensive-russia-zaporizhzhia-rcna88332 |first1=Raf |last1=Sanchez |first2=Anastasiia |last2=Parafeniuk |first3=Bill |last3=O'Reilly |work=NBC News }}</ref> ថ្វីបើកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានខិតខំប្រឹងប្រែងការពារទឹកដីកាន់កាប់របស់ខ្លួន<ref>{{Cite news|date=9 June 2023|title=Ukraine counteroffensive ramps up, but meets stiff Russian resistance|first=Jamie|last=Dettmer|work=Politico|url=https://www.politico.eu/article/ukraine-russia-war-counteroffensive-ramps-up-but-meets-stiff-russian-resistance/}}</ref> អ៊ុយក្រែន​នៅតែអាច​វាយដណ្តើម​យក​ទឹកដី​ដុនបាសខ្លះៗបានមកវិញនៅចុងខែមិថុនា ហើយបាន​កំពុងវាយរំដោះទឹកដីបន្ថែមទៀតនៅក្នុងខេត្តខឺសុន។<ref>{{cite news |title=Ukraine in maps: Tracking the war with Russia |work=BBC News |date=1 July 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-60506682 }}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបង្កប់មីនជាច្រើននៅតាមតំបន់ដែលពួកគេកាន់កាប់ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យប្រតិបត្តិការវាយបករបស់យោធាអ៊ុយក្រែនមានការពិបាកនិងយឺតយ៉ាវហួសពីការគ្រោងទុក ហើយលើសពីនេះ វាបានធ្វើឱ្យអ៊ុយក្រែនក្លាយជាប្រទេសមានមីនសកម្មច្រើនជាងគេនៅពិភពលោកថែមទៀតផង។<ref>{{Cite news |date=13 August 2023 |first=Daniel|last=Boffey|title=Ukraine desperate for help clearing mines, says defence minister |url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/13/ukraine-desperate-for-help-clearing-mines-says-defence-minister |work=The Guardian }}</ref> នៅចន្លោះខែតុលាដល់ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានរុលឆ្លងទន្លេឌីណេព័រដោយជោគជ័យ តែត្រូវរងការខាតបង់ជាទម្ងន់ដូចជាជីវិតទាហាននិងយានយន្តសម្ភារៈយោធាជាដើម។ នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ លោកហ្សេឡេនស្គីបានថ្លែងថា យុទ្ធនាការវាយរុស្ស៊ីក្នុងរយៈពេលជិតកន្លះឆ្នាំមកនេះត្រូវបានបរាជ័យ ដោយហេតុថាដំណើរការវាយតបតបានអូសបន្លាយយូរ និងពិបាកខ្លាំងក្នុងការវាយបំបែកកងការពាររបស់រុស្ស៊ី។<ref name="failedTelegraph">{{Cite news |last=Page |first=Lewis |date=12 November 2023 |title=Ukraine's counteroffensive has failed — here's why |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2023/11/12/ukraine-counteroffensive-failed-russia-putin-war-plan/ |access-date=20 August 2025 |work=The Telegraph }}</ref><ref name="failedNYT">{{Cite news |last1=Cooper |first1=Helene |last2=Schmitt |first2=Eric |date=11 December 2023 |title=U.S. and Ukraine Seek New Strategy for War's Next Phase |url=https://www.nytimes.com/2023/12/11/us/politics/us-ukraine-war-strategy.html |access-date=20 August 2025 |work=The New York Times }}</ref> លោកហ្សេឡេនស្គីបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា វាគឺងាយស្រួលជាងសម្រាប់អ៊ុយក្រែនក្នុងការវាយដណ្តើមយកគ្រីមៀមកវិញជាជាងដុនបាស ព្រោះថាតំបន់ដុនបាសនេះគឺមានប៉ុស្តិ៍ និងទីកន្លែងឈរយោធារុស្ស៊ីច្រើន ហើយណាមួយប្រជាជននៅទីនោះបានបង្ហាញឆន្ទៈគាំទ្ររុស្ស៊ីរួចទៅហើយ។<ref>{{cite news |date=30 November 2023 |title=Zelenskyy on liberation: Crimea is waiting, but it will be mentally harder with Donbas |last=Mazurenko |first=Alona |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/11/30/7431027/ |work=Ukrainska Pravda }}</ref> ===សមរភូមិអាឌីហ្យកា=== {{Main|សមរភូមិអាឌីហ្យកា (២០២៣–២០២៤)}} [[File:Avdiivka during fighting (2024-01-03) 01.jpg|thumb|សំណង់អគារខ្ទិចខ្ទាំនៅក្រុង[[អាឌីហ្យកា]]កំឡុងពេលប្រយុទ្ធគ្នានៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៤]] នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ របាយការណ៍សារព័ត៌មានបានចុះផ្សាយថាទាហានរុស្ស៊ីមួយចំនួនបានធ្វើសង្កុបកម្មបង្ហាញការមិនពេញចិត្តនឹងថ្នាក់លើបន្ទាប់ពីកម្លាំងរបស់ពួកគេបានរងនូវការខាតបង់ច្រើនខ្លាំងខណៈកំពុងវាយដណ្ដើមទីក្រុងអាឌីហ្យកា ដោយក្នុងនោះរួមមានកង្វះខាតកាំភ្លើងធំ ស្បៀងអាហារ និងទឹកប្រើប្រាស់ជាដើម។<ref name="Cole 2023 r879">{{cite news |last=Cole |first=Brendan |title=Mutiny is brewing in the Russian army |work=[[Newsweek]] |date=26 October 2023 |url=https://www.newsweek.com/russia-ukraine-avdiivka-astra-army-1838107 |access-date=20 August 2025}}</ref> គិតមកត្រឹមខែវិច្ឆិកា ទីភ្នាក់ងារស៊ើបការណ៍សម្ងាត់អង់គ្លេសបានបង្ហាញថា ក្នុងប៉ុន្មានសប្តាហ៍មកនេះ កងទ័ពរុស្ស៊ីមានអត្រាអ្នកស្លាប់ និងរបួសកើនឡើងខ្ពស់បំផុតមិនធ្លាប់មានចាប់តាំងពីសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងមក។<ref name="France 24 2023 a290">{{cite web |title=Russia ramping up attacks in eastern Ukrainian town of Avdiivka |website=France 24 |date=29 November 2023 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20231129-russia-ramping-up-attacks-in-donetsk-region |access-date=10 August 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីទីបំផុតក៏បានដណ្ដើមទីក្រុងអាឌីហ្យកាបានដោយជោគជ័យ ហើយត្រូវបានគេចាត់ទុកទីក្រុងនោះថាជាទ្វាបើកចំហសម្រាប់ឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីបន្តវាយយកខេត្តដូណេតស្ក៍ទាំងមូលរបស់អ៊ុយក្រែន។<ref name="Avdiivka_BBCW">{{Cite news |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=17 February 2024 |title=Avdiivka: Ukraine troops leaving embattled eastern town |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 |access-date=20 August 2025 |website=BBC News |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217011141/https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 |url-status=live}}</ref><ref name="Avdiivka_TGW">{{Cite news |last=Walker |first=Shaun |date=17 February 2024 |title=Ukrainian forces withdraw from Avdiivka to avoid encirclement, army chief says |url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues |access-date=20 August 2025 |work=The Guardian |issn=0261-3077 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217014538/https://www.theguardian.com/world/2024/feb/16/ukrainian-forces-give-up-some-positions-in-avdiivka-as-russian-assault-continues |url-status=live}}</ref><ref name=17Feb24NYT>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/17/world/europe/ukraine-avdiivka-withdraw-despair.html |work=The New York Times |date=17 February 2024 |title=Avdiivka, Longtime Stronghold for Ukraine, Falls to Russians |access-date=20 August 2025 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217142646/https://www.nytimes.com/2024/02/17/world/europe/ukraine-avdiivka-withdraw-despair.html |url-status=live}}</ref> អ្នកសារព័ត៌មាន ''Forbes'' ម្នាក់គឺលោកដេវីដ អាក្ស៍បានចាត់ទុកជ័យជម្នះរុស្ស៊ីមួយនេះថាជាជ័យជម្នះដ៏ខាតបង់ច្រើនប្រៀបបានដូចបរាជ័យទៅហើយ ព្រោះថាល្មមតែគេវាយបានក្រុងនេះមួយ រុស្ស៊ីត្រូវចំណាយកម្លាំងទាហានច្រើនហួសប្រមាណ (កងពលទីពីរបូករួមទាំងកម្លាំងទ័ពផ្សេងទៀត) បង្កឱ្យមានទាហានស្លាប់រហូតដល់ទៅ ១៦,០០០ នាក់ និងរបួសដល់ទាហានរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺននាក់បន្ថែមទៀត ខណៈរថយន្តចម្បាំងជាង ៧០០ គ្រឿងត្រូវបានបំផ្លាញ។<ref name="Axe 2024 u665">{{cite web |last=Axe |first=David |title=Russian Regiments Collide With Ukraine's Rebuilt Defensive Line—And Lose 80 Vehicles In One Day |website=Forbes |date=8 March 2024 |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/03/08/the-russians-usually-lose-20-armored-vehicles-a-day-around-march-1-they-lost-more-than-80/?sh=7a8a40b63f66 |access-date=20 August 2025}}</ref> ===ការវាយបកពីរុស្ស៊ី និងការលុកលុយដោយអ៊ុយក្រែន (មេសា ២០២៤ – បច្ចុប្បន្ន)=== ====យុទ្ធនាការវាយបកដោយរុស្ស៊ីប្រចាំវស្សានរដូវ និងនិទាឃរដូវ==== {{Further|សមរភូមិអូឆេរីទីណេ|ជួរប្រយុទ្ធខាគីវខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន}} [[File:Vovchansk (2024-06-02) 1604.jpg|thumb|ទីក្រុង[[វូហ្វឆាន់ស្ក៍]]នៅកំឡុង[[ជួរប្រយុទ្ធខាគីវខាងជើងក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន|យុទ្ធនាការវាយបកនៅខាគីវ]]]] នៅថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៤ រុស្ស៊ីបានបើកយុទ្ធនាការថ្មីវាយចូលទៅក្នុង[[អូប្លាសខាគីវ|ខេត្តខាគីវ]]។ ក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ រុស្ស៊ីបានវាយកាន់កាប់ភូមិជាច្រើន ខណៈអ៊ុយក្រែនបានជម្លៀសប្រជាជនជាង ១១,០០០ នាក់ចេញពីតំបន់គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៥​ ខែឧសភា។ អ៊ុយក្រែនបានអះអាងនៅថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភាថាកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនបានវាយបង្អង់ថយយុទ្ធនាការរុស្ស៊ី ហើយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែឧសភា លោកហ្សេឡេនស្គីបានថ្លែងថាកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែនបានចូលគ្រប់គ្រងទីតាំងដែលកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយចូលមកនៅភាគឦសានខេត្តខាគីវ។ មន្ត្រីរុស្ស៊ីបាននិយាយថា កម្លាំងខ្លួនកំពុង "វាយអ៊ុយក្រែនពីគ្រប់ទិសដៅ" ហើយគោលដៅរបស់ពួកគេគឺបង្កើត "តំបន់ទ្រនាប់" ទុកជាព្រំដែនប្រយុទ្ធ។<ref name="c973">{{cite web |last1=Kullab |first1=Samya |last2=Morton |first2=Elise |name-list-style=and |date=25 May 2024 |title=Zelenskyy says Ukraine has taken back control in areas of Kharkiv region, aerial attacks continue |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kharkiv-offensive-f05456d648a341970ce446c35fa69173 |access-date=21 August 2025 |website=AP News}}</ref><ref name="k589">{{cite web |last1=Mayer |first1=Daryna |last2=Talmazan |first2=Yuliya |name-list-style=and |date=17 May 2024 |title=Ukraine halts Russia's advance and unleashes a wave of drones on Crimea |url=https://www.nbcnews.com/news/world/ukraine-stabilized-kharkiv-russia-offensive-crimea-drone-attack-power-rcna152717 |access-date=21 August 2025 |website=NBC News}}</ref> បន្ទាប់ពីទទួលបានជោគជ័យក្នុងសមរភូមិអាឌីហ្យកា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីក៏បានបន្តរុលទៅទិសពាយ័ព្យដើម្បីប្រមូលផ្ដុំបង្កើនកម្លាំងឡើងវិញ ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីនោះក៏បានចូលទៅដល់ក្រុងតូចមួយឈ្មោះ[[អូឆេរីទីណេ]] ដោយបានកាន់កាប់កូនក្រុងមួយនេះនៅចុងខែមេសា<ref>{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/04/24/russia-advances-5-miles-after-error-by-ukraine-forces/ |title=Russian troops advance five miles after Ukrainians left front line unmanned |work=The Telegraph |date=24 April 2024 |first=Joe |last=Barnes}}</ref><ref name="ISW 2024-05-04">{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, May 4, 2024 |last1=Harward |first1=Christina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Stepanenko |first3=Kateryna |last4=Kagan |first4=Frederick W. |work=Institute for the Study of War |date=4 May 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-4-2024 |archivedate=5 ឧសភា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240505063304/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-may-4-2024 |url-status=dead }}</ref> រួចក៏បន្តពង្រីកកម្លាំងខ្លួនបន្ថែមនៅខែបន្ទាប់។<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2024/05/14/world/europe/ukraine-russia-war-battlefield.html |work=The New York Times |date=14 May 2024 |title=How One Crack in the Line Opened a Path for the Russians |first=Marc |last=Santora}}</ref> ទន្ទឹមគ្នានេះដែរ រុស្ស៊ីក៏បានបើកការវាយលុកបន្ថែមទៅលើទីក្រុង[[ឆាស៊ីវយា]]<ref>{{cite web |url=https://euromaidanpress.com/2024/04/07/frontline-report-ukrainian-troops-in-chasiv-yar-face-extensive-bombing-and-numerous-attacks/ |title=Frontline report: Ukrainian troops in Chasiv Yar face extensive bombing and numerous attacks |work=Euromaidan Press |date=7 April 2024}}</ref> ដែលជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រដ៏សំខាន់នៅភាគខាងលិចបាក់មុត ហើយបានដណ្ដើមសង្កាត់នៅជាយខាងកើតបំផុតនៃក្រុងនោះនៅចុងខែកក្កដា។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/4/ukraine-army-retreats-from-part-of-strategic-chasiv-yar-as-russia-advances |title=Ukraine army retreats from part of strategic Chasiv Yar as Russia advances |date=4 July 2024 |work=Al Jazeera}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-says-it-took-control-district-chasiv-yar-ukraine-2024-07-03/ |title=Russia claims control of part of Chasiv Yar, Ukraine reports heavy fighting |date=4 July 2024 |work=Reuters}}</ref> ប្រតិបត្តិការរុស្ស៊ីមួយទៀតត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅពាក់កណ្ដាលខែមិថុនាដើម្បី[[សមរភូមិតូរ៉េតស្ក៍|វាយដណ្ដើម]]ទីក្រុង[[តូរ៉េតស្ក៍]]។<ref name="ISW 2024-07-18">{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, July 18, 2024 |last1=Stepanenko |first1=Kateryna |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Hird |first3=Karolina |last4=Harward |first4=Christina |last5=Barros |first5=George |work=Institute for the Study of War |date=18 July 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-18-2024 |archivedate=19 កក្កដា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240719004132/https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-18-2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.kyivpost.com/post/35449 |date=7 July 2024 |title=Russians Advance on Toretsk, Ukrainian Troops Battle on Town's Approaches |work=Kyiv Post |first=Julia |last=Struck}}</ref> ក្នុងកំឡុងខែកក្កដា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានមកផ្ដុំពង្រីកកម្លាំងនៅភាគពាយព្យនៃក្រុងអាឌីហ្យកា ហើយនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា ពួកគេបានចាប់ផ្ដើមដំណើរសម្រុកទៅវាយយកក្រុង[[ប៉ូក្រូហ្វស្ក៍]]។<ref>{{cite web |work=Meduza |date=26 July 2024 |title=The fall of Prohres : A new Russian breakthrough threatens Ukraine's supply lines at the most vulnerable part of the front |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/26/the-fall-of-prohres}}</ref><ref name="ISW 2024-07-19">{{Cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, July 19, 2024 |last1=Bailey |first1=Riley |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Harward |first4=Christina |last5=Barros |first5=George |last6=Gasparyan |first6=Davit |work=Institute for the Study of War |date=19 July 2024 |access-date=21 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-19-2024 |archivedate=13 សីហា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250813121201/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-july-19-2024 |url-status=dead }}</ref> ====អ៊ុយក្រែនវាយចូលទឹកដីរុស្ស៊ី==== {{main|យុទ្ធនាការគូស្គិ៍}} [[File:The 80th Air Assault Brigade captured a T-90M Proryv tank in the Kursk region.jpg|thumb|ទាហានអ៊ុយក្រែនកំពុងបំបោលរថក្រោះក្នុង[[ខេត្តគូស្គិ៍]]របស់រុស្ស៊ី, សីហា ២០២៤]] នៅថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែនបានបើកការវាយប្រហារដ៏ធំបំផុតដំបូងរបស់ខ្លួនចូលទៅក្នុងខេត្តគូស្គ៍នៃទឹកដីប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref>{{cite web |work=The New York Times |date=7 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Launches Rare Cross-Border Ground Assault Into Russia |url=https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240808025204/https://www.nytimes.com/2024/08/07/world/europe/ukraine-russia-cross-border-assault.html |archive-date=8 August 2024}}</ref> គោលដៅចម្បងដំបូងនៃប្រតិបត្តិការវាយលុកមួយនេះគឺវាយដណ្ដើមយកក្រុង[[ស៊ូដចា]]ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ១០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន<ref>{{cite web |url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-war-back-to-russian-soil-with-unprecedented-attack-on-kursk-oblast/ |work=Kyiv Independent |first=Francis |last=Farrell |date=8 August 2024 |title=Ukraine's unprecedented attack on Kursk Oblast brings war back to Russian soil}}</ref> ហើយបើយោងតាមហ្សេឡេនស្គីគឺអ៊ុយក្រែនបានវាយដណ្ដើមវាដោយជោគជ័យនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា។<ref>{{cite web |work=The New York Times |date=15 August 2024 |first=Constant |last=Méheut |title=Ukraine Captures Russian Town, Zelensky Says |url=https://www.nytimes.com/2024/08/15/world/europe/russia-ukraine-airfields-kursk.html}}</ref> ដោយសារអង្គភាពយោធា និងកងការពារនៅគូស្គ៍មិនសូវមានបទពិសោធន៍ច្រើន ដូចនេះអ៊ុយក្រែនក៏បានឆក់យកឱកាសវាយកាន់កាប់តំបន់គាកព្រំដែនក្នុងខេត្តមួយនេះ។<ref>{{cite web |work=Associated Press |date=16 August 2024 |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-kursk-incursion-putin-1178b99b32b476816db3a48ffa06b11a |title=Ukraine's swift push into the Kursk region shocked Russia and exposed its vulnerabilities}}</ref> ការលុកលុយរបស់អ៊ុយក្រែននេះបានធ្វើឱ្យរុស្ស៊ីបង្វែរទ័ពជាច្រើនពីទឹកដីអ៊ុយក្រែនខាងកើតដែលខ្លួនកំពុងកាន់កាប់ (លើកលែងតែដូណេតស្ក៍) ដើម្បីមកបិទដំណើរការលុកលុយរបស់អ៊ុយក្រែននៅគូស្គ៍។<ref name="k052">{{cite web |last1=Lister |first1=Tim |last2=Brennan |first2=Eve |last3=Goodwin |first3=Allegra |title=How Ukraine turned the war on its head with surprise attack on southern Russia |website=CNN |date=17 August 2024 |url=https://edition.cnn.com/2024/08/17/europe/ukraine-kursk-russia-attack-explainer-intl/index.html |access-date=21 August 2025}}</ref><ref name="wapo831">{{cite news |newspaper=The Washington Post |title=Ukraine's gamble in Russia has yet to slow Moscow's eastern assault |date=31 August 2024 |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/31/ukraine-russia-kursk-pokrovsk-sysrky/ |first1=Siobhán |last1=O'Grady |first2=Tetiana |last2=Burianova |first3=Serhiy |last3=Morgunov}}</ref> ថ្វីបើពូទីនបានបញ្ជាដាក់កំហិត​​ឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយបណ្ដេញអ៊ុយក្រែនចេញពីគូស្គ៍ឱ្យឆាប់ក្ដី ប៉ុន្តែមកដល់ចុងខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពរុស្ស៊ីនៅតែមិនទាន់ជោគជ័យ ខណៈបញ្ជាការច្រើនជាប់ផ្ដោតលើប្រតិបត្តិការនៅដូណេតស្ក៍។<ref name="y851">{{cite web | last=Evans | first=Angelica | title=Ukraine's Kursk Incursion: Six Month Assessment | website=Institute for the Study of War | date=6 February 2025 | url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/ukraine%E2%80%99s-kursk-incursion-six-month-assessment | access-date=21 August 2025}}</ref><ref name="g362">{{cite web | last1=Coffey| first1=Luke | last2=Kim | first2=Glen | last3=Holland | first3=Brian | last4=Little | first4=Greg | last5=Moore | first5=Tom | last6=Clifford | first6=Paul | last7=Moyer | first7=Brad | last8=Lehman | first8=Rob | title=Renewed Ukrainian Offensive in Kursk | website=Hudson Institute | date=21 January 2025 | url=https://www.hudson.org/defense-strategy/renewed-ukrainian-offensive-kursk-luke-coffey | access-date=21 August 2025}}</ref> ====យុទ្ធនាការរុស្ស៊ីនៅចុងឆ្នាំ២០២៤ និងដើមឆ្នាំ២០២៥==== ខុសពីយុទ្ធនាការដ៏យឺតយូរនៅគូស្គ៍<ref name=Miller>{{cite web |title=Volodymyr Zelenskyy faces backlash over Russia's breach of eastern defences |website=FT |date=30 August 2024 |last1=Miller |first1=Christopher |url=https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |access-date=22 August 2025 |archive-date=31 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240831121654/https://www.ft.com/content/e63ce931-d3a1-4b4a-8540-e578d87873e5 |url-status=live |url-access=subscription}}</ref> កងទ័ពរុស្ស៊ីបានបន្តរំកិលកម្លាំងបន្តិចម្តងៗនៅអ៊ុយក្រែនខាងកើត ដោយគោលដៅចម្បងរបស់ពួកគេគឺវាយយកទីក្រុង[[ប៉ូក្រូហ្វស្ក៍]]។<ref>{{cite news |newspaper=The Washington Post |date=22 August 2024 |first1=Isabelle |last1=Khurshudyan |first2=Anastacia |last3=Morgunov |last2=Galouchka |first3=Serhiy |url=https://www.washingtonpost.com/world/2024/08/22/ukraine-kursk-pokrovsk-russia-views/ |title=Ukrainians cheer push into Russia but fear it comes at the cost of the east}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/europe/2024/08/22/the-kremlin-is-close-to-crushing-pokrovsk-a-vital-ukrainian-town |title=The Kremlin is close to crushing Pokrovsk, a vital Ukrainian town |date=22 August 2024}}</ref><ref>{{cite web |work=Associated Press |date=22 August 2024 |title=Moscow sees one of Ukraine's largest drone attacks as fighting rages in Kursk and eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-829eac0d80851258f03d8d9cbaf71eea }}</ref> នៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានដណ្តើមយកទីក្រុង[[ណូវ៉ូហ្រូឌីវកា]]ដែលស្ថិតចម្ងាយតែ ៨ គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះពីភាគអាគ្នេយ៍នៃទីក្រុងប៉ូក្រូហ្វស្ក៍។<ref name=Miller/> បន្ទាប់មកនៅដើមខែកញ្ញា កងទ័ពរុស្ស៊ីបាន[[សមរភូមិក្រាស្នូហូរីវកា|វាយដណ្ដើមយក]]ក្រុង[[ក្រាស្នូហូរីវកា]]<ref name="ISW 2024-09-10">{{cite web |title=Russian Offensive Campaign Assessment, September 10, 2024 |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Evans |first2=Angelica |last3=Wolkov |first3=Nicole |last4=Mappes |first4=Grace |last5=Zehrung |first5=Haley |work=Institute for the Study of War |date=10 September 2024 |access-date=22 August 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 |archivedate=11 កញ្ញា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240911154603/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-september-10-2024 |url-status=dead }}</ref> និង[[អ៊ុយក្រៃអ៊ីនស្ក៍]]<ref name="NYT918"/> ដែលសុទ្ធសឹងនៅក្បែរប៉ូក្រូហ្វស្ក៍ និងប៉ែកខាងលិចពីទីក្រុងដូណេតស្ក៍។<ref name="NYT918">{{Cite news |last=Méheut |first=Constant |date=18 September 2024 |title=Russia Seizes Eastern Town as Ukraine Says It Hit a Big Ammunition Depot |url=https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-url=https://archive.today/20240918100048/https://www.nytimes.com/2024/09/18/world/europe/ukraine-russia-strikes.html |archive-date=18 September 2024 |access-date=21 August 2025 |work=The New York Times}}</ref> មកដល់ចុងខែកញ្ញា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានចាប់ផ្ដើម[[សមរភូមិវូលឡេដារ|ដំណើរវាយលុក]]លើក្រុង[[វូលឡេដារ]]ជាថ្មី<ref>{{cite news |work=Reuters |title=Russian forces storming east Ukrainian town of Vuhledar, bloggers and media say |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-storming-ukrainian-town-vuhledar-bloggers-media-say-2024-09-24/ |date=24 September 2024 }}</ref> ដោយបានដណ្ដើមក្រុងនេះនៅក្នុងខែតុលា។ ទីក្រុងវូលឡេដារដែលមានមនុស្សរស់នៅប្រមាណ ១៤,០០០ នាក់នៅមុនសង្គ្រាមត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថាស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពទ្រុឌទ្រោមសល់តែ "សំបកក្រៅ" ពោលគឺលែងមានជីវិតរស់នៅកុះករដូចមុនក្រោយពីវាបានធ្លាក់មកនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់រុស្ស៊ី។<ref name="vuhledar101">{{cite news |last=Kilner |first=James |date=1 October 2024 |title=Russia secures biggest victory since February as it captures Ukrainian stronghold |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/01/russias-biggest-victory-since-february-ukrainian-stronghold/ |work=The Daily Telegraph }}</ref><ref name="j026">{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=Ukraine says its forces have withdrawn from defensive bastion of Vuhledar |work=The Guardian |date=2 October 2024 |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/02/ukraine-forces-withdrawn-vuhledar-donetsk |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ឧត្តមសេនីយ៍អ៊ុយក្រែនម្នាក់គឺលោក[[ដឺមុយត្រូ​ ម៉ាឆិនកូ]]បានមានប្រសាសន៍ថា "កម្លាំងជួរមុខរបស់យើងត្រូវបានដួលរលំ" ដោយសារតែចំនួនគ្រាប់រំសេវផ្គត់ផ្គង់បានថយចុះ បញ្ហាទាក់ទិននឹងរឿងកំណែនយោធា និងបញ្ជាការនៅសមរភូមិលែងមានប្រសិទ្ធភាព។ លោកបានបន្តនិយាយទៀតថា[[ផែនការជ័យជម្នះអ៊ុយក្រែន|ផែនការជ័យជំនះរបស់ហ្សេឡេនស្គី]]គឺពឹងផ្អែកជ្រុលខ្លាំងទៅលើជំនួយលោកខាងលិច។ របាយការណ៍សង្ខេបស្ថានភាពសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែនដោយមន្ត្រីនៃបណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចក៏បានប្រែលក្ខណៈមកបែបទុទិដ្ឋិនិយមលែងសូវមានមហិច្ឆតាដូចមុន។<ref name=telegraph-20241030>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/10/30/ukraine-crumbling-russia-zelensky-victory-plan-kyiv/ |title=Ukraine's front line is 'crumbling' against Russian advances, says general |last1=Kilner |first1=James |last2=Hardaker |first2=Daniel |newspaper=The Daily Telegraph |url-access=subscription |date=30 October 2024 |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name=nyt-20241101>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |title=As Russia Advances, U.S. Fears Ukraine Has Entered a Grim Phase |last1=Barnes |first1=Julian E. |last2=Schmitt |first2=Eric |last3=Cooper |first3=Helene |last4=Barker |first4=Kim |newspaper=The New York Times |url-access=subscription |date=1 November 2024 |archive-url=https://archive.today/20241104173615/https://www.nytimes.com/2024/11/01/us/politics/russia-ukraine-war.html |archive-date=4 November 2024}}</ref> យោងតាមការិយាល័យអគ្គរដ្ឋអាជ្ញាអ៊ុយក្រែន សំណុំរឿងព្រហ្មទណ្ឌជាង ១០០,០០០ ករណីចំពោះទាហានរត់ចោលជួរត្រូវបានផ្តួចផ្តើមគិតមកត្រឹមចុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{cite news |first1=Samya |last1=Kullab |first2=Volodymyr |last2=Yurchuk |title=Desertion threatens to starve Ukraine's forces at a crucial time in its war with Russia |url=https://apnews.com/article/deserters-awol-ukraine-russia-war-def676562552d42bc5d593363c9e5ea0 |work=AP News |date=29 November 2024 }}</ref>​ ស្ថានការណ៍សង្គ្រាមសម្រាប់អ៊ុយក្រែនបានវិវត្តធ្ងន់ធ្ងរមួយកម្រិតទៀតនៅពេលដែលកងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានវាយដណ្ដើមក្រុង[[ឃូរ៉ាហូវេ]]នៅចុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite web |date=31 December 2024 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, December 31, 2024 |url=https://understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-december-31-2024 |access-date=22 August 2025 |website=Institute for the Study of War}}</ref> នៅដើមឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបន្តរុញចូលកាន់តែជ្រៅនៅអ៊ុយក្រែនភាគខាងកើត<ref>{{cite news |last1=Eckel |first1=Mike |date=3 January 2025 |title=Russia Advances, Ukraine Struggles, The War Turns Grimmer For Kyiv |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-pokrovsk-donbas-war-offensive/33261303.html |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}</ref><ref>{{cite news |date=15 February 2025 |title=Russian forces take control of two settlements in eastern Ukraine, TASS says |url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-forces-take-control-two-settlements-eastern-ukraine-tass-says-2025-02-14/ |work=Reuters }}</ref> ដោយបានកាន់កាប់ទីក្រុង[[វេលីកាណូវ៉ូស៊ីលកា]] និងមួយភាគធំនៃក្រុង[[តូរ៉េតស្ក៍]] បើគិតត្រឹមចុងខែមករា។<ref>{{Cite web |date=26 January 2025 |title=Russia says its troops have captured a strategic town in eastern Ukraine |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-invasion-donetsk-offensive-c544bbc5c99c64d5620876cad165a5db |access-date=22 August 2025 |work=AP News }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 February 2025 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, February 2, 2025 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-2-2025 |access-date=22 August 2025 |website=Institute for the Study of War }}</ref> ==សមរភូមិប្រយុទ្ធ== ===សង្គ្រាមដែនអាកាស=== {{Main|សង្គ្រាមដែនអាកាសក្នុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} [[File:Kyiv after Russian shelling, 2022-10-10 (073).webp|thumb|ផ្លូវមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានីកៀវបន្ទាប់ពីរងការវាយប្រហារតាមអាកាសពីរុស្ស៊ី, ១០ តុលា ២០២២]] សង្គ្រាមដែនកាសបានចាប់ផ្ដើមតាំងពីថ្ងៃដំបូងនៃជម្លោះនេះមកម៉្លេះ។ ករណីវាយប្រហារដោយគ្រាប់មីស៊ីលរុស្ស៊ីជាច្រើនបានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេសអ៊ុយក្រែនបូករួមទាំងតំបន់ខាងលិចនៃប្រទេសនេះផងដែរ។<ref name="CriticalThreats"/><ref name="ISW 4MAR"/><ref name="Rostov-Gazeta-2022-02-25">{{Cite news |date=25 February 2022 |title=Ukrainian Armed Forces attacked Millerovo with Tochka-U |url=https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225073113/https://rostovgazeta.ru/news/politics/25-02-2022/vooruzhennye-sily-ukrainy-atakovali-millerovo-tochkoy-u |archive-date=25 February 2022 |access-date=22 August 2025 |work=Rostov Gazeta}}</ref> គិតមកត្រឹមខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ កងកម្លាំងដែនអាកាសអ៊ុយក្រែនបានបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះចម្បាំងរុស្ស៊ីប្រមាណ ៥៥ គ្រឿង។<ref>{{Cite web |last=Insinna |first=Valerie |date=19 September 2022 |title=It took 'couple of months' to put US anti-radiation missiles on Ukrainian fighters, USAF reveals |url=https://breakingdefense.sites.breakingmedia.com/2022/09/it-took-couple-of-months-to-put-us-anti-radiation-missiles-on-ukrainian-fighters-usaf-reveals/ |access-date=22 August 2025 |website=Breaking Defense |archivedate=24 តុលា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231024222634/https://breakingdefense.com/2022/09/it-took-couple-of-months-to-put-us-anti-radiation-missiles-on-ukrainian-fighters-usaf-reveals/ |url-status=dead }}</ref> មកដល់ខែតុលា កងកម្លាំងរុស្ស៊ីបានបើកការវាយប្រហារលើគោលដៅហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសំខាន់ៗនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងបំណងបំផ្លាញមន្ទីរនិងទីកន្លែងចែកចាយផ្គត់ផ្គង់ថាមពលអគ្គិសនីផ្សេងៗ។<ref>{{Cite news |last1=Meilhan |first1=Pierre |last2=Roth |first2=Richard |date=22 October 2022 |title=Ukrainian military says 18 Russian cruise missiles destroyed amid attacks on energy infrastructure |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/10/22/europe/russia-ukraine-war-intl-hnk/index.html |access-date=22 August 2025 }}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការវាយប្រហារបែបនេះ ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនរាប់រយនាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |date=25 November 2022 |title=UN: Russian attacks on Ukraine's energy system have killed 77 civilians since Oct. 10 |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/news-feed/un-says-russian-attacks-on-ukraines-energy-system-have-killed-77-civilians-since-oct-10 |access-date=22 August 2025 }}</ref> និងរាប់លាននាក់ទៀតត្រូវរស់នៅដោយគ្មានអគ្គិសនីប្រើប្រាស់ជាបណ្ដោះអាសន្នគិតត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |title=Ukraine battles to restore power as millions face blackouts |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/24/ukraine-battles-to-restore-power-after-russia-damages-grid |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២២ ដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនជាច្រើនបានទៅធ្វើការវាយប្រហារនៅមូលដ្ឋានទ័ពអាកាស[[ដ្យាហ្គីលេវ៉ា]]និង[[មូលដ្ឋានទ័ពអាកាសអេនហ្កេលស៍-២|អេនហ្កេលស៍]]នៅភាគខាងលិចប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១០​​ នាក់ និងបំផ្លាញយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកប្រភេទ [[ទូប៉ូលេវ ទូ-៩៥|ទូ-៩៥]] ចំនួនពីរគ្រឿង។<ref>{{Cite web |title=Three dead in explosions at Russian airbases |url=https://english.nv.ua/nation/three-dead-in-explosions-at-russian-air-bases-ukraine-war-news-50288864.html |access-date=22 August 2025 |website=english.nv.ua }} * {{Cite news |date=26 December 2022 |title=Three killed in second attack on Engels base deep inside Russia |url=https://www.cnbc.com/2022/12/26/ukraine-war-explosions-reported-at-engels-airbase-deep-inside-russia.html |access-date=12 August 2025 |work=CNBC }}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ អ៊ុយក្រែនបានបើកដំណើរការ[[ប្រតិបត្តិការសម្បុកពីងពាង]]ដែលប្រើប្រាស់ដ្រូនវាយប្រហារលើមូលដ្ឋានទ័ពអាកាសស្ថិតនៅជ្រៅក្នុងទឹកដីរុស្ស៊ី។ ប្រតិបត្តិការនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជោគជ័យ<ref name="z595">{{cite news |last=Boffey |first=Daniel |title='He's a bulldog': the man behind the success of Ukraine's Operation Spiderweb |work=The Guardian |date=6 June 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/06/the-man-behind-the-success-of-ukraine-operation-spiderweb-russia |access-date=22 August 2025 }}</ref> ដោយអ៊ុយក្រែនបានអះអាងថាខ្លួនបានធ្វើឱ្យខូចខាត ឬបំផ្លាញទាំងស្រុងនូវយន្តហោះចម្បាំងតម្លៃថ្លៃៗរបស់រុស្ស៊ីចំនួន​ ៤១​ គ្រឿង ដែលក្នុងនោះរួមមានទាំងយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកយុទ្ធសាស្ត្រដែលរុស្ស៊ីធ្លាប់យកទៅវាយប្រហារតាមបណ្ដាទីប្រជុំជនអ៊ុយក្រែនផងដែរ។<ref name="b319">{{cite web |last=Bego |first=Katja |title=Ukraine's Operation Spider's Web is a game-changer for modern drone warfare. NATO should pay attention |website=Chatham House – International Affairs Think Tank |date=5 June 2025 |url=https://www.chathamhouse.org/2025/06/ukraines-operation-spiders-web-game-changer-modern-drone-warfare-nato-should-pay-attention |access-date=22 August 2025 }}</ref> បើយោងតាមរបាយការណ៍របស់អាមេរិកវិញបានបង្ហាញថាដ្រូនរបស់អ៊ុយក្រែនបានវាយត្រូវយន្តហោះរុស្ស៊ីចំនួនតែ ២០ គ្រឿងប៉ុណ្ណោះ ដោយក្នុងនោះមាន ១០ គ្រឿងត្រូវរងការបំផ្លិចបំផ្លាញទាំងស្រុង។<ref name="s394">{{cite news |first1=Phil |last1=Stewart |first2=Idrees |last2=Ali |title=Exclusive: Ukraine hit fewer Russian planes than it estimated, US officials say |work=Reuters |date=5 June 2025 |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-hit-fewer-russian-planes-than-it-estimated-us-officials-say-2025-06-04/ |access-date=22 August 2025 }}</ref> ប្រតិបត្តិការរបស់អ៊ុយក្រែនមួយនេះត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាបានបង្កការខូតខាតជាទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកដល់កងទ័ពជើងអាកាសរុស្ស៊ី។<ref name="b759">{{cite news |last=Gozzi| first=Laura| title=How Ukraine carried out daring 'Spider Web' attack on Russian bombers |work=BBC News |date=2 June 2025 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq69qnvj6nlo |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name="p895">{{cite web |last=Bondar |first=Kateryna |title=How Ukraine's Operation "Spider's Web" Redefines Asymmetric Warfare |website=CSIS |date=3 June 2025 |url=https://www.csis.org/analysis/how-ukraines-spider-web-operation-redefines-asymmetric-warfare |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name="t713">{{cite news |title=Just how much damage did Ukraine do in its 'Spiderweb' drone attack on Russia? |work=NBC News | date=7 June 2025 |url=https://www.nbcnews.com/world/ukraine/ukraine-spiderweb-drone-attack-russia-kyiv-moscow-osint-satellite-rcna211381 |access-date=22 August 2025 }}</ref><ref name="d975">{{cite web |last1=Mazhulin | first1=Artem |last2=Holmes |first2=Oliver |last3=Swan |first3=Lucy |last4=Boulinier |first4=Laure |last5=Hecimovic | first5=Arnel |title=Operation Spiderweb: a visual guide to Ukraine's destruction of Russian aircraft |work=The Guardian |date=2 June 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/02/operation-spiderweb-visual-guide-ukraine-drone-attack-russian-aircraft |access-date=22 August 2025 }}</ref> ===ជម្លោះដែនទឹក=== [[File:Russian cruiser Moskva.jpg|thumb|នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ី ''[[ម៉ូស្គ៍វ៉ា]]'' នៃកងនាវាសមុទ្រខ្មៅ។ នាវានេះត្រូវបានអ៊ុយក្រែនប្រើមីស៊ីលប្រឆាំងនាវាបាញ់ពន្លិចនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២២]] អ៊ុយក្រែនជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅជាប់[[សមុទ្រខ្មៅ]]ដែលមានច្រកចូលតាមច្រកសមុទ្រ[[បូស្បូរូស]] និង[[ដារដាណែល]] ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ប្រទេសតួកគី។ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ តួកគីបានអនុវត្តតាម[[សន្ធិសញ្ញាម៉ុងទ្រុក]]ឆ្នាំ១៩៣៦ និងបានបិទច្រកសមុទ្រទាំងពីរនោះដើម្បីហាមឃាត់នាវាចម្បាំងរុស្ស៊ីដែលមិនបានចុះបញ្ជីនៅឯមូលដ្ឋានទឹកក្នុងសមុទ្រខ្មៅ ហើយត្រូវត្រឡប់ទៅចូលចតនៅកំពង់ផែដើមរបស់គេវិញ។ ជាក់ស្តែង តួកគីបានបដិសេធការឆ្លងកាត់នាវាកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីចំនួនបួនដែលរកឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រតួកគី]]។<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/turkey-implement-international-pact-access-shipping-straits-due-ukraine-war-2022-02-27/ |title=Turkey to implement pact limiting Russian warships to Black Sea |work=Reuters |date=28 February 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Tavsan |first=Sinan |date=2 March 2022 |title=Turkey rejects Russia's request for navy ships to pass Bosporus |newspaper=Nikkei Asia |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Ukraine-war/Turkey-rejects-Russia-s-request-for-navy-ships-to-pass-Bosporus |access-date=2 មេសា 2022}}</ref><ref>{{cite news |title=Russia cancelled Black Sea passage bid of four warships: Turkey |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/2/russia-cancelled-black-sea-passage-bid-warships-turkey |work=Al Jazeera |date=2 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ [[សេវាឆ្មាំព្រំដែនរដ្ឋអ៊ុយក្រែន]]បានប្រកាសថា នាវាកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីបានចាប់ផ្តើមធ្វើការវាយប្រហារលើ[[កោះពស់ (សមុទ្រខ្មៅ)|កោះពស់]]របស់ខ្លួននៅក្នុងសមុទ្រខ្មៅ។<ref>{{cite tweet|date=25 February 2022|title=Ukrainian soldier deployed on Snake Island live streamed the moment a Russian warship opened fire on the Island. All 13 soldiers lost their lives. |url=https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |number=1497003710349824007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100712/https://twitter.com/PokiRae_/status/1497003710349824007?t=u6cn75KuUNW12U0KAtw4Rg&s=19 |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មេសា 2022 |user=PokiRae_}}</ref> នាវាចម្បាំងរបស់រុស្ស៊ីបានបាញ់គ្រាប់ជាច្រើនចូលទៅលើកោះនោះដោយកាំភ្លើងធំនៅលើនាវារបស់ពួកគេ។<ref>{{cite news |date=24 February 2022 |title=Russian Navy Captures Ukraine's Outpost on Snake Island |work=The Maritime Executive |url=https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |url-status=live |access-date=2 មេសា 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225100645/https://www.maritime-executive.com/article/russian-navy-captures-ukraine-s-outpost-on-snake-island |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022}}</ref> បន្ទាប់​ពី​ការបាញ់ប្រហារ ទាហាន​រុស្ស៊ី​មួយ​ក្រុម​បាន​ចូលចត​នៅឆ្នេរកោះ ហើយក៏បានដណ្តើមកាន់កាន់យក​កោះ​ពស់បានដោយជោគជ័យ។<ref>{{cite web |date=25 February 2022 |title=Ukraine soldiers told Russian officer 'go fuck yourself' before they died on island |first=Elias |last=Visontay |url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225102114/https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death |archive-date=25 កុម្ភៈ 2022 |access-date=2 មេសា 2022 |website=The Guardian}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ រុស្ស៊ីបានចោទប្រកាន់អាមេរិកថាបានផ្ដល់ជំនួយស៊ើបការណ៍សម្ងាត់ដល់កងកម្លាំងជើងទឹកអ៊ុយក្រែនដើម្បីឱ្យពួកគេងាយស្រួលកំណត់គោលដៅវាយប្រហារលើនាវារុស្ស៊ី។ អាមេរិកបានបដិសេដច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់រុស្ស៊ីនេះចោល។<ref>{{Cite news |last1=Hodge |first1=Nathan |last2=Cotovio |first2=Vasco |last3=Lieberman |first3=Oren |date=26 February 2022 |title=Pentagon denies Russia's claim that it's "highly likely" US used surveillance drones to help Ukrainian navy |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22#h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220227/https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-news-02-26-22/h_b669a7b9f3668b9579d3cb72c52647ac |archive-date=27 February 2022 |work=CNN}}</ref> មកត្រឹមថ្ងៃទី៣ ខែមីនា កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែននៅទីក្រុងមិកូឡៃហ្វបានពន្លិចនាវាចម្បាំងប្រភេទ[[ហ្វ្រីហ្គាត]]របស់ខ្លួនឈ្មោះ ''[[ហ៊ឺធីម៉ន់ សាហៃដាចឈ្នី]]'' ដែលត្រូវជាមេនាវាធំរបស់កងទ័ពជើងទឹកអ៊ុយក្រែន ដើម្បីការពារកុំឱ្យនាវានេះធ្លាក់ទៅក្នុងដៃកងកម្លាំងរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |last=Evans |first=Michael |title=Ukraine scuttles its flagship frigate as the Russians close in |work=The Times |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/ukraine-scuttles-its-flagship-frigate-as-the-russians-close-in-wtd07bbqp |access-date=22 August 2025}} * {{Cite news |date=4 March 2022 |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Фрегат України "Гетьман Сагайдачний" виведений з ладу |publisher=[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធអ៊ុយក្រែន]] |url=https://mil.in.ua/uk/news/fregat-ukrayiny-getman-sagajdachnyj-vyvedenyj-z-ladu/ |access-date=22 August 2025 }} * {{Cite news |title=Hetman Sahaidachny frigate, being under repair, flooded not to get to enemy – Reznikov |publisher=Interfax Ukraine |url=https://en.interfax.com.ua/news/general/806837.html |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែមីនា មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនបាននិយាយថា នាវារបស់រុស្ស៊ីបានចូលចតនៅទីក្រុងប៊ែរឌានស្ក៍ ប៉ុន្តែត្រូវបានអ៊ុយក្រែនបាញ់គ្រាប់រ៉ុក្កែតកម្ទេចចោល។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-says-it-has-destroyed-large-russian-landing-ship-2022-03-24/ |title=Ukraine says it has destroyed a large Russian landing ship |first1=Pavel |last1=Polityuk |first2=Timothy |last2=Heritage |editor-first=Andrew |editor-last=Heavens |work=Reuters |date=24 March 2022 |access-date=2 មេសា 2022}}</ref><ref name="Guardian220325" /><ref name="CNN-Berdyansk" /> នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ [[អង្គការនាវាចរណ៍សមុទ្រអន្តរជាតិ]]នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (IMO) បានប្ដេជ្ញាស្វែងរកច្រកផ្លូវសមុទ្រមួយនៅសមុទ្រខ្មៅដើម្បីឱ្យនាវាពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់ចាកចេញពីកំពង់ផែអ៊ុយក្រែនដោយសុវត្ថិភាព។<ref name="reuters-20220312">{{Cite news |last=Saul |first=Jonathan |date=12 March 2022 |title=UN to work on safe corridor for ships stranded by Ukraine conflict |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/europe/un-work-safe-corridor-ships-stranded-by-ukraine-conflict-2022-03-12/ |access-date=22 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែមិថុនា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសរុស្ស៊ី លោក[[ស៊ែរជី ឡាហ្វរូហ្វ]]បានអះអាងថា គោលនយោបាយរបស់អ៊ុយក្រែនក្នុងការបង្កប់មីនក្រោមទឹកនៅខាងក្រៅកំពង់ផែរបស់ខ្លួនគឺជាកត្តាមួយបណ្ដាលឱ្យកើតមានវិបត្តិនាំចេញស្បៀងអាហារទៅផ្គត់ផ្គង់ទីផ្សារពិភពលោក។ លោកបាននិយាយបន្ថែមទៀតថា "ប្រសិនបើទីក្រុងកៀវដោះស្រាយបញ្ហាមីននៅកំពង់ផែរបស់ខ្លួន នោះកងទ័ពជើងទឹករុស្ស៊ីនឹងធានាបើកផ្លូវដល់នាវាដឹកគ្រាប់ធញ្ញជាតិផ្សេងៗឱ្យឆ្លងកាត់ចេញទៅកាន់សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេដោយរលូន"។<ref>{{Cite news |date=31 May 2022 |title=Lavrov said Russians would let through ships carrying grain if Ukraine demined ports |work=Yahoo! News |agency=Ukrainska Pravda |url=https://news.yahoo.com/lavrov-said-russians-let-ships-103100228.html |access-date=24 August 2025 }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា សារព័ត៌មាន ''CNBC'' បានរាយការណ៍ពីការបាញ់ប្រហារគ្រាប់មីស៊ីលដោយរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងកំពង់ផែក្រុងអូដេសារបស់អ៊ុយក្រែន។ ទង្វីរបស់រុស្ស៊ីនេះបានទទួលការថ្កោលទោសភ្លាមៗពីមេដឹកនាំនៃបណ្ដាប្រទេសនានានៅជុំវិញពិភពលោក ចំពេលដែលអង្គការសហប្រជាជាតិ និងប្រទេសតួកគីទើបបានសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀងនឹងគ្នានាពេលថ្មីៗទាក់ទិននឹងការបើកច្រករបៀងនៅដែនសមុទ្រសម្រាប់ការនាំចេញផលិតផលគ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងគ្រឿងឧបភោគបរិភោគផ្សេងៗទៀត។<ref>{{Cite news |date=22 July 2022 |title=Russia, Ukraine seal grain deal in Istanbul |work=[[Le Monde]] |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/07/22/russia-ukraine-seal-grain-deal-in-istanbul_5991090_4.html |access-date=2 August 2022 }} * {{Cite news |last=Macias |first=Amanda |date=23 July 2022 |title='He simply cannot be trusted:' World leaders slam Putin's attack on Odesa following sea corridor deal |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2022/07/23/world-leaders-slam-putins-attack-on-odesa-following-sea-corridor-deal.html |access-date=24 August 2025 }}</ref> ===កម្លាំងការពារប្រជាជនអ៊ុយក្រែន=== [[File:Reporter’s Notebook - Thriving Kyiv Becomes Battle Zone, Almost Overnight 03 (cropped).jpg|thumb|ប្រជាជនស៊ីវិលនៅកៀវកំពុងរៀបចំគ្រាប់បែកដប, ២៦​ កុម្ភៈ ២០២២]] ជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនបានរួមគ្នាប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ដោយការស្ម័គ្រចិត្តចុះចូលជាមួយអង្គភាពការពារទឹកដី ផលិត[[គ្រាប់បែកដប]] បរិច្ចាគស្បៀងអាហារ សាងសង់របាំងការពារយោធា<ref>{{cite news |last1=Raghavan |first1=Sudarsan |last2=O'Grady |first2=Siobhán |last3=Shefte |first3=Whitney |last4=Khudov |first4=Kostiantyn |title=In a Kyiv under siege, neighbors dig trenches and raise barriers to brace for Russian assault |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/28/ukraine-russia-kyiv-defense/ |access-date=3 មេសា 2022 |newspaper=The Washington Post |date=28 February 2022}}</ref> និងជួយដឹកជញ្ជូនជនភៀសខ្លួន។ល។<ref>{{cite web|first=Jen |last=Kirby |access-date=3 មេសា 2022 |title=The other members of Ukraine's resistance |url=https://www.vox.com/22956752/ukraine-resistance-volunteers-russia-invasion |date=3 March 2022 |website=Vox}}</ref> ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងការអំពាវនាវពីទីភ្នាក់ងារដឹកជញ្ជូនអ៊ុយក្រែន ប្រជាជនស៊ីវិលបានរុះរើ ឬផ្លាស់ប្តូរផ្លាកសញ្ញាផ្លូវគោក សាងសង់របាំងបណ្តោះអាសន្ន និងបិទច្រកផ្លូវផ្សេងៗ។ របាយការណ៍តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានបង្ហាញអំពីបាតុកម្មតាមដងផ្លូវប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរុស្ស៊ីនៅក្នុងទឹកដីកាន់កាប់ ហើយជារឿយៗវាបានវិវត្តទៅជាជម្លោះពាក្យសម្ដី និងការប្រឈមមុខដោយផ្ទាល់ជាមួយកងទ័ពរុស្ស៊ី។<ref name="yes!">{{cite news |last=Hunter |first=Daniel |title=How Ukrainian Civilians Are Resisting Military Force |url=https://www.yesmagazine.org/democracy/2022/03/01/ukraine-civilian-resistance |access-date=3 មេសា 2022 |work=YES! Magazine |date=1 March 2022}}</ref> នៅដើមខែមេសា ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនមួយចំនួនបានចាប់ផ្តើមរត់ចូលតំបន់ព្រៃភាគខាងជើង និងខាងកើតនៃប្រទេសដើម្បីបង្កើតជាចលនាទ័ពព្រៃប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពានរបស់ពួកគេ។ យោធាអ៊ុយក្រែនក៏បានប្រកាសស្របៗដែរអំពីយុទ្ធនាការទ័ពព្រៃទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីបំពេញបន្ថែមកម្លាំងការពារទូទៅរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite magazine |last=Motyl |first=Alexander J. |date=12 April 2022 |title=Russians Likely to Encounter Growing Guerrilla Warfare in Ukraine |url=https://foreignpolicy.com/2022/04/01/ukraine-russia-war-guerrilla-partisans-civilian-militia/ |magazine=Foreign Policy |access-date=25 August 2025}}</ref> ក្នុង​ករណី​ខ្លះ មនុស្ស​មួយចំនួនបានយកខ្លួនប្រាណរបស់គេទៅ​រារាំង​យានយន្ត​យោធា​រុស្ស៊ី ហើយវាជាវិធីសាស្ត្រមួយដែលបង្ខំឱ្យកងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រឡប់បកក្រោយវិញ។<ref name="yes!" /><ref>{{cite news |title=Ukrainian Civilians Take On Russian Invaders With Words And Deeds |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-civil-resistance-russian-aggression/31728966.html |access-date=3 មេសា 2022 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=28 February 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1=Schwirtz |first1=Michael |last2=Santora |first2=Marc |last3=Hill |first3=Evan |last4=Cardia |first4=Alexander |title=Ukrainian protesters take to the streets in occupied Kherson. |url=https://www.nytimes.com/2022/03/05/world/europe/kherson-protests-ukraine.html |access-date=3 មេសា 2022 |work=The New York Times |date=5 March 2022}}</ref> ប្រតិកម្មរបស់ទាហានរុស្ស៊ីចំពោះចលនាតស៊ូរបស់ជនស៊ីវិលគឺមានជាច្រើនទម្រង់ខុសៗគ្នាដូចជា ការចុះទៅចរចាជាមួយក្រុមបាតុករ<ref name="yes!" /> ការបាញ់គំរាមទៅលើអាកាស ឬដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងហ្វូងមនុស្សតែម្ដង។<ref>{{cite news |title=Ukrainian authorities accuse Russians of opening fire on civilian protest |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/ukraine-russia-putin-news-03-05-22/h_c9644300c3986a3e19e31dcb6188abdf |access-date=3 មេសា 2022 |publisher=CNN |date=5 March 2022}}</ref> នៅអំឡុងពេលឈ្លានពាន គេសង្កេតឃើញមានការចាប់ឃុំខ្លួនក្រុមបាតុករជនជាតិអ៊ុយក្រែនជាច្រើននាក់ ហើយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីការបាត់ខ្លួន ការប្រល័យជីវិត ការចាប់ធ្វើចំណាប់ខ្មាំង ការសម្លាប់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ និងអំពើហិង្សាផ្លូវភេទមកលើប្រជាជនអ៊ុយក្រែនដែលប្រព្រឹត្តដោយយោធារុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |title=Ordinary Ukrainians are resisting Vladimir Putin's occupying force in Kherson and elsewhere |url=https://www.economist.com/europe/ordinary-ukrainians-are-resisting-vladimir-putins-occupying-force-in-kherson-and-elsewhere/21808101 |newspaper=The Economist |date=9 March 2022 |access-date=3 មេសា 2022 |url-access=subscription}}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២២ លោកហ្សេឡេនស្គីបានបង្ហាញថា អ៊ុយក្រែនកំពុងមានសមាជិកយោធាចំនួន ៧០០,០០០ នាក់ ដែលបានកំពុងបំពេញកាតព្វកិច្ចប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title=Zelensky: 700,000 soldiers defending Ukraine now. |work=The Kyiv Independent |url=https://kyivindependent.com/uncategorized/zelensky-700000-soldiers-defending-ukraine-now/ |access-date=25 August 2025}}</ref> អាវុធ និងអង្គភាព​យោធាទាំងឡាយដែលអ៊ុយក្រែនធ្លាប់បានបញ្ជូនទៅក្នុង​បេសកកម្ម​រក្សា​សន្តិភាព​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដូច​ជាបេសកកម្ម[[ម៉ូនូស្កូ]]នៅ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​កុងហ្គោជាដើម ត្រួវបានថ្នាក់លើបញ្ជាឱ្យនាំចូលស្រុកវិញ។<ref>{{Cite news |last=Cyuzuzo |first=Samba |date=18 September 2022 |title=Ukraine troops leave DR Congo peacekeeping mission Monusco |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62945971 |access-date=25 August 2025}}</ref> ==អន្តរាគមន៍ពីយោធាបរទេស== {{Main|អន្តរាគមន៍បរទេសនៅក្នុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} ===ជំនួយដល់អ៊ុយក្រែន=== [[File:Delivering military aid to Ukraine - detailed.svg|thumb|upright=1.5|{{center|'''ប្រទេសដែលបានបញ្ជូនជំនួយយោធាទៅអ៊ុយក្រែន'''}}{{legend|#0071b2|អាវុធធន់ធ្ងន់}}{{legend|#75abd0|អាវុធធន់ស្រាល}}{{legend|#67f03c|សម្ភារៈមិនប៉ះពាល់អាយុជីវិត}}{{legend|#feda77|ជំនួយក្រៅសម្ភារៈ}}{{legend|#893f9e|អ៊ុយក្រែន}}]] ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ី ប្រទេសជាច្រើនបានសម្រចផ្ដល់ជំនួយយោធាដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនរួមមានគ្រឿងសព្វាវុធ បរិក្ខារ ការហ្វឹកហ្វឺន និងជំនួយភស្តុភារជាដើម។ ក្រោយពីរុស្ស៊ីបានចូលឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន បណ្ដាបស្ចិមប្រទេសនិងរួមទាំងប្រទេសមួយចំនួនផ្សេងទៀតដែលមានទណ្ឌកម្មនៅលើរុស្ស៊ីស្រាប់ បានប្រកាសតម្លើងកម្រិតទណ្ឌកម្មសារជាថ្មីក្នុងគោលបំណងផ្ដួលសេដ្ឋកិច្ចរបស់រុស្ស៊ី។<ref name="DA">{{Cite web |last1=Melander |first1=Ingrid |last2=Gabriela |first2=Baczynska |date=24 February 2022 |title=EU targets Russian economy after 'deluded autocrat' Putin invades Ukraine |url=https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226002323/https://www.reuters.com/world/europe/eu-launch-new-sanctions-against-russia-over-barbaric-attack-ukraine-2022-02-24/ |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 August 2025 |website=Reuters}} * {{Cite web |date=25 February 2022 |title=Western Countries Agree To Add Putin, Lavrov To Sanctions List |url=https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226005425/https://www.rferl.org/a/eu-sanctions-putin-lavrov/31723682.html |archive-date=26 February 2022 |access-date=25 August 2025 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Funakoshi |first1=Minami |last2=Lawson |first2=Hugh |last3=Deka |first3=Kannaki |date=9 March 2022 |title=Tracking sanctions against Russia |url=https://graphics.reuters.com/UKRAINE-CRISIS/SANCTIONS/byvrjenzmve/ |access-date=25 August 2025 |work=Reuters}}</ref> ទណ្ឌកម្មដែលបានដាក់សង្កត់មកលើរុស្ស៊ីនោះបានចុចសម្ដៅទៅលើអ្នកនយោបាយ ធនាគារ អាជីវកម្ម ដំណូររូបិយវត្ថុ ការនាំចេញ និងការនាំចូលពីប្រទេសរុស្ស៊ីជាដើម។<ref name="DA" /> [[File:Fumio Kishida at the issuance of the Joint Declaration on Assistance to Ukraine at the 2023 NATO Summit (3).jpg|thumb|ប្រធានាធិបតីអ៊ុយក្រែន លោក[[វ៉ូឡូឌីមីរ ហ្សេឡេនស្គី]] និងមេដឹកនាំបស្ចិមប្រទេសនៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៣|ជំនួបកំពូលណាតូនៅទីក្រុងវីលនៀស]]ក្នុងថ្ងៃទី១២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣]] ជំនួយយោធាអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនត្រូវបានសម្របសម្រួលតាមរយៈ[[ក្រុមទំនាក់ទំនងការពារជាតិអ៊ុយក្រែន]] ដែលមានប្រទេសជាង ៥០ ចូលរួមដោយក្នុងនោះមាន[[រដ្ឋសមាជិកណាតូ|រដ្ឋជាសមាជិកទាំង ៣២]] របស់អង្គការ[[ណាតូ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite web |title=NATO's response to Russia's invasion of Ukraine |url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_192648.htm |access-date=25 August 2025 |website=[[ណាតូ]]}}</ref> [[វិទ្យាស្ថានឃីលដើម្បីសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក|វិទ្យាស្ថានឃីល]]បានរកឃើញថាជំនួយបរទេសដែលមានតម្លៃស្មើនឹង ៣៨០ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិកត្រូវបានបញ្ជូនទៅអ៊ុយក្រែននៅក្នុងចន្លោះខែមករា ឆ្នាំ២០២២​ ដល់ខែមករា ឆ្នាំ២០២៤។<ref name="cnn-aid">{{cite news|first1=Rachel|last1=Wilson|first2=Lou|last2=Robinson|first3=Henrik |last3=Pettersson|date=20 March 2024 |title=Ukraine aid: Where the money is coming from, in 4 charts |url=https://edition.cnn.com/2023/10/05/world/ukraine-money-military-aid-intl-dg/index.html |work=CNN}}</ref> ជំនួយទៅអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនមានប្រភពចេញពីប្រទេសនៅអឺរ៉ុប (ទាំងយោធា ហិរញ្ញវត្ថុ និងមនុស្សធម៌)។<ref name="CNN US investment">{{cite news |date=21 September 2023|last=Wolf|first=Zachary|title=$113 billion: Where the US investment in Ukraine aid has gone |url=https://edition.cnn.com/2023/09/21/politics/war-funding-ukraine-what-matters/index.html |work=CNN}}</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានផ្តល់ជំនួយយោធាដល់អ៊ុយក្រែនច្រើនបំផុតបើប្រៀបធៀបនឹងប្រទេសដទៃ<ref name="CNN US investment"/> ដោយចាត់ថវិកាប្រមាណ ១៧៥ ពាន់លានដុល្លារដើម្បីជួយប្រទេសនេះ។<ref name="CFR">{{cite web |title=How Much U.S. Aid Is Going to Ukraine? |url=https://www.cfr.org/article/how-much-us-aid-going-ukraine |website=Council on Foreign Relations |date=27 September 2024}}</ref> ក្នុងអំឡុងសប្តាហ៍ដំបូងនៃការឈ្លានពាន ប្រទេសសមាជិកណាតូបានផ្គត់ផ្គង់អាវុធប្រឆាំងរថក្រោះជាង ១៧,០០០ គ្រឿងដល់អ៊ុយក្រែន<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2022/03/12/us/politics/biden-ukraine-weapons.html |title=The White House approves $200 million in arms and equipment for Ukraine. |last=Schmitt |first=Eric |newspaper=The New York Times |date=12 March 2022 |access-date=13 មេសា 2022}}</ref> ហើយនៅពាក់កណ្តាលខែមីនា ចំនួននេះត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាបានកើនច្រើនជាង ២០,០០០ គ្រឿងទៅទៀត។<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-begin-planning-more-troops-eastern-flank-after-russias-ukraine-invasion-2022-03-16/ |title=NATO vows more help for Ukraine, begins planning to adapt to 'new reality' |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Melander |first2=Ingrid |website=Reuters |date=17 March 2022 |access-date=13 មេសា 2022}}</ref> នៅដើមសង្គ្រាមឈ្លានពានដំបូង បណ្ដាប្រទេសគាំទ្រអ៊ុយក្រែនភាគច្រើនបានអះអាងថាខ្លួននឹងមិនបញ្ជូនជំនួយជាកម្លាំងទ័ពទៅកាន់ប្រទេសអ៊ុយក្រែនឡើយ។<ref>{{Cite news |last=LeBlanc |first=Paul |date=28 February 2022 |title=Why the US isn't sending troops into Ukraine |url=https://www.cnn.com/2022/02/27/politics/us-troops-ukraine-russia-what-matters/index.html |access-date=20 April 2022 |publisher=CNN}}</ref> មកដល់ឆ្នាំ២០២៤​ ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក[[អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង]]បាននិយាយពីលទ្ធភាពបញ្ជូនទ័ពទៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite web |work=The New York Times |date=26 February 2024 |title=Macron Does Not Rule Out Sending Western Troops to Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/02/26/world/europe/europe-ukraine-support-meeting.html |first1=Constant |last1=Méheut |first2=Aurelien |last2=Breeden}}</ref> រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីធ្លាប់បានគំរាមសងសឹកនឹងប្រទេសដែលបានផ្គត់ផ្គង់ជំនួយយោធាដល់អ៊ុយក្រែន ហើយបាននិយាយអះអាងទៀតថា អង្គការណាតូបានកំពុងប្រើប្រាស់អ៊ុយក្រែនដើម្បីវាយប្រហាររុស្ស៊ីដោយប្រយោល។<ref>{{cite news |title=Russia accuses Nato of 'proxy war' in Ukraine as US hosts crucial defence summit |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/26/russia-accuses-nato-of-proxy-war-in-ukraine-as-us-hosts-crucial-defence-summit |work=The Guardian |date=26 April 2022}}</ref> យោងតាមគរុសុភាអាមេរិកមួយគឺ​ ''Atlantic Council'' បានបកស្រាយបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីមិនបានបញ្ចេញសកម្មភាពអ្វីដើម្បីសងសឹកទៅលើបស្ចិមលោកដូចដែលខ្លួនបានអះអាងនោះទេ​ ទោះជាបស្ចិមលោកទាំងនោះបានប្រព្រឹត្តិលើសបន្ទាត់ក្រហមរបស់រុស្ស៊ីក៏ដោយ។<ref>{{cite news |last1=Dickinson |first1=Peter |title=Putin is becoming entangled in his own discredited red lines |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/putin-is-becoming-entangled-in-his-own-discredited-red-lines/ |work=Atlantic Council |date=17 September 2024}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៣ លោកពូទីនបាននិយាយថា ប្រសិនបើជំនួយយោធាទាំងប៉ុន្មានត្រូវកាត់ផ្ដាច់ នោះអ៊ុយក្រែននឹងមិនអាចតតាំងនឹងរុស្ស៊ីបានយូរឡើយ។<ref>{{cite news |title=Putin says Ukraine would last 'a week' if Western military support stops |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/putin-says-ukraine-would-last-a-week-if-western-military-support-stops |work=Al Jazeera English |date=6 October 2023 |access-date=25 August 2025 |archive-date=16 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216024122/https://www.aljazeera.com/news/2023/10/6/putin-says-ukraine-would-last-a-week-if-western-military-support-stops |url-status=live}}</ref> ===ជំនួយដល់រុស្ស៊ី=== [[File:Countries supplying military equipment to Russia during the 2022 Russian invasion.png|thumb|upright=1.5| {{legend|#ffb0ca|ប្រទេសដែលបញ្ជូនអាវុធទៅរុស្ស៊ី}} {{legend|#810000|រុស្ស៊ី}} {{legend|#ffff00|អ៊ុយក្រែន}}]] {{See also|ជំនួយគាំទ្ររុស្ស៊ីកំឡុងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} ប្រទេស[[បេឡារុស]]បានអនុញ្ញាតឱ្យរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ទឹកដីរបស់ខ្លួនដើម្បីធ្វើការវាយលុក និងបាញ់មីស៊ីលរុស្ស៊ីចូលទៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |date=31 January 2023 |title=Lukashenko: Belarus willing to offer more help to Russia |work=[[AP News]] |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-politics-belarus-government-alexander-lukashenko-1124dbad889ccc6d269069e501a31fa6 |access-date=26 August 2025}}</ref> ដែនអាកាសប្រទេសបេឡារុសធ្លាប់ត្រូវបានរុស្ស៊ីប្រើប្រាស់ ពិសេសសម្រាប់ប្រតិបត្តិការប្រព័ន្ធរ៉ាដា​រហូតដល់ឆ្នាំ២០២៣ បន្ទាប់ពីយន្តហោះចាប់រ៉ាដារបស់រុស្ស៊ីប្រភេទ [[បេរីហ្វ អា-៥០]] ត្រូវបានដ្រូនរបស់ក្រុមប្រឆាំងបេឡារុសបាញ់កម្ទេច។<ref>{{Cite web |date=23 July 2024 |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Почему российские "шахеды" залетают в Беларусь и чем это опасно для Украины |url=https://www.bbc.com/russian/articles/crg51dr8lmqo |access-date=26 August 2025 |website=BBC News Русская служба }}</ref> ដោយសារតែអន្តរាគមន៍ដ៏សកម្មរបស់បេឡារុសនៅក្នុងសង្គ្រាមនេះ អ្នកជំនាញមួយចំនួនក៏បានចាត់ទុកបេឡារុសជាសហភាគីសង្គ្រាមមួយផងដែរ<ref>{{Cite book |last=Lozka |first=Katsiaryna |url=http://hdl.handle.net/1854/LU-01HGZF2NV7XH9AVKAZSP0VSVX3 |title=Between the hammer and the anvil : Belarus, its people, and Russia's war against Ukraine |date=2023 |isbn=978-83-67678-29-2 |volume=6 |publisher=Instytut Europy Środkowej |hdl=1854/LU-01HGZF2NV7XH9AVKAZSP0VSVX3}}</ref><ref>{{Cite web |title=Putin's Strategic Failure |url=https://www.iiss.org/sv/online-analysis/survival-online/2022/04/putins-strategic-failure/ |access-date=26 August 2025 |website=IISS}}</ref> ដែលខុសពីរដ្ឋមិនមែនសហភាគីសង្គ្រាម ពោលជារដ្ឋផ្ដល់ការគាំទ្រផ្សេងៗដោយប្រយោលដល់ភាគីសង្គ្រាម។<ref>{{Cite news |last1=Humphreys |first1=Richard |last2=Paegļkalna |first2=Lauma |title=Combat Without Warfighting: Non-Belligerent Actors and the Russian Invasion of Ukraine |ssrn=4048994 |url=https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4048994}}</ref> ក្រៅពីនេះ បេឡារុសក៏បានគាំទ្រដល់យោធារុស្ស៊ីតាមរយៈការផ្ដល់គ្រឿងសព្វាវុធ និងគ្រាប់រំសេវផ្សេងៗ ហើយបើយោងតាម ''Armed Conflict Survey'' នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ បានឱ្យដឹងថា រុស្ស៊ីបានបញ្ជូនអាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរមកបេឡារុស។<ref>{{Cite book |last=Studies (IISS) |first=The International Institute for Strategic |url=https://books.google.com/books?id=Clc3EQAAQBAJ&dq=%22Belarusian+territory+to+launch+ground+and+air+%22&pg=PT145 |title=The Armed Conflict Survey 2024 |date=12 December 2024 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-040-33815-5 |page=82 }}</ref> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៣ របាយការណ៍ចារកម្មយោធាអាមេរិកបានសន្មតថា ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់កំពុងតែផ្តល់ដ្រូនសឹកប្រភេទ [[ដ្រូនស្ហាហែដ|ស្ហាហែដ]] និងសម្ភារៈផលិតផ្សេងៗដើម្បីបង្កើតរោងចក្រផលិតដ្រូនដល់ប្រទេសរុស្ស៊ី។<ref> {{Cite web |date=9 June 2023 |title=White House says Iran is helping Russia build a drone factory east of Moscow for the war in Ukraine |url=https://www.sun-sentinel.com/2023/06/09/white-house-says-iran-is-helping-russia-build-a-drone-factory-east-of-moscow-for-the-war-in-ukraine-2/ |access-date=26 August 2025 |website=Sun Sentinel}}</ref> នៅក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ របាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាន ''Reuters'' បានចង្អុលបង្ហាញថា អ៊ីរ៉ង់បានបញ្ជូនគ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទីកទៅឱ្យយោធារុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web |date=21 February 2024 |title=Exclusive: Iran sends Russia hundreds of ballistic missiles |url=https://www.reuters.com/world/iran-sends-russia-hundreds-ballistic-missiles-sources-say-2024-02-21/ |access-date=26 August 2025 |website=Reuters}}</ref> យោងតាមប្រភពពីអាមេរិកនិងអ៊ុយក្រែនបានឱ្យដឹងទៀតថា កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់បានមានវត្តមាននៅក្នុងឧបទ្វីបគ្រីមៀដោយដើរតួជាកម្លាំងជួរក្រោយចាប់បញ្ជាដ្រូនទៅវាយប្រហារហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល ឬជនស៊ីវិលផ្ទាល់នៅអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |last1=Madhani |first1=Aamer |last2=Miller |first2=Zeke |date=21 October 2022 |title=US: Iranian troops in Crimea backing Russian drone strikes |url=https://apnews.com/article/government-and-politics-8b085070758120c31d421f68a65e4b14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503164518/https://apnews.com/article/government-and-politics-8b085070758120c31d421f68a65e4b14 |archive-date=3 May 2023 |access-date=26 August 2025 |publisher=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Mappes |first2=Grace |last3=Bailey |first3=Riley |last4=Howard |first4=Angela |last5=Kagan |first5=Frederick W. |date=25 November 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, November 25 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231214005539/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-november-25 |archive-date=14 December 2023 |access-date=26 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War}}</ref> [[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]]បានសន្មតស្មាន់ថា កម្លាំងអ៊ីរ៉ង់ទាំងនោះទំនងជាទាហានរបស់អង្គភាព[[កងឆ្មាំបដិវត្តន៍ឥស្លាម]] ឬបុគ្គលដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអង្គភាពនោះ។<ref>{{Cite web |last1=Hird |first1=Karolina |last2=Bailey |first2=Riley |last3=Mappes |first3=Grace |last4=Barros |first4=George |last5=Kagan |first5=Frederick W. |date=12 October 2022 |title=Russian Offensive Campaign Assessment, October 12 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240114103621/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 |archive-date=14 January 2024 |access-date=26 August 2025 |publisher=Institute for the Study of War |archivedate=14 មករា 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114103621/https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-october-12 }}</ref> អាជ្ញាធរប្រទេសអ៊ីរ៉ង់វិញបានប្រកាសក្ដែងៗច្រានចោលរាល់ការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាខ្លួនបានបញ្ជូនគ្រឿងសឹកទៅរុស្ស៊ីដើម្បីវាយប្រហារអ៊ុយក្រែន។<ref name="CNN: Iran denies supplying Russia with weapons for use in Ukraine">{{Cite news |last1=Kennedy |first1=Niamh |last2=Mahmoodi |first2=Negar |last3=Kottasová |first3=Ivana |last4=Raine |first4=Andrew |date=16 October 2022 |title=Iran denies supplying Russia with weapons for use in Ukraine |work=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/10/15/europe/iran-denies-supplying-russia-weapons-ukraine-intl-hnk/index.html |access-date=26 August 2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230912064217/https://edition.cnn.com/2022/10/15/europe/iran-denies-supplying-russia-weapons-ukraine-intl-hnk/index.html |archive-date=12 September 2023}}</ref> ប្រទេស[[កូរ៉េខាងជើង]]​បាន​ផ្គត់ផ្គង់​ឱ្យ​រុស្ស៊ី​នូវមីស៊ីលបាលីស្ទីក និង​គ្រាប់​ផ្លោង​ផ្សេងៗ ខណៈអាជ្ញាធរ​អាមេរិក​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ពីប្រភេទ ឬម៉ាក​អាវុធជាក់លាក់​មួយ​ណា​ទេ។ សំណល់កម្ទេចកម្ទីដែលបន្សល់ទុកពីមីស៊ីលដែលធ្លាក់នៅអ៊ុយក្រែននៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៣ បានបង្ហាញពីបំណែកផ្នែកនៃមីស៊ីល[[ហាស៊ុង-១១ អា]] [[ហាស៊ុង-១១ បេ|១១ បេ]] និង[[កាអិន-២៥]]។<ref>{{cite news |last1=Axe |first1=David |title=Russia Got 7,500-Pound Rockets From North Korea—And Promptly Blew Up A Pair Of Ukrainian Supply Bases |url=https://www.forbes.com/sites/davidaxe/2024/01/05/russia-got-7500-pound-rockets-from-north-korea-and-promptly-blew-up-a-pair-of-ukrainian-supply-bases/?sh=208781e9363f |access-date=26 August 2025 |work=Forbes }}</ref><ref>{{cite news |title=Did Russia Fire North Korean Missiles At Ukraine? |url=https://www.rferl.org/a/russia-ukraine-north-korea-war-missiles-kn-23/32765450.html |access-date=26 August 2025 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty }}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែននិងកូរ៉េខាងត្បូងបានអះអាងថា វិស្វករកូរ៉េខាងជើងត្រូវបានគេបញ្ជូនមកកាន់សមរភូមិនៅអ៊ុយក្រែនដើម្បីជួយប្រតិបត្តិការបាញ់មីស៊ីលកូរ៉េខាងជើងទាំងនោះ ហើយពួកនោះក៏ត្រូវបាត់បង់ជីវិតខ្លះដែរ។<ref name="The Guardian: North Korean Troops Deployed">{{cite news |last1=Graham-Harrison |first1=Emma |last2=McCurry |first2=Justin |name-list-style=and |date=10 October 2024 |title=North Koreans deployed alongside Russian troops in Ukraine, sources say |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/10/north-korea-engineers-deployed-russia-ukraine |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}</ref><ref name="k284">{{cite news |last=Jochecová |first=Ketrin |date=8 October 2024 |title=North Korean soldiers are likely dying for Putin in Ukraine, Seoul says |url=https://www.politico.eu/article/north-korean-soldiers-are-likely-fighting-in-ukraine-seouls-defense-minister-says/ |access-date=26 August 2025 |work=Politico }}</ref><ref name="a180">{{cite web |last=Lee |first=Youkyung |date=9 October 2024 |title=North Korea Seen Likely to Send Troops to Ukraine to Aid Russia |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-10-09/north-korea-seen-likely-to-send-troops-to-ukraine-to-aid-russia |access-date=26 August 2025 |website=Bloomberg }}</ref> ក្រោយមកក្នុងខែដដែរ អ្នកនាំពាក្យសេតវិមានបាននិយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងមាន "ការព្រួយបារម្ភ" អំពីរបាយការណ៍ដែលបង្ហាញពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងកំពុងប្រយុទ្ធនៅអ៊ុយក្រែន។<ref name="u147">{{cite news |date=15 October 2024 |title=US concerned by reports of North Korean soldiers fighting for Russia |url=https://www.reuters.com/world/europe/us-concerned-by-reports-north-korean-soldiers-fighting-russia-2024-10-15/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref><ref name="n959">{{cite news |date=16 October 2024 |title=North Korean soldiers are training to fight for Russia, Ukraine says |url=https://www.nbcnews.com/news/world/us-concerned-reports-north-korean-soldiers-fighting-for-russia-ukraine-rcna175640 |first1=Anastasiia |last1=Parafeniuk |first2=Mithil |last2=Aggarwal |access-date=26 August 2025 |work=NBC News }}</ref><ref name="h428">{{cite news |last=McCurry |first=Justin |date=16 October 2024 |title=North Korean troops for Russia's war in Ukraine: what we know so far |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/16/north-korean-troops-for-russias-war-in-ukraine-what-we-know-so-far |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}</ref> ព័ត៌មានពីចារកម្មអ៊ុយក្រែនតាមរយៈលោកហ្សេឡេនស្គីបានជឿថា កូរ៉េខាងជើងបានកំពុងត្រៀមកម្លាំងទាហានប្រមាណ ១០,០០០ នាក់មកប្រយុទ្ធខាងរុស្ស៊ី។<ref>{{cite news |last=Cecil |first=Nicholas |date=17 October 2024 |title=Putin military doubling 'kamikaze' drone attacks on Ukraine to 1,500 last month, say western officials |url=https://www.standard.co.uk/news/politics/vladimir-putin-ukraine-drone-attacks-russia-double-b1188508.html |newspaper=Evening Standard }}</ref> ចំណែកឯរដ្ឋាភិបាលកូរ៉េខាងជើងវិញបានចេញមុខនិយាយថាគ្មានទាហានខ្លួនណាមួយត្រូវបានបញ្ជូនមកជួយប្រយុទ្ធជាមួយនឹងរុស្ស៊ីឡើយ។<ref>{{cite news |date=22 October 2024 |title=North Korea UN representative denies Pyongyang sent troops to Russia |url=https://www.channelnewsasia.com/east-asia/north-korea-united-nations-represenative-denies-pyongyangg-troops-russia-4693886 |access-date=26 August 2025 |work=CNA |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20241113011116/https://www.channelnewsasia.com/east-asia/north-korea-united-nations-represenative-denies-pyongyangg-troops-russia-4693886 |archive-date=13 November 2024 }}</ref><ref>{{cite news |date=23 October 2024 |title=North Korea UN representative denies Pyongyang sent troops to Russia |url=https://www.trtworld.com/asia/north-korea-un-representative-denies-pyongyang-sent-troops-to-russia-18223088 |access-date=26 August 2025 |work=TRT World |archive-date=4 ឧសភា 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504134050/https://www.trtworld.com/asia/north-korea-un-representative-denies-pyongyang-sent-troops-to-russia-18223088 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |last=Denisova |first=Kateryna |date=22 October 2024 |title=North Korea denies sending troops to join Russia's war in Ukraine, dismisses 'groundless rumors' |url=https://kyivindependent.com/north-korea-denies-alleged-troops-sending-to-fight-russian-war-as-groundless-rumors/ |access-date=26 August 2025 |work=The Kyiv Independent }}</ref> អាមេរិកក្រោយមកបានអះអាងពីការបានរកឃើញភស្តុតាងដែលថាកូរ៉េខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានប្រមាណ ៣,០០០ នាក់ទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយទាហានទាំងនោះអាចត្រូវបានដឹកជញ្ជូនតាមនាវាកាលកំឡុងខែតុលា និងកំពុងហ្វឹកហាត់នៅមូលដ្ឋានយោធាចំនួនបីកន្លែងនៅភាគខាងកើតប្រទេសរុស្ស៊ី។ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបន្ថែមទៀតថា ការបញ្ជូនទាហានកូរ៉េខាងជើងចូលរុស្ស៊ីបែបនេះអាចជាភស្តុតាងមួយកម្រិតទៀតដែលបញ្ជាក់ថាយោធារុស្ស៊ីពិតជាកំពុងមានបញ្ហាកង្វះកម្លាំងទាហានមែន។<ref name="y335">{{cite news |last=Phil Stewart |first=Hyonhee Shin |date=23 October 2024 |title=US says evidence shows North Korea has troops in Russia, possibly for Ukraine war |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korea-has-sent-3000-troops-russia-ukraine-war-south-korean-lawmakers-say-2024-10-23/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ប្រធានអង្គការណាតូ លោកម៉ាក រូតបានលើកបញ្ជាក់ពីរបាយការណ៍ចារកម្មអ៊ុយក្រែនថា ទាហានកូរ៉េខាងជើងនោះត្រូវបានបញ្ជូនមកតំបន់គូស្គ៍ដើម្បីគាំទ្រកងកម្លាំងរុស្ស៊ីប្រឆាំងនឹងទាហានវាយលុករបស់អ៊ុយក្រែន ខណៈមន្ទីរបញ្ចកោណបានរាយការណ៍ថាទាហានកូរ៉េខាងជើងប្រមាណ ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនមកជួយរុស្ស៊ីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអ៊ុយក្រែន។<ref>{{cite news |date=29 October 2024 |title=Russia to deploy 10,000 North Korean troops against Ukraine within 'weeks', Pentagon says |url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/29/russia-north-korean-troops-ukraine-war |access-date=26 August 2025 |work=The Guardian }}</ref><ref name="i587">{{cite news |last=Phil Stewart |first=Andrew Gray |date=28 October 2024 |title=No new limits on Ukraine's use of US arms if North Korea joins fight, Pentagon says |url=https://www.reuters.com/world/europe/nato-chief-says-he-can-confirm-north-korean-troops-are-russias-kursk-2024-10-28/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref><ref name="k484">{{cite news |date=28 October 2024 |title=NATO, Pentagon confirm deployment of North Korean troops to Russia |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/28/nato-pentagon-confirm-deployment-of-north-korean-troops-to-russia |access-date=26 August 2025 |work=Al Jazeera }}</ref> [[File:Andrei Belousov and No Kwang-chol, 2024.jpg|thumb|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិរុស្ស៊ី លោក[[អាន់ឌ្រីយ បេឡូយូសូហ្វ]]ជាមួយនឹងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកូរ៉េខាងជើង លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ណូ ក្វាង់ឆឹល]], ២៩ វិច្ឆិកា ២០២៤]] វត្តមានកូរ៉េខាងជើងនៅក្នុងសង្គ្រាមត្រូវបានគេបញ្ជាក់ម្ដងហើយម្ដងទៀត ដូចនៅថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានរាយការណ៍ពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងក្នុងសមរភូមិកាលថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា។<ref>{{cite news |date=7 November 2024 |title=North Korean Soldiers Fighting in Kursk |url=https://fu.kyivpost.com/post/41862 |access-date=26 August 2025 |work=Kyiv Post }}</ref> មកដល់ថ្ងៃទី១៣ ខែវិច្ឆិកា ទាំងក្រសួងការបរទេសអាមេរិក និងកូរ៉េខាងត្បូងបានបញ្ជាក់ស្របគ្នាថា កងទ័ពកូរ៉េខាងជើងបានចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងអ៊ុយក្រែននៅតំបន់គូស្គ៍។<ref name="r219">{{cite web |date=13 November 2024 |title=US confirms North Korean troops joining Russia in combat against Ukraine |url=https://www.rfa.org/english/korea/2024/11/13/north-korea-us-kursk-confirm/ |first=Taejun |last=Kang |access-date=26 August 2025 |website=Radio Free Asia }}</ref><ref name="b215">{{cite news |date=13 November 2024 |title=South Korea says North Korean soldiers are fighting Ukraine forces |url=https://www.reuters.com/world/europe/south-korea-says-north-korean-soldiers-are-fighting-ukraine-forces-2024-11-13/ |access-date=26 August 2025 |work=Reuters }}</ref><ref name="u951">{{cite news |date=16 November 2024 |title=Language barriers and inexperience may hamper North Korean troops on Russia's battlefield |url=https://www.nbcnews.com/news/world/language-barriers-inexperience-may-hamper-north-korean-troops-russias-rcna177756 |first1=Stella |last1=Kim |first2=Mithil |last2=Aggarwal |access-date=26 August 2025 |work=NBC News }}</ref> ថ្វីបើគណៈនាយកចារកម្មអ៊ុយក្រែនបានពោលថា កងទ័ពកូរ៉េខាងជើងទំនងជាមិនប្រឡូកវាយជាមួយអ៊ុយក្រែន ហើយកំពុងស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលហ្វឹកហ្វាត់នៅឡើយក្ដី<ref>{{cite news |date=3 December 2024 |title=2,000 North Korean Troops Led by 3 Generals Join Russians Against Ukraine – Intel |url=https://www.kyivpost.com/post/43184 |access-date=26 August 2025 |work=Kyiv Post }}</ref> ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ អាមេរិក​បានរកឃើញថាមានទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​មួយចំនួនត្រូវ​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​សមរភូមិ​ប្រយុទ្ធ​នៃតំបន់គូស្គ៍។<ref>{{Cite news |title=North Korean troops killed in combat against Ukraine for first time, Pentagon says |url=https://www.reuters.com/world/north-korean-troops-killed-combat-against-ukraine-first-time-pentagon-says-2024-12-16/ |work=Reuters }}</ref> ពីរថ្ងៃក្រោយមកនៅថ្ងៃទី១៨ គេបានប៉ាន់ប្រមាណថាចំនួនទាហានកូរ៉េខាងជើងដែលបានស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមមកទល់បច្ចុប្បន្នអាចឈានដល់ខ្ទង់រយ<ref>{{Cite news |date=17 December 2024 |title=A couple hundred North Korean troops killed, wounded in battles with Ukrainian forces |url=https://apnews.com/article/north-korea-ukraine-casualties-kursk-russia-a1207ba61ded5061f721ffa0f0650851 |access-date=26 August 2025 |work=AP News }}</ref> ខណៈប្រភពពីកូរ៉េខាងត្បូងបានរាយការណ៍មានទាហានកូរ៉េខាងជើងប្រមាណ ១០០ នាក់បានស្លាប់ និង ១,០០០ នាក់បានរងរបួស។<ref>{{Cite news |title=At least 100 North Koreans dead in Ukraine war, says South Korea |url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2ezx258xzo |access-date=26 August 2025 |work=BBC News |date=19 December 2024 }}</ref> នៅខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ ទាហានកូរ៉េខាងជើងចំនួនពីរនាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនកំឡុងពេលប្រយុទ្ធនៅអូប្លាសគូស្គ៍។ របាយការណ៍​ស៊ើប​អង្កេត​ពីទាហានទាំងពីរនោះបានបង្ហាញ​ឱ្យឃើញថា ទាហាន​កូរ៉េ​ខាង​ជើង​ដែលបានបញ្ជូនមករុស្ស៊ី ត្រូវ​បាន​​ទទួល​ឯកសារ​យោធាក្លែងក្លាយ ដែលក្នុងនោះវាបាន​បញ្ជាក់​ថា​ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​រុស្ស៊ី​ដែល​មក​ពី​តំបន់[[ទូវ៉ា]]។<ref name="nk-soldiers-captured">{{cite news |last=Harding |first=Luke |title=Suicides, new tactics and propaganda iPads: details from captured North Koreans expose new foe in Ukraine |work=The Guardian |date=18 January 2025 |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/18/suicides-new-tactics-and-propaganda-ipads-details-from-captured-north-koreans-expose-new-foe-in-ukraine |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119023832/https://www.theguardian.com/world/2025/jan/18/suicides-new-tactics-and-propaganda-ipads-details-from-captured-north-koreans-expose-new-foe-in-ukraine |archive-date=19 January 2025 |access-date=26 August 2025}}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ អគ្គសេនាធិការចម្រុះនៃប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងបានចេញសេចក្ដីថ្លែងការថា កូរ៉េខាងជើងបានបញ្ជូនទាហានចំនួន ៣,០០០ នាក់បន្ថែមនៅដើមឆ្នាំនេះ រួមជាមួយនឹងគ្រឿងសព្វាវុធយោធាផ្សេងៗដូចជាគ្រាប់មីស៊ីលបាលីស្ទីករយៈចម្ងាយខ្លីជាដើម ដើម្បីមកជួយគាំទ្រដល់កងកម្លាំងប្រទេសរុស្ស៊ី។ យោងតាមប្រភពពីកូរ៉េខាងត្បូងដដែរ ទាហានកូរ៉េខាងជើងសរុបប្រមាណ​ ១១,០០០ នាក់ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ប្រទេសរុស្ស៊ី ដោយក្នុងនោះមានប្រមាណ ៤,០០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឬរងរបួសនៅក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ។<ref>{{cite news |last=Harvey |first=Lex |title=North Korea has sent 3,000 more soldiers to bolster Russia's war on Ukraine, South Korea says |work=CNN |date=27 March 2025 |url=https://edition.cnn.com/2025/03/27/europe/north-korea-russia-ukraine-soldiers-intl-hnk/index.html#:~:text=The%20reinforcements%2C%20sent%20in%20January,in%20combat%2C%20according%20to%20Seoul |access-date=26 August 2025 }}</ref> ក្នុងខែដដែរនោះ រុស្ស៊ីបានចេញទទួលស្គាល់ជាលើកដំបូងអំពីវត្តមានទាហានកូរ៉េខាងជើងដែលបានបញ្ជូនមកជួយកងកម្លាំងរបស់ខ្លួននៅតំបន់គូស្គ៍ ដោយឧត្តមសេនីយ៍រុស្ស៊ីជាន់ខ្ពស់ម្នាក់ឈ្មោះ [[វ៉ាឡេរី យេរ៉ាស៊ីមូហ្វ]] បានសម្តែងជាការដឹងគុណពិសេសចំពោះកងទ័ពកូរ៉េខាងជើងដែលបានជួយ "រំដោះតំបន់ព្រំដែនគូស្គ៍"។<ref name="x755">{{cite news |last=Munster |first=Ben |title=Russia claims complete 'liberation' of Kursk, admits North Korea assistance |work=Politico |date=26 April 2025 |url=https://www.politico.eu/article/kremlin-claims-complete-liberation-kursk-admits-north-korea-assistance-ukraine-war/ |access-date=26 August 2025 }}</ref> ==វិនាសកម្ម== {{Further|វិនាសកម្មក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន#សង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន (២០២២–បច្ចុប្បន្ន)}} [[File:Συνάντηση με ΥΠΕΞ Ουκρανίας D. Kuleba - Επίσκεψη σε Μνημείο πεσόντων υπερασπιστών Ουκρανίας (uncensored).jpg|thumb|រូបថតនៃទាហានអ៊ុយក្រែនដែលបានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] [[File:Українські захисники розгромили ворожу БТГ на Донеччині за кілька годин 09.jpg|thumb|សាកសពទាហានរុស្ស៊ីនៅក្បែររថពាសដែក​ជាប់ស្លាកសញ្ញា [[Z (និម្មិតសញ្ញាយោធា)|Z]]]] [[File:Російські війська убили дітей в Охтирці.jpg|thumb|ជនរងគ្រោះស៊ីវិលអ៊ុយក្រែនបន្ទាប់ពីគ្រប់ផ្លោងរុស្ស៊ីចំនួនពីរគ្រាប់បានធ្លាក់ចំអគារសាលាមត្តេយ្យមួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[អូសទ្រារីកា]] បង្កឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៥០​ នាក់ត្រូវចូលសង្គ្រោះក្នុងមន្ទីរពេទ្យ]] ទាំងប្រភពពីរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនសុទ្ធតែបានពន្លើសនិងបំប៉ោងចំនួនអ្នកស្លាប់នៃទាហានខាងភាគីសត្រូវគ្នារៀងៗខ្លួនក្នុងគោលបំណងលើកទឹកចិត្តទៅដល់កងកម្លាំងជួរមុខរបស់ពួកគេ។<ref>{{cite web |url=https://theconversation.com/ukraine-war-casualty-counts-from-either-side-can-be-potent-weapons-and-shouldnt-always-be-believed-198894 |title=Ukraine war: casualty counts from either side can be potent weapons and shouldn't always be believed |publisher=The Conversation |date=1 February 2023 |first=Lily |last=Hamourtziadou }}</ref> យោងទៅតាមឯកសារអាមេរិកដែលបែកធ្លាយបានឱ្យដឹងថា "ការរាយការណ៍បន្ទាបចំនួនទាហានស្លាប់ និងរបួសនៅក្នុងប្រព័ន្ធ [រុស្ស៊ី] បានបញ្ជាក់អំពី 'ការស្ទាក់ស្ទើរ' របស់អង្គភាពយោធាជួរមុខក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានអាក្រក់ដល់បញ្ជាការថ្នាក់លើ"។<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-65260672 |first=Paul |last=Kirby |title=Ukraine war: Pentagon leaks reveal Russian infighting over death toll |work=BBC News |date=13 April 2023 }}</ref> ស្រដៀងគ្នានេះដែរ សារព័ត៌មានក្នុងស្រុករុស្ស៊ីក៏បានឈប់ផ្សព្វផ្សាយរាយការណ៍ពីចំនួនស្លាប់របស់ទាហានរុស្ស៊ីផងដែរ។<ref name="fortune">{{Cite magazine |last=Meyer |first=David |date=14 March 2022 |title=Why is it so hard to get accurate death tolls in the Russia-Ukraine war? |url=https://fortune.com/2022/03/14/ukraine-russia-death-tolls-misinformation-find-your-own/ |magazine=Fortune |access-date=26 August 2025 }} * {{Cite news |last=Roth |first=Andrew |date=22 March 2022 |title=How many Russian soldiers have died in the war in Ukraine? |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/22/how-many-russian-soldiers-died-ukraine-losses |access-date=26 August 2025 }}</ref> រុស្ស៊ីក៏ដូចជាអ៊ុយក្រែនសុទ្ធតែធ្លាប់បានទទួលស្គាល់នូវវិនាសកម្មយោធាដ៏ "ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់" និង "ធ្ងន់ធ្ងរ" នៅឯសមរភូមិជួរមុខ។<ref name="tragedy">{{Cite news |date=8 April 2022 |title=Russia admits 'significant losses of troops' in Ukraine |work=Al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/8/we-have-significant-losses-and-its-a-huge-tragedy-kremlin |access-date=26 August 2025 }}</ref><ref name="untilwarends">{{Cite news |date=29 March 2022 |title=Ukraine not to reveal own military death toll until war ends |work=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3443116-ukraine-not-to-reveal-own-military-death-toll-until-war-ends.html}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-66581217 |title='Dying by the dozens every day' – Ukraine losses climb |date=29 August 2023 |work=BBC News |access-date=26 August 2025 }}</ref> ជាក់ស្ដែង ចំនួនអ្នកស្លាប់នៅក្នុងសង្គ្រាមទាំងយោធានិងស៊ីវិលគឺមិនអាចផ្ទៀងផ្ទាត់បានជាក់លាក់ត្រឹមត្រូវមួយរយភាគរយឡើយ។<ref> {{Cite news |last1=Khurshudyan |first1=Isabelle |last2=Witte |first2=Griff |date=26 February 2022 |title=Civilians are dying in Ukraine. But exactly how many remains a mystery. |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/02/26/ukraine-deaths-casualties/ |access-date=26 August 2025 }} * {{Cite news |date=17 March 2022 |title=As Russian Troop Deaths Climb, Morale Becomes an Issue, Officials Say |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/03/16/us/politics/russia-troop-deaths.html |url-status=live |access-date=26 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220316225152/https://www.nytimes.com/2022/03/16/us/politics/russia-troop-deaths.html |archive-date=16 March 2022 }}</ref> ទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន ''AFP'' បានរាយការណ៍ថាទាំងខ្លួន និងអ្នកសង្កេតការណ៍ជម្លោះឯករាជ្យផ្សេងឯទៀតគឺមានការលំបាកខ្លាំងណាស់ក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពអះអាងចំនួនទាហានស្លាប់ពីភាគីសង្គ្រាមទាំងសងខាង ហើយតែងមានការសង្ស័យអំពីការបំប៉ោងចំនួនទាហានស្លាប់ដោយភាគីទាំងពីរនៅក្នុងប្រភពទាំងនោះ។<ref>{{Cite news |date=13 April 2022 |title=Ukraine conflict death toll: what we know |agency=Agence France-Presse |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220413-ukraine-conflict-death-toll-what-we-know |access-date=26 August 2025 }}</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ គម្រោងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរុស្ស៊ីឯករាជ្យមួយឈ្មោះ ''iStories'' តាមរយៈប្រភពដ៏ជិតស្និទ្ធនឹងវិមានក្រឹមឡាំង បានរាយការណ៍ថា ទាហានរុស្ស៊ីជាង ៩០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត រងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ ឬបានបាត់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |date=12 October 2022 |title=Russia's 'irrecoverable losses' in Ukraine: more than 90,000 troops dead, disabled, or AWOL |work=Meduza |url=https://meduza.io/en/news/2022/10/12/russia-s-irrecoverable-losses-in-ukraine-more-than-90-000-troops-dead-disabled-or-awol }}</ref> ខណៈពេលដែលករណីស្លាប់ក្នុងសមរភូមិអាចងាយសន្និដ្ឋានបានដោយផ្អែកលើប្រភពមួយចំនួនដូចជា រូបភាពផ្កាយរណបជាដើម តែផ្ទុយមកវិញ ករណីស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលគឺពិបាកនឹងវាស់វែងសន្និដ្ឋានណាស់។ នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិអ៊ុយក្រែនបានប្រាប់សារព័ត៌មាន CNN ថា ប្រជាជនអ៊ុយក្រែនរាប់ម៉ឺននាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយលោកសង្ឃឹមថាចំនួនអ្នកស្លាប់ទាំងអស់នោះនឹងមិនកើនលើសពី ១០០,០០០ នាក់ចុះ។<ref>{{Cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Kottasová |first2=Ivana |last3=Haq |first3=Sana Noor |last4=Khalil |first4=Hafsa |last5=Vogt |first5=Adrienne |last6=Sangal |first6=Aditi |date=16 June 2022 |title=Tens of thousands have been killed since the invasion, says Ukrainian defense minister |work=CNN |url=https://edition.cnn.com/europe/live-news/russia-ukraine-war-news-06-16-22#h_255010f04309b11df83acfffc6a47042 |access-date=27 August 2025}}</ref> គិតមកត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ ជនជាតិអ៊ុយក្រែនប្រមាណ ២០,០០០ នាក់ត្រូវពិការដៃជើងដោយសារសង្គ្រាម។<ref>{{Cite web |last=Bennetts |first=Marc |date=25 June 2024 |title=Facing annihilation, the Ukrainian towns praying for Western reinforcements |url=https://www.thetimes.com/world/russia-ukraine-war/article/facing-annihilation-the-ukrainian-towns-praying-for-western-reinforcements-5xtvpxwtv |access-date=27 August 2025 |website=The Times}}</ref> ក្រោយការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងស្វិតស្វាញនៅទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូល មន្ត្រីអ៊ុយក្រែនជឿថាមនុស្សយ៉ាងច្រើន ២០,០០០ នាក់អាចត្រូវបានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត<ref>{{Cite news |last=Yuhas |first=Alan |date=24 August 2022 |title=Thousands of Civilian Deaths and 6.6 Million Refugees: Calculating the Costs of War |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/08/24/world/europe/russia-ukraine-war-toll.html |access-date=27 August 2025 |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news |last=Shandra |first=Alya |date=30 August 2022 |title=87,000 killed civilians documented in occupied Mariupol – volunteer |work=Euromaidan Press |url=https://euromaidanpress.com/2022/08/30/87000-killed-civilians-documented-in-occupied-mariupol-volunteer/ |access-date=26 August 2025}}</ref> ខណៈគេនៅប្រទះរកឃើញសាកសពមនុស្សជាបន្តបន្ទាប់គិតមកត្រឹមខែកញ្ញា​ ឆ្នាំ២០២២។<ref>{{Cite news |date=4 September 2022 |title=Mariupol: invaders don't bother to clear residential buildings of newly discovered bodies |work=Ukrinform |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/3564256-mariupol-invaders-dont-bother-to-clear-residential-buildings-of-newly-discovered-bodies.html |access-date=27 August 2025}}</ref> អភិបាលក្រុងមួយនេះបានថ្លែងថា ជនស៊ីវិលជាង ១០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិតកំឡុងពេលរុស្ស៊ីបានឡោមព័ទ្ធវាយម៉ារីអ៊ូប៉ូល ប៉ុន្តែចំនួនជាក់ស្ដែងអាចមានរហូតដល់ទៅជាង ២០,០០០ នាក់ឯណោះ ខណៈកងកម្លាំងរុស្ស៊ីត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានដឹកជញ្ជូននាំយកគ្រឿងបូជាសពចល័តមកជាមួយពួកគេពេលចូលគ្រប់គ្រងម៉ារីអ៊ូប៉ូល។<ref>{{cite news |publisher=PBS |title=Over 10,000 civilians killed in Mariupol siege, mayor says |date=11 April 2022 |url=https://www.pbs.org/newshour/world/over-10000-civilians-killed-in-mariupol-siege-mayor-says |access-date=27 August 2025|first1=Yuras|last1=Karmanau|first2=Adam|last2=Schreck|first3=Cara|last3=Anna}}</ref><ref>{{Cite news |date=14 February 2023 |title='Terrible toll': Russia's invasion of Ukraine by the numbers |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/02/14/world/russia-invasion-of-ukraine-numbers/ |access-date=26 August 2025 |work=The Japan Times }}</ref><ref>{{Cite web |title=At What Cost? The Economic and Human Costs of Russia's Invasion of Ukraine |url=https://www.cdhowe.org/public-policy-research/what-cost-economic-and-human-costs-russias-invasion-ukraine-0 |access-date=27 August 2025 |website=C.D. Howe Institute}}</ref> ការស៊ើបអង្កេតដោយសារព័ត៌មាន ''AP'' ចាប់ពីចុងឆ្នាំ២០២២ បានប៉ាន់ប្រមាណតួលេខជនស៊ីវិលដែលបានស្លាប់ថាមានរហូតដល់ ៧៥,០០០ នាក់ ដោយនេះគ្រាន់តែជាតួលេខរាប់ត្រឹមក្នុងតំបន់ទីក្រុងម៉ារីអ៊ូប៉ូលប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{Cite web |title=The Cost of War to Ukraine |url=https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/cost-war-ukraine |access-date=27 August 2025 |website=The Royal United Services Institute for Defence and Security Studies}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 December 2022 |title=Russia scrubs Mariupol's Ukraine identity, builds on death |url=https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-erasing-mariupol-499dceae43ed77f2ebfe750ea99b9ad9 |access-date=27 August 2025 |work=AP News}}</ref> ទីភ្ញាក់ងារសារព័ត៌មាន ''AFP'' វិញបានចេញផ្សាយថា "ចន្លោះគម្លាតដ៏ធំមួយក្នុងការរាប់ចំនួនអ្នកស្លាប់ និងរបួសគឺកើតចេញពីកង្វះខាតព័ត៌មានពីទីកន្លែងដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់ដោយរុស្ស៊ី ដូចជាទីក្រុងកំពង់ផែម៉ារីអ៊ូប៉ូលជាដើម ដែលគេជឿថាជនស៊ីវិលរាប់ម៉ឺននាក់បានស្លាប់នៅទីនោះ"។<ref>{{Cite news |date=6 June 2023 |title=10,368: The incomplete count of Ukraine's civilian dead |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230606-10-368-the-incomplete-count-of-ukraine-s-civilian-dead |access-date=27 August 2025 |publisher=Agence France-Presse republished in France 24}}</ref> [[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]] (OHCHR) បានរាយការណ៍បង្ហាញពីចំនួនទិន្នន័យអ្នកស្លាប់ស៊ីវិលស្រដៀងៗគ្នា ហើយគេជឿថាចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសពិតប្រាកដក្នុងចំណោមប្រជាជនស៊ីវិលគឺមានចំនួនខ្ពស់ជាងទិន្នន័យដែលគេនិយមប្រើបច្ចុប្បន្ន។<ref name="OHCHR sep">{{Cite web |date=25 September 2023 |title=Ukraine: Ukraine: civilian casualty update 24 September 2023 |url=https://www.ohchr.org/en/news/2023/09/ukraine-civilian-casualty-update-24-september-2023 |publisher=[[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស]]}}</ref> ទាហានរុស្ស៊ីប្រមាណ ១,២០០ នាក់ត្រូវបានស្លាប់ ឬរបួសនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនជារៀងរាល់ថ្ងៃ បើរាប់ចាប់ពីខែឧសភាដល់ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤<ref>{{cite news |title=Ukraine calls them meat assaults: Russia's brutal plan to take ground |url=https://www.bbc.com/news/articles/c80xjne8ryxo |work=BBC News |date=4 July 2024}}</ref> ហើយចំនួននេះបានកើនដល់ ១,៥០០ នាក់នៅក្នុងខែវិច្ឆិកានៃឆ្នាំ២០២៤ ដោយបូកសរុបចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសក្នុងខែវិច្ឆិកានោះគឺមានរហូតដល់ទៅ ៤៥,៦៩០ នាក់។<ref>{{cite news |title=Russia is suffering record casualties as the West steps up support for Ukraine, and it may struggle to replace them |first=Tom |last=Porter |work=Business Insider |date=6 December 2024 |url=https://www.businessinsider.com/russia-will-struggle-to-replace-its-casualties-in-ukraine-isw-2024-12}}</ref> កាសែត ''Newsweek'' បានប៉ាន់ប្រមាណថា ថ្ងៃដែលឆក់យកជីវិតទាហានរុស្ស៊ីច្រើនបំផុតគឺស្ថិតនៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ នោះឯង ដោយមានទាហានរុស្ស៊ីស្លាប់ចំនួន ១,៩៥០ នាក់ ដែលនេះជាចំនួនលើសពីអត្រាកំណើតបុរសប្រចាំថ្ងៃជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីទៅទៀត (១,៨៣៦)។<ref>{{cite news |work=Newsweek |title=Russia's Loss of Men in Ukraine Surpasses Daily Birth Rate |date=12 November 2024 |url=https://www.newsweek.com/russia-casualties-death-rate-birth-rate-ukraine-1984557}}</ref> សារព័ត៌មាន ''Meduza'' ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេស[[ឡេតូនី]]បានប៉ាន់ប្រមាណថា ទាហានរុស្ស៊ីសរុបចំនួន ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បងជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន បើគិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{cite news |work=Meduza |title=120,000 dead and counting A new estimate from Meduza and Mediazona shows the rate of Russian military deaths in Ukraine is only growing |date=5 July 2024 |url=https://meduza.io/en/feature/2024/07/05/a-new-estimate-from-meduza-and-mediazona-shows-the-rate-of-russian-military-deaths-in-ukraine-is-only-growing}}</ref> សង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែនដោយរុស្ស៊ីនេះបានក្លាយជាសង្រ្គាមដ៏សាហាវឃោរឃៅបំផុតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប បើរាប់ចាប់ពីរយៈពេល ៨០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ<ref>{{cite news |work=The New York Times |title=Enduring Mayhem: Images From Year 3 of the War in Ukraine |url=https://www.nytimes.com/2024/04/24/world/europe/images-ukraine-war-third-year.html |date=24 April 2024}}</ref> ដោយវាបានឡើងវ៉ាដាច់[[សង្គ្រាមបូស្នី]]ទៅទៀត។ អត្រាមរណភាពជាមធ្យមនៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែនកាលពីឆ្នាំ២០២០ គឺ ៨.៧/១០០០ នាក់ ហើយមកដល់ឆ្នាំ២០២៤ វាបានហក់ឡើងដល់ ១៨.៦ ដែលនាំឱ្យអ៊ុយក្រែនជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខមួយក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានអត្រាមរណភាពខ្ពស់បំផុតនៅលើលោក។ ចំពោះរុស្ស៊ី អត្រាមរណភាពបានរំកិលឡើងដល់ចំណាត់ថ្នាក់លេខប្រាំបួន ពោលគឺមាន ១៤/១០០០ នាក់។<ref>{{cite web |title=Annual death rate from all causes, 1980 to 2021 — Ukraine |url=https://ourworldindata.org/grapher/age-standardized-deaths-from-all-causes?tab=chart&country=~UKR |work=Our World in Data |access-date=27 August 2025 }}</ref><ref>{{cite web |title=Country Comparisons — Death rate |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |work=The World Factbook |archive-url=https://archive.today/20240913084439/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |access-date=27 August 2025 |archive-date=13 September 2024 |archivedate=7 តុលា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251007081954/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/death-rate/country-comparison/ |url-status=dead }}</ref> {|class="wikitable plainrowheaders" |+ទិន្នន័យចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសដែលមានប្រភពផ្ទៀងផ្ទាត់ច្បាស់លាស់ |- ! scope="col" | ! scope="col" |ចំនួន ! scope="col" |រយៈពេល ! scope="col" |ប្រភព |- ! scope="row" |'''ប្រជាជនស៊ីវិលនៅអ៊ុយក្រែន''' |'''១៤,១១៦''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង '''៣៦,៤៨១''' នាក់បានទទួលរងរបួស{{refn|group=ស|ជនស៊ីវិលបរទេសយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៧៦ មកពី ២៥ ប្រទេសត្រូវបានគេរាយការណ៍បញ្ជាក់ថាស្លាប់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ុយក្រែន។}} |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣១​ សីហា ២០២៥ |អង្គការសហប្រជាជាតិ ([[ការិយាល័យឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស|ការិយាល័យសិទ្ធិមនុស្ស]])<ref>{{Cite web |title=Civilian casualties in Ukraine reach three-year high in June, UN human rights monitors say {{!}} UN Human Rights Monitoring Mission in Ukraine |url=https://ukraine.ohchr.org/en/Civilian-casualties-in-Ukraine-reach-three-year-high-in-June-UN-human-rights-monitors-say |access-date=27 August 2025 |website=ukraine.ohchr.org }}</ref> |- !scope="row"|'''ប្រជាជនស៊ីវិលរុស្ស៊ី''' |'''៣៩៤''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (នៅ[[រុស្ស៊ីប៉ែកអឺរ៉ុប|រុស្ស៊ីភាគខាងលិច]]) |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២៥ ធ្នូ ២០២៤ |[[7x7 (គេហទំព័រ)|7x7]]<ref>{{Cite web |date=1 August 2023 |title=Список жертв войны в российских регионах |url=https://semnasem.org/articles/2023/08/01/spisok-zhertv-vojny-v-rossijskih-regionah|publisher=[[7x7 (គេហទំព័រ)|7x7]]}}</ref> |- !scope="row"|'''កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែន''' |'''៧០,៩៣៥''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត,<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Важкі цифри: як сприймати нові дані про військові втрати – DW – 27.02.2024 |url=https://www.dw.com/uk/vazki-cifri-ak-sprijnali-ukrainci-novi-dani-pro-vijskovi-vtrati/a-68381601 |access-date=27 August 2025 |website=dw.com }}</ref><br />'''៦៤,៩៩៥''' នាក់បានបាត់ខ្លួន និង '''៦,០៨៧''' នាក់ត្រួវបានចាប់ខ្លួន |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២១​ ឧសភា ២០២៥ |UALosses project<ref name="UALosses">{{Cite web |url=https://ualosses.org/en/soldiers/|title=Ukraine's losses in the war |website=UALosses |date=21 May 2025}}</ref> |- ! scope="row" |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''<br />(ដោយមិនរាប់បញ្ចូលកងកម្លាំងដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍) |'''១៤៥,២៥៨''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៧ វិច្ឆិកា ២០២៥ |សារព័ត៌មាន BBC​ ភាសារុស្ស៊ី និង Mediazona<ref name="BBCMediazona">{{cite web |url=https://www.bbc.com/russian/articles/c15ldx4v0g8o |title=11 тысяч погибших за время переговоров о мире: что мы знаем о потерях России в Украине к концу августа|date=22 August 2025 |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20250822083257/https://www.bbc.com/russian/articles/c15ldx4v0g8o |archive-date=22 August 2025 |url-status=live}}<br />{{Cite news |title=Russian casualties in Ukraine. Mediazona count, updated |work=Mediazona |url=https://en.zona.media/article/2022/05/11/casualties_eng |date=1 August 2025 |access-date=27 August 2025}}</ref> |- ! scope="row" |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី'''<br />(បូករួមទាំងកងកម្លាំងដូណេតស្ក៍ និងលូហ្កានស្ក៍) |'''២១,០០០–២៣,៥០០''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ កញ្ញា ២០២៤ |សារព័ត៌មាន BBC​ ភាសារុស្ស៊ី<ref name="BBCMediazona"/> |} {|class="wikitable plainrowheaders" |+ទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួស |- ! scope="col" | ! scope="col" |ចំនួន ! scope="col" |រយៈពេល ! scope="col" |ប្រភព |- ! rowspan="2"| ប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ុយក្រែន |'''១២,០០០''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត (បញ្ជាក់រួច),<br />'''១៦,០០០+''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន{{refn|group=ស|ប្រជាជនស៊ីវិលខ្លះត្រូវបានគរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិតកំឡុងពេលត្រូវជាប់ឃុំឃាំងនៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី<ref>{{Cite web |title=Thousands of Ukrainian civilians lost in hellish archipelago of Russian jails |url=https://news.sky.com/story/thousands-of-ukrainian-civilians-lost-in-hellish-archipelago-of-russian-jails-13368705 |date=16 May 2025 |website=Sky News }}</ref> ក្នុងនោះមានដូចជាអ្នកសារព័ត៌មានអ៊ុយក្រែនម្នាក់គឺ [[វិចតូរីយ៉ា រ៉ូចឆិនណា]]។<ref>{{Cite web |date=24 April 2025 |title=Ukraine brings back body of journalist Viktoriia Roshchyna tortured in Russian captivity, official says |url=https://kyivindependent.com/ukraine-brings-back-body-of-journalist-viktoriia-roshchyna/ |access-date=28 August 2025 |website=The Kyiv Independent }}</ref>}} |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៧ មិថុនា ២០២៤<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ –​ ១៦ ធ្នូ ២០២៤ |អ៊ុយក្រែន<ref>{{Cite news|url=https://www.president.gov.ua/en/news/lishe-vstanovlennya-spravedlivogo-miru-ta-prityagnennya-agre-91613|title=Only the Establishment of a Just Peace and Holding the Aggressor to Account will Stop Russia's War Crimes in Ukraine – a Separate Discussion on the Humanitarian Dimension of the War Was Held at the Peace Summit|date=17 June 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/12/16/7489343/|title=Over 16,000 Ukrainian civilians held captive in Russia – Ukraine's ombudsman|date=16 December 2024}}</ref> |- |'''២,៨៨៣''' នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត, '''៨,២៦០''' នាក់បានទទួលរងរបួស<br />(ក្នុងតំបន់លូហ្កានស្ក៍ និងដូណេតស្ក៍) |១៧​ កុម្ភៈ ២០២២ – ២២ ធ្នូ ២០២៤ |សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍{{refn|group=ស|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតដូណេតស្ក៍បានអះអាងថាប្រជាជនស៊ីវិលចំនួន ១,៧៩៩ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និង ៦,៩០២ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនចន្លោះពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ ដល់ថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៤<ref> * {{cite web |date=30 December 2022|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី)​ Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 24 по 30 декабря 2022 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-24-po-30-dekabrya-2022-g/}} * {{cite web |date=9 January 2024|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 25 по 31 декабря 2023 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-25-po-31-dekabrya-2023-g/}} * {{cite web |date=22 December 2024|title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Обзор социально-гуманитарной ситуации, сложившейся на территории Донецкой Народной Республики вследствие военных действий в период с 16 по 22 декабря 2024 г. |publisher=Human rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic |url=https://ombudsman-dnr.ru/obzor-soczialno-gumanitarnoj-situaczii-slozhivshejsya-na-territorii-doneczkoj-narodnoj-respubliki-vsledstvie-voennyh-dejstvij-v-period-s-16-po-22-dekabrya-2024-g/}} </ref> ដោយក្នុងនោះមាន ៨ នាក់បានស្លាប់ និង ២៣ នាក់បានរងរបួសនៅចន្លោះថ្ងៃទី១ ខែមករា ដល់ថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២<ref name="ombudsman1">{{Cite web |date=12 February 2022 |title=The overview of the current social and humanitarian situation in the territory of the Donetsk People's Republic as a result of hostilities in the period from 19 and 25 February 2022 |url=https://eng.ombudsman-dnr.ru/the-overview-of-the-current-social-and-humanitarian-situation-in-the-territory-of-the-donetsk-peoples-republic-as-a-result-of-hostilities-in-the-period-from-19-and-25-february-2022/ |access-date=28 August 2025 |website=Human Rights Ombudsman in the Donetsk People's Republic}}</ref> ដូច្នេះចំនួនអ្នកស្លាប់និងរបួសកំឡុងពេលសង្គ្រាមឈ្លានពានមាន ១,៧៩១ (ស្លាប់) និង ៦,៨៧៩ (របួស)។}} និងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតលូហ្កានស្ក៍<ref>{{Cite web |date=2 March 2023 |title=3,200 LPR civilians killed as a result of Kiev's aggression since 2014 - ombudsperson |website=lug-info.com |url=https://lug-info.com/en/news/3-200-lpr-civilians-killed-as-a-result-of-kiev-s-aggression-since-2014-ombudsperson |access-date=28 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 December 2023 |title=Kiev artillery attacks claim 72 lives in LPR over year, 268 people wounded - ombudsperson |website=lug-info.com |url=https://lug-info.com/en/news/kiev-artillery-attacks-claim-72-lives-in-lpr-over-year-268-people-wounded-ombudsperson}}</ref> |- ! scope="row" |'''ប្រជាជនស៊ីវិលរុស្ស៊ី''' |'''៦២១''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត (រាប់ទាំងឧបទ្វីប[[គ្រីមៀ]]), '''៧៨៩''' នាក់បានបាត់ខ្លួន |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៩ ឧសភា ២០២៥ |រុស្ស៊ី<ref>{{Cite web |date=19 May 2025 |title=Ukrainian Attacks Have Killed 600 Russian Civilians Since Full-Scale Invasion, Chief Investigator Claims |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/05/19/ukrainian-attacks-have-killed-600-russian-civilians-since-full-scale-invasion-chief-investigator-claims-a89131}}</ref><ref>{{cite web | author=The Moscow Times | title=Over 350 People Killed and Nearly 800 Still Missing in Kursk Region After Ukrainian Incursion, Prosecutor Says | website=The Moscow Times | date=28 May 2025 | url=https://www.themoscowtimes.com/2025/05/27/over-350-people-killed-and-nearly-800-still-missing-in-kursk-region-after-ukrainian-incursion-prosecutor-says-a89232 | access-date=28 August 2025}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |'''កងកម្លាំងអ៊ុយក្រែន''' | '''៨០,០០០''' នាក់់បានបាត់បង់ជីវិត, '''៤០០,០០០''' នាក់បានរងរបួស |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – មុនកញ្ញា ២០២៤ |ទស្សនាវដ្តី [[ដឹវលស្ទ្រីតជឺរណល|WSJ]] បានដក់ស្រងទិន្នន័យនេះ<br />ចេញពីប្រភពសម្ងាត់មួយរបស់អ៊ុយក្រែន<ref name="WSJ-Casualties" /> |- |'''៦០,០០០–១០០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត, '''៤០០,០០០''' នាក់បានរងរបួស |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ២៦ វិច្ឆិកា ២០២៤ |ទិន្នន័យប៉ាន់ស្មានដោយ ''[[ដឹអ៊ីកូណូមីស្ត|The Economist]]''<ref>{{cite news |url=https://www.economist.com/graphic-detail/2024/11/26/how-many-ukrainian-soldiers-have-died |newspaper=The Economist |date=26 November 2024 |title=How many Ukrainian soldiers have died? |access-date=28 August 2025}}</ref> |- |'''៥០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត,<ref>{{cite web |url=https://nv.ua/ukr/ukraine/events/vtrati-ukrajini-u-viyni-proti-rf-zaluzhniy-zayaviv-shcho-vtrati-ukrajinskoji-armiji-ye-kritichnimi-50495727.html |website=[[សំឡេងថ្មីនៃអ៊ុយក្រែន|The New Voice of Ukraine]] |date=6 March 2025 title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Залужний заявив, що втрати України у війні досягли критичної межі, та назвав причини |trans-title= }}</ref> '''៣៨០,០០០''' នាក់បានរងរបួស,<ref>{{Cite news |date=17 February 2025 |title=Over 46,000 Ukrainian soldiers killed since start of Russia's full-scale war, Zelensky says |url=https://kyivindependent.com/over-46-000-ukrainian-soldiers-killed-since-start-of-war-zelensky-says/ |work=The Kyiv Independent |first=Kateryna |last=Hodunova }}</ref><br />'''៥៦,៧០០''' នាក់បានបាត់ខ្លួន,{{refn|group=ស|name=missing|៦៣,០០០ នាក់បានបាត់ខ្លួន បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{cite news |date=17 February 2025 |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250217-ukraine-war-death-toll-huge-but-not-fully-known |title=Ukraine war death toll: huge but not fully known |work=France 24 }}</ref> ក្នុងចំនួនអ្នកបាត់ខ្លួននោះ គេជឿថាមាន ៩០ ភាគរយត្រូវជាទាហាន,<ref>{{cite web |url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2025-02-13/icrc-number-of-missing-people-in-ukraine-and-russia-war-doubled-to-50-000-in-a-year |title=Red Cross Says Missing People in Ukraine and Russia War Doubles to 50,000 Over Past Year |date=13 February 2025 |website=USNEWS }}</ref> ពោលគឺស្មើនឹងចំនួនប្រមាណ ៥៦,៧០០​ នាក់។}}<br />'''៨,០០០''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/10/30/world/europe/russia-ukraine-war-torture-abuse.html |work=The New York Times |date=30 October 2024 |title=Ukrainians Tell of Brutal Russian Repression in Occupied Territories }}</ref> |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៦ មីនា ២០២៥<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៧ កុម្ភៈ ២០២៥<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ តុលា ២០២៤ |អ៊ុយក្រែន |- ! rowspan="3" scope="row" |'''កងកម្លាំងរុស្ស៊ី''' |'''១,១៤០,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៥​ វិច្ឆិកា ២០២៥ |ទិន្នន័យស្មានដោយ[[ក្រសួងការពារជាតិ (សហរាជាណាចក្រ)|ក្រសួងការពារជាតិ]]នៃចក្រភពអង់គ្លេស<ref>{{Cite web |date=3 May 2025 |title=Russian losses near record highs, says UK intelligence |website=RBC-Ukraine |url=https://newsukraine.rbc.ua/news/russian-losses-near-record-highs-says-uk-1746264158.html }}</ref> |- |'''១៩១,០០០–២៦៩,០០០''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៣០ ឧសភា ២០២៥ |សារព័ត៌មាន BBC ភាសារុស្ស៊ី<ref name="BBCMediazona"/> |- |'''១,១៣០,១៨០+''' នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងរបួស,<br />'''៦០,០០០''' នាក់បានបាត់ខ្លួន |២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ១៩​ តុលា ២០២៥<br />២៤ កុម្ភៈ ២០២២ – ៤ កុម្ភៈ ២០២៥ |ទិន្នន័យស្មានដោយ[[ក្រសួងការពារជាតិ (អ៊ុយក្រែន)|​ក្រសួងការពារជាតិ]]អ៊ុយក្រែន<ref>{{cite news |date=24 August 2025 |title=War in Ukraine. Total Combat Losses of the Russian Forces for Day 1,278 |url=https://www.pravda.com.ua/eng/ |access-date=28 August 2025 |work=Ukrainska Pravda }}</ref><br/>[[ទីស្នាក់ការសម្របសម្រួលសម្រាប់ការព្យាបាលឈ្លើយសឹក|រដ្ឋាភិបាលអ៊ុយក្រែន]]<ref>{{cite news |date=4 February 2025 |title=Ukraine Sees Surge in Inquiries From Russian Families on Missing Soldiers |url=https://www.themoscowtimes.com/2025/02/04/ukraine-sees-surge-in-inquiries-from-russian-families-on-missing-soldiers-a87855 |work=Moscow Times }}</ref> |- ! scope="row" |'''[[កងទ័ពប្រជាជនកូរ៉េ|កងទ័ពកូរ៉េខាងជើង]]''' |'''៦០០''' នាក់បានស្លាប់, '''៤,១០០''' នាក់បានរងរបួស,<br />'''២''' នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន{{refn|group=ស|name=DPRK|មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ុយក្រែនធ្លាប់បានអះអាងថា ទាហាន[[កូរ៉េខាងជើង]]ចំនួនប្រាំមួយនាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្រោយពីត្រូវរងគ្រាប់មីស៊ីលកាលពីដើមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ខណៈពេលដែលកំពុងប្រយុទ្ធប្រឆាំងអ៊ុយក្រែន។ [[ក្រសួងការពារជាតិ (កូរ៉េខាងត្បូង)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិកូរ៉េខាងត្បូង]]បាននិយាយអះអាងថារបាយការណ៍របស់អ៊ុយក្រែននោះទំនងជាត្រឹមត្រូវ ពោលគឺពិតជាបានកើតឡើងមែន។<ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/news/n-korean-soldiers-highly-likely-065912286.html|title=N. Korean soldiers 'highly likely' killed in Ukraine: Seoul|access-date=2025-08-31|archivedate=2024-10-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241010073129/https://www.yahoo.com/news/n-korean-soldiers-highly-likely-065912286.html|url-status=dead}}</ref> ក៏ប៉ុន្តេ ភាគីរុស្ស៊ីវិញបានបដិសេដច្រានចោលនូវរបាយការណ៍នោះ។<ref>{{cite news |date=11 October 2024 |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/10/11/kremlin-dismisses-reports-north-korean-soldiers-supporting-russia-in-ukraine |title=Kremlin dismisses reports of North Korean soldiers fighting for Russia in Ukraine |work=Euronews }}</ref>}} |១៤ ធ្នូ ២០២៤ – ៣០ មេសា ២០២៥ |ទិន្នន័យស្មានដោយកូរ៉េខាងត្បូង<ref>{{Cite web |url=https://www.euronews.com/2025/04/30/about-600-north-korean-soldiers-killed-in-russias-war-against-ukraine-seoul-says |title=About 600 North Korean soldiers killed in Russia's war against Ukraine, Seoul says |work=Euronews |date=30 April 2025 }}<br />{{Cite news |url=https://apnews.com/article/north-korea-soldiers-capture-ukraine-russia-defect-141433c872649d55358748b179781758 |title=Seoul's spy agency says North Korean soldiers captured in Ukraine haven't shown desire to defect |work=Associated Press |date=13 January 2025 |first=Kim |last=Tong-Hyung }}</ref><ref name="date of first DPRK casualties">{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2024/dec/16/first-reported-deaths-of-north-korean-soldiers-fighting-against-ukraine |title=First reported deaths of North Korean soldiers fighting against Ukraine |work=The Guardian |date=16 December 2024 }}<br />{{Cite news |url=https://kyivindependent.com/30-north-korean-troops-killed-wounded-hur-says/ |title=30 North Korean soldiers killed, injured in Kursk Oblast assaults, Ukraine's intelligence claims |work=The Kyiv Independent |date=16 December 2024 }}</ref> |} ==កិច្ចចរចាសន្តិភាព== [[File:CUMBRE POR LA PAZ EN UCRANIA. ZÚRICH-SUIZA, 16 DE JUNIO DE 2024 - 1.jpg|thumb|[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអំពីសន្តិភាពនៅអ៊ុយក្រែនក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤]]]] ការចរចារកសន្តិភាពរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែនបានផ្ដើមធ្វើឡើងដំបូងៗនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ, ថ្ងៃទី៣ ខែមីនា និងថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ នៅឯ[[ព្រំដែនបេឡារុស–អ៊ុយក្រែន]]។ កិច្ចចរចាបន្ទាប់បន្សំត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា នៅក្នុងប្រទេសតួកគី ហើយកិច្ចចរចាជុំទីបួននៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ដោយកិច្ចចរចាទាំងនេះមិនបានឈានដល់កិច្ចព្រមព្រៀងអ្វីទេជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |last=Hopkins |first=Valerie |date=28 February 2022 |title=Initial talks between Russia and Ukraine yield no resolution. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/ukraine-russia-talks-belarus.html |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314231723/https://www.nytimes.com/2022/02/28/world/europe/ukraine-russia-talks-belarus.html |archive-date=14 March 2022 |issn=0362-4331}} * {{Cite news |last1=Reevell |first1=Patrick |last2=Hutchinson |first2=Bill |date=2 March 2022 |title=2nd round of talks between Russia and Ukraine end with no cease-fire |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/International/2nd-round-talks-russia-ukraine-end-cease-fire/story?id=83226054 |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314224621/https://abcnews.go.com/International/2nd-round-talks-russia-ukraine-end-cease-fire/story?id=83226054 |archive-date=14 March 2022}} * {{Cite news |date=7 March 2022 |title=Ukraine and Russia hold third round of talks |publisher=Deutsche Welle |agency=Reuters, Agence France-Presse, Deutsche Presse-Agentur |url=https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-hold-third-round-of-talks/a-61039008 |url-status=live |access-date=15 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314110854/https://www.dw.com/en/ukraine-and-russia-hold-third-round-of-talks/a-61039008 |archive-date=29 August 2025}} * {{Cite news |last=Roshchina |first=Olena |date=28 February 2022 |title=(ជាភាសាអ៊ុយក្រែន) Переговори делегацій України та Росії почалися |url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/28/7326809/ |url-status=live |access-date=29 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220314012254/https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/28/7326809/ |archive-date=14 March 2022 |work=Ukrainska Pravda }}</ref> [[File:Annexation of Southern and Eastern Ukraine.svg|thumb|លោកពូទីនចង់បានការទទួលស្គាល់អធិបតេយ្យភាពរុស្ស៊ីលើ {{legend inline|#ffa181|ទឹកដីដែលបានកាត់}} (ក្នុងរូបភាព) ជាលក្ខខណ្ឌសម្រាប់បើកដំណើរការកិច្ចចរចាសន្តិភាពជាមួយអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite news |date=5 January 2023 |title=Putin Signals Readiness for Peace Talks if Kyiv Cedes Occupied Regions |work=The Moscow Times |url=https://www.themoscowtimes.com/2023/01/05/putin-signals-readiness-for-peace-talks-if-kyiv-cedes-occupied-regions-a79877}}</ref>]] នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ អ៊ុយក្រែនបានប្រកាសពីលក្ខខណ្ឌសន្តិភាពរបស់ខ្លួនដោយក្នុងនោះ អ៊ុយក្រែនបានទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកកងទ័ពទាំងប៉ុន្មានចេញពីទឹកដីរបស់ខ្លួន ដោះលែងអ្នកទោសអ៊ុយក្រែនទាំងអស់ដែលរុស្ស៊ីបានចាប់ទៅមិនថាជាទាហាន ឬជនស៊ីវិល ចាប់ថ្នាក់ដឹកនាំរុស្ស៊ីទៅកាត់ទោសពីបទ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្រ្គាម]] ហើយអ៊ុយក្រែនត្រូវទទួលបានការធានាសន្តិសុខដើម្បីការពារកុំឱ្យកើតមានអរិភាពនៅពេលអនាគតតទៅទៀត។ ចំពោះលក្ខខណ្ខរបស់រុស្ស៊ីវិញរួមមាន អ៊ុយក្រែនត្រូវតែកាត់ទឹកដីដែលរុស្ស៊ីកំពុងកាន់កាប់ទាំងអស់មកឱ្យខ្លួន បូករួមទាំងទឹកដីដែលរុស្ស៊ីទាមទារប៉ុន្មានទៀត (ថ្វីបើមិនស្ថិតក្រោមរុស្ស៊ីក្ដី) អ៊ុយក្រែនត្រូវឈប់ចង់ចុះចូលជាមួយអង្គការណាតូ ហើយទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ីទាំងប៉ុន្មានត្រូវតែដកចេញវិញឱ្យអស់។<ref name="Putin terms">{{cite news |first=Henri |last=Astier|title=Putin lays out his terms for ceasefire in Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/articles/c033eyyr20do |access-date=29 August 2025 |work=BBC News |date=14 June 2024}}<br />{{cite news |title=Vladimir Putin issues fresh demands to Ukraine to end war |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/14/vladimir-putin-issues-fresh-demands-to-ukraine-to-end-war |access-date=29 August 2025 |work=The Guardian |date=14 June 2024}}<br />{{cite news |title=Putin states Ukrainian Armed Forces must withdraw from 4 Ukrainian oblasts to begin peace talks |url=https://www.pravda.com.ua/eng/news/2024/06/14/7460781/ |access-date=29 August 2025 |work=Ukrainska Pravda |date=14 June 2024}}</ref> បន្ទាប់ពីលោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកជាថ្មីម្ដងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ២០២៥ របត់គោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរភ្លាមៗ។ រដ្ឋបាលត្រាំបានចាប់ផ្តើមបើកផ្លូវចរចាជាមួយរុស្ស៊ី និងចរចាជាមួយអ៊ុយក្រែនដោយដាច់ដោយឡែក។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្ហាញពីគោលជំហរគាំទ្ររុស្ស៊ីនៅក្នុងសេចក្ដីសម្រេចអង្គការសហប្រជាជាតិចំនួនពីរលើក ដោយដំបូងឡើយអាមេរិកបានជំទាស់នឹងសេចក្តីសម្រេចដែលព្រាងដោយអឺរ៉ុបជុំវិញការថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី និងគាំទ្របូរណភាពទឹកដីអ៊ុយក្រែន ហើយលើកទីពីរ អាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីព្រាង និងបោះឆ្នោតលើសេចក្ដីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិដែលអំពាវនាវឱ្យបញ្ចប់ជម្លោះរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន ប៉ុន្តែនៅក្នុងខ្លឹមសារសេចក្ដីសម្រេចនោះ អាមេរិកមិនបានពោលពាក្យរិះគន់រុស្ស៊ីសម្បីតែមួយឃ្លា។<ref name="u697">{{cite web | last=Landale | first=James | title=US sides with Russia in UN resolutions on invasion of Ukraine | website=BBC Home | date=25 February 2025 | url=https://www.bbc.com/news/articles/c7435pnle0go | access-date=29 August 2025}}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== {{Main|ប្រតិកម្មចំពោះការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} {{see also|បាតុកម្មប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន}} [[File:United Nations General Assembly resolution ES-11 L.1 vote.svg|thumb|ការបោះឆ្នោតនៃ[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ES-១១/១|សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាត អសប លេខ ES-១១/១]] នៅថ្ងៃទី២​ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ជុំវិញការថ្កោលទោសលើសកម្មភាពឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន និងទាមទារឱ្យមានការដកទ័ពរុស្ស៊ីទាំងស្រុង<br />{{legend|#74C365|រដ្ឋយល់ស្រប}}{{legend|#ab4e52|រដ្ឋប្រឆាំង}}{{legend|#FADA5E|រដ្ឋអនុប្បវាទ}}{{legend|#89CFF0|រដ្ឋអវត្តមាន}}{{legend|#C0C0C0|មិនជាសមាជិក}}]] ការឈ្លានពានដោយរុស្ស៊ីទៅលើប្រទេសអ៊ុយក្រែនបានទទួលរងនូវការថ្កោលទោសជាអន្តរជាតិយ៉ាងទូលំទូលាយពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលនៃបណ្ដាប្រទេសនានានៅលើពិភពលោក និងក៏ដូចជាអង្គការអន្តររដ្ឋាភិបាលមួយចំនួនផងដែរ។<ref>{{Cite web |last=Bellinger |first=John B. III |date=28 February 2022 |title=How Russia's Invasion of Ukraine Violates International Law |url=https://www.cfr.org/article/how-russias-invasion-ukraine-violates-international-law |access-date=29 August 2025 |website=Council on Foreign Relations}}</ref> នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ និងថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៣ [[រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|រដ្ឋសមាជិក]]ចំនួន ១៤១ នៃ[[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានរួមគ្នាបោះឆ្នោតគាំទ្រសេចក្តីសម្រេចមួយដែលទាមទារឱ្យរុស្ស៊ីដកកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនទាំងប៉ុន្មានចេញពីទឹកដីអ៊ុយក្រែនជាបន្ទាន់។ ប្រទេសសរុបចំនួនប្រាំពីរដោយរួមមានទាំងរុស្ស៊ីផងដែរបានបោះឆ្នោតប្រឆាំងនឹងវិធានការមួយនេះ។<ref>{{Cite news |date=23 February 2023 |title=Ukraine war: UN condemns Russian invasion ahead of anniversary |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-64748349 |access-date=29 August 2025 |publisher=BBC News}}</ref> សម្រាប់ប្រតិកម្មផ្នែកនយោបាយចំពោះសកម្មភាពឈ្លានពាននេះវិញរួមមាន ការដាក់បន្ថែមនូវទណ្ឌកម្មថ្មីៗលើរុស្ស៊ី ដែលជាហេតុបង្កផលប៉ះពាល់ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងជ្រាលជ្រៅដល់សេដ្ឋកិច្ចរុស្ស៊ី និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកជារួម។<ref name="Sanctions slams Russian economy">{{Cite news |last1=Chernova |first1=Anna |last2=Cotovio |first2=Vasco |last3=Thompson |first3=Mark |date=28 February 2022 |title=Sanctions slams Russian economy |url=https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/russia-ruble-banks-sanctions/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228085645/https://edition.cnn.com/2022/02/28/business/russia-ruble-banks-sanctions/index.html |archive-date=28 February 2022 |access-date=29 August 2025 |publisher=CNN}}</ref> គិតមកត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សហភាពអឺរ៉ុបបានអនុម័តនូវកញ្ចប់ទណ្ឌកម្មចំនួន ១៨ ប្រឆាំងនឹងប្រទេសរុស្ស៊ី និងបេឡារុស ដែលក្នុងនោះមានអង្គភាពស្ថាប័នផ្សេងៗ និងក៏ដូចជាបុគ្គលមានឥទ្ធិពលអំណាចផងដែរ ដែលបូកសរុបចូលគ្នាមានចំនួនប្រមាណជាង ២,៥០០ អង្គភាព។<ref name=EU18sanctions>{{cite web |author=<!-- សូមបំពេញឈ្មោះអ្នកនិពន្ធបើអាច --> |date= 18 July 2025|title= Russia's war of aggression against Ukraine: EU adopts 18th package of economic and individual measures|url= https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/18/russia-s-war-of-aggression-against-ukraine-eu-adopts-18th-package-of-economic-and-individual-measures/|publisher= Council of the EU|access-date=29 August 2025}}</ref> ទណ្ឌកម្មពីបស្ចិមលោកបានបង្ខំឱ្យរុស្ស៊ីប្ដូរទិសដៅនៃការនាំចេញប្រេងរបស់ខ្លួនទៅកាន់ប្រទេសដែលគ្មានទណ្ឌកម្មមកលើខ្លួនដូចជាប្រទេសឥណ្ឌាជាដើម និងមកផ្ដោតលើពាណិជ្ជកម្ម[[ឧស្ម័នធម្មជាតិរាវ]]វិញ (ដែលស្ថិតនៅក្រៅកម្មវត្ថុទណ្ឌកម្មរបស់សហភាពអឺរ៉ុប) និងផ្លាស់ប្តូរការនាំចេញធ្យូងថ្មពីទ្វីបអឺរ៉ុបទៅទ្វីបអាស៊ី។<ref>{{Cite journal |last1=Overland |first1=Indra |last2=Loginova |first2=Julia |date=1 August 2023 |title=The Russian coal industry in an uncertain world: Finally pivoting to Asia? |journal=Energy Research & Social Science |volume=102 |article-number=103150 |bibcode=2023ERSS..10203150O |doi=10.1016/j.erss.2023.103150 |doi-access=free}}</ref> ម្យ៉ាងទៀត ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបជាច្រើនបានសម្រេចកាត់ផ្ដាច់នូវរាល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការនុយក្លេអ៊ែរជាមួយរុស្ស៊ី។<ref>{{Cite journal |last1=Szulecki |first1=Kacper |last2=Overland |first2=Indra |date=April 2023 |title=Russian nuclear energy diplomacy and its implications for energy security in the context of the war in Ukraine |journal=Nature Energy |volume=8 |issue=4 |pages=413–421 |bibcode=2023NatEn...8..413S |doi=10.1038/s41560-023-01228-5 |doi-access=free |hdl-access=free |hdl=11250/3106595}}</ref> រដ្ឋអធិបតេយ្យជាង ៧០ រដ្ឋនៅលើពិភពលោក និងរួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុបផងបានបញ្ជូននូវជំនួយមនុស្សធម៌ដល់ប្រទេសអ៊ុយក្រែន ខណៈបណ្ដាប្រទេសជិត ៥០ ប្រទេសបូករួមទាំងសហភាពអឺរ៉ុបដូចគ្នាបានផ្តល់ជំនួយផ្នែកយោធាគាំទ្រអ៊ុយក្រែន។<ref>{{Cite web |date=15 June 2023 |title=Ukraine war aid: Austin asks U.S. allies to 'dig deep' |url=https://www.reuters.com/world/europe/us-defence-boss-austin-urges-allies-dig-deep-with-arms-ukraine-2023-06-15/ |website=Reuters}}</ref> ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុបមកលើរុស្ស៊ីមានដូចជា ការហាមប្រាមចរាចរណ៍យន្តហោះរុស្ស៊ីលើដែនអាកាសសហភាពអឺរ៉ុប<ref>{{Cite web |title=EU adopts new set of measures to respond to Russia's military aggression against Ukraine |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/02/28/eu-adopts-new-set-of-measures-to-respond-to-russia-s-military-aggression-against-ukraine/ |publisher=Europa (web portal)}}</ref> ការផ្ដាច់ធនាគាររុស្ស៊ីមួយចំនួនចេញពីប្រព័ន្ធទូទាត់អន្តរជាតិស្វីហ្ត (SWIFT) និងការបិទប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋមួយចំនួនរបស់រុស្ស៊ី។<ref>{{Cite web |title=EU imposes sanctions on state-owned outlets RT/Russia Today and Sputnik's broadcasting in the EU |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/eu-imposes-sanctions-on-state-owned-outlets-rt-russia-today-and-sputnik-s-broadcasting-in-the-eu/ |publisher=Europa (web portal) |access-date=2025-08-31 |archivedate=2022-03-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220322231146/https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2022/03/02/eu-imposes-sanctions-on-state-owned-outlets-rt-russia-today-and-sputnik-s-broadcasting-in-the-eu/ |url-status=dead }}</ref> ប្រទេសមួយចំនួន ពិសេសបណ្ដាប្រទេស[[លោកខាងត្បូង]] បានសម្ដែងនូវបសាទចិត្តជាសាធារណៈ រីឯខ្លះវិញបានសម្ដែងការគាំទ្រពេញទំហឹងតែម្តងចំពោះសកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី ដោយមកពីពួកគេលែងមានទំនុកចិត្តជឿជាក់លើគោលនយោបាយការបរទេសអាមេរិក។<ref name="nyt-eligon">{{Cite news |last=Eligon |first=John |date=17 March 2022 |title=In Some Parts of the World, the War in Ukraine Seems Justified |url=https://www.nytimes.com/2022/03/17/world/war-russia-china-putin-support.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times}} * {{Cite news |last1=Holder |first1=Josh |last2=Leatherby |first2=Lauren |last3=Troianovski |first3=Anton |last4=Cai |first4=Weiyi |date=23 February 2023 |title=The West Tried to Isolate Russia. It Didn't Work. |url=https://www.nytimes.com/interactive/2023/02/23/world/russia-ukraine-geopolitics.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ​បាតុកម្មតវ៉ាផ្សេងៗទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមឈ្លានពាននេះបានផ្ទុះឡើងនៅជុំវិញពិភពលោក ដោយរួមទាំងក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ី និងផ្នែកខ្លះនៃទឹកដីអ៊ុយក្រែនដែលស្ថិតក្រោមការកាន់កាប់របស់រុស្ស៊ីផងដែរ។<ref>{{Cite news |last=Tambur |first=Silver |date=26 February 2022 |title=Pictures: 30,000 people protest in Tallinn against the Russian invasion of Ukraine |url=https://estonianworld.com/pictures/pictures-30000-people-protest-in-tallinn-against-the-russian-invasion-of-ukraine/ |publisher=Estonian world}}</ref> ការអំពាវនាវធ្វើពហិការផលិតផលទំនិញរបស់រុស្ស៊ីបានរីករាលដាលនៅលើវេទិកាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម<ref>{{Cite news |last=Brooks |first=Hannah |date=2 May 2022 |title=Putin invaded Ukraine. But Russian immigrants are paying the price |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |publisher=NBC News}}</ref> ខណៈពេលដែលក្រុម ''hacker'' បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើគេហទំព័ររុស្ស៊ី ពិសេសគឺគេហទំព័ររបស់រដ្ឋាភិបាលរុស្ស៊ីផ្ទាល់។<ref>{{Cite news |last=Srivastava |first=Mehul |date=6 May 2022 |title=Russia pummelled by pro-Ukrainian hackers following invasion |url=https://www.ft.com/content/3391bf8c-e431-415c-b7c5-9eeee08b3374 |work=Financial Times}}</ref> [[មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងរុស្ស៊ី|មនោសញ្ចេតនាប្រឆាំងជាតិសាសន៍រុស្ស៊ី]] បានរុលឡើងក្រោយការឈ្លានពាន ដែលថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់ជនជាតិរុស្ស៊ីរស់នៅក្រៅប្រទេសគេទៀតផង។<ref>{{Cite news |last=Beardsworth |first=James |date=4 March 2022 |title=Russians Abroad: Blamed for a Regime They Sought to Escape |url=https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306231213/https://www.themoscowtimes.com/2022/03/04/russians-abroad-blamed-for-a-regime-they-sought-to-escape-a76762 |archive-date=6 March 2022 |work=The Moscow Times}} * {{Cite news |last=Brooks |first=Hannah |date=3 May 2022 |title=Putin invaded Ukraine. But Russian immigrants are paying the price. |url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607005052/https://www.nbcnews.com/think/opinion/putin-ukraine-russia-war-russian-immigrants-paying-price-rcna26971 |archive-date=7 June 2022 |publisher=NBC News}}</ref> នៅខែមីនា ឆ្នាំ២០២២ ប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី លោកពូទីនបានប្រកាសការអនុវត្តការផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររហូតដល់ទៅ ១៥ ឆ្នាំសម្រាប់ជនណាដែលផ្សព្វផ្សាយ "ព័ត៌មានក្លែងក្លាយ" អំពីប្រតិបត្តិការយោធារុស្ស៊ីនៅប្រទេសអ៊ុយក្រែន<ref>{{cite news |date=11 March 2022 |title=Even Russia's Kremlin-backed media is going off message and beginning to question Putin's war on Ukraine |url=https://fortune.com/2022/03/11/russia-kremlin-backed-media-off-message-question-putin-war-ukraine-invasion/ |work=Fortune}}</ref> ក្នុងគោលបំណងលុបបំបាត់មតិរិះគន់ណាមួយទាក់ទងនឹងសង្គ្រាម។<ref>{{cite news |last1=Weir |first1=Fred |date=5 December 2022 |title=In Russia, critiquing the Ukraine war could land you in prison |url=https://www.csmonitor.com/World/Europe/2022/1205/In-Russia-critiquing-the-Ukraine-war-could-land-you-in-prison |work=Christian Science Monitor}}</ref> អន្តរសភា ក៏ដូចជាសភាជាតិនៃបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនបានអនុម័តសេចក្តីសម្រេចប្រកាសរុស្ស៊ីជា[[រដ្ឋឧបត្ថម្ភភេរវកម្ម]]។<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/world/europe/european-lawmakers-declare-russia-state-sponsor-terrorism-2022-11-23/ |title=European Parliament declares Russia a state sponsor of terrorism |website=Reuters |date=23 November 2022 |access-date=29 August 2025 |archive-date=23 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123121114/https://www.reuters.com/world/europe/european-lawmakers-declare-russia-state-sponsor-terrorism-2022-11-23/ |url-status=live}}</ref> គិតមកត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ ប្រទេសចំនួនបីគឺ [[លីទុយអានី]] [[ឡេតូនី]] និង[[អេស្តូនី]] បានប្រកាសរុស្ស៊ីជា[[ភេរវកម្មរដ្ឋ|រដ្ឋភេរវករ]]។<ref name="Fiedler 2022">{{cite news |last=Fiedler |first=Tristan |date=18 October 2022 |title=Estonian parliament declares Russia a terrorist state |url=https://www.politico.eu/article/as-the-third-country-to-estonia-declares-russia-a-terrorist-state/ |access-date=29 August 2025 |work=Politico}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ ប្រទេស[[អ៊ីស្លង់]]បានក្លាយជាប្រទេសអឺរ៉ុបដំបូងគេបង្អស់ដែលបានបិទស្ថានទូតរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីដោយសារតែសង្គ្រាមឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន។<ref name="Nova 2023 y784">{{cite web |date=1 August 2023 |title=Iceland is the first European country to close its embassy in Moscow |url=https://www.agenzianova.com/en/news/iceland-is-the-first-european-country-to-close-its-embassy-in-moscow/ |access-date=29 August 2025 |website=Agenzia Nova}}</ref> ការឈ្លានពាននេះផងដែរបានជំរុញឱ្យប្រទេសអ៊ុយក្រែន<ref>{{Cite news |last1=Harding |first1=Luke |last2=Koshiw |first2=Isobel |date=30 September 2022 |title=Ukraine applies for Nato membership after Russia annexes territory |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001025243/https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/ukraine-applies-for-nato-membership-after-russia-annexes-territory |archive-date=1 October 2022 |work=The Guardian}}</ref> [[ហ្វាំងឡង់]] និង[[ស៊ុយអែត]]ដាក់ពាក្យសុំធ្វើជារដ្ឋសមាជិកណាតូជាផ្លូវការ។<ref>{{Cite news |last1=Emmott |first1=Robin |last2=Straus |first2=Marine |date=18 May 2022 |title=Finland, Sweden apply to join NATO amid Turkish objections |url=https://www.reuters.com/world/europe/finland-sweden-submit-application-join-nato-2022-05-18/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518070947/https://www.reuters.com/world/europe/finland-sweden-submit-application-join-nato-2022-05-18/ |archive-date=18 May 2022 |work=Reuters​ }}</ref> ប្រទេសហ្វាំងឡង់បានក្លាយជាសមាជិកណាតូនៅថ្ងៃទី៤ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៣<ref>{{Cite news |first1=Paul |last1=Kirby|first2=Jonathan |last2=Beale|date=4 April 2023 |title=Nato's border with Russia doubles as Finland joins |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-65173043 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405214936/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-65173043 |archive-date=5 April 2023 |agency=BBC News}}</ref> ខណៈប្រទេសស៊ុយអែតបានចូលនៅថ្ងៃទី៧ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite news |last=Erlanger |first=Steven |date=7 March 2024 |title=Sweden Officially Enters NATO Alliance, a Strategic Blow to Moscow |url=https://www.nytimes.com/2024/03/07/world/europe/sweden-nato-neutrality.html |access-date=29 August 2025 |work=The New York Times}}</ref> ==មើលផងដែរ== * [[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមឈ្លានពាននៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១]] * [[ប្រជាធិបតេយ្យនៅអឺរ៉ុប]] * [[ការបោះឆ្នោតនៅរុស្ស៊ី]] * [[ការបោះឆ្នោតនៅអ៊ុយក្រែន]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅក្នុងទឹកដីអតីតសហភាពសូវៀត]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះនៅអឺរ៉ុប]] * [[បញ្ជីរាយសង្គ្រាមអន្តររដ្ឋចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៤៥]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលកំពុងកើតឡើង]] * [[បញ្ជីរាយជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងរុស្ស៊ី និងអ៊ុយក្រែន]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} == ឯកសារយោង == {{Reflist}} ==គន្ថនិទ្ទេសន៍== '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' * {{Cite book |last=D'Anieri |first=Paul |author-link=Paul D'Anieri |date=23 March 2023 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |url=https://books.google.com/books?id=ASysEAAAQBAJ |edition=2nd |location=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-009-31550-0 |oclc=1350843759}} ** {{Cite book |last=D'Anieri |first=Paul |date=31 October 2019 |url=https://books.google.com/books?id=Gs6vDwAAQBAJ&pg=PP1 |title=Ukraine and Russia: From Civilized Divorce to Uncivil War |edition=1st |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48609-5 |via=[[សៀវភៅហ្គូហ្គល|Google Books]] |ref=none}} * {{Cite book |last=Ramani |first=Samuel |date=13 April 2023 |title=Putin's War on Ukraine: Russia's Campaign for Global Counter-Revolution |url=https://books.google.com/books?id=74ebEAAAQBAJ |publisher=Hurst Publishers |isbn=978-1-80526-003-5}} * {{cite book |last=Wallensteen |first=Peter |author-link=Peter Wallensteen |year=2023 |title=Understanding Conflict Resolution |publisher=SAGE |oclc=1370602224 |location=Los Angeles |isbn=9781529613209}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== '''''ជាភាសាអង់គ្លេស''''' {{Sister project links|auto=yes|d=Q110999040|m=yes}} * [https://unric.org/en/the-un-and-the-war-in-ukraine-key-information/ អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន] នៅឯគេហទំព័រ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] * [https://www.consilium.europa.eu/en/documents-publications/library/library-blog/posts/think-tank-reports-on-the-invasion-of-ukraine/ របាយការណ៍គរុសុភាចំពោះការឈ្លានពានប្រទេសអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[ក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]] * [https://news.google.com/topics/CAAqLAgKIiZDQkFTRmdvTkwyY3ZNVEZ5Y0dSaWNXcDZjeElGWlc0dFIwSW9BQVAB ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[ព័ត៌មានហ្គូហ្គល]] * [https://www.understandingwar.org/backgrounder/ukraine-conflict-updates បច្ចុប្បន្នភាពនៃជម្លោះអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]] * [https://storymaps.arcgis.com/stories/36a7f6a6f5a9448496de641cf64bd375 ផែនទីលម្អិត៖ ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]] * [https://storymaps.arcgis.com/stories/733fe90805894bfc8562d90b106aa895 ផែនទីតាមរយៈកាល៖ សង្គ្រាមរុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែន] នៅឯ[[វិទ្យាស្ថានសិក្សាសឹកសង្គ្រាម]] *{{cite web|url=https://www.csis.org/analysis/russias-battlefield-woes-ukraine|title=Russia's Battlefield Woes in Ukraine|first1=Seth |last1=G. Jones|first2=Riley|last2=McCabe|publisher=CSIS|date=3 June 2025|accessdate=18 June 2025}} '''''ជាខេមរភាសា''''' * [https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%82%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B9%E1%9F%87/%E1%9E%9F%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%82%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%98%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%82%E1%9E%93/ អានពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗទាក់ទិននឹងសង្គ្រាមអ៊ុយក្រែន] នៅឯ [[វិទ្យុាបារាំងអន្តរជាតិ|RFI]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានរបស់រុស្ស៊ីលើអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែនឆ្នាំ២០២១–២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការឈ្លានពានអ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការលុកលុយរបស់រុស្ស៊ីនៅអ៊ុយក្រែនឆ្នាំ ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងណាតូ–រុស្ស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងយោធារុស្ស៊ី–អ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងណាតូ–អ៊ុយក្រែន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៅក្នុងឆ្នាំ២០២២]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-អ៊ុយក្រែន]] 4jjy06ld6cwz288rep7g7ysaf2a8yhn 0 48971 340490 295049 2026-09-14T17:09:16Z ~2026-49690-74 52957 /* */ sslA 340490 wikitext text/x-wiki សួស្ដីចាស់ភពថ្មី ខ្ញុំគឺជាវេនាតាដែលឱ្យប្រទេសរបស់អ្នករស់នៅជីសេចក្តីសុខសាន្តនៅក្នុង 6000 ឆ្នាំមកនេះ ថៃតំណាងយ៉ាងឃើះ ឧបមាប្រជាជនថៃសព្វថ្ងៃមានប្រជាជនស្មើនឹង 459 លាននាក់0 លាននាក់។ប្រទេសមួយប៉ុន្តែខេត្តចាត់ទុកជា 48 ខេត្តបែកចេញជាពីរប្រទេសគឺទីមួយប្រទេសថៃតំណាងអោយថៃកណ្ដាលនិងថៃខាងត្បូងថៃខាងជើងគេហៅថាថៃឡែវឬមួយក៏ថៃស៊ីសារៈ ថៃស៊ីសារៈគឺតំណាងឲ្យភាសាមួយគឺភាសាយ៉ាងឃើញគឺភាសាថៃតែមួយ។ដែលភាសានេះបានចាត់ទុកថាជប៉ុនបែងចែកចេញថាថៃតែមួយនេះគឺថៃជឿថាប្រទេសរបស់ខ្លួនគឺមានព្រះមួយព្រះអង្គនៅទីនោះដែលចាត់ទុកថាជាអង្គទៅបាននៅទីនោះយូរអង្វែងមុនពេលដែលសករាជថៃមិនទាន់មាន ឥណ្ឌាចាត់ទុកថាថៃគឺជាប្រទេសនៃឧកញ៉ានៃកណ្ដាលសម្រាប់ប្រជាជនរបស់ខ្លួនដែលជម្នះចេញបំផុតនាពេលដែរកំពុងមានសង្គ្រាមនៃការប្រកប្បករាហេតុដោយប្រទេសណាមួយ ជនជាតិឥណ្ឌាហៅថាជនជាតិនេះគឺថៃឃើះ ការមុនប្រវត្តិរបស់ថៃគឺមានសេចក្តីស្នេហាអង្គព្រះអាចរាជបាទនៃកុមារភាពនៅទីនោះគេហៅថាព្រះអង្គចុមទាយាទ ព្រះអង្គនេះថៃចាត់ទុកថាមុនពេលវេលាមិនទាន់កើតព្រះអង្គមានកំណើតនៅទីនេះគឺជាសេចក្តីស្នេហាជាមួយរាជបុត្រីនៃព្រះអង្គ ឥណ្ឌាចាត់ទុកថារឿងទ្វេលោកាគឺកើតមាននៅក្នុងប្រទេសថៃមុនព្រះវិស្ណុការបានមិនទាន់កើត នៅក្នុងប្រទេសថៃគឺចាត់ទុករឿងនេះគឺជារឿងមួយដែលត្រឹមត្រូវដើម្បីសិក្សានៃការប្រជាជនខ្លួនឯងនៃការរស់នៅជាឧបមានៃការទូរនៃការប្រទេសតែមួយ ថៃសព្វថ្ងៃគឺប្រកបភាសាខ្លួនឯងបីពិសាមុខរបរដោយខ្លួនឯងចិញ្ចឹមជីវភាពដោយខ្លួនឯងជាងប្រមាណ 3,318 ឆ្នាំមកនេះ ការ 3,500 ឆ្នាំមុនប្រជាករកសិកម្មមិនទាន់កើតគឺប្រទេសថៃបានកើតមុនពេលវេលាដែលប្រជាកសិករនៅក្នុងប្រទេសអេស៊ីបបានកើតពេលវេលានៃការជំនាន់ក្រោយនោះឯង ប្រទេសថៃដំបូងតំណាងអោយគោរពកុមាររទេពដែលកើតក៏ទឹកដោះនៅទីនោះមុនពេលដែលប្រទេសខ្លួនមិនទាន់មានជនជាតិអាណាមនិងមុនខ្មែរមនមកម៉្លេះ ប្រជាជនថៃជឿជាក់ថាដីរបស់ខ្លួនបានលាសន្ធឹងទៅដល់ពពួកម៉ាយ៉ានៃតំណាងឲ្យពពួកអាមេរិកស្បែកក្រហមលោកខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ ការកើត 3,800 ឆ្នាំនៃពពួកក្រុម maya បានទស្សទាយថាភពផែនដីនិងការរងគ្រោះរលាយរលត់ដោយភពនៃនីវ៉ារូមកនៅក្នុងឆ្នាំ 2012 ការទស្សន៍ទាយមុនមនុស្សជាតិគឺត្រូវពេលវេលាអំណរករទៅមុខជីឆ្ងាយនិងការត្រឡប់ទៅរឿងរ៉ាវនៃអ្វីដែលបានព្រះពុទ្ធបានព្យាករណ៍ទុកគឺស្ថិតនៅរឿងឆ្ងាយពីគ្នា បើពួកម៉ៃយ៉ាជឿជាក់ថាប្រជាជនថៃឬមួយក៏ការកើតគោស្រមុត្រទឹកដោះគឺជាការគោរពទៅដល់ភ្នំព្រះសុមេរក ភ្នំព្រះមេសុរីរោះគឥណ្ឌាលាទៅសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកសព្វថ្ងៃនេះគឺតំណាងហើយប្រជាជនក្រដាសនៃប្រជាជនជប៉ុននៃអាស៊ីខាងកើតសព្វថ្ងៃនេះ។ដែលចិនលោកខាងកើតគេហៅថាគឺជាជប៉ុនសាហ្វិក ប្រទេសទាំងបីនេះប្រទេសទាំងពីរនេះគឺប្រកបទៅដោយគុណធម៌និងការអញ្ញាប័ណ្ណគោរពជនជាតិសាសន៍ដទៃដែលមិនពឹងផ្អែកទៅលើប្រជាកសិករនិងកសិកម្មដែលពឹងផ្អែកទៅលើជាតិសាសន៍ណាដែលបានពង្រួបបង្រួមខ្លួនទៅពង្រីកចម្រើននៅក្នុងពេលដែលព្រះពុកម៉ាយ៉ាមិនទាន់កើតឡើយ 0 .2៕<ref>{{Cite web |last=ថង |title= |url=}}</ref> g0909buqh883g5fp5acynd4ow39o20u 340497 340490 2026-09-15T03:29:08Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340490|340490]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-49690-74|~2026-49690-74]] ([[User talk:~2026-49690-74|ការពិភាក្សា​]]) 340497 wikitext text/x-wiki [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] គឺជាប្រទេសនៃក្រុមជនជាតិភាគតិចប្រហែល៧០ រួមទាំង [[ជនជាតិតៃ|ក្រុមជនជាតិតៃ]] យ៉ាងតិចចំនួន២៤ ក្រុម ភាគច្រើនជា[[ជនជាតិសៀមខាងជើង|ជនជាតិភាគខាងជើង]] [[ជនជាតិថៃ|ភាគកណ្តាល ភាគខាងត្បូង]] និង[[ជនជាតិឦសាន|ភាគឦសាន]] ។ ២២ក្រុម​នៃ​ជនជាតិ[[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|​អូស្ត្រូ​អាស៊ី​ក]] ដែល​មាន​ចំនួន​ប្រជាជន​ច្រើន​នៃ[[ខ្មែរសុរិន្ទ]] និង [[ជនជាតិកួយ|​កួយ]] ; ១១ក្រុមដែលនិយាយ[[ភាសាចិន-ទីបេ]] (' [[កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ (ប្រទេសថៃ)|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ') ដែលមានចំនួនប្រជាជនច្រើនជាងគេគឺជនជាតិ[[ជនជាតិការ៉ែន|ការ៉ែន]] ; ៣ ក្រុមនៃជនជាតិ[[ប្រជាជនអូទ្រីស|អូស្ត្រូណេស៊ី]] ពោលគឺ ជនជាតិ[[ម៉ាឡេ (ក្រុមជនជាតិភាគតិច)|ម៉ាឡេ]] ដែលជាក្រុមជនជាតិភាគតិចនៅក្នុងខេត្តចំនួន 3 ភាគខាងត្បូង រួមជាមួយនឹងក្រុម[[ម៉ូកេន|ម៉ូគេន]] និង [[អ៊ុក ឡូវ|យូរ៉ាក់ ឡាល្វយ]] ('ហ្គីបស៊ីសមុទ្រ'); និង​ក្រុម​ទាំង​ពីរ​នៃ[[ភាសាខ្មែរ-មៀន|ជនជាតិខ្មែរ-មន]] ។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀត រួមមានសហគមន៍អន្តោរប្រវេសន៍យូរមកហើយ ដូចជា [[ថៃ ចិន|ជនជាតិចិន]] [[ជនជាតិឥណ្ឌានៅប្រទេសថៃ|ឥណ្ឌា]] និង ព័រទុយហ្គាល់ថៃ។ === សម័យកសាងជាតិ === នៅក្រោម[[រាជវង្សចក្រី]] ដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងបាងកក សៀមបានដាក់បញ្ចូលជាផ្លូវការ និងរួមបញ្ចូល [[ជនជាតិលាវ|ជនជាតិភាគតិចឡាវ]] មួយចំនួនធំ ដោយខ្លួនគេបានបង្កើតឡើងពីក្រុមរងផ្សេងៗ។ សៀមបាននាំយកទីក្រុងឡានសាង ដែលនៅសល់នៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រវៀងច័ន្ទន៍|ទីក្រុងវៀងចន្ទន៍]] (ត្រូវបានបំផ្លាញនៅឆ្នាំ១៨២៧) និង [[ព្រះរាជាណាចក្រចម្ប៉ាស័ក្តិ|ចំប៉ាសាក់]] នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងផ្ទាល់នៅសតវត្សទី១៩ ។ អ្វីដែលនៅសេសសល់របស់ ឡានណា បានក្លាយជាសេនាធិការរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៦ នៅពេលដែលវាត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការ ដោយបញ្ចូលអ្នកនិយាយ [[ភាសាថៃខាងជើង|ខាំមួង]] មួយចំនួនធំ រួមជាមួយនឹងក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ ដែលជួនកាលគេហៅថា ' [[កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ (ប្រទេសថៃ)|កុលសម្ព័ន្ធភ្នំ]] ' ដូចជា [[ជនជាតិការ៉ែន|ការ៉ែន]] ។ <ref name=":1">{{Citation|last=Draper|first=John|chapter=Language education policy in Thailand|date=2019-04-17|title=The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia|pages=229–242|place=Abingdon, Oxon; New York, NY|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315666235-16|isbn=978-1-315-66623-5}}</ref> នៅ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] សៀមបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការលើប្រជាជនម៉ាឡេមួយចំនួនធំ។ នៅឆ្នាំ១៨១៦ សៀមបានបែងចែកដៃទន្លេស៊ុលតង់មូស្លីម[[ស៊ុលតង់នៃប៉ាតានី|ប៉ាតានី]] ជាខេត្តចំនួនប្រាំពីរដែលជាផ្នែកមួយនៃគោលនយោបាយ "ការបែងចែកនិងការគ្រប់គ្រង" ។ តាមរយៈទំនើបភាវូបនីយកម្មរដ្ឋបាល នៅឆ្នាំ១៩០១ សៀមបានដាក់បញ្ចូលខេត្តទាំងប្រាំពីរទៅក្នុង ' [[មណ្ឌល]] ប៉ាតានី' នៅក្រោមក្រសួងមហាផ្ទៃថ្មី។ នៅពេលដែល [[ខេដា|កេដា]] ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យអង់គ្លេសក្រោម [[សន្ធិសញ្ញា អង់គ្លេស-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៩|សន្ធិសញ្ញាអង់គ្លេស-សៀមឆ្នាំ១៩០៩]] ជាថ្នូរនឹងអ្វីដែលបានក្លាយជា [[ខេត្តស្តូល]] នោះប្រទេសថៃបានពង្រឹងការគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការរបស់ខ្លួនលើប្រជាជនម៉ាឡេរាប់រយពាន់នាក់។ <ref>{{Cite book|title=Muslims separatism : the Moros of Southern Philippines and the Malays of Southern Thailand|date=1990|isbn=0-19-588924-X}}</ref> <ref name=":1">{{Citation|last=Draper|first=John|chapter=Language education policy in Thailand|date=2019-04-17|title=The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia|pages=229–242|place=Abingdon, Oxon; New York, NY|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315666235-16|isbn=978-1-315-66623-5}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDraper2019">Draper, John (2019-04-17), "Language education policy in Thailand", ''The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia'', Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge, pp.&nbsp;229–242, [[Doi (អ្នកកំណត់អត្តសញ្ញាណ)|doi]]:[[doi:10.4324/9781315666235-16|10.4324/9781315666235-16]], [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/៩៧៨-១-៣១៥-៦៦៦២៣-៥|<bdi>978-1-315-66623-5</bdi>]], [[S2CID (អ្នកកំណត់អត្តសញ្ញាណ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:159127015 159127015]</cite></ref> អធិបតេយ្យភាពរបស់សៀមលើប្រទេសឡាវបច្ចុប្បន្ន រួមជាមួយនឹងខេត្តមួយចំនួនរបស់កម្ពុជា ត្រូវបានប្រគល់ឱ្យបារាំងជាអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងអំឡុងពេលការបង្កើត[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនរបស់បារាំង]] ។ នៅដើមរាជវង្សចក្រី កងទ័ពសៀមបានចូលលុកលុយតំបន់លាវ ហើយត្រលប់មកវិញជាមួយនឹងអ្នកទោសសង្គ្រាមជាច្រើន ជាពិសេសជនជាតិ [[ប្រជាជន Phuan|ពួន]] និងជនជាតិ [[ប្រជាជនតៃដាំ|តៃដាំ]] ដែលបានតាំងទីលំនៅជាបន្តបន្ទាប់នៅតំបន់ទំនាបកណ្តាល។ ក្នុងយុគសម័យកសាងជាតិ ផែនទីជនជាតិសៀមកាន់តែមានភាពខុសប្លែកគ្នា ដោយសារប្រជាជនភាគច្រើននៃ ខ្ពប់រាបគោរាជ ដែលធ្លាប់ជាផ្នែកនៃអាណាចក្រឡានសាង ត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្លូវការទៅក្នុងប្រទេសសៀម ដោយបញ្ចូលឡាវ [[ខូរ៉ាត់ថៃ|គោរាជ]] និង [[ភាសាភូថៃ|ភូថៃ]] កាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែក៏មានផងដែរ។ ក្រុមជនជាតិតូចៗដូចជា [[ប្រជាជន|យូ]] និង [[ភាសាសូ|សូ]] រួមជាមួយនឹង [[ជនជាតិឃ្មុ|ខ្មែរ កួយ]] និង [[ប្រជាជន Nyah Kur|ណៃខួរ]] តាមព្រំដែនខ្មែរ [[ជនជាតិកួយ|។]] <ref name=":1">{{Citation|last=Draper|first=John|chapter=Language education policy in Thailand|date=2019-04-17|title=The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia|pages=229–242|place=Abingdon, Oxon; New York, NY|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315666235-16|isbn=978-1-315-66623-5}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDraper2019">Draper, John (2019-04-17), "Language education policy in Thailand", ''The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia'', Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge, pp.&nbsp;229–242, [[Doi (អ្នកកំណត់អត្តសញ្ញាណ)|doi]]:[[doi:10.4324/9781315666235-16|10.4324/9781315666235-16]], [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/៩៧៨-១-៣១៥-៦៦៦២៣-៥|<bdi>978-1-315-66623-5</bdi>]], [[S2CID (អ្នកកំណត់អត្តសញ្ញាណ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:159127015 159127015]</cite></ref> ជាផ្នែកមួយនៃ [[ការធ្វើចំណាកស្រុកចិន|ការធ្វើចំណាកស្រុករបស់ជនជាតិចិន]] ប្រទេសថៃបានទទួល [[ជនអន្តោប្រវេសន៍ចិន]] ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនរយឆ្នាំ ហើយជាពិសេសក្នុងអំឡុងសតវត្សទីដប់ប្រាំបួន និងដើមសតវត្សទី២០ រហូតដល់ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ មានន័យថា កណ្តាលទីក្រុងថៃជាច្រើនឥឡូវនេះមាន [[ថៃ ចិន|ប្រជាជនជនជាតិចិន]] (ភាគច្រើនជាអ្នកនិយាយ [[ប្រជាជនតេជោ|តេឆេវ]] )។ <ref>{{Cite book|last=Smalley, William Allen.|title=Linguistic diversity and national unity : language ecology in Thailand|date=1994|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-76289-0}}</ref> <ref name=":1">{{Citation|last=Draper|first=John|chapter=Language education policy in Thailand|date=2019-04-17|title=The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia|pages=229–242|place=Abingdon, Oxon; New York, NY|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781315666235-16|isbn=978-1-315-66623-5}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDraper2019">Draper, John (2019-04-17), "Language education policy in Thailand", ''The Routledge International Handbook of Language Education Policy in Asia'', Abingdon, Oxon; New York, NY: Routledge, pp.&nbsp;229–242, [[Doi (អ្នកកំណត់អត្តសញ្ញាណ)|doi]]:[[doi:10.4324/9781315666235-16|10.4324/9781315666235-16]], [[លេខសៀវភៅស្តង់ដារអន្តរជាតិ|ISBN]]&nbsp;[[ពិសេស៖ ប្រភពសៀវភៅ/៩៧៨-១-៣១៥-៦៦៦២៣-៥|<bdi>978-1-315-66623-5</bdi>]], [[S2CID (អ្នកកំណត់អត្តសញ្ញាណ)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:159127015 159127015]</cite></ref> [[ឯកសារ:Thailand_ethnic_map.svg|រូបភាពតូច| ក្រុមជនជាតិភាគតិចនៃប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ១៩៧៤]] == ឯកសារយោង == 99jxz838o6xopihxgscudf78rud7iua 10 53724 340478 340248 2026-09-14T14:30:20Z Sreynaree1986 47227 បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 340478 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | listclass = hlist | titlestyle = border:1px; background:#F0DC82 | state = collapsed | basestyle = background:white; color:black; {{box-shadow border|a|#F0DC82|2px}} | above = [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីនៃមហាក្សត្រកម្ពុជា)|ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = {{Navbox |child | group1 = | list1 = * [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[ឝ្រីមារញទេវី]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[អស្សាជយទេវី]] * [[កុលទីទេវី]] * [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] * [[កុលប្រភាវតី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]] * [[រុទ្រទេវី]]}} | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group2 = | list2 = * [[ឝ្រុតទេវី]] * [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] * [[វីរៈទេវី]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] * [[សករមន្ជរិ]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] * [[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]]}} {{Navbox |child | group1 = [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | list1 = * [[ភវទេវីទី១]] * [[ហឝ៌ទេវី]] * [[ត្សៀគី​វទេវី]] * [[ជយសិង្ហទេវី]] * [[ភូមីទេវី]]}} {{Navbox |child | group1 = [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] | list1 = * [[ពាលាទិត្យទេវី]] * [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] * [[បុស្ករាក្សទេវី]] * [[នរេន្ទ្រទេវី]] * [[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|រាជបតិទេវី]] * [[សម្ភុទេវី]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] * [[ឥន្ទ្រលោកទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]]<br>{{resize|ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ}} | list1 = * [[ហង្សអម្រិត]] * [[ជយេន្ទ្រភា]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] * [[នរេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]]<br>{{resize|ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ}} | list1 = * [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី]] * [[ហិរណ្យលក្ឝ្មី]] * [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី]] * [[ជយរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ចក្រវាទីរាជទេវី]] * [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលព្រះអង្គជ័យ]]<br>{{resize|ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]]}} | list2 = * [[ច័ន្ទតារាវត្តី]] * [[គន្ធបទុម]] * [[ព្រះភគវតី (មហេសីនៃព្រះបាទលំពង្ស)|ក្សត្រី]] * [[មង្គលក្សត្រី]] * [[មន្ទាពិសី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]] * [[ទេវី (មហេសីព្រះបរមរាមាទី១)|ទេវី]] * [[ស្រីសុរិយោវង្សទេវី]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] * [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] * [[ស៊ីសៈងាម]] * [[ទាវអគ្គរាជ|ទាវអគ្គរាជ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងគង|គង]] * [[អ្នកព្រះនាងវរមាលា|វរមាលា]] * [[អ្នកនាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] * [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] * [[កេសរ (មហេសីព្រះស្រីរាជា)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] * [[ទេពបុប្ផា]] * [[កេសរបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[សិរីចក្រពត្តិ]] * [[បទុមបុប្ផា]] * [[ស្រីទេពធីតា]] * [[សុជាតិក្សត្រី]] * [[កេសរមាលា]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] * [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] * [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី|ទេវីក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះស្រីវលក្ខណ៍|ស្រីវលក្ខណ៍]] * [[សម្ដេចព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះទេពក្សត្រី|ទេពក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងទៃ (លង្វែក)|ទៃ]] * [[អ្នកម្នាងចន្ទ|ចន្ទ]] * [[អ្នកម្នាងមន្ត|មន្ត]] * [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បទុមា|បទុមាទេវី]] * [[ព្រះមង្គលទេវី (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|មង្គលទេវី]] * [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|ទេពីមង្គល]] * [[ព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] * [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងនង|នង]] * [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] * [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] * [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] * [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] * [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] * [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] * [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] * [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] * [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] * [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] * [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] * [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] * [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] * [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] * [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] * [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] * [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] * [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] * [[អ្នកម្នាងយស|យស]] * [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]] | list1 = * [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] * [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] * [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] * [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] * [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] * [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] * [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] * [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] * [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] * [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] * [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] * [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] * [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] * [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] * [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] * [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] * [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] * [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះ​សុវណ្ណ​កោដ្ឋ]] | list1 = * [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] * [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] * [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] * [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] * [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] * [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] * [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] * [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] * [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] * [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] * [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] * [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] * [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] * [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] * [[ឃុន ធីម|ធីម]] * [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] * [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] * [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] * [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] * [[អ្នក នូ|នូ]] * [[អ្នក អាន|អាន]] * [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] * [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] * [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] * [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] * [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] * [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] * [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] * [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] * [[ម៉ម តាត|តាត]] * [[ម៉ម យាយ|យាយ]] * [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] * [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] * [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន ]] * [[ម៉ម សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group1 = រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ ]] | list1 = * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] * [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] * [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] * [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] * [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] * [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] * [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] * [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] * [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] * [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] * [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] * [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] * [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] * [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] * [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] * [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] * [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] * [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]] | list2 = * [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] * [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] * [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] * [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] * [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម​ (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] * [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] * [[អ្នកម្នាង នារី​បុប្ផា ភាព|នារី​បុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] * [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] * [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] * [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] * [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] * [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]]}} | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] * [[ឃុន​ទេពកញ្ញាសោភា គឹម​អាន យៀប|កញ្ញាសោភា]]}} {{Navbox |child | group2 = រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]] | list2 = * [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] * [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] * [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] * [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]]}} | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីខ្មែរ|*]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|កម្ពុជា]] </noinclude> siit222rd276vcmqb6sisv509h6lq9c 10 53767 340479 340249 2026-09-14T14:31:09Z Sreynaree1986 47227 បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហាក្សត្រីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា 340479 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Royal_Standard_of_The_Monarchy_of_Cambodia.png|80px]]<br> |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន (៥០-៥៥០)]]''' * [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] * [[ឝ្រីមារញទេវី]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[អស្សាជយទេវី]] * [[កុលទីទេវី]] * [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]] * [[កុលប្រភាវតី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ទេវី]] * [[រុទ្រទេវី]] ---- '''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ (៥៥០-៧១៦)]]''' * [[ឝ្រុតទេវី]] * [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] * [[វីរៈទេវី]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] * [[សករមន្ជរិ]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទភវវរ្ម័នទី២|ភវវរ្ម័នទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១|ជ័យវរ្ម័នទេវី]] * [[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]] '''[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២)]]''' ** [[ភវទេវីទី១]] ** [[ហឝ៌ទេវី]] ** [[ត្សៀគី​វទេវី]] ** [[ជយសិង្ហទេវី]] ** [[ភូមីទេវី]] '''[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២)]]''' *** [[ពាលាទិត្យទេវី]] *** [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] *** [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី]] *** [[បុស្ករាក្សទេវី]] *** [[នរេន្ទ្រទេវី]] *** [[ហ្វារេន្ទ្រលក្ឝ្មី|រាជបតិទេវី]] *** [[សម្ភុទេវី]] *** [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] *** [[ឥន្ទ្រលោកទេវី]] *** [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] ---- '''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ (៨០២-១៤៣១)]]'''<br>'''ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ''' * [[ហង្សអម្រិត]] * [[ជយេន្ទ្រភា]] * [[ធរណីន្ទ្រទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] * [[នរេន្ទ្រទេវី]] * [[ប្រាណ (មហេសីនៃរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២)|ប្រាណទេវី]] * [[វីរលក្ឝ្មី|វិរលក្ស្មី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២|ឧទ័យទិត្យទេវី]] * [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទហស៌វរ្ម័នទី៣|ហស៌ទេវី]] * [[វិជយេន្ទ្រលក្ឝ្មី|វិជយេន្ទ្រលក្ស្មី]] * [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] * [[ជយរាជទេវី|ជ័យរាជទេវី]] * [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|ឥន្ទ្រទេវី]] * [[រាជេន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី១៣)|រាជេន្ទ្រទេវី]] * [[ចក្រវាទីរាជទេវី|ចក្រវាតី៍រាជចូឌាមុនី]] * [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] '''ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]]''' * [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] * [[គន្ធបទុម]] * [[ព្រះភគវតី (មហេសីនៃព្រះបាទលំពង្ស)|ក្សត្រី]] * [[មង្គលក្សត្រី]] * [[មន្ទាពិសី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ស្រីសន្ធរនិតាទេវី|សន្ធរនិតាទេវី]] * [[ទេវី (មហេសីព្រះបរមរាមាទី១)|ទេវី]] * [[ស្រីសុរិយោវង្សទេវី]] ---- '''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ (១៤១៦-១៤៧៦)]]''' * [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] * [[បទុមកេសរទី៣|បទុមកេសរ]] * [[អ្នកម្នាងច័ន្ទ|ច័ន្ទ]] * [[ស៊ីសៈងាម]] * [[ទាវអគ្គរាជ|ទាវអគ្គរាជ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងគង|គង]] * [[អ្នកព្រះនាងវរមាលា|វរមាលា]] * [[អ្នកនាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងកែវទី២|កែវ]] * [[បរមចន្ទារពិសេស|ចន្ទារពិសេស]] * [[កេសរ (មហេសីព្រះស្រីរាជា)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីសិរីទេពទេវីនារីចក្រពត្តិ|វង្សក្សត្រី]] * [[ទេពបុប្ផា]] * [[កេសរបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាងជាលែង|ជាលែង]] ---- '''[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣)]]''' * [[សិរីចក្រពត្តិ]] * [[បទុមបុប្ផា]] * [[ស្រីទេពធីតា]] * [[សុជាតិក្សត្រី]] * [[កេសរមាលា]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងវង|វង]] * [[អ្នកម្នាងកេសរ (លង្វែក)|កេសរ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីស្រីចក្រពត្រាធិរាជ|ពៅភិវង្សធំ]] * [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី|ទេវីក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះស្រីវលក្ខណ៍|ស្រីវលក្ខណ៍]] * [[សម្ដេចព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះទេពក្សត្រី|ទេពក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងទៃ (លង្វែក)|ទៃ]] * [[អ្នកម្នាងចន្ទ|ចន្ទ]] * [[អ្នកម្នាងមន្ត|មន្ត]] * [[អ្នកម្នាងពេជម៉ែលាវ|ពេជម៉ែលាវ]] ---- '''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ (១៥៩៦-១៦២០)]]''' * [[បទុមា|បទុមាទេវី]] * [[ព្រះមង្គលទេវី (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|មង្គលទេវី]] * [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះរាមជើងព្រៃ)|ទេពីមង្គល]] * [[ព្រះបរមក្សត្រី|បរមក្សត្រី]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះស្រីចក្រពត្តិ|ក្សត្រី]] ---- '''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣)]]''' * [[សម្ដេចព្រះភគវតី វីរក្សត្រី អង្គចូវ|ង្វៀង ផុក ង៉ុក វ៉ាង]] * [[អ្នកម្នាងសុខ|សុខ]] * [[អ្នកម្នាងនង|នង]] * [[អ្នកម្នាងប៊ុន|ប៊ុន]] * [[អ្នកនាងទន់|ទន់]] * [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី]] * [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|ទេពបញ្ជរ]] * [[អ្នកព្រះម៉ែនាងសាវ៉ះបុប្ផា|សាវ៉ះបុប្ផា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតីព្រះចមក្សត្រី|ឡិក្សត្រី]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីអង្គសូរទី ១)|ពៅ]] * [[អ្នកម្នាងទៃ|ទៃ]] * [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] * [[អ្នកម្នាងឯម|ឯម]] * [[អ្នកម្នាងពៅ (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី២)|ពៅទី២]] * [[ព្រះភគវតីសិរីចក្រពត្តិមហាក្សត្រិយ៍|អង្គអ៊ី]] * [[ព្រះសុជាតិវតី|សុជាតិវតី]] * [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ជាតិក្សត្រី]] * [[ស្រីបុប្ផា (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីបុប្ផា]] * [[អ្នកម្នាង ស (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|ស្រីស]] * [[ម៉មរ៉ត (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៣)|រ៉ត]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] * [[ព្រះជាតិក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ជាតិក្សត្រីទី ១]] * [[ព្រះឯកក្សត្រី (មហេសីព្រះធម្មរាជាទី៤)|ឯកក្សត្រី]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី ពៅ|អង្គពៅ]] * [[អ្នកម្នាងជ័យ (មហេសីព្រះជ័យជេស្ឋាទី៤)|ជ័យ]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រីទី១]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតាទី១|សុជាតាទី១]] * [[អ្នកម្នាងមែន|មែន]] * [[អ្នកម្នាងកែវបទុមា|កែវបទុមា]] * [[ព្រះ​មហាក្សត្រី (មហេសីព្រះឧទ័យរាជាទី៣)|អង្គណន]] * [[រស់ (មហេសីអង្គអេង)|រស់]] * [[អ្នកម្នាងអួត|អ៊ុត]] * [[អ្នកម្នាងកែ|កែ]] * [[អ្នកម្នាងទេព (មហេសីអង្គចន្ទទី២)|ទេព]] * [[អ្នកម្នាងក្រចាប់|ក្រចាប់]] * [[អ្នកម្នាងយស|យស]] * [[អ្នកម្នាងប៉ែន|ប៉ែន]] '''[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]'''<br>'''រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]]''' ** [[អ្នកម្នាងឃ្លិច|មង្គលទេវី]] ** [[ព្រះទេពីមង្គល (មហេសីព្រះអង្គឌួង)|ទេពីមង្គល]] ** [[សម្តេចព្រះវររាជនី ប៉ែន|បរមជាតិក្សត្រី]] ** [[អ្នកម៉ែនាងណុប|បរមស្រីកញ្ញា]] ** [[អ្នកម៉ែនាងពៅ (មហេសីអង្គឌួង)|បរមទេវធីតា]] ** [[អ្នកម៉ែនាងពៅ|បរមអច្ឆរិយាអប្សរ]] ** [[ព្រះសុជាតិនារី|សុជាតិនារី]] ** [[ព្រះស្រីកញ្ញា ឬ សិរីកញ្ញា|សិរីកញ្ញា]] ** [[ព្រះទេពលក្ខិណា|ទេពលក្ខិណា]] ** [[ព្រះឥរិយាអប្សរ|ទេពលក្ខិណា]] ** [[ព្រះម៉ែនាងស្រីបុប្ផា|ស្រីបុប្ផា]] ** [[ព្រះម៉ែនាងមាលាបវរ|មាលាបវរ]] ** [[ព្រះម៉ែនាងបុប្ផាកេសរ|បុប្ផាកេសរ]] ** [[ព្រះម៉ែនាងគន្ធបទុម|គន្ធបទុម]] ** [[អ្នកព្រះនាង ផល ទិព្វ សុវណ្ណ|ផលទិព្វសុវណ្ណ]] ** [[អ្នកព្រះនាងសុគន្ធរស|សុគន្ធរស]] ** [[អ្នកព្រះនាងពិដោរសេយ្យភាស|ពិដោរសេយ្យភាស]] ** [[អ្នកព្រះនាងសិរីយសសេយ្យា|សិរីយសសេយ្យា]] ** [[អ្នកនាងជាតិកិន្នរី|ជាតិកិន្នរី]] ** [[អ្នកនាងស្រីកិន្នរា|ស្រីកិន្នរា]] ** [[អ្នកនាងកិន្នរីសោភា|កិន្នរីសោភា]] ** [[អ្នកនាងកិន្នរាកៃឡាស|កិន្នរាកៃឡាស]] ** [[អ្នកឆវីសោភ័ណ|ឆវីសោភ័ណ]] ** [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] ** [[អ្នកសុវណ្ណសោភា|សុវណ្ណសោភា]] ** [[អ្នកកល្យាកេសី|កល្យាកេសី]] ---- '''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣)]]'''<br>'''រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ]]''' * [[សម្តេចព្រះរាជអគ្គមហេសីតារាការា|តារាការា]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីផាត់ចុនី|ផាត់ចុនី]] * [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ អគ្គនារី|អគ្គនារី ឯក ណ]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សោមអង្គ|សោមអង្គ]] * [[ចៅចមមាតា អៀម បុស្បា|អៀម បុស្បា]] * [[ព្រះនាងទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម|ទិត្យាចៅមណ្ឌា នុម]] * [[ព្រះនាងចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ|ចៅផល្លាទេវីសុទ្ធចន្រ្ទា ពោះ]] * [[ព្រះនាងកន្ធិយា មាលី ពួក|កន្ធិយា មាលី ពួក]] * [[ព្រះនាងចៅសុកក្នានារី អេប|ចៅសុកក្នានារី អេប]] * [[ព្រះនាងគន្ធររតនា នារី|គន្ធររតនា នារី]] * [[ព្រះនាងឃុនចៅសុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់|សុទ្ធាដួងបណី ដុង ផាន់]] * [[ព្រះនាងចម ឧរៃទេវីអប្សរី|ឧរៃទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងចម សិរី ទេវីអប្សរី|សិរី ទេវីអប្សរី]] * [[ព្រះនាងសុទ្ធា បវរ|សុទ្ធា បវរ]] * [[ព្រះនាងចៅ ស្មាម|ចៅ ស្មាម]] * [[ឃុន ថាន់|ចមសុជាតិបុប្ផានួន]] * [[ឃុនព្រះអ្នក ញឹក|អ្នក ញឹក]] * [[ឃុនចម បុស្សា|បុស្សា]] * [[ឃុន ធីម|ធីម]] * [[ឃុន សង្វាន|សង្វាន]] * [[ឃុន វរ៉ា ( ម៉ម វ៉ាន់ ឫ ម៉ម វូ )|វ៉ាន់]] * [[អ្នកព្រះម្នាងសិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា|សិរីទេវី កញ្ញា ទេព កែវណារ៉ា]] * [[អ្នកមហាហង្សា យ៉េង|មហាហង្សា យ៉េង]] * [[អ្នក នូ|នូ]] * [[អ្នក អាន|អាន]] * [[អ្នក ផ្ទាល់|ផ្ទាល់]] * [[ព្រះម្នាង កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង|កន្នថារាបុស្បា ម៉ាក ភួង]] * [[អ្នកម្នាងភក្សា ពក|ភក្សា ពក]] * [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] * [[អ្នកម្នាង ជ័យ|ជ័យ]] * [[អ្នកម្នាង ម៉ម|ម៉ម]] * [[អ្នកម្នាង កុលាប|កុលាប]] * [[អ្នកម្នាង ផាយ៉ូ|ផាយ៉ូ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម រៀមឥសរ|នឹម រៀមឥសរ]] * [[អ្នកម្នាង នឹម ក្រុងពាន|នឹម ក្រុងពាន]] * [[អ្នកម្នាង មុត|មុត]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ចាបុី|អៀម ចាបុី]] * [[អ្នកម្នាង អៀម ស្រីកញ្ញា|អៀម ស្រីកញ្ញា]] * [[ម៉ម ក្រាង|ក្រាង]] * [[ម៉ម តាត|តាត]] * [[ម៉ម យាយ|យាយ]] * [[ម៉ម ឈីវ|ឈីវ]] * [[ម៉ម ចេវ|ចេវ]] * [[ម៉ម នុម៉ាន|នុម៉ាន]] * [[ម៉ម សោម|សោម]] '''រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ]]''' ** [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] ** [[សម្តេចព្រះអគ្គមហេសី សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត|សាម៉រ រតនធីតាវរ៉ាមិត្ត]] ** [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] ** [[ម៉មយាយ នាម|នាម]] ** [[អ្នកម្នាង ពុយ|ពុយ]] ** [[អ្នកម្នាង កែស|កែស]] ** [[អ្នកម្នាង កេស|កេស]] ** [[អ្នកម្នាង ខេន|ខេន]] ** [[អ្នកម្នាង យ៉េង|យ៉េង]] ** [[អ្នកម្នាង អុីម|អុីម]] ** [[សម្តេចព្រះវររាជនី វ៉ាន់|វ៉ាន់]] ** [[នាង សោមជីន|សោមជីន]] ** [[នាង ស្រគំ|ស្រគំ]] ** [[ឃុនព្រះម៉ែម្នាង គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង|គន្ធបុប្ផាសុី ម៉ៈហ្វឿង]] ** [[អ្នកម្នាង សំរឹទ្ធ|សំរឹទ្ធ]] ** [[នាង ម្លិះ|ម្លិះ]] ** [[អ្នកម្នាង ឡាញ់ឈី|ឡាញ់ឈី]] ** [[អ្នកម្នាង ព្រីម|ព្រីម]] ** [[អ្នកម្នាង មិត្ត|មិត្ត]] ** [[អ្នកម្នាង សោម|សោម]] '''រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]]''' *** [[នរោត្តម កានវិមាន នរល័ក្ខទេវី|កាន់វិមាន់ នរលក្ខណ៍ទេវី]] *** [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម បុប្ផាភួង|បុប្ផាភួង]] *** [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី សុីសុវត្ថិ សុីសុដា|សុីសុដា]] *** [[អ្នកម្នាង គឹម ហូ|គឹម ហូ]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងសុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័ មាឃ (ឡុង មាឃ)|សុវត្ថិឆោមនរលក្ខ័]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័បវរ សៅ ខន|បុប្ផានរលក្ខ័បវរ]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងអនង្គលក្ខិណា បាន យ៉េន|អនង្គលក្ខិណា]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងបុប្ផានរលក្ខ័ តាត (យិន តាត)|បុប្ផានរលក្ខ័]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងកេសរមាលី ណាត (ឯក ណាត)|កេសរមាលី]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងនារីកេសរ យឹម (ត្រយ៉ង់ យឺម)|នារីកេសរ]] *** [[អ្នកម្នាងបវរមាលី ពាង|បវរមាលី]] *** [[ឃុនព្រះម្នាងនារិន្រ្ទកេតសារី អុល (នេត្រ អុល)|នារិន្រ្ទកេតសារី]] *** [[អ្នកម្នាង នារីបុប្ផា ភាព|នារីបុប្ផា]] *** [[អ្នកម្នាង ម៉ម កានីន|កានីន]] *** [[អ្នកម្នាង ឆវី កេសរ សាមូ|ឆវី កេសរ]] *** [[ម៉ម ឌួងមុនីរក្ស អុស|ឌួងមុនីរក្ស]] *** [[អ្នកម្នាង នារី សុីសាម៉ន|នារីសុីសាម៉ន]] *** [[អ្នកម្នាង សាឡុត សារ៉េង|សាឡុតសារ៉េង]] *** [[អ្នកម្នាង នេត្រ ដាច់|នេត្រដាច់]] ---- '''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)]]''' '''រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]]''' * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈនារិរតន៍ សិរីវឌ្ឍនា]] * [[អ្នកអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ ដួងមធុរ៉េត|ដួងមធុរ៉េត]] * [[ឃុនទេពកញ្ញាសោភា គឹមអាន យៀប|កញ្ញាសោភា]] '''រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]''' ** [[ផាត់ កាញ៉ុល |ផាត់ កាញ៉ុល]] ** [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សានមុនី]] ** [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសន]] ** [[នរោត្តម នរលក្ខណ៍|នរលក្ខណ៍]] ** [[ម៉ានីវណ្ណ ផានីវង្ស|ម៉ានីវ៉ាន់ ផានីវង្ស]] ** [[នរោត្តម មុនីនាថ សីហនុ |មុនីនាថ សីហនុ]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ក្សត្រីខ្មែរ|mini=1}} |}<noinclude> f9pdgj6741s7qlygjxjjjftzw2ac0j8 0 54828 340473 2026-09-14T12:33:02Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[រាជធានីយសោធរបុរៈ]] ទៅ [[បុស្ករាក្សទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340473 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[បុស្ករាក្សទេវី]] hpcp8jyah02bg2a1h5h3t5yeprfe3u2 0 54829 340475 2026-09-14T12:35:41Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[បុស្ករាក្សទេវី]] ទៅ [[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340475 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ឥន្រ្ទរាណី (ឝម្ភុបុរៈ)]] aywn2607wv2hgns4h4lrej3glcfbine 0 54830 340483 2026-09-14T14:49:42Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ត្រិភុវនាទិត្យវម៌្ម]] ទៅ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទនរេន្ទ្រវម៌្ម (ចេនឡាទឹក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340483 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទនរេន្ទ្រវម៌្ម (ចេនឡាទឹក)]] qrvovtbraaknntmahmplzhpr8dkn72o 0 54831 340486 2026-09-14T15:02:23Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទនរេន្ទ្រវម៌្ម (ចេនឡាទឹក)]] ទៅ [[នរេន្ទ្រទេវី]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340486 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[នរេន្ទ្រទេវី]] 93kq7phi59q514gbaun434gx2imjq83 0 54832 340488 2026-09-14T15:03:21Z Sreynaree1986 47227 Sreynaree1986 បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[នរេន្ទ្រទេវី]] ទៅ [[នរេន្ទ្រទេវី (ចេនឡាទឹក)]]: កែតម្រូវព័ត៌មាន។ 340488 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[នរេន្ទ្រទេវី (ចេនឡាទឹក)]] d6p65vsjdb7iz42tknfrpi2gaozb36d 2 54833 340502 2026-09-15T07:24:28Z Wanglin168 52967 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ {{Short description|Cambodian human resources and legal professional}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} {{Infobox person | name = Piseth Sam | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_place = Cambodia | nationality = Cambodian | citizenship = Cambodian | alma_mater = {{plainlist| * [[PSBU International]] (... 340502 wikitext text/x-wiki {{Short description|Cambodian human resources and legal professional}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} {{Infobox person | name = Piseth Sam | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_place = Cambodia | nationality = Cambodian | citizenship = Cambodian | alma_mater = {{plainlist| * [[PSBU International]] ([[Bachelor of Laws|LLB]]) * [[Royal University of Law and Economics]] (associate-level qualification)}} | occupation = Human resources and legal professional | employer = [[AMRET|AMRET MFI]] | years_active = late 2010s–present | title = Supervisor, Talent Acquisition and Employer Branding | known_for = Talent acquisition and employer branding in Cambodia's financial sector }} '''Piseth Sam''' is a Cambodian human resources and legal professional specializing in talent acquisition, employer branding, human resources management, and legal affairs. He is based in [[Phnom Penh]], Cambodia, and has worked in the financial services and non-governmental sectors. As of 2026, Sam serves as Supervisor, Talent Acquisition and Employer Branding at [[AMRET|AMRET MFI]], where his work covers recruitment, employer branding, and related human resources initiatives. His professional background also includes several years of legal and administrative experience. ==Early career== Sam began his professional career in the human resources and legal fields in the late 2010s. His early experience included work with the [[Universal Peace Federation]], where he served in a human resources capacity, as well as legal positions within organizations associated with youth, peace, and social-development activities. According to publicly available professional information, he subsequently held several positions with the [[International Association of Youth and Students for Peace]] (IAYSP) Cambodia, including Legal Executive, Senior Legal Specialist, and Executive Secretary to the President and Legal Supervisor. During this period, Sam was also involved in youth and peace-related activities. In 2021, he participated in the International Leadership Conference Asia Pacific, where he performed during a session devoted to youth and student initiatives. ==Career at AMRET== Sam joined AMRET MFI, a Cambodian financial institution, in the early 2020s. He initially worked in talent acquisition and employer branding before moving into a supervisory role. Publicly available professional information lists his position as Senior Officer, Talent Acquisition & Employer Branding from March 2022 to February 2024, followed by his appointment as Supervisor, Talent Acquisition & Employer Branding from March 2024 onward. His responsibilities have included recruitment campaigns, talent acquisition, employer-branding initiatives, candidate engagement, and coordination with stakeholders across the organization, spanning recruitment for human resources, legal affairs, compliance, information technology, product development, and other specialized functions. Public AMRET recruitment announcements identify Sam as the recruitment contact for a number of these positions. ==Human resources and employer branding== Sam's professional focus has increasingly centered on talent acquisition and employer branding. His work at AMRET has included recruitment communications and employer-branding content distributed through professional and social-media platforms. AMRET received [[Great Place to Work]] certification for 2025–2026, following an employee survey and workplace-culture assessment. Sam has been associated with AMRET's recruitment and employer-branding activities during this period. He has also worked across broader human resources functions, including HR business partnering, talent development, performance management, talent management, and succession planning, and holds certifications and coursework in strategic human resources, people analytics, and HR as a strategic business partner. ==Legal background== Before focusing primarily on human resources, Sam developed professional experience in the legal field, including legal executive, senior legal specialist, and legal supervisor roles. This work involved legal research, legal documentation, regulatory matters, contracts, and organizational support. His legal background has remained relevant to his subsequent HR career; recruitment activities associated with his current role have included positions involving legal affairs, litigation, and HR compliance. ==Education== Sam studied at PSBU International, where his publicly available professional profile indicates postgraduate study between 2021 and 2023. His educational background also includes a Bachelor of Law from PSBU International and an associate-level qualification from the Royal University of Law and Economics. His professional development has included training and certifications in: * Strategic Human Resources * People Analytics * HR as a Strategic Business Partner * Critical Thinking for New Managers * Daily Habits for Effective People Management * Strategic Negotiation * Negotiation Foundation * Certified Project Management Associate ==Volunteer and youth activities== Prior to his corporate career, Sam participated in youth and social-development activities. His professional profile lists volunteer experience with [[ChildFund Australia]], where he served as a Youth Program Coordinator from 2012 to 2016, and with Life With Dignity (LWD), where he served as a coordinator from 2014 to 2016. His involvement in youth and peace-related organizations also led to participation in international youth and leadership programs. ==Professional interests== Sam's professional interests include human resources management, talent acquisition, employer branding, employee and candidate experience, legal affairs, labor law, talent management, and HR business partnering. He has also published professional commentary on [[LinkedIn]]. In March 2024, he published an article titled "Cambodia's Economy in 2024: A Year of Cautious Optimism," discussing Cambodia's economic outlook. ==See also== * [[Human resources]] * [[Talent acquisition]] * [[Employer branding]] * [[Human resource management in Cambodia]] * [[Microfinance in Cambodia]] * [[Labour law of Cambodia]] ==References== {{reflist|refs= <ref>LinkedIn profile of Piseth Sam.</ref> <ref>AMRET MFI recruitment announcements and professional listings identifying Piseth Sam as recruitment contact.</ref> <ref>International Leadership Conference Asia Pacific, 2021.</ref> <ref>Public professional employment history and education information.</ref> <ref>AMRET MFI announcement regarding Great Place to Work certification, 2025–2026.</ref> }} [[Category:Living people]] [[Category:Cambodian human resources professionals]] [[Category:People from Phnom Penh]] [[Category:Cambodian lawyers]] fzbgzrlshawwrvcfvz9g7df9kujeo1k 340504 340502 2026-09-15T08:00:56Z Wanglin168 52967 បានជំរះទំព័រ 340504 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 54834 340503 2026-09-15T07:57:39Z Wanglin168 52967 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ {{Short description|Cambodian human resources and legal professional}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} {{Infobox person | name = Piseth Sam | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_place = Cambodia | nationality = Cambodian | citizenship = Cambodian | alma_mater = {{plainlist| * [[PSBU International]] (... 340503 wikitext text/x-wiki {{Short description|Cambodian human resources and legal professional}} {{Use dmy dates|date=September 2026}} {{Infobox person | name = Piseth Sam | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_place = Cambodia | nationality = Cambodian | citizenship = Cambodian | alma_mater = {{plainlist| * [[PSBU International]] ([[Bachelor of Laws|LLB]]) * [[Royal University of Law and Economics]] (associate-level qualification)}} | occupation = Human resources and legal professional | employer = [[AMRET|AMRET MFI]] | years_active = late 2010s–present | title = Supervisor, Talent Acquisition and Employer Branding | known_for = Talent acquisition and employer branding in Cambodia's financial sector }} '''Piseth Sam''' is a Cambodian human resources and legal professional specializing in talent acquisition, employer branding, human resources management, and legal affairs. He is based in [[Phnom Penh]], Cambodia, and has worked in the financial services and non-governmental sectors. As of 2026, Sam serves as Supervisor, Talent Acquisition and Employer Branding at [[AMRET|AMRET MFI]], where his work covers recruitment, employer branding, and related human resources initiatives. His professional background also includes several years of legal and administrative experience. ==Early career== Sam began his professional career in the human resources and legal fields in the late 2010s. His early experience included work with the [[Universal Peace Federation]], where he served in a human resources capacity, as well as legal positions within organizations associated with youth, peace, and social-development activities. According to publicly available professional information, he subsequently held several positions with the [[International Association of Youth and Students for Peace]] (IAYSP) Cambodia, including Legal Executive, Senior Legal Specialist, and Executive Secretary to the President and Legal Supervisor. During this period, Sam was also involved in youth and peace-related activities. In 2021, he participated in the International Leadership Conference Asia Pacific, where he performed during a session devoted to youth and student initiatives. ==Career at AMRET== Sam joined AMRET MFI, a Cambodian financial institution, in the early 2020s. He initially worked in talent acquisition and employer branding before moving into a supervisory role. Publicly available professional information lists his position as Senior Officer, Talent Acquisition & Employer Branding from March 2022 to February 2024, followed by his appointment as Supervisor, Talent Acquisition & Employer Branding from March 2024 onward. His responsibilities have included recruitment campaigns, talent acquisition, employer-branding initiatives, candidate engagement, and coordination with stakeholders across the organization, spanning recruitment for human resources, legal affairs, compliance, information technology, product development, and other specialized functions. Public AMRET recruitment announcements identify Sam as the recruitment contact for a number of these positions. ==Human resources and employer branding== Sam's professional focus has increasingly centered on talent acquisition and employer branding. His work at AMRET has included recruitment communications and employer-branding content distributed through professional and social-media platforms. AMRET received [[Great Place to Work]] certification for 2025–2026, following an employee survey and workplace-culture assessment. Sam has been associated with AMRET's recruitment and employer-branding activities during this period. He has also worked across broader human resources functions, including HR business partnering, talent development, performance management, talent management, and succession planning, and holds certifications and coursework in strategic human resources, people analytics, and HR as a strategic business partner. ==Legal background== Before focusing primarily on human resources, Sam developed professional experience in the legal field, including legal executive, senior legal specialist, and legal supervisor roles. This work involved legal research, legal documentation, regulatory matters, contracts, and organizational support. His legal background has remained relevant to his subsequent HR career; recruitment activities associated with his current role have included positions involving legal affairs, litigation, and HR compliance. ==Education== Sam studied at PSBU International, where his publicly available professional profile indicates postgraduate study between 2021 and 2023. His educational background also includes a Bachelor of Law from PSBU International and an associate-level qualification from the Royal University of Law and Economics. His professional development has included training and certifications in: * Strategic Human Resources * People Analytics * HR as a Strategic Business Partner * Critical Thinking for New Managers * Daily Habits for Effective People Management * Strategic Negotiation * Negotiation Foundation * Certified Project Management Associate ==Volunteer and youth activities== Prior to his corporate career, Sam participated in youth and social-development activities. His professional profile lists volunteer experience with [[ChildFund Australia]], where he served as a Youth Program Coordinator from 2012 to 2016, and with Life With Dignity (LWD), where he served as a coordinator from 2014 to 2016. His involvement in youth and peace-related organizations also led to participation in international youth and leadership programs. ==Professional interests== Sam's professional interests include human resources management, talent acquisition, employer branding, employee and candidate experience, legal affairs, labor law, talent management, and HR business partnering. He has also published professional commentary on [[LinkedIn]]. In March 2024, he published an article titled "Cambodia's Economy in 2024: A Year of Cautious Optimism," discussing Cambodia's economic outlook. ==See also== * [[Human resources]] * [[Talent acquisition]] * [[Employer branding]] * [[Human resource management in Cambodia]] * [[Microfinance in Cambodia]] * [[Labour law of Cambodia]] ==References== {{reflist|refs= <ref>LinkedIn profile of Piseth Sam.</ref> <ref>AMRET MFI recruitment announcements and professional listings identifying Piseth Sam as recruitment contact.</ref> <ref>International Leadership Conference Asia Pacific, 2021.</ref> <ref>Public professional employment history and education information.</ref> <ref>AMRET MFI announcement regarding Great Place to Work certification, 2025–2026.</ref> }} [[Category:Living people]] [[Category:Cambodian human resources professionals]] [[Category:People from Phnom Penh]] [[Category:Cambodian lawyers]] fzbgzrlshawwrvcfvz9g7df9kujeo1k