វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1935 340571 331236 2026-09-17T21:27:04Z SEANG 168 52943 /* */ 340571 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[SEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] 1qrdb5lgjm2uta273cp8xz4aeu2s7c9 340572 340571 2026-09-17T21:35:17Z SEANG 168 52943 /* */ ASEAN 340572 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[SEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[ASEAN]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] qb7dyfc3kxq1snsal9wvq55oni18opt 340573 340572 2026-09-17T21:43:06Z SEANG 168 52943 /* */ 2013 340573 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[SEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''[[សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]]គីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[ASEAN]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] ekl9uiu75i1291b1e7i42j4qi7uc2t5 340574 340573 2026-09-17T21:51:38Z SEANG 168 52943 ASEAN 340574 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption =855 | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[EANG MENGSEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''[[សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]]គីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[ASEAN]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] c22rpgbdhgkwb2p63eqwkirjkgor1z0 340575 340574 2026-09-17T21:56:47Z SEANG 168 52943 /* */ 2013 340575 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption =69607411 | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[EANG MENGSEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''[[សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]]គីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[ASEAN]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] bfy3ondlhdp9n24xsmq6oe9zgqtna3d 340580 340575 2026-09-18T03:03:39Z TheRandomGoober 27248 Reverted previous edits per [[WP:VAND]] 340580 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] ecbbpbr48kffukv4bwewk7j9fpg4f8k 340583 340580 2026-09-18T07:39:42Z ~2026-50538-27 53012 ASEAN ពីម្ចាស់ 340583 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃseangភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption =កម្ពុជា | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ASEAN | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា កម្ពុជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស ASEAN | ម្ចាស់ = <nowiki>[[EANG MENGSEANG]</nowiki> | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ =ASEAN }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] mkd1q8zfytm52bt5sig5gt0zbhm6rss 0 6040 340568 340464 2026-09-17T21:07:44Z SEANG 168 52943 /* */ 2013 340568 wikitext text/x-wiki  &nbsp; '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] qkkkhfuasaosqinb667ftwdu1th65jg 340569 340568 2026-09-17T21:16:50Z SEANG 168 52943 /* */ 2013 340569 wikitext text/x-wiki  &nbsp;ASEANកម្ពុជា '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] kpp7xfuceiimrir8rdgdcjcczqr715x 340578 340569 2026-09-18T03:01:23Z TheRandomGoober 27248 Reverted two previous edits per [[WP:VAND]] 340578 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] m5c41xuv49qnanrge6vnj4vm9jxezji 4 11862 340563 340558 2026-09-17T15:33:48Z ANKE CHEN 53000 Supplement existing KPS99TV review request with verified sources 340563 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ ==Help for translate== Hello and sorry for writing in English. Can anyone help me translate a small article (2 paragraphs) from English to your language and create the article in your wiki? Please, fell free to answer in my talk page in your wiki anytime. Thanks! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Xaris333|Xaris333]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Xaris333|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:១៥ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤ (UTC) == The visual editor will be enabled on this wiki in some days== ''Hello again. Please excuse the English. {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}'' As per previous announcements earlier this year, '''[[:mw:VisualEditor/Portal|the visual editor]] ({{int:visualeditor}}) will be enabled at this Wikipedia in some days. It allows people to edit articles as if they were using a typical word processor. Here's a quick explanation of what is going to happen''': you can find a more detailed one, with pictures, at [[:mw:VisualEditor/Single_edit_tab|mediawiki.org]]. [[File:VisualEditor and wikitext side-by-side.png|alt=Side by side screenshots, showing the visual appearance of both editing systems |center|frameless|720px]] ;What's changing? :In the new system, you get a <u>single edit tab which follows your preferences</u>, and that therefore will launch the wikitext editor '''or''' the visual editor depending on which one you opened the last (''{{int:visualeditor-preference-tabs-remember-last}}''). <br> This applies to everyone who edited recently, including anonymous users. ;How do I switch to the ''other'' editor then? :Buttons on the toolbars of both editors were added months ago so that you can switch from one to the other every time you want to, without losing your changes and without having to save first. <br>The button, located on the right side of the toolbar, looks like square brackets ('''<nowiki>[[ ]]</nowiki>''') in the visual editor, and like a pencil ([[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|20px]]) in the wikitext editor. ;Are there other options available? :Yes. You can choose whether you want: * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-ve}}'' (if you temporarily switch to the wikitext editor through the button on the toolbar, the system won't remember it; also, it only applies to namespaces where the visual editor is available). * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-wt}}'' (if you temporarily switch to the visual editor through the button on the toolbar, the system won't remember it) * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-multi-tab}}'' (a system in place at multiple wikis since 2013. You are familiar with this option if you have been using the visual editor here.) **''Please note: all the users will always have the opportunity to switch to the other editor via buttons on the toolbars, for occasional edits''. ;How do I set my preference? *If you want to try or to stay in the new system: you don't need to do anything. *If you had explicitly disabled the visual editor in the past and want to keep it disabled: you don't need to do anything. *All the registered users have a dropdown menu in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|Editing tab of their Preferences]] ({{int:prefs-editing}} --> {{int:visualeditor-preference-tabs}}), where they can choose from. <u>This only needs to be done once</u>. Don't forget to save ;) **<small>Users with the visual editor disabled need to re-enable it if they're interested in accessing that menu!</small> *People who use the visual editor regularly will see a pop-up <u>(only once after the single edit tab system is introduced)</u>, and they can choose their favorite setting there. Of course, they can change their mind at any time just like the others, and pick a different setting from their Preferences. **Anonymous users who have used the visual editor recently will also be able to choose which editor they want to edit with. **''Reminder: all the users will always have the opportunity to switch to the other editor via buttons on the toolbars, for occasional edits''. ;Final remarks *<mark>Please spread the word about this major change</mark> in any way that you deem appropriate for this community, by linking to this announcement elsewhere, putting up a site notice, etc. Please note it will affect all the registered users at first, and after some days it will reach logged-out contributors as well if no major technical issues have arisen. Don't hesitate to ask questions, I'll be around for a while to help! *Please do let us know about any anomalies you think you're experiencing, and do post any other feedback below. I'd like to thank everyone who works to make the transition easier for this community, and whoever will help me processing feedback in your language. *You can learn more about optimizing the visual editor experience here by [[:mw:Help:VisualEditor/VE_as_the_main_editor|reading a guide on mediawiki.org]]. Thank you! --[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[:mw:User talk:Elitre (WMF)|talk]]) ម៉ោង០៨:២៧ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) == The visual editor is now active here== <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Hello again. This message is only available in English at this time: {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}'' <gallery mode="nolines" widths=300px> File:VisualEditor bi-directional switching pencil icon in wikitext.png|alt=The upper right corner of the wikitext editing toolbar, showing a pencil icon|thumb|In the wikitext editor, the pencil icon allows you to switch to the visual editor. File:VisualEditor toolbar Page options - Switch to wikitext - Save.png|alt=The toolbar in the visual editor, showing the square brackets icon next to the Publish button.|thumb|In the visual editor, the <nowiki>[[ ]]</nowiki> (square brackets) icon allows you to switch to the wikitext editor. Please note that the button will soon say {{int:Publishpage}} or {{int:Publishchanges}}, due to an unrelated change. </gallery> As some of you have noticed, '''this Wikipedia now has [[:mw:VisualEditor/Portal|the visual editor]] ({{int:visualeditor}}) enabled for all registered users'''. The rollout to logged-out users will likely happen in a week or so. <mark>For an '''explanation of how the editing system now works and how to choose/go back to your favorite setting, please see my previous announcement above'''.</mark> If you wish to '''change your editing system preferences now, this can be done from [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|this link to your Preferences]] --> {{int:prefs-editing}} --> {{int:visualeditor-preference-tabs}}'''. All edits using the visual editor will be tagged with "{{Int:tag-visualeditor}}" in recent changes, watchlists, and page histories. To access the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide|User Guide for the visual editor]], click on the "(?)" icon in its toolbar. Please let us know if you find any problems. You can report issues directly in [[phab:|Phabricator, the new bug tracking system]] or on at [[:mw:VisualEditor/Feedback]]; by all means, feel free to also [[:mw:User talk:Elitre (WMF)|ping or contact me directly]] if you prefer. In case of emergency (like an unexpected bug causing widespread problems), please contact James Forrester, the product manager, at jforrester@wikimedia.org or on [[:m:IRC|IRC]] in the #mediawiki-visualeditor channel. Happy editing! Respectfully, [[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] --ម៉ោង១៨:៥៦ ថ្ងៃអង្គារ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) PS: Are you seeing interface messages that are not in this wiki's language? Please fix this by providing translations [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-visualeditor-0-all&filter=%21translated&action=translate here]. Translations may be also provided for the [[:mw:Help:VisualEditor/User_guide|user guide]]. Please contact me if you want guidance in contributing translations! </div> == ESEAP Conference 2018 == Hello Khmer Wikipedians, Scholarship applications for '''[[metawiki:ESEAP_Conference_2018|ESEAP Conference 2018]]''' is now open! '''[[metawiki:ESEAP_Conference_2018|ESEAP Conference 2018]]''' is a regional conference for Wikimedia communities around the ESEAP regions. ESEAP stands for East, Southeast Asia, and Pacific. Taking place in Bali, Indonesia on 5-6 May 2018, this is the first regional conference for the Wikimedia communities around the regions. Full scholarships are subject to quotas, maximum two people per country and your country is eligible to apply, visit [[metawiki:ESEAP_Conference_2018/Attend|this page]]. We also accept [[metawiki:ESEAP_Conference_2018/Submissions|submissions]] of several formats, including: *'''Workshop & Tutorial''': these are presentations with a focus on practical work directed either to acquiring a specific skill or doing a specific task. Sessions are 55 minutes led by the presenters in a classroom space suitable for laptops and work. *'''Posters''': A2-size format to give news, share your community event/program, set out an idea, propose a concept, or explain a problem. The poster itself must be uploaded to Wikimedia Commons with a suitable license. *'''Short Presentation/Sharing talks''': 10-15 minutes presentation on certain topic. Deadline for submissions and scholarship applications is on 15 March 2018. Best regards, --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Pilarbini|Pilarbini]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Pilarbini|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:២៩ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៨ (UTC) (Communication Team) == Help Improving Search for Khmer == {{int:hello}}! Sorry for writing in English. {{int:Please-translate}}. I'm trying to improve search on Khmer wikis by automatically re-ordering the characters in Khmer text so that words that look the same will be matches when searching. For example, សាស្ត្រាចារ្យ and សាស្រ្តាចារ្យ. The first one has (ស + ្ត + ្រ) and the second has (ស + ្រ + ្ត). The first one gets [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=សាស្ត្រាចារ្យ&title=ពិសេស%3Aស្វែងរក&profile=default&fulltext=1 152 results] on Khmer Wikipedia and the second gets [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99&title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F%3A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%80&profile=default&fulltext=1 67 results]. I'd like them both to get [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99+OR+%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99&title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F%3A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%80&profile=default&fulltext=1 all the results]. I need help reviewing the syllables I've re-ordered to make sure they are correct. I also have found some syllables that I don't understand, and I would appreciate any help to explain them. The examples, with context, are on [[mw:User:TJones_(WMF)/Notes/Khmer_Reordering/Examples|Mediawiki]]. Comments here or on the discussion page there would be very helpful. {{int:Feedback-thanks-title}} [[អ្នកប្រើប្រាស់:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TJones (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៣១ ថ្ងៃសុក្រ ទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == Improving the translation support for the Khmer Wikipedia == ''Sorry about not being able to write in Khmer.'' [[:mw:Content translation|Content translation]] has been successful in supporting the translation process on many Wikipedia communities, and we want to help additional wikis with potential to grow using translation as part of [[:mw:Content translation/Boost|a new initiative]]. Content translation facilitates the creation of Wikipedia articles by translating content from other languages. It has been used already to create more than half a million articles. In addition, the tool provides [[:mw:Help:Content translation/Translating/Translation quality|mechanisms to encourage the creation of good quality content]], preventing the publication of lightly edited machine translations. In general, our analysis shows that the translations produced are [[:mw:Content_translation/Deletion_statistics_comparison|less likely to be deleted than the articles started from scratch]]. Khmer Wikipedia editors have used Content translation to create [[Special:CXStats|more than a hundred articles]]. Given the size of the editing community, we think that there is potential to use translation to create more articles, expand existing ones, and attract new editors that learn how to make productive edits. Translation can help the community to reduce the language gap with other languages and grow the number of editors in a sustainable way. In order to achieve this goal, we want to collaborate with you to make Content translation more visible in the Khmer Wikipedia and support new ways to translate. As a first step, during the next weeks we plan to enable Content translation by default on the Khmer Wikipedia. That will make it easy for users to discover the tool [[:mw:Help:Content_translation/Starting|through several entry points]]. However, users not interested in translation will still be able to disable it from their preferences. Please feel free to share any comment in this conversation thread. Thanks! --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Aaharoni-WMF|អមីរ ឯ. អហរោណិ / Amir E. Aharoni (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Aaharoni-WMF|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:០៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == Wiki Loves Folklore 2021 is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2021|Wiki Loves Folklore 2021]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the 1st till the 28th of February. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2021 submitting] them in this commons contest. Please support us in translating the [[:c:Commons: Wiki Loves Folklore 2021|project page]] and a [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Translate?group=Centralnotice-tgroup-wikiloveslove2020&language=en&filter=%21translated&action=translate|one-line banner message] to help us spread the word in your native language. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' [[អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wll&oldid=21073884 --> == Proposal: Set two-letter project shortcuts as alias to project namespace globally == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:please-translate}} Hello everyone, I apologize for posting in English. I would like to inform everyone that I created a new global request for comment (GRFC) at Meta Wiki, which may affect your project: [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. In this GRFC, I propose that two-project shortcuts for project names will become a default alias for the project namespace. For instance, on all Wikipedias, WP will be an alias to the Wikipedia: namespace (and similar for other projects). Full list is available in the GRFC. This is already the case for Wikivoyages, and many individual projects asked for this alias to be implemented. I believe this makes it easier to access the materials in the project namespace, as well as creating shortcuts like <tt>WP:NPOV</tt>, as well as helps new projects to use this feature, without having to figure out how to request site configuration changes first. As far as I can see, {{SITENAME}} currently does not have such an alias set. This means that such an alias will be set for you, if the GRFC is accepted by the global community. I would like to ask all community members to participate in the request for comment at Meta-Wiki, see [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. Please feel free to [[:m:User talk:Martin Urbanec|ask me]] if you have any questions about this proposal. Best regards,<br /> --[[:m:User:Martin Urbanec|Martin Urbanec]] ([[:m:User talk:Martin Urbanec|talk]]) ម៉ោង១៤:១២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Martin_Urbanec/MassMessage&oldid=21125035 --> == FileImporter == Hi! I created [[:mw:Extension:FileImporter/Data/km.wikipedia]] so now it is easy to move files to Commons. Just make sure to check the file before moving it. If you need help feel free to ping me. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:០១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Files with no license == Hi! Some users have uploaded one or more files with no license. All files on Wikipedia need a license. If no license is added the file have to be deleted. So all users should check the files they have uploaded and check if all information is correct and if there is a license. I am currently adding the files in [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license]]. There is a link in the top of the category you can click to see which file(s) you uploaded without a license (if any). It will take a few hours to add all files (about 850 in total) so if you check now there may be more later. I plan to leave a message on the talk pages of the users that have uploaded files without a license once all files are added to the category. Sorry to write in English. I hope you can help translate if any users need help with their files. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) : All files are now marked and all users informed (except one that is blocked). --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:២៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Implementation of auto-reference tool, Citoid == Hi, I would like to bring the attention to implement the auto-reference tool, [[mw:Citoid|Citoid]] to kmwiki. So that we can paste the URL, and let it generate the reference code automatically. This tool is available as default in the En wiki. Anyone can do it, please assist. See the discussion here https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Requests_for_help_from_a_sysop_or_bureaucrat#Request_to_bring_Visual_Editing_features_of_@enwiki_to_@kmwiki [[user:Trezoo|Trezoo]] Please also have a look if this is something you can do. :---------------------------- :សួស្តីខ្ញុំចង់ឱ្យមានការដាក់បញ្ចូលនូវឧបករណ៍យោងស្វ័យប្រវត្តិ(auto-reference) [[mw: Citoid | Citoid]] ទៅក្នុងវិគីយើងនេះ ដើម្បីងាយស្រួលដោយគ្រាន់តែបិទភ្ជាប់ URL អាចឱ្យវាបង្កើតកូដយោង(reference)ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ឧបករណ៍នេះគឺមានស្រាប់នៅក្នុងវីគីអង់គ្លេស។ :សូមមើលការពិភាក្សានៅទីនេះ https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Requests_for_help_from_a_sysop_or_bureaucrat#Request_to_bring_Visual_Editing_features_of_@enwiki_to_@kmwiki --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|Snsqr]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:១៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) :It should work now, though it might lack some features. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:២១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ::Many thanks. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|Snsqr]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:១១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ==Crosswiki vandalism== Hi! Sorry for writing in English and maybe in the wrong place. I have been keeping an eye on a vandal, [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/Angelmunoz50/Archive|Angelmunoz50]], also known as DaisyBus2017 on Meta and LiliaMiller2002 on Wikidata. [[ឃាតកម្ម Riley Ann Sawyers]] is typical of the articles that this vandal creates, that is they are partly correct (but machine translated) but with important facts wrong or unsourced. Mostly it is dates and cause of death but sometimes the wrong information is about nationality, burial place, height or other data. You might want to block MariaMiller30, and I suggest that you check all new articles about dead children against the sources. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|Sjö]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:០២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) :And the same vandal is back, now creating two articles here with incorrect information, [[ការស្លាប់របស់ Paulette Gebara Farah]] and [[ការស្លាប់របស់ Kelsey Smith-Briggs]]: https://guc.toolforge.org/?user=WarioMiller40 . [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|Sjö]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:៣៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ::I have deleted the associated pages and blocked the user. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:២០ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Global ban proposal for Musée Annam == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} There is an on-going discussion about a proposal that Musée Annam be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Musée Annam|Requests for comment/Global ban for Musée Annam]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ម៉ោង១៤:២២ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:1234qwer1234qwer4@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Mus%C3%A9e_Annam/Invitations/AN&oldid=22500565 --> == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022|Wiki Loves Folklore 2022]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 28th''' of February. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2022 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2022|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:១៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf&oldid=22560402 --> == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|^{<span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span>}]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == Weird edits on Wikidata == Excuse me for using English. [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/Ganga999devi]] made [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:Contributions/Ganga999devi&offset=&limit=500&target=Ganga999devi several wrong edits linked different things] on Wikidata lately. Because some edits happened locally and I can't read Khmer scripts, please help me checking his edits. Feel free to ping me, thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], Could you help? Thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:៣៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :: I checked some of their edits on Khmer Wikipedia and most of them seems fine. Some of their other contributions are about deities which I do not know much about, and therefore cannot make any comments. Besides that, they also made some questionable redirects in Khmer Wikipedia (which you should not be concerned about because they are not related to Wikidata). ::I am not familiar with Wikidata, but the topics they edited in Khmer appears to be consistent with that in English. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:១៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :::[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], let's see a case. [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%94%E1%9F%8E%E1%9E%93%E1%9F%80%E1%9E%93%E1%9F%80&type=revision&diff=262559&oldid=211065 this article] was about a hindu goddess, brahma's first daughter. After [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%94%E1%9F%8E%E1%9E%93%E1%9F%80%E1%9E%93%E1%9F%80&type=revision&diff=279526&oldid=262559 his edit], this article is renamed and is about a Chinese water goddess, which is totally different from the original one. Moreover, these two goddess had two independent pages on Wikidata because they are not the same. He merged them and caused lots of messes. I have no idea why he didn't create new articles and add new articles to existed Wikidata items. It will take lots of time to clean and cut pages histories by admins.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:២៤ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) ::::It seems like they made lots of wrong merges on Wikidata and also lots of wrong redirects on Khmer Wikipedia. I think most of their edits about deities should be reverted, but that will take serious amount of time and effort. I also suspects they are not a native Khmer user because their wordings are unusual and their account is originally created on Thai Wikipedia. Did they make any wrong edits there as well? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:០៨ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) ::::[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], I can't read Thai so I have no comment. Otherwise, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Ganga999devi]] has done a bad edit on [[សត្វហត្ថិលិង្គ]] again. Please revert and ban him. Thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២២ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == Enabling Section Translation: a new mobile translation experience == {{int:Hello}} Khmer Wikipedians! Apologies as this message is not in Khmer language, {{Int:Please-translate}}. The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] is pleased to let you know that we will like to enable the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section translation]] tool in Khmer Wikipedia. For this, our team will love you to read about the tool and test it so you can: * Give us your feedback * Ask us questions * Tell us how to improve it. Below is background information about Section translation, why we have chosen your community, and how to test it. '''Background information''' [[mw:Content_translation|Content Translation]] has been a successful tool for editors to create content in their language. More than one million articles have been created across all languages since the tool was released in 2015. The Wikimedia Foundation Language team has improved the translation experience further with the Section Translation. The WMF Language team enabled the early version of the tool in February 2021 in Bengali Wikipedia. Through their feedback, the tool was improved and ready for your community to test and help us with feedback to make it better. [https://design.wikimedia.org/strategy/section-translation.html Section Translation] extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will: * Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones. * Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device. Khmer Wikipedia seems an ideal candidate to enjoy this new tool since it has Content Translation tool enabled by default. We plan to enable the tool on Khmer Wikipedia in the coming weeks if there are no objections from your community. After it is enabled, we’ll monitor the content created with the tool and process all the feedback. In any case, feel free to raise any concerns or questions you may already have in any of the following formats: * As a reply to this message * On [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]. '''Try the tool''' Before the enablement, you can try the current implementation of the tool in [https://test.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation our testing instance]. Once it is enabled on your Wikipedia, you’ll have access to [[:km:Special:ContentTranslation|https://km.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation]] with your mobile device. You can select an article to translate, and machine translation will be provided as a starting point for editors to improve. '''Provide feedback''' Please provide feedback about Section translation in any of the formats you are most comfortable with. We want to hear about your impressions on: * The tool * What you think about our plans to enable it * Your ideas for improving the tool. Thanks, and we look forward to your feedback and questions. '''PS''': Sending your feedback or questions in English is particularly appreciated. But, you can still send them in the language of your choice. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:០៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) On behalf of the WMF Language team === Section Translation tool enabled in Khmer Wikipedia === <br> Hello Friends! <br> The Language team is pleased to let you know that the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] tool is [https://km.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Especial:Traducci%C3%B3n_de_contenidos&from=en&to=bs&sx=true&section=#/ now enabled in Khmer Wikipedia]. It means you can translate real content one section at a time using your mobile devices with ease. <br> Now you can also start translating an article on your mobile device right when you notice it is missing in Khmer. From a Wikipedia article in any language, switch languages and search for ភាសាខ្មែរ. If the article does not exist, an option to translate it will appear, as shown in the image below. <br> [[File:Sx-language-selector-invite-th.png|centré|vignette|Image of the entry point]] <br> Content created with the tool will be marked [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F:%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%A0%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9E%BB?type=&user=&page=&wpdate=&tagfilter=sectiontranslation&wpfilters%5B%5D=newusers with the “sectiontranslation” tag] for the community to review. We’ll monitor the content created, but we are very interested in hearing about your experience using the tool and reviewing the content created with it. <br> So, [https://km.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation enjoy the tool] and [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|provide feedback]] on improving it. <br> Thank you! <br> [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Cross-wiki vandalism, page to delete == Hi. Please delete [[Issou Football Club]], created by a cross-wiki vandal (see https://guc.toolforge.org/?by=date&user=176.161.227.235, https://guc.toolforge.org/?by=date&user=176.161.229.123, etc.). Thanks. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Jules*|Jules*]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Jules*|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥៤ ថ្ងៃពុធ ទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Requesting protection == My request I made on Meta may seem a bit redundant if I request this, but I'd like [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%97%E1%9F%92%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%B7%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C&action=history this page] to be protected, as a [[m:Special:CentralAuth/Phnom Penh Skyline|banned user]] keeps targeting the page, and has made multiple [[Special:Diff/283437|personal]] [[Special:Diff/283452|attacks]] against me. I'm sick and tired of having to revert this guy over and over again, but something needs to be done about this. [[អ្នកប្រើប្រាស់:DarkMatterMan4500|DarkMatterMan4500]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:DarkMatterMan4500|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៥០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Requesting deletion == I would like to request deletion of two pages created by cross-wiki spammers: * [[Cory Chamberlain]] * [[Tyraa Nicole]] Thanks! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Bovlb|Bovlb]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Bovlb|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៣៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) ::{{Done}} --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៣៨ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[metawiki:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[metawiki:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[metawiki:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[Special:Contributions/Albeiror24|Albeiror24]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[metawiki:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Superpes15|Superpes15]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Superpes15|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១១ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Proposal to enable the "Contribute" entry point in Khmer Wikipedia == {{Int:Hello}} Khmer Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Khmer Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[ឯកសារ:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[ឯកសារ:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ម៉ោង២២:១៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:គីមស៊្រុន]] (bureaucrat, administrator) # [[User:វ័ណថារិទ្ធ]] (bureaucrat, administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[អ្នកប្រើប្រាស់:EPIC|EPIC]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:EPIC|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Help needed with translating User Interface message strings == {{Int:hello}} Wikimedians I hope this message finds you well! We have some User Interface message strings that need your help to be translated into Khmer. Right now, they're at 0 percent, and it would be fantastic to get them fully localized. @[[អ្នកប្រើប្រាស់:Phan Pan|Phan Pan]], @[[អ្នកប្រើប្រាស់:Chhen Pisey|Chhen Pisey]] and @[[អ្នកប្រើប្រាស់:គីមស៊្រុន|គីមស៊្រុន]], thank you for all your contributions in this Wikipedia. Maybe you are interested in volunteering to translate the message strings, and anyone else interested in jumping in and lending a hand. Below is the link for the message strings on translatewiki: * https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-contenttranslation-automatic-translation&language=km&filter=%21translated&action=translate If you haven’t used [https://translatewiki.net/ translatewiki.net] before, no worries! Here’s what you need: * A good grasp of both English and Khmer. * A TranslateWiki account (your wiki account won’t work here, but you can easily create one with your existing Wiki details, so you don’t have to remember anything new). * A willingness to follow some simple instructions! Once you’ve got your account set up, you’ll need to translate a few random messages for the site to authenticate your knowledge of the language. After that, you can dive right into the translations using the links above. Thanks so much for helping! If you have any questions or need help, let me know. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:៤៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == The Khmer Rouge at the present time == Hello, sorry for writing in English, I have a question. At one time I came across sources from 2005-2007 that the degraded remnants of the Khmer Rouge continue to hide in the jungle, engaging in robbery and smuggling. I have not found more recent sources. In this regard, the question is, is there any modern data on the current fate of the remnants of the Khmer Rouge? Thank you in advance. — [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vyacheslav84|Vyacheslav84]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vyacheslav84|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:៥៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Cambodia == Cambodia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-74007-7|&#126;2026-74007-7]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-74007-7|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:០០ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == ការងារ == មានការងារ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-47487-79|&#126;2026-47487-79]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-47487-79|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣១ ថ្ងៃអង្គារ ទី០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == KPS99TV — request for draft review == I am a journalist affiliated with KPS99TV. Could an uninvolved editor review the draft at https://km.wikipedia.org/wiki/User:ANKE_CHEN/KPS99TV for sourcing, notability and Khmer wording before it is moved to article space? It cites TVK Cambodia, RadioInfo Asia and a Metfone TV360 channel page. Thank you. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:៤២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Additional sourcing: the [https://www.information.gov.kh/d/inb Ministry of Information registered-media directory] lists “KPS99 TV” with its website and Sihanoukville address; this citation has been added to the draft. A separate [https://www.tvk.gov.kh/%e1%9e%af%e1%9e%80%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%98-%e1%9e%a2%e1%9f%8a%e1%9e%bb%e1%9e%80-%e1%9e%82%e1%9e%b9%e1%9e%98%e1%9e%9f%e1%9f%81%e1%9e%84-%e1%9e%87%e1%9f%86%e1%9e%9a%e1%9e%bb/ TVK report dated 14 May 2026] covers a ministry visit to the station on 13 May 2026, including its newsroom and broadcasting facilities. RadioInfo Asia’s [https://radioinfo.asia/about/ publisher information] and [https://radioinfo.asia/about/policies/ editorial and corrections policies] provide context for evaluating its September 2025 profile. These links are supplied for the existing review request. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៣៣ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) qxd4zm7jabzbuq0c6vt9ootlqcgmijs 340564 340563 2026-09-17T15:38:50Z ANKE CHEN 53000 Clarify supplementary source wording; draft citation save is still pending 340564 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ ==Help for translate== Hello and sorry for writing in English. Can anyone help me translate a small article (2 paragraphs) from English to your language and create the article in your wiki? Please, fell free to answer in my talk page in your wiki anytime. Thanks! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Xaris333|Xaris333]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Xaris333|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:១៥ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៤ (UTC) == The visual editor will be enabled on this wiki in some days== ''Hello again. Please excuse the English. {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}'' As per previous announcements earlier this year, '''[[:mw:VisualEditor/Portal|the visual editor]] ({{int:visualeditor}}) will be enabled at this Wikipedia in some days. It allows people to edit articles as if they were using a typical word processor. Here's a quick explanation of what is going to happen''': you can find a more detailed one, with pictures, at [[:mw:VisualEditor/Single_edit_tab|mediawiki.org]]. [[File:VisualEditor and wikitext side-by-side.png|alt=Side by side screenshots, showing the visual appearance of both editing systems |center|frameless|720px]] ;What's changing? :In the new system, you get a <u>single edit tab which follows your preferences</u>, and that therefore will launch the wikitext editor '''or''' the visual editor depending on which one you opened the last (''{{int:visualeditor-preference-tabs-remember-last}}''). <br> This applies to everyone who edited recently, including anonymous users. ;How do I switch to the ''other'' editor then? :Buttons on the toolbars of both editors were added months ago so that you can switch from one to the other every time you want to, without losing your changes and without having to save first. <br>The button, located on the right side of the toolbar, looks like square brackets ('''<nowiki>[[ ]]</nowiki>''') in the visual editor, and like a pencil ([[File:OOjs UI icon edit-ltr.svg|20px]]) in the wikitext editor. ;Are there other options available? :Yes. You can choose whether you want: * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-ve}}'' (if you temporarily switch to the wikitext editor through the button on the toolbar, the system won't remember it; also, it only applies to namespaces where the visual editor is available). * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-prefer-wt}}'' (if you temporarily switch to the visual editor through the button on the toolbar, the system won't remember it) * ''{{int:visualeditor-preference-tabs-multi-tab}}'' (a system in place at multiple wikis since 2013. You are familiar with this option if you have been using the visual editor here.) **''Please note: all the users will always have the opportunity to switch to the other editor via buttons on the toolbars, for occasional edits''. ;How do I set my preference? *If you want to try or to stay in the new system: you don't need to do anything. *If you had explicitly disabled the visual editor in the past and want to keep it disabled: you don't need to do anything. *All the registered users have a dropdown menu in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|Editing tab of their Preferences]] ({{int:prefs-editing}} --> {{int:visualeditor-preference-tabs}}), where they can choose from. <u>This only needs to be done once</u>. Don't forget to save ;) **<small>Users with the visual editor disabled need to re-enable it if they're interested in accessing that menu!</small> *People who use the visual editor regularly will see a pop-up <u>(only once after the single edit tab system is introduced)</u>, and they can choose their favorite setting there. Of course, they can change their mind at any time just like the others, and pick a different setting from their Preferences. **Anonymous users who have used the visual editor recently will also be able to choose which editor they want to edit with. **''Reminder: all the users will always have the opportunity to switch to the other editor via buttons on the toolbars, for occasional edits''. ;Final remarks *<mark>Please spread the word about this major change</mark> in any way that you deem appropriate for this community, by linking to this announcement elsewhere, putting up a site notice, etc. Please note it will affect all the registered users at first, and after some days it will reach logged-out contributors as well if no major technical issues have arisen. Don't hesitate to ask questions, I'll be around for a while to help! *Please do let us know about any anomalies you think you're experiencing, and do post any other feedback below. I'd like to thank everyone who works to make the transition easier for this community, and whoever will help me processing feedback in your language. *You can learn more about optimizing the visual editor experience here by [[:mw:Help:VisualEditor/VE_as_the_main_editor|reading a guide on mediawiki.org]]. Thank you! --[[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] ([[:mw:User talk:Elitre (WMF)|talk]]) ម៉ោង០៨:២៧ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) == The visual editor is now active here== <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Hello again. This message is only available in English at this time: {{Int:Please-translate}}. {{Int:Feedback-thanks-title}}'' <gallery mode="nolines" widths=300px> File:VisualEditor bi-directional switching pencil icon in wikitext.png|alt=The upper right corner of the wikitext editing toolbar, showing a pencil icon|thumb|In the wikitext editor, the pencil icon allows you to switch to the visual editor. File:VisualEditor toolbar Page options - Switch to wikitext - Save.png|alt=The toolbar in the visual editor, showing the square brackets icon next to the Publish button.|thumb|In the visual editor, the <nowiki>[[ ]]</nowiki> (square brackets) icon allows you to switch to the wikitext editor. Please note that the button will soon say {{int:Publishpage}} or {{int:Publishchanges}}, due to an unrelated change. </gallery> As some of you have noticed, '''this Wikipedia now has [[:mw:VisualEditor/Portal|the visual editor]] ({{int:visualeditor}}) enabled for all registered users'''. The rollout to logged-out users will likely happen in a week or so. <mark>For an '''explanation of how the editing system now works and how to choose/go back to your favorite setting, please see my previous announcement above'''.</mark> If you wish to '''change your editing system preferences now, this can be done from [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|this link to your Preferences]] --> {{int:prefs-editing}} --> {{int:visualeditor-preference-tabs}}'''. All edits using the visual editor will be tagged with "{{Int:tag-visualeditor}}" in recent changes, watchlists, and page histories. To access the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide|User Guide for the visual editor]], click on the "(?)" icon in its toolbar. Please let us know if you find any problems. You can report issues directly in [[phab:|Phabricator, the new bug tracking system]] or on at [[:mw:VisualEditor/Feedback]]; by all means, feel free to also [[:mw:User talk:Elitre (WMF)|ping or contact me directly]] if you prefer. In case of emergency (like an unexpected bug causing widespread problems), please contact James Forrester, the product manager, at jforrester@wikimedia.org or on [[:m:IRC|IRC]] in the #mediawiki-visualeditor channel. Happy editing! Respectfully, [[:mw:User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]] --ម៉ោង១៨:៥៦ ថ្ងៃអង្គារ ទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ (UTC) PS: Are you seeing interface messages that are not in this wiki's language? Please fix this by providing translations [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-visualeditor-0-all&filter=%21translated&action=translate here]. Translations may be also provided for the [[:mw:Help:VisualEditor/User_guide|user guide]]. Please contact me if you want guidance in contributing translations! </div> == ESEAP Conference 2018 == Hello Khmer Wikipedians, Scholarship applications for '''[[metawiki:ESEAP_Conference_2018|ESEAP Conference 2018]]''' is now open! '''[[metawiki:ESEAP_Conference_2018|ESEAP Conference 2018]]''' is a regional conference for Wikimedia communities around the ESEAP regions. ESEAP stands for East, Southeast Asia, and Pacific. Taking place in Bali, Indonesia on 5-6 May 2018, this is the first regional conference for the Wikimedia communities around the regions. Full scholarships are subject to quotas, maximum two people per country and your country is eligible to apply, visit [[metawiki:ESEAP_Conference_2018/Attend|this page]]. We also accept [[metawiki:ESEAP_Conference_2018/Submissions|submissions]] of several formats, including: *'''Workshop & Tutorial''': these are presentations with a focus on practical work directed either to acquiring a specific skill or doing a specific task. Sessions are 55 minutes led by the presenters in a classroom space suitable for laptops and work. *'''Posters''': A2-size format to give news, share your community event/program, set out an idea, propose a concept, or explain a problem. The poster itself must be uploaded to Wikimedia Commons with a suitable license. *'''Short Presentation/Sharing talks''': 10-15 minutes presentation on certain topic. Deadline for submissions and scholarship applications is on 15 March 2018. Best regards, --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Pilarbini|Pilarbini]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Pilarbini|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:២៩ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៨ (UTC) (Communication Team) == Help Improving Search for Khmer == {{int:hello}}! Sorry for writing in English. {{int:Please-translate}}. I'm trying to improve search on Khmer wikis by automatically re-ordering the characters in Khmer text so that words that look the same will be matches when searching. For example, សាស្ត្រាចារ្យ and សាស្រ្តាចារ្យ. The first one has (ស + ្ត + ្រ) and the second has (ស + ្រ + ្ត). The first one gets [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=សាស្ត្រាចារ្យ&title=ពិសេស%3Aស្វែងរក&profile=default&fulltext=1 152 results] on Khmer Wikipedia and the second gets [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99&title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F%3A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%80&profile=default&fulltext=1 67 results]. I'd like them both to get [https://km.wikipedia.org/w/index.php?search=%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99+OR+%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9F%92%E1%9E%99&title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F%3A%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%82%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%80&profile=default&fulltext=1 all the results]. I need help reviewing the syllables I've re-ordered to make sure they are correct. I also have found some syllables that I don't understand, and I would appreciate any help to explain them. The examples, with context, are on [[mw:User:TJones_(WMF)/Notes/Khmer_Reordering/Examples|Mediawiki]]. Comments here or on the discussion page there would be very helpful. {{int:Feedback-thanks-title}} [[អ្នកប្រើប្រាស់:TJones (WMF)|TJones (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:TJones (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៣១ ថ្ងៃសុក្រ ទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៩ (UTC) == Improving the translation support for the Khmer Wikipedia == ''Sorry about not being able to write in Khmer.'' [[:mw:Content translation|Content translation]] has been successful in supporting the translation process on many Wikipedia communities, and we want to help additional wikis with potential to grow using translation as part of [[:mw:Content translation/Boost|a new initiative]]. Content translation facilitates the creation of Wikipedia articles by translating content from other languages. It has been used already to create more than half a million articles. In addition, the tool provides [[:mw:Help:Content translation/Translating/Translation quality|mechanisms to encourage the creation of good quality content]], preventing the publication of lightly edited machine translations. In general, our analysis shows that the translations produced are [[:mw:Content_translation/Deletion_statistics_comparison|less likely to be deleted than the articles started from scratch]]. Khmer Wikipedia editors have used Content translation to create [[Special:CXStats|more than a hundred articles]]. Given the size of the editing community, we think that there is potential to use translation to create more articles, expand existing ones, and attract new editors that learn how to make productive edits. Translation can help the community to reduce the language gap with other languages and grow the number of editors in a sustainable way. In order to achieve this goal, we want to collaborate with you to make Content translation more visible in the Khmer Wikipedia and support new ways to translate. As a first step, during the next weeks we plan to enable Content translation by default on the Khmer Wikipedia. That will make it easy for users to discover the tool [[:mw:Help:Content_translation/Starting|through several entry points]]. However, users not interested in translation will still be able to disable it from their preferences. Please feel free to share any comment in this conversation thread. Thanks! --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Aaharoni-WMF|អមីរ ឯ. អហរោណិ / Amir E. Aharoni (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Aaharoni-WMF|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:០៣ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៨ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២០ (UTC) == Wiki Loves Folklore 2021 is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2021|Wiki Loves Folklore 2021]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the 1st till the 28th of February. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2021 submitting] them in this commons contest. Please support us in translating the [[:c:Commons: Wiki Loves Folklore 2021|project page]] and a [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:Translate?group=Centralnotice-tgroup-wikiloveslove2020&language=en&filter=%21translated&action=translate|one-line banner message] to help us spread the word in your native language. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' [[អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wll&oldid=21073884 --> == Proposal: Set two-letter project shortcuts as alias to project namespace globally == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:please-translate}} Hello everyone, I apologize for posting in English. I would like to inform everyone that I created a new global request for comment (GRFC) at Meta Wiki, which may affect your project: [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. In this GRFC, I propose that two-project shortcuts for project names will become a default alias for the project namespace. For instance, on all Wikipedias, WP will be an alias to the Wikipedia: namespace (and similar for other projects). Full list is available in the GRFC. This is already the case for Wikivoyages, and many individual projects asked for this alias to be implemented. I believe this makes it easier to access the materials in the project namespace, as well as creating shortcuts like <tt>WP:NPOV</tt>, as well as helps new projects to use this feature, without having to figure out how to request site configuration changes first. As far as I can see, {{SITENAME}} currently does not have such an alias set. This means that such an alias will be set for you, if the GRFC is accepted by the global community. I would like to ask all community members to participate in the request for comment at Meta-Wiki, see [[:m:Requests for comment/Set short project namespace aliases by default globally]]. Please feel free to [[:m:User talk:Martin Urbanec|ask me]] if you have any questions about this proposal. Best regards,<br /> --[[:m:User:Martin Urbanec|Martin Urbanec]] ([[:m:User talk:Martin Urbanec|talk]]) ម៉ោង១៤:១២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Martin_Urbanec/MassMessage&oldid=21125035 --> == FileImporter == Hi! I created [[:mw:Extension:FileImporter/Data/km.wikipedia]] so now it is easy to move files to Commons. Just make sure to check the file before moving it. If you need help feel free to ping me. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:០១ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Files with no license == Hi! Some users have uploaded one or more files with no license. All files on Wikipedia need a license. If no license is added the file have to be deleted. So all users should check the files they have uploaded and check if all information is correct and if there is a license. I am currently adding the files in [[:ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Files with no license]]. There is a link in the top of the category you can click to see which file(s) you uploaded without a license (if any). It will take a few hours to add all files (about 850 in total) so if you check now there may be more later. I plan to leave a message on the talk pages of the users that have uploaded files without a license once all files are added to the category. Sorry to write in English. I hope you can help translate if any users need help with their files. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១០ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) : All files are now marked and all users informed (except one that is blocked). --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|MGA73]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MGA73|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១២:២៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Implementation of auto-reference tool, Citoid == Hi, I would like to bring the attention to implement the auto-reference tool, [[mw:Citoid|Citoid]] to kmwiki. So that we can paste the URL, and let it generate the reference code automatically. This tool is available as default in the En wiki. Anyone can do it, please assist. See the discussion here https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Requests_for_help_from_a_sysop_or_bureaucrat#Request_to_bring_Visual_Editing_features_of_@enwiki_to_@kmwiki [[user:Trezoo|Trezoo]] Please also have a look if this is something you can do. :---------------------------- :សួស្តីខ្ញុំចង់ឱ្យមានការដាក់បញ្ចូលនូវឧបករណ៍យោងស្វ័យប្រវត្តិ(auto-reference) [[mw: Citoid | Citoid]] ទៅក្នុងវិគីយើងនេះ ដើម្បីងាយស្រួលដោយគ្រាន់តែបិទភ្ជាប់ URL អាចឱ្យវាបង្កើតកូដយោង(reference)ដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ ឧបករណ៍នេះគឺមានស្រាប់នៅក្នុងវីគីអង់គ្លេស។ :សូមមើលការពិភាក្សានៅទីនេះ https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Requests_for_help_from_a_sysop_or_bureaucrat#Request_to_bring_Visual_Editing_features_of_@enwiki_to_@kmwiki --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|Snsqr]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៣:១៦ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០២ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) :It should work now, though it might lack some features. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:២១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ::Many thanks. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|Snsqr]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Snsqr|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១១:១១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ==Crosswiki vandalism== Hi! Sorry for writing in English and maybe in the wrong place. I have been keeping an eye on a vandal, [[:en:Wikipedia:Sockpuppet investigations/Angelmunoz50/Archive|Angelmunoz50]], also known as DaisyBus2017 on Meta and LiliaMiller2002 on Wikidata. [[ឃាតកម្ម Riley Ann Sawyers]] is typical of the articles that this vandal creates, that is they are partly correct (but machine translated) but with important facts wrong or unsourced. Mostly it is dates and cause of death but sometimes the wrong information is about nationality, burial place, height or other data. You might want to block MariaMiller30, and I suggest that you check all new articles about dead children against the sources. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|Sjö]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:០២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី៣១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) :And the same vandal is back, now creating two articles here with incorrect information, [[ការស្លាប់របស់ Paulette Gebara Farah]] and [[ការស្លាប់របស់ Kelsey Smith-Briggs]]: https://guc.toolforge.org/?user=WarioMiller40 . [[អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|Sjö]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Sjö|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:៣៤ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) ::I have deleted the associated pages and blocked the user. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:២០ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ (UTC) == Global ban proposal for Musée Annam == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} There is an on-going discussion about a proposal that Musée Annam be globally banned from editing all Wikimedia projects. You are invited to participate at [[:m:Requests for comment/Global ban for Musée Annam|Requests for comment/Global ban for Musée Annam]] on Meta-Wiki. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:NguoiDungKhongDinhDanh|NguoiDungKhongDinhDanh]] ([[User talk:NguoiDungKhongDinhDanh|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ម៉ោង១៤:២២ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២១ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:1234qwer1234qwer4@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Requests_for_comment/Global_ban_for_Mus%C3%A9e_Annam/Invitations/AN&oldid=22500565 --> == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022|Wiki Loves Folklore 2022]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 28th''' of February. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2022 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2022/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2022|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:MediaWiki message delivery|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:១៥ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៩ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf&oldid=22560402 --> == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|^{<span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span>}]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == Weird edits on Wikidata == Excuse me for using English. [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/Ganga999devi]] made [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Special:Contributions/Ganga999devi&offset=&limit=500&target=Ganga999devi several wrong edits linked different things] on Wikidata lately. Because some edits happened locally and I can't read Khmer scripts, please help me checking his edits. Feel free to ping me, thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:២២ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], Could you help? Thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៦:៣៤ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :: I checked some of their edits on Khmer Wikipedia and most of them seems fine. Some of their other contributions are about deities which I do not know much about, and therefore cannot make any comments. Besides that, they also made some questionable redirects in Khmer Wikipedia (which you should not be concerned about because they are not related to Wikidata). ::I am not familiar with Wikidata, but the topics they edited in Khmer appears to be consistent with that in English. --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:១៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) :::[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], let's see a case. [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%94%E1%9F%8E%E1%9E%93%E1%9F%80%E1%9E%93%E1%9F%80&type=revision&diff=262559&oldid=211065 this article] was about a hindu goddess, brahma's first daughter. After [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9F%82%E1%9E%91%E1%9E%BB%E1%9E%99%E1%9E%94%E1%9F%8E%E1%9E%93%E1%9F%80%E1%9E%93%E1%9F%80&type=revision&diff=279526&oldid=262559 his edit], this article is renamed and is about a Chinese water goddess, which is totally different from the original one. Moreover, these two goddess had two independent pages on Wikidata because they are not the same. He merged them and caused lots of messes. I have no idea why he didn't create new articles and add new articles to existed Wikidata items. It will take lots of time to clean and cut pages histories by admins.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:២៤ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) ::::It seems like they made lots of wrong merges on Wikidata and also lots of wrong redirects on Khmer Wikipedia. I think most of their edits about deities should be reverted, but that will take serious amount of time and effort. I also suspects they are not a native Khmer user because their wordings are unusual and their account is originally created on Thai Wikipedia. Did they make any wrong edits there as well? [[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:០៨ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) ::::[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo]], I can't read Thai so I have no comment. Otherwise, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Ganga999devi]] has done a bad edit on [[សត្វហត្ថិលិង្គ]] again. Please revert and ban him. Thanks.--[[អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|迴廊彼端]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:迴廊彼端|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២២ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == Enabling Section Translation: a new mobile translation experience == {{int:Hello}} Khmer Wikipedians! Apologies as this message is not in Khmer language, {{Int:Please-translate}}. The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] is pleased to let you know that we will like to enable the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section translation]] tool in Khmer Wikipedia. For this, our team will love you to read about the tool and test it so you can: * Give us your feedback * Ask us questions * Tell us how to improve it. Below is background information about Section translation, why we have chosen your community, and how to test it. '''Background information''' [[mw:Content_translation|Content Translation]] has been a successful tool for editors to create content in their language. More than one million articles have been created across all languages since the tool was released in 2015. The Wikimedia Foundation Language team has improved the translation experience further with the Section Translation. The WMF Language team enabled the early version of the tool in February 2021 in Bengali Wikipedia. Through their feedback, the tool was improved and ready for your community to test and help us with feedback to make it better. [https://design.wikimedia.org/strategy/section-translation.html Section Translation] extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will: * Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones. * Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device. Khmer Wikipedia seems an ideal candidate to enjoy this new tool since it has Content Translation tool enabled by default. We plan to enable the tool on Khmer Wikipedia in the coming weeks if there are no objections from your community. After it is enabled, we’ll monitor the content created with the tool and process all the feedback. In any case, feel free to raise any concerns or questions you may already have in any of the following formats: * As a reply to this message * On [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]. '''Try the tool''' Before the enablement, you can try the current implementation of the tool in [https://test.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation our testing instance]. Once it is enabled on your Wikipedia, you’ll have access to [[:km:Special:ContentTranslation|https://km.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation]] with your mobile device. You can select an article to translate, and machine translation will be provided as a starting point for editors to improve. '''Provide feedback''' Please provide feedback about Section translation in any of the formats you are most comfortable with. We want to hear about your impressions on: * The tool * What you think about our plans to enable it * Your ideas for improving the tool. Thanks, and we look forward to your feedback and questions. '''PS''': Sending your feedback or questions in English is particularly appreciated. But, you can still send them in the language of your choice. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:០៨ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) On behalf of the WMF Language team === Section Translation tool enabled in Khmer Wikipedia === <br> Hello Friends! <br> The Language team is pleased to let you know that the [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] tool is [https://km.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Especial:Traducci%C3%B3n_de_contenidos&from=en&to=bs&sx=true&section=#/ now enabled in Khmer Wikipedia]. It means you can translate real content one section at a time using your mobile devices with ease. <br> Now you can also start translating an article on your mobile device right when you notice it is missing in Khmer. From a Wikipedia article in any language, switch languages and search for ភាសាខ្មែរ. If the article does not exist, an option to translate it will appear, as shown in the image below. <br> [[File:Sx-language-selector-invite-th.png|centré|vignette|Image of the entry point]] <br> Content created with the tool will be marked [https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%9F%E1%9F%81%E1%9E%9F:%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%A0%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9E%BB?type=&user=&page=&wpdate=&tagfilter=sectiontranslation&wpfilters%5B%5D=newusers with the “sectiontranslation” tag] for the community to review. We’ll monitor the content created, but we are very interested in hearing about your experience using the tool and reviewing the content created with it. <br> So, [https://km.m.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation enjoy the tool] and [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|provide feedback]] on improving it. <br> Thank you! <br> [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៣:២៣ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Cross-wiki vandalism, page to delete == Hi. Please delete [[Issou Football Club]], created by a cross-wiki vandal (see https://guc.toolforge.org/?by=date&user=176.161.227.235, https://guc.toolforge.org/?by=date&user=176.161.229.123, etc.). Thanks. [[អ្នកប្រើប្រាស់:Jules*|Jules*]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Jules*|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៥៤ ថ្ងៃពុធ ទី២៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Requesting protection == My request I made on Meta may seem a bit redundant if I request this, but I'd like [https://km.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%9E%96%E1%9E%B7%E1%9E%92%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9E%BB%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%99%E1%9E%97%E1%9F%92%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%B7%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8C&action=history this page] to be protected, as a [[m:Special:CentralAuth/Phnom Penh Skyline|banned user]] keeps targeting the page, and has made multiple [[Special:Diff/283437|personal]] [[Special:Diff/283452|attacks]] against me. I'm sick and tired of having to revert this guy over and over again, but something needs to be done about this. [[អ្នកប្រើប្រាស់:DarkMatterMan4500|DarkMatterMan4500]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:DarkMatterMan4500|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៩:៥០ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២២ (UTC) == Requesting deletion == I would like to request deletion of two pages created by cross-wiki spammers: * [[Cory Chamberlain]] * [[Tyraa Nicole]] Thanks! [[អ្នកប្រើប្រាស់:Bovlb|Bovlb]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Bovlb|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០០:៣៦ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) ::{{Done}} --[[អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|Trezoo]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Trezoo|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០២:៣៨ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៣ (UTC) == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[metawiki:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[metawiki:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[metawiki:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[Special:Contributions/Albeiror24|Albeiror24]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[metawiki:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[អ្នកប្រើប្រាស់:Superpes15|Superpes15]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Superpes15|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៨:១១ ថ្ងៃពុធ ទី០៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Proposal to enable the "Contribute" entry point in Khmer Wikipedia == {{Int:Hello}} Khmer Wikipedians, Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia. The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia. Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Khmer Wikipedia. '''Who can access it''' Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions. [[ឯកសារ:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[ឯកសារ:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]] For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually. This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.           We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 10th December 2024. We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia. We look forward to your response soon. Thank you! On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:២៩ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី២៨ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៤ (UTC) == Enabling Dark mode for logged-out users in this Wikipedia == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikipedians, Apologies, as this message is not written in your native language. {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]] will be enabling [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|dark mode]] here on your Wikipedia by February 2025 now that pages on your wiki have passed our checks for accessibility and other quality checks. Congratulations! The plan to enable is made possible by the diligent work of editors and other technical contributors in your community who ensured that templates, gadgets, and other parts of pages can be accessible in dark mode. Thank you all for making dark mode available for everybody! For context, the Web team has concluded work on dark mode. If, on some wikis, the option is not yet available for logged-out users, this is likely because many pages do not yet display well in dark mode. As communities make progress on this work, we enable this feature on additional wikis once per month. If you notice any issues after enabling dark mode, please create a page: <code>Reading/Web/Accessibility for reading/Reporting/xx.wikipedia.org</code> in MediaWiki ([[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Reporting|like these pages]]), and report the issue in the created page. Thank you! On behalf of the [[mediawikiwiki:Reading/Web|Wikimedia Foundation Web team]]. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ម៉ោង២២:១៤ ថ្ងៃអង្គារ ទី២១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_list_(February_2025)&oldid=28153450 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:គីមស៊្រុន]] (bureaucrat, administrator) # [[User:វ័ណថារិទ្ធ]] (bureaucrat, administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[អ្នកប្រើប្រាស់:EPIC|EPIC]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:EPIC|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង២២:១៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Help needed with translating User Interface message strings == {{Int:hello}} Wikimedians I hope this message finds you well! We have some User Interface message strings that need your help to be translated into Khmer. Right now, they're at 0 percent, and it would be fantastic to get them fully localized. @[[អ្នកប្រើប្រាស់:Phan Pan|Phan Pan]], @[[អ្នកប្រើប្រាស់:Chhen Pisey|Chhen Pisey]] and @[[អ្នកប្រើប្រាស់:គីមស៊្រុន|គីមស៊្រុន]], thank you for all your contributions in this Wikipedia. Maybe you are interested in volunteering to translate the message strings, and anyone else interested in jumping in and lending a hand. Below is the link for the message strings on translatewiki: * https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-contenttranslation-automatic-translation&language=km&filter=%21translated&action=translate If you haven’t used [https://translatewiki.net/ translatewiki.net] before, no worries! Here’s what you need: * A good grasp of both English and Khmer. * A TranslateWiki account (your wiki account won’t work here, but you can easily create one with your existing Wiki details, so you don’t have to remember anything new). * A willingness to follow some simple instructions! Once you’ve got your account set up, you’ll need to translate a few random messages for the site to authenticate your knowledge of the language. After that, you can dive right into the translations using the links above. Thanks so much for helping! If you have any questions or need help, let me know. [[អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:UOzurumba (WMF)|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៦:៤៥ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី០៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == The Khmer Rouge at the present time == Hello, sorry for writing in English, I have a question. At one time I came across sources from 2005-2007 that the degraded remnants of the Khmer Rouge continue to hide in the jungle, engaging in robbery and smuggling. I have not found more recent sources. In this regard, the question is, is there any modern data on the current fate of the remnants of the Khmer Rouge? Thank you in advance. — [[អ្នកប្រើប្រាស់:Vyacheslav84|Vyacheslav84]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:Vyacheslav84|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៥:៥៧ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ (UTC) == Cambodia == Cambodia [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-74007-7|&#126;2026-74007-7]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-74007-7|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:០០ ថ្ងៃអង្គារ ទី០៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == ការងារ == មានការងារ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/&#126;2026-47487-79|&#126;2026-47487-79]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:&#126;2026-47487-79|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០១:៣១ ថ្ងៃអង្គារ ទី០១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) == KPS99TV — request for draft review == I am a journalist affiliated with KPS99TV. Could an uninvolved editor review the draft at https://km.wikipedia.org/wiki/User:ANKE_CHEN/KPS99TV for sourcing, notability and Khmer wording before it is moved to article space? It cites TVK Cambodia, RadioInfo Asia and a Metfone TV360 channel page. Thank you. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៨:៤២ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :Additional sourcing: the [https://www.information.gov.kh/d/inb Ministry of Information registered-media directory] lists “KPS99 TV” with its website and Sihanoukville address; this directory provides an additional reference for the draft. A separate [https://www.tvk.gov.kh/%e1%9e%af%e1%9e%80%e1%9e%a7%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%98-%e1%9e%a2%e1%9f%8a%e1%9e%bb%e1%9e%80-%e1%9e%82%e1%9e%b9%e1%9e%98%e1%9e%9f%e1%9f%81%e1%9e%84-%e1%9e%87%e1%9f%86%e1%9e%9a%e1%9e%bb/ TVK report dated 14 May 2026] covers a ministry visit to the station on 13 May 2026, including its newsroom and broadcasting facilities. RadioInfo Asia’s [https://radioinfo.asia/about/ publisher information] and [https://radioinfo.asia/about/policies/ editorial and corrections policies] provide context for evaluating its September 2025 profile. These links are supplied for the existing review request. [[អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ANKE CHEN]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:ANKE CHEN|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង១៥:៣៣ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី១៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) dk4fqb0sqk8m6n24tg9ab27mdjjv7zu 0 18331 340588 334238 2026-09-18T10:56:27Z Refactor kh 53010 340588 wikitext text/x-wiki {{ethnic group| | group = ខ្មែរក្រោម | image = [[File:Khmer Krom in Trà Vinh.jpg|250px]] | image_caption = ប្រជាជនខ្មែរក្រោមកំពុងតែធ្វើដំណើរតាមផ្លូវ | population = ៧-១០លាននាក់ (យោងតាមសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោមនៅក្នុងដែនដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ) | poptime = {{flagicon|កម្ពុជា|1946}} [[កម្ពុជាក្រោម]] ១២៦០៦៤០ (២០០៩)<ref>{{cite web|title=The 2009 Vietnam Population and Housing Census: Completed Results|url=http://www.gso.gov.vn/Modules/Doc_Download.aspx?DocID=12724 /default.aspx?tabid=503&ItemID=1841 GSO Hanoi,2004]</ref> | popplace = ([[ដីសណ្ដមេគង្គ|ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]) | region1 = {{flag|វៀតណាម}} | pop1 = ៧-១០លាននាក់ (យោងតាមសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោម) <br> ១ ៣១៩ ៦៥២នាក់ (ទិន្នន័យរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម) | region2 = {{flag|កម្ពុជា}} | pop2 = ១.២ លាននាក់ (១៩៩៩) | region3 = {{flag|អាមេរិក}} | pop3 = ៣០ ០០០នាក់ (១៩៩៩) | region4 = {{flag|អូស្ត្រាលី}} | pop4 = ៣ ០០០នាក់ (១៩៩៩) | region5 = ប្រទេសផ្សេងៗ | pop5 = ៦០០០នាក់ (១៩៩៩) | rels = [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]]ចំនួនប្រហែល៩៥% , [[គ្រិស្ដសាសនា]]ប្រហែល៥% | langs = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]], [[ភាសាវៀតណាម|វៀតណាម]] | related = }} '''ខ្មែរក្រោម''' គឺជា[[ជនជាតិខ្មែរ]] ដែលរស់នៅតាមតំបន់[[ដីសណ្ដមេគង្គ]] និង [[ទន្លេមេគង្គ]]ក្រោម។ [[ការដឹកនាំរបស់ខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជា|ក្រោមរបបខ្មែរក្រហម]] តាមរយៈ <ref name=KKKF>[http://www.khmerkroms.org/node/31 Khmers Kampuchea-Krom Federation]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ការប៉ាន់ស្មានចាស់គឺប្រមាណ ១៥០០០០នាក់។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់វៀតណាមពីឆ្នាំ ១៩៧៩~៩៣ ប្រជាជនខ្មែរដើមកំណើតខ្មែរនៅវៀតណាមខាងត្បូងមិនស្លាប់ទេ ហើយពួកគេត្រូវបានធានានូវសេរីភាពស៊ីវិលជាមូលដ្ឋាន។ ប៉ុន្តែក្នុងអំឡុងពេលនោះ ខ្មែរក្រហមបានសម្លាប់រង្គាលជនជាតិវៀតណាមនៅតាមព្រំដែន និង ការសម្លាប់រង្គាលបានបង្ខំប្រជាជនកម្ពុជាឱ្យចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែកងកម្លាំងជាតិនិយមខ្មែរដ៏អាក្រក់នៅតែបន្តក្លែងបន្លំឯកសារដើម្បីញុះញង់គំនិតប្រឆាំងយួន។ ថ្ងៃនេះ ជនចំណាកស្រុកកម្ពុជាត្រូវបានចាត់ទុកថាជាក្រុមជនជាតិវៀតណាមចំនួន ៥៤ នាក់ដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមខាងត្បូង។[https://www.bienphong.com.vn/su-that-ve-cai-goi-la-nha-nuoc-khmer-krom-post255157.html]<br>ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ខ្មែរក្រោមនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសវៀតណាមបានសម្តែងការដឹងគុណរបស់ពួកគេនៅពេលដែលវៀតណាមបានធ្វើអំពើល្អ និងការពារពួកគេពីរបបខ្មែរក្រហមប្រល័យពូជសាសន៍ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញពួកគេតែងតែរៀបចំបាតុកម្មបំផ្លិចបំផ្លាញបំផ្លិចបំផ្លាញ។ ចង់ប្រើកម្លាំង ឈ្លានពានវៀតណាមខាងត្បូង និងទាមទារអបគមន៍ ជាភាសាយួនគេហៅថា (Miên) តាមព្យញ្ជនៈខ្មែរក្រោម (កម្ពុជាក្រោម) ដែលជាឈ្មោះខុសនៅពេលសំដៅលើដីសណ្ដមេគង្គរបស់វៀតណាម)។ ==ដើមកំណើត== ខ្មែរក្រោមគឺជាជនជាតិ[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]] ដែលរស់នៅកម្ពុជាក្រោម តំបន់មួយនៅវៀតណាមខាងត្បូងដែលម្ដងនោះជាផ្នែកមួយនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។<ref>Stuart-Fox, William, ''The Murderous Revolution: Life & Death in Pol Pot's Kampuchea'', Alternative Publishing Co-Operative Limited, 1985, pp. 6.</ref> តាមរយៈតួលេខរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម (ជំរឿន ១៩៩៩) មានខ្មែរក្រោម ១០៥៥១៧៤ នាក់នៅវៀតណាម។ ==ប្រវត្តិ== ផ្ដើមឡើងនៅដើមសតវត្សទី១៧ អាណានិគមកិច្ចនៃតំបន់នោះ ដោយនិគមជនយួនបានរុញច្រានខ្មែរបន្តិចម្ដងៗ នៅតំបន់ដីសណ្ដមេគង្គឱ្យឃ្លាតចាកឆ្ងាយពីបងប្អូនរបស់ខ្លួននៅកម្ពុជាកណ្ដាល និងបណ្ដាលឱ្យក្លាយជាជនជាតិភាគតិចនៅតំបន់ដីសណ្ដ។ [[ព្រៃនគរ]] ធ្លាប់ជាកំពង់ផែពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រយ៉ាងសំខាន់បំផុតរបស់ខ្មែរ។ ឈ្មោះទីក្រុងនេះត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរដោយយួនទៅជា[[សៃហ្គន]] និងក្រោយមកទៀត [[ទីក្រុងហូជីមិញ]]។ ការបាត់បង់នៃទីក្រុងនេះបានរារាំងច្រកចេញចូលរបស់ខ្មែរ ទៅកាន់[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]]។ បន្ទាប់មកទៀត ច្រកចេញចូលរបស់ខ្មែរទៅកាន់សមុទ្របច្ចុប្បន្នត្រូវបានកំណត់នៅត្រឹម[[ឈូងសមុទ្រថៃ]]។ វាបានចាប់ផ្ដើមក្លាយជាភូមិនេសាទតូចមួយដែលគេស្គាល់ថាជាព្រៃនគរ។ តំបន់នោះជាទីក្រុងសៃហ្គន/ហូជីមិញដែលត្រូវបានគេកាន់កាប់ ដើមឡើយជាវាលភក់ល្បប់ និងត្រូវបានតាំងទីលំនៅដោយប្រជាជនខ្មែរ​អស់រយៈពេលច្រើនសតវត្សមកហើយមុនពេលការមកដល់នៃពួកយួន។ នៅឆ្នាំ ១៦២៣ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]] (១៦១៨-១៦២៨) បានអនុញ្ញាតអោយជនភៀសខ្លួនយួនកំពុងតែរត់គេចពី [[សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន]] ឱ្យតាំងទីលំនៅនិងបង្កើត[[ផ្ទះប្រពៃណី]]នៅព្រៃនគរ។ រលកនៃនិគមជនយួនកើនឡើង ដែលព្រះរាជាណាចក្រខ្មែរ បានចុះខ្សោយដោយសារសង្គ្រាមជាមួយប្រទេសសៀម ហើយមិនអាចទប់ស្កាត់បាន ពួកគេក៏បានធ្វើយួនូបនីយកម្មតំបន់នោះយ៉ាងយឺតៗ។ គ្រានោះ ព្រៃនគរត្រូវបានគេស្គាល់ថាសៃហ្គន។ នៅឆ្នាំ ១៦៩៨ [[ង្វៀន ហ៊ីវកាញ់|ង្វៀន-ហ៊ីវកាញ់]] អភិជនយួនម្នាក់ ត្រូវបានបញ្ជូនដោយពួកមេដឹកនាំង្វៀននៅហ្វេ រឺ [[វ៉េ]] (Huế) ឱ្យបង្កើតឡើងនូវរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលយួននៅតំបន់នោះ ដូច្នេះក៏បំបែកចេញតំបន់នេះពីកម្ពុជា ដែលគ្មានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ធ្វើអន្តរាគមន៍។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៦៩៨ តំបន់នេះត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលយួនយ៉ាងណែន។ ពួកយួនបានក្លាយជាប្រជាជនភាគច្រើនដ៏លើសលប់នៅត្រង់កន្លែងខ្លះ{{Citation needed|date=ខែ សីហា ២០០៩}}។ នៅឆ្នាំ ១៨០២ [[ង្វៀន អាញ់|ង្វៀន-អាញ់]] (Nguyễn Ánh) បានធ្វើរាជាភិសេកខ្លួនឯងជាអធិរាជ [[យ៉ា ឡុង|យ៉ា-ឡុង]] (Gia Long) និងបានបង្រួបបង្រួមទឹកដីទាំងអស់ដែលជាវៀតណាមទំនើបឥឡូវនេះ រួមមានទឹកដីខ្មែរក្រោមផង។ នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ របប[[ខ្មែរក្រហម]] បានវាយលុកវៀតណាម ជាកិច្ចខិតខំ ដើម្បីសញ្ជ័យយកតំបន់ដីសណ្ដទាំងនោះមកវិញ ដែលបានតាំងទីលំនៅដោយខ្មែរក្រោមដ៏លើសលប់ ប៉ុន្តែដំណើរផ្សងព្រេងខាងយោធានេះគឺជាគ្រោះមហន្តរាយទាំងស្រុង និងបានធ្វើអោយធ្លាក់ខ្លួនដួលរលំដោយសារការលុកលុយកម្ពុជារបស់កងទ័ពយួន និងបណ្ដាលឱ្យធ្លាក់ចុះខ្សោយរបប[[ខ្មែរក្រហម]] រួមជាមួយនិងការកាន់កាប់របស់វៀតណាមនៅកម្ពុជាផង។ [[សឺន ង៉ុកថាញ់|សឺន-ង៉ុកថាញ់]] ជាខ្មែរជាតិនិយមម្នាក់ គឺជាខ្មែរក្រោមកើតនៅ[[ត្រាវិញ]] វៀតណាម។ កម្ពុជាទទួលបានឯករាជ្យនៅឯទីក្រុង[[សឺណែវ]]១៩៥៤ តាមរយៈការតស៊ូរបស់វៀតណាមនៅក្នុង[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]]។ ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៦៤ និង ១៩៧៤ ខ្មែរក្រោមត្រូវបានជ្រើសរើសដោយយោធាស.រ.ដើម្បីចូលបម្រើក្នុង[[កងកម្លាំងម៉ៃយ៍]] (ម៉ៃផ្វស់) កំឡុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]។<ref>[http://www.army.mil/cmh/books/Vietnam/90-23/90-23C.htm ''Vietnam Studies, U.S. Army Special Forces 1961-1971''], CMH Publication 90-23, Department of the Army, Washington, D.C. 1989 (First Printed, 1973)</ref> ដំបូង ពួកគេបានប្រយុទ្ធឱ្យ[[វៀតណាមខាងត្បូង]]ប្រឆាំងពួក[[វៀតកុង]] ប៉ុន្តែក្នុងពេលនោះ ពួកក្រុមជីវពលទាំងនេះបានដាក់ឈ្មោះខ្លួនឯងថា ''រណសិរ្សតស៊ូកម្ពុជាក្រោម'' ({{lang-fr|Front de Lutte du Kampuchea Krom}}) នៅវៀតណាមខាងត្បូង។ ក្រុមនេះ ដើមឡើយបានបង្កើតឡើងដោយ[[ព្រះសង្ឃ]]ខ្មែរក្រោមមួយអង្គ មានព្រះនាម សឺន-សាមុកដែលមាននាមក្រៅថា ''កន្សែងស'' និងត្រូវបានបញ្ចូលទៅ [[រណសិរ្សសាមគ្គីដើម្បីរំដោះជាតិសាសន៍ក្រោមការគាបសង្កត់|FULRO]]។<ref>Radu, M. ''The New Insurgencies'', Transaction Publishers, 1990, p.202</ref> បន្ទាប់ពី [[ការធ្លាក់សៃហ្គន|ជ័យជម្នះកុម្មុយនិស្ត]]ឆ្នាំ ១៩៧៥ កងជីវពលកម្ពុជាក្រោមបានដឹងថាវាពិតជាលំបាកណាស់ដើម្បីតស៊ូប្រឆាំងនឹងការ​វាយបករបស់[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធវៀតណាម]] ហើយពួកគេក៏បានឆ្លងកាត់ព្រំដែនទៅរកពួក [[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]ដោយសង្ឃឹមថានឹងរកបានជម្រកសុវត្ថិភាពពីកន្លែងនោះដើម្បី​ផ្ដើមប្រតិបត្តិការរបស់ពួកគេឡើងវិញ។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៦ ក្រុម ''កន្សែងស'' មួយក្រុមមានគ្នា ៦៨ នាក់ និង មេក្រុមរបស់ពួកគេបានស្វែងរកការជ្រកកោនក្នុងភូមិមួយក្បែរព្រំដែនវៀតណាមនៅ[[ស្រុកគីរីវង់]] ហើយក៏បានចូលទៅដល់ជួបអាជ្ញាធរ[[ខ្មែរក្រហម]]ដោយប្រាប់ពួកគេឱ្យទាក់ទងដើម្បី​ទទួលបានការសម្រេចចិត្តពី[[ខៀវ សំផន|ខៀវ-សំផន]]។ ពីដំបូងពួកគេត្រូវបានស្វាគមន៍ និងដកហូតអាវុធ ប៉ុន្តែនៅពេលដែលបទបញ្ជាធ្លាក់មកពីពួកមេដឹកនាំក.ប. ទៅដល់ដៃរដ្ឋអំណាចថ្នាក់មូលដ្ឋាន ពួក ''កន្សែងស'' ត្រូវបានបំបែកពីមេរបស់ខ្លួន។ មេរបស់ពួកគេបន្តបន្ទាប់មកទៀតត្រូវបានគេបញ្ជូននាំទៅ [[ភ្នំពេញ]] ដែលគាត់ត្រូវបានសម្លាប់បន្ទាប់ពីការធ្វើទារុណកម្ម ខណៈនោះ កងទ័ពខ្មែរក្រោម ៦៧ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលគ្មានសល់នរណាម្នាក់ឡើយ។ កំឡុងប៉ុន្មានខែបន្តបន្ទាប់ ពួក''កន្សែងស'' សរុបប្រហែល ២០០០ នាក់ ដែលបានឆ្លងកាត់ព្រំដែនស្វែងរកការជ្រកកោននៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យត្រូវបាន​សម្លាប់ជាប្រព័ន្ធដោយពួកខ្មែរក្រហម។<ref>Ben Kiernan, ''The Pol Pot Regime: Race, Power, and Genocide in Cambodia under the Khmer Rouge'', 1975–79. New Haven: Yale University Press, ISBN 978-0-300-14434-5, 1996</ref> ==កំណត់ចំណាំ== {{Reflist}} ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== {{commons|Khmer Krom}} *[http://khmerkrom.org/eng/ Khmers Kampuchea-Krom Federation (KKF)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308014934/http://khmerkrom.org/eng/ |date=2009-03-08 }} *[http://www.khmerkrom.net/ Khmer Krom news and information network] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050829055707/http://www.khmerkrom.net/ |date=2005-08-29 }} *[http://www.khmerkromcanada.com/ Khmer Krom news and information in Khmer language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928082046/http://www.khmerkromcanada.com/ |date=2007-09-28 }} *[http://www.unpo.org/news_detail.php?arg=30&par=1347 Khmer Krom: A Royal Solution for a Nationalist Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050210183952/http://www.unpo.org/news_detail.php?arg=30&par=1347 |date=2005-02-10 }} បានរាយការណ៍ដោយ [[អង្គការប្រជាជននិងប្រជាជាតិគ្មានតំណាង]] *[http://www.rebeccasommer.org/documentaries/Khmer-Krom/index.php Video clips of Rebecca Sommer's film "Eliminated without Bleeding" documenting human rights violation claims of the Khmer Krom in Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070219044134/http://www.rebeccasommer.org/documentaries/Khmer-Krom/index.php |date=2007-02-19 }} *[http://www.huntingtonnews.net/local/070317-kinchen-kk.html March 2007- Article on religious oppression by Vietnam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070320024221/http://www.huntingtonnews.net/local/070317-kinchen-kk.html |date=2007-03-20 }} <!--spacing, please do not remove--> {{ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជាតាមអំបូរភាសា}} {{ក្រុមជនជាតិនៅវៀតណាម}} [[Category:ក្រុមជនជាតិនៅកម្ពុជា]] [[Category:ក្រុមជនជាតិនៅវៀតណាម]] [[Category:តំបន់បែងចែក]] [[Category:ជនជាតិភាគតិច]] [[Category:ប្រជាជនវៀតណាមដើមកំណើតខ្មែរ]] lhaj804zwfonqm82wck48hsghs0gf0a 0 18649 340590 334264 2026-09-18T11:42:07Z Non Bora 53016 /* */ CM 340590 wikitext text/x-wiki {{Infobox dot-com company | company_name = Facebook, Inc. | company_logo = [[File:Facebook.svg|220px]] | company_type = [[Public company|Public]] | traded_as = {{NASDAQ|FB}} | foundation = {{Start date and age|2004|02|04|df=no|p=yes|br=yes}} | location = [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], U.S. | area_served = [[United States]] (2004–05)<br />Worldwide (2005–present) | founder = {{Unbulleted list|[[Mark Zuckerberg]]|[[Eduardo Saverin]]|[[Andrew McCollum]]|[[Dustin Moskovitz]]|[[Chris Hughes]]}} | key_people = [[Mark Zuckerberg]]<br />([[Chairman]] and [[CEO]])<br />[[Sheryl Sandberg]]<br />([[Chief operating officer|COO]]) | industry = [[Internet]] | revenue = {{Increase}} {{USD|7.872}} billion (2013)<ref name="10k2014"/> | operating_income = {{Increase}} {{USD|2.804}} billion (2013)<ref name="10k2014"/> | net_income = {{Gain}} {{USD|1.5}} billion (2013)<ref name="10k2014"/> | assets = {{Increase}} {{USD|17.895}} billion (2013)<ref name="10k2014"/> | equity = {{Increase}} {{USD|15.47}} billion (2013)<ref name="10k2014"/> | num_employees = 6,337 (December 2013)<ref name="10k2014">{{cite web |url=http://investor.fb.com/secfiling.cfm?filingID=1326801-14-7&CIK=1326801|title=10-K Annual Report|work=SEC Filings |publisher=Facebook |accessdate=February 7, 2014|date=January 31, 2014}}</ref> | subsid = [[Instagram]] | url = {{URL|facebook.com}} | programming_language = [[C++]], [[PHP]]<ref>{{cite news |url= http://www.theregister.co.uk/2010/02/02/facebook_hiphop_unveiled/ |title=Facebook re-write takes PHP to an enterprise past |last=Clarke |first=Gavin |work=The Register |location =London |date=February 2, 2010}}</ref> and [[ភាសា D|D language]]<ref>{{cite news |url=http://www.drdobbs.com/mobile/facebook-adopts-d-language/240162694|title=Facebook Adopts D Language|last=Bridgwater|first=Adrian |work=Dr Dobb's |location =San Francisco|date=October 16, 2013}}</ref> | ipv6 = | alexa = {{Steady}} 2 ({{as of|2014|2|1|alt=February 2014}})<ref name="alexa">{{cite web |url= http://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com |title= Facebook.com Site Info |publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2014-02-01 |archivedate= 2016-12-21 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20161221123429/http://www.alexa.com/siteinfo/facebook.com |url-status= dead }}</ref><!--Updated monthly by OKBot.--> | website_type = [[Social networking service]] | registration = Required | num_users = 1.23 billion (monthly active, December 2013)<ref name=fb2013q4/> | language = [[Multilingualism|Multilingual]] (70) | current_status = Active | screenshot = [[File:Facebook (login, signup page).jpg|border|220px]] | caption = Facebook's login/signup screen }} {| class="infobox" style="width: 9em;" |+ Facebook |- style="text-align:center;" |'''[[History of Facebook|History]]''' | |- style="text-align:center;" |'''[[Timeline of Facebook|Timeline]]''' | |- style="text-align:center;" |'''[[List of mergers and acquisitions by Facebook|Acquisitions]]''' | |- style="text-align:center;" |'''[[Criticism of Facebook|Criticism]]''' | |- style="text-align:center;" |'''[[Facebook features|Features]]''' | |} === '''ហ្វេសប៊ុក '''([[ភាសាខ្មែរ]] Facebook ការសេសេរកាត់ ភាសាខ្មែរ) គឺជា[[គេហៈទំព័រ]]មួយ ដែលកំពុងពេញនិយមនៅក្នុង[[ពិភពលោក]] ដែលគេហៅថាជាប្រភេទបណ្តាញទំនាក់ទំនងសង្គម មួយយ៉ាងទំនើបនិងពេញនិយម។ មិនថាតែនៅបរទេសប៉ុណ្ណោះទេ នៅ[[ប្រទេសកម្ពុជា]] មានអ្នកប្រើប្រាស់ហ្វេសប៊ុក៤៩១៤៨០នាក់ នៅថ្ថៃទី៣១[[ខែមិនា]][[ឆ្នាំ២០១២]]<ref>អង្គការសំរាប់តាមស្ថិរិលេខនៃអ៊ិន្ទើណេតនៅពិភលោក «[http://www.internetworldstats.com/asia.htm ហ្វេសប៊ុកនៅប្រទេសកម្ភុជា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430095416/https://www.internetworldstats.com/asia.htm |date=2019-04-30 }}» ថៃទី៣១ខែមិនា ឆ្នាំ២០១២ ទំព័រត្រូវបានមើលនៅថ្ថៃទី៨ ខែសិហា ឆ្នាំ២០១២</ref> === ជារៀងរាល់ថ្ងៃមាន ប្រជាជនរាប់លានអ្នកបានលេងហ្វេសប៊ុក។ ការលេងហ្វេសប៊ុកវាមានប្រយោជន៍ដូចជា យើងនិងបានដឹងពី [[ព័ត៌មាន]] ផ្សេងៗតាមរយះការបង្ហោះពីមិត្តភក្តិរបស់អ្នក ជាពិសេសគឺធ្វើអោយយើងមានភាពសប្បាយរីករាយនៅក្នុងចិត្ត និងបំបាត់ស្ត្រេសទៀតផង។ មានមនុស្ស ជាច្រើនយល់ថា ការលេងហ្វេសប៊ុកវាមិនល្អទេហើយមានខ្លះទៀតថាហ្វេសប៊ុកល្អ។ ប៉ុន្តែហ្វេសប៊ុកល្អឬអាក្រក់គឺ អាស្រ័យទៅលើអ្នកលេងទៅវិញទេ។ ប្រសិនបើយើងយកហ្វេសប៊ុកមកលេងឬប្រើការសំរាប់អ្វី ដែលមានប្រយោជន៍ នោះគឺវាមានប្រយោជន៍។ ឥលូវនេះយើងទាំងគ្នានឹងស្វែងយល់ថាតើហ្វេសប៊ុកមាន ដើមកំណើតតាំងពីពេលណា ហើយអ្នកណាជាអ្នកបង្កើតវា។ឥលូវ យើងចាប់ផ្តើមទាំងអស់គ្នា៖ [[រូបភាព:MarkZuckerbeg.jpg|right|400px]] ==ប្រវត្តិនៃហ្វេសប៊ុក == [[រូបភាព:MarkZuckerberg.jpg|right|thumb|200px|លោក [[ម៉ាកហ្សុកឃឺបឺក(Markzuckerberg)]] ជាអ្នកបង្កើតហ្វេសប៊ុក]] ហ្វេសប៊ុក ត្រូបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី៤ខែកុម្ភៈឆ្នាំ២០០៤ដោយលោក [[ម៉ាកហ្សុកឃឺបឺក]](Markzuckerberg)និងមិត្តភក្តិរបស់លោក អាដាមឌីអែងជីឡូ​(Adam D'Angelo) និង ខលធីច(caltech)ដែលជាមិត្តភក្តិដ៏ល្អបំផុតរបស់លោក។ ដើម្បីបំពេញនូវអ្វីទាំងអស់នេះ លោក ហ្សុកឃឺបឺក​(zuckerberg)បានព្យាយាមធ្វើការយ៉ាងខ្លាំងដើម្បីការពារប្រព័ន្ធកុំព្យូទ័ររបស់​ ហាវីត(Harvard)និងធ្វើការCopyរាល់អាសយដ្ឋានផ្ទាល់ខ្លួន ដូចជាដូចជាលេខរៀងរបស់រូបភាពជាដើម។ ហារីត​(Harvard)នៅពេលនោះមិនទាន់មានសិស្សនៅឡើយ។ទំព័រមុខនៃវ៉ែបសាយ ហ្វេសប៊ុកបានទាក់ទាញអ្នកទស្សនាបានចំនួន 450នាក់​ ហើយនឹងមានរូបភាពចំនួន ២២​០០០រូបភាពដែលវាជាលើកទី១ នៃការបើកអោយដំណើរការរយះពេលបួនម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។ គេហះទំព័រនេះត្រូវបានមានការរីកចំរើននយ៉ាងឆាប់រហ័ស នៅក្នុងចំនោមគេហះទំព័របី បួនដ៏ទៃទៀត​នៅក្នុងប្រព័ន្ធ[[អ៊ីនធើណែត]] ប៉ុន្តែវាត្រូវបានបិទនៅក្នុងរយះពេលពីរ បីថ្ងៃបន្ទាប់ដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ ហារីត(Harvard)។ហ្សុកឃឺបឺកត្រូវបានចោទប្រកាន់ នៅក្នុងវិវាទផ្ទៃក្នុង។ការប្រព្រឹត្តិបទល្មើស ត្រូវបានរក្សាសិទ្ធ ហើយនឹង[[សិទ្ធឯកជន]]របស់ជនល្មើសនៃការប្រព្រឹត្តិបទល្មើស ហើយបានប្រឈមមុខនឹងការបណ្តេញចេញ។ជាចុងក្រោយទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយការចោទប្រកាន់ត្រូវបានបញ្ឈប់។ ហ្សុកឃឺបឺកបានពង្រីកបំនងប្រាថ្នារបស់គាត់បានសំរេចដោយវិសមធម៌ ដែលនៅក្នុង[[ឆមាស]]នោះដោយបានបង្កើត[[ឧបករណ៍]]ងាយស្រួលសំរាប់សិក្សានៅក្នុងសង្គមនៃប្រវិត្តិចុងក្រោយនៃសិល្បះ ដោយបានបញ្ជូលរូបភាពរបស់ប្រទេសអាកានីស្ថានជាង៥០០រូបភាពចូលទៅក្នុងគេហះទំព័រនេះជាមួយនឹងរូបភាពមួយនៅក្នុងទំព័រមួយហើយ មានការចូលរួមផ្តល់មតិយ៉ាងច្រើន។គាត់បានបើកគេហៈទំព័ររបស់គាត់អោយមិត្តភក្តិរបស់គាត់ ហើយមនុស្សជាច្រើនបានធ្វើការចែករំលែកនូវអ្វីដែលគេចាប់អារម្មណ៍អោយទៅអ្នកដ៏ទៃទៀតបានដឹង។ បន្ទាប់ពីឆមាសនោះ ហ្សុកឃឺបឺកបានសសេរកូដសំរាប់គេហៈទំព័រថ្មីមួយនៅក្នុងខែមករា ឆ្នាំ២០០៤ គាត់បានពេញចិត្តយ៉ាងខ្លាំង ហើយគាត់បាននិយាយថាដោយបទពិចារណកថានៅក្នុងការគ្រប់គ្រងពីមុនរបស់ ហាវីត (Harvard)ដែលនិយាយអំពីការប៉ះពាល់នៃក្របមុខនៃ[[គេហៈទំព័រ]]។ នៅថ្ងៃទី​៤​ ខែកុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៤ លោក ហ្សុកឃឺបឺកបានកែប្រែគេហៈទំព័រហ្វេសប៊ុក អោយមានសភាពប្លែកគួរអោយចាប់អារម្មណ៍ជាខ្លាំង។ ៦ថ្ងៃក្រោយមក គេហៈទំព័នេះមានសភាពរីកចំរើន ហើយរៀមច្បងរបស់ហារីត(Harvard)បីនាក់គឺ ខែមរូន វីនលេវវូស(Cameron Winklevoss), ធីលឺ វីនលេវវូស (Tyler Winklevoss)​ និង ឌីវយ៉ា ណារិនដ្រា(Divya Narendra) បានចោទប្រកាន់ ហ្សុកឃឺបឺកថា ហ្សុកឃឺបឺកមានចេតនាបោកបញ្ឆោតពួកគេអោយជួយធ្ចើគេហៈទំព័រ ទំនាក់ទំនងសង្គមមួយដែលមានឈ្មោះថា HarvardConnection.com ដែលគាត់បានបោកប្រាស់គេអោយធ្វើគេហៈទំព័រនេះសំរាប់ការប្រកួតប្រជែង។មានការរិះគន់បីចំពោះការគ្រប់គ្រងរបស់ ហាវីត(Harvard Crimson) ហើយអ្នកកាសែតបានចាប់ផ្តើមធ្វើការស៊ើបអង្កេត។ ហ្វេសប៊ុកបានបញ្ចូលទៅក្នុងសហគ្រិន​ សៀន ផាកឃឺ (Sean Parker)នៅក្នុង[[រដូវក្តៅ]]ក្នុងឆ្នាំ២០០៤ ដែលស្ថិតនៅក្រោមជាធម្មតារបស់ ហ្សុកឃឺបឺក រហូតក្លាយទៅជាប្រធានគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុន។នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៤ ហ្វេសប៊ុកបានផ្លាស់ប្តូរទីតាំងទៅ ផាលូ​ អាល់តូ (Palo Alto) រដ្ឋកាលីហ្វកញ៉ា (California) ហើយវាបានទទួល[[ដើមទុន]]គ្រាដំបូងនៅក្នុងខែនោះតាមរយះ ផាយ​ ផាល (Pay pal)ដែលបានដួលរលំ។ ក្រុមហ៊ុននោះបានបោះបង់ឈ្មោះគេហៈទំព័រនោះចោល ហើយបានទិញឈ្មោះផ្សេងមួយទៀតឈ្មោះ[[ facebook.com]]នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៥ ដែលមានតំលៃ ២០០០០០ដុល្លា។ គេហៈទំព័រហ្វេសប៊ុកបានធ្វើការកែប្រែថ្មីបានទៅជាកម្រិតមធ្យម នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៥ ដែលលោកហ្សុកឃឺបឺកបានហៅថា ជំហានបន្ទាប់នៃការកែប្រែសមរម្យ។នៅខណៈពេលនោះកំរិតបណ្តាញទំនាក់ទំនងនោះត្រូវការ ការចូលរួមពីអ្នកប្រើប្រាស់។ហ្វេសប៊ុកបានជ្រើសតាំងសមាជិកបន្ថែម នៃបុគ្គលិកតាមបណ្តាក្រុមហ៊ុនផ្សេងៗ ដោយមាន [[ក្រុមហ៊ុន]] Apple Inc និង Microsoft។ហ្វេសប៊ុកត្រូវបានបើកម្ដងទៀត នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៦ សំរាប់អ្នកប្រើប្រាស់ដែលមានអាយុ ១៣ឆ្នាំ រឺចាស់ជាងនេះជាមួយនឹងអាសយដ្ឋានអ៊ីម៉ែល។ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០០៧ [[ក្រុមហ៊ុន Microsoft]] បានប្រកាសថា គេបានទិញ១,៦%នៃ គេហៈទំព័រហ្វេសប៊ុកក្នុងតំលៃ២៤០លានដុល្លា ហើយបានកំណត់តំលៃសរុបអោយ ហ្វេសប៊ុកក្នុងតំលៃ១៥លានដុល្លា។នៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០០៨ ហ្វេសប៊ុកបានប្រកាសថា គេនឹងតំឡើង ប្រព័ន្ធបញ្ជាអន្តរជាតិមួយនៅក្នុងទីក្រុង ឌុប្លិន(Dublin)ក្នុងប្រទេស អ៊ារីលែន(Ireland)។នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៩ ហ្វេសប៊ុកបាននិយាយថាគេនឹងបង្វិលលុយដែលហូរនៅគ្រាដំបូង។ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ២០០៩ ការធ្វើ[[ពាណិជ្ជកម្ម]]លើហ្វេសប៊ុកមានការកើនឡើងជាលំដាប់។ហើយមនុស្សភាគច្រើនបានចូលទស្សនាគេហៈទំព័រហ្វេសប៊ុកជាង [[ហ្គូកហ្គល(Google)]]នៅចុងខែមិនា ថ្ងៃទី១៣ ឆ្នាំ២០១០។ ==សហការី ហាយបងហ្វេសប៊ុកខ្ញុំចូលអត់បានបង== [[រូបភាព:1601californiaavelobby.jpg|right|thumb|200px|ការិយាល័យនៅ រដ្ឋកាលីហ្វូនីអា]] ===ម្ចាស់កម្មសិទ្ធ=== ម្ចាស់កម្មសិទ្ធមានអាទិភាពច្រើនចំពោះក្រុមហ៊ុនទៅតាមអ្វីដែលអាចធ្វើបាន។លោក ហ្សុកឃឺបឺកមាន២៤% លោក អាកសែល ផាតនឺ (Accel Partners)មាន ១០%, Digital Sky Technologies មាន១០% , Dustin Moskovitz ៦%, Eduardo Saverin មាន ៥% , Sean Parker ៤% ,Peter Thiel មាន៣% Greylock Partners និង Meritech Capital Partners មានចន្លោះពី១ ទៅ ២%នៃម្នាក់ៗ , ក្រុមហ៊ុនMicrosoft មាន១.៣% ,​ Li Ka-shing មាន ០.៧៥% ,​ Interpublic Group មាន តិចជាង០.៥% ហើយនឹងក្រុមតូចមួយដែលបង្កើតថ្មី និង បុគ្គលិកចូលនិវត្តន៍និងជនល្បីល្បាញរបស់ខ្លួន មានតិចជាង១% នៃម្នាក់ៗ ហើយនៅសល់៣០%ទៀតសំរាប់បុគ្គលិកផ្ទាល់ខ្លួនទាំងអស់ ហើយនឹងមិនបានបើកអោយអ្នកដែលមានកេរ្តិ៍ល្បីល្បាញនិងអ្នកចូលរួមពីខាងក្រៅទៀត។ លោក អាដាំ ឌីអែងហ្គូវ (Adam D'Angelo)គឺជាប្រធានមន្រ្តីការរិយាល័យផ្នែកបច្ចេកទេស ហើយនិងមិត្តភក្តិរបស់ ហ្សុកឃឺបឹកដែលបានលាឈប់នៅ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៨។សេចក្តីរាយការពីបទបណ្តឹងមួយបាននិយាយថារូបគាត់ហើយនឹង ហ្សុកឃឺបឺកបានឈ្លោះប្រកែកគ្នាហើយថាគាត់មានការលំអៀងទៅលើ[[ម្ចាស់កម្មសិទ្ធ]]នៃក្រុមហ៊ុន។ ==ការគ្រប់គ្រង== វិធីក្នុងការគ្រប់គ្រង់បុគ្គលិកដែលប្រកបដោយជោគជ័យគឺ Sheryl Sandberg (COO), និង Donald E. Graham (Chairman)។ដូចនៅក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ២០១១ ហ្វេសប៊ុកមានបុគ្គលិកបំរើការជាង ២០០០នាក់ ហើយមានទីតាំង១៥ប្រទេស។ ==ផលចំណូល== ផលចំនូលភាគច្រើនរបស់គេហទំព័រហ្វេសប៊ុកគឺបានមកពីការផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម។ក្រុមហ៊ុនMicrosoftគឺជាដៃគូរប្រកួតប្រជែងរបស់ហ្វេសប៊ុកក្នុងការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មលើអ៊ីនធើណែត។ហើយម្យ៉ាងវិញទៀតហ្វេសប៊ុកទទួលការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មណាដែលមាននៅក្នុងMicrosoftដែរ។ហ្វេសប៊ុកជាទូរទៅបានធ្លាក់កំរិតការគាំទ្រនៃការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មជាងគេហទំព័រធំៗជាច្រើនទៀត។បើយោងតាមគេហទំព័រ [[Week.com]]បានអោយដឹងថារាល់ការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មនៅលើគេហទំព័រគឺមានចំនួន១/៥នៃការចុចចូលបើប្រៀបធៀបទៅនឹងគេហទំព័រទាំងនេះទាំងមូល។បើទោះបីជាយ៉ាងក៏ដោយការប្រៀបធៀបជាក់លាក់ដែលអាចនិយាយថាមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងចំពោះគេហទំព័រនេះ។ឧទាហរណ៍ ៖ ខណៈដែលអ្នកប្រើប្រាស់នៅលើគេហទំព័រ[[ហ្គូកហ្គល]]បានចុចលើការផ្សាយពាណិជ្ជកម្មណាមួយយជាលើកទីមួយដើម្បីធ្វើការស្វែងរកលទ្ធផលអ្វីមួយដែលមានភាគរយ៨%សំរាប់ការចុចម្តងជាលើកដំបូង(ចុច​ ៨០,០០០ដងស្មើរនឹងការស្វែងរក១លានដងរបស់អ្នកប្រើប្រាស់)។ឯហ្វេសប៊ុកមានភាគរយ០.០៤%សំរាប់ការចុចម្តងលើកដំបូង(ចុច៤០០ដងស្មើរនឹង១លានទំព័ររបស់អ្នកប្រើប្រាស់)។ សារ៉ាស៍ ស្ម៊ីតធ្លាប់ជាអ្នកគ្រប់គ្រងលក់តាម[[Online]]របស់ហ្វេសប៊ុក។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist|30em}} ==ការអានបន្ថែម== * Monoroom៖ [http://www.monoroom.info/modules/mywords/?post=325 ហ្វេសប៊ុក មានគណនីខ្មោចប្រមាណជាង ៨៣លានគណនី] ០៤/០៨/២០១២ * ទស្សនាវដ្តីវិទ្យាសាស្រ្តកុំព្យូទ័រ៖ [http://cm.com.kh/cmagz_articles/8229 លោក​ Zuckerberg ​និយាយ​ថា៖​ ពេល​នេះ​គ្មាន​ទូរស័ព្ទ​ ហ្វេសប៊ុក​ ទេ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730221638/http://cm.com.kh/cmagz_articles/8229 |date=2012-07-30 }} ២៧/០៧/២០១២ * Lundi Lay៖ [https://llundi.wordpress.com/category/%E1%9E%82-%E1%9E%A2%E1%9F%8A%E1%9E%B8%E1%9E%93%E1%9E%92%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8E%E1%9E%B7%E1%9E%8F/%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%81%E1%9E%9F%E1%9E%94%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%80-facebook/ គួរ​តែ​ប្រយ័ត្ន​ប្រយែង​ក្នុង​ការ​ប្រើប្រាស់​បណ្តាញ​សង្គម​ហ្វេសប៊ុក] បាន​ដាក់​ប្រកាស​នៅ ថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១២បាន​ដាក់​ប្រកាស​នៅ ថ្ងៃទី ២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១២ *​ Lundi Lay៖ [http://llundi.wordpress.com/2012/05/13/%E1%9E%9B%E1%9F%81%E1%9E%84%E2%80%8B-chat-%E1%9E%A0%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9F%81%E1%9E%9F%E1%9E%94%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%80%E2%80%8B%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E2%80%8B%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A/ លេង​ Chat ហ្វេសប៊ុក​ដោយ​ប្រើ Opera Mini លើ​ទូរស័ព្ទ​ដៃ]​ បាន​ដាក់​ប្រកាស​នៅ ថ្ងៃទី ១៣ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ ២០១២ * [https://www.facebook.com/groups/donboscokhmer/ សាលាដុនបូស្កូហ្វេសប៊ុក] ==តំណខាងក្រៅ== {{Commons category}} * {{Official website|https://www.facebook.com}} * [http://topics.nytimes.com/top/news/business/companies/facebook_inc/index.html អត្ថបទច្រើននៃ ''The New York Times''] * [http://www.telegraph.co.uk/technology/facebook/ ពត័មានអំពីហ្វេសប៊ុក នៅ ''The Daily Telegraph''] * [http://www.ft.com/cms/s/2/67e89ae8-30f7-11df-b057-00144feabdc0.html#axzz1BfiyklYU កតិសញ្ញារវាងហ្វេសប៊ុក និងគូគូល] * [http://www.nytimes.com/2007/12/03/technology/03facebook.html?ref=business Facebook Founder Finds He Wants Some Privacy], in ''The New York Times'', December 3, 2007 * [http://mashable.com/2011/02/07/facebook-privacy-guide/ Facebook Privacy: 10 Settings Every User Needs to Know], by Stan Schroeder, February 7, 2011 [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីនធើណែត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គម]] qnker0hkr62mjab42gev229rbjv90ev 0 19931 340567 336383 2026-09-17T19:58:29Z Ďeť Daĩĩ Slõý 52536 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 340567 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Tomb_of_Nakht_(2).jpg|ស្តាំ|រូបភាព.ការបង្កើតកសិកម្មនៅប្រវត្តិសាស្រ្តគឺមានការជាប់ទាក់ទង់និងការផ្សាំងនៃចម្ការ និងសត្វដែលបានអភិវឌ្ឍជាង ១២,០០០ ឆ្នាំមកហើយ តែយ៉ាងណាក៏ដោយមនុស្សនៅតែបានចាប់ផ្តើមមានការផ្លាស់ប្តូរ រុក្ខជាតិ និងសត្វឱ្យមានការទំនាក់ទំនង់គ្នា និងដើម្បីបង្កើតគុណប្រយោជន៍តាមអត្តន័យទៅតាមការបង្កើតដីស្រែឲ្យមានភាពរាប់ស្មើ។ កសិកម្មបានទទួលរងយ៉ាងសំខាន់ចំពោះការអភិវឌ្ឍន៍នៃពេលមួយដែលគេបានចាប់ផ្តើមបង្កើតវា។ មួយចំហៀងធំដែលមានដីសុទ្ធតែមានជីជាតិនៅទិសខាងលិច [[អាស៊ី]] [[អេហ្សីប]] ហើយ [[ប្រទេសឥណ្ឌា]] បានស្វែងរកទីតាំងដើម្បីសាបព្រួសស្រូវ ហើយការច្រូតកាត់នៃស្រែចំការរបស់ពួកគេដែលពីមុនបានប្រមូលនៅក្នុងព្រៃ។ ឯករាជភាពដែលបានអភិវឌ្ឍន៍នៃដីស្រែកសិកម្មមុនគេនោះបានកើតមានឡើងទិសខាងជើង និងទិខាងត្បួងនៃ[[ប្រទេសចិន]] [[ទ្វីបអាហ្រ្វិក]] ហើយមានពីរ បី ជាតិសាសន៍ទៀតនៅប្រទេសអាមេរិចកាំង។ រឺឯប្រតិបត្តិការនៃកសិកម្មនៃរបៀបបញ្ចូលទឹក ក្នុងដំណាំបែបវិលជំតាមរដូវអាស្រ័យតាមការដាក់ជី ហើយនិង ប្រើថ្នាំសំលាប់សត្វចង្រៃដែលធ្វើឲ្យយើងអភិវឌ្ឍន៍មានរយៈពេលយូរ។ នៅក្នុងសតវត្សរ៏ ដែលកសិកម្មបាន បង្ហាញដោយការបញ្ចូននៃការឲ្យផលទៅលើពួកមនុស្សដែលមាននឿយហត់នៃការដាក់ជី និងការសំលាប់សត្វចង្រៃ ក្នុងការជ្រើសយកពួជមកបណ្ដុះ។ អ្វីដែលនិងកើតមាននៅអតីតៈកាលនៃកសិកម្មដែលបានមានភាពស្និតស្នាលជាមួយនិង នយោបាយបញ្ហាផលដែលបូកបញ្ចូលនិងទឹកដែលមានជីជាតិច្រើនទៅក្នុងស្រែ។ [[ឯកសារ:Roman harvester, Trier.jpg|រូបភាពតូច|ស្តាំ]] ==ប្រវត្តិសាស្រ្ត== អ្នកប្រាជ្ញបានដាក់គោលបំណងនៃគោលការណ៍ដើម្បីបញ្ចាក់នៅប្រវត្តិសាស្រ្តដែលបានអភិវឌ្ឍន៍នៃកសិកម្ម។ ការផ្លាស់ប្ដូរដែលបានមកពីប្រមូលផ្ដុំទៅកសិកម្មដែលបានមានការទំនាក់ទំនងគ្នា ដែលពឹងទៅលើភាពជាក់ស្ដែងដែលមកពី [[អាស៊ីខាងកើត]] និង[[ប្រទេសចិន]] បានចង្អល់ថាមានមុនគេ ដែលក្នុងរយៈពេលដែលគេបង្ហាញភាពខ្លាំងខ្លា និងមានកំនើនដែលជាក់លាក់ដែលគេបានស្គាល់នៅក្នុងអាស៊ីប៉ែកនិរតី ហើយនិងជនជាតិចិន។ថ្មីៗនេះគំរូជាច្រើនបានបង្ហាញដែលជំរើសនៃធនធានបានកើតជាច្រើនបន្ថែមទៀត ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតព្រៃឈើ ក៍ដូចជាស្រែដែលបានប្រមូល ច្រូតកាត់នៅខាងមុតស្រាបដែលនិងបានកើតឡើងនៅដីស្រែចំការ។ តាមការជាក់ស្ដែងវានៅតែបានលិចឡើងដែលការធ្វើដំណាំនៅក្នុងព្រៃហើយនិងវាមិនបានធ្វើឲ្យសត្វមកយ៉ាយីបានឡើយ បន្តែដំណាំស្រូវសាលីមិនបានលិចឡើងឲ្យមានភាពធនជាមួយនិងការធ្វើដំណាំកសិកម្មនៅពេលបូរាណ។ជាង៣០០០ ឆ្នាំមកហើយបានក្លាយខ្លួនជាដីស្រែដែលមានភាពធន់ទៅនិងធាតុអាកាស។ រឺឯធាតុអាកាសប្រែប្រួលដែលបាមបង្ហាញថាវាមានដើមហេតុមកពីកសិកម្មដែលបានបង្កើតឡើងច្រើននៅក្នុងព្រៃ និងហេតុការដែលនៅក្នុងស្រែចំការដែលបានបង្កើតឡើងតិចតួចដែលប្រើប្រាស់ដោយឧបករណ៍បូរាណ។នៅពេលដែលអាកាស់ធាតុបានចំនួសកន្លែងមួយទៅកន្លែងបន្ទាប់ពីអាយុកាលនៃទឹកកក (c. 11,000 BC) ដែលផែនដីនិងក្លាយទៅជារដូវប្រាំងដែលមានរយៈពេលយូរ ហើយលក្ខ័ណទាំងនេះគឺបានមកពីប្រចាំងឆ្នាំនៃដីស្រែចំការតែមួយដែលនៅរដូវប្រាំងដែលធ្វើឲ្យដីស្រែទាំងនេះងាប់នៅក្នុងរដូវប្រាំងដែលមានរយៈពេលយូរ ហើយវាបានចាក់ចេញនិងគ្រាប់ពួជដែលគ្នានភាពលូតលាស់ បន្ទាប់ពីព្រៃឈើមិនបានលូតលាស់។ ការកែប្រែ បានលូតលាស់ដោយអ្នកចេះដែលបានបូកបញ្ចូល លោក ដាវិតរិនដូ គឺបានមានគំណិតដែលបង្តើតកសិកម្មនេះ។ នេះគឺជាការកែប្រែដែលបានផ្លាស់ប្តូរនៃដីស្រែចំការ ហើយនិងពួកមនុស្សយើង ដែលបានចាប់ផ្តើមជាមួយភាពធន់មួយដោយការពារនៃព្រៃឈើ។ការដែលមានឯកទេសដែលបានរកឃើញតាំងពីសម័យបូរាណ។ កសិកម្មគឺជាការធ្វើដោយសារតែកំលាំងសត្វ ទៅលើចំការ ហើយនិងជីវិតដ៍ទៃទៀតដែលបានមកចំនីអាហារ និងមានអ្វីច្រើនទៀតសំរាបទ្រទ្រង់ជីវិត<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Vigna_unguiculata_subsp._sesquipedalis</ref>។ វចនានុក្រមបាននិយាយថា កសិកម្មជា វិទ្យាសាស្រ្តសិល្បះ ឫ មុនរបរដែលមានការមម៉ាញឹកជាមួយនិងដីស្រែកសិកម្ម ក្នុងការដាំដុះ ហើយនិងសំរាប់ចញ្ចឹមជីវិតមនុស្ស និងសត្វ។ ទាំងនេះសុទ្ធតែមានអត្តន័យជាក់លាក់ វិទ្យាសាស្រ្តជឿនលឿន។អ្វីដែលសំខាន់នេះគឺអ្វីដែលយើងទាំងអស់គ្នាត្រូវគិតអំពីកសិកម្ម និងអ្នកតំណាងឲ្យកសិករដែលបានចំណាយពេលទៅលើកសិកម្ម។ ==កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា== កសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជាជាស្រូវ។ សម្រាប់ធ្វើការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិ ។ កសិកម្មនៅកម្ពុជា នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺនៅមានការខ្វះខាតនៅឡើយ ដោយសារ ការប្រកបរបរ ទាំងរបស់កសិករភាគច្រើនពឹងផ្អែកទៅលើធម្មជាតិជាធំ ( ធ្វើទៅតាមយថាកម្មនៅឡើយ)។ ចំណែកនៅលើពិភពលោក ប្រទេសមួយចំនួន ដែលមានការរីកចម្រើន ខាងវិស័យកសិកម្ម គេបាន ធ្វើស្រែដោយប្រើប្រាស់ នៅគ្រឿងចក្រទំនើបៗ ជាហេតុធ្វើឱ្យប្រទេសគេមានការរីកចំរើនខាងវិស័យនេះ ។ ចំណែកនៅប្រទេសកម្ពុជាការផលិតស្រូវនៅមានការខ្វះខាតនូវបច្ចេកទេស ដើម្បីធ្វើការលើដាំដុះនៅឡើយ ។ ជាក់ស្តែងនៅរាល់ការពិសោធន៍របស់ និស្សិតនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យពុំមានការណែនាំ នៅបច្ចេកទេសដែលសមស្របនៅឡើយ ។ជាក់ស្តែងនិស្សិតតែងតែ ទៅសាក់សួរកសិករដើម្បីប្រមូលឯកសារមកវិញដើម្បីធ្វើការពិសោធន៍ទៅតាមកសិករទៅវិញ ។ ទាំងនេះជាហេតុផលមួយដែលធ្វើឱ្យកសិកម្មនៅកម្ពុជាមានការអន់ថយ<ref>ក្រសូងកសិកម្ម និងការស្រាវជ្រាវពីនិស្សិត នៅសាកលវិទ្យាល័ភូមិន្ទកសិកម្</ref> ។ [[ឯកសារ:ឧទាហរណ៍.jpg|តំនភ្ជាប់=Special:FilePath/ឧទាហរណ៍.jpg]] សហគ្រិនផ្នែកកសិកម្មនៅកម្ពុជា បាននិងកំពុងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសទំនើបក្នុងការចិញ្ចឹមគោក្របី ដើម្បីបង្កើនផលិតភាពទោះបីក្នុងស្ថានភាពទីផ្សារមានការប្រែប្រួលក៏ដោយ។ ការជ្រើសរើសពូជ ការគ្រប់គ្រងចំណី និងការថែទាំតាមបែបកសិ-ពាណិជ្ជកម្ម បានជួយឱ្យកសិករអាចរក្សាបាននូវភាពចំណេញ និងនិរន្តរភាពអាជីវកម្ម<ref>[https://economy.ams.com.kh/business/news/farm-owners-reveal-fast-cattle-raising-is-easy-but-can-be-very-profitable/ ការចិញ្ចឹមគោ ក្របី ងាយប៉ុន្តែចំណេញ - AMS Economy]{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://economy.ams.com.kh/business/news/farm-owners-reveal-fast-cattle-selection/ គន្លឹះជ្រើសរើសពូជគោ - AMS Economy]</ref><ref>[https://economy.ams.com.kh/business/news/important-tips-for-those-who-want-to-raise-cows-where-to-start-first/ គន្លឹះសម្រាប់អ្នកចាប់ផ្តើម - AMS Economy]</ref><ref>[https://economy.ams.com.kh/business/news/smart-farmers-can-survive-despite-falling-cattle-market-prices/ ការរស់រាននៃកសិករក្នុងទីផ្សារ - AMS Economy]</ref>។ ==ស្ថានភាពទូទៅ== ត្រប់ជាដំណាំមួយ ដែលប្រជាជននៅលើពិភពលោកតែងតែបានស្គាល់ និងប្រើប្រាស់ធ្វលម្ហូបអាហារប្រចាំថ្ងៃ យ៉ាងប្រជាប្រិយបំផុតចាប់តាំងពីសតវត្សទី ១៦ មក ម្លេះ ។ នៅឆ្នាំ ១៧៥៣ ក្រុមអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដជាច្រើន បានកំណត់ ប្រភេទរុក្ខជាតិនេះនៅក្នុងគ្រួសារ (សូឡាណាសេ) លំដាប់ សូឡានូម ។ ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តហៅថា Solanum Melongena L. ប៉ុន្តែវាក៏មានឈ្មោះផ្សេងៗទៀតជាច្រើនដូចជា នៅឆ្នាំ ១៧៧៥ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត ឈ្មោះ Forsskal បានអោយឈ្មោះថា Solanum Caglans និងនៅឆ្នាំ ១៨៥២ អ្នកប្រាជ្ញឈ្មោះ Dun Dunal បានអោយឈ្មោះថា Solanum Pressum ។ នៅក្នុងប្រភេទដំណាំត្រប់មានច្រើនប្រភេទដូចជា៖ # ត្រប់ពុតញង ៖ ឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ដហៅថា Solanum Tovum Swarte ឈ្មោះធម្មតាហៅថា Bitter Egg Plant ។ # ត្រប់ស្រួយត្រប់ខារ ឬ ត្រប់ពងមាន់ ៖ ឈ្មោះអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដហៅថា Macrocarpon ឈ្មោះធម្មតាអាចហៅថា Bitter Egg plant បានដែរ ។ # ត្រប់ក្រាំងរមាស ឬ ត្រប់សណ្ដាយ ៖ មានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ដហៅថា Solanum melongena មានឈ្មោះធម្មតាហៅថា Egg plant ឬត្រប់សណ្ដាយ ឬត្រប់ក្រាំងរមាស ដែលមានផ្លែសំប៉ែត ឬមូលតែពណ៌ប្រផេះ ឬ បៃតង ។ ជាទូទៅគេពិនិត្យឃើញមានចំនួន ២២ប្រភេទនៃក្រុម Solanum នៅក្នុងប្រទេស ឥណ្ឌា ។ តាមការស្រាវជ្រាវបានបង្ហាញថា ក្រុមនេះមានប្រភពកំណើតនៅតំបន់អាស៊ីដូចជា៖ នៅប្រទេសចិន ឥណ្ឌា និង ទ្វិបអាហ្រិ្វក ។ ប៉ុន្ដែក្រោយមករីករាលដាលដល់ទ្វិបអាមេរិក និង ពេញពិភពលោក ជាពិសេសនៅតាមតំបន់សីតុណ្ហភាពក្ដៅ ។ នៅប្រទេសកម្ពុជាយើង ត្រប់ជាប្រភេទបន្លែមួយ៉ាងសាមញ្ញ ដែលប្រជាជនគ្រប់គ្នាតាមបណ្ដោយទន្លេមេគង្គ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀតជាច្រើនតែដាំជាលក្ខណះសួនបន្លែចំរុះ ។ ====លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ==== ដំណាំត្រប់គ្រប់ប្រភេទឆាប់ទទួលរងនូវអំពើអាកាសធាតុ ជាពិសេសនៅពេល សីតុណ្ហភាពត្រជាត់ សំណើមបរិយាកាសខ្ពស់ វាធ្វើឲ្យឥទ្ធិពលនៃការបន្តពូជ ប្រដាប់បន្តពូជញី មិនទទួលយកលំអងផ្កាឈ្មោលក្នុងពេលវេលាដែលបង្កកំនើត ប៉ុន្តែសីតុណ្ហភាពមធ្យមហើយ រយៈពេលវែងក្នុងរដូវដាំដុះធ្វើឲ្យត្រប់ទទួលបានជោគជ័យលើការងារផលិតកម្ម។ ចំពោះប្រភេទនៃពូជមានអាយុកាលលូតលាស់វែងអាចមានកំរិតធន់ទ្រាំ និងបន្សាំបានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួលខ្លាំង។ នៅពេលយប់ត្រជាក់ហើយពេលថ្ងៃក្តៅរយៈពេលខ្លីធ្វើឲ្យត្រប់បាត់បង់ទិន្នន័យច្រើន។ប្រសិនបើសីតុណ្ហភាពមធ្យមប្រចាំថ្ងៃចន្លោះពី១៨-២៥ អង្សាសេ ធ្វើឲ្យការដុះលូតលាស់ និងទិន្នផលខ្ពស់ជាទីបំផុត គឹដុះលូតលាស់លឿនផ្កាចេញស្រុះគ្នាល្អកំរិតបន្តពូជនិងការលូតលាស់បានល្អ។ នៅពេលសីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ពី៣០-៣៣ អង្សាសេ និងមានខ្យល់បកខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលត្រប់ចេញផ្កា វាធ្វើឲ្យមានឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់ផ្កា ហើយលទ្ធផលទិន្នន័យថយចុះក៏កាន់តែខ្លាំង ។គ្រាប់ពូជដុះពន្លកបានល្អ គឺជាមធ្យម២៥ អង្សាសេ។ ====អំពីលក្ខខណ្ឌដី==== ត្រប់ជាប្រភេទដំណាំមួយដែលអាចដុះលូតលាស់បានលើផ្ទៃដីស្ទើរគ្រប់ប្រភេទដូចជាំដីខ្សាច់ស្រាល ខ្សាច់មធ្យម ខ្សាច់ធ្ងន់ ដីឥដ្ឋខ្សោយ ដីឥដ្ឋមធ្យម និងដីឥដ្ឋ។ ប្រភេទដីដែលសំស្របសំរាប់ ដំណាំនេះគឺដីឥដ្ឋល្បាយ និងដីល្បាយខ្សាច់ ធ្វើឲ្យត្រប់ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់។ ប៉ុន្តែដីសំរាប់ដាំត្រប់ គួរតែស្រទាប់ដាំដុះជ្រៅ និងpH ចាប់ពី៥,៥-៦,០ ទើបល្អប្រសើរជាងដីដែលមានស្រទាប់ដាំដុះរាក់ pH ទាបជាង៥ ឬខ្ពស់ជា៨ វាតែងតែធ្វើឲ្យត្រប់ជួបប្រទះនូវបញ្ហាជំងឺកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមលើផ្លែ។ ==បច្ចេកទេសដាំដុះ== * ការជ្រើសរើសពូជ ៖ដំណាំត្រប់ក៏ដូចជាដំណាំដទៃទៀតដែរ ការជ្រើសរើសពូជមាន សារៈសំខាន់បំផុតគឺ សំដៅទៅលើការលូតលាស់ និងឲ្យផល។ ពូជត្រូវដឹងប្រភពត្រឹមត្រូវ ប្រភេទ ពូជបង្កាត់មានជំនាន់ Hybride F1 ឬពូជបង្កាត់សេរី (OPV) ដែលហៅថា ពូជក្នុងស្រុកមានអាយុកាល ដុះលូតលាស់សមស្របនិងតំបន់ដាំដុះព្រមទាំង ពេញនិយមប្រើប្រាស់។ គ្រាប់ពូជមានសុខភាពល្អ ភាពសុទ្ធ ការកំណត់ប្រើជាក់លាក់។ * ការសាបកូននិងការថែទាំកូនត្រប់ ៖ គញរាប់ត្រប់តូចល្អិត សំប៉ែត សំបករឹង ហើយក្រាស់ ជាទូទៅចំនួន២៥០ គ្រាប់ ឲ្យទម្ងន់១ក្រាម។ ដើម្បីដាំលើផ្ទៃដី១ហិចតាគេត្រូវប្រើគ្រាប់ពូជចំនួន ៣៧៥-៥០០ក្រាម។ មិននឹងសាបគ្រាប់ពូជត្រូវយកមកសំអាតជាមិនសិន បន្ទាប់មកយកទៅដាក់ហាលថ្ងៃ រយៈពេល១-២ម៉ោង ក្រោយមកទៀតយកទៅត្រាំទឹកក្តៅឧណ្ហៗរយៈពេល១៥-២០នាទី ទើបត្រាំទឹកត្រជាក់ធម្មតាមួយយប់ ក្រោយមកយកទៅផ្អាប់ ពីយប់ នៅពេលគញរាប់ត្រប់ដុះពន្លកសៗ ដំបូងអាចយកទៅសាបឬដាក់ក្នុងកន្ទោងក៏បាន។ * វិធីសាប និងថ្នាលធម្មតា៖ ដំបូងត្រូវរកទីតាំងថ្នាលសាបគឺស្រឡះ ដីទួលស្រស់ទឹក មានជីជាតិល្អ បន្ទាប់មកត្រូវកាប់ហាលដីឲ្យស្ងួត ទើបលើករងឲ្យបានត្រឹមត្រូវ ដីលើរងគឺត្រូវឲ្យម៉ដ្ឋល្អកៀរឲ្យស្មើ (ធ្វើដំបូលប្រក់ពេលមានភ្លៀង) ទើបយកជីប្រភេទស៊ុពែ[[ផូស្វាត]]មកបាចពីលើចំនួន១៥០ក្រាម សម្រាប់ផ្ទៃថ្នាល១០ម៉ែតការេ ឬជី ១៥ ១៥ ១៥ ចំនួន២០០ក្រាម បន្ទាប់មករាស់លុបជីទាំងនោះឲ្យ កប់ជ្រៅក្នុងដី ។ ការសាបគ្រាប់ពូជត្រូវធ្វើឡើងជាបន្ទាន់ ដោយសាបឲ្យរង្វើលល្មម ក្រោយសាបហើយត្រូវរោយកំទេចចំបើង ចិញ្រ្ចាំខ្លីៗពីលើតាមក្រោយដើម្បីការពារសំណើមដី បន្ទាប់មកស្រោចទឹកឲ្យជោគ ហើយស្រោចសូលុយស្យុង ថ្នាំផ្សិត ដូចជា Mancozeb ការពារជំងឺរលួយកូនឈ្មោះ Damping off នៅពេលវាដុះថ្មីៗ។ ការស្រោចទឹក ដកស្មៅ និងជីបំប៉នជីត្រូវធ្វើឡើងជាប្រចាំ ដើម្បីឲ្យកូនដំណាំលូតលាស់ល្អ ក្រោយពីសាបរយៈពេល ៣-៤អាទិត្យ អាចយកមកទៅដាំបាន។ * ការសាបនិងថ្នាលដីខ្សាច់៖ ដំបូងត្រូវធ្វើឡាំង ឬកេសដែលមានទទឹង០,៥ម បណ្តោយ១ម ជម្រៅ ៥សម បាតកេសត្រូវមានរន្ធតូចៗ ។ យកដីខ្សាចម៉ដ្ឋមកដុតសំលាប់មេរោគជាមុនហើយទុកឲ្យត្រជាក់ ទើបចាក់ចូល ក្នុងកេសឲ្យពេញស្រោចទឹកឲ្យជោគបន្ទាប់មកយកគ្រាប់ដែលដុះពន្លកសៗទៅសាបតាម ដង្អូរជម្រៅ១សម ចន្លោះ ៥សម ក្រោយសាបហើយត្រូវលប់ដីខ្សាច់នោះពីលើឲ្យជិតគ្របចំបើងពីលើ ហើយស្រោចទឹក ឲ្យជោគ ព្រឹក ល្ងាច រយៈពេល២-៣ថ្ងៃអាចបកចំបើនោះចេញ គឺពេលត្រប់ដុះទូល ដីខ្សាច់នោះចេញមក។ ក្រោយពីវាដុះមានសន្លឹកកំណើតពីដំបូង មានអាយុ៧-១០ថ្ងៃ អាចដកកូន ពីកេសដីខ្សាច់ទៅស្ទូងលើថ្នាល ឬកន្ទោងដែលបានបំពេញដោយដីមានជីកំប៉ុស្ត និងអង្កាម។ ការថែទាំ ស្រោចទឹក ស្រោចជី អាចធ្វើឡើងដូចគ្នា និងការសាបថ្នាលធម្មតាដែរ តែការសាប របបនេះប្រើគ្រាប់ពូជចំនួនតិច អាចដាំបានផ្ទៃដីធំ ហើយកូនត្រប់ឆាប់បានទៅដាំ គឺរយៈពេលតែបី អាទិត្យប៉ុណ្ណោះ។ រដូវកាលដាំដុះត្រប់ជាដំណាំមួយដែលលូតលាស់ពេញ១ឆ្នាំ ដោយមិនប្រកាន់រដូវក៏ប៉ុន្តែនៅឭពេល សីតុណ្ហភាពឡើងខ្ពស់ ធ្វើឲ្យត្រប់បន្ថយការចេញផ្កា ឬពេលសំណើមដីមិនគ្រប់គ្រាន់ធ្វើឲ្យត្រប់ផ្លែមិនបានវែង ហើយមានរស់ជាតិល្វីងខារ នៅប្រទេសកម្ពុជាយើង គេបែងចែករដូវដាំដុះជាពីរ គឺ រដូវប្រាំ និងរដូវវស្សា។ នៅតំបន់ទំនាបទន្លេមេគង្គ និងជុំវិញទន្លេសាបការដាំដុះចាប់ផ្តើមពីរដូវទឹកនៅខែតុលា រិច្ឆិកា ដល់ខែកក្កដា និងសីហា នៅតំបន់ខ្ពងរាប និងភ្នំ គឺពីខែឧសភា ដល់ខែវិច្ឆិកា ដែលភាគច្រើនស្រោចស្របដោយទឹភ្លៀង។ * ការរៀបចំដី៖ ការរៀបចំដីមានសារៈសំខាន់បំផុតសំរាប់ការដាំ និងដុះលូតលាស់។ ការភ្ជួរឲ្យជ្រៅ រាស់បំបែកដីឲ្យម៉ដ្ឋ និងច្រើនលើកគឺរឺតតែធ្វើឲ្យដីធូរមានបន្ទុកខ្យល់គ្រប់គ្រាន់ គឺជួយសម្រួលដល់ការដុះលូតលាស់នូវប្រព័ន្ធឫស ជ្រាបទឹកបានរហ័ស សំរួលឲ្យការស្រូបយកជីជាតិបានល្អ។ ការរៀបចំដីអាចធ្វើទៅបានតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នា ដូចជាកាប់នឹង ចប ភ្ជួរនង្គ័ល គោយន្ត ឬត្រាក់ទ័រ ទៅតាមលទ្ធភាព និងទំហំផ្ទៃដី។ ដំបូងត្រូវរាស់ប្រមូលយកស្មៅ និងកាកសំណល់ដំណាំចាស់ ដុតឬយកចេញពីចំការ បន្ទាប់មកភ្ជួរ ហាលដីរយៈពេល៥-៧ថ្ងៃ ផឲ្យស្មៅងាប់ និងផ្តាច់ជីវិតពពួកសត្វល្អិតចង្រៃ ផ្សេងៗនៅក្នុងដិ ក្រោយមកទើបរាស់បំបែកដីឲ្យម៉ដ្ឋនិងកៀឲ្យស្មើ។ ដើម្បីលើករងដាំបានត្រូវភ្ជួរ រាស់ដីឲ្យបាន៣-៤លើក។ ការដាំតាមរបៀបកសិករ គេមិនលើករងឡើយ តែដើម្បីឲ្យងាយ ស្រោចគេលើករង។ ការលើករងមានសារៈសំខាន់ បំផុតដូចជានៅរដូវវស្សា ការលើករងឲ្យមានកម្ពស់ខ្ពស់ធ្វើឲ្យទឹក ហូរចេញពីចំការបានរហ័ស។ នៅរដូវប្រាំងករណីរងខ្ពស់ងាយបញ្ចូលទឹក។ រងឬថ្នាល សំរាប់ដាំត្រប់គឺមានទទឹង ១០០សម កំពស់ ២០-២៥សម បណ្តោយតាមលទ្ធភាព ឬសភាពរបស់ដី។ របៀបដាំដុះបន្ទាប់ពីលើករងហើយត្រូវកាប់ជារណ្តៅតាមបណ្តោយរង ឬថ្នាលដាំមួយជួរគឺចន្លោះជួរ១០០-១២០សម ចន្លោះគុម្ព ៧០-៨០សម មួយគុម្ពមួយដើម ។ជម្រៅរណ្តៅដែលកាប់គឺ ៨-១០សម ក្នុងករណីកូនត្រប់សាបលើថ្នាលផ្ទាល់ គេត្រូវស្រោចទឹកកូនត្រប់ឲ្យជោគ រយៈពេល២០-៣០នាទីមុនដក ដើម្បីបន្ធូរនូវការដាច់ឫស។ កូនត្រប់ត្រូវដកពីពេលព្រឹក បន្ទាប់មកយកវាទៅដាក់ក្នុងឧបករណ៍ដូចជា កញ្ចើ ល្អី កញ្ឆេ ....។ ហើយស្រោចទឹកឲ្យជោគរក្សាទុកនៅក្រោមម្លប់ ធ្វើឲ្យកូនត្រប់មានសភាពរឹងមាំធន់នឹងកម្តៅថ្ងៃ ក្រោយមកទើបយកទៅដាំនៅពេលរសៀល ចាប់ពីម៉ោង២ រហូតដល់ពេលល្ងាចត្រជាក់ ក្រោយពីដាំភ្លាមត្រូវស្រោចទឹកឲ្យជោគតាមរណ្តៅនីមួយៗ។ * ការស្រោចស្រព៖ ទឹកជាកត្តាសំខាន់សំរាប់បំលែងសារធាតុចិញ្ចឹម គឺធ្វើឲ្យជីជាតិទាំងឡាយនៅក្នុងដីរលាយ ហើយអាចឲ្យដំណាំស្រូប យកបានទៅចិញ្ចឹមសរីរាង្គ។ ត្រប់ជប្រភេទដំណាំមួយដែលត្រូវការទឹកជាប្រចាំ ដើម្បីរក្សាសំណើមដី ដូចនេះចាប់ពីពេលដាំភ្លាមត្រូវតែស្រោចទឹកជាបន្ទាន់ ហើយបន្តស្រោចជាធម្មតា មួយថ្ងៃ១-២ដង ព្រឹក-ល្ងាច ប៉ុន្តែនៅពេលត្រប់ចាប់ផ្តើមចេញផ្ការហូតដល់ពេលប្រមូលផលវា ត្រូវការទឹកច្រើនជាងពេលដាំ។ ដំណាក់កាលនេះ គេអាចបញ្ចូលទឹកដោយម៉ាស៊ីនទៅតាមចន្លោះរងក៏បាន ហើយបាញ់ឲ្យជោគក៏បាន ធ្វើយ៉ាងនេះដើម្បីឲ្យដីមានសំណើមកាន់តែខ្លាំង ក្នុងដំណាក់កាលនេះ ឬរដូវប្រាំង។ * ការប្រើប្រាស់ដី៖ ត្រប់ត្រូវការសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់មុខ គឺវាត្រូការដីដែលមានជីជាតិច្រើន ដែលជាសមាសធាតុសំរាប់ផ្តល់ដល់ការលូតលាស់ និងមានទិន្នផលខ្ពស់។ ដីធម្មជាតិ ដូចជាកំប៉ុស្តផ្សំ លាមកសត្វគ្រប់ប្រភេទ ជីស្រស់ឬជីបៃតង សូទ្ធសឹងជាសមាសធាតុដែលបណ្តាលឲ្យលូតលាស់លឿន និងទន្នផលខ្ពស់។ ជីអាចម៌មាន់គេប្រើកំរិតពី៨-១០តោន/ហត ជីលាមកគោ ក្របី ពី១៥-២០តោន/ហត ជាពោសេសគឺដាក់នៅពេលដាំដាក់ទា្រប់បាត។ ដំណាំនេះត្រូវការសរធាតុសំខាន់ៗដូចជា N, P, K, Ca, S, Fe និងB។ កាលណាកង្វះសារធាតុចិញ្ចឹមទាំងនេះ អាចលេចចេញ នូវសញ្ញាដូចតទៅ ៖ # កង្វះធាតុអាសូត N : ធ្វើឲ្យដើមមែកឈរត្រង់ ស្លឹកខៀវស្រអាប់ ហើយតឿមិនបែកមែក។ # កង្វះធាតុផូស្វ័រ P: ស្លឹកប្រផេះស្រអាប់ ហើយធ្វើឲ្យស្លឹកឆាប់ប្រែព៌ណទៅជាលឿង ទុំជ្រុះមុនអាយុ ដើមមែកទន់មិនរឹងមាំ។ # កង្វះធាតុប៉ូតាស្យូម K និងដែក Fe: ធ្វើឲ្យពណ៌បៃតងនៃត្រួយខ្ចីៗរបស់ស្លឹកក្លាយទៅជាពណ៌លឿងព្រមទាំងលូតលាស់មិនពេញលេញឆាប់ទទួលរងនូវជំងឺផ្សេងៗពិសេសជំងឺផ្សិតលើស្លឹក។ ដំណាំនេះគេប្រើជីច្រើនដំណាក់កាលដូចជា៖ ទ្រាប់បាត ប្រើជី ១៥.១៥.១៥ ចំនួនគក្រ/ ហត ក្រោយដាំរយះពេល ៧ ទៅ ១០ ថ្ងៃប្រើជីអ៊ុយរ៉េ ៤៦% ចំនួន ៦៥ គក្រ / ហត ដោយលាយទឹកស្រោចឬដាក់ក្បែរគុម្ព ហើយស្រោចទឹកក៏បាន ។ រយះពេលបីអាទិត្យក្រោយដាំ គេដាក់ជីបំប៉នប្រភេទ ១៥ ១៥ ១៥ ចំនួន ២០០ គក្រ / ហត ដោយធ្វើការដាក់ចន្លោះគុម្ព ហើយលុបដីអោយជិតស្រោចតឹកអោយជោគ ។ លើកចុងក្រោយគឺដាក់ជីប្រភេទអ៊ុយរ៉េចំនួន ៨៤ គក្រ លាយជាមួយជីផូស្វាត ( P2O520%) ចំនួន ១០០គក្រ ដើម្បីដាក់លើផ្ទៃដី ១ ហត នៅពេលត្រប់ចាប់ផ្តើមប្រមូលផលលើកទីមួយមានរយះពេល ៦៥ ដល់៧០ ថ្ងៃ ក្រោយដាំ <ref>សៀវភៅដំណាំត្រប់របស់ក្រសួងកសិកម្ម និង នេសាទ លេខ ១៤៤៥. CAM(SF ) 2005 រ៉េន រដ្ឋា សិស្សកសិកម្ម ( បាត់ដំបង)  </ref>។ * ការកំចាត់ស្មៅ៖ ការកំចាត់ស្មៅ គឺគេចាប់ផ្តើមអនុវត្តន៍តាំងពីចាប់ផ្តើមភ្ជួរដីមក ដោយរាស់ប្រមូល ដុតចោលទើប ។ ការដាំដុះលក្ខណទីផ្សាធំៗ មិនរាស់ត្រូវយកស្មៅចេញ គេប្រើថ្នាំសំលាប់ស្មៅឈ្មោះ Glyphosate ឬ Glycine ៤៨ ១ហត ផ្ទៃដីប្រើ ២.៥លីត្រ ។ វិធីប្រើគឺកំរិត ៦០ និង ៧០ cc លាយជាមួយទឹក២០ លីត្រ បាញ់លើផ្ទៃដី ២០០ម២ ក្រោយបាញ់បានរយះពេល៧ថ្ងៃទើបចាប់ផ្ដើមរាស់ប្រមូលផ្តុំយកស្មៅចេញហើយភ្ជួរហាលដី ។ វិធីសាស្រ្តធ្វើដោយប្រើចបគឺ ក្រោយដំបានរយះពេល២អាទិត្យគេត្រូវជ្រំជ្រោយដីអោយផុសល្អ ហាលដី២ថ្ងៃទើបពូនរងឡើងវិញ ដើម្បើអោយស្មៅចង្រៃងាប់ ។ លើកទី២ គេអាចជំរះយកស្មៅចេញតែមិនជ្រំជ្រោយដីឡើយ ។ == អំពីជំងឹ និងវិធានការការពារ == ត្រប់ជាប្រភេទដំណាំមួយដែលទទួលរងការបំផ្លាញពីជំងឺ ផ្សិត ដូច ដើម ស្លឹក ឬស និងផ្លែ ។ ជំងឺរលួយគល់ត្រប់៖ ឈ្មោះ ( Damping off Pytmium SPP Rhizoc tonia Spp ) តាមធម្មតា ជំងឺផ្សិតតែងតែកើតឡើងដោយលក្ខខណ្ណអាកាសធាតុ និងបណ្ដាលមកកត្ដាពីសំណើមដី ។ ប្រភេទជំងឺរលួយកូនត្រប់ឈ្មោះ DarnPing off នេះគឺបំផ្លាញកូនត្រប់ទើបនិងដុះរហូតដល់កូនត្រប់មានសន្លឹកពិត លក្ខណ ពិសេសរបស់វាគឺ បណ្ដាលមកពីដីដែលមានមេរោគ ៕វិធានការការពារ ត្រូវបាចកំបោរចំនួន ២៥០ ទៅ ៣៥០ គក្រ ក្នុង១ហត ហើយភ្ជួរលុបរយះពេលពីរ សប្ដាស៍ ទើបរៀបចំដីដាំបាញ់ផ្សិតដូចជា Mancozed Maned ឬ Captan មួយអាទិត្យម្ដងៗ ចាប់ពីសាបរហូតដល់ត្រប់ចេញផ្កា និងផ្លែ ។ ===អំពីសត្វល្អិត=== សត្វល្អិតដែលបំផ្លាញដំណាំត្រប់មានេពីរក្រុមធំៗ គឺ ក្រុមចោះ និង ស៊ីបំផ្លាញ ព្រមទាំងក្រុមជញ្ជក់យករុក្ខរស ។ ក្រុមស៊ីបំផ្លាញរួមមាន ដង្កូវស៊ីរូងផ្លែ ដើម ស្លឹក ដូចជា ៖ ដង្កូវស៊ីរូងផ្លែ និងដើម ៖ ឈ្មោះ Egg plant Fruit and Shoot bore ដែលមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ត Leucinodes Orbonalis នៅក្នុងគ្រួសារ Lepidoptera លំដាប់ Pyralidem លក្ខណះនៃការបំផ្លាញមេរោគមេអំបៅតែងពង ដាក់ស្លឹកផ្នែកខាងក្រោមរាយៗជាក្រុមខ្លះទៀត ពងដាក់លើផ្កា និងដើម ក្រោយមកពងរបស់វាពងញោះហើយចោះចូលទៅក្នុងដើមផ្នែកខ្ចីនៃត្រួយបៃតង ឬក្តិបខ្ចីៗ ធ្វើអោយត្រួយនៃដំណាំត្រប់ស្រពោន ហើយផ្លែត្រប់ស្អុយមិនអាចលូតលាស់បាន ជាបពិសេស វាបង្ករកំណើតនៅលើគ្រប់ដំណាំអំបូរ សូឡាណាសេ ធ្វើអោយមានលទ្ធភាពពង្រីក ប្រជាករបានយ៉ាងលឿនក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុក្ដៅ ។ ដើមើ្បការពារនិងកត្ដាចង្រៃបែបនេះ គេត្រូវអនុវត្តន៍តាមវិធីសាស្រ្តច្រើនយ៉ាងដូចជា ៖ ជ្រើសរើសពូជធន់ទ្រាំ រៀបចំដីអោយបានត្រឹមត្រូវ ផ្លាស់ប្ដូរមុខដំណាំជ្រើសរើសរដូវអោយមានចន្លោះជួរ និងគុម្ព អោយបានត្រឹមត្រូវ កាត់លោះស្លឹកចោលខ្លះ សំអាតស្មៅក្នុងចំការព្រមទាំងមានវិធានការណ៍ប្រើប្រាសើជាតិគីមី ដើមី្បរួមផ្សំពេលសត្វល្អិតទើបនិងកើត ។ ===ការប្រមូលផល=== ត្រប់អាចប្រមូលផលបានក្រោយពីការដាំរយះពេលខុសៗគ្នាទៅតាមប្រភេទរបស់ត្រប់ និងប្រភេទ របស់ពូជ ។ ប្រភេទត្រប់ផ្លែខ្ចីដូចជា៖ ត្រប់ពងមាន់ និង ត្របើក្រាំងរមាស និង ត្រប់សណ្ដាយផ្លែខ្ចី គឺចន្លោះពី ៧០ ទៅ ៧៥ ថ្ងៃ ហើយការប្រមូលផលអាចច្រើនលើក អាស្រ័យលើការថែទាំពិសេសគឺ ការកាត់ស្លឹកចាស់ចោល ដាក់ជីបន្ថែម និងស្រោចទឹក ។ ចំពោះទិន្នផលជាមធ្យមត្រប់ក្រាំងរមាសគឺ ១១ ដល់ ១៣ តោន/ ហត ។ ត្រប់ពងមាន់ទទួលផលពីចន្លោះពី ៨ ទៅ ១០ តោន/ ហត រីឯត្រប់សណ្ដាយផ្លែខ្ចីចន្លោះពី ៧ ដល់ ៩ តោន/ ហត ។ ប្រភេទត្រប់សណ្ដាយផ្លែវែង អាចមានអាយុប្រហែលគ្នានិងត្រប់ខាងលើដែរ អាស្រ័យទៅតាមប្រភេទពូជ ពូជទំនើបចន្លោះពី ៦៥ ដល់ ៧៥ ថ្ងៃ ពូជក្នុងស្រុកចន្លោះពី ៧៥ ដល់ ៨០ ចំពោះទិន្នផលចន្លោះពី ៨ដល់១១ តោន/ ហត ។ ត្រប់អាចប្រមូលផលបានច្រើនសារអាស្រ័យលើការថែទាំ និងការកាត់ស្លឹកចាស់ៗចោលនៅពេលវាបន្ថយផ្កា ។ ដើមើ្បអោយផ្លែត្រប់ទទួលបាននូវ សោភ័ណ្ឌភាពបានល្អ និងគុណភាពគេតែងតែធ្វើការប្រមូលផលពេលព្រឹកព្រលឹម ឬ ល្ងាចត្រជាត់ ក្រោយពិស្រោចទឹកហើយ ។ បេះហើយត្រូវយកទៅផ្សើមទឹកជាចំហាយបន្ដិចៗទើបរៀបចំទុកដាក់ក្នុងឧបករណ៍ដឹកជញ្ជូន ។ ការដោតទំរ និង ការតាក់តែងមែកត្រូវដោតទ្រើងឲ្យរួចរាល់ បន្ទាប់ពីដាំកូនត្រប់បាន២អាទិត្យ ការដោតទ្រើងតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នាដែលអាចធ្វើបានដើម្បីទល់ដើម មែកធ្លាក់មកដី កាត់ខ្នែងផ្នែកខាងក្រោម ដើម្បីឲ្យមានខ្យល់ចេញចូលគ្រប់គ្រាន់។ការប្រមូលផលទំហំផ្លែត្រប់បេះទៅតាមតំរូវការទីផ្សារត្រូវបេះផ្លែនៅពេលព្រឹក ដោយប្រើកន្ត្រៃកាត់ទងបេះផ្លែដាក់ក្នុងសំភារៈដែលមានផ្ទៃរលោង ដើម្បីជៀសវៀងការកកិតនិងជាំផ្លែច្រកថង់ដែលមានបរិមាណសមស្របមានគុណភាពស្វិតថង់ត្រូវចោះរន្ធតូចៗ ដើម្បីឲ្យមានខ្យល់ចេញចូលកុំឲ្យស្លោកជៀសវាងច្រកបន្លែហួសបរិមាណ ។ ហាមប្រើសំភារៈគ្មានខ្យល់ចេញចូល ព្រោះវាធ្វើឲ្យបន្លែខូចគុណភាព (ទន់ ប្រែព៌ណលឿង និងងាយរលួយ។ ការចំរាញ់គ្រាប់ #ជំហ៊ានទី១៖ កាត់ទងផ្លែជាចំនិតស្ដែងៗ បន្ទាប់មកពុះផ្លែជាពីរ ចំណែក ។ #ជំហ៊ានទី២: យកសាច់គ្រាប់ចេញពីផ្លែ រួចច្របល់ជាមួយទឹក #ជំហ៊ានទី៣៖ ត្រាំទឹករយះពេល ៣០ វិនាទី បន្ទាប់មកច្របាច់ស្រង់គ្រាប់ចេញពីក្នុងទឹក ។ #ជំហ៊ានទី៤៖ ធ្វើការញែកជាតិរំអិលចេញពីសាច់ផ្លែ អោយបានស្អាតល្អ ។ #ជំហ៊ានទី៥៖ ដាក់ពង្រាយសាច់ផ្លែលើក្រដាស ឬ កន្សែង រក្សាទុកអោយបានស្រស់ល្អ ។ #ជំហ៊ានទី៦៖ ចុងបញ្ចប់ធ្វើការមូលកន្សែងគ្រាប់ ហើយរក្សាទុកនៅកន្លែងដែរមានត្រជាត់ស្អាត ឆ្ងាយពីកំដៅថ្ងៃ អោយរយះពេលចាប់ពី ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃ រហូតដល់គ្រាប់មានសភាពស្ងួតល្អ និង អាចយកទៅដាំបាន <ref>សៀវភៅដំណាំត្រប់របស់ក្រសួងកសិកម្ម និង នេសាទ លេខ ១៤៤៥. CAM(SF ) 2005 រ៉េន រដ្ឋា សិស្សកសិកម្ម ( បាត់ដំបង)</ref>។. == អំពីសណ្តែកកួរ == === សេចក្តីផ្តើម === ==== លក្ខណះទូទៅ ==== សណ្តែកគួរគឺជាដំណាំមួយប្រភេទដែលប្រជាជននៅកម្ពុជាក៏ដូចជាបណ្តាប្រទេសផ្សេងៗនិយមចូលចិត្តដាំ និងចាំបាច់សំរាប់ធ្វើជាអាហារ។ ម្យ៉ាងវិញទៀតប្រូតេអ៊ីនដែលមាន នៅក្នុងសណ្តែក គឺមានថាមពលមួយដែលជួយទ្រទ្រង់សារពាង្គកាយរបស់មនុស្ស។ សណ្តែកកួរគឺវាស្ថិតនៅក្នុង គ្រួសារFabacese ហើយមានឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្តVignaunguisp. sisquipedalis ឈ្មោះជាអង់គ្លេស YardLongbean .លើសពីនេះទៀតវាមានចំនួនក្រូម៉ូសូម ជាទូទៅគឺ ២n ស្មើ ៤០ ។ ==== ប្រវត្តរបស់សណ្តែកកួរ ==== សណ្តែកកួរចាប់ ផ្តើមមចាប់កំណើតនៅក្នុងប្រទេសអាមេរិកហើយរុក្ខជាតិនេះមានការគាំទ្រនិងជំរុញការនាំចេញនៃពិភពលោក នៅមុនស.វទី១៦ ព្រោះវាមានអត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់សុខភាពមនុស្ស ហើយវាបានផ្តល់វីតាមីនជាច្រើនដូចជា៖ [[វីតាមីន]] Vitamin A, VitaminB2 VitaminB1, iron, phosphorus, and potassium, and a very good source for vitamin C, folate(vetaminb9), magnesium, and manganese. == មូលហេតុនៃការសិក្សា == ការសិក្សានេះជាជំហ៊ានដំបូងដែលយើងបានសំរេចចិត្តដាំពិសោធន៍រកប្រភេទសត្វល្អិតដែលមានឥទ្ធិពលលើសណ្តែកកួរក្នុងលក្ខខ័ណ្ឌ ដីឥដ្ឋល្បាយខ្សាច់ និងមជ្ឈដ្ឌានដែល ស្ថិតនៅក្រោយសាកលវិទ្យាល័យបាត់ដំបង។ វាក៏ជាការស្រាវជ្រាវរកព័តមានថ្មី លើសណ្តែក ដើម្បីពង្រីកចំនេះដឹងបន្ថែម និងទុកជាឯកសារសំរាបការស្រាវជ្រាវដទៃទៀត។ == គោលបំណងនៃការសិក្សា == ដោយយល់ឃើញថាដំណាំសណ្តែកកួរជាដំណាំមួយសំខាន់ក្នុងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជនជាអាហារប្រចាំថ្ងៃ និងជាបន្លែដែលគេនិយមបរិភោគនោះក្រុមយើងខ្ញុំបានសិក្សាអំពីលក្ខខ័ណ្ខផ្សេងៗនិងការថែទាំសណ្តែកនេះ តាំងពីការរៀបចំដីរហូតដល់ពេលប្រមូលផលនិងការទុកដាក់ គ្រាប់ពូជ។ដើម្បីជៀសពីការបំផ្លាញពីកត្តាចង្រៃជាពិសេស សត្វល្អិត។ និងដើម្បីរកដំណោះស្រាយឲ្យការដាំដុះមានភាពល្អប្រសើរ ដល់កសិករនិងការសិក្សាផ្សេងៗទៀត។ == សារៈសំខាន់ == ការយល់ដឹងពីកត្តាចង្រៃ ជាការសំខាន់ណាស់ក្នុងការថែទាំនិងការពារដំណាំ។ចំណេះដឹងនេះបានរួមចំណែកដល់ការផលិតកសិផល ទាក់ទងនិងគុណភាព និងបរិមាណនៃទិន្នផល។ ការកំចាត់ ការបង្ការ សុទ្ធតែទាមទារបច្ចេកទេស ខ្ពស់ទើបអាចសំរេចបានល្អ និងមានប្រសិទ្ធិភាព។ វាជាការចាំបាច់ដែលត្រូវយល់ដឹងពីការបំផ្លាញ និងដំណោះស្រាយ លើដំណាំមានបញ្ហា ទើបការដាំដុះសំរេចបានជោគជ័យ។ == ទំហំនៃការសិក្សា == ការធ្វើពិសោធន៍នេះមានការរៀបចំធ្វើជាថ្នាល លើករង និងដោតចំណារ។ ក្នុងនោះយើងបានកំណត់ទំហំ និង ទ្រងទ្រាយដួចខាងក្រោម៖ # រងសណ្តែកធ្វើជា ៤រង មួយរង២ជួរ # ក្នុងមួយរងមានទំហំ ១.២ម គុណនិង៤ម # ក្នុងមួយជួរមាន១៦រណ្តៅ មួយរណ្តៅមាន២គ្រាប់ # ចន្លោះរង ៧០ស.ម ចន្លោះគុម្ព ២៥ស.ម # ប្រើចំណារអស់១២៨ និងគ្រាប់ពូជ២៥៦គ្រាប់ == សំយោគឯកសារ == === បច្ចេកទេសដាំដុះ === ការជ្រើសរើសរដូវ សីតុណ្ហភាពសមស្របសំរាប់ដំណាំនេះមាន សីតុណ្ហភាពដុះពន្លកចន្លោះពី ២៤-២៨ 0Cសីតុណ្ហភាពចេញផ្កាផ្លែចន្លោះពី ២៤-២៦ 0C ល្អបំផុតប៉ុន្ដែអាចកើនលើសពីនេះបានរហូតដល់ ២៨,៥ 0C រដូវដែលសមស្របបំផុតគឺរដូវរំហើយពីខែតុលាដល់ខែកុម្ភៈប្រចាំឆ្នាំ។ចំពោះសីតុណ្ហភាពសណ្ដែកត្រូវការពី២៥ទៅ៣០ អង្សាសេ និងពេលយប់ ១៥អង្សាសេ។ វាអាចដុះលូតលាស់បានល្អនៅរដូវក្ដៅ ប៉ុន្តែត្រូវការខ្យល់ជាចាំបាច់។ ការត្រៀមលក្ខណៈគ្រាប់ពូជ(Seed preparation)។ === គ្រាប់ពូជដែលមានសុខភាពល្អ === ដូចជាដំណាំដ៏ទៃទៀតដែរ សណ្ដែកបារាំងហើយនិងសណ្ដែកផ្សែងៗ គឺត្រូវបានសាយដោយគ្រាប់នោះ ដូច្នោះគ្រាប់មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការកំណត់ទិន្នផលផ្លែ ។ កសិករនានា គួរតែវិនិច្ឆ័យសំរាប់ការជ្រើសរើសគ្រាប់ពូជដើម្បីយកទៅព្រួស ដូចជាភាពសុទ្ធគ្រាប់ ហើយនិងភាគរយនៃដំណុះ ។តម្រូវការសំរាប់គ្រាប់ពូជាសណ្ដែកគួរគឺភាពស្អាត៩៩% ភាគរយនៃភាពលាយឡំនិងមិនមែនជាគ្រាប់ពូជ0.០៥%។គ្រាប់ពូជគឺត្រូវតែមានពណ៌លឿងក្រម៉ៅ ទម្ងន់នៃគ្រាប់ពូជគួតែមានចន្លោះពី២០០ទៅ៣០០ក្រាមក្នុង១០០០កគ្រាប់។ភាគរយនៃដំណុះគឺ៨៥ % ។ដើម្បីពិនិត្យលទ្ធភាពដំណុះគ្រាប់ពូជនោះរូបមន្ដធម្មតាត្រូបានគេប្រើប្រាស់តាមវិធីដោយគេយកគ្រាប់ពូជប្រហែល១០០ទៅ៥០០គ្រាប់ដាក់ផ្អាប់់លើក្រដាស់អនាម័យឬលើកន្សែងសើមនៅលើចានតូចមួយ។បន្ទាប់មកគ្របវាឲ្យជិតរយៈពេល២៤ម៉ោងក្រោយត្រូវរាប់ចំនួនដំណុះដែលដុះស្រង់ទិន្នន័យបែបនេះរយៈពេល៣ថ្ងៃ។ === ការបង្ករកំណើតរបស់សណ្ដែកគួរ === ការបង្ករកំណើតគឺជាការជូបគ្នារវៀងកាម៉ែតញី និងកាម៉ែតឈ្មោល បង្កើតជាស៊ីកូតក្លាយជាអំប្រ៊ីយ៉ុងហើយពេលនោះអំប្រ៊ីយ៉ុងកា្លយទៅជាគ្រាប់សណ្ដែក ។ការបង្ករកំណើតមានសារៈសំខាន់ណាស់ព្រោះប្រសិនបើរុក្ខជាតិមួយមិនបង្ករកំណើតទេវាមិនអាចវិវត្ដន៍ទៅជាផ្លែឬគ្រាប់បានឡើយ។នៅក្នុងផ្ការបស់សណ្ដែកការបង្ករកំណើតត្រូវបានបកស្រាយ៉ាងលំអិត ដោយលោកTRABURGER ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៤។ដំណើរលំអងរបស់សណ្ដែកគួរគឺចាប់ផ្ដើមនៅពេលដែលលំអងធ្លាក់ទៅលើស្ទិចម៉ានៃកេសញីស្រទាប់ខាងក្នុងនៃលំអងពេលនោះនឹងមានដុះចេញនូវបំពងមួយដែលមានឈ្មោះថាពង់ពង់លំអង។ពេលនោះបំពង់បាននាំកាម៉ែតពីទៅដល់មីក្រូហ្វីលហើយជ្រាបចូលណ្វៃយ៉ូបន្ទាប់មកចូលក្នុងថង់អំប្រ៊ីយ៉ុងនឹងកា្លយជាស៊ីកូត។ === ការរៀបចំដី === ត្រូវភ្ជួរហាលដីឱ្យស្ងួត ២ ឬ ៣ សារដើម្បីសំលាប់ស្មៅបំផ្លាញជំរកសត្វល្អិតសំលាប់មេរោគឱ្យដីធូរមានខ្យល់ ចេញចូលល្អបន្ទាប់មករាស់បំបែកដីឱ្យល្អិតប្រមូលយកស្មៅ ឬ វត្ថុកំទិចកំទីរុក្ខជាតិចេញឱ្យស្អាត ត្រូវលើករងឱ្យបានខ្ពស់ កំពស់រងពី ១៥-២០ស.ម រដូវប្រាំងរដូវវស្សា ២៥-៣០ស.ម ទទឹងរង ១២០ស.ម បណ្ដោយទៅតាមសភាពដី ។ ក្រោយពីលើករងហើយត្រូវកៀរដីឱ្យស្មើលើរងនិមួយៗ បន្ទាប់មកយកកូនចបកាប់មុខតូចកាប់ជារណ្ដៅលើករងដោយប្រើចន្លោះជួរ ៧០ស.ម ចន្លោះរណ្ដៅ ៥០ស.ម ហាលចោល ២-៣ថ្ងៃ ។ === ការដាំដុះ === ការដាំដោយគ្រាប់ផ្ទាល់ ត្រូវយកគ្រាប់ពូជដាក់ហាលថ្ងៃរយៈពេល ១-២ម៉ោង បន្ទាប់មកត្រាំគ្រាប់ពូជ៣០ក្រាមរយៈពេល ៣០នាទី រួចទៅដាំក្នុងរណ្ដៅ ២គ្រាប់ ក្នុង១រណ្ដៅ បន្ទាប់មកលប់ដីពីលើកំរាស់ ២-៣ស.ម និងរោយកំទេចចំបើងស្ងួតៗ ចំៗរណ្ដៅមួយចាប់ៗ រួចស្រោចទឹកតាមក្រោយ ។ === ការថែទាំដំណាំ === ការថែទាំដំណាំសណ្ដែកទ្រើងមានជ្រុំជ្រោយដីដកស្មៅស្រោចទឹកដាក់ជីដោតចំណារលើកទង ។ ==== អត្ថបទកូនចំណងជើង ==== ការជ្រុំជ្រោយដី និដកស្មៅ ការជ្រុំជ្រោយដីត្រូវធ្វើឡើងក្រោយពីរយៈពេល ១០-១៥ថ្ងៃ ពេលសណ្ដែកមានសន្លឹកពិត ២ ធាងគឺជ្រុំជ្រោយដីឱ្យធូរហើយពូនរងឡើងវិញនិងហាលដីឱ្យស្ងួត ២-៣ថ្ងៃ ។ លើកទី ២ គឺមិនជ្រុំជ្រោយដីឡើយប៉ុន្ដែត្រូវធ្វើស្មៅចេញឱ្យស្អាតក្រោយពីដាំរយៈពេល ៣៥-៤០ថ្ងៃ កាលណាទុកស្មៅឱ្យវែងជាជំរកសត្វល្អិតដណ្ដើមទឹកជីពន្លឺព្រមទាំងបង្កឱ្យមានជំងឺទៀតផង ។ ==== ការស្រោចស្រព ==== សណ្ដែកទ្រើងត្រូវការទឹកជាប្រចាំប៉ុន្ដែមិនត្រូវការទឹកដក់នៅក្នុងចំការឡើយ ។ ការស្រោចដោយប៉ោតជារៀងរាល់ថ្ងៃព្រឹកល្ងាចៗ ជាការល្អ ។ ចំពោះការបញ្ចូលទឹកត្រូវបញ្ចូល ២ដង ក្នុង១អាទិត្យទៅតាមសភាពដី និងធាតុអាកាស ។ សណ្ដែកត្រូវការទឹកខ្លាំងចាប់ពីវាមានអាយុ ៣០ថ្ងៃ ឡើងទៅព្រោះដំណាក់កាលនេះសណ្ដែកចាប់ផ្ដើមចេញផ្កាជាបណ្ដើរៗ រហូតដល់ពេលប្រមូលផល ។ ==== ការដោតចំណារ ==== ដំណាំសណ្ដែកទ្រើងត្រូវការទ្រើងឬចំណារសំរាប់វាតោងឡើងត្រូវយកមែកឈើឬកូនឫស្សីដែលមានប្រវែង ២,៥-៣ម មកដោតក្បែរៗគុម្ពមួយដើមៗ ហើយចងចុងចំណារគួបគ្នាឱ្យជាប់ បន្ទាប់មកដាក់ស្នួរកណ្ដាលដើម្បីឱ្យជួយជ្រែងគ្នា។ការដោតត្រូវធ្វើឡើងក្រោយពីដាំ ១២-១៨ថ្ងៃ គឺជាដំណាក់កាលដែលដំណាំត្រូវការ ។ នៅពេលខ្នែងរបស់វាចេញយើងត្រូវលើកខ្នែងសណ្ដែកពត់ទៅចងនឹងចំណារតាមទិស បញ្ច្រាស់នឹងទ្រនិចនាឡិកាប្រសិនបើដាក់ ខុសសណ្ដែកមិនតោង ឡើងឡើយ ។ == ការគ្រប់គ្រង ការកំចាត់សត្វល្អិត និងជំងឺ == វិធានការការពារមាន៤ យ៉ាងក្នុងការកំចាត់សត្វល្អិត === វិធីសាស្រ្តដំាដុះ === • ប្រើប្រាស់ពូជធន់ គ្មានជម្ងឺ • ផ្លាស់ប្តូរមុខដំណាំ និងដាំដំណាំបណ្តេញសត្វល្អិតដូចជា [[ស្លឹកគ្រៃ]] ជីនាងរង • ដាំដុះអោយទាន់ពេលវេលា សមស្របតាមរដូវកាល • ដាំចំរុះដែលមានក្លិនឆួលខ្លាំង === វិធីសាស្រ្តកំចាត់ === ដោយដៃ វិធីសាមញ្ញៗ ក្នុងការកំចាត់សត្វល្អិតនានា គឺ អនុវត្តន៍ដោយដៃនិងប្រើសំណាញ់ ព្រមទាំងសត្វល្អិតខ្លះៗ អាចបេះវាចេញដោយដៃ ហើយសំលាប់វាចោលបាន។ ជំងឺ: សណ្ដែកទ្រើងរងការបំផ្លាញដោយជំងឺជាច្រើនមានក្រុមជំងឺផ្សិតនិងក្រុមជំងឺវីរ៉ុសដូចជាៈ * ជំងឺរលាកគល់កូនសណ្ដែកៈកូនសណ្ដែកអាយុក្រោម ១០ថ្ងៃ ងាប់បានគឺស្វិតគល់ក្បែរដីដែលបណ្ដាលមកពីដីក្ដៅសំណើមខ្ពស់។ * ជំងឺពកឬសៈធ្វើឱ្យឬសសណ្ដែករលួយសំបកហើយជាំខ្មៅពិសេសនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ និងចេញផ្កាបណ្ដាលឱ្យសណ្ដែកងាប់ទាំងគុម្ពៗ។ * ជំងឺស្លឹកអុចៗ: វាច្រើនតែកើតឡើងលើស្លឹកសណ្ដែកចាស់ៗក្បែរដីច្រើននៅរដូវវស្សាមានសំណើមខ្ពស់ និងអាកាសធាតុក្ដៅ។ក្រៅពីនេះមានជំងឺផ្សេងៗទៀតដូចជាៈជំងឺម្សៅលើស្លឹក ជំងឺរួញស្លឹកសំប៉ែតដើម ជំងឺខ្មូរតោងស្លឹកពណ៌លឿងពពាល។សត្វល្អិតៈសត្វល្អិតលើសណ្ដែកទ្រើងមានដង្កវហ្វូង ដង្កូវមូរស្លឹកស៊ីត្រួយ ដង្កូវចោះផ្លែចៃស្រឹងខ្លួនខ្លីនិងស្រឹងខ្លួនវែង។ ចំពោះសត្វល្អិតខាងលើចំពោះថ្នាំគីមីដែលមានប្រសិទ្ធិភាពខ្ពស់គឺប្រភេទអាបាម៉ិចទីនលេខ ៥០ ចំនួន ៣០សេសេ លាយនឹងម្សៅកាបារីល ២ស្លាបព្រាបាយ [[ទឹក]] ១៥-១៨លីត្រ បាញ់នៅម៉ោង ៣-៤ ល្ងាច។ * ដង្កូវហ្វូង វាមានច្រើនប្រភេទដូចជាដង្កូវកាត់ដើម ពេលដង្កូវនៅតូចវាស៊ីស្លឹក កាត់គួរ កាត់ដើម ។ វាញាស់ពីសំបុកជាក្រុមៗ ពេលវាធំលាក់ខ្លួនក្រោមស្លឹក ឬពេលថ្ងៃវាលាក់ខ្លួននៅក្នុងដី ។ * ដង្កូវមូរស្លឹក ដង្កូវប្រភេទនេះ ច្រើនស៊ីរុំត្រួយដើម្បីការពារខ្លួនវា ពេលយប់វាចេញ មកបំផ្លាញ ហើយការបំផ្លាញរបស់វាមិនធន់ធ្ងរឡើយ ។ * ដង្កូវចោះផ្លែឈ្មោះ Bean pod borer ដង្កូវប្រភេទនេះវាចូលចិត្តស៊ីផ្កា និងចោះ ស៊ីនៅក្នុងផ្លែ សណ្តែកធ្វើអោយផ្លែស្អុយដាច់ជាកង់ៗ ។ * ស្រឹងជញ្ជាក់ផ្លែសណ្តែក តែងហើរពីចំការមួយទៀត មានលក្ខណៈជាហ្វូង មាន ពណ៌ខ្មៅអុចៗ ពេលនៅតូចគេចែកស្រឹងជា ២ ប្រភេទ គឺ ស្រឹងបៃតងស្មាធំ និង ស្រឹង ខ្លួនវែង មេរបស់វាពងដាក់លើស្លឹក ក្រោយពីញាស់ហើយវារោមជញ្ជាក់ផ្កា ផ្លែ ការបំផ្លាញទាំងកូនញាស់ និងមេចំណាស់ ។ ស្រឹងជញ្ជក់ផ្លែសណ្តែក តែងតែបំលាស់ទីពីចំការមួយទៅចំការមួយទៀត។ មេរបស់វាពងដាក់លើស្លឹក ក្រោយពីញស់ហើយវារោមជញ្ជក់ផ្កា ផ្លែ ការបំផ្លាញទាំងកូនទើបញស់ និងមេចំណាស់។ * អណ្តើកមាស មិនសូវមានការបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរទេ == ការប្រមូលផល == ការប្រមូលផលប្រព្រឹត្ដ្រិទៅនៅពេលអាយុកាល ៥០ ទៅ ៦០ថ្ងៃ ក្រោយពេលដាំគេអាចប្រមូលផលបានពីរដងក្នុងមួយសប្ដាហ៍។ ត្រូវឧស្សាហ៍ពិនិត្យមើលការលូតលាស់របស់ផ្លែសណ្ដែកមិនត្រូវទុកអោយវាចាស់ជ្រុលពេកទេព្រោះអាចលក់មិនដាច់ ឬ លក់មិនបានថ្លៃ។ យើងត្រូវប្រមូលផលដោយដៃ ឬ ដោយប្រើកន្ដ្រៃសំរាប់កាត់។ == ឯកសារយោង == -http://search.conduit.com/results.aspx?q=crop+management+of+long+bean&Suggest=&stype= Results&FollowOn=True&SSPV=EB_SSPV&SelfSearch=1&SearchType=SearchWeb&SearchSource=15&ctid=CT3072253&octid=CT3072253 -plant Genetic and Breedingរបស់និស្សិតជំនាន់ទី៥ ឆ្នាំទី២ -SEED PROCESSINGAND STORAGE (Copyright © 2004 by Jeffrey H. McCormack, Ph.D.) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កសិកម្ម]] 4vg6gqvw0rkjlkb3bua6kee91dbktoh 0 28817 340562 340550 2026-09-17T15:33:31Z TheRandomGoober 27248 /* អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន */ 340562 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] goyr7pdoafspvdkom2tjujdj3rb6bk3 340565 340562 2026-09-17T16:04:59Z TheRandomGoober 27248 /* អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន */ 340565 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] mtqjvst98s77udpiilz1hh6lyzulr7s 340581 340565 2026-09-18T04:09:10Z TheRandomGoober 27248 /* អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន */ 340581 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=27}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |publisher=SAGE Publications |page=181}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] rt6aydxpzgicjjfg3s7o4pzwkys5vjb 0 37067 340559 310549 2026-09-17T12:55:04Z ~2026-50225-53 53001 /* ណ */ 340559 wikitext text/x-wiki អាយតនៈ == '''ក''' == === '''[[កកុធានទី]]''' === (ន). ឈ្មោះទន្លេមួយ ដែលព្រះអានន្ទទូលអារាធនាព្រះមានព្រះភាគឱ្យទ្រង់សោយ និងជម្រះព្រះកាយ ក្នុងរវាងដំណើរផ្លូវទៅទីក្រុងកុសិនារា ក្នុងថ្ងៃបរិនិព្វាន។ === [[កកុសន្ធ]] === (ន). ព្រះនាមព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមួយព្រះអង្គ ដែលបានឧប្បត្តិកឡើងមុនគេបង្អស់ នៅខាងដើមភទ្រកប្បនេះ ''ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធកកុសន្ធះ ឬ កកុសន្ធោ''។ === កង្ខា === (ន). សេចក្តីសង្ស័យ, ដំណើរមិនអស់ចិត្ត, ធម្មជាតិជាគ្រឿងសង្ស័យ, Uncertainly, Doubt ។ (ម.ព. ''វិចិកិច្ឆា'' ផង)។ សេចក្តីសង្ស័យមាន៨​ប្រការគឺៈ * ''ពុទ្ធេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងព្រះពុទ្ធ។ * ''ធម្មេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងព្រះធម៌។ * ''សង្ឃេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងព្រះសង្ឃ។ * ''សិក្ខាយ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងការសិក្សា។ * ''បុព្វន្តេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងខន្ធជាអតីត។ * ''អបរន្តេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងខន្ធជាអនាគត។ * ''បុព្វន្តាបរន្តេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងខន្ធជាអតីត និងអនាគត។ * ''បដិច្ចសមុប្បាទេ កង្ខតិ'' សេចក្តីសង្ស័យក្នុងបដិច្ចសមុប្បាទធម៌។ === [[កង្ខាឆេទន]] === (ន). កិរិយាកាត់នូវសេចក្តីសង្ស័យ។ === [[កង្ខាវិតរណវិសុទ្ធិ]] === (ន). សេចក្តីបរិសុទ្ធិ ថ្នាក់ដែលធ្វើឲ្យកម្ចាត់សេចក្តីសង្ស័យបានគឺកំណត់ដឹងបច្ច័យនៃនាមរូបបានហើយ ទើបអស់សង្ស័យក្នុងកាលទាំងបី។ === [[កច្ច]] === (គុ). ភ្លឺ, រុងរឿង, ល្អ។ === [[កច្ចាន]] === (ន). ភិក្ខុជាពូជនៃកច្ចៈ (ភិក្ខុឈ្មោះកច្ចៈ)។ មនុស្សល្អជាឈ្មោះនៃបុព្វបុរស។ === [[កច្ចាយន]] ១ === (ន). ព្រះអរហន្តមួយរូបឈ្មោះថា ''កច្ចាយនៈ'' ហើយបានទទួលសេចក្តីសរសើរពីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធថាជា ''ឯតទគ្គៈ'' ក្នុងផ្លូវអធិប្បាយសេចក្តីសង្ខេបឲ្យពិស្តារបាន, កាលពីដើម លោកមានរូបរាងស្រស់បស់ស្អាតបាត, តែបណ្តាលមកពីបុរសម្នាក់បានឃើញរូបលោកស្អាត ហើយក៏គិត​ថាធ្វើម្តេចបានភរិយារូបស្អាតដូចលោកម្ចាស់អង្គនេះហ្អេះ! ភ្លាមន៎ុះ បុរសនោះក៏ក្លាយជាស្រី, ក្រោយមកទើបសូមខមាទោសលោក ហើយក៏ក្លាយជាបុរសវិញ, ព្រោះហេតុដូច្នេះហើយ ទើបព្រះមហាកច្ចាយនៈអធិដ្ឋានឲ្យមានរាងកាយធាតុទ្រលុកៗ ដូចដែលបានធ្លាប់ឃើញរូបសំណាក ដែលគេធ្វើជាតំណាងក្នុងសម័យបច្ចុប្បន្ននេះឯង, អ្នកខ្លះហៅលោកថា ''ព្រះកំចាយៗ'' ។ === [[កច្ចាយន]] ២ === (ន), នាមព្រះមហាថេរមួយព្រះអង្គ ដែលជាអ្នកតែងក្បួនវេយ្យាករណ៍បាលីជាដើម។ វេយ្យាករណ៍បាលីនោះក៏ហៅថា ''កច្ចាយនៈ'' ដែរ (ច្រើន​ហៅថា ''មូលកច្ចាយនៈ'')។ === [[កច្ចាយនូបត្ថម្ភក]] === (ន). ឈ្មោះក្បួនវេយ្យាករណ៍ ជាជំនួយដល់មូលកច្ចាយនៈ ដែលសម្តេចព្រះសុមេធាធិបតី '''ជួន ណាត''' ''ជោតញ្ញាណោ'' ព្រះសង្ឃរាជថ្នាក់ទី១ គណៈមហានិកាយ បាន​រៀប​រៀង​ក្នុង​កាល​ដែល​សម្តេច​បាន​សមណ​សក្តិ​ជា​ព្រះ​គ្រូ​សង្ឃ​សត្ថា។ === [[កច្ចប]] === (ន). អណ្តើក (Tortoise, Turtle)។ === [[កដត្តាកម្ម]] === (ន). កម្មដែលកើតឡើងដោយមិនបានគិតទុកជាមុន ឬមានចេតនាមិនច្បាស់លាស់។ កម្ម​ដែល​ធ្លាប់​ធ្វើ​ទុក​ក្នុង​អតីតភព អង្គធម៌បានដល់​អកុសលកម្ម១២ មហាកុសលកម្ម៨ (ម.ព. ''កម្ម'' ផង)។ ===[[កឋិន]]=== (ន). ឈ្មោះបុណ្យមួយដែលពុទ្ធបរិស័ទវេរសំពត់​ថ្វាយ​ដល់ព្រះសង្ឃ ក្នុងរយៈពេល​២៩ថ្ងៃ​ ឬ​សំពត់​ពិសេស​ដែល​​ព្រះសាស្តា​ទ្រង់​អនុញ្ញាត​ដល់​ភិក្ខុសង្ឃ​ចំពេល​ទេស​កាល​កឋិន។ ពាក្យ​ថា​កឋិន​នេះ​នៅ​ក្នុង​គម្ពីរ​បរិវារៈ​លោក​សម្តែង​ថា : (ធម៌​ទាំង​ប៉ុន្មាន​​ដែល​តាំង​នៅ​ក្នុង​កំលុង​កឋិនត្ថារ​កិច្ច​​រាប់​តាំងពី​ភិក្ខុ​ដែល​បាន​ចូល​​បុរិមិកា​វស្សា​ជាដើម ដរាប​ដល់​ការ​ដែល​ភិក្ខុ​​ក្រាល​អនុមោទ​នា​ត្រឹមត្រូវ ប្រកប​ដោយ​ធម៌​ជាទីបំផុត, ជា​នាម​ធម៌​ខ្លះ ជា​រូប​ធម៌​ខ្លះ)។ ការ​រួបរួម​ដំណើរ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ស្មើគ្នា, ឈ្មោះ​អំពើ​ដែល​ឱ្យ​ឈ្មោះ, ពាក្យ​ដែល​ហៅ​តាម​ឈ្មោះ, សម្តី​និយាយ​ចេញ​ឈ្មោះ, រូបព្យញ្ជនៈ, ពាក្យ​ពោល​ចំពោះ​ធម៌​ទាំង​អស់​ហៅថា​កឋិន (សរសេរ''កថិន'' ក៏បាន)។ ===[[កឋិនកាល]]=== (ន). រយៈពេលកឋិន គឺតាំងពីថ្ងៃ១រោច ខែអស្សុជ ដល់ថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកត្តិក តាមវិនយប្បញ្ញត្តិ (ម.ព ''កឋិន'' ផង)។ === [[កឋិនទាន]] === (ន). ការធ្វើកឋិន, ការឱ្យសំពត់កឋិនដល់ភិក្ខុសង្ឃ ដែលនៅចាំវស្សា​អស់ត្រីមាស​ក្នុងវត្តណាមួយ (ម.ព​. ''[[កថិន|កឋិន]]''​ ផង)។ កឋិនមានអានិសង្ឃ៥យ៉ាងដល់ភិក្ខុគឺៈ * អនាមន្តចារោ ឱ្យរួចចាកអាបត្តិក្នុងចារិត្តសិក្ខាបទទី៦ នៅក្នុងអចេលកវគ្គ (សុទ្ធិកបាចិត្តិយៈ)។ ភិក្ខុ​ទៅ​ណាមិនបាច់លាភិក្ខុផងគ្នាបាន។ * អសមាទានចារោ ឱ្យរួចចាកអាបត្តិក្នុងទុតិយកឋិនសិក្ខាបទទី២ ក្នុងចីវរវគ្គ (និស្សគ្គីយបាចិត្តិយៈ)។ ភិក្ខុទៅណាមិនបាច់យកត្រៃចីវរគ្រប់ប្រដាប់បាន។ * គណភោជនំ ឱ្យរួចចាកអាបត្តិក្នុងគណៈភោជនទី២ក្នុងភោជនវគ្គ (សុទ្ធិកបាចិត្តិយ)។ ភិក្ខុ​អាច​ឆាន់​គណ​ភោជន​បាន។ * យាវតត្ថចីវរំ ឱ្យរួចចាកអាបត្តិក្នុងបឋមសិក្ខាបទទី១ ក្នុងចីវរវគ្គ (និស្សគ្គីយបាចិត្តិយ)។ ភិក្ខុ​អាច​ទុក​អតិរេក​ចីវរលើសពី១០ថ្ងៃទៅបាន។ * យោ ច តត្ថចីវរុប្បាទោ សោ នេសំ​ ភវិស្សតិ ឱ្យរួចចាកអាបត្តិ ឱ្យ​មាន​សិទ្ធិ​ទទួល​ចំណែក​ចីវរ​លាភ​ដែល​កើតក្នុង ''អាវាស'' នោះៗ។ === កណិការ === (ន). ឈ្មោះឈើម្យ៉ាងដែលមានផ្កាស ប្រហែលនឹងផ្កាម្លិះ​ មានក្លិនក្រអូប។ === កណ្ឋៈ === (គុ). ស្រណោះ, សង្រេងសង្រៃ។ (ន). ភាពស្រពោននៃចិត្តព្រោះបាត់របស់ជាទីស្រលាញ់។ === កណ្ឋកៈ === (ន). ឈ្មោះសេះសម្បុរស១ ដែលព្រះសិទ្ធត្ថកុមារទ្រង់គង់នៅក្នុងថ្ងៃពេញបូណ៌មី កាលដែលព្រះអង្គចេញសាងព្រះផ្នួស។ === កណ្ឌ === (ន). ប្រភេទ, ក្រុម, ផ្នែក, ពួក, ផ្នែករបស់រឿង, ព្រួញ, គ្រាប់កាំភ្លើង, ទង់, ដើម, កំណត់, បរិច្ឆេទ, វគ្គ, ខ្សែ : ''សាស្ត្រាមួយកណ្ឌ'' ។ === កណ្ឌទេសន៍ === (ន). របស់របរដែលសម្រាប់ប្រគេនព្រះសង្ឃក្នុងពិធីទេសនា (មហាជាតក)។ === កណ្ហាជិនា === (ន). ឈ្មោះព្រះរាជធីតានៃព្រះវេស្សន្តរ មានក្នុងមហាវេស្សន្តជាតក (រឿងមហាជាតក)។ === កណ្ណ === (កិ). ស្តាប់, ឮ។ === កតញ្ញាណ === (ន). ប្រាជ្ញដែលកំណត់ដឹងបាន ធ្វើកិច្ចឱ្យសម្រេចហើយ គឺទុក្ខគួរកំណត់ដឹង បានដឹងហើយ។ សមុទយៈ គួរលះ បានលះហើយ។ និរោធ គួរធ្វើឱ្យច្បាស់ បានធ្វើឱ្យជាក់ច្បាស់ហើយ។ មគ្គគួរចម្រើន គឺបដិបត្តិ ឬធ្វើឱ្យកើតហើយ។ (ម.ព. ''ញាណ'' ផង)។ === កតញ្ញុតា === (ន). សេចក្តីដឹងឧបការគុណដែលអ្នកដទៃបានធ្វើដល់ខ្លួន (Gratefulness)។ === កតញ្ញុតាធម៌ === (ន). ធម៌គឺកតញ្ញុតា។ === កតញ្ញូ === (ន). អ្នកដឹងឧបការគុណដែលអ្នកឯទៀត គេបានធ្វើហើយដល់ខ្លួន គឺអ្នកដែលមិនបានបំភ្លេច, មិនរមិលគុណគេ។ កតញ្ញូមានអានិសង្ឃ៤យ៉ាងគឺៈ * ''កុសលមូលតា'' ជាឬសគល់នៃកុសលធម៌ទាំងពួង។ * ''បធានតា'' ជាប្រធាននៃបារមីទាំងពួង។ * ''បុញ្ញាភិវឌ្ឍនោ'' ជាទីចម្រើនបុណ្យកុសល។ * ''សម្បត្តិសម្បដិច្ឆន្នោ'' ជាទីសម្រេចនូវសម្បត្តិទាំង៣ស្ថាន គឺមនុស្ស, ទេវតា, និងព្រះ​និព្វាន។ == '''ខ''' == === '''ខជ្ជភាជកៈ''' === (ន). ភិក្ខុអ្នកបានទទួលការតែងតាំងអំពីសង្ឃ ឱ្យមាននាទីចែកចង្ហាន់ (របស់បរិភោគដល់ភិក្ខុទាំងឡាយ)។ === ខត្តិយ === (ន). == '''គ''' == == '''ឃ''' == == '''ង''' == == '''ច''' == == '''ឆ''' == == '''ជ''' == == '''ឈ''' == == '''ញ''' == == '''ដ''' == == '''ឋ''' == == '''ឌ''' == == '''ឍ''' == == '''ណ''' == == '''ត''' == == '''ថនា''' == == '''ធនធានមនុស្ស''' == == '''ធាតុ''' == == '''ន''' == == '''ប''' == == '''ផ''' == == '''ព''' == == '''ភ''' == == '''ម''' == == '''យ''' == == '''រ''' == == '''ល''' == == '''វ''' == == '''ស''' == == '''ហ''' == == '''ឡ''' == អត្ថំ sguwijbcmv8bn644stknuigv5iq8ncb 0 37937 340589 306773 2026-09-18T11:13:22Z Refactor kh 53010 340589 wikitext text/x-wiki [[File:Chara01.png|thumb|200px|តំណាងសិល្បៈរបស់ក្មេងស្រីដែលមានចរិតលក្ខណៈនៃចរិតលក្ខណៈជីវចល។]] '''អានីមេ''' (「アニメ」 anime) ជាពាក្យ[[ភាសាជប៉ុន]]ដែលមកពីពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស]]ថា «animation» ពាក្យ[[ភាសាបារាំង]]ថា «animé» និងពាក្យ[[ភាសាឡាតាំង]] ដែលមានន័យថា «ចលនា» ប៉ុន្តែអត្ថន័យបច្ចុប្បន្នបានក្លាយថា «[[ភាពយន្តគំនូរជីវចល]]»។ នៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុន អានីមេមានន័យថា ភាពយន្តគំនូរជីវចលពីប្រទេសជប៉ុន ដែលលក្ខណៈសិល្បៈត្រូវបានគេសំគាល់ថាដែលភាពខុសគ្នាពីភាពយន្តគំនូរជីវចលដែលមកពីប្រភពផ្សេងទៀត។<ref>{{cite web|url=http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|title=What is Anime?|publisher=Bellaonline|accessdate=October 28, 2007|work=Lesley Aeschliman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107150423/http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|archivedate=November 7, 2007}}</ref><ref>{{cite dictionary|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/anime|title=Anime|dictionary=Merriam-Webster|year=2011|accessdate=March 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318204507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/anime|archive-date=March 18, 2012|date=}}</ref> ជាមួយសាច់រឿង សម្រួលពីអក្សរសិល្ប៍នានា ឬពីសៀវភៅថ្លុក (漫画:まんが) អានីមេជាច្រើនត្រូវបានចាក់បញ្ចាំងសប្តាហ៍លើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ មួយចំនួនទៀតត្រូវបានផលិតជាខ្សែភាពយន្តដែលចាក់បញ្ចាំងនៅក្នុងរោងភាពយន្ត។ អានីមេមួយចំនួនត្រូវបានផលិត សម្រាប់ការលក់ដោយផ្ទាល់ជាទម្រង់ ឌីវីឌី វីស៊ីឌី និងវីដេអូ ប៉ុណ្ណោះ ហៅថា អូវីអេ (OVA: Original Video Animation)។ ចំពោះមាតិកាដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយផ្ទាល់តាមរយះអ៊ីនធឺណិត ហៅថា អូអិនអេ (ONA: Original Net Animation)។ បច្ចុប្បន្ននេះមានអានីមេប្រហែល ៥០០ កំពុងត្រូវបានផលិតនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនក្នុងមួយឆ្នាំ។ == ប្រវត្តិ == ប្រទេសជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្មនៃខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩១៧ ប៉ុន្តែរូបភាពជាឧបករណ៍ផ្ទុកសម្រាប់កុមារនៃខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលបណ្តាលឱ្យការចែកចាយមានកម្រិត និងការរញ្ជួយដីដ៏អស្ចារ្យរាបកានតូនៅឆ្នាំ ១៩២៣ ស្ទូឌីយោនិងការងារដំបូងត្រូវបានបំផ្លាញភាគច្រើន គំនូរជីវចលអានីមេរឿងវែងដំបូង គឺ Momotaro Uminoshinpei (桃太郎 海の神兵) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រាជកងទ័ពជើងទឹករបស់អធិរាជជប៉ុន នៅឆ្នាំ ១៩៤៤ សម្រាប់ប្រើក្នុងការឃោសនាក្នុងសង្គ្រាម នៅសម័យក្រោយសង្គ្រាមប្រជាប្រិយភាព ក្នុងខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលដែលវាត្រូវបានស្ដារឡើងវិញតាម រហូតទសវត្សរ៍ដល់ឆ្នាំ ១៩៦០ អ្នកផលិតខ្សែចលនា ថេស៊ឹកា អូសាមុ បច្ចេកទេសត្រួសត្រាយសម្រាប់ផលិតខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលជប៉ុន ដោយធ្វើត្រាប់តាមបច្ចេកទេសរបស់អ្នកផលិតចលនានៃឌីសនីយ៍និងការគិតពីវិធីដើម្បីកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនិងការចំណាយ ការងាររបស់អូសាមុទទួលបានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងសម្បើមនៅក្រៅប្រទេសជប៉ុន ហើយត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តជាច្រើននៅអាមេរិកនិងអឺរ៉ុប រហូតដល់ចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលជប៉ុនបានបង្កើតលក្ខណៈបុគ្គលរបស់ពួកគេរហូតដល់ពួកគេអាចត្រូវបានបំបែកចេញពីខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលរបស់អាមេរិកច្បាស់ណាស់ នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ អានីមេទទួលបានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន អាជីវកម្មផលិតអានីមេកំពុងតែរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០០ ភាពល្បីល្បាញនៃខ្សែអានីមេបានរីករាលដាលនៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុន ទន្ទឹមនឹងការពង្រីកទីផ្សារអានីមេនៅក្រៅប្រទេសសម្រាប់មនុស្សដែលចូលចិត្ត។ == វាក្យសព្ទ == ''អានីមេ'' (アニメ) គឺជាអក្សរកាត់សម្រាប់ អានីមេសឹន (Animation) ដែលជាពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាអង់គ្លេស (គេកត់សម្គាល់ថាវាត្រូវបានសរសេរជាកាតាកាណា) ''អានីមេសឹន'' (Animation) ដែលមានន័យថាខ្សែភាពយន្តតុក្កតា ពាក្យទាំងពីរនេះអាចផ្លាស់ប្តូរបានជាភាសាជប៉ុន ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយអក្សរកាត់ត្រូវបានប្រើជាទូទៅ ពាក្យ ''អានីមេ'' មានវិសាលភាពធំទូលាយដើម្បីគ្របដណ្តប់ខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលទាំងមូល មិនកំណត់ចំពោះប្រភេទឬទ្រង់ទ្រាយណាមួយនៃខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចល ''ជេប៉េននិមេសឹន'' (Japanimation) ដែលបណ្តាលមកពីការលាយពាក្យ ''ជេប៉េន'' ឫ ''ចាភែន'' (Japan) និង អានីមេសឹន (Animation) គឺជាពាក្យមួយទៀតដែលមានន័យដូចគ្នា ''អានីមេ'' ពាក្យនេះមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងនៅទសវត្ស ១៩៧០ និង ១៩៨០ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រើតិចជាងញឹកញាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយបានបាត់បង់ប្រជាប្រិយភាពមុនពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្នពាក្យនេះប្រើតែនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ដើម្បីបែងចែករវាងខ្សែភាពយន្តតគំនូរជីវចលទូទៅ (ដែលប្រជាជនជប៉ុនហៅរួមថាជា អា​នីមេ) និងភាពយន្តគំនូរជីវចលនោះផលិតកម្មក្នុងស្រុក == ប្រភេទ == អានីមេមានច្រើនប្រភេទដូចភាពយន្តអញ្ចឹង ជាឧទាហរណ៍ សកម្មភាព ដំណើរផ្សងព្រេង កំប្លែង សោកនាដកម្ម រវើរវាយ ភ័យរន្ធត់ ហារេម រ៉ូមែនទិច ចំអិន រឿងប្រឌិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយដូច្នេះនៅលើល។ ខ្សែអានីមេភាគច្រើនមានមាតិកាពីប្រភេទអានីមេច្រើនជាងមួយ ហើយអាចផ្ទុកសារធាតុលើសពីមួយ ធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការចាត់ថ្នាក់ខ្សែអានីមេ វាជារឿងធម្មតាទេដែលខ្សែអានីមេសកម្មភាពភាគច្រើនមានលក្ខណៈកំប្លែង ហើយនៅទីនោះអាចនឹងមានការរិះគន់ផងដែរក្នុងសង្គម ដូចគ្នានេះដែរខ្សែអានីមេស្នេហាជាច្រើន មានឈុតឆាកប្រយុទ្ធដែលខ្លាំងដូចខ្សែអានីមេសកម្មភាព ប្រភេទដែលអាចរកបានតែនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តគឺ * [[ប៊ិឆូចូ]] (美少女, Bishōjo, មានន័យថា: ក្មេងស្រីវ័យក្មេងដែលមានរាងស្អាត) * [[ប៊ិឆូនេន]] (美少年, Bishōnen, មានន័យថា: ក្មេងប្រុសស្អាតល្អ) * [[អេតឈិ]] (エッチ, Ecchi) វាត្រូវបានចាក់ឫសចេញពីអក្សរ H ក្នុងន័យជាភាសាជប៉ុនមានន័យថា អាសអាភាស ខ្សែភាពយន្តនៅក្នុងប្រភេទនេះមានរឿងកំប្លែងមនុស្សពេញវ័យអាសអាភាស ហើយមានរូបភាពងងឹតប៉ុន្តែមិនធ្លាក់ចូលក្នុងប្រភេទអាសអាភាសជាចំណុចលក់ទេ * [[ហេនតៃ]] (変態, hentai, មានន័យថា: មិនធម្មតាទេក្នុងន័យផ្លូវចិត្ត) វាគឺជាពាក្យដែលប្រើនៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុនសម្រាប់ការហៅអានីមេដែលអាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាអាសគ្រាម នៅប្រទេសជប៉ុនខ្សែអានីមេប្រភេទនេះត្រូវបានគេហៅថា Juuhachikin Anime (18禁アニメ, អានីមេសម្រាប់មនុស្សធំអាយុលើសពី ១៨ ឆ្នាំ) ឬ អេរ៉ុអានីមេ (エロアニメ, Ero Anime, មានន័យថា: អានីមេរំញោចផ្លូវភេទ) * អានីមេសម្រាប់កុមារ កំណត់គោលដៅនៅវ័យកុមារភាព * [[ឆូនេន]] (少年, Shounen, មានន័យថា: បុរសវ័យក្មេង) អានីមេផ្តោតលើក្មេងប្រុស * [[ឆូចុ]] (少女, Shoujo, មានន័យថា: ក្មេងស្រី​តូច) អានីមេផ្តោតលើក្មេងស្រី * [[សេនេន]] (青年, Seinen) អានីមេផ្តោតលើក្មេងប្រុសវ័យជំទង់ដល់បុរសដែលមានអាយុប្រហែលជា ២០ ឆ្នាំ * [[ចុសេ]] (女性, Josei) អានីមេផ្តោតលើក្មេងស្រីវ័យជំទង់ដល់បុរសដែលមានអាយុប្រហែលជា ២០ ឆ្នាំ * ម៉ាហុឆូចុ (魔法 少女, Mahō shōjo) ប្រភេទរងរបស់អានីមេប្រភេទឆូចុ ចរិតសំខាន់គឺក្មេងស្រីមានថាមពលវេទមន្តតែមួយ * ម៉ាហុឆូនេន (魔法少年, Mahō shōnen) ដូចជាប្រភេទក្មេងស្រីវេទមន្ត ប៉ុន្តែតួឯកគឺជាបុរស * [[យូរិ|ឆូចុអៃ/យូរិ]] (少女愛/百合, Shōjoai/Yuri) អានីមេផ្តោតលើការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នារវាងស្ត្រី * [[យ៉ាអូអ៊ិ|ឆូនេនអៃ/យ៉ាអូអ៊ិ]] (少年愛/やおい, Shōnenai/Yaoi) អានីមេផ្តោតលើការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នារវាងបុរស == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការច្នៃប្រឌិតរបស់ជប៉ុន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វាក្យស័ព្ទក្នុងតុក្កតាជប៉ុន]] g5fl9k3oz9wht7ksa6kst6umw0idodi 0 42933 340584 334842 2026-09-18T07:44:14Z Kompong cham 53014 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 340584 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #005A92;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS muol pali; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 0px 0px yellow;> ហស៌វរ្ម័នទី២ </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Cambodia, Koh Ker-Khleang style - Four-Armed Standing Tantric Male Divinity - 1997.18 - Cleveland Museum of Art.jpg|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | Cambodia, Koh Ker-Khleang style - Four-Armed Standing Tantric Male Divinity - 1997.18 - Cleveland Museum of Art. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''រជ្ជកាល''' | ៩៤២-៩៤៤ ([[ចក្រភពខ្មែរ]]) |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រងរាជ''' |​ ៩៤២ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាមពេញ''' | ស្រីហស៌វរ្ម័នទេវរាជ |- style="vertical-align:center;" |'''មរណៈនាម''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ក្សត្រមុន''' | [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] |- style="vertical-align:center;" |'''រាជបន្ត''' | [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] |- style="vertical-align:center;" |'''សន្តិវង្ស''' | កៅណ្ឌិន្យ (អំបូរខ្មែរជ្វា) |- style="vertical-align:center;" |'''ប្រសូត្រ''' | មិនមានកំណត់ត្រា |- style="vertical-align:center;" |'''ចូលទីវង្គត់''' | ៩៤៤ (ជន្មាយុ) មិនមានកំណត់ត្រា |- |បិតា |ជ័យវរ្ម័នទី៤ |- |មាតា |[[ជយទេវី (អង្គរ)|ជយទេវី]] |- style="vertical-align:center;" |'''ជំនឿសាសនា''' |[[ហិណ្ឌូសាសនា]] លទ្ធិ [[ព្រះវិស្ណុ]] [[ព្រះព្រហ្ម]] [[ព្រះសិវៈ]] និយម |} '''ហស៌វរ្ម័នទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Harshavarman II) (Kh-pronoun: Horsvaraman I) (ហស៌ = ញញឹម) ("ហស៌" » "Hors" mean of Cambodia royal word: Smile ) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩៤៤) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩៤២-៩៤៤) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទធូលីជេងវ្រះកម្រតេងអញឝ្រីហឝ៌វម្ម៌ទេវរាជ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញស្រីហស៌វរ្ម័នទេវរាជ" ហស៌វរ្ម័នទី២ ត្រូវបានគេឱ្យនិយមន័យថា ស្ដេចនៃស្នាមញញឹមទី២ ដែលទ្រង់ត្រូវជារាជបុត្រច្បង របស់ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] និង ត្រូវជាព្រះរាមរបស់ព្រះបាទ [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] ។ <ref> Phanindra Nath Bose (1927) [https://books.google.com.kh/books?id=ispOAAAAMAAJ&q=Harshavarman+II&dq=Harshavarman+II&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiWjtGJtKHxAhVHzzgGHfoLD3YQ6AEwAHoECAQQAw The Hindu Colony of Cambodia (Asian Library.)], Publisher: Theosophical Publishing House, Original from the University of Michigan p.410 </ref> <ref> Charles Higham (2002) [https://books.google.com.kh/books?id=lxQuAQAAIAAJ&q=Harshavarman+II&dq=Harshavarman+II&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiHxd39uaHxAhU_wTgGHaKzCkk4ChDoATAEegQICRAD Early Cultures of Mainland Southeast Asia], Publisher: Art Media Resources p.375 [[ISBN]]: 1588860280 </ref> == ចម្បាំងនៅរាជធានី កោះកេរ្តិ៍ == ក្រោយពីព្រះបាទ "ហស៌វរ្ម័នទី២" ទើបតែសោយរាជបានពីរ ឆ្នាំ ក្នុងឆ្នាំ ៩៤៤ នៃគ.​សករាជ កងទ័ពនៃរាជវង្ស "សៃលេន្ត្រៈ" ([[អង់គ្លេស]]: Sailendra) នៅឯជ្រោយម៉ាឡាយូ នៃឧបទ្វីបម៉េឡេ ([[អង់គ្លេស]]: Malay Peninsula) បានលើកទ័ព​សំពៅបរបញ្ច្រាស[[ទន្លេមេគង្គ]] វាយចូល [[រាជធានីកោះកេរ្តិ៍​]] ហើយចាប់បានព្រះបាទ "ហស៌វរ្ម័នទី២" យកទ្រង់ទៅកាត់ក្បាលនៅក្រុង "ស្រីវិជ័យ" ([[អង់គ្លេស]]: Srivijaya) និងប្រកាសជាអាណាចក្រថ្មីគឺ "អាណាចក្រចូឡា" ([[អង់គ្លេស]]: Chola dynasty) និងបានគ្រប់គ្រងរាជធានីកោះកេរ្តិ៍ អស់រយៈពេល ៣ឆ្នាំ ទើបព្រះបាទ [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]​ ដែលត្រូវជា​ព្រះអនុជរបស់ទ្រង់បណ្ដេញ ទ័ពចូឡា ឱ្យដកត្រឡប់ទៅវិញក្នុងឆ្នាំ ៩៤៧ នៃគ.សករាជ និងបានប្រកាសរាជសម្បត្តិគ្រងរាជក្នុងពេលនោះ ។ <ref> Jan M. Pluvier (1995) [https://books.google.com.kh/books?id=gzRtAAAAMAAJ&q=Chola+dynasty+koh+ker+Khmer&dq=Chola+dynasty+koh+ker+Khmer&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjdjIn3w6HxAhXtwosBHZN1AjsQ6AEwAnoECAoQAw Historical Atlas of South-East Asia ], Publisher: E.J. Brill, Original from the University of Michigan p.147 [[ISBN]]: 9004102388 </ref> == កំណត់ត្រា == យោងតាមកំណត់ត្រា របស់ក្រុមប្រវត្តិវិទូរជាច្រើន សុទ្ធតែ​បានលើកឡើងដូចគ្នាថា ពួកគេមិនបានដឹងអ្វីច្រើនពីព្រះបាទ "[[ហស៌វរ្ម័នទី២]]" ឡើយ ហើយតាមការសង្កេតនៅរូបចម្លាក់មួយចំនួន ដែលប្រទះឃើញនៅឧបទ្វីប ម៉ាឡេ ([[អង់គ្លេស]]: Malay Peninsula) វាមានភាពដូចគ្នាទៅនិងរូបចម្លាក់នៃរចនាបថ នៅក្រុមប្រាសាទនា [[រាជធានី​កោះកេរ្តិ៍]] ។​ == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យ[[សំស្ក្រឹត]] ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួ[[អក្សរខ្មែរ]] បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩៤៤)''}} {{Succession box|before= [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]|title=[[ចក្រភពខ្មែរ]]|years='''៩៤២–៩៤៤'''|after=[[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]]}} {{S-end}} == ឯកសារយោង == 8vl6pwvm71telga29m0ydr0m2pnndh8 3 43090 340576 259837 2026-09-18T02:36:15Z Max 40997 Max បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SHB2000]] ទៅ [[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SHB]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]" to "[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]" 259837 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.</div> ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc 0 46587 340560 340551 2026-09-17T14:29:23Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340551|340551]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-50228-69|~2026-50228-69]] ([[User talk:~2026-50228-69|ការពិភាក្សា​]]) 340560 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន មន្ទីរពេទ្យ||name=Siriraj Hospital <br/> โรงพยาบาลศิริราช|org/group=|country=Thailand|founded=26 April 1888}} '''មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ''' ( {{Lang-th|โรงพยาบาลศิริราช}} ; RTGS ៖ Rong Phayaban Sirirat ) គឺជាមន្ទីរពេទ្យចំណាស់ជាងគេ និងធំជាងគេក្នុងប្រទេសថៃ។ វា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង [[បាងកក|​ទីក្រុង​បាងកក]] ​នៅ​ច្រាំង​ខាងលិច​នៃ [[ទន្លេចៅព្រះយា|​ទន្លេ​ចៅប្រាយ៉ា]] ទល់មុខ [[សកលវិទ្យាល័យធម្មសាទ|​សាកលវិទ្យាល័យ ធម្មាសាត]]គឺបរិវេណសាលា ឋានព្រះចន្ទ។ វាជាមន្ទីរពេទ្យបង្រៀនបឋមនៃ [[មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ Siriraj Hospital សាកលវិទ្យាល័យ Mahidol|មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រមន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ សាកលវិទ្យាល័យម៉ាហីដុល]] ។ [[ឯកសារ:Siriraj_Hospital-Pano.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល| មន្ទីរពេទ្យ Siriraj ពីទន្លេ Chao Phraya]] មន្ទីរពេទ្យនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ [[ចុល្លាង្ករណ៍|ព្រះបាទ ចុល្លាង្ករណ៍]] ក្នុងឆ្នាំ 1888 ពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីការផ្ទុះ ជំងឺអាសន្នរោគ ទូទាំងពិភពលោក។ វាត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះតាមកូនប្រុសអាយុ 18 ខែរបស់ស្តេចគឺព្រះអង្គម្ចាស់ សិរីរាជ កៈគោហាបាន ដែលបានស្លាប់ដោយសារ ជំងឺរាគ មួយឆ្នាំមុនការបើកមន្ទីរពេទ្យ។ សាលាពេទ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងពីរឆ្នាំក្រោយមកនៅឆ្នាំ 1890 ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ|ទីបុ័ង្កររស្មីជោតិ]] ក៏ប្រសូតនៅទីនេះដែរ។ មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ គឺជាកន្លែងស្នាក់នៅរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រថៃ [[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] ចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៩ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣។ គាត់បានចូលមន្ទីរពេទ្យដើម្បីព្យាបាលជម្ងឺផ្លូវដង្ហើម។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ 2014 ព្រះមហាក្សត្រ ភូមិពលអតុល្យតេជ បានវះកាត់តម្រងនោមនៅមន្ទីរពេទ្យសិរិរាជ ។ គាត់បានសោទិវង្កតនៅទីនោះនៅថ្ងៃទី 13 ខែតុលាឆ្នាំ 2016 ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == == ឯកសារយោង == lbnroeboo2ht7n0x35a0z083p365ekh 340561 340560 2026-09-17T14:59:12Z TheRandomGoober 27248 កែតម្រូវអក្ខរាវិរុទ្ធ 340561 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន មន្ទីរពេទ្យ | name= មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ<br/>โรงพยาบาลศิริราช |org/group= | image = Mahidol University.jpg | caption = | location = [[បាងកក]] | region = | state = | country = ថៃ | healthcare = ប្រព័ន្ធធានារ៉ាប់រងសុខាភិបាលជាតិ | funding = Public | beds = ២,១៤៥<ref>http://gishealth.moph.go.th/healthmap/infoequip.php?maincode=13814}}</ref> | founded = ២៦​ មេសា ១៨៨៨ | website = {{url|www2.si.mahidol.ac.th/en/}} }} '''មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ''' ([[ភាសាថៃ]]៖ โรงพยาบาลศิริราช, ''រោងព្យាបាលសិរីរាជ'') គឺជាមន្ទីរពេទ្យរដ្ឋចំណាស់ជាងគេ និងធំជាងគេនៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]]។ វាមានទីតាំង​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង[[បាងកក|​ទីក្រុង​បាងកក]] ​នៅឯ​ច្រាំង​ខាងលិច​នៃ[[ទន្លេចៅព្រះយា|​ទន្លេ​ចៅប្រាយ៉ា]]ទល់មុខអគារមហាវិទ្យាល័យព្រះចន្ទនៃ[[សកលវិទ្យាល័យធម្មសាស្ត្រ]]។ វានេះផងដែរជាមន្ទីរពេទ្យបង្ហាត់បង្រៀនបឋមនៃ[[មហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រមន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ សាកលវិទ្យាល័យមហិតល]]។ ==ប្រវត្តិ== [[ឯកសារ:Siriraj_Hospital-Pano.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច|350x350ភីកសែល|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជពីទន្លេចៅប្រាយ៉ា]] មន្ទីរពេទ្យនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[ចុល្លាង្ករណ៍|ព្រះបាទចុល្លាង្ករណ៍]]ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៨ ពោលគឺពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីការផ្ទុះជំងឺ[[អាសន្នរោគ]]សកល។ មន្ទីរពេទ្យត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមបុត្រាព្រះជន្ម ១៨ ខែរបស់ព្រះអង្គព្រះនាម សិរីរាជ កៈគោហាបាន ដែលបានចូលទិវង្គតទៅដោយសារ[[រោគមួល]]មួយឆ្នាំមុនមន្ទីរពេទ្យបើកសម្ពោធ។ សាលាពេទ្យត្រូវបានបង្កើតឡើងពីរឆ្នាំក្រោយមកទៀតនៅឆ្នាំ១៨៩០។ ព្រះអង្គម្ចាស់[[ទីប៉័ង្កររស្មីជោតិ|ទីបុ័ង្កររស្មីជោតិ]]ទ្រង់បានប្រសូតនៅទីនេះ។ មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជគឺជាទីប្រថាប់បស់អតីតព្រះមហាក្សត្រថៃ ព្រះបាទ[[ភូមិពលអតុល្យតេជ]] ចាប់ពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៩ ដល់ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣ ដោយព្រះអង្គត្រូវទទួលការព្យាបាលពីជម្ងឺផ្លូវដង្ហើម។ នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០១៤ ព្រះភូមិពលអតុល្យតេជបានវះកាត់ប្រមាត់តម្រងនោមនៅមន្ទីរពេទ្យនេះ។ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០១៦ ព្រះអង្គបានសោយទិវង្គតក្នុងមន្ទីរពេទ្យនេះក្នុងព្រះជន្មាយុ ៨៨ ព្រះវស្សា។ == ​មើល​ផង​ដែរ == *[[សុខាភិបាលនៅថៃ]] *[[មន្ទីរពេទ្យនៅថៃ]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Commons category|Siriraj Hospital|មន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ}} *[https://www2.si.mahidol.ac.th/en/ គេហទំព័រមហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រមន្ទីរពេទ្យសិរីរាជ សាកលវិទ្យាល័យមហិតល] *[http://www.ra.mahidol.ac.th Ramathibodi Hospital Faculty of Medicine], the younger sister medical school of [http://www.mahidol.ac.th Mahidol University] *{{Cite web|title=About Us, Faculty of Medicine Siriraj Hospital|url=https://www2.si.mahidol.ac.th/en/our-history/}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាកលវិទ្យាល័យមហិតល]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ទីរពេទ្យនៅបាងកក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ទីរពេទ្យបើកនៅឆ្នាំ១៨៨៨]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មន្ទីរពេទ្យនៅថៃ]] b4l8rjwbm3htbimrwdigb24yjgbd8lw 0 50087 340587 338922 2026-09-18T08:01:18Z Hy Menghor 53015 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 340587 wikitext text/x-wiki {{pp-move-indef}} <noinclude>{{pp-protected|small=yes}}</noinclude> {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #FFA500;" colspan="2"|<p style="font-family:Khmer OS; font-size: 15pt; color: #FFFFFF; text-shadow: 1px 0px yellow;> '''ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី''' </p> |- style="text-align:center;" | colspan="2" | |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" |'''Preah Dhamma Vanak Veasei Chanmoni''' |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |'''បាវចនា''' | [[File:Flag of Buddhism.svg|20px]] ទង់ពុទ្ធសាសនា |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះនាម''' | វនវាសី ចន្ទមុនី |- style="vertical-align:center;" |'''គោរម្យងារ''' | ព្រះសង្ឃាធិបតី ធម្មវនវាសីចន្ទមុនី |- style="vertical-align:center;" |'''ឋានៈសង្ឃ''' | សង្ឃរាជាគណៈថ្នាក់កិត្តយស |- style="vertical-align:center;" |'''ឋានៈចាត់តាំង''' | សម្ដេចព្រះរាជគ្រូបញ្ញាញាណ |- style="vertical-align:center;" |'''សង្ឃរាជាគណៈ''' | ថ្នាក់ មហានិកាយ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះរាជក្រឹត្យ''' | នស/រកត/០៥២៣/៩៤១ |- style="vertical-align:center;" |'''រយៈពេលបួសមិនប្រាកដ''' | ១០ ឆ្នាំ |- style="vertical-align:center;" |'''ឈ្មោះកំណើតមិនប្រាកដ''' | ស៊ុន ចាន់វីរៈ |- style="vertical-align:center;" |'''ឆ្នាំកំណើតមិនប្រាកដ''' | ១៩៩៦ |- style="vertical-align:center;" |'''ឪពុកម្ដាយ''' <br> '''(ជំនាន់ទី៣)''' | ត្រូវជាកូនចិញ្ចឹម |- style="vertical-align:center;" |'''ការប្រើប្រាសភាសា''' |​[[ភាសាខ្មែរ]], [[អង់គ្លេស]], [[ចិន]], [[បារាំង]], [[ថៃ]], [[សំស្ក្រឹត]], [[ភាសាបាលី]], ភាសាអមនុស្ស និង ភាសាផ្សេងៗទៀត |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រូឧបជ្ឈាយ៍''' | ព្រះពុទ្ធាចារ្យ |- style="vertical-align:center;" |'''ឆ្នាំប្រសូត (សង្ស័យ)''' | ១៩១៣ |- style="vertical-align:center;" |'''រយៈពេលបួស (សង្ស័យ)''' | ១១១ ឆ្នាំ |- style="vertical-align:center;" |'''គ្រឿងឥស្សរិយយស''' | មុនីសារភ័ណ្ឌ ថ្នាក់មហាសិរីវឌ្ឈន៍ |- style="vertical-align:center;" |'''ព្រះរាជក្រឹត្យ''' | នស/រកត/១១២៣/២៤២៨ |- style="vertical-align:center;" |'''វត្តអារាម''' | វត្តចន្ទប្បជោត្តនារាម <br> ហៅវត្តតាសុត <br> [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] |} '''ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី''' ([[អង់គ្លេស]]: Preah Dhamma Vanak Veasei Chanmoni) នាមកំណើត: (ស៊ុន ចាន់វីរៈ) ឆ្នាំកំណើត ១៩៩៦ លោកជា ចៅអធិការវត្ត ចន្ទប្បជោត្តនារាម "ហៅវត្តាសុត" ស្ថិតនៅភូមិប៉ាតឡាង ឃុំក្រាំងលាវ ស្រុករលាប្អៀរ [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]] ។ លោកជាព្រះសង្ឃដែលមានភាពល្បីល្បាញបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងរយៈពេល ៥៥ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដែលគិតចាប់ពីការយាងចូលព្រះទិវង្គត របស់សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] ឆ្នាំ ១៩៦៩ ។ តាមរយៈកាយវិកា និង ចំណេះដឹងដ៏ទូលំទូលាយរបស់លោក ត្រូវបានមហាជនដាក់ការសង្ស័យថាលោក អាចមានជន្មាយុច្រើនជាងនេះ ។ លោកជាព្រះសង្ឃមួយអង្គ ដែលចូលទៅគង់នៅក្នុងព្រៃដើម្បីធ្វើបដិបត្តិធម៌ ហើយនៅពេលដែលលោកចេញមកវិញ ត្រូវបានមហាជនហៅសម្គាល់ថា "សង្ឃធុតង្គ" ដែលមានន័យថាសង្ឃដែលគ្មានកិលេស ។<ref>Domrey News (2023) [https://domreynews.com/news-detail/331 ប្រវត្តិ ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទ មុនី ដែលកំពុងល្បី នៅខេត្តកំពង់ឆ្នាំង!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240602185903/https://domreynews.com/news-detail/331 |date=2024-06-02 }}, Website: domreynews.com, Publication: December, 2023</ref> == បុព្វហេតុនៃភាពល្បីល្បាញ == '''Causes of famous''' ព្រះអង្គធម្ម វនវាសី ចន្ទមុនី ត្រូវបានមហាជនចាប់អារម្មណ៍តាមរយៈការផុសរូបចែកចាយនៅលើបណ្ដាញសង្គមរបស់លោកគ្រូបង្រៀនធម៌ម្នាក់ ដែលបានលើកយកជើងព្រះអង្គចន្ទមុនីដាក់លើក្បាលរបស់ខ្លួន ហើយលោកគ្រូម្នាក់នោះត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាលោកវេជ្ជបណ្ឌិត "ថោងនីដាមុនី" ជាដំបូងការចែកចាយរូបភាពនេះត្រូវបានមហាជនបញ្ចេញមតិចូលទៅជេរត្មិះដៀលដល់លោកជាខ្លាំង ប៉ុន្តែក្រោយមក លោក ថោងនីដាមុនី បានចេញមកបកស្រាយដោយផ្ទាល់ ថានេះជាចេតនារបស់លោក និង ជាការស្ម័គចិត្តដោយខ្លួនឯង ដោយភាពជ្រះថ្លា មិនពាក់ព័ន្ធទៅនិង ព្រះអង្គចន្ទមុនីនោះទេ ។ មហាជនចាប់ផ្ដើមចាប់អារម្មណ៍ជាខ្លាំងទៅលើរឿងនេះ ព្រោះលោកថោងដាមុនី ជាមនុស្សដែលយល់ដឹងអំពីធម៌ព្រះពុទ្ធច្រើនហើយលោកកម្រទៅគោរពព្រះសង្ឃណាមួយដល់ថ្នាក់នេះណាស់ ដូចនេះហើយ មនុស្សជាច្រើនបានធ្វើការចុះទៅផ្ទាល់ដើម្បីសាកសួរធម៌ និង បញ្ហាផ្សេងៗក្នុងសាសនាដើម្បីឱ្យព្រះសង្ឃអង្គនេះបកស្រាយ ។ ការបកស្រាយព្រះធម៌ និង បុព្វហេតុសាសនា របស់ព្រះអង្គ អង្គនេះ គឺមានដំណើរប្លែកចម្លែក ធ្វើឱ្យសាធុជនទាំងពួងងាយយល់និងមិនដែលជួបពីមុនមកក្នុងរយៈពេលជាង ១០០ ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដែលមិនធ្លាប់មានព្រះសង្ឃណាមួយនៅកម្ពុជាអាចបកស្រាយបានក្បោះក្បាយដូចនេះណាស់ ដូចនេះហើយ ប្រជាជនជាច្រើនពាន់នាក់ចាប់ផ្ដើមចង់ជួបព្រះអង្គចន្ទមុនី ដើម្បីឱ្យលោកផ្ដល់នូវឱវាទ ហើយប្រជាប្រិយភាពរបស់លោកចាប់ផ្ដើមល្បីចាប់ពីពេលនោះមក ។<ref> SBM News (2023) [https://sbm.news/articles/6550552c7015ac9cd1a992f9 ផ្អើលស្រុកស្វាយចេក ព្រះអង្គធម្ម វន វាសី ចន្ទមុនី និមន្តទេសនាបុណ្យកឋិនទាននៅវត្តប្រាសាទ មនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់រង់ចាំក្រាបបង្គំ], Website: sbm.news.com, Publication: 12, November 2023 </ref> == ព្រះអង្គសំដែងឫទ្ធិ == '''He manifest power''' អំឡុងពេលដែលព្រះអង្គចន្ទមុនីសម្ដែងធម៌ មនុស្សជាច្រើនចាប់ផ្ដើមសុំទឹកមន្តដែលលោកបានសូត្របាលីអដិ្ឋដ្ឋានក្នុងចិត្ត ហើយប្រើផ្លិតបក់ធម៌បាលីទាំងអស់នោះទៅប៉ះនិងដបទឹករបស់សាធុជន រឿងអភានិហា ដែលមិនគួរឱ្យជឿ ជំងឺធ្ងន់ប្រែជាស្រាល ជំងឺស្រាលប្រែទៅជា ជាសះស្បើយ សាធុជនកាន់តែច្រើនឡើងៗបន្តចង់ជួបព្រះអង្គចន្ទមុនី ពីចំនួនរាប់ពាន់នាក់ក្នុងមួយថ្ងៃ ទៅជាចំនួនរាប់មុឺននាក់នៅក្នុងមួយថ្ងៃធ្វើឱ្យព្រះអង្គចន្ទមុនីមានភាពល្បីល្បាញទូទាំងប្រទេស ។ តាមរយៈរូបភាពបង្ហាញពីការជឿរបស់សាធុជនជាច្រើនមុឺននាក់ បានធ្វើឱ្យមនុស្សមួយចំនួនមានអគតិយល់ថា នេះជាការរៀបចំរបស់ពួកឆបោកជាប្រព័ន្ធ ឬ មានការរៀបចំដោយអ្នកនយោបាយណាមួយ ចំពោះការលើកឡើងរបស់ជនអគតិទាំងនេះ ពួកគេមិនមានជាភស្តុតាងណាមួយបង្ហាញឡើយ ក្រោយពីការបកស្រាយដោយអារម្មណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេ ។ មានព្រះសង្ឃមួយចំនួន ដោយការច្រណែនឈ្នានីស មានសង្ឃដីកាថា ព្រះសង្ឃដែលសម្ដែងបដិហារ្យ និងត្រូវដាច់អបិត្តិបរាជិក ពីព្រោះតាមច្បាប់ធម្មវិន័យ [[ព្រះពុទ្ធ|ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ]] បានហាមសាវគ្គរបស់ព្រះអង្គក្នុងការសម្ដែងបដិហារ្យ ហើយនេះជាការយល់ខុសរបស់ព្រះសង្ឃមួយចំនួននោះ ការសម្ដែងបដិហារ្យ គឺការបង្ហាញឱ្យឃើញនិងភ្នែក ចំណែកឯព្រះអង្គចន្ទមុនី លោកសម្ដែងឬទ្ធិទៅវិញទេ ព្រោះមិនអាចមើលឃើញនិងភ្នែក ។ * អគតិជនមួយចំនួនបាននិយាថា មនុស្សឈឺហើយជាវិញគឺជាការរៀបចំបោកជាប្រព័ន្ធដើម្បីឱ្យលោកចន្ទមុនីល្បី នេះជាការលាបពណ៌បង្កាច់បង្ខូចពីជនអគតិទាំងនោះសុទ្ធសាធ ក្រុមបុរាណាចារ្យ បានចុះទៅសួរផ្ទាល់មនុស្សចំនួន 500នាក់ អំពីការឈឺនៃជំងឺខុសគ្នារបស់ពួកគេ ហើយពួកគេ បានប្រាប់លម្អិតពីការជាពីជំងឺ ដែលអារម្មណ៍ពួកគេផ្ទាល់ទទួលបានគឺជាការពិត ។ == ការជាពីជំងឺមហារីក == '''Cancer recovery''' មនុស្សរាប់មុឺននាក់ដែលប៉ងទៅជួបព្រះតេជគុណចន្ទមុនី ដើម្បីសុំទឹកមន្តយកមកព្យាបាលជំងឺ ក្នុងនោះមានមនុស្សមួយចំនួនបានកើតជំងឺមហារីក ហើយពួកគេបានជាសះស្បើយឡើងវិញក្រោយពេលពួកគេបានបានបន់ស្រន់បារមីរបស់លោកចន្ទមុនី និង មួយចំនួនទៀតជាសះស្បើយពីជំងឺមហារីកតាមរយៈការទទួលទានទឹកមន្ត ។ ក្រុមបុរាណាចារ្យបានចុះទៅស្រាវជ្រាវសាកស្ទួរផ្ទាល់ទៅលើមនុស្សចំនួន ១៥០នាក់ សួរនាំពួកគេពីជំងឺមហារីក និង ការព្យាបាលរបស់ពួកគេតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ការផឹកថ្នាំពេទ្យ និង ទៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីទទួលសេវ៉ាកម្មព្យាបាលជំងឺរបស់ពួកគេផ្ទាល់ ។ ជំងឺមហារីក មានច្រើនប្រភេទ ពីកម្រិតស្រាលរហូតដល់កម្រិតធ្ងន់ ហើយពិបាកក្នុងការព្យាបាលណាស់ ព្រោះជំងឺមានការវិវត្តន៍លឿន អ្នកដែលមានជំងឺមហារីកអាចត្រឹមលេបថ្នាំពន្យាពេលនិងកាត់បន្ថយការឈឺចាប់ប៉ុនណោះ ។ ពួកគេបានផ្ដល់នូវពត៌មាននៃជំងឺមហារីករបស់ពួកគេពី ១ឆ្នាំ រហូតទៅដល់ ៤ឆ្នាំ ហើយអ្នកមួយចំនួនបានទៅទទួលការព្យាបាលនៅក្រៅប្រទេសផងដែរ ប៉ុន្តែការព្យបាលទាំងនោះមិនបាធ្វើឱ្យពួកគេជាសះស្បើយឡើយ ហើយពួកគេបែរជានិយាយស្របគ្នាត្រង់ចំនុចមួយដែលខ្លួនពួកគេទទួលបាននោះគឺជំងឺមហារីករបស់ពួកគេគឺជាសះស្បើយ ពីដុំពករីកធំ ទៅជាដុំពកតូចប៉ុនកូនដៃ ឬ ដុំពកទាំងនោះបានរលាយបាត់ចេញពីខ្លួនរបស់ពួកគេ ក្រោយពេលពួកគេបានទទួលទានទឹកមន្តរបស់ព្រះតេជគុណចន្ទមុនី ។ == រឿងអាថ៍កំបាំងក្នុងព្រៃ == '''Mystery in the forest''' មនុស្សជាច្រើននៅទូទាំងពិភពលោកតែងតែចង់ដឹងរឿងអាថ៍កំបាំងនៅក្នុងពិភពលោកយើងនេះ ហើយរឿងអាថ៍កំបាំងជាច្រើនត្រូវបានលើកមកនិយាយតៗគ្នា ហើយពេលខ្លះរឿងទាំងអស់នេះត្រូវបានមនុស្សជំនាន់មុនធ្វើការកត់ត្រាទុកទៀតផង ដូចជារឿងមានព្រះ មានទេវតាមានវិញាណខ្មោច និង មានពួកបីសាចផ្សេងៗ ហើយមនុស្សខ្លះបានជឿរឿងនេះ ហើយមនុស្សខ្លះទៀតមិនបានជឿរឿងទាំងអស់នេះទេ ប៉ុន្តែរឿងទាំងអស់នេះត្រូវបាន មនុស្សជំនាន់មុនដែលរស់នៅតំបន់ផ្សេងៗគ្នាសោះ ប៉ុន្តែពួកគេបានធ្វើកំណត់ត្រាដូចគ្នានៅទូទាំងពិភពលោក ។ ព្រះអង្គចន្ទមុនី អំឡុងពេលព្រះអង្គធ្វើធុតង្គក្នុងព្រៃ ព្រះអង្គបានជួបរឿងអាថ៍កំបាំងក្នុងព្រៃជាច្រើន ហើយព្រះអង្គបានបកស្រាយអំពីបទពីសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដែលបានជួបប្រទះនៅរឿងចម្លែកទាំងអស់នេះផងដែរ ។ ព្រះអង្គចន្ទមុនីមានសង្ឃដីកាថា ខ្លួនតេជគុណផ្ទាល់បានជួបមនុស្សទាបៗ ហើយពួកគេបានស្ម័កមកជួយលោក តាមរយៈការបញ្ជាររបស់នរណាម្នាក់ ពេលធ្វើកិច្ចការហើយពួកគេក៍ត្រឡប់ទៅវិញ មនុស្សអាថ៍កំបាំងដែលបង្ហាញខ្លួនហើយបាត់ទៅវិញនោះ ពួកគេប្រហែលជាអាចស្ថិតនៅក្នុងច្រកអាថ៍កំបាំងណាមួយដែលធ្វើការតភ្ជាប់មកកាន់ទីនេះ ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឱ្យឈ្មោះថា (Wormhole) ដែលមានន័យថាពួកគេស្ថិតនៅក្នុងផែនដីរបស់យើង ប៉ុន្តែពួកគេស្ថិតក្នុងទីអាថ៍កំបាំងណាមួយដែលយើងមិនអាចមើលឃើញ ឬ ច្រកដែលស្ថិតក្នុងចក្រវាឡមួយផ្សេងទៀត ប៉ុន្តែពួកគេធ្វើដំណើរតាមរយៈល្បឿនពន្លឺ ដែលនៅក្នុងគម្ពីរសាសនានៅកម្ពុជាសម្គាល់ថា ភពទេវតា ឬ ភពយក្ស ឬ ភពរបស់មនុស្សមួយក្រុមផ្សេងទៀតដែលស្ថិតក្នុងចក្រវាឡផ្សេង ការមានសង្ឃដីការបស់ព្រះអង្គចន្ទមុនី យើងមិនអាចសន្និដ្ឋានថាពិត ឬ ក៏អត់ទេ ប៉ុន្តែសង្ឃដីកាទាំងអស់មានកត់ត្រាដូចគ្នានៅក្នុងព្រះគម្ពីរគ្រប់សាសនាទូទាំងពិភពលោកផងដែរ ។ ការរៀបរាប់បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ព្រះអង្គចន្ទមុនី បានធ្វើឱ្យមនុស្សមួយចំនួនចូលទៅត្មិះដៀលដល់ព្រះអង្គផងដែរ ថាជាការប្រឌិតឡើងដើម្បីបោកប្រាស ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវចាំថា អ្នកបួសគឺពោលពាក្យសច្ចៈ និង មិនកុហក់ ទើបបារមីតាមថែរក្សា បើសិនជាលោកចន្ទមុនីពិតជាកុហក់មែន លោក និង ដាច់អបត្តិដាច់សីល និង មិនមានឬទ្ធិទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែគឺផ្ទុយស្រឡះពីព្រោះលោកបានរៀបរាប់រឿងនេះតាំងពីមុនដំបូង តាំងពីមិនទាន់មានសាធុជនមានជំនឿច្រើនលើសលប់មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ សង្ឃដីការបស់លោក មានកត់ត្រានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ ហើយមានភាពដូចគ្នាទៅនិងទ្រឹស្ដីរបស់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទៀតផង ផ្ទុយទៅវិញជនដែលចោទលាបពណ៌ទៅវិញទេ ដែលពួកគេមិនមានអ្វីជាសំអាងសោះ ។ == ការរំលោភលើព្រះរាជក្រឹត == '''Violation of the Royal Decree''' រាល់ជនទាំងឡាយណាដែលត្មិះដៀល ព្រះតេជគុណ ធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយណាមួយជាសាធារណៈពួកគេត្រូវប្រឈមមុខនិងច្បាប់ដាក់ទោស ព្រោះពួកគេបានរំលោភលើការសម្រេចចិត្ត របស់អង្គព្រះមហាក្សត្រ ដែលបានតែងតាំង ព្រះតេជគុណ ធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី ជាសម្ដេចព្រះរាជគ្រូបញ្ញាញាណ ដែលចុះក្នុងព្រះរាជក្រឹតលេខ (នស/រកត/០៥២៣/៩៤១) ។ រាល់ជនទាំងឡាយណាដែលធ្វើការត្មិះដៀលមើលងាយ ដល់ ព្រះតេជគុណ ចន្ទមុនី នោះក៏និងមានន័យថា ពួកគេបានមើលងាយដល់ព្រះគំនិត របស់អង្គ ព្រះមហាក្សត្រដូចគ្នា ដែលបានតែងតាំងដល់ ព្រះតេជគុណ ចន្ទមុនី ដូចនេះហើយអាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច ត្រូវស្រាវជ្រាវចាប់បុគ្គលនោះយកទៅផ្ដន្ទាទោស ។ == សេចក្ដីក្រើនរំលឹក == បុគ្គលដែលបានប្រមាថ ព្រះធម្មវនវាសីចន្ទមុនី ដោយរូបភាពបើកចំហណាមួយ អ្នកត្រូវចាំថា អ្នកបានប្រមាថសាវគ្គរបស់ព្រះដែលបានរៀបចំឱ្យលោកសង្ឃអង្គនេះចេញមកលើកសាសនាព្រះពុទ្ធឡើងវិញ ។ '''ផលបាបដែលអ្នកទទួលបានរួមមាន៖''' * ផលលំបាកនៃខ្សែរជីវិត (ដំណើរថយក្រោយ) * ផលលំបាកដែលគ្មានអ្នកដទៃមកជួយ * សេចក្ដីប្រមាថ បុគ្គលមានសីល និង ជួបផលអាក្រក់នាពេលក្រោយ ដោយ ឧបទ្ទវហេតុផ្សេងៗ * ធ្លាក់នរក ៧ជាន់ ប្រសិនបើប្រមាថលើបុគ្គលសម្រេចឈាន ។ == សេចក្ដីពន្យល់ == មាន Video មួយបានផុសពី សិស្សានុសិស្សប៉ុន្មាននាក់ ត្រូវខ្មោចចូលក្នុងទីវត្តអារាម នៅថ្ងៃទី4 ខែកញ្ញ ឆ្នាំ 2024 ហើយអ្នកមួយចំនួនបានចូលទៅត្មិះដៀល និង ចោទប្រកាន់លាបពណ៌ថាជាការសម្ដែង ប៉ុន្តែហេតុការណ៍នេះគឺជារឿងពិត សិស្សានុសិស្សទាំងនេះត្រូវខ្មោចចូលមកជារឿយៗ 2-3 ខែមុនព្រះអង្គចន្ទមុនីនិមន្តទៅទៀត ម្ដាយឪពុកពួកគេបានយកទៅពេទ្យពិនិត្យសុខភាព តែខាងពេទ្យឆ្លើយថាមិនមានកើតអីនោះទេ គាប់ជួនព្រះអង្គចន្ទមុនីបាននិមន្តទៅ[[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] សិស្សដែលត្រូវខ្មោចចូលជាសិស្ស អនុវិឡាល័យថាឡាបរិវ៉ាត់ ស្ថិតក្នុងភូមិថាឡាបរិវ៉ាត់ ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់ ខេត្តស្ទឹងត្រែង លោកគ្រូអ្នកគ្រូបាននិមន្ត ព្រះធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី មកប្រោះព្រំ ដើម្បីបណ្ដេញខ្មោចព្រាយទាំងអស់នោះ ដែលសណ្ឋិតនៅដើមស្វាយចំនួន ៣ដើមធំៗដែលនៅក្នុងបរិវេណសាលារៀននោះ ក្រោយមកតេជគុណចន្ទមុនី បាននិមន្តទៅសាលាឆទាន នៃអាស្រម[[ប្រាសាទព្រះគោ]] ដែលមនុស្សអគតិមួយចំនួនចោទប្រកាន់ថាជាវត្ត ។ ក្រោយពេល ព្រះអង្គចន្ទមុនី ធ្វើកិច្ចបណ្ដេញខ្មោចព្រាយទាំងនោះចេញពីដើមស្វាយទាំងនោះរួច ខ្មោចព្រាយទាំងនោះក៏ចូលខ្លួនសិស្សានុសិស្សជាច្រើននាក់ក្នុងពេលតែមួយដែលប្រមាណជា ជាង១០នាក់ ។ ហេតុអ្វីខ្មោចព្រាយអាចចូលសន្ធិតក្នុងបរិវេណអាស្រមនៃប្រាសាទព្រះគោនោះបាន (ក្រុមអគតិលាបពណ៌បង្កាច់បង្ខូចថាជា វត្ត) អាចថាទីនោះមិនធ្លាប់បានធ្វីពិធីបញ្ចុះខ្សែរសីម់ា ឬ បច្ចុះអាថ័នជាកិច្ចការពារនោះទេ ជាចុងក្រោយខ្មោចព្រាយទាំងនោះដែលបានចូលខ្លួនសិស្សានុសិស្សបានចេញពីខ្លួនរបស់ពួកគេវិញ ក្រោយព្រះអង្គចន្ទមុនីបានសូត្រមន្តបាលីបណ្ដេញខ្មោចព្រាយទាំងនោះចេញ ។<ref> Dai Khmer TV (2024) [https://www.facebook.com/share/v/ss98C8a1KHbkMEuP/?mibextid=oFDknk ព្រឹត្តិការណ៍ខ្មោចចូលនៅខេត្តស្ទឹងត្រែង], Social Media: Facebook, Publication: 04 September 2024 </ref> == ការពារលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ == មួយរយៈចុងក្រោយនេះ មានជនអគតិមួយចំនួន បានធ្វើការបង្ហោះជារូបភាព ឬ កាត់ត វីដេអូ ក្នុងន័យមាក់ងាយ តិះដៀល ដល់ព្រះពិក្ខុ ធម្មវនវាសី ចន្ទមុនី នៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ។ ដើម្បីសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និង លើកកម្ពស់ក្រមសីលធម៌ពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជា ក្រុមបុរាណាចារ្យ និង ធ្វើការរបាយការណ៍ (Report) គ្រប់សកម្មភាពទាំងអស់ដែលជនអគតិ ទាំងអស់នោះបានធ្វើ ដើម្បីឱ្យប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ពួកគេខូច មិនអាចដំណើរការប្រើទៅបានជាបន្តទៀតតែម្ដង ។ យើងក៏សូមអំពាវនាវដល់សាធារណជនទាំងអស់ ចូលរួម Report គ្រប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ពួកគេ ដើម្បីបន្តបិទនៅការបង្ហោះរូបភាពកាត់ត ក្នុងចេទនា នៃការបន្ថោកជំនឿសាសនានៅកម្ពុជា ។ == ឯកសារយោង == r4xalexg7ltn0zqiahovswlkb7svyik 0 50328 340582 316705 2026-09-18T04:09:35Z ~2026-50368-59 53009 អង្ការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្មនៃអង្កការសហប្រជាជាតិ ទៅជា អង្កការស្បៀង និងកសិកម្មនៃសហប្រជាជាតិ (ពាក្យត្រូវ) 340582 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន អង្គការ | name = អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្ម (FAO) | formation = {{start date and age|1945|10|16|df=yes}} | logo = FAO logo.svg | logo_size = 120px | image = | image_size = | abbreviation = FAO | founding_location = [[ទីក្រុងកេបិច]], កាណាដា | type = [[បញ្ជីនៃទីភ្នាក់ងារឯកទេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ|ទីភ្នាក់ងារឯកទេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]] | status = សកម្ម | headquarters = [[រ៉ូម]], អ៊ីតាលី | leader_title = នាយក-អគ្គនាយកប្រធាន | leader_name = [[ឈី ទុងយី]] | parent_organization = [[ក្រុមប្រឹក្សាសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គមរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ]] | subsidiaries = | website = {{official URL}} | footnotes = {{Portal-inline|Politics|size=tiny}} }} '''អង្គការស្បៀង និងកសិកម្មនៃសហប្រជាជាតិ''' <ref group="note">{{Lang-fr|Organisation des Nations unies pour l'alimentation et l'agriculture|link=no}}; {{Lang-it|Organizzazione delle Nazioni Unite per l'alimentazione e l'agricoltura}}.</ref> ( '''FAO''' ) គឺជា[[បញ្ជីរាយនាមទីភ្នាក់ងារឯកទេសនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ|ទីភ្នាក់ងារឯកទេស]]របស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ដែលដឹកនាំកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិ ដើម្បីកម្ចាត់[[ភាព​អត់​ឃ្លាន|ភាពអត់ឃ្លាន]] និងកែលម្អអាហារូបត្ថម្ភ និង [[សន្តិសុខស្បៀងអាហារ|សន្តិសុខស្បៀង]] ។ បាវចនា[[ភាសាឡាតាំង|ឡាតាំង]] {{Lang|la|fiat panis}} បកប្រែថា "អនុញ្ញាតឱ្យមាននំបុ័ង" ។ វាត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥ <ref>{{Cite web |title=Food and Agriculture Organization {{!}} United Nations organization |url=https://www.britannica.com/topic/Food-and-Agriculture-Organization |access-date=31 December 2019 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> អង្គការស្បៀងនិងកសិកម្ម មានសមាជិកចំនួន១៩៥ ដែលក្នុងនោះមាន១៩៤ប្រទេស និង [[សហភាពអឺរ៉ុប]] ។ ទីស្នាក់ការកណ្តាលរបស់វាគឺនៅ [[ទីក្រុងរ៉ូម]] ប្រទេសអ៊ីតាលី ហើយវារក្សាការិយាល័យប្រចាំតំបន់ និងតំបន់ជុំវិញពិភពលោក ដែលប្រតិបត្តិការនៅក្នុងជាង១៣០ ប្រទេស។ <ref name="auto1">{{Cite web |title=About FAO |url=http://www.fao.org/about/en/ |access-date=31 December 2019 |website=Food and Agriculture Organization of the United Nations |language=en}}</ref> វាជួយរដ្ឋាភិបាល និងភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍សម្របសម្រួលសកម្មភាពរបស់ពួកគេដើម្បីកែលម្អ និងអភិវឌ្ឍកសិកម្ម [[ព្រៃឈើ|រុក្ខាប្រមាញ់]] [[នេសាទ]] និង [[ធនធានទឹក។|ធនធានដី និងទឹក]] ។ វាក៏ធ្វើការស្រាវជ្រាវ ផ្តល់ជំនួយបច្ចេកទេសដល់គម្រោង ដំណើរការកម្មវិធីអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាល ព្រមទាំងប្រមូលទិន្នន័យ ទិន្នផលកសិកម្ម ផលិតកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍។ <ref name="auto1" /> អង្គការស្បៀងនិងកសិកម្ម ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយសន្និសីទពីរឆ្នាំដែលតំណាងឱ្យប្រទេសសមាជិកនីមួយៗ និង [[សហភាពអឺរ៉ុប]] ដែលជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាប្រតិបត្តិដែលមានសមាជិក ៤៩នាក់។ <ref>{{Cite web |title=List of FAO members |url=http://www.fao.org/legal/home/fao-members/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820011414/http://www.fao.org/legal/home/fao-members/en |archive-date=20 August 2019 |access-date=15 October 2010 |website=fao.org |archivedate=20 សីហា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190820011414/http://www.fao.org/legal/home/fao-members/en }}</ref> អគ្គនាយក គិតត្រឹមឆ្នាំ២០១៩ [[ឈី ទុងយី|លោក ឈី ទុងយី]]នៃប្រទេសចិន មានតួនាទីជាប្រធានរដ្ឋបាល។ <ref>{{Cite web |title=Leadership {{!}} Food and Agriculture Organization of the United Nations |url=http://www.fao.org/about/leadership/en/ |access-date=31 December 2019 |website=www.fao.org |archivedate=31 ធ្នូ 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191231073445/http://www.fao.org/about/leadership/en/ |url-status=dead }}</ref> គណៈកម្មាធិការផ្សេងៗគ្រប់គ្រងបញ្ហាដូចជា ហិរញ្ញវត្ថុ កម្មវិធី កសិកម្ម និងនេសាទ។ <ref>{{Cite web |title=GSB: Home page |url=http://www.fao.org/unfao/govbodies/gsbhome/gsb-home/en/ |access-date=31 December 2019 |website=www.fao.org}}</ref> == ឯកសារយោង == <references group="note" /> p2zvwbctvqrb21earqfofwjuzdzq5af 2 54842 340566 340557 2026-09-17T16:58:08Z ANKE CHEN 53000 Add Ministry of Information directory citation for station identity and location 340566 wikitext text/x-wiki '''KPS99TV''' ជាស្ថានីយទូរទស្សន៍មួយដែលមានទីតាំងនៅក្រុងព្រះសីហនុ ប្រទេសកម្ពុជា។<ref name="tvk">ប្រុស អាន. [https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុ គាំទ្រនិងផ្តល់កិច្ចសហការជាមួយស្ថានីយទូរទស្សន៍ ខេត្តព្រះសីហនុ(KPS99TV)ក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានពិត លឿន រហ័ស ជឿទុកចិត្តជូន សាធាណ:ជនទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស]. TVK Cambodia. 2025-07-16. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17.</ref><ref name="moi-directory">[https://www.information.gov.kh/d/inb អង្គភាពបានចុះបញ្ជី]. ក្រសួងព័ត៌មាន. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17 (KPS99 TV).</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គណៈប្រតិភូមន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុបានទៅទស្សនកិច្ចនៅស្ថានីយនេះ ដើម្បីស្វែងយល់អំពីការងារផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន។<ref name="tvk" /> យោងតាមអត្ថបទរបស់ RadioInfo Asia ចេញផ្សាយនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មាតិការបស់ស្ថានីយនេះរួមមានព័ត៌មាន វប្បធម៌ ការកម្សាន្ត និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច។ កម្មវិធីរបស់ស្ថានីយនេះរួមមាន «Sihanoukville News»។<ref>[https://radioinfo.asia/news/kps99tv-sihanoukville-a-media-bridge-connecting-cambodia-to-the-world/ KPS99TV Sihanoukville: a media bridge connecting Cambodia to the world]. RadioInfo Asia. 2025-09-05. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17.</ref> វេទិកា TV360 របស់ Metfone មានទំព័រឆានែល KPS99TV។<ref>[https://tv360.metfone.com.kh/tv/kps99tv?ch=392 KPS99TV]. Metfone TV360. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17.</ref> == ឯកសារយោង == <references /> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.kps-tv.com/ គេហទំព័រផ្លូវការ] ceb0h2mxfrps3ejso0g7ofex1i49n9z 0 54843 340570 2026-09-17T21:23:59Z SEANG 168 52943 /* */ ASEAN 340570 wikitext text/x-wiki ASEAN 6voyutjpzh6nbhfrx7xh5d408z65dfa 340579 340570 2026-09-18T03:02:27Z TheRandomGoober 27248 Requesting deletion per [[WP:G1]] 340579 wikitext text/x-wiki {{លុបជាបន្ទាន់|G1}} ASEAN 544p74gogc0uh88hk7tmj7ll9dhmd2c 3 54844 340577 2026-09-18T02:36:15Z Max 40997 Max បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SHB2000]] ទៅ [[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SHB]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]" to "[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]" 340577 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SHB]] 9a8ti9t4wcqs3aaz5fum40j51os1ld1 2 54845 340585 2026-09-18T07:58:22Z Hy Menghor 53015 Cambodia need pace 340585 wikitext text/x-wiki Cambodia need pace f4r5fzupacfa6s430hebu89fb52z213 340586 340585 2026-09-18T07:59:58Z Hy Menghor 53015 អង្គរវត្ត អង្គរវត្ត គឺជាប្រាសាទបុរាណមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អង្គរ ខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ក្នុងសម័យអង្គរ និងជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្មដ៏សំខាន់មួយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ អង្គរវត្តត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងជាប្រាសាទហិណ្ឌូ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាទីសក្ការៈបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា។ ប្រាសាទមានលក្ខណៈពិសេសដោយសារប៉មប្រាសាទកណ្ដាល កំពែង និងសិលាចម្លាក់ដែលបង្ហាញពីរឿងរ៉ាវ និងទេវកថាផ្សេងៗ។ បច្ចុប្បន្ន អង្គរវត្តជាតំបន់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជា និងជាទីកន្លែងដែលមានអ្នកទេសចរមកទស្សនាពីជុំវិញពិភពលោក។ 340586 wikitext text/x-wiki '''អង្គរវត្ត''' '''អង្គរវត្ត''' គឺជាប្រាសាទបុរាណមួយស្ថិតនៅក្នុងតំបន់អង្គរ ខេត្តសៀមរាប ប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រាសាទនេះត្រូវបានសាងសង់ក្នុងសម័យអង្គរ និងជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្មដ៏សំខាន់មួយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ អង្គរវត្តត្រូវបានសាងសង់ឡើងដំបូងជាប្រាសាទហិណ្ឌូ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាទីសក្ការៈបូជាព្រះពុទ្ធសាសនា។ ប្រាសាទមានលក្ខណៈពិសេសដោយសារប៉មប្រាសាទកណ្ដាល កំពែង និងសិលាចម្លាក់ដែលបង្ហាញពីរឿងរ៉ាវ និងទេវកថាផ្សេងៗ។ បច្ចុប្បន្ន អង្គរវត្តជាតំបន់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សំខាន់របស់កម្ពុជា និងជាទីកន្លែងដែលមានអ្នកទេសចរមកទស្សនាពីជុំវិញពិភពលោក។ r9pbjsx7owvf076mwhfwyu9y7ix7jk6 0 54846 340591 2026-09-18T11:48:18Z Non Bora 53016 ការរកលុយ 340591 wikitext text/x-wiki រកលុយ 6xh7wwrnedywrlu4ia3l3r4diwmg0cy