វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1935 340592 340583 2026-09-18T14:52:51Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340583|340583]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-50538-27|~2026-50538-27]] ([[User talk:~2026-50538-27|ការពិភាក្សា​]]) 340592 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] ecbbpbr48kffukv4bwewk7j9fpg4f8k 340597 340592 2026-09-18T17:58:51Z ~2026-50538-27 53012 /* */ ភាពជាម្ចាស់ 340597 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដាកម្ពជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីសកម្ពុជា | ម្ចាស់ = EANG MENGSEANG | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ =ASEAN }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] qvxlgalsnteq7v939j0zpxthrxqrpk6 340599 340597 2026-09-18T18:11:30Z ~2026-50538-27 53012 /* */ ASNEANដោយម្ចាស់ 340599 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដាកម្ពជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីសកម្ពុជា | ម្ចាស់ = [[EANG MENGSEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ =ASEAN }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] nc43p1yv7w2xq2j1pzlrf42yqb22rxy 340600 340599 2026-09-18T18:15:13Z ~2026-50538-27 53012 /* */ ASEAN ដោយម្ចាស់ 340600 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា កម្ពជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីសASEANកម្ពុជា | ម្ចាស់ = [[EANG MENGSEANG]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ =ASEAN }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] 2fx2xrcl4hnsdjawxab0ne2n3sektjv 340624 340600 2026-09-19T02:46:52Z TheRandomGoober 27248 Undo previous edits per [[WP:VAND]] 340624 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] ecbbpbr48kffukv4bwewk7j9fpg4f8k 0 3094 340631 285701 2026-09-19T04:15:35Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340631 wikitext text/x-wiki {{pagename}} ('''{{lang-en|Kampong Svay District}}''') ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ [[ខេត្តកំពង់ធំ ]] ដែលមានរដ្ឋបាល ៧ឃុំ និង ៩៧ភូមិ÷ {| class="wikitable" ! colspan="4" |{{pagename}} |- ! លេខកូដឃុំ ! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរខ្មែរ ! ឈ្មោះឃុំជាអក្សរអង់គ្លេស ! ចំនួនភូមិ |- |០៦០២០១ |[[ឃុំជ័យ |ឃុំជ័យ ]] |Chey Commune |៦ |- |០៦០២០២ |[[ឃុំដំរីស្លាប់ |ឃុំដំរីស្លាប់ ]] |Damrei Slab Commune |៥ |- |០៦០២០៣ |[[ឃុំកំពង់គោ |ឃុំកំពង់គោ ]] |Kampong Kou Commune |៥ |- |០៦០២០៤ |[[ឃុំកំពង់ស្វាយ|ឃុំកំពង់ស្វាយ ]] |Kampong Svay Commune |១២ |- |០៦០២០៥ |[[ឃុំនីពេជ |ឃុំនីពេជ ]] |Nipech Commune |៣ |- |០៦០២០៦ |[[ឃុំផាត់សណ្ដាយ |ឃុំផាត់សណ្ដាយ ]] |Phat Sanday Commune |៥ |- |០៦០២០៧ |[[ឃុំសាន់គ |ឃុំសាន់គ ]] | San Kor​​ Commune |១៤ |- |០៦០២០៨ |[[ឃុំត្បែង|ឃុំត្បែង]] |Tbaeng Commune |១៥ |- |០៦០២០៩ |[[ឃុំត្រពាំងឫស្សី |ឃុំត្រពាំងឫស្សី ]] |Trapeang Ruessei Commune |២០ |- |០៦០២០១០ |[[ឃុំក្ដីដូង |ឃុំក្ដីដូង ]] |Kdei Doung Commune |៤ |- |០៦០២០១១ |[[ឃុំព្រៃគុយ |ឃុំព្រៃគុយ ]] |Prey Kuy Commune |៨ |- ! colspan="3"|ចំនួនភូមិសរុប |៩៧ |} '''ស្រុកកំពង់ស្វាយ'''ជាស្រុកមួយនៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។ ស្រុកកំពង់ស្វាយមាន១១ឃុំគឺ ៖ *[[ឃុំជ័យ]]​ *[[ឃុំដំរីស្លាប់]]​ *[[ឃុំកំពង់គោ]]​ *[[ឃុំកំពង់ស្វាយ]]​ *[[ឃុំនីពេជ]]​ *[[ឃុំផាត់សណ្តាយ]]​ *[[ឃុំសាន់គ]]​ *[[ឃុំត្បែង]]​ *[[ឃុំត្រពាំងឫស្សី]]​ *[[ឃុំក្ដីដូង]]​ *[[ឃុំព្រៃគុយ]]​ ឃុំក្ដីដូង និង ឃុំព្រៃគុយ ត្រូវបានផ្ទេរចេញពីក្រុងស្ទឹងសែន (អតីតស្រុកស្ទឹងសែន) មកស្រុកកំពង់ស្វាយ ក្រោយកំណែទំរង់រដ្ឋបាលឆ្នាំ២០០៨។ ==ប្រវត្ដិសាស្រ្ដ== ស្រុកកំពង់ស្វាយ គឺជាស្រុកមួយដែលស្ថិតនៅក្នុង [[ខេត្តកំពង់ធំ] នៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ហើយនៅស្រុកនោះមានបង្កើតជាសាលារៀន​ ជាច្រើនសំរាប់ក្មេងៗដែលរស់នៅក្នុងនោះបានសិក្សារៀនសូត្រ ។បើនិយាយពីស្ថានភាពរស់នៅក្នុងឆ្នាំ ២០០០ ប្រជាជននៅទីនោះគឺមិនសូវជាជឿនលឿនប៉ុន្មានទេ ពីព្រោះមានអ្នកចេះដឹងតិចតួច[[កំពង់ធំ]]។ សព្ចថ្ងៃនេះបើប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំ២០១៧ គឺវាមានភាពផ្ទុយស្រលះពីមុន ព្រោះពេលនេះមាន អ្នកដឹកនាំជាច្រើនមានភាពវៃឆ្លាតបានធ្វើអោយ ឃុំត្រពាំងឬស្សី អាចបង្កើតសាលារៀនគឺសាលាបឋមសិក្សាល្វាជោមនិងអនុវិទ្យាល័យស្ទឹងសែនដែលអាចអោយកុមារចូលរៀនបានស្ទើរទូទាំងឃុំដែលអាចកាត់បន្ថយអត្រាការមិនចេះអក្សរបានមួយភាគធំរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងឃុំនឹងបានកាត់បន្ថយ​ការចំណាយផ្សេងៗក្នុងកាធ្វើដំណើរទៅរៀននៅសាលាឆ្ងាយពីផ្ទះ។។នេះគឺជាសមិទ្ធផលល្អសំរាប់ប្រទេសជាតិក្នុងការជួយអភិវត្តន៏ប្រទេសលើគ្រប់វិស័យ ខេត្តកំពង់ធំ។ដោយឡែកនៅក្នុងចំនោមភូមិទាំងនោះមានភូមិមួយគឺ[[ភូមិអាចារ្យលាក់]]មានសាលាសំណាក់សំរាប់ធ្វើជាពិធីបុណ្យផ្សេងៗ និងមានការប្រជុំ ដោះស្រាយរាល់ចំណោទបញ្ហារ​បស់ប្រជាពលរដ្ធ និងមានការបង្រៀនអក្សរ ចំរៀងដល់កុមារនៅទីនោះទៀតផង។ដោយសារមនុស្សគ្រប់ៗរូបចេះរួមសាមគ្គីជាធ្លុងមួយដូចជានៅក្នុង[[ភូមិ]]ដែលរៀបរាប់ខាងលើបង្កើតជាកន្លែងជាច្រើនសំរាប់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។យ៉ាងណាមិញប្រទេសយើងទើបតែបានរួចផុតពីសង្រ្គាម ដូចនេះហើយនៅគ្រប់កន្លែងទាំងអស់នៅប្រទេសកម្ពុជាសុទ្ធតែត្រូវការកែប្រែ បង្កើតជាសាលារៀន មន្ទីពេទ្យ ស្ពាន ថ្នល់ គ្រប់កន្លែង ដើម្បីអោយមនុស្សជំនាន់ក្រោយ និង មនុស្សរស់នៅបច្ចុប្បន្នមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត។ [[image:Animated-Flag-Cambodia.gif|thumb|ទង់ជាតិកម្ពុជា]] [[ឯកសារ:ផលិតផលស្រូវ.jpg|ស៊ុម|ស្តាំ|ដំណាំស្រូវ]] [[ឯកសារ:ភោជនីយដ្ឋាន និង ទីកន្លែងស្នាក់នៅ.jpg|ស៊ុម|ស្តាំ|ភោជនីយដ្ឋាន]] ==សេដ្ឋិកិច្ច== សេដ្ធកិច្ចនៅក្នុងស្រុកកំពង់ស្វាយប្រជាជនប្រកបររបរ​ជាកសិករ និង ធ្វើស្រែចំការ ដាំដំណាំ បន្លែបង្ការ​ផ្សេងៗជាច្រើនទៀត។​​ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ននេះមានការរីចម្រើនច្រើន គឺ មានអគ្គីសនី និង ទឹកស្អាត ប្រើគ្រប់គ្រាន់។ ប្រជាជនមិនសូវជាមានជីវភាពគ្រប់គ្រាន់ទេ ព្រោះពួកគាត់ភាគច្រើនពុំសូវបានរៀនសូត្រគ្រប់គ្រាន់ដូចគេ។ហើយពួកគាត់ប្រកបរបរជាកម្មករ ធ្វើការអោយគេ ដូចជា ប្រកបរបរអាជីកម្មផ្សេងៗ កម្មករច្រូតកាត់ សំណង់ ​​ កម្មករ រោងចក្រ ដើម្បើចិញ្ចិមជីវិត ក៏ដូចជាកូនៗរបស់ពួកគេផងដែរ។ ==វប្បធម៏== ប្រជាជននៅស្រុកកំពង់ស្វាយកាន់សាសនាដូចជាសាសនាព្រះពុទ្ធ។ តែភាគច្រើនគឺកាន់សាសនាព្រះពុទ្ធ​ តែពួកគាត់ចេះជួយគ្នាទៅវិញទៅមកពេលមានអាសន្នម្ដងៗ​​​ រឺបុណ្យទាន បុណ្យសព ពិធីរៀបអាពាពិពាហ៏ បុណ្យភូមិឬបុណ្យជាច្រើនទៀតដែលអ្នកស្រុកប្រារព្ធឡើង ។ ==ការអប់រំ== ការអប់រំ ល្វាជោមមិនសូវមានសភាពមមាញឹកដូចនៅបណ្ដា រាជធានីខេត្តមួយចំនួននោះទេ ហើយចំនួនគ្រឹះស្ថានអប់រំក៏មិនមានច្រើនដែរជាពិសេសការអប់រំតាមសាលាក៏ដូចជាការចុះអប់រំតាមភូមិជាដើម។នៅក្នុងខេត្តនេះក៏មានសាលាមត្តេយ្យ សាលាបឋមសិក្សា អនុវិឡាលយ័ និងវិទ្យាល័យផងដែរ។ប៉ុន្តែពុំសូវបានទទួលការអប់រំទូលំទូលាយទេ ដោយសារជីវភាពខ្វះខាត និងពេលវេលាសម្រាប់សិក្សា ព្រោះពួកគាតជួយធ្វើការដើម្បីរកចំណូល និងខ្វះការយល់ដឹងច្រើន។ ==ទេសចរណ៏== ទេសចរណ៍ គ្មាន​ទេនៅក្នុងភូមិល្វាជោម ព្រោះមិនមានកន្លែងអភិវឌ្ឍន៏ដែលជាទីចាប់អារម្មណ៏។ប៉ុន្ដែមានតំបន់ទេសចរណ៏នៅក្នុង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]ជាច្រើនកន្លែងដូចជា '''រមណីយដ្ឋានបឹងសម្រឹត​''' រមណីយដ្ឋានបឹងសម្រឹត​មាន​ទីតាំង​ស្ថិតនៅ​ប្រមាណ​៣២​គីឡូម៉ែត្រ​ពី​ទី​រួម​ខេត្ត​។ រមណីយដ្ឋានបឹងសម្រឹត​គឺជា​កន្លែង​កម្សាន្ត​សម្រាប់​ភ្ញៀវគ្រប់ប្រភេទទាំងអស់មិនថាជនបរទេស ឬខ្មែរឡើយ។ '''រមណីយដ្ឋានបឹងសម្រឹត''' កាត់​តាម​ដងស្ទឹង​សែន​មួយ​នៅ​ក្រុង​ស្ទឹងសែន និង​ធ្វើដំណើរទៅត្រង់ដែល​មាន​ចម្ងាយ​៣០គីឡូម៉ែត្រ​។ ទី​នោះ​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថារមណីយដ្ឋានបឹងសម្រឹត​។ រមណីយដ្ឋាន​នេះ មាន​ទេសភាពដ៏ស្រស់ត្រកាល។ នៅ​កន្លែង​ដ៏​មនោ​រម្យ​មួយ​នេះ មាន​កន្លែងលេងកំសាន្ដជាច្រើន​៕រមណីយដ្ឋាន​នេះមាន​ការទាក់ទាញ​ចាប់អារម្មណ៍​ពី​ក្នុង​តំបន់​និង​ពិភពលោក ចំពោះ​ជីវចម្រុះ​ដូចជា​​ ព​ពួ​ក​​​​ សត្វ​​កម្រ​និង​ពពួកសត្វ​ជិត​ផុត​ពូជ​ជាដើម​។ រមណីយដ្ឋាន​ទេសចរណ៍​នេះ មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​៣០​គីឡូម៉ែត្រ​ប៉ែក​ខាងលិច​ក្រុង​កំពង់ធំ តាម​បណ្តោយ​ផ្លូវជាតិ​លេខ​៦​។ ==អាកាសធាតុ== គឺទទួលនូវខ្យល់មកពីតំបន់ត្រូពិច ដែលមានអាកាសធាតុក្តៅ ហើយសើម។ នៅរដូវដែលមានខ្យល់មូសសុង គឺមានពាំនាំមក​នូវចំនួនទឹកភ្លៀងយ៉ាងច្រើនមកជាមួយ ដែលអំណោយផលទៅដល់ការធ្វើសិកម្មនានា និងផលដំនាំផ្សេងៗ។ នៅរដូវកាលនេះខ្យល់អាកាសធាតុ បានធ្វើអោយ​ទាក់ទាញដល់ភ្ញៀវទេសចរណ៍យ៉ាងច្រើនមកទស្សនា។ អ្នកដំណើរគឺមិនចង់ជួបប្រទេះនូវគ្រោះធម្មជាតិនោះទេ ដូចជា ការផ្ទុះភ្នំភ្លើង ឬបណ្តាលមកពី​ខ្យល់ព្យុះនៅតំបន់ត្រូពិច។ '''ព័ត៌មានទូទៅអំពីអាកាសធាតុ''' - រដូវរងារ៖ ខែវិច្ឆិការ ដល់ ខែមីនា (២០ ទៅ ២៨អង្សា) - រដូវក្តៅ៖ ខែមីនា ដល់ ខែឧសភា (៣០ ទៅ ៣៥អង្សា) - រដូវភ្លៀង៖ ខែឧសភា ដល់ ខែតុលា (២៣​ទៅ ៣០អង្សា ជាមួយនឹងការឡើងសំនើម​ទៅដល់៩០ភាគរយ)នៅរដូវនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ គឺមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង នៅពេលព្រឹក។ ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== *[http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom/ Tourism Cambodia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927185440/http://www.tourismcambodia.com/Attractions/KampongThom/ |date=2007-09-27 }} *http://andybrouwer.co.uk/route6.html *http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/kampong_thom.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224051100/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/kampong_thom.html |date=2008-12-24 }} *[http://dola.gov.kh/fileadmin/templates/pdf/subdegree/2011_________________________________________194______________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________3.pdf ឯកសារគណកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ខេត្តកំពង់ធំ}} [[Category: ខេត្តកំពង់ធំ]] 2cwkliotb1awhrkuw9kyr5qgun8x5oi 0 4210 340605 334772 2026-09-18T22:23:03Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340605 wikitext text/x-wiki {{About|ប្រទេស}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស |conventional_long_name = កាណាដា |native_name = {{nobold|Canada}} |common_name = កាណដា |image_flag = Flag of Canada (Pantone).svg |flag_type = [[ទង់ជាតិកាណាដា|ទង់ជាតិ]] |image_coat = Royal Coat of arms of Canada.svg |symbol_type = [[វរលញ្ឆករកាណាដា|វរលញ្ឆករ]] |national_motto = ''[[A Mari Usque Ad Mare]]'' {{small|([[ភាសាឡាតាំង]])<br />ខ្មែរ៖ "ពីសាគរទៅសាគរ"}} |national_anthem = "[[អូកាណាដា|O Canada]]"<br/>ខ្មែរ៖ "ឱកាណាដា"<br/>{{center|[[File:"O Canada", performed by the United States Third Marine Aircraft Wing Band.oga]]}} |royal_anthem = "[[ព្រះជាម្ចាស់សូមជួយព្រះមហាក្សត្រ|God Save the King]]"<ref>{{cite web |title=Royal Anthem |date=August 11, 2017 |url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |access-date=December 18, 2020 |publisher=រដ្ឋាភិបាលកាណាដា (Government of Canada) |archivedate=ធ្នូ 6, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206190257/https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |url-status=dead }}</ref><br/>{{small|ខ្មែរ៖ "ព្រះជាម្ចាស់សូមជួយព្រះមហាក្សត្រ"}}<br/>{{center|[[File:Royal anthem Canada.ogg]]}} |image_map = Canada on the globe (Canada centered).svg |image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសកាណាដា (ក្រហម) នៅលើភូគោល |capital_type = រាជធានី |capital = [[អូតាវ៉ា]] |coordinates = {{Coord|45|24|N|75|40|W|type:city}} |largest_city = [[តូរ៉ុនតូ]] |official_languages = [[ភាសាកាណាដាអង់គ្លេស|ភាសាអង់គ្លេស]] និង [[ភាសាបារាំង]] |ethnic_groups_year = ២០១៦ |ethnic_groups_ref = <ref name="autogenerated1">{{cite web |date=October 25, 2017 |title=2016 Census of Population—Ethnic Origin, Catalog no. 98-400-X2016187 |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026161129/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=1&PID=110528&PRID=10&PTYPE=109445&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2017&THEME=120&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |archive-date=២៦ តុលា ២០១៧ |publisher=Statistics Canada}}</ref> |ethnic_groups = {{Collapsible list | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; | title = ក្រុមជនជាតិ៖| ៧២.៩% [[ជនជាតិអឺរ៉ុបកាណាដា|អឺរ៉ុប]] | ១៧.៧% [[ជនជាតិអាស៊ីកាណាដា|អាស៊ី]] | ៤.៩% [[ជនជាតិដើមនៅកាណាដា|ជនជាតិដើម]] | ៣.១% [[ជនជាតិកាណាដាស្បែកខ្មៅ|អាហ្វ្រិក]] | ១.៣% [[ជនជាតិកាណាដាអាមេរិកឡាទីន|អាមេរិកឡាទីន]] | ០.២% [[អូសេអានី]]}}<!-- Percentages total over 100% due to multiple responses --> |religion_year = ២០១១ |religion_ref = <ref name="statcan1">{{cite web |date=May 8, 2013 |title=2011 National Household Survey |url=https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515212448/http://statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |archive-date=១៥ ឧសភា ២០១៣ |publisher=Statistics Canada}}</ref> |religion = {{Collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title = សាសនា៖|៦៧.២% [[គ្រិស្តសាសនានៅកាណាដា|គ្រិស្តសាសនា]] |២៣.៩% គ្មានជំនឿសាសនា|៣.២% [[ឥស្លាមសាសនានៅកាណាដា|ឥស្លាមសាសនា]]|១.៥% [[ហិណ្ឌូសាសនានៅកាណាដា|ហិណ្ឌូសាសនា]] |១.៤% [[ស៊ីគសាសនានៅកាណាដា|ស៊ីគ]] |១.១% [[ព្រះពុទ្ធសាសនានៅកាណាដា|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] |១.០% [[ប្រវត្តិជ្វីហ្វនៅកាណាដា|ជ្វីហ្វសាសនា]] |០.៦% [[សាសនានៅកាណាដា#សាសនាផ្សេងៗ|សាសនាផ្សេងៗ]]}} |government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[សហព័ន្ធនិយម]][[ប្រព័ន្ធសភា|សភា]] |leader_title1 = [[ព្រះមហាក្សត្រកាណាដា|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1 = [[ឆាលស៍ទី ៣]] |leader_title2 = [[អគ្គទេសាភិបាលកាណាដា|អគ្គទេសាភិបាល]] |leader_name2 = [[ម៉ារី សៃម៉ន]] |leader_title3 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាណាដា|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name3 = [[ម៉ាក ខារនី]] |legislature = [[រដ្ឋសភាកាណាដា|រដ្ឋសភា]] |upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភាកាណាដា|ព្រឹទ្ធសភា]] |lower_house = [[សភាតំណាងរាស្ត្រកាណាដា|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] |sovereignty_type = ទទួលឯករាជ្យពី |sovereignty_note = [[សហរាជាណាចក្រ]] |established_event2 = [[សហព័ន្ធកាណាដា|និម្មិតកម្ម]] |established_date2 = ១ កក្កដា ១៨៦៧ |established_event3 = [[លក្ខន្តិកៈវេសត៍មីនស្ទើរឆ្នាំ១៩៣១|លក្ខន្តិកៈវេសត៍មីនស្ទើរ]] |established_date3 = ១១ ធ្នូ ១៩៣១ |established_event4 = [[ស្ដាររដ្ឋធម្មនុញ្ញាកាណាដា|កំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] |established_date4 = ១៧ មេសា ១៩៨២ |area_size = 1 E7 |area_km2 = ៩,៩៨៤,៦៧០ |area_rank = ទី២ |percent_water = ១១.៧៦ (២០១៥)<ref>{{cite web |title=Surface water and surface water change |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER# |access-date=11 កុម្ភៈ 2022 |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)}}</ref> |population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៤០,៥២៨,៣៩៦<ref>{{Cite web |date=December 19, 2023 |title=Population estimates, quarterly |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219204036/https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |archive-date=December 19, 2023 |access-date=22 កុម្ភៈ 2024 |publisher=Statistics Canada}}</ref> |population_estimate_year = ២០២៣ |population_estimate_rank = ទី៣៧ |population_census = ៣៦,៩៩១,៩៨១<ref>{{cite web |date=February 9, 2022 |title=Census Profile, 2021 Census of Population |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2021/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&DGUIDList=2021A000011124&GENDERList=1&STATISTICList=1&HEADERList=0&SearchText=Canada |url-status=live |access-date=11 កុម្ភៈ 2022}}</ref> |population_census_year = ២០២១ |population_density_km2 = ៤.២ |population_density_rank = ទី២៣៦ |GDP_PPP_year = ២០២៤ |GDP_PPP = {{increase}} ២.៥៨២ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.CA">{{cite web |date=October 25, 2024 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Canada) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=156,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |access-date=17 March 2025 |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]]}}</ref> |GDP_PPP_rank = ទី១៦ |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៦២,៧៦៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.CA" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣០ |GDP_nominal = {{increase}} ២.២១៥ ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.CA" /> |GDP_nominal_rank = ទី៩ |GDP_nominal_year = ២០២៤ |GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៥៣,៨៣៤ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.CA" /> |GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៨ |HDI_year = ២០២២ |HDI = ០.៩៣៥ |HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> |HDI_rank = ទី១៨ |HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web | |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/24 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]] |date=March 13, 2024 |archive-date=March 13, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |url-status=live}}</ref> |Gini = ២៩.២ |Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> |Gini_year = ២០២៤ |Gini_ref = <ref>{{Cite report |url=https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/income-inequality/indicator/english_459aa7f1-en |title=Income inequality |publisher=OECD |doi=10.1787/459aa7f1-en |access-date=2025-03-17 |archivedate=2024-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241207221114/https://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/income-inequality/indicator/english_459aa7f1-en |deadurl=yes }}</ref> |currency = [[ដុល្លារកាណាដា]] ($) |currency_code = CAD |time_zone = |utc_offset = −៣.៥ ទៅ −៨ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = −២.៥ ទៅ −៧ |date_format = |drives_on = ស្តាំ |cctld = [[.ca]] |calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅកាណាដា|+១]] | wikidata = Q16 }} '''ប្រទេសកាណាដា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ Canada) គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅ[[អាមេរិកខាងជើង|ទ្វីបអាមេរិកខាងជើង]]។ ប្រទេសនេះត្រួវបានបែងចែកជា[[ខេត្ត និងដែនដីកាណាដា|ខេត្តចំនួនដប់ និងដែនដីចំនួនបី]] ហើយលាតសន្ធឹងពី[[មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក]]ទៅ[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក|អាត្លង់ទិក]] និងទៅដល់[[មហាសមុទ្រអាកទិក]]នៅភាគខាងជើងដោយគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី ៩.៩៨ លាន គម^២ ដែលធ្វើឱ្យកាណាដាក្លាយជា[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមក្រឡាផ្ទៃសរុប|ប្រទេសធំជាងគេបំផុតទីពីរ]]នៅលើពិភពលោក។ កាណាដាមានព្រំដែនខាងត្បូង និងខាងលិចជាប់[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ដោយមានប្រវែងសរុប ៨,៨៩១ គីឡូម៉ែត្រ ពោលជាព្រំដែនដែលមានចម្ងាយវែងជាងគេបង្អស់នៅលើពិភពលោក។ កាណាដាមានរាជធានីឈ្មោះ[[អូតាវ៉ា]] ហើយមានតំបន់ទីប្រជុំជនធំៗបីគឺ [[តូរ៉ុនតូ]] [[ម៉ុងរ៉េអាល់]] និង[[វ៉ាន់ខូវឺ]]។ [[ជនជាតិដើមភាគតិចនៅកាណាដា|ជនជាតិដើមភាគតិច]]បានរស់នៅលើទឹកដីប្រទេសកាណាដាបច្ចុប្បន្ននេះអស់រយៈពេលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ មកដល់សតវត្សទី១៦ [[អាណានិគមកិច្ចអង់គ្លេសនៅអាមេរិកខាងជើង|អង់គ្លេស]] និង[[អាណានិគមកិច្ចបារាំងនៅអាមេរិកខាងជើង|បារាំង]]បានចាប់ផ្តើមធ្វើបេសកកម្មរុករក ហើយទីបំផុតក៏បានមកដល់ទ្វីបអាមេរិកខាងជើងដោយពួកគេបាននាំគ្នាតាំងទីលំនៅតាមឆ្នេរសមុទ្រអាត្លង់ទិក។ ជាលទ្ធផលនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធផ្សេងៗក្នុងតំបន់ បារាំងក៏ត្រូវ[[សន្ធិសញ្ញាទីក្រុងប៉ារីស (១៧៦៣)|ប្រគល់ដែនដីអាណានិគម]]ស្ទើរតែទាំងអស់របស់ខ្លួននៅ[[បារាំងថ្មី|អាមេរិកខាងជើងទៅឱ្យអង់គ្លេស]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៧៦៣។ នៅឆ្នាំ១៨៦៧ បន្ទាប់ពីមានការច្របាច់បញ្ចូលនៃទឹកដីអាណានិគមអាមេរិកខាងជើងចំនួនបីរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស កាណាដាក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងជា[[វិជិតរាជ្យ]][[សហព័ន្ធនិយម|សហព័ន្ធ]]ដែលមានខេត្តចំនួនបួន។ ទាំងអស់នេះបាននាំឱ្យកាណាដាដណ្តើមស្វ័យភាពកាន់តែច្រើនឡើងៗ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស។ ស្វ័យភាពនេះត្រូវបានគូសបញ្ជាក់ដោយ[[លក្ខន្តិកៈវេសត៍មីនស្ទើរឆ្នាំ១៩៣១]] និងត្រូវបានបញ្ចប់នៅក្នុង[[ក្រមច្បាប់កាណាដាឆ្នាំ១៩៨២]] ដែលបានកាត់ផ្តាច់ការពឹងពាក់ផ្នែកច្បាប់ទាំងឡាយពីសភានៃចក្រភពអង់គ្លេស។ ដោយជា[[ប្រទេសអភិវឌ្ឍ|ប្រទេសដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍ខ្ពស់]] កាណាដាមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗដោយឈរនៅលេខរៀងទី ២៤ នៅលើពិភពលោក និងជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតទី ១៦ នៅក្នុង[[សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]]។ ប្រទេសកាណាដាមានសេដ្ឋកិច្ចធំបំផុតទីប្រាំបីនៅលើពិភពលោក ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប និងបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិដែលមានការអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងល្អិតល្អន់។ កាណាដាក៏ជាផ្នែកមួយនៃស្ថាប័នអន្តរជាតិ និងអន្តររដ្ឋាភិបាលសំខាន់ៗ ឬក្រុមធំៗមួយចំនួនដូចជា៖ [[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] [[ប្រជាជាតិប្រាំពីរ|ហ្សេ ៧]] [[ក្រុមប្រជាជាតិទាំងដប់]] [[អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច]] [[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]] [[សមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអាកទិក]] [[អង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] វេទិកា[[សហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ី-ប៉ាស៊ីហ្វិក]] និង[[អង្គការរដ្ឋអាមេរិកាំង]]ជាដើម។ល។ == វប្បធ៌ម​និង​ភាសា == ភាសាបារាំង និងភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការ។ ==មើលផងដែរ== *[[អាមេរិកខាងជើង]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{G8}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាណាដា| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាមេរិកខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជាធិបតេយ្យសហព័ន្ធ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការអន្តរជាតិនៃក្រុមប្រទេសនិយាយភាសាបារាំង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាមេរិកភាគខាងជើង]] kc5pquj17ts0vnv8yhobj5hp4cy5ina 0 6040 340602 340578 2026-09-18T19:49:59Z ~2026-50538-27 53012 /* ឆ្នេរសមុទ្រ */ 340602 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេ * * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] ddwkqwfafnbd5hfxbn8x7c6rgnshetr 340626 340602 2026-09-19T02:49:08Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340602|340602]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-50538-27|~2026-50538-27]] ([[User talk:~2026-50538-27|ការពិភាក្សា​]]): [[WP:VAND]] 340626 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] m5c41xuv49qnanrge6vnj4vm9jxezji 8 7873 340603 239294 2026-09-18T21:05:57Z NguoiDungKhongDinhDanh 33600 Remove deprecated option. See [[:phab:T298199|T298199]] for more information. ([[:m:GS|global sysop]] action) 340603 wikitext text/x-wiki == browsing-gadgets == * Navigation_popups|popups.js|navpop.css == editing-gadgets == * HotCat|HotCat.js * wikEd|wikEd.js == interface-gadgets == * exlinks|exlinks.js * Refreshtab[dependencies=mediawiki.util]|Refreshtab.js * edittop|edittop.js * editsection|editsection.js * Blackskin|Blackskin.css * removeAccessKeys|removeAccessKeys.js * UTCLiveClock[dependencies=mediawiki.util]|UTCLiveClock.js == library-gadgets == * JSL|JSL.js * modernskin-thunks|modernskin-thunks.js fvat1i3s6rwiuxntdec0i8dex02y27e 0 7914 340604 238831 2026-09-18T22:02:02Z CommonsDelinker 142 Replacing Stalin_Full_Image.jpg with [[File:Joseph_Stalin_in_1937_with_his_pipe_smoking.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · less ambiguo 340604 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ហ្សូសែព្វ ស្តាលីន | native_name = Иосиф Виссарионович Сталин ([[ភាសារុស្ស៊ី]]) <br> იოსებ სტალინი (ភាសាចកជី) | birthname = | image = Joseph Stalin in 1937 with his pipe smoking.jpg | imagesize = | caption = រូបលោកហ្សូសែព្វ ស្តាលីនដែលបានថតក្នុងគោលបំណងយកទៅផ្សព្វផ្សាយនៅតាមទីសាធារណៈ | office = [[អង្គលេខាការបក្សកុម្មុយនិស្តសហភាពសូវៀត]] | term_start = ៣ មេសា ១៩២២ | term_end = ១៦ តុលា ១៩៥២ | predecessor = [[Vyacheslav Molotov]]<br /><small>(ជា[[អង្គលេខាការបក្សកុម្មុយនិស្តសហភាពសូវៀត|លេខាធិការទទួលខុសត្រូវ]])</small> | successor = [[ហ្ស៊កស៊ី ម៉ាលិនឃូវ]]<br /><small>(de facto)</small> | office2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃសហភាពសូវៀត]] <br> (ប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋមន្ត្រីនៃសហភាពសូវៀត) | 1blankname2 = [[ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយនៃសហភាពសូវៀត|ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ]] | 1namedata2 = [[នីកូឡៃ វសនេសេនស្គី]]<br />[[Vyacheslav Molotov]] | term_start2 = ៦ ឧសភា ១៩៤១ | term_end2 = ៥ មីនា ១៩៥៣ | predecessor2 = [[Vyacheslav Molotov]] | successor2 = [[ហ្ស៊កស៊ី ម៉ាលិនឃូវ]] | office3 = [[រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ (សហភាពសូវៀត)|ប្រធានស្នងការដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលប្រជាជន ដើម្បីការពារសហភាពសូវៀត]] | premier3 = ខ្លួនលោកផ្ទាល់ | term_start3 = ១៩ កក្កដា ១៩៤១ | term_end3 = ២៥ កុម្ភៈ ១៩៤៦ | predecessor3 = [[Semyon Timoshenko]] | successor3 = [[នីកូឡៃ បុលហ្កានីន]]<br /><small>ក្រោយពីតំណែងត្រូវទុកចោល</small> | parents = Besarion Jughashvili and Ekaterine Geladze | birth_date = {{Birth date|1878|12|18|df=y}} | birth_place = [[ហ្កូរី, ចកជី|ហ្កូរី]], [[Tiflis Governorate]], [[ចក្រភព រុស្ស៊ី|ចក្រភពរុស្ស៊ី]] | death_date = {{Death date and age|1953|3|5|1878|12|18|df=y}} | death_place = [[ឃុនសេវ៉ូ ដាកា]], [[ឃុនសេវ៉ូ]], [[សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​សូវៀត​រុស្ស៊ី]], [[សហភាពសូវៀត]] | resting_place = [[Kremlin Wall Necropolis]], ម៉ូស្គូ (ពីថ្ងៃទី៣១ តុលា ១៩៦១) | party = [[គណបក្សកុម្មុយនិស្តសហភាពសូវៀត]] | nationality = [[Georgians|Georgian]] | spouse = [[Ekaterina Svanidze]] (១៩០៦–១៩០៧)<br />[[Nadezhda Alliluyeva]] (១៩១៩–១៩៣២)}} '''ហ្សូសែហ្វ ស្តាលីន''' ជា​អតីត​មេដឹកនាំ​[[សហភាពសូវៀត]]​ទី​ពីរ ពីឆ្នាំ ១៩២៣ ដល់ ១៩៥៣ បន្ទាប់ពី​មរណភាពរបស់លោក​[[វ្លាឌីមៀរ អ៊ីលីច លេនីន|វ្លាឌីមៀរ លេនីន]]​។ kru1tkjgoaxypp8qyuyb6tepsvnjiks 0 8119 340629 323812 2026-09-19T03:58:56Z ~2026-50565-65 53025 ដំនើររឿកាលពីព្រេងនាយមានមានបុរស២នាក់ ម្នាក់ឈ្មោះអាខិល ម្នាក់ឈ្មោះអាខូច នៅស្រុកទីទៃពីគ្នា គំនិតដោយខ្លួន។ អាខូចជុះអាចម៏ដាក់១ពាង ហើយយកអាចម៏​ល័ក្ខបិទភ្ចិតយ៉ាងល្អ​មិនឲ្យក្លិនចេញក្រៅបាន។ 340629 wikitext text/x-wiki == ដំនើររឿងកាលពីព្រេងនាយមានមានបុរស២នាក់ ម្នាក់ឈ្មោះ'''អាខិល''' ម្នាក់ឈ្មោះ'''អាខូច''' នៅស្រុកទីទៃពីគ្នា គំនិតដោយខ្លួន។ អាខូចជុះអាចម៏ដាក់១ពាង ហើយយកអាចម៏​លាក់បិទភ្ចិតយ៉ាងល្អ​មិនឲ្យក្លិនចេញក្រៅបាន។ == == អាខិលធ្វើកាំបិត១ផែ្ល ប៉ុនចង្កឹះអកកំបោរដងប៉ុនកដៃ ស្រោមធំវែងមួយលូក។ អាខិលស្ពាយកំាបិតនោះដើរលក់ អាខូចក៏ពុនពាងអាចម៏ នោះដើរទៅលក់ដែរ។ អាខិលទៅពីនេះ អាខូចមកពីនោះ ជួបគ្នាកណ្តាលផ្លូវ អាខូចពពាយនាយថា "អ្នកអើយ ទិញផ្អករបស់ខ្ញុំទៅពិសារ ផ្អកចាវយ៉ាងល្អ ស្ងោរក៏បានចំហុយក៏បានឆ្ងាញ់ណាស់"។ អាខិលឆ្លើយថា "ទាស់តែលក់ ដាវមិនដាច់ គ្មានលុយទិញ បើខ្ញុំដូរជាដាវនេះ ព្រមដូរទេ?"។ អាខូចឃើញដាវនេះវែង ក៏ឆ្លើយថា "ដូរក៏ដូរ " ។​អាខិលប្រគល់ដាវឲ្យអាខូចហើយអួតថា "ដាវខ្ញុំនេះមុតបំផុត មេដែករបស់ខ្ញុំផង បើត្រូវការម្តងចាំហូតកាប់ អ្នកឯងកុំ ប្រញាប់ហូតមើល បើហូតលព្រើលៗ ស៊កទៅវិញមិនចុះទេ ដាវខ្ញុំពូកែ ខ្ញុំស្តាយរបស់ខ្ញុំ បើកុំតែខែនេះក្រម្អូបណាស់ កុំអីខ្ញុំមិនដូរទេ" ។ អាខូចក៏ប្រគល់ពាងអាចម៏ទៅឲ្យអាខិល ហើយហាមថា "ផ្អកខ្ញុំក៏នឹងដែរ ដល់ពេលស៊ីចាំបើកយក មកចំហុយកុំអាលបើកមើលក្រែងវាស្អុយរុយបែង ក្រែងវាស្អុយក្មសស៊ី​មិនទាន់អស់វាទៅជាខានឆ្ងាញ់ នឹកឃើញ ជីដូនជីតាបានតែខ្វាស៊ីឆៅ" ។ អ្នកទាំងពីរបែកគ្នាទៅដល់ផ្ទះរៀងខ្លួន ហើយតឿនប្រពន្ធថា "ដណ្តាំបាយទៅអញ បានផ្អក " ប្រពន្ធថា "បានផ្អកពីណា?"។ អាខិលថា "ដូរដាវគេៗថាផ្អកចាវឆ្ងាញ់ពិសារណាស់"។ ប្រពន្ធ ក៏ពេញចិត្តនឹកថា "ប្តីចេះធ្វើកាំបិតដូរផ្អក" ស្ទុះភែ្លតទៅលាងចានដួសបាយ ហើយកាន់កាំបិត​យ៉ាងកំរិលក៏កិលទៅ ជិតពាងផ្អកយកកាំបិតគាស់អាចម៏ល័ក្ខនោះ បើកឡើងហើយលូកបាន១ក្តាប់ ដាក់ផ្លាប់ទៅក្នុងចាន សល់នៅក្នុង ដៃប៉ុន្មានក៏ដាក់ផ្លប់ភ្លក់មើល ងើបមុខឡើងលើ់ថា "យើ ផ្អកចាវអ្វីក៏ស្អុយដូចអាចម៏ គ្មានឆ្អឹង គ្មានសាច់ កខ្វិចកខ្វក់ ហ្មត់ផងយ៉ាងហ្នឹង ធ្វើផ្អកត្រីអ្វី?" ។ ប្តីថា "ក្រែងត្រីពោ" ប្រពន្ធក៏លូកកូរាវរកក្បាល លូកបានពាក់កណ្តាល ក្អួតចង្អោរជាង២០វក ដឹងជាក់ជាអាចម៏មិនមែនផ្អក មកបន្ទោសទៅម្ចាស់ដើម ឆ្អើមលេបបាយមិនរួច ។ និយាយពីអាខូចត្រេកអរណាស់ ដើរទៅផ្ទះអួតប្រាប់ប្រពន្ធថា "អាចម៏មួយពាងដូរបានដាវ1ដែរ " ទទួលខឹងនឹង ឆែ្កវាច្រាសស្លឹកគ្រៃ កន្រ្តាក់ដាវនោះលោតដល់ដីបំរុងនឹងកាប់ឆែ្កសំលាប់ ក៏ចាប់ដកដាវហូតខ្វាច់ឃើញផែ្លដាវនេះ ខ្លីកំប៊ិច គេចឡើងទៅលើផ្ទះបង្អាញប្រពន្ធមើលសើចទាំងពីនាក់ សើចហើយប្រាប់ប្រពន្ធថា "ប្រាជ្ញអានេះ ស្មើនឹងអញៗ ទៅបបួលវាធ្វើសំឡាញ់ គ្រាន់រកស៊ីពីរនាក់នឹងបានមាសប្រាក់ដោយងាយ"។ លុះទៅប្រទះនឹងអាខិល ដើរពីនាយ សើចពព្រាយនិយាយសួរថា "ឯងទៅណា? "។ អាខិលឆ្លើយថា "អញមកសុំឯងធ្វើសំឡាញ់"។ អាមួយក៏ថា "អញមក សុំឯងធ្វើក្លើដែរ" ហើយក៏សុខចិត្តដើរពីនាក់​ទៅដល់ផ្ទះមហាសេដ្ធីម្នាក់​ចាស់ជរាឈឺស្លាប់ គេដាក់ក្នុងក្តារមឈូស បំរុង បូជាថៃ្ងសែ្អក ចំណែកកូនចៅនិងប្រពន្ធយំសោកគ្រប់គ្នា វេលានោះអាទាំងពីរស៊ើបសួរអ្នកដើរខាងក្រៅថា "អ្នកណា ស្លាប់បានជាគេយំ?" គេប្រាប់ថា "មហាសេដ្ធីស្លាប់"។ អាទាំងពីនាក់គិតគ្នាថា "ឯងត្រូវកែ្លងសំបុត្រ1ច្បាប់ ទៅប្រាប់គេថា មហាសេដ្ធីឲ្យមកយកទ្រព្យរបស់ អញបន្លំលបចូលដេក​ក្នុងមឈូសពីលើខ្មោចសេដ្ធីស្តីត​នឹងអ្នកឯង"។ អាមួយក៏ទៅបន្លំដេកដូចគំនិត។ អ្នកនៅជិតមិនបានឃើញមិនបានដឹង ដ្បិតភែ្នកខំសម្លឹងប្រឹងឈ្ងោកមើលក្រាំង សូត្រព្រះធម៍ កូនចៅតួចធំរវល់តែយំសោក។ អាខូចដើរកក្រដាស់បានធ្វើសំបុត្រ កែ្លងកាន់ដើរទៅសំដែងសូត្រឲ្យ គេស្តាប់ថា សំបុត្រពីមហាសេដ្ធីមកប្រាប់ថា "ចៅខូចកំសត់តាំងពីតូចជាកូនធម៍ ឥឡូវអាពុកជរាហើយ កូនអើយចូរ! ទៅយករបស់ទ្រព្យទុកចាយឲ្យសប្បាយចិត្តចុះ"។ កូនចៅប្រុសស្រីគេមិនសុខចិត្ត ព្រោះត្បិតគ្មានត្រា គ្មានហត្ថលេខា សេដ្ធី ។ អាខូចឆ្លើយថា "ខ្ញុំសូមសន្យានឹងអស់កូនចៅ អញ្ចើញទៅហៅ ទៅសួរលោកចុះ បើលោកស្តីនោះ ខ្ញុំត្រង់ពិត បើលោកស្ងៀមនោះខ្ញុំកែ្លងបព្ឆោតទេ"។ កូនសេដ្ធីស្ទុះភ្លាមទៅស្រែកហៅឪពុក។ អាខិលឆ្លើយថា "អើ!"។ កូន សួរថា "ឪពុកបានឲ្យកូនធម៌‌មកយករបស់មែនឬ?" អាខិលឆ្លើយថា "អើ! កូនអញឈ្មោះអាខូចវាមកហើយឬ?"។ កូនឆ្លើយថា "ទានប្រុស ! មកហើយ "។ អាខិលថា "អើ! មើលយករទេះមួយធំ ក្របីមួយនឹម ទឹមរទេះ នោះហើយយកមាសប្រាក់កែវកងសំពត់អាវ វាល់ផ្ទុកក្នុងរទេះ​ឲ្យល្មមតែក្របីនោះ​អូសរួចបានប៉ុន្មានឲ្យវាយកចុះ"។ កូនចៅស្រីប្រុសចាញ់ឧបាយកល​អាខិលអាខូច ក៏ខឹងខ្មោចសេដ្ធីស្លាប់ហើយចេះស្តីហៅអស្ចារ្យ ឥឡូវនឹងបើក្តារឲ្យ ច្បាស់ ចាស់ៗហាមប្រាមថា "មើលមុខខ្មោច​មិនបានខ្លាចដេកយប់មមើមមាយ ម្លោះហើយក៏ជឿជាក់ យកសំពត់ អាវស្លៀកពាក់ និងកនេ្ទលពូកខ្នល់ខ្នើយ ហើយថែមតុថាសចានល្អៗ អំបិលប្រហុក៤ក្រឡ អង្ករ៥ការុង ដាក់ ផ្លុកទៅឲ្យ​អាខូចអាខិល បង្វិលរទេះយ៉ាងធំ​ជជែកយំទឹកភែ្នក​ឲ្យដោយខឹងដោយបញ្ឆោតទាំងស្រីប្រុស ហើយក៏ដឹក ក្របី១នឹមទឹមរទេះ​ប្រគល់ទៅឲ្យអាខូច។ អានោះត្រេកអរឡើងបរទេះចេញទៅ អ្នកទាំងអស់ដែលនៅតែ ជ្រួលមិនស្រួលចិត្ត ព្រោះត្បិតខឹងនិងស្តាយ។ អាខិលលួចមើល​នាយអាយលបចេញប្រិច រត់តាមទៅបន្តិចក៏ទាន់រទេះ ហើយនិយាយគ្នាថា "យើងបានទ្រព្យ​របស់តែទាស់ឃ្លានបាយ បើឈប់ដណ្តាំបាយ​នៅរៀងអាយ ក្រែងមិនស្ងាត់ ខ្លាចចោរតាមមកប្លន់យកទ្រព្យ១រទេះ បើដូចេ្នះឯងឈប់ចាំអញៗទៅសុំបាយគេខ្លះយកមកឲ្យឯង"។ អាមួយព្រម ហើយ អាមួយក៏ដើរទៅរកថ្នាំតាមផ្លូវ យកមកលាយបាយឲ្យពុលស្លាប់អន្តរាយ នឹងយកទ្រព្យរបស់នោះតែម្នាក់ឯង។ ឯអាមួយនៅចាំរទេះក៏ធ្វើខ្នារដាក់ស្ទាក់ផ្លូវបម្រុង​ឲ្យត្រូវអានោះស្លាប់​នឹងយកទ្រព្យតែម្នាក់ឯងដែរ។ វេលានោះ អាមួយទៅសុំបាយគេស៊ីៗរួចហើយ សុំមួយចានផ្ញើរសំឡាញ់ គេមិនកំណាញ់ក៏រកស្លឹកចេកខ្ចប់ឲ្យមានទាំងត្រីអាំងផង។ អានោះក៏លាគេដើរចេញមក ហើយយក​ថ្នាំប្រឡាក់បាយ​មកដល់ខាងអាយក៏ត្រូវនឹងខ្នារនោះស្លាប់ អាមួយដើរ ប្រញាប់ចាប់យកបាយ​ស៊ីមិនដឹងថាមានថ្នាំពុល ក៏ពុលស្លាប់បន្ទាប់គ្នា។ ឯក្របីនោះក៏អូសរទេះចូលក្នុងព្រៃ រតេករតាកទៅជ្រក​ក្នុងទឹកត្រពាំងដាច់ខែ្សទាមដេកត្រាំទឹកនៅទីនោះទៅ។ ដល់វេលាព្រឹក​មានបុរសម្នាក់ដើរទៅ ឃើញទ្រព្យរបស់ទាំងអស់នៅក្នុងព្រៃ នឹកម្តងភ័យនឹកម្តងអរថា ឯងអ្នកក្រ​មិនដែលប្រទះ​ទ្រព្យច្រើនដូចនេះទេ ដូចេ្នះ បើលៃលកយក​ទៅធ្វើជារបស់ខ្លួនក្រែងពុំបានសុខ ក៏រុញរទេះសំរុកទៅទុកក្នុងព្រៃ ចងក្របីជាប់ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញ ហើយក៏ពិសោធន៏មាយាទប្រពន្ធ ដោយគិតថា "បើប្រពន្ធមាយាទល្អ​នឹងយកទ្រព្យនោះ​ទុកជារបស់ខ្លួន បើនិយាយ អ្វីមិនចេះលាក់​នឹងយករបស់ទាំងនោះទៅជូនរាជការផែនដីប្រយោជន៏ដើម្បីឲ្យសុខខ្លួន"។ គិតហើយទៅដល់ផ្ទះក៏ កុហកប្រាប់ប្រពន្ធថា "អញជុះអាចម៏មិញៗ មានសត្វកែ្អកមួយហើរចេញពីក្តិត តែឯងអាណិតបិទមាត់ឲ្យឈឹង កុំឲ្យនរណាគេដឹងមួយជាពីរ តែចូលត្រចៀក​គេវាបែកការណ៏អាក្រក់ណាស់ កើតមានជំនុំជម្រះសួរទៅសួរមក ហើយ គ្មានទាំងសាក្សី​បានដឹងនឹងអាងក្រែង​គេយកអញទៅឆ្កាង ឬយកទៅដាក់គុក"។ ប្រពន្ធមិនលាក់ទុកក៏ដើរប្រាប់គេថា "មានកែ្អកពីហើរ​ចេញពីក្តិតប្តីអញ តែឯងកុំមាត់ "មេមួយទៀតមិនអត់ទៅប្រាប់គេថែមថា កែ្អក៥ប្រាប់លើសៗតគ្នា ដរាបដល់កែ្អក១០។ រឿងនោះក៏ជ្រួតជ្រាបដល់ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់ចាត់ប្រើ​អាមាត្យឲ្យ​ស្រាវជ្រាវរក​ដល់បុរសនោះ បុរសនោះក៏ថ្វាយបង្គំគាល់សេ្តចទ្រង់ឆ្ងល់ត្រាស់សួរថា "មែនឬមិនមែន"។ បុរសក្រាបទូលថា " ទួលព្រះបង្គំ កុហកប្រពន្ធចង់​ដឹងចិត្តព្រោះ​ដ្បិតឃើញទ្រព្យច្រើន"។ បុរសនោះក្រាបទួលដូចខាងលើ ហើយក្រាបបង្គំលាទៅទឹម រទេះយកទៅ​ថ្វាយសេ្តចៗសេ្តច​ទ្រង់ព្រះរាជទាន​​ឲ្យបុរសនោះពាក់កណ្តាលៗដាក់ឃ្លាំង។ == == សូមមើលផងដែរ == [[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]] [[Category:ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ]] guxgg8lqlduunwch8zz40w2fj5o5jv7 0 12353 340623 326942 2026-09-19T01:53:11Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340623 wikitext text/x-wiki {{ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម}} '''ប្រវត្តិសាស្ត្រ[[វៀតណាម]]'''ចាប់ផ្ដើមជាង២៧០០ឆ្នាំកន្លងមកហើយ ។ ជាយូណាស់មកហើយទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិជាប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់បំផុត របស់ប្រទេសវៀតណាមគឺប្រទេសចិន។<ref name=kenney2002p១៨>{{cite book|last=ខេននី (Kenny)|first=ហិនរី ជេ.(Henry J.)|title=ស្រមោលនាគរាជ:ការតស៊ូបន្តរបស់វៀតណាមជាមួយចិននិងការជំពាក់ជំពិនដល់នយោបាយការបរទេសស.រ.អា.|url=http://books.google.com/books?id=EWWOKb5t5G0C|year=២០០២|publisher=របស់លោកប្រាសសី (Brassey)|isbn=9781574884791|ref=harv}} ទំ. [http://books.google.com/books?id=EWWOKb5t5G0C?pg=PA18 ១៨]{{Dead link|date=មករា 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> បុរេប្រវត្តិវៀតណាមបានបញ្ចូលបន្ថែម នូវរឿងព្រេងមួយតំណាលអំពីនគរមួយឈ្មោះថា វ៉ាន ឡាង (Van Lang) (២៨៥៨&ndash;២៧៨៧ម.ស.) ដែលរាប់បញ្ចូលនូវអ្វីដែលឥលូវជាតំបន់ស្វយ័តគ័ងស៊ី និងខេត្តគ័ងតុងប្រទេសចិន ក៏ដូចជាមានភាគខាងជើងប្រទេសវៀតណាមដែរ ។<ref name=kenney2002p21>{{Harvnb|ខេននី|២០០២|p=[http://books.google.com/books?id=EWWOKb5t5G0C&pg=PA21 ២១]}}.</ref> ក្រោយមកទៀត រាជវង្សបន្តបន្ទាប់ នៅស្រុកចិនបានកាន់កាប់វៀតណាម ដោយផ្ទាល់អស់ជាច្រើនសម័យកាលចាប់ ពីឆ្នាំ ២០៧ ម.គ.រហូតដល់៩៣៨ គ.ស.ពេលនោះវៀតណាមបានទទួល[[ឯករាជ្យ]]មកវិញ ។ <ref name=kenney2002p21 /> វៀតណាមនៅតែជា[[រដ្ឋចំណុះ]]មួយរបស់ចិន ដែលជាប្រទេសជិតខាងដ៏ធំជាងគេ អស់រយះពេលជាច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេស ក៏ប៉ន្តែបានរុញច្រានចេញ នូវការលុកលុយរបស់ចិនហើយ ដូចគ្នានេះដែរ ក៏មានការលុកលុយបីដងដោយសំណាក់ពួក[[ម៉ុងហ្គោល]]រវាងឆ្នាំ ១២៥៥ និង១២៨៥ទៀត ។<ref name="b">{{cite book |last=ណេហឺ (Neher) |first=ខ្លាខ ឌី (Clark D.) |coauthors=Ross Marlay |year=១៩៩៥ |title=ប្រជាធិបតេយ្យនិងការអភិវឌ្ឍនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍៖ជំនោរនៃការផ្លាស់ប្ដូរ |page=១៦២}}</ref> ព្រះចៅអធិរាជ [[ថ្រាន ញ៉ាន តុង]] (Trần Nhân Tông) ក្រោយមកបានព្រមមកធ្វើជា[[រដ្ឋចំណុះ]][[រាជវង្សយាន]]តាមផ្លូវទូតដើម្បីចៀសវាងជម្លោះតទៅទៀត ។ តំណាក់កាលឯករាជ្យបណ្ដោះអាសន្នបានបញ្ចប់ក្នុងពាក់កណ្ដាល ដល់ចុងសតវត្សទី១៩ នៅពេលដែលប្រទេសត្រូវបានដាក់ក្រោមអាណានិគមបារាំង (សូមមើល[[បារាំងឥណ្ឌូចិន]]) ។ កំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] [[ចក្រពត្តិជប៉ុន]]បានបណ្ដេញពួកបារាំងចេញដើម្បីកាន់កាប់ប្រទេសវៀតណាមវិញ ថែមទាំងពួកគេឃាត់បង្ខាំងរដ្ឋបាលគ្រប់គ្រង របស់បារាំងកំឡុងការកាន់កាប់របស់ពួកគេទៀត ។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម បារាំងបានព្យាយាមបង្កើតការកាន់កាប់អាណានិគមឡើងវិញក៏ប៉ុន្តែជាចុងក្រោយបានបរាជ័យក្នុង[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] ។ [[សន្និសិទក្រុងសឺណែវ (១៩៥៤)|កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងសឺណែវ]] បានបែងចែកប្រទេសជាពីរដោយមានកិច្ចសន្យាក្នុងការបោះឆ្នោតប្រជាមតិដើម្បីបង្រួបបង្រួមប្រទេសឡើងវិញ ។ ក៏ប៉ុន្តែផ្ទុយមកវិញការបង្រួមបង្រួមដោយសន្តិភាពទៅ ជាការបែងចែកដែលដឹកនាំប្រទេសធ្លាក់ចូល[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]ទៅវិញ ។ រយះពេលនេះដែរ សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងសហភាពសូវៀតបានគាំទ្រ[[វៀតណាមខាងជើង|ពួកភាគខាងជើង]]ខណៈនោះដែរ សហរដ្ឋអាមេរិកបានគាំទ្រ[[វៀតណាមខាងត្បូង|ពួកភាគខាងត្បូង]] ។ បន្ទាប់ពីមរណភាពប្រជាជនវៀតណាមរាប់លាននាក់ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់ជាមួយនឹង[[ការធ្លាក់ក្រុងសៃហ្កន]]ទៅពួកភាគខាងជើងក្នុងខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ។ វៀតណាមបានបង្រួបបង្រួមគ្នាឡើងវិញ ហើយរងទុកដោយសម្ពាធខាងក្រៅបន្ថែមទៀត និងនៅដាច់ឃ្លាតឆ្ងាយពីអន្តរជាតិ ដោយសារតែសង្គ្រាមត្រជាក់កំពុងបន្ត និង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមនៅកម្ពុជា]] ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ [[បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម]]បានផ្លាស់ប្ដូរនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេស និងចាប់ផ្ដើមកំណែទម្រង់វិស័យឯកជនស្រដៀងទៅ នឹងអ្វីក្នុងប្រទេសចិនដែរ ។ តាំងពីពាក់កណ្ដាលទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០​ វៀតណាមពេញចិត្តការលូតលាស់សេដ្ឋកិច្ចដ៏ច្រើនគួរសមដែរ និងការចុះថយនូវសម្ពាធនយោបាយខ្លះ ទោះបីជារបាយការណ៍អំពើពុករលួយបានកើនឡើងផងដែរក៏ដោយ ។ ==នគរដំបូងៗ==<!--Linked from [[Template:Vietnam topics]]--> ភស្តុតាងដំបូងបង្អស់ដែលបានបង្កើតសង្គមក្រៅពី[[វប្បធ៌ម ដុង សឺន]](Đông Sơn)[[បុរេប្រវត្តិ]][[យុគដែក]]នៅវៀតណាមខាងជើងបានរកឃើញនៅ[[កូឡាក់]] (Cổ Loa) ទីក្រុងបុរាណមួយបានតាំងនៅក្បែរហានណូយ(Hà Nội)សព្វថ្ងៃនេះ ។ តាមរយះទេវកថា ប្រជាជនវៀតណាមបានជាប់ពូជពង្សពីលោកម្ចាស់នាគ[[ឡាក់ ឡុង ខ្វាន]] (Lạc Long Quân) និងទេពធីតាអមតៈ [[អៅ កូ]] (Âu Cơ) ។ ឡាក់ ឡុង ខ្វាន និង អៅ កូ មានកូនប្រុស ១០០នាក់ មុនពេលសម្រេចចិត្តចែកផ្លូវគ្នា ។ កូន៥០នាក់ទៅខាងម្ដាយតាមតំបន់ភ្នំ និង៥០នាក់ទៀតទៅខាងឪពុកនៅឯសមុទ្រ ។ កូនប្រុសច្បងគេបង្អស់ក្លាយជាខ្សែស្រឡាយទីមួយ នៃក្រុមស្ដេចវៀតណាមដំបូងដោយរួបរួមគ្នាជា ក្រុមស្ដេចហុង ([[ហុង វុង]] រឺ [[រាជវង្ស ហុង បាង]]) ។ ក្រុមស្ដេចហុង ហៅប្រទេសពួកគេ ដែលស្ថិតនៅតាមដីសណ្ដ[[ទន្លេក្រហម (វៀតណាម)|ទន្លេក្រហម]] នៅវៀតណាមភាគខាងជើងថា [[វ៉ាន ឡាង]] ។ ប្រជាជន វ៉ាន ឡាង ត្រូវបានគេស្គាល់ថា ជាពួក [[ឡាក់ វៀត]] (Lạc Việt) ។ [[Image:World 500 BCE showing Van Lang.png|right|thumb|caption|ផែនទីនៃ [[វ៉ាន ឡាង]] (Văn Lang) , ៥០០&nbsp;ម.គ. ។]] វ៉ាន ឡាង ត្រូវបានគេគិតថាធ្លាប់ជាសង្គមមាតាធិបតេយ្យស្រដៀងគ្នាទៅ នឹងសង្គមមាតាធិបតេយ្យមួយចំនួនផ្សេងៗ ជាធម្មតានៅអាស៊ីគ្នេយ៍ និងក្នុងប្រជុំកោះប៉ាស៊ីភ្វិក នៅពេលនោះដែរ ។ ស្ថានីយ៍បុរាណវត្ថុផ្សេងៗ នៅវៀតណាមខាងជើងដូចជា [[ដុង សឺន]](Đông Sơn){{dn}}មានអាវុធនិងឧបករណ៍ ដែលបានផលិតក្នុងសម័យនោះ ។ ភាគច្រើននៃវត្ថុបុរាណដ៏ល្បីល្បាញទាំងនេះ គឺស្គរសំរិទ្ធធំៗប្រហែលជាបង្កើតឡើងសំរាប់គោលបំណងពិធីបុណ្យ ដែលមានការរចនាស្មុគស្មាញនៅលើផ្ទៃរបស់វា ដែលព៌ណនាទិដ្ឋភាពនៃជីវិត ជាមួយនឹង អ្នកចម្បាំង ទូក ផ្ទះសម្បែង បក្សី និងសត្វពាហនៈ ក្នុងរង្វង់ព័ទ្ធជុំវិញព្រះអាទិត្យកំពុងបញ្ចេញរស្មីនៅចំកណ្ដាល ។ រឿងព្រេងនិទានជាច្រើនពីសម័យនោះផ្ដល់គំនិតខ្លីៗចូលទៅកាន់ជីវិត នៃប្រជាជនសម័យនោះ ។ រឿងនិទាននំអង្ករគឺនិយាយ អំពីព្រះរាជបុត្រជាអ្នកដែលឈ្នះការប្រកួតធ្វើនំ ទ្រង់ក្រោយមកឈ្នះបានរាជ្យបល្ល័ង ពីព្រោះតែការបង្កើតថ្មីរបស់ទ្រង់គឺនំអង្ករ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងការយល់ដឹងយ៉ាងជ្រៅចំពោះដីគឺជាអាយុជីវិតនៃសេដ្ឋកិច្ច:ការដាំដុះស្រូវ ។ រឿងនិទានហ្គីអុង និយាយអំពីមាណពម្នាក់ទៅធ្វើសង្គ្រាមដើម្បីសង្គ្រោះជាតិដោយពាក់អាវក្រោះដែកជិះសេះក្រោះ និងកាន់ដំបងដែកមួយបានបង្ហាញពីការលុតដែក គឺជាការងារស្មុគស្មាញ ។ រឿងនិទានស្នាទិព្វនិយាយអំពីស្នាមួយ ដែលអាចដាក់បានព្រួញបានរាប់ពាន់ដើមបង្ហាញ ពីការប្រើប្រាស់ព្រួញយ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងចម្បាំង ។ ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗ បានដោះសោរដោយសាររបកគំហើញនៃ[[ដីលើក (បុរាណវិទ្យា)|ដីលើក]]ជារង្វង់បែបសិប្បនិមិត្ត ក្នុងតំបន់មួយចំនួន នៃវៀតណាមខាងត្បូងសព្វថ្ងៃ ហើយឆ្លងទៅដល់ព្រំដែននៃប្រទេស[[កម្ពុជា]]ទៀត ។ សំណល់បុរាណវត្ថុទាំងនេះត្រូវប៉ាន់ស្មានថាជាអង្គវប្បធ៌ម សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចកាលពី [[សហវត្សទី១ម.គ.]] ។<ref>[[ហ្កឺដ អាល់ប្រិចថ៍]] (Gerd Albrecht)៖ ''ការលើកដីមូលខ្រេខ៥២/៦២៖ការស្រាវជ្រាវថ្មីៗនៃបុរេប្រវត្តិកម្ពុជា[http://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf តំនភីឌីអ៊ែផ្វ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200422173620/https://muse.jhu.edu/demo/asian_perspectives/v039/39.1albrecht.pdf |date=2020-04-22 }}</ref> នៅសតវត្សទី៣ម.គ. ពួកវៀត (Viet)ផ្សេងទៀត [[ឪ វៀត]] (Au Viet=Âu Việt) បានធ្វើចំនាកស្រុកពីចិនភាគខាងត្បូងសព្វថ្ងៃនេះ មកតំបន់ដីសណ្ដទន្លេក្រហម ហើយនៅលាយឡំ ជាមួយប្រជាជនដើម វ៉ាន ឡាង ។ ក្នុងឆ្នាំ២៥៨ម.គ. រាជាណាចក្រថ្មីមួយ [[ឪ ឡាក់]] (Âu Lạc) បានលេចត្រដែតឡើង តាមការរួបរួមគ្នានៃពួក ឪ វៀត (Âu Lạc) និងពួក ឡាក់ វៀត(Lạc Việt)ដែលមាន[[ថាច់ ផាន់]] (Thục Phán)ដែលប្រកាសខ្លួនឯងថាជា ''ស្ដេច អាន ដុង វុង'' (An Dương Vương) ។ នៅឯរាជធានីទ្រង់ កូ ឡូវ (Cổ Loa) ទ្រង់បានកសាងកំផែងរាងមូលព័ទ្ធជុំវិញក្រុងជាច្រើនដើម្បីគោលបំណងបង្ការការពារ ។ កំផែងទាំងនេះ រួមមានពួកខ្មាន់ធ្នូ ឪ ឡាក់ដែលស្ទាត់ជំនាញ ដែលចាំថែរក្សាការពាររាជធានីឲមានសុវត្ថិភាព ពីពួកឈ្លានពានភ្លាមៗ ។ ក៏ប៉ុន្តែ វាក៏បានផ្ដល់ការកើនឡើងនូវករណីចារកិច្ចសម្ងាត់ ដែលបានកត់ទុកលើកទីមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជនជាតិវៀតណាម ដែលជាលទ្ធផលនៃការដួលរលំនៃស្ដេច អាន ដុង វុង ។ នៅឆ្នាំ២០៧&nbsp;ម.គ. ស្ដេចត្រាញ់ចិនដ៏មានមហិច្ឆតាម្នាក់ ដែលមាននាមថា [[ទ្រៀវ ដា]] (Triệu Đà,ចិន: ចាវ ធូវ = Zhao Tuo ) បានកម្ចាត់ ស្ដេច អាន ដុង វុង ដោយមានកូនប្រុសលោក ទ្រុង ធុយ (Trọng Thủy ,ចិន: ចុងស៊ឺ = Zhong Shi) ដើរតួជាគីញសម្ងាត់ម្នាក់ក្រោយមកបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងបុត្រី អាន ដុង វុង ។ ទ្រៀវ ដា បានបញ្ចូល ឪ ឡាក់ ក្រោមការត្រួតត្រារបស់ខ្លួន ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[គ័ងតុង]]បច្ចុប្បន្ន ប្រទេសចិនភាគខាងត្បូង ក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនឯងជាស្ដេចនៃរាជាណាចក្រឯករាជ្យមួយ [[ណានយៀក|ណាមវៀត]] (Nam Việt) (ចិន:[[wikt:南越|南越]], ណានយៀក = Nan Yue) ។ ទ្រុង ធុយ រាជបុត្រម្កុដរាជដែលគិតទុកជាមុន​ បានលង់ខ្លួន នៅ កូ ឡូវ ក្រោយពីវិប្បដិសារីចំពោះការចូលទីវង្គត់នៃមហេសីទ្រង់ ក្នុងសង្គ្រាម ។ ជនជាតិវៀតណាមខ្លះចាត់ទុក ការគ្រប់គ្រងរបស់[[រាជវង្ស ទ្រៀវ|ទ្រៀវ]]ជាសម័យកាលនៃការត្រួតត្រារបស់ចិនមួយដែរ ដោយហេតុថា ទ្រៀវ ដាជាអតីតមេទ័ព[[រាជវង្សឈិន|ឈិន]] ។ អ្នកដ៏ទៃផ្សេងទៀតចាត់ទុកថាវាជាសម័យមួយ នៃឯករាជ្យភាពរបស់វៀត ពេល ដែលគ្រួសារទ្រៀវ នៅណាម វៀតត្រូវបាននៅលាយឡំគ្នាទៅ នឹងវប្បធ៌មក្នុងតំបន់ ។ ពួកគេបានកាន់កាប់ដោយឯករាជ្យនូវអ្វី ដែលក្រោយមកទៀតរួម នឹង[[រាជវង្សហាន]]ចិន ។ នៅចំនុចនោះ ទ្រៀវ ដា ថែមទាំងប្រកាសខ្លួនថាជាព្រះចៅអធិរាជ ស្មើនឹងព្រះចៅអធិរាជហានចិននៅភាគខាងជើង ។ ==សម័យកាលនៃការត្រួតត្រារបស់ចិន (១១១ម.គ.&ndash; ៩៣៨ គ.ស.)==<!--Linked from [[Template:Vietnam topics]]--> ក្នុងឆ្នាំ១១១ម.គ. កងទ័ពចិនបានឈ្លានពាន [[ណាន យៀក|ណាម វៀត]] ហើយបង្កើតឡើងតំបន់ថ្មីៗ [[គៀវ ឈី]] (Giao Chỉ,ចិន:交趾 ''pinyin:'' [[ជាវជឺ]], ឥឡូវដីសណ្ដទន្លេក្រហម ) គូអ៊ុ ឆាន (Cửu Chân) ពី[[ថ្រាញ់ វ៉ា]] (Thanh Hoá) ដល់ [[ហា ទៀង]] (Hà Tĩnh) និង ញ៉ាត ណាម (Nhật Nam) បច្ចុប្បន្ននេះ ពី[[ខ្វាង ប៊ិញ]] (Quảng Bình) ដល់ [[ហួ]] (Huế) សព្វថ្ងៃនេះ ។ ពេលនោះពួកចិនដែលជាចៅហ្វាយខេត្ត និងមន្ត្រីកំពូលៗ ដែលជាអភិជនដើមកំណើតវៀតណាម (ឡាក់ ហ៊ៅ = Lạc Hầu, ឡាក់ ទួង = Lạc Tướng) នៅតែបានគ្រប់គ្រងតាមតំបន់ភ្នំខ្ពស់ៗខ្លះៗដែរ ។ ក្នុងឆ្នាំ៤០&nbsp;គ.ស. ការបះបោរដ៏ជោគជ័យមួយប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងដ៏យង់ឃ្នងដោយចៅហ្វាយខេត្តហាន តូ ឌិញ (Tô Định, ចិន:ស៊ូ ទីង = 蘇定 ''pinyin:'' Sū Dìng) ដែលបានដឹកនាំដោយ ស្ត្រីអភិជនម្នាក់ [[ទ្រុង ថ្រាក់]] (Trưng Trắc) និងបងប្អូនរបស់នាង [[ទ្រុង ញី]] (Trưng Nhị) បានកាន់កាប់ឡើងវិញនូវរដ្ឋទាំង៦៥ (រួមទាំងគ័ងស៊ីសម័យទំនើបនេះ) ហើយ ទ្រុង ថ្រាក់ បានក្លាយជាម្ចាស់ក្សត្រី [[បងប្អូនស្រីត្រកូលទ្រុង|ទ្រុង នូ វុង (Trưng Nữ Vương)]] ។ ក្នុងឆ្នាំ៤២គ.ស. ព្រះចៅ[[អធិរាជគ័ងអ៊ូនៃរាជវង្សហាន]] បានបញ្ជូនមេទ័ពដ៏ល្បីរបស់ព្រះអង្គ ម៉ា វៀន (Mã Viện, ចិន:[[ម៉ា យាន (រាជវង្សហាន)|ម៉ាយាន]] = Ma Yuan) ដើម្បីបង្ក្រាបការបះបោរ ។ បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការយ៉ាងស្មុគស្មាញមួយមក ម៉ា យាន បានកម្ចាត់ម្ចាស់ក្សត្រីទ្រុង ដែលក្រោយមកទ្រង់បានធ្វើអត្តឃាតខ្លួនឯងសុគតទៅ ។ មកទល់សព្វថ្ងៃ [[បងប្អូនស្រីត្រកូលទ្រុង]] ត្រូវបានដឹងនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមថាជានិមិត្តរូបជាតិនៃស្ត្រីវៀតណាម ។ ដោយបានរៀនមេរៀនមួយពីពួកអ្នកបះបោរត្រកូលទ្រុងមក ហាន និងរាជវង្សចិនដែលសោយរាជ្យបន្តៗទៀត បានដាក់វិធានការ ដើម្បីកាត់បន្ថយអំនាចនៃពួកអភិជនវៀតណាមចេញ ។ ឥស្សរជនវៀតណាម អាចនឹងបានបង្ខិតបង្ខំឲរស់នៅលាយឡំក្នុងនយោបាយ និងវប្បធ៌មចិន ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ស្ត្រីម្នាក់ផ្សេងទៀត [[ទ្រៀវ ធី ទ្រិញ]] (Triệu Thị Trinh) ដែលគេបានស្គាល់ថជាទូទៅថាជាអ្នកស្រីទ្រឿវ (បា ទ្រៀវ = Bà Triệu) បានដឹកនាំការបះបោរមួយទៀតដែលបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ២៤៨&nbsp;គ.ស. ។ កំឡុង[[រាជវង្សថាង]] វៀតណាមត្រូវបានហៅថា [[អណ្ណាម (ខេត្តចិន)|អណ្ណាម]] (គៀវ ចូវ = Giao Châu) រហូតដល់ដើមសតវត្សទី១០នៃ គ.ស. ។ គៀវឈី (Giao Chỉ) (ដែលមានរាជធានីនៅក្បែរៗខេត្ត[[បាក់ និញ]] = Bắc Ninh សព្វថ្ងែនេះ ) បានក្លាយជាទីប្រជុំជនដោះដូរពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងរស់រវើក ដែលទទួលបានទំនិញពីសមុទ្រខាងត្បូង ។ ''ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃចុងរាជវង្សហាន'' (ហៅ ហាន ធូ = Hậu Hán Thư, ចិន:[[ហៅ ហានស៊ូ]] = Hou Hanshu) បានកត់ត្រាថាក្នុងឆ្នាំ ១៦៦&nbsp;គ.ស. បេសកជនទីមួយមកពី[[ចក្រភពរ៉ូម]] ទៅដល់ប្រទេស[[ចិន]]តាមរយះច្រកនេះ ហើយនិងពួកឈ្មួញក៏មកតាមច្រកនេះយ៉ាងរហ័សដែរ ។ ''រឿងនិទានវ៉ី (Wei)'' សតវត្សទី៣ (ងុយ លុក = Ngụy Lục, "វ៉ីលូ = Weilue") បានបកស្រាយអំពី''ផ្លូវទឹក''មួយ (ទន្លេក្រហម) ពីជាវជឺ ទៅកាន់អ្វីដែល គឺជា[[យូណាន]]ខាងត្បូងឥឡូវនេះ ។ ពីទីនោះទៅ ទំនិញត្រូវបានយកឡើងដីគោកទៅពាសពេញប្រទេសចិន កាត់តាមតំបន់មួយចំនួន នៃ[[ឃុនមិង]](Kunming) និង[[ឆឹងទូ]](Chengdu)​​ សម័យថ្មីនេះ ។ នៅក្នុងពេលតំណាលគ្នានេះដែរ នៅវៀតណាមកណ្ដាលបច្ចុប្បនេះ ធ្លាប់មានការបះបោរបានសម្រេចមួយនៃពួកជនជាតិ[[ប្រជាជនចាម|ចាម]] ។ រាជវង្សចិនខ្លះ បានហៅថា លីន អ៊ី (Lin-Yi) (ភូមិលីន) ។ ពេលក្រោយមកទៀតបានក្លាយជានគរមួយដ៏មានអំនាច [[ចាម្ប៉ា]] ដែលលាតសន្ធឹងពី [[ខ្វាង ប៊ិញ]] (Quảng Bình) ដល់ ផាន់ ធាត (Phan Thiết, ឥឡូវ [[ប៊ិញ ធួន]] = Bình Thuận) ។ ក្នុងសម័យរវាងការចាប់ផ្ដើម[[យុគនៃការបែកបាក់]]ប្រទេសចិនដល់សម័យ[[រាជវង្សថាង]] ពួកអ្នកបះបោរប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ចិនជាច្រើនបានចូលរួមគ្នាដូចជា ពួក[[លី ណាម ដេ|លី បុន]] (Lý Bôn)និងមេទ័ព និងទាយាទរបស់លោក [[ទ្រៀវ វៀត​ វុង|ទ្រៀវ ខ្វាង ផាច់]] (Triệu Quang Phục) និងក្រុមពួកម៉ាយ ថាច់ លាន់ (Mai Thúc Loan) និង[[ផុង ហុង]] (Phùng Hưng) ។ ក្នុងចំនោមពួកគេទាំងអស់ ជាចុងក្រោយបានបរាជ័យទាំងអស់ ក៏ប៉ុន្តែគួរឲកត់សំគាល់ខ្លាំងបំផុតគឺ លី បុន និងទ្រៀវ ខ្វាង ផាច់ រាជវង្សលីដែលនាំមុខគេរបស់ពួកគេ បានកាន់កាប់អស់រយះពេលកន្លះសតវត្ស (៥៤៤&nbsp;គ.ស.ដល់ ៦០២&nbsp;គ.ស.) មុនពេលរាជវង្សសួយចិន បានធ្វើសញ្ជ័យអាណាចក្រ វ៉ាន សួន (Vạn Xuân) របស់ពួកគេម្ដងទៀត ។ ==ឯករាជ្យដើមដំបូង (៩៣៨ គ.ស. &ndash; ១០០៩ គ.ស.)==<!--Linked from [[Template:Vietnam topics]]--> នៅដើមសតវត្សទី១០ ពេលដែលចិនបានបែកខ្ញែកខាងនយោបាយ ពួកលោកម្ចាស់ដែលស្នងបន្តពី[[គ្រួសារខាច់]] (Khúc) ដើរតាមដោយ [[ដុង ឌិញ ង៉ែ]] (Dương Đình Nghệ) បានកាន់កាប់ គៀវ ចូវ (Giao Châu) ដោយស្វយ័តភាពក្រោម[[រាជវង្សថាង|ពួកថាង]] ដែលមាន[[គោរម្យងារ]]ថា [[ទៀត ដូ ស៊ូ]] (Tiết Độ Sứ) លោកម្ចាស់គុណធ៌ម ក៏ប៉ុន្តែក៏ឈប់ភ្លាមទៅ ដោយប្រកាសពួកខ្លួនថាពួកស្ដេច ។ ក្នុងឆ្នាំ៩៣៨ [[ហានខាងត្បូង]] បានបញ្ជូនកងទ័ពដើម្បី ធ្វើសញ្ជ័យតំបន់ស្វយ័ត គៀវ ចូវ (Giao Châu) ។ [[ង៉ោ គុយយិង]] (Ngô Quyền) កូនប្រសារ របស់ដុង ឌិញ ង៉ែ បានកម្ចាត់កងសំពៅហានខាងត្បូងនៅឯ[[សមរភូមិទន្លេ បាច់ ដាង (៩៣៨)]] (Bạch Đằng) ។ លោកក្រោយមកបានប្រកាសខ្លួនជាព្រះចៅង៉ោ និងចាប់ផ្ដើមយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាពនូវយុគ នៃឯករាជ្យភាពរបស់វៀតណាម ។ ការចូលទីវង្គត់ដោយមិនត្រូវកាលៈទេសៈរបស់ទ្រង់ ង៉ោ គុយយិន បន្ទាប់ពីរជ្ជកាលដ៏ខ្លីបានហុចជាលទ្ធផលក្នុងការដណ្ដើមអំនាចគ្នាសោយរាជ្យ បង្កជាសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងដ៏ធំលើកទីមួយក្នុងប្រទេស គឺជា[[ការបះបោររបស់លោកម្ចាស់ទាំងដប់ពីរ|ការឡើងដៃនៃស្ដេចក្រាញ់ទាំងដប់ពីរ]] (លាន់ ថាប ញី ស៊ូ ខ្វាន = Loạn Thập Nhị Sứ Quân) ។ សង្គ្រាមបានបន្តពីឆ្នាំ៩៤៥&nbsp;គ.ស. ដល់៩៦៧&nbsp;គ.ស. នៅពេលដែលបក្សពួកដឹកនាំដោយ [[ឌិញ បូ លិញ]] (Đinh Bộ Lĩnh) បានកម្ចាត់ពួក[[ស្ដេចក្រាញ់]]ដ៏ទៃៗ ហើយក៏បង្រួបបង្រួមប្រទេសឡើងវិញ ។ លោកម្ចាស់ឌិញ បានស្ថាបនិក[[រាជវង្សឌិញ]] (Đinh) និងប្រកាសខ្លួនថាជាព្រះចៅអធិរាជទីមួយ (ធាន វ៉ាង = Tiên Hoàng) នៃ [[ដៃ កូ វៀត]] (Đại Cồ Việt) ([[ហាន ធូ]] = Hán tự:[[wikt:大|大]][[wikt:瞿|瞿]][[wikt:越|越]] ដែលមានន័យចំថា "មហាប្រទេសវៀត") ដែលមានរាជធានី នៅ[[វ៉ា លូ]] (Hoa Lư) (សម័យថ្មីនេះ និញ ប៊ិញ = Ninh Bình) ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ[[រាជវង្សសុង]]ចិនបានទទួលស្គាល់ទ្រង់ជាផ្លូវការត្រឹមតែជាព្រះអង្គម្ចាស់ជាវជឺ (គៀវ ឈី ខ្វាន វុង = Giao Chỉ Quận Vương)ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រះចៅអធិរាជឌិញ បានបញ្ចូលច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌយ៉ាងតឹងរឹង ដើម្បីទប់ស្កាត់ភាពចលាចលកើតឡើងម្ដងទៀត ។ ព្រះអង្គបានព្យាយាមបង្កើតសម្ព័ន្ធភាព ដោយផ្ដល់គោរម្យងារជាម្ចាស់ក្សត្រីទៅឲស្ត្រីប្រាំនាក់មកពីគ្រួសារ ដែលមានអំនាចខ្លាំងបំផុត ។ ក្នុង៩៧៩&nbsp;គ.ស. ព្រះចៅអធិរាជ ឌិញ បូ លិញ និងរជ្ជទាយាទ (ព្រះអង្គម្ចាស់ម្កុដរាជ) ឌិញ លាន ត្រូវបានគេលួចធ្វើឃាត បន្សល់ទុកព្រះបុត្រារបស់ទ្រង់ដែលនៅមានព្រះជន្មកណ្ដោចកណ្ដែង ឌិញ ធាន់ (Đinh Toàn) ដែលមានព្រះជន្ម៦ព្រះវស្សា ទទួលស្នងរាជ្យបល្ល័ង្កបន្ត ។ ដោយទាញបានប្រយោជន៍ពីស្ថានភាពនេះ [[រាជវង្សសុង]]ចិនបានធ្វើការលុកលុយ ដៃ កូ វៀត (Đại Cồ Việt) ។ ដោយប្រឈមមុខដូចគ្នា នូវការគំរាមកំហែងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរមួយ ចំពោះឯករាជ្យជាតិ មេបញ្ជាការកងទ័ពវាំងទាំងដប់ (ថាប ដាវ ទួង ខ្វាន = Thập Đạo Tướng Quân) [[ឡេ ហ៊ាន់]] (Lê Hoàn) បានជ្រែករាជ្យ ដោយស្ថាបនា[[រាជវង្សឡេមុនគេ|អតីតរាជវង្សឡេ]] ។ ជាអ្នកកលយុទ្ធយោធាដ៏មានសមត្ថភាព ឡេ ហ៊ាន់ បានយល់ដឹងនៅគ្រោះថ្នាក់ ដោយជាប់ទាក់ទងនឹកងទ័ពចិនដ៏ខ្លាំងពូកែបានធ្វើដំណើរចុះមក ដូច្នេះលោកក៏បានធ្វើល្បិចជាមានកងទ័ពឈ្លានពាននៅឯច្រក ឈី ឡាង (Chi Lăng) ក្រោយមកទៀតក៏ព័ទ្ធស្ទាក់វាយឆ្មក់ និងកាប់សម្លាប់មេបញ្ជាការពួកគេអស់ទៅ ភ្លាមនោះក៏បញ្ចប់នូវការគំរាមកំហែងដល់ប្រទេសដ៏ក្មេងខ្ចីរបស់លោកនៅឆ្នាំ ៩៨១&nbsp;គ.ស. ។ រាជវង្សសុងបានដកទ័ពទៅយ៉ាងនេះក្ដីក៏នៅតែទទួលស្គាល់ ឡេ ហ៊ាន់ ត្រឹមតែជាព្រះអង្គម្ចាស់ជាវជឺលុះ១២ឆ្នាំក្រោយមកទៀតផ្ទុយមកវិញលោកត្រូវបានគេអះអាង ក្នុងអាណាចក្ររបស់លោកថាជាព្រះចៅអធិរាជ ដាយ ហាញ់ (ដាយ ហាញ់ ហួង ដេ = Đại Hành Hoàng Đế) ។ ព្រះចៅអធិរាជ ឡេ ហ៊ាន់ ក៏ជាស្ដេចវៀតណាមទីមួយដែរ ដែលចាប់ផ្ដើមការពង្រីកទឹកដីឆ្ពោះមកភាគខាងត្បូងទល់នឹងនគរ[[ចាម្ប៉ា]] ។ ការចូលទីវង្គត់នៃព្រះចៅអធិរាជ ឡេ ហ៊ាន់ក្នុងឆ្នាំ ១០០៥&nbsp;គ.ស. បានហុចលទ្ធផលជាជម្លោះគ្នាឯង ដើម្បីដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្ក ក្នុងចំនោមព្រះរាជបុត្រារបស់ព្រះអង្គ ។ អ្នកឈ្នះចុងក្រោយ ឡេ ឡុង ឌិញ (Lê Long Đĩnh) បានក្លាយជាស្ដេចផ្ដាច់ការ ដែលគេបានស្គាល់ច្រើនបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម ។ ទ្រង់បានដាក់ទារុណកម្មចំពោះអ្នកទោសយ៉ាងឃោរឃៅដើម្បីការកំសាន្តផ្ទាល់របស់ព្រះអង្គ ហើយផ្ដេកផ្ដួលខ្លួនទ្រង់ក្នុងរឿងស្រីញីយ៉ាងបែកឆ្វង ។ មកទល់នឹងព្រះជន្មដ៏ខ្លីរបស់ទ្រង់{{ndash}}ទ្រង់បានសុគតនៅព្រះជន្ម២៤{{ndash}}ឡេ ឡុង ឌិញ បានធ្លាក់ខ្លួនព្រះឈួនធ្ងន់ ដែលទ្រង់បានដួលលើដី នៅពេលកំពុងប្រជុំជាមួយមន្ត្រីព្រះអង្គ នៅក្នុងរាជវាំង ។ ==សម័យឯករាជ្យនៃដាយវៀត (១០១០ គ.ស.&ndash; ១៥២៧ គ.ស.)==<!--Linked from [[Template:Vietnam topics]]--> '''''{{មើលផងដែរ|ប្រវត្តិរាជវង្សសុង#ទំនាក់ទំនងជាមួយលីនៃវៀតណាមនិងជម្លោះព្រំដែន}}''''' [[Image:VietnamChampa1.gif|thumb|right|200px|អាស៊ីអាគ្នេយ៍ប្រហែលឆ្នាំ១០១០&nbsp;គ.ស. ។ ទឹកដី [[ដាយ វៀត]] ព៌ណលឿង, [[ចាម្ប៉ា]]ព៌ណបៃតង និង[[ចក្រភពខ្មែរ]] ព៌ណត្រាវ ។]] នៅពេលដែលស្ដេច ឡេ ឡុង ឌិញ បានសុគតទៅក្នុងឆ្នាំ១០០៩&nbsp;គ.ស. មេទ័ពការពាររាជវាំងដែលមានឈ្មោះថា [[លី ថាយ ថូ|លី កុង អួន]] (Lý Công Uẩn) ត្រូវបានតែងតាំងដោយពួកមន្ត្រីវាំងឲឡើងសោយរាជ្យ ហើយក៏បង្កើតបានជា[[រាជវង្សលី]] ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាកាផ្ដើម នៃយុគមាសក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម ជាមួយនឹងក្រុមរាជវង្សដ៏ឆ្នើមៗល្បីៗបន្តបន្ទាប់គ្នា ។ វិធីដែល លី កុង អួន ស្នងរាជ្យបល្ល័ង្កផ្ទុយខុស ពីធម្មតាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម ។ បើតាមឋានៈជាមេបញ្ជាការជាន់ខ្ពស់កំពុងតែឈរជើងនៅរាជធានី លោកមានគ្រប់ឱកាសទាំងអស់ ដើម្បីដណ្ដើមឈោងយកអំនាច កំឡុងពេលប៉ុន្មានឆ្នាំជ្រួលច្របល់បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ព្រះចៅអធិរាជ ឡេ ហ៊ាន់ ក៏ប៉ុន្តែមិនសាកសមទេ ដើម្បីធ្វើដូច្នេះក្រៅពីហេតុផល នៃការគោរពតួនាទីនោះទេ ។ លោកយកវិធីមួយ ដោយការ''ជ្រើសរើស''ដោយពួកមន្ត្រីក្នុងវាំងបន្ទាប់ពីការជជែកពិភាក្សាខ្លះមុនពេលមានការព្រមព្រៀងបានឈានមកដល់ ។ លី កុង អួន បានបញ្ជាក់ថាជា [[លី ថាយ ថូ]] ក្រោយពីសុគត បានផ្លាស់ឈ្មោះប្រទេសទៅជា [[ដាយ វៀត]] (ហាន ធូ = [[Hán tự]]: [[wikt:大|大]][[wikt:越|越]]; ដែលមានន័យចំថា''មហាវៀត'') ។ រាជវង្សលីត្រូវបានគេសរសើរ ចំពោះកាចាក់គ្រឹះយ៉ាងរឹងមាំ ដោយមានទស្សនៈវិស័យយុទ្ធសាស្ត្រសំរាប់ជនជាតិវៀតណាម ។ ដោយបន្សល់នៅ ហួ លូ (Hoa Lư) បន្ទាយធម្មជាតិព័ទ្ធទៅដោយ​ភ្នំ និងទន្លេ លី កុង អួន បានផ្លាស់រាជវាំងទ្រង់ទៅតាំងរាជធានីថ្មីនៅ[[ហានណូយ]]បច្ចុប្បន្ននេះ ហើយបានហៅថា [[ថាង ឡុង]] (Thăng Long) (នាគរះ) ។ ដូច្នេះហើយ លី កុង អួន បានងាកចេញពីគំនិតការពារដោយកងទ័ពនៃបុព្វការីជនមុនៗរបស់លោក ហើយបានប្រមើលលើសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំជាគន្លឹះ សំរាប់អាយុជីវិតរបស់ប្រទេសជាតិវិញ ។ ពួកក្រុមស្ដេចលីដែលសោយរាជ្យបន្តបន្ទាប់ បានបន្តបង្ហើយសមិទ្ធិផលដ៏វែងឆ្ងាយ:ការសាងនូវប្រព័ន្ធទំនប់ទឹកដើម្បីគាំពារដល់តំបន់ផលិតកម្មស្រូវ ការស្ថាបនា [[វ៉ាន មាវ|ខ្វុក ធូ ហ្គាម]] (Quốc Tử Giám) សាកលវិទ្យាល័យជាន់ខ្ពស់ទីមួយ ដោយមានធ្វើការប្រលងជាទៀងទាត់ដើម្បីជ្រើសរើសជនសាមញ្ញ ដែលមានសមត្ថភាពដើម្បីទទួលបានតំនែងក្នុងរាជការរយះពេលបីឆ្នាំម្ដង រៀបចំប្រព័ន្ធពន្ធដារថ្មី និងការបង្កើតឡើងការព្យាបាលដោយមនុស្សធ៌មចំពោះអ្នកទោស ។ ស្ត្រីៗក៏បានកាន់តួនាទីសំខាន់ដែរ ក្នុងសង្គមលីជាពួកស្រីស្នំដែលទទួលបន្ទុកខាងប្រមូលពន្ធ ។ រាជវង្សលីក៏បានលើកតំកើង[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] ក៏ប៉ុន្តែបានថែរក្សាលក្ខណៈពហុនិយមចំពោះប្រព័ន្ធទស្សនៈធំៗបីនៅពេលនោះ:ពុទ្ធនិយម [[លទ្ធិខុងជឺ|ខុងជឺនិយម]] និង[[សាសនាតាវ|តាវនិយម]] ។ កំឡុងរាជវង្សលី [[រាជវង្សសុង]]ចិនបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ នូវមហាក្សត្រ ដាយ វៀត ជាស្ដេច [[គៀវ ឈី]] (Giao Chỉ) (គៀវ ឈី ខ្វាន វុង = Giao Chỉ Quận Vương) ។ រាជវង្សលីធ្លាប់មានសង្គ្រាមពីរធំៗជាមួយ [[រាជវង្សសុង|សុង]]ចិន និងមានចម្បាំងតិចតួចទល់នឹងប្រទេស[[ចាម្ប៉ា]]ជិតខាងនៅភាគខាងត្បូង ។ សមរភូមិគួរឲកត់សំគាល់បំផុតបានប្រព្រឹត្តទៅនៅលើទឹកដីចិន ១០៧៥&nbsp;គ.ស. ។ នៅពេលដែលដឹងថាមានការលុកលុយរបស់សុងដ៏ធំអស្ចារ្យ ទាហាន និងកងទ័ពជើងទឹកលីសរុបទៅប្រហែល ១០០,០០០នាក់ក្រោមការបញ្ជារបស់ [[លី ធួង គៀត]] (Lý Thường Kiệt) [[តុង ដាន]] (Tông Đản) បានប្រើប្រត្តិបត្តិការដែលប្រកបដោយ[[មហិច្ឆតាចម្បាំង|មហិច្ឆតា]]ដើម្បីកម្ទេចឲបានមុននូវការដាក់ពង្រាយកងទ័ពរបស់សុងបីកងពលនៅឯ យ៉ុង ចូវ (Yong Zhou), ឈិន ចូវ (Qin Zhou) និងលៀន ចូវ (Lian Zhou) សម័យបច្ចុប្បន្ន [[គ័ងតុង]] (Guangdong) និង[[គ័ងស៊ី]] (Guangxi)ហើយនិងបានកាប់សម្លាប់ជនជាតិចិន១០០,០០០ នាក់ទៀត ។ រាជវង្សសុងបាននាំមកដោយកំហឹងសងសឹក និងឈ្លានពាន ដាយ វៀត ក្នុងឆ្នាំ១០៧៦ ក៏ប៉ុន្តែកងទ័ពសុងត្រូវបានដកថយទៅវិញនៅឯ[[សមរភូមិទន្លេ ញូ ង៉ុយយិត]] (Như Nguyệt) ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថាជាទន្លេកៅ ឥឡូវស្ថិតក្នុងខេត្ត បាក់ និញ (Bắc Ninh)ប្រហែលជា៤០&nbsp;គ.ម.ពីរដ្ឋធានីថ្មី ហានណូយ ។ មិនថាខាងណាទេក៏មិនអាចយកឈ្នះគ្នាបាន ដូច្នេះរាជវង្សលីបានសុំឲមានការផ្អាកសង្គ្រាម ដែលរាជវង្សសុងក៏បានយល់ព្រមដែរ ។ [[Image:Viet Royal Battle Standard.JPG|thumb|left|150px|ស្លាកសមរភូមិនៃរាជវង្សថ្រាន់ ។]] មកទល់នឹងចុងនៃរាជវង្សលី មន្ត្រីរាជវាំងដ៏មានអំនាចម្នាក់មានឈ្មោះថា [[ថ្រាន់ ធូ ដុ]] (Trần Thủ Độ) បានបង្ខំឲស្ដេច [[លី ហួ​ តុង]] (Lý Huệ Tông) ក្លាយជាព្រះសង្ឃពុទ្ធសាសនា និងលី ឆៀវ ហ៊ាង់ (Lý Chiêu Hoàng) បុត្រីដ៏ក្មេងវ័យរបស់ ហួ តុង បានក្លាយម្ចាស់ក្សត្រី ។ ថ្រាន់ ធូ ដុ ក្រោយមកបានរៀបចំរៀបអភិសេក ឆៀវ ហ៊ាង់ ជាមួយនឹងក្មួយប្រុសរបស់លោក [[ថ្រាន់ កាញ់]] (Trần Cảnh) ហើយនៅទីបំផុតក៏បានរាជ្យបល្ល័ង្ករួចផ្ទេរទៅឲ ថ្រាន់ កាញ់ ដូចនេះហើយក៏បានចាប់ផ្ដើម [[រាជវង្សថ្រាន់]] (Trần) ។ ថ្រាន់ ធូ ដុ បានបោសសំអាតសមាជិកនៃពួកអភិជនត្រកូលលីដោយជោគជ័យ ព្រះអង្គម្ចាស់លីខ្លះក៏បានភៀសព្រះកាយទៅប្រទេសកូរ៉េ រួមមាន [[លី កុង ទួង]] (Lý Long Tường)ជាដើម ។ បន្ទាប់ពីការបណ្ដេញចេញ ភាគច្រើនពួកស្ដេចត្រាន់ បានដឹកនាំប្រទេសក្នុងសភាពស្រដៀងគ្នាទៅនឹងពួកស្ដេចលីដែរ ។ សមិទ្ធិផលសម្រេចរាជវង្សថ្រាន់ដែលគួរឲកត់សំគាល់រួមមានការបង្កើតថ្មីនៃប្រព័ន្ធកត់ត្រាអត្រាប្រជាជនពឹងផ្អែកនៅថ្នាក់ភូមិ ការចងក្រងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដាយ វៀតជាផ្លូវការ៣០ខ្សែ (ដាយ វៀត ស៊ុ គី = Đại Việt Sử Ký) ដោយ [[ឡេ វ៉ាន់ ហ៊ុ]] (Lê Văn Hưu) ហើយនិងការបង្កើតឡើងនូវលក្ខណៈនៃអក្សរ[[ណូម]] (Nôm) ប្រព័ន្ធសំនេរនៃភាសាវៀតណាម ។ រាជវង្សថ្រាន់ក៏បានអនុម័តរបៀបថ្មីតែមួយគត់ដើម្បីបង្រៀនពួកស្ដេចថ្មីៗ:ពេលស្ដេចមួយអង្គដល់វ័យចាស់ឆ្នាំ ទ្រង់នឹងលះបង់រាជបល្ល័ង្កទៅឲរជ្ជទាយាទ (រាជបុត្រស្នងរាជ្យ) ក៏ប៉ុន្តែកាន់គោរម្យងារជាព្រះចៅឧត្ដមបរមរាជាធិរាជ (ថាយ ធ័ង ហួង = Thái Thượng Hoàng) ដើរតួជា អ្នកផ្ដល់ដំបូន្មានដល់ព្រះចៅអធិរាជថ្មី ។ ===ការលុកលុយឈ្លានពានរបស់ម៉ុងហ្គោល=== កំឡុងរាជវង្សថ្រាន់ កងទ័ពនៃចក្រភពម៉ុងហ្គោល ក្រោមការដឹកនាំរបស់[[ម៉ុងខឹ ខាន់]] (Mongke Khan) និង[[គូប៊ីឡៃ ខាន់]] (Kublai Khan) ស្ថាបនិករាជវង្សយាន[[ការលុកលុយរបស់ម៉ុងហ្គោលនៅវៀតណាម|បានលុកលុយវៀតណាមក្នុងឆ្នាំ១២៥៧&nbsp;គ.ស. ១២៨៤&nbsp;គ.ស. និង១២៨៨&nbsp;គ.ស.]] ។ ដាយ វៀត បានវាយបកគ្រប់ការវាយប្រហារនៃពួកយានទាំងអស់កំឡុងរជ្ជកាលនៃគូប៊ីឡៃ ខាន់ ។ គន្លឹះចំពោះជ័យជំនះរបស់ដាយ វៀតគឺត្រូវចៀសវាងកម្លាំងរបស់ពួកម៉ុងហ្គោលនៅសមរភូមិទីវាល និងបន្ទាយក្រុង រាជវាំងពួកថ្រាន់បានបោះចោលរាជធានី និងទីក្រុងជាច្រើន ។ ពួកម៉ុងហ្គោលក្រោយមកត្រូវបានតបតយ៉ាងដាច់ណាត់ត្រង់ចំនុចខ្សោយរបស់ពួកគេ ដែលជាសមរភូមិនៅក្នុងតំបន់វាលភក់មួយចំនួន ដូចជា ឆួង ដួង (Chương Dương) ហ៊ែម ទូ (Hàm Tử) វ៉ាន់ គៀប (Vạn Kiếp) និងតាមដងទន្លេជាច្រើនដូចជា វ៉ាន់ ដូន (Vân Đồn) និងបាច់ ដាង (Bạch Đằng) ។ ពួកម៉ុងហ្គោលក៏រងទុក្ខដោយសារជំងឺតំបន់ក្ដៅ និងការបាត់បង់នូវការផ្គត់ផ្គង់ ដោយការវាយឆ្មក់របស់កងទ័ពថ្រាន់ ។ សង្គ្រាមយាន-ថ្រាន់បានឈានទៅ ដល់កម្រិតកំពូលនៅពេលកងសំពៅយានកំពុងដកថយដោយត្រូវបានបំផ្លាញដប់ដងនៅ[[សមរភូមិ បាច់ ដាង (១២៨៨)]]​ (Bạch Đằng) ។ អ្នកមុខការកាន់កងទ័ពពីក្រោយជោគជ័យរបស់ ដាយ វៀត គឺមេបញ្ជាការកងទ័ង [[ថ្រាន់ កុក ទួន]] (Trần Quốc Tuấn) ដែលគេនិយមស្គាល់ទៀតថាជា [[ថ្រាន់ ហុង ដាវ]] (Trần Hưng Đạo) ។ ដើម្បីចៀសវាងយុទ្ធនាការសឹក ដែលប្រកបដោយមហន្តរាយ ពួកថ្រាន់ និងចាម្ប៉ា បានទទួលស្គាល់នូវឧត្ដមភាពរបស់ម៉ុងហ្គោល ។ ===ចាម្ប៉ា=== កំឡុងសម័យនោះផងដែរ ពួកស្ដេចថ្រាន់បានធ្វើសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងនគរ[[ចាម្ប៉ា]] នៅភាគខាងត្បូង ការបន្តនូវប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏វែងឆ្ងាយ នៃការពង្រីកទឹកដីខាងត្បូងរបស់ពួកវៀត (បានស្គាល់ថាជា ណាម ធាន = Nam Tiến) ដែលបានចាប់ផ្ដើមបន្តិចៗម្ដងបន្ទាប់ ពីការទទួលបានឯករាជ្យពីចិនវិញ ។ ជារឿយ ពួកគេបានប្រទះនឹងការតស៊ូខ្លាំងក្លាពីពួកចាម ។ កងទ័ពចាម្ប៉ាដឹកនាំដោយស្ដេច[[ស្រី បុប្ផា]] (ចាម:Po Binasuor រឺ Che Bonguar) បានសម្លាប់ស្ដេច [[ថ្រាន់ ឌឺ តុង]] (Trần Duệ Tông) ក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធ និងថែមទាំងតាំងបន្ទាយ នៅរាជធានី ដាយ វៀត ថាង ឡុង ក្នុងឆ្នាំ១៣៧៧&nbsp;គ.ស. និងម្ដងទៀតនៅឆ្នាំ១៣៨៣&nbsp;គ.ស. ។ ក៏ប៉ុន្តែ រាជវង្សថ្រាន់ក៏ទទួលជោគជ័យដែរ ក្នុងការទទួលបានខេត្តចាម្ប៉ាពីរ ដែលស្ថិតនៅក្បែរ [[ហួ]] (Huế) សព្វថ្ងៃនេះ តាមរយះការបង្កប់ន័យសន្តិភាពនៃការអភិសេកតាមបែបនយោបាយនៃព្រះនាង [[ហ៊ុយយិន ថ្រាន់]] (Huyền Trân) ទៅឲស្ដេចចាម ។ ===ការកាន់កាប់របស់មិងនិងការងើបឡើងនៃរាជវង្សឡេ=== រាជវង្សថ្រាន់ដល់ពេលផ្ដួលរំលំដោយមន្ត្រីវាំងម្នាក់នៃរាជវង្ស [[រាជវង្សហូ|ហូ គុយ លី]] (Hồ Quý Ly) ។ ហូ គុយ លី បានបង្ខំស្ដេចថ្រាន់ចុងក្រោយឲដាក់រាជ្យ ហើងនិងបានដណ្ដើមរាជ្យបល្ល័ង្កទៀតក្នុងឆ្នាំ១៤០០ ។ លោកក៏បានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះប្រទេសទៅជា [[ដាយ ងូ]] (Đại Ngu) ([[Hán tự]]: [[wikt:太|太]][[wikt:虞|虞]]) និងប្ដូររាជធានីទៅ តាយ ដុ (Tây Đô) រាជធានីខាងលិច ថាញ់ ហូវ (Thanh Hóa) ។ ថាង ឡុង ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះសារជាថ្មីថា ដុង ដុ (Đông Đô) រាជធានីខាងកើត ។ ទោះបីជា​ត្រូវបានគេស្ដីបន្ទោសយ៉ាងធំធេងចំពោះការបង្កឲគ្មានសាមគ្គីភាពជាតិ ហើយនិងក្រោយមកបង់ខាតប្រទេសទៅឲ[[រាជវង្សមិង]]ចិនក៏ដោយ ក៏រជ្ជកាលរបស់ ហូ គុយ លី បានបញ្ចូលនូវកំណែទម្រង់ដ៏ជឿនលឿនធំធេងឲស្ដែងឡើងជាច្រើន រួមមាន ការបន្ថែមលេខនពន្ធដើម្បីការប្រលងថ្នាក់ជាតិខ្លះៗ ការទិះតៀនដោយចំហចំពោះទស្សនវិជ្ជា[[អ្នកខុងជឺនិយម|ខុងជឺ]] ការប្រើប្រាស់ក្រដាសរូបបិយបណ្ណជំនួសកាក់ ការបណ្ដាក់ទុនក្នុងការសាងសង់សំពៅចម្បាំងធំៗ និងកាំភ្លើងធំ ហើយនិងកំណែទម្រង់ដីធ្លីជាដើម ។ ទ្រង់បានផ្ទេររាជ្យបល្ល័ង្កទៅឲបុត្រារបស់ព្រះអង្គ ហូ ហាន ធឿង (Hồ Hán Thương) ក្នុងឆ្នាំ ១៤០១ និងបានសន្មតគោរម្យងារថា ថាយ ធឿង វ៉ាង (Thái Thượng Hoàng) ដែលលក្ខណៈស្រដៀង នឹងពួកស្ដេចថ្រាន់ដែរ ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤០៧ ក្រោមលេសដើម្បីជួយស្ដាររាជវង្សថ្រាន់ឡើងវិញ កងទ័ព[[រាជវង្សមិង|មិង]]ចិនបានធ្វើការឈ្លានពាន ដាយ ងូ និងចាប់ខ្លួន [[ហូ គុយ លី]] និងហូ ហាន ធឿង ។ [[រាជវង្សហូ]] បានមកដល់ទីបញ្ចប់បន្ទាប់ពីកាន់អំនាចបានត្រឹមតែ៧ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ ។ ពួកទ័ពដែលកាន់កាប់ដោយមិងបានបញ្ចូល ដាយ ងូ ចូលទៅក្នុងចក្រភពមិង បន្ទាប់ពីបានអះអាងថាគ្មានរាជទាយាទរាជបល្ល័ង្កស្ដេចថ្រាន់ទេ ។ ភ្លាមៗនោះដែរ ស្ទើរតែទាំងអស់នៃ អ្នករាជានិយមថ្រាន់បានចាប់ផ្ដើមធ្វើសង្គ្រាមតស៊ូ ។ ការតស៊ូ ក្រោមការដឹកនាំរបស់[[រាជវង្សថ្រាន់ជាន់ក្រោយ|ថ្រាន់ គុយ]] (Trần Quĩ) នៅលើកដំបូងបានទទួលភាពជឿនលឿនខ្លះដែរ ក៏ប៉ុន្តែនៅពេលដែល ថ្រាន់ គុយ បានប្រហារជីវិត មេទ័ពធំៗកំពូលពីរនាក់ ឲអស់ក្ដីសង្ស័យ ការប្រេះឆាក៏បានរីកធំៗឡើងក្នុងតំនែងរបស់គាត់ និងឲជាលទ្ធផលនៃការបរាជ័យនៅឆ្នាំ ១៤១៣ ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤១៨ កសិករដ៏ស្ដុកស្ដម្ភម្នាក់ [[ឡេ ឡយ]] (Lê Lợi) បានដឹកនាំការបះបោរនូវ ឡាម សឺន (Lam Sơn) ប្រឆាំងនឹងពួកមិងពីមូលដ្ឋានទ័ពរបស់គាត់នៅ ឡាម សឺន (ខេត្ត ថាញ់ វ៉ា = Thanh Hóa) ។ ដោយជំនះលើដំណើរថយក្រោយនៅពេលដំបូងខ្លះ ហើយនិងការប្រឹក្សាយុទ្ធសាស្ត្រពី [[ងុយយិន ថ្រៃ]] (Nguyễn Trãi) ចលនារបស់ ឡេ ឡយ ជាចុងក្រោយប្រមូលបានភិមសា ហើយចល័តឆ្ពោះទៅខាងជើង និងចាប់ផ្ដើមសង់បន្ទាយមួយនៅ ដុង ខ្វាន (Đông Quan) (ឥឡូវហានណូយ) រាជធានីគ្រប់គ្រងដោយពួកមិង ។ ព្រះចៅអធិរាជមិងបានបញ្ជូនកងទ័ពជំនួយ ក៏ប៉ុន្តែ ឡេ ឡយ បានធ្វើការវាយឆ្មក់និងសម្លាប់មេទ័ពបញ្ជាការមិង លាវ ថាង (Liễu Thăng, ចិន:Liu Sheng = លាវ សឹង) នៅ​ [[ឈី ឡាង]] (Chi Lăng) ។ កងទ័ពមិងនៅឯ ដុង ខ្វាន (Đông Quan) បានសុំចុះចាញ់ ។ ការបះបោរ ឡាម សឺន បានសម្លាប់ទាហានមិង៣០០,០០០នាក់ ។ ក្នុងឆ្នាំ១៤២៨ ឡេ ឡយ បានស្នងរាជ្យ ហើយបានចាប់ផ្ដើម [[រាជវង្សឡេ|រាជវង្ស ហាវ ឡេ]] (Hậu Lê) (ឡេមុន រឺ ចុងក្រោយ) ។ ឡេ ឡយ បានដាក់ឈ្មោះប្រទេសឡើងវិញថា [[ដាយ វៀត]] (Đại Việt) ដូចមុន និងប្ដូររាជធានី ទៅ [[ថាង ឡុង]]​ (Thăng Long) វិញ ។ [[Image:Vietnam territorial expansion (900–1760 AD).gif|200px|right|thumb|caption|ផែនទីវៀតណាមបង្ហាញការសញ្ជ័យ នៅភាគខាងត្បូង ( ''ណាម ធាន = Nam tiến ១០៦៩-១៧៥៧'') ។ ទឹកក្រូច: មុនសតវត្សទី១១ ។ លឿង: សតវត្សទី១១ ។ បៃតងខ្ចី: សតវត្សទី១៥ ។ បៃតងចាស់: សតវត្សទី១៦ ។ ត្រាវ: សតវត្សទី១៨ ។ [[ឡាយ ឆៅ]] (Lai Chau) និង[[ដៀន បៀន]] (Dien Bien) (ខាងជើងឈៀងខាងលិច): សតវត្សទី១៩ ។]] រាជវង្សឡេ បានបន្តកំណែទម្រង់ដីធ្លី ដើម្បីសេដ្ឋកិច្ចរស់ឡើងបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ។ មិនដូចពួកស្ដេចលី និងថ្រាន់ទេ ដែលរងឥទ្ធិពលពីពុទ្ធសាសនា ក្រុមស្ដេចឡេទោរទន់ទៅរក[[លទ្ធិខុងជឺ]] ។ ការចែងច្បាប់ដែលអាចយល់បានមួយ ច្បាប់ ហុង ឌុក (Hồng Đức) ត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាមួយធាតុរបស់ខុងជឺដ៏តឹងរឹងខ្លះ ក៏ប៉ុន្តែក៏រួមមានដែរ ច្បាប់ដែលបានវិវត្ត ដូចជាសិទ្ធិស្ត្រី ។ សិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មកំឡុងរាជវង្សឡេក៏រងឥទ្ធិពលខ្លាំងដោយរចនាបថចិន ជាងនៅសម័យរាជវង្សលី និងថ្រាន់ ។ រាជវង្សឡេ បានដាក់ឲប្រើគំនូរផែនទីប្រទេស ហើយដែលមាន [[ង៉ោ ស៊ី លាន]] (Ngô Sĩ Liên) បន្តកិច្ចការនិពន្ធប្រវត្តិសាស្ត្រ ដាយ វៀតរហូតដល់សម័យស្ដេច ឡេ ឡយ ។ ស្ដេច [[ឡេ ថាញ់ តុង]] (Lê Thánh Tông) បានបើកសម្ភោធមន្ទីរពេទ្យជាច្រើន ដែលមានមន្ត្រីៗចែកចាយថ្នាំសង្កូវជាច្រើនទៅតំបន់មួយចំនួន ដែលរងការប៉ះពាល់ជាមួយ ជំងឺឆ្លងរាតត្បាត ។ ឆ្នាំ១៤៧១ កងទ័ពឡេដឹកនាំដោយស្ដេច [[ឡេ ថាញ់ តុង]] (Lê Thánh Tông) បានចូលលុកលុយ[[ចាម្ប៉ា]] ជា[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមនៅចាម្ប៉ាឆ្នាំ១៤៧១]] និងកាន់កាប់បានរាជធានីចាម [[វិជ័យ]] ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ បានបញ្ចប់ឥទ្ធិពលចាម្ប៉ាដែលជានគរមានអំនាច ទោះបីជានគរចាម ដែលនៅសល់តូចៗនៅតែបន្តអស់រយៈពេលពីរបីសតវត្សទៀតក៏ដោយ ។ វាជាដើមហេតុ នូវការរប៉ាត់រប៉ាយបែកខ្ញែក[[ប្រជាជនចាម]]ទូទាំងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ ដោយនគរចាម្ប៉ាបានខ្ទេចខ្ទីភាគច្រើនហើយ និងប្រជាជនចាមបានត្រូវនិរទេសបំបង់ រឺ ត្រូវសង្កត់សង្កិន ការដាក់អាណានិគមរបស់វៀតណាម នូវអ្វីដែលឥលូវជាភាគកណ្ដាលនៃប្រទេសវៀតណាមបានបណ្ដាលឲគ្មានការតស៊ូណារឹងមាំទៀតឡើយ ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការយាយីព្យាបាទបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងដោយអ្នកតាំងលំនៅថ្មី គិញ (Kinh) (វៀត) ហើយនិងការធ្វើសមាហរណកម្មនៃដែនដីចាមដើមទៅជាជាតិវៀតណាម ភាគច្រើននៃប្រជាជនចាមថ្វីត្បិតនៅមានក្នុងប្រទេសវៀតណាម ហើយនិងឥលូវពួកគេបានចាត់ទុកថាជាជនជាតិមួយ ក្នុងចំណោមជនជាតិភាគតិចដ៏សំខាន់ៗនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមសម័យទំនើបនេះ ។ ទីក្រុង [[ហ៊ូ (ទីក្រុង)|ហ៊ូ]] បានស្ថាបនិក ក្នុងឆ្នាំ១៦០០តាំងនៅក្បែរៗជិតនឹងរាជធានីចាម្ប៉ានៃ ឥន្ទ្របុរៈ ដែលស្ថិតនៅទីនោះយូរហើយ ។ ឆ្នាំ១៤៧៩ ស្ដេច ឡេ ថាញ់ តុង (Lê Thánh Tông) ក៏បានធ្វើយុទ្ធនាការតទល់នឹង ប្រទេស[[ឡាវ]]ដែរ ហើយបានកាន់កាប់រាជធានី [[ហ្លួងព្រះបាង]] ។ ទ្រង់បានធ្វើការលុកលុយបន្ថែមឆ្ពោះទៅខាងត្បូងទៅ ក្នុងតំបន់[[ទន្លេអិរ៉ាវ៉ាឌី]] ប្រទេសភូមាសព្វថ្ងៃនេះ មុនពេលដកទ័ពថយមកវិញ ។ ==សម័យបែងចែក (១៥២៨-១៨០២)== ===សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងឡេ និងម៉ាក់=== រាជវង្សឡេ ត្រូវបានផ្ដួលរំលំដោយមេទ័ពរបស់ខ្លួន នាម [[ម៉ាក់ ដាង ឌុង]] (Mạc Đăng Dung) ក្នុងឆ្នាំ១៥២៧ ។ លោកបានសម្លាប់ព្រះចៅអធិរាជឡេ ហើយប្រកាសខ្លួនឯងថាជាព្រះចៅអធិរាជ ដោយចាប់ផ្ដើមនូវ [[រាជវង្សម៉ាក់]] (Mạc) ។ បន្ទាប់ពីការកម្ចាត់ការបះបោរជាច្រើនអស់រយះពេលពីរឆ្នាំ ម៉ាក់ ដាង ឌុង បានអនុវត្តតាមរាជវង្សថ្រាន់ និងបានផ្ទេររាជ្យសម្បត្តិទៅឲកូនប្រុសលោក ម៉ាក់ ដាង ដូញ (Mạc Đăng Doanh) ហើយបានក្លាយជា ថាយ ធឿង ហ៊័ង (Thái Thượng Hoàng) ។ ខណៈនោះដែរ [[ង្វៀន គីម]] (Nguyễn Kim) អតីតមន្ត្រីក្នុងរាជវាំងឡេបានបះបោរប្រឆាំងនឹងពួកម៉ាក់និងជួយស្ដេច ឡេ ថ្រាង តុង (Lê Trang Tông) ស្ដាររាជវាំងឡេឡើងនៅតំបន់ [[ថាញ់ វ៉ា]] (Thanh Hóa) ។ នេះជាហេតុ ដែលសង្គ្រាមក្នុងស្រុកបានចាប់ផ្ដើមរវាងហ្លួងខាងជើង (ម៉ាក់) និងហ្លួងខាងត្បូង (ស្ដារឡេ) ។ ខាង ង្វៀន គីម បានគ្រប់គ្រងប៉ែកខាងត្បូងនៃ ដាយ វៀត (ពី ថាញ់វ៉ា = Thanhhoa មកខាងត្បូង ) ទុកភាគខាងជើង (រួមមាន ដុង គីញ-ហានណូយ ) ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ម៉ាក់ ។ នៅពេលដែល ង្វៀន គីម ត្រូវបានគេលួចធ្វើឃាតក្នុងឆ្នាំ១៥៤៥ អំនាចកងទ័ពបានធ្លាក់ចូលក្នុងកណ្ដាប់ដៃកូនប្រសាររបស់លោក [[ទ្រិញ គៀម]] (Trịnh Kiểm) ។ ឆ្នាំ១៥៥៨ កូនប្រុសរបស់ ង្វៀន គីម [[ង្វៀន ហួង]] (Nguyễn Hoàn) ដោយសង្ស័យថា ទ្រិញ គៀមបានសំលាប់ ឪពុក ពេលនោះគេក៏បានសុំអំនាចពីបងប្អូនរបស់គេឲដោយភិតភ័យ បានសុំធ្វើជាចៅហ្វាយស្រុកខេត្តខាងត្បូងដ៏ឆ្ងាយក្បែរៗ[[ខេត្តខ្វាង ប៊ិញ|ខ្វាង ប៊ិញ]] (Quảng Bình) មកទល់ [[ប៊ិញ ឌិញ]] (Bình Định) សព្វថ្ងៃនេះ ។ ហួង បានធ្វើពុតជាវង្វេង ដូច្នេះ គៀម ត្រូវបានគេបញ្ឆោតដោយគិតថាបញ្ជូនហួងទៅភាគខាងត្បូងវាជាការល្អ ពេលនោះហួងនឹងត្រូវស្លាប់យ៉ាងលឿន នៅតំបន់ព្រំដែនដែលគ្មានច្បាប់ទម្លាប់ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ​ ហួង បានគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូងយ៉ាងប៉ិនប្រសប់ ខណៈពេលដែល ទ្រិញ គៀម និងកូនប្រុសរបស់គេបានបន្តធ្វើសង្គ្រាមតទល់នឹងពួកម៉ាក់ ។ ង្វៀន ហួង បានបញ្ជូនប្រាក់កាស និងពួកទាហានទៅភាគខាងជើងដើម្បីជួយ ក្នុងសង្គ្រាមប៉ុន្តែគេបន្តិចៗម្ដងកាន់តែឯករាជ្យឡើងៗ ដោយប្រែក្លាយធនធានសេដ្ឋកិច្ច របស់អាណាចក្ររបស់ពួកគេទៅជាគោលដៅដោះដូរពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិទៅវិញ ។ សង្គ្រាមក្នុងស្រុករវាង រាជវង្សឡេ/ទ្រិញ និងម៉ាក់បានបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ១៥៩២ នៅពេលដែលកងទ័ព [[ទ្រិញ ទុង]] (Trịnh Tùng) បានសញ្ជ័យបាន[[ហានណូយ]] និងប្រហារជីវិតស្ដេច ម៉ាក់ ម៉ៅ ហុប (Mạc Mậu Hợp) ។ អ្នករស់រាននៃព្រះញាតិវង្សម៉ាកបានភៀសខ្លួនទៅ កាន់ភ្នំភាគខាងជើងក្នុងខេត្ត [[កាវ បាង]] (Cao Bằng) និងបន្តគ្រប់គ្រងនៅទីនោះទៀតរហូតដល់ឆ្នាំ១៦៦៧នៅពេលនោះ [[ទ្រិញ តាក់]] (Trịnh Tạc) បានធ្វើសញ្ជ័យយកបានដែនដីម៉ាក់ចុងក្រោយមួយនេះទៀត ។ ពួកស្ដេចឡេ តាំងតែពីការស្ដារមកវិញរបស់ ង្វៀន គីម ដើរតួត្រឹមតែជានាមប៉ុណ្ណោះ ។ បន្ទាប់ពីធ្លាក់រាជវង្សម៉ាក់ អំនាចពិតទាំងអស់នៅភាគជើងជារបស់ពួក[[លោកម្ចាស់ទ្រិញ]] (Trịnh) ។ ===សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន=== '''''{{main|សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន}}''''' '''''{{មើលផងដែរ|កាំភ្លើងធំពួកលោកម្ចាស់ង្វៀន}}''''' ក្នុងឆ្នាំ១៦០០ ង្វៀន ហួង ក៏បានប្រកាសខ្លួនថាជាលោកម្ចាស់ (ជាផ្លូវការ ''វឿង'' = Vương, និយមហៅថា ''ឆួ'' = Chúa = ខ្មែរ:ហៅថា ចៅ) និងបានបដិសេដបញ្ជូនមាសប្រាក់ និងកងទ័ពបន្ថែមទៀតជួយដល់ពួកទ្រិញ ។ លោកក៏បានផ្លាស់រាជធានីទៅ ភូ សួន (Phú Xuân) សម័យបច្ចុប្បន្ន [[ហ៊ូ]] (Huế) ។ ង្វៀន ហួងបានទទួលមរណៈនៅឆ្នាំ១៦១៣ បន្ទាប់ពីគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូងអស់រយះពេល៥៥ឆ្នាំមក ។ លោកត្រូវបានបន្តវេនដោយកូនប្រុសទី៦របស់លោក [[ង្វៀន ផាក់ ង្វៀន]] (Nguyễn Phúc Nguyên) ដែលជាអ្នកដូចគ្នាបដិសេធទទួលស្គាល់នូវអំនាចរបស់ពួកទ្រិញ ប៉ុន្តែនៅតែសច្ចាស្មោះស្ម័គ្រចំពោះស្ដេចឡេ ។ [[ទ្រិញ ត្រាង]] (Trịnh Tráng) បានបន្តវេន ទ្រិញ តុង (Trịnh Tùng) ឪពុកគាត់ រហូតដល់មរណភាពរបស់គាត់ក្នុងឆ្នាំ១៦២៣ ។ លោកត្រាងបានបញ្ជាឲ ង្វៀន ផាក់​ ង្វៀនប្រគល់អំនាចឲគាត់ ។ បញ្ជាត្រូវបានបដិសេធទាំងពីរលើក ។ ឆ្នាំ១៦២៧ ទ្រិញ ត្រាង បានបញ្ជូនកងទ័ព១៥០,០០០នាក់ ទៅភាគខាងត្បូងក្នុងយុទ្ធនាការសឹកបរាជ័យមួយ ។ ពួកទ្រិញ កាន់តែខ្លាំងរឹងមាំឡើង ដោយមានប្រជាជន សេដ្ឋកិច្ច និងកងទ័ពកាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែពួកគេមិនអាចផ្ចាញ់ពួកង្វៀនបានទេ ដោយពួកគេបានសាងកំផែងថ្មការពារពីរផ្ទាំង និងបានបណ្ដាក់ទុនលើកាំភ្លើងធំរបស់ប៉ទុយហ្កាល់ ។ [[Image:Vietnam1650.GIF|200px|right|thumb|caption|ផែនទីវៀតណាមបង្ហាញ (ប្រហែល) តំបន់មួយចំនួនបានកាន់កាប់ ដោយពួកទ្រិញ ង្វៀន ម៉ាក់ និងចាម្ប៉ាប្រហែលឆ្នាំ១៦៤០ ។ ព៌ណត្នោត:ដែនដីទ្រិញ ។ លឿង:ដែនដីង្វៀន ។ បៃតង:ចាម្ប៉ា (ស្ថិតក្រោមអតីតភាពលោកម្ចាស់ង្វៀន) ។ ផ្កាឈូក (កាវ បាង = Cao Bang):ដែនដីម៉ាក់ ។]] [[Image:Old map of Vietnam.jpg|200px|right|thumb|caption|មួយក្នុង ចំណោមផែនទី បស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេបង្អស់ អំពីប្រទេសវៀតណាមបោះពុម្ព ក្នុងឆ្នាំ១៦៥១ ដោយ[[អេឡិចសង់ដ្រេ ដឺ រ៉ូដ]] (Alexandre de Rhodes) (ទិសខាងជើងត្រូវបានដៅទិស នៅខាងស្ដាំ) ។]] [[សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន]]បានបន្តពី១៦២៧ដល់១៦៧២ ។ កងទ័ពទ្រិញបានធ្វើការវាយលុកយ៉ាងហោចណាស់ប្រាំពីរលើក សុទ្ធតែបរាជ័យទាំងអស់ ដើម្បីចាប់យក [[ភូ សួន]] (Phú Xuân) ។ ម្ដងនោះ ផ្ដើមឡើងក្នុងឆ្នាំ១៦៥១ ពួកង្វៀនខ្លួនឯងបានបន្តការវាយលុក និងបានវាយប្រហារលើផ្នែកមួយចំនួននៃដែនដីទ្រិញ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយពួកទ្រិញក្រោមការដឹកនាំមេដឹកនាំថ្មី [[ទ្រិញ តាក់]] (Trịnh Tạc) បានបង្ខំឲពួកង្វៀនត្រលប់ទៅវិញនៅឆ្នាំ១៦៥៥ ។ បន្ទាប់ពីការវាយលុកលើកចុងក្រោយមួយមកក្នុងឆ្នាំ១៦៧២ ទ្រិញ តាក់បានយល់ព្រមនឹងការផ្អាកសង្គ្រាមជាមួយលោកម្ចាស់ង្វៀន [[ង្វៀន ផាក់ តាន]] (Nguyễn Phúc Tần) ។​ ប្រទេសក៏ត្រូវបែងចែកជាពីរយ៉ាងពិតមែន ។ ===ការពង្រីកទឹកដីមកភាគខាងត្បូង=== ពួកទ្រិញ និងង្វៀនបានថែរក្សាសន្តិភាពជាបងប្អូន សំរាប់រយះពេលរាប់រយឆ្នាំបន្ទាប់មកទៀត កំឡុងសម័យនោះភាគីទាំងពីរបានបង្កើតនូវសមិទ្ធិផលសំខាន់ៗជាច្រើន ។ ពួកទ្រិញបានបង្កើតការិយាល័យរាជការកណ្ដាលទទួលបន្ទុកថវិការរដ្ឋ និងផលិតរូបិយវត្ថុ បង្រួមអង្គភាពធំៗជាច្រើនទៅជាប្រព័ន្ធទសភាគបង្កើតរោងបោះពុម្ព ដើម្បីកាត់បន្ថយតំរូវការសម្ភារៈបោះពុម្ពសំខាន់ៗពីប្រទេសចិន បើកសម្ភោធបណ្ឌិត្យសភាយោធា និងចងក្រងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ ខណៈពេលនោះដែរ [[ពួកលោកម្ចាស់ង្វៀន]]បានបន្តការពង្រីកទឹកដីទៅភាគខាងត្បូងដោយការធ្វើសញ្ជ័យលើទឹកដី[[ប្រជាជនចាម|ចាម]] ដែលនៅសេសសល់ ។ និគមជនវៀតក៏បានមកដល់ដែរ តំបន់ដែលមានប្រជាជននៅរប៉ាត់រប៉ាយ ដែលគេស្គាល់ថាជា''ចេនឡាទឹកលិច''គឺជាផ្នែកមួយ នៃ[[ដីសណ្ដមេគង្គ]]ក្រោមនៃចេនឡា (សព្វថ្ងៃ[[កម្ពុជា]]) ។ នៅចន្លោះពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៧ដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី១៨ ពេលនោះ[[ចេនឡា]] បានចុះខ្សោយដោយសារវិវាទ និងការលុកលុយរបស់សៀម ពួកលោកម្ចាស់ង្វៀនបានប្រើវិធីផ្សេងៗ​ នយោបាយអភិសេក ការដាក់សម្ពាធការទូត ការគាំទ្រខាងនយោបាយ និងកងទ័ព ដើម្បីទទួលបានតំបន់ដែលនៅជុំវិញ[[សៃហ្កន]] និង[[ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ]]សព្វថ្ងៃនេះ ។ កងទ័ពង្វៀនជាច្រើនដងក៏បានទង្គិចគ្នាផងដែរ ជាមួយកងទ័ព[[ថៃ|សៀម]]ដើម្បីបង្កើតឥទ្ធិពលើចេនឡា ។ ===កាលបះបោរនិងរាជវង្ស តៃ សឺន=== [[Image:Tonking martyrs-sepia.jpg|thumb|230px|left|ទុក្ករបុគ្គលកាតូលិកជាច្រើន (ពួកអ្នកមានជំនឿនិងពួកអាចារ្យ) បានថ្វាយជីវិតរបស់គេ ឲព្រះ[[យេស៊ូ]]នៅ[[តុងកឹង]] [[កូសាំងស៊ីន]] និង[[អណ្ណាម]] កំឡុងពេលការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ។ ក្នុងឆ្នាំ[[១៩០០]]មានទុក្ករបុគ្គល៦៤នាក់ ដែលបានប្រទានពរពីអ្នក៥៤នាក់ ជាអ្នកនៅជាមួយពួកគេ មានតែសង្គម នៃ[[សន្តបុគ្គលដូមិនិក]] (Dominic) ប៉ុណ្ណោះបាន ថ្វាយទុក្ករបុគ្គល២៦នាក់ ។]] <ref>មរណភាព សាសនទូតកាតូលិក, ខែសីហ[[១៩០៣]], សងខាង ២៥៥-២៥៧, ផ្វ្រេបឺហ្ក អ៊ិម ប្រេសហ្កូ</ref> ក្នុងឆ្នាំ១៧៧១ ការបះបោរ [[តៃ សឺន]] បានបែកធ្លាយឡើងនៅ គុយ ញ៉ុន (Quy Nhơn) ដែលស្ថិតក្រោមការដឹកនាំនៃត្រកូលង្វៀន ។ ក្រុមមេដឹកនាំនៃការបះបោរនេះគឺជាបងប្អូនបីនាក់ដែលមានឈ្មោះថា ង្វៀន ញ៉ាក់ (Nguyễn Nhạc), ង្វៀន លូ (Nguyễn Lữ) និង [[ង្វៀន ហ៊ូ]] មិនជាប់សាច់ឈាមនឹងពួកលោកម្ចាស់ង្វៀនទេ ។ នៅឆ្នាំ១៧៧៦ ពួក តៃ សឺន បានកាន់កាប់ទឹកដីលោកម្ចាស់ង្វៀនទាំងអស់ និងសម្លាប់ស្ទើរតែគ្មានសល់នូវក្រុមគ្រួសាររាជវង្ស ។ ព្រះអង្គម្ចាស់មួយអស់នៅមានព្រះជន្មនៅឡើយ [[គៀ ឡុង|ង្វៀន ផាក់ អាញ់]] (Nguyễn Phúc Ánh) (ជារឿយៗហៅថា ង្វៀន អាញ់ = Nguyễn Ánh ) បានភៀសព្រះកាយទៅដល់[[ប្រទេសថៃ|សៀម]] ហើយបានទទួលបានការគាំទ្រខាងកងទ័ពពីស្ដេចសៀម ។ ង្វៀន អាញ់ បានត្រលប់មកវិញជាមួយកងទ័ពសៀម៥០០០០នាក់ ដើម្បីដណ្ដើមអំណាចមកវិញក៏ប៉ុន្តែត្រូវបរាជ័យនៅ[[សមរភូមិ រ៉ាច់ កាម-ស៊យ មុត]] (Rạch Gầm–Xoài Mút)និងត្រូវគេសម្លាប់ស្ទើរតែទាំងអស់ ។ ង្វៀន អាញ់ បានភៀសខ្លួនពីវៀតណាម ក៏ប៉ុន្តែទ្រង់មិនបានបោះបង់ចោលឡើយ ។ កងទ័ព តៃ សឺន បានបញ្ជាដោយ ង្វៀន ហ៊ូ ចល័តទៅភាគជើងនៅឆ្នាំ១៧៨៦ ដើម្បីតទល់ប្រឆាំងនឹងលោកម្ចាស់ទ្រិញ ទ្រិញ ខៃ (Trịnh Khải)។ កងទ័ពទ្រិញបានបរាជ័យ ហើយនិង ទ្រិញ ខៃបានធ្វើអត្តឃាត ។ កងទ័ព តៃ សឺន បានកាន់កាប់រាជធានីតិចជាងពីរខែ ។ ព្រះចៅអធិរាជឡេចុងក្រោយ ឡេ ឆៀវ ថុង (Lê Chiêu Thống)បានភៀសព្រះកាយទៅចិន ហើយបានដាក់សំនើទៅព្រះចៅអធិរាជ[[រាជវង្សឈិង|ឈិង]]ចិនសុំជំនួយ ។ ព្រះចៅអធិរាជឈិង [[ឆៀនឡុង]] (Qianlong) បានផ្គត់ផ្គង់ដល់ ឡេ ឆៀវ ថុង ជាមួយនឹងកងទ័ពដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ប្រហែល២០០,០០០កងដើម្បីយករាជ្យបល្ល័ង្កមកវិញពីពួកអ្នកជ្រែករាជ្យ ។ ង្វៀន ហ៊ូ បានប្រកាសខ្លួនថាជាព្រះចៅអធិរាជ [[ខ្វាង ទ្រុង]] (Quang Trung) និងកម្ចាត់កងទ័ពឈិងជាមួយនឹងទាហាន១០០,០០០នាក់ ក្នុងយុទ្ធនាការ៧ថ្ងៃដ៏គួរឲភ្ញាក់ផ្អើលកំឡុងថ្ងៃចូលឆ្នាំថ្មី ([[តេត]] = Tết ) ។ កំឡុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ខ្វាង ទ្រុង បានធ្វើឲលេចឡើងឃើញនូវកំនែទម្រង់ជាច្រើន ក៏ប៉ុន្តែបានសុគតដោយមិនដឹងមូលហេតុ នៅតាមផ្លូវយាងទៅភាគខាងត្បូងក្នុងឆ្នាំ១៧៩២ ក្នុងព្រះជន្ម៤០វស្សា ។ កំឡុងរជ្ជកាលអធិរាជ ខ្វាង ទ្រុង, ដាយ វៀត ជាការពិតទៅបានបែកជាបីអង្គភាពនយោបាយ ។ មេដឹកនាំ តៃ សឺន ង្វៀន ញ៉ាក់ បានគ្រប់គ្រងភាគកណ្ដាលនៃប្រទេសចាប់ពីរាជធានីរបស់លោក [[គុយ ញ៉ុន]] (Qui Nhơn) ។ ព្រះចៅអធិរាជ ខ្វាង ទ្រុង បានគ្រប់គ្រងភាគខាងជើងពីរាជធានី ភូ សួន [[ហ៊ូ]] (Phú Xuân Huế) ។ នៅភាគខាងត្បូង ង្វៀន អាញ់ បានជួយដោយកំណែនកងទ័ពឆ្នើមៗជាច្រើនពីភាគខាងត្បូង បានកាន់កាប់បាន [[គៀ ឌិញ]] (Gia Định) (សម័យបច្ចុប្បន្ន [[សៃហ្កន]]) ក្នុងឆ្នាំ១៧៨៨ និងបង្កើតបានជាមូលដ្ឋានដ៏រឹងមាំសំរាប់កងទ័ពទ្រង់ ។ បន្ទាក់ពីការចូលទីវង្គត់ ស្ដេច ខ្វាង ទ្រុង, [[រាជវង្ស តៃ សឺន]] ប្រែជារង្គោះរង្គើដោយហេតុបងប្អូន ដែលនៅសល់បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយនិងប្រជាជនមានភក្ដីភាពទៅនឹងបុត្រាតូចរបស់ [[ង្វៀន ហ៊ូ]] (Nguyễn Huệ) ។ [[ង្វៀន អាញ់]] (Nguyễn Ánh) បានចេញក្ដោងទៅខាងជើងក្នុងឆ្នាំ១៧៩៩ ដោយកាន់កាប់មូលដ្ឋានទ័ព តៃ សឺន [[គុយ ញ៉ុន]] (Qui Nhơn) ។ ក្នុងឆ្នាំ១៨០១ កងកម្លាំងរបស់ទ្រង់បានដណ្ដើមបាន [[ហ៊ូ|ភូ សួន]] (Phú Xuân) រាជធានីនៃពួក តៃ សឺន ។ ង្វៀន អាញ់នៅទីបញ្ចប់បានឈ្នះសង្គ្រាមក្នុងឆនាំ១៨០២ នៅពេលនៅទ្រង់បានឡោមព័ទ្ធ ថាង ឡុង (ហានណូយ) និងបានប្រហារជីវិតបុត្រារបស់ ង្វៀន ហ៊ូ, ង្វៀន ខ្វាង ទ័ន រួមជាមួយមេទ័ពនិងមន្ត្រីរបស់ តៃ សឺន ជាច្រើន ។ ង្វៀន អាញ់ បានឡើងសោយរាជ្យនិងហៅខ្លួនឯងថាជាព្រះចៅអធិរាជ [[គា ឡុង]] ។ គា គឺសំដៅលើ [[គា ឌិញ]] (Gia Định) ឈ្មោះចាស់នៃសៃហ្កន ឡុងគឺសំដៅលើ ថាង ឡុង ឈ្មោះចាស់នៃ[[ហានណូយ]] ។ ហេតុនេះហើយ គា ឡុង បាននាំមកនូវការបង្រួបបង្រួមប្រទេស ។ [[រាជវង្សង្វៀន]]បានបន្តរហូតដល់ការដាក់រាជ្យរបស់ [[បាវ ដាយ]] (Bảo Đại)ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៥ ។ ដោយចិនអស់ជាច្រើនសតវត្សមកហើយបានចាត់ទុកថា ដាយ វៀត ជា[[អណ្ណាម (ខេត្តចិន)|អណ្ណាម]] គា ឡុង បានសុំឲព្រះចៅអធិរាជឈីងចិនដាក់ឈ្មោះប្រទេសឡើងវិញ ពីអណ្ណាមទៅណាមវៀតវិញ ។ ដើម្បីការពារការភាន់ច្រឡំណាមួយនៃអាណាចក្ររបស់ គា ឡុងជាមួយនគរពីបុរាណរបស់ [[ទ្រៀវ ដា]] (Triệu Đà) ព្រះចៅអធិរាជចិនបានឆ្លាស់លំដាប់លំដោយនៃពាក្យពីរម៉ាត់ទៅជា វៀត ណាមវិញ ។ ដូច្នេះហើយឈ្មោះវៀតណាមត្រូវបានប្រើតាំងពីរជ្ជកាលព្រះចៅអធិរាជ គា ឡុង មក ។ ពួកអ្នកប្រវត្តិវិទូថ្មីៗនេះបានរកឃើញថាឈ្មោះនេះមាន ក្នុងសៀវភៅចាស់ៗជាច្រើនដែលពួកវៀតណាមចាត់ទុកប្រទេសពួកគេថា ជាវៀតណាម ។ សម័យការនៃការបែងចែករួមជាមួយសោកនាដកម្ម និងការវិវត្តខាងប្រវត្តិសាស្ត្រដែលដុនដាបជាច្រើនបានជំរុញឲកវីនិពន្ធមួយចំនួន និងបានបង្កើតជាលើកស្នាដៃជាកំណាព្យរបស់វៀតណាមខ្លះ ដូចជាកំណាព្យវីរកថា [[រឿងនិទាននៃនាងគាវ]] (ទ្រុយយ៉ិន គាវ = Truyện Kiều) ដោយលោក [[ង្វៀន ឌុ]] (Nguyễn Du) ចំរៀងប្រពន្ធទាហាន (ឈិញ ភូ ង៉ាម = Chinh Phụ Ngâm) ដោយ ដាង ថ្រាន កុង (Đặng Trần Côn) និង ដូន ធី ដៀម (Đoàn Thị Điểm) ហើយនិងសមូហកម្មតិះដៀលជាកំណាព្យស្នេហានិពន្ធដោយកវីស្រី [[ហូ សួន ហឿង]] (Hồ Xuân Hương) ។ ==សតវត្សទី១៩ និងអាណានិគមបារាំង== <!--Linked from [[Template:Vietnam topics]]--> '''''{{Main|រាជវង្សង្វៀន}}''''' [[Image:Flag_of_Colonial_Annam.svg|thumb|200px|right|ទ័ងជាតិអណ្ណាមក្រោមអាណានិគម ។]] [[Image:CaptureOfLang-Son.jpg|thumb|right|200px|ទាហានបារាំងកំពុងតែវាយប្រយុទ្ធ នឹងពួកថាញ់នៅឯ[[ឡាង សឺន]] (Lạng Sơn) ១៨៨៥]] ការផ្សព្វផ្សាយពួកភាគខាង[[លោកខាងលិច|លិច]]ក្នុងប្រទេសវៀតណាម និងការផ្សព្វផ្សាយរបស់វៀតណាមទៅពួកអឺរ៉ុបបានចុះកាលបរិច្ឆេទត្រលប់ ក្រោយវិញទៅឆ្នាំ១៦៦ម.គ.រួមជាមួយ និងការមកដល់នៃពួកឈ្មួញមកពី[[ចក្រភពរ៉ូម]]មកទល់នឹងឆ្នាំ១២៩២រួមមានដំនើរទស្សនកិច្ចរបស់លោក[[ម៉ាខូ ប៉ូឡូ]]ហើយនិងដើមសតវត្សទី១៦មានការមកដល់ នៃពួកប៉ទុយហ្កាល់និងពួកពាណិជ្ជករ និងសាសនទូតអឺរ៉ុបផ្សេងៗទៀត ។{{Citation needed|date=ខែធ្នូ២០០៧}} [[អេឡិចសង់ដ្រេ ដឺ រ៉ូដស៍]] (Alexandre de Rhodes) អាចារ្យយេស៊ូជាតិបារាំងម្នាក់ បានធ្វើកិច្ចការដើមដំបូងឡើយឲកាន់តែប្រសើរឡើងដោយពួកសាសនទូតប៉ទុយហ្កាល់ និងបានអភិវឌ្ឍអក្សររ៉ូម៉ាំងវៀតណាម[[អក្ខរក្រមវៀតណាម|ខ្វឿក ងូ]] (Quốc Ngữ) ក្នុង''[[ឌីស្យុងណារ្យូម អង់ណាមមីទីកាំ លូស៊ីតង់ណាម អេត ឡាតាំងណាំ]]'' (Dictionarium Annamiticum Lusitanam et Latinum) នៅឆ្នាំ១៦៥១ ។<ref name=c>{{cite book|last=ដាវីដសុន (Davidson)|first=ចឺរ៉េមី អេក.ស៊ី.អ៊ែស. (Jeremy H. C. S.)|coauthors=H. L. Shorto|year=១៩៩១|title=ភាសាអាស៊ីខាងត្បូង៖ បទនិពន្ធជាកិត្តិយសដល់អេក.អ៊ែល.ស្ហតតូ (H.L. Shorto)|page=៩៥}}</ref> រវាងឆ្នាំ១៦២៧និង១៧៧៥ ត្រកូលមានឥទ្ធិពលពីរបានបែងចែកប្រទេស:[[ពួកលោកម្ចាស់ង្វៀន]]បានគ្រប់គ្រងភាគខាងត្បូង និង[[ពួកលោកម្ចាស់ទ្រិញ]]គ្រប់គ្រងភាគខាងជើង ។ [[សង្គ្រាមទ្រិញ-ង្វៀន]]បានផ្ដល់ឲពួកពាណិជ្ជករអឺរ៉ុម នូវឱកាសជាច្រើនដើម្បីគាំទ្រភាគឺនីមួយៗជាមួយ និងអាវុធនិងបច្ចេកវិទ្យា:ពួកប៉ទុយហ្កាល់បានជួយដល់ពួកង្វៀននៅភាគខាងត្បូងខណះពេលនោះពួកដាឆ់ ក៏ជួយពួកទ្រិញនៅខាងជើងដែរ ។ '''''{{Main|គា ឡុង|មិញ ម៉ាង}}''''' '''''{{មើលផងដែរ|បន្ទាយប្រាការសៃហ្កន}}''''' ក្នុងឆ្នាំ១៧៨៤ កំឡុងការប៉ះទង្គិចគ្នារវាង [[ង្វៀន អាញ់]] (Nguyễn Ánh) ទាយាទនៃពួកលោកម្ចាស់ង្វៀនដែលនៅរស់ និង[[រាជវង្ស តៃ សឺន]] សង្ឃរាជកាតូលិកជាតិបារាំង [[ពីណេអុច ដឺ បេហាំង]] (Pigneaux de Behaine) បានចេញសំពៅទៅបារាំងដើម្បីស្វែងរកកងទ័ពត្រលប់មករក ង្វៀន អាញ់វិញ ។ ក្នុងរាជវាំងនៃ[[ល្វីទី១៦នៃប្រទេសបារាំង|ស្ដេចល្វីទី១៦]] ពីណេអុចបានចូលជាអាជ្ញារកណ្ដាល[[សន្ធិសញ្ញាវ៉ឺសៃខ្លី]] (Versailles) មួយដែលសន្យាថាកងទ័ពបារាំងជួយ​ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយឲសភាពការណ៍នៅវៀតណាមដូចដើមវិញ ។ [[បដិវត្តន៍បារាំង]]បានផ្ទុះឡើងហើយផែនការរបស់ ពីណេអុចក៏មិនបានសម្រេចទៅ ។ ដោយមិនចុះញ៉ម ពីណេអុច បានធ្វើដំណើរទៅដែនដី[[ពូឌូឆឺរី]]បារាំង (Puducherry) នៅឥណ្ឌា ។ លោកបានក៏ប៉ាល់ពីរគ្រឿង កងវរសេនាធំឥណ្ឌាមួយកង និងពោរពេញដោយពួកអ្នកស្ម័គ្រចិត្ត ហើយបានត្រលប់ទៅវៀតណាមវិញក្នុងឆ្នាំ១៧៨៨ ។ ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកស្ម័គ្រចិត្តរបស់ពីណេអុច [[ហ្សង់-ម៉ារី ដាយ៉ូត]] (Jean-Marie Dayot) បានរៀបចំកងទ័ពជើងទឹក ង្វៀន​ អាញ់ ឡើងវិញចូលរួមជាមួយជួរកងទ័ពអឺរ៉ុបហើយបានកម្ចាត់ពួក តៃ សឺន ​នៅ[[ឃ្វី ញ៉ន]] (Qui Nhơn)ក្នុងឆ្នាំ១៧៩២ ។ ពីរបីឆ្នាំក្រោយមក កងទ័ពរបស់ ង្វៀន អាញ់ បានកាន់កាប់ [[សៃហ្កន]] ជាកន្លែងដែលលោកពីណេអុចបានទទួលមរណភាពក្នុងឆ្នាំ១៧៩៩ ។ អ្នកស្ម័គ្រចិត្តម្នាក់ទៀត [[វិចទ័រ អូលីវ្យែរ ដឺ ពុយម៉ាណេល]] (Victor Olivier de Puymanel)អាចនឹងសាងសង់បន្ទាយ [[គា ឌិញ]] (Gia Định)នៅភាគកណ្ដាលសៃហ្កន ។ បន្ទាប់ពីង្វៀន អាញ់ បង្កើតឡើងនូវរាជវង្សង្វៀនក្នុងឆ្នាំ១៨០២ ទ្រង់បានប្រោសប្រណីដល់សាសនាកាតូលិក និងបានប្រើប្រាស់ជនជាតិអឺរ៉ុបខ្លះក្នុងរាជវាំងជាទីប្រឹក្សា ។ ក៏ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គនិងអ្នកស្នងរាជ្យរបស់ព្រះអង្គគឺជាពួកខុងជឺអភិរក្សនិយម ដែលតស៊ូនឹងបស្ចឹមោបនីយកម្ម ។ ព្រះចៅអធិរាជង្វៀនក្រោយៗមកទៀត [[មិញ ម៉ាង]], [[ធាវ ទ្រី]] (Thiệu Trị) និង [[ទូ ដុក]] (Tự Đức)បានសង្កត់សង្កិនយ៉ាងសាហាវឃោរឃៅលើសាសនាកាតូលិក និងបន្តនយោបាយ'បិទទ្វារ' ដោយការឃ្លាំមើលលើពួកបស្ចឹមលោកតាមការគំរាមកំហែង ដោយបន្តបន្ទាប់ដោយព្រឹត្តិការណ៍ជាច្រើនដូចជា[[ការបះបោររបស់ ឡេ វ៉ាន់ ខូយ]] (Lê Văn Khôi)នៅពេលសាសនទូតជាតិបារាំង [[ចូសិផ្វ ម៉ាឆង់ដ៍]] (Joseph Marchand) បានលើកទឹកចិត្តដល់ពួកកាតូលិក ក្នុងស្រុកបះបោរក្នុងបំណងលើកព្រះចៅអធិរាជកាតូលិកមួយអង្គ ឲឡើងសោយរាជ្យ ។ រាប់សិបពាន់នាក់នៃជនជាតិវៀតណាម និងគ្រិស្តសាសនានិកកើតក្រៅប្រទេសត្រូវបានធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ ហើយការដោះដូរពាណិជ្ជកម្ម ជាមួយពួកបស្ចឹមប្រទេសបានបង្អង់យឺតៗក្នុងរយៈកាលនេះ ។ មានការបះបោរជាញឹកញយប្រឆាំងនឹងពួកង្វៀន ដែលមានរាប់រយនៃព្រឹត្តិការណ៍ដូចៗគ្នា បានបន្តកត់ទុកក្នុងកាលប្បវត្តិជាច្រើន ។ អំពើទាំងនេះកំពុងត្រូវបានប្រើជាលេសសំរាប់បារាំងចូលលុកលុយវៀតណាម ។ នៅដើម[[រាជវង្សង្វៀន]]បានភ្ជាប់សកម្មភាពស្ថាបនាជាច្រើននៃបុព្វការីជនមុនៗរបស់រាជវង្ស ធ្វើផ្លូវ ជីកប្រឡាយ ចេញច្បាប់ ធ្វើការប្រឡង ឧបត្ថម្ភបន្ធូរបន្ថយដល់ការថែរក្សាចំពោះអ្នកជំងឺ ចងក្រងផែនទីនិងសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ ហើយដាក់ឥទ្ធិពលលើកម្ពុជានិងឡាវ ។ យ៉ាងណាក៏ដោយការរៀបចំទាំងនោះមិនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបាននូវភាពជឿនលឿនក្នុងយុគសម័យថ្មីនៃវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា ឧស្សាហកម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម ហើយនិងនយោបាយអន្តរជាតិឡើយ ជាពិសេសនៅពេលប្រឈមមុខជាមួយកងទ័ពអឺរ៉ុបប្រកប ដោយឧត្ដមភាពខាងបច្ចេកវិទ្យា ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើតំបន់នេះ ។ រាជវង្សង្វៀនជាធម្មតាត្រូវបានគេស្ដីបន្ទោស ចំពោះការស្រុតចុះធ្វើទំនើបកម្មប្រទេស ក្នុងពេលរារាំងទប់ស្កាត់ការធ្វើអាណានិគមបារាំងនៅចុងសតវត្សទី១៩ ។ ===ការលុកលុយឈ្លានពានរបស់បារាំង=== '''''{{Main|យុទ្ធនាការសឹកកូសាំងស៊ីន|ទ្រឿង ឌិញ|ផាន់ ឌិញ ភុង|ង្វៀន ទ្រុង ទ្រុក|ផាន់ ថាញ់ គាន|យុទ្ធនាការសឹកតុងកឹង|សង្គ្រាមចិន-បារាំង}}''''' ស្ថិតក្រោមរាជបញ្ជានៃព្រះចៅ[[ណាប់ប៉ូឡេអុងទី៣នៃប្រទេសបារាំង]] (Napoleon) សំពៅកំភ្លើងបារាំង ក្រោមការដឹកនាំរបស់ [[រីហ្កូលត៍ ដឺ ហ្សង់នូលី]] (Rigault de Genouilly) បានវាយប្រហារកំពង់ផែ [[ដា ណាង]] (Đà Nẵng) ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៨ បង្កឲមានការបំផ្លាញសំខាន់ៗ នៅតែបរាជ័យគ្មានកន្លែងឈរជើងជាបន្តបន្ទាប់ ក៏នៅតែរងទុក្ខវេទនាដោយសារតែជំងឺ នៅតំបន់ក្ដៅហើយសើមទៀត ។ ដឺ ហ្សង់នូលី បានចេញសំពៅទៅត្បូងនិងកាន់កាប់ទីក្រុង [[គា ឌិញ]] (Gia Định) ដែលមានការពារមិនរឹងមាំ (សម័យបច្ចុប្បន្ន [[ទីក្រុង ហូ ជី មិញ]]) ។ ពីឆ្នាំ១៨៥៩ដល់១៨៦៧ កងទ័ពបារាំងបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេទៅ លើខេត្តទាំងប្រាំមួយតាមតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ហើយបានបង្កើតអាណានិគមដែលគេស្គាល់ថាជា[[កូសាំងស៊ីន]] ។ ពីរបីឆ្នាំក្រោយមកទៀត កងទ័ពបារាំងបានឈរជើងនៅលើដីវៀតណាមខាងជើង (ដែលគេហៅថា[[តុងកឹង]]) ហើយកាន់កាប់បាន [[ហានណូយ]]ពីរដងក្នុងឆ្នាំ១៨៧៣ និង១៨៨២ ។ ពួកបារាំងបានរៀបចំថែរក្សាតុងកឹង ក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់ពួកគេ ទោះបីជាទាំងពីរលើក មេបញ្ជាការកំពូលៗរបស់ពួកគេ [[ផ្វ្រង់ស៊ីស ហ្កាញ៉េ]] (Francis Garnie)និង[[ហង់រី រីវ្យែរ (មន្ត្រីទ័ពជើងទឹក)|ហង់រី រីវ្យែរ]] (Henri Rivière)ត្រូវបានពួកស្ទាក់វាយនិងសម្លាប់ចោលក៏ដោយ ។ បារាំងបានក្ដោបក្ដាប់អំនាចលើប្រទេសវៀតណាមទាំងមូលបន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមចិន-បារាំង]] (១៨៨៤-១៨៨៥)ហើយ ។ [[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងខែតុលា ១៨៨៧ពី[[អណ្ណាម (អាណានិគមបារាំង)|អណ្ណាម]] (ទ្រុង គី=Trung Kỳ,វៀតណាមកណ្ដាល) តុងកឹង (បាក់ គី=Bắc Kỳ, វៀតណាមខាងជើង) កូសាំងស៊ីន (ណាម គី=Nam Kỳ,វៀតណាមខាងត្បូងនិងកម្ពុជាជាមួយឡាវដែលបានបញ្ចូលក្នុងឆ្នាំ១៨៩៣) ។ នៅក្នុងសហភាពឥណ្ឌូចិន កូសាំងស៊ីនមានឋានៈជាអាណានិគម អណ្ណាមជា[[រដ្ឋក្រោមអាណាព្យាបាល]]ដែលមានតែឈ្មោះដែលរាជវង្សង្វៀននៅតែគ្រប់គ្រង និងតុងកឹងមានអភិបាលបារាំងម្នាក់ ដែលមានអភិបាលកិច្ចក្នុងស្រុកដំណើរការដោយមន្ត្រីៗវៀតណាម ។ បន្ទាប់ពី គា ឌិញ (Gia Định) ធ្លាក់ទៅកងទ័ពបារាំង ចលនាតស៊ូវៀតណាមជាច្រើនបានផ្ទុះឡើងក្នុងតំបន់ដែលបានកាន់កាប់ហើយ ខ្លះបានដឹកនាំដោយអតីតមន្ត្រីវាំងមួយភាគ ដូចជា [[ទ្រឿង ឌិញ]] (Trương Định) ខ្លះទៀតដោយពួកកសិករស្រែចម្ការដូចជា [[ង្វៀន ទ្រុង ទ្រុក]] (Nguyễn Trung Trực) ដែលជាអ្នកពន្លិចកប៉ាល់កាំភ្លើងបារាំង ឡឺអេះស្ប៉ឺរ៉ង់សេ ដោយប្រើប្រាស់ក្បួនទ័ពព្រៃ ។ នៅភាគខាងជើងចលនាភាគច្រើនបំផុតដឹកនាំ ដោយអតីតមន្ត្រីៗវាំងហើយបានបន្តជាច្រើនទសវត្ស ដែលមាន ការប្រឆាំងរបស់[[ផាន់ ឌិញ ភុង]] (Phan Đình Phùng)នៅភាគកណ្ដាលប្រទេសវៀតណាមរហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៥ ។ នៅប្រជុំភ្នំភាគខាងជើង អតីតមេដឹកនាំចោរព្រៃ '''ហួង ហួ ថាម''' (Hoàng Hoa Thám)បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងរហូតដល់ឆ្នាំ១៩១១ ។ ថែមពីនេះព្រះចៅអធិរាជង្វៀន វ័យជំទង់ [[ហាម ងី]] បានចាកចេញពីព្រះបរមរាជវាំងអធិរាជនៅហ៊ូ (Huế) ក្នុង១៨៨៥ជាមួយសម្ដេចរាជានុសិទ្ធិ [[តុន ថាត់ ធុយយិត]] (Tôn Thất Thuyết) ហើយបានចាប់ផ្ដើម [[កាន់ វឿង]] (Cần Vương) រឺ '''''សង្គ្រោះស្ដេច''''' ជាចលនាមួយ ខិតខំប្រមូលកម្លាំងប្រជាជនដើម្បីតស៊ូនឹងពួកបារាំង ។ ទ្រង់ត្រូវចាប់បានក្នុងឆ្នាំ១៨៨៨ ហើយបាននិរទេសព្រះកាយទៅ[[អាល់សេរីបារាំង]] (French Algeria) ។ ប៉ុន្មានទសវត្សក្រោយមកទៀត ស្ដេចង្វៀនពីរអង្គទៀត [[ថាញ់ ថាយ]] (Thành Thái)និង [[ឌុយ តាន]] (Duy Tân)ក៏ត្រូវនិរទេសខ្លួនទៅអាភ្វ្រិកកាចំពោះការមាននិន្នាករប្រឆាំងបារាំងជាច្រើនដង ។ អ្នកចាស់ៗត្រូវបានដកចេញដោយលេសដែលមិនសមហេតុផល ហើយ ឌុយ តានត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយការរួមគំនិតជាមួយមន្ត្រីម្នាក់ [[ថ្រាន់ កាវ វ៉ាន់]] (Tran Cao Van) ដែលព្យាយាមផ្ដើមការបះបោរ ។ ===សតវត្សទី២០=== នៅដើមសតវត្សទី២០ ពួកអ្នកស្នេហាជាតិវៀតណាមបានដឹងថា ពួកគេមិនអាចកម្ចាត់បារាំងចេញដោយគ្មានទំនើបកម្មឡើយ ។ ដោយការយល់ដឹងអំពីទស្សនវិជ្ជាលោកខាងលិច ពួកគេមានបំណងបង្កើតឡើងសាធារណរដ្ឋមួយពឹងលើឯករាជ្យភាព ដែលងាកចេញពីគំនិតរាជានិយមនៃចលនា កាន វឿង ។ ការធ្វើឲរុស្ស៊ីបរាជ័យដោយសារប្រទេសជប៉ុនក្នុង[[សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន]]បានធ្វើជាឧទាហរណ៍ដ៏ឥតខ្ចោះ នៃទំនើបកម្មដែលជួយប្រទេសអាស៊ីមួយនេះ កម្ចាត់ចក្រភពអឺរ៉ុប ដែលប្រកបដោយឥទ្ធិពលបាន ។ នោះហើយបានបំផុសចលនាទំនើបកម្មស្របគ្នាពីរ ។ លើកទីមួយគឺ ចលនា ('''''ដំនើរទៅភាគខាងកើត''''') [[''ដុង ឌូ'']] (Đông Du) ចាប់ផ្ដើមក្នុងឆ្នាំ១៩០៥ ដោយ [[ផាន់ បូយ ចៅ]] (Phan Bội Châu) ។ ផែនការរបស់លោកចៅគឺត្រូវបញ្ជូននិសិត្សវៀតណាមទៅជប៉ុន ដើម្បីរៀនជំនាញថ្មីៗ ដូច្នេះក្នុងពេលអនាគត ពួកគេអាចដឹកនាំការបះបោរប្រដាប់អាវុធដ៏ជោគជ័យប្រឆាំង នឹងពួកបារាំង ។ ជាមួយគ្នានេះដែរព្រះអង្គម្ចាស់ [[កឿង ដេ]] (Cường Để) ព្រះអង្គបានចាប់ផ្ដើមអង្គការពីរនៅជប៉ុន:'''''ឌុយ តាន ហូយ''''' (Duy Tân Hội) និងវៀតណាម '''''កុង ហៀន ហូយ''''' (Việt Nam Công Hiến Hội) ។ ដោយសារតែការដាក់សម្ពាធការទូតរបស់បារាំង ជប៉ុនក្រោយមកបាននិរទេសលោកចៅទៅចិនវិញ ។ [[Image:Phan Châu Trinh.jpg|thumb|150px|right|ផាន់ ជូ ទ្រិញ (Phan Chu Trinh)]] [[Image:PhanBoiChau.JPG|thumb|150px|left|ផាន់ បូយ ចៅ (Phan Boi Chau)]] [[ផាន់ ជូ ទ្រិញ]] (Phan Chu Trinh) ជាអ្នកជ្រោមជ្រែងការតស៊ូតាមបែបសន្តិភាពអហិង្សា ដើម្បីទទួលបានឯករាជ្យបានដឹកនាំចលនា ('''''ទំនើបកម្ម''''') ''[[ឌុយ តាន]]'' (Duy Tân) លើកទីពីរ ។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់លើតំរូវការអប់រំមនុស្សដ៏ច្រើនសន្ធឹក ធ្វើទំនើបកម្មប្រទេស ជំរុញលើកតំកើងការយោគយល់គ្នា និងការអធ្យាស្រ័យរវាងជនជាតិបារាំងនិងវៀតណាម ហើយនិងការដោះដូរអំណាចគ្នាដោយសន្តិវិធី ។ ផ្នែកដំបូងនៃសតវត្សទី២០ក៏បានមើលឃើញផងដែរ នូវការរីកចំរើនលក្ខណៈអក្ខរក្រម ''[[ខ្វឿក ងូ]]'' (Quốc Ngữ) រ៉ូម៉ាំងសម្រាប់ភាសាវៀតណាម ។ អ្នកស្នេហាជាតិវៀតណាមបានស្គាល់នូវសក្ដានុពលនៃ '''''ខ្វឿក ងូ''''' ជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រយោជន៍ដើម្បីកាត់បន្ថយអនក្ខរកម្មយ៉ាងលឿន និងអប់រំមនុស្សបានចំនួនដ៏ច្រើនសន្ធឹក ។ តួអក្សរចិនប្រពៃណី រឺ តួអក្សរ '''[[ណូម]]''' (Nôm)ត្រូវបានឃើញថាក្រវិចក្រវៀនពេក និងពិបាករៀនមែនទែន ។ ការប្រើប្រាស់ពាក្យរាយក្នុងអក្សរសាស្ត្រក៏បានក្លាយជាពេញនិយម ជាមួយនឹងរូបរាងខាងក្រៅ នៃប្រលោមលោកជាច្រើន ល្បីបំផុតគឺប្រលោមលោកទាំងនោះបានពីការគូសវង់ជាវណ្ណគតិ '''''ទូ លុក វ៉ាន់ ដួន''''' (Tự Lực Văn Đoàn) ។ '''''{{Main|គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម|ការដណ្ដើមអំណាច យិន បាយ}} ''''' ពេលនោះពួកបារាំងបានគាបសង្កត់លើចលនាទាំងពីរ ហើយបន្ទាប់ពីសក្ខីកម្មពួកអ្នកបដិវត្តជាច្រើនកំរើក នៅប្រទេសចិននិងរុស្ស៊ី ពួកអ្នកបដិវត្តវៀតណាមបានចាប់ផ្ដើមងាកទៅរកផ្លូវគាំទ្របន្ថែមទៀត ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរ ។ ផាន់ បូយ ចៅ បានបង្កើតឡើង''[[សម្ព័ន្ធលើកស្ទួយប្រទេសវៀតណាម]]'' (វៀតណាម ខ្វាង ផាក់ ហូយ = Viet Nam Quang Phuc Hoi) នៅ[[គ័ងចូវ]] (Guangzhou) ដោយរៀបចំផែនការតស៊ូប្រដាប់អាវុធប្រឆាំងបារាំង ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩២៥ ពួកភ្នាក់ងារបារាំងបានចាប់លោកបាននៅ សៀងហៃ ហើយបានជំរុញលោកទៅវៀតណាម ។ ដោយសារតែប្រជាប្រិយភាពរបស់លោក លោកចៅត្រូវបានរួចរស់ពីការប្រហារជីវិត ហើយត្រូវបានចាប់ឃុំខ្លួនក្នុងផ្ទះរហូតដល់មរណភាពរបស់លោកនៅឆ្នាំ១៩៤០ ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩២៧ [[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] (''Việt Nam Quốc Dân Đảng'') បានយកគំរូតាម[[គួមិងតាង]] (Kuomintang)នៅប្រទេសចិន ត្រូវបានបង្កើតឡើង ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ គណបក្សបានផ្ដើម[[ការដណ្ដើមអំណាច យិន បាយ]] តាមបែបប្រដាប់អាវុធនៅតុងកឹងដែលជាលទ្ធផល ប្រធានបក្ស [[ង្វៀន ថាយ ហុក]] (Nguyen Thai Hoc)និងមេដឹកនាំផ្សេងៗមួយចំនួនទៀតត្រូវបានចាប់ និងប្រហារជីវិតដោយម៉ាស៊ីនកាត់ក្បាល ។ [[លទ្ធិម៉ាខ]]ត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមជាមួយការផុសឡើងនៃគណបក្ស[[អ្នកកុម្មុយនិស្តនិយម|កុម្មុយនិស្ត]]ដាច់ពីគ្នាបី បក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម និងសហភាពកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន បានចូលរួមក្រោយមកទៀតដោយចលនា[[លទ្ធិត្រូតស្គី|ត្រូតស្គី]] (Trotsky) ដឹកនាំដោយ [[តា ធូ ធៅ]] (Tạ Thu Thâu) ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៣០ [[អង្គការកុម្មុយនិស្តអន្តរជាតិ]] (កុំមីនតែន = Comintern)បានបញ្ជូន [[ង្វៀន អាយ ខ្វឿក]] (Nguyễn Ái Quốc) ទៅ ហុងកុង ដើម្បីសម្របសម្រួលក្នុងការបង្រូបបង្រួមបក្សជាច្រើនទៅជា[[បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម]] ដែលមាន ថ្រាន់ ភូ (Trần Phú) ជាអគ្គលេខាទីមួយ ។ ក្រោយមកទៀតបក្សបានផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះ ទៅជាបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិនវិញជាកំមិនតែន ក្រោមការដឹកនាំរបស់ [[ចូសិផ្វ ស្ទ៉ាលីន]] (Joseph Stalin) មិនអនុគ្រោះដល់គំនិតជាតិនិយមទេ ។ ង្វៀន អាយ ខ្វឿក គឺជាអ្នកបដិវត្តឆ្វេងនិយមរស់នៅប្រទេសបារាំងតាំងពីឆ្នាំ១៩១១ ។ លោកបានចូលរួម ក្នុងការស្ថាបនា[[បក្សកុម្មុយនិស្តបារាំង]] ហើយក្នុងឆ្នាំ១៩២៤បានធ្វើដំណើរទៅសហភាពសូវៀត ដើម្បីចូលរួមកំមិនតែន ។ តាមរយៈចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ លោកបានដើរតួជាភ្នាក់ងារកំមិនតែន ដើម្បីជួយកសាងចលនាកុម្មុយនិស្តនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ។ កំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៣០ បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមត្រូវបាជម្រះចោលស្ទើរតែអស់ហើយ ក្រោមការសង្កត់សង្កិនរបស់បារាំង ជាមួយនឹងការប្រហារជីវិតមេដឹកនាំកំពូលៗដូចជាលោកភូ (Phú) , ឡេ ហុង ផុង (Lê Hồng Phong)និង ង្វៀន វ៉ាន់ គុ (Nguyễn Văn Cừ) ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៤០ កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ [[ការឈ្លានពានសហភាពឥណ្ឌូចិន|ជប៉ុនបានឈ្លានពានឥណ្ឌូចិន]] ដោយទុកនៅតែរដ្ឋបាលអាណានិគម[[បារាំងវិចឈី]]មាននាទីជាអាយ៉ងជប៉ុន ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ង្វៀន អាយ ខ្វឿក (Nguyễn Ái Quốc) ដែលឥឡូវស្គាល់ថាជា [[ហូ ជី មិញ]] បានមកដល់វៀតណាមខាងជើង ដើម្បីបង្កើតរណសិរ្ស[[វៀតមិញ]] (Việt Minh) ទំរង់កាត់របស់ '''''វៀតណាម ដុក លាប​ដុង មិញ ហូយ''''' (Việt Nam Độc Lập Đồng Minh Hội) មានន័យថា (សម្ព័ន្ធដើម្បីឯករាជ្យវៀតណាម) ។ រណសិរ្សវៀតមិញ ត្រូវបានគេស្មានថាជាក្រុមឆ័ត្ររបស់គ្រប់បក្សទាំងអស់ វាយដណ្ដើមឯករាជ្យឲវៀតណាម ប៉ុន្តែវាត្រូវបានត្រួតត្រាដោយបក្សកុម្មុយនិស្ត ។ ពួកវៀតមិញមានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធសុភាពរាបសារ ហើយកំឡុងពេលសង្គ្រាមបានធ្វើការ ជាមួយ[[ការិយាល័យសេវាយុទ្ធសាស្ត្រ]]អាមេរិកដើម្បីប្រមូលព៌តមានសម្ងាត់នៅជប៉ុន ។ ពីប្រទេសចិន គណបក្សវៀតណាមដែលមិនមែនកុម្មុយនិស្តផ្សេងទៀតក៏បានចូលរួម នឹងពួកវៀតមិញដែរ ហើយបានបង្កើតឡើងនូវកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ជាមួយការចាកត្រលប់មកពីពួកគួមិងតាងវិញ ។ ==ឯករាជ្យ និងសង្គ្រាម== '''''{{Main|សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ|សង្គ្រាមវៀតណាម}}''''' លោកប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំង រូស៊្វែលថ៍ និងលោកឧត្ដមសេនីយ ស្ទីលវែលបានធ្វើដោយផ្ទាល់ នូវការចរចារយ៉ាងដាច់ខាតថាពួកបារាំងមិនត្រូវស្នើសុំ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]] (សម័យថ្មី វៀតណាម កម្ពុជានិងឡាវ) វិញបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ឡើយ ។ លោករូស៊្វែលថ៍បានផ្ដល់ឲ[[ចាង ខាយចៀក]] (Chiang Kai-shek) នូវតំបន់ឥណ្ឌូចិនទាំងមូលឲ នៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចិន ។ ដែលនិយាយថា ចាង ខាយចៀកបានឆ្លើយតបថា៖'''''ត្រួតត្រាតែមិនឆ្លៀតឱកាស!''''' ។<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=v5YlBtzklvQC&pg=PA235&dq=chiang+kai-shek+vietnam+Under+no+circumstances&hl=en&ei=hI4OTZGwIcL98Aasn5iVDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&q=chiang%20kai-shek%20vietnam%20Under%20no%20circumstances&f=false|title=ដំនើរលីលា៖ពីថ្រយទៅវៀតណាម|author=បាបារ៉ា វ៉ឺថេម ថាច់មេន (Barbara Wertheim Tuchman)|year=១៩៨៥|publisher=រោងពុម្ពរ៉េនដុំ, អាយអិនស៊ី ។|location=|page=២៣៥|isbn=0345308239|pages=|accessdate=២០១០-១១-២៨}}</ref> បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម កងទ័ពចិន២០០,០០០នាក់ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ឧត្ដមសេនីយ [[លូ ហាន]] ដែលបានបញ្ជូនដោយ ចាង​​ ខាយចៀក ទៅលុកភាគខាងជើងឥណ្ឌូចិន នៅខ្សែស្របខាងជើងទី១៦ ដើម្បីទទួលការសុំចុះចាញ់របស់កងកម្លាំងជប៉ុន ដែលកំពុងតែកាន់កាប់ និងនៅសេសសល់រហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៦ ។<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=iF3MG43x--0C&pg=PA30&dq=chiang+kai-shek+vietnam+french+concessions&hl=en&ei=_Y0OTYTpIsL38Aa2_MiwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&q=chiang%20kai-shek%20vietnam%20french%20concessions&f=false|title=សង្គ្រាមអាមេរិកនៅវៀតណាម៖ប្រវត្តិសាស្ត្រនិទានខ្លី|author=ឡរី អេក. អេដឌីងតុន (Larry H. Addington)|year=2000|publisher=កាសែតសាកលវិទ្យាល័យឥណ្ឌាណា|location=|page=៣០|isbn=0253213606|pages=|accessdate=២០១០-១១-២៨}}</ref> ពួកចិនបានប្រើប្រាស់[[គណបក្សជាតិនិយមវៀតណាម]] (VNQDD) សាខាកួមិងតាងចិននៅវៀតណាម ដើម្បីបង្កើនឥទ្ធិពលនៅឥណ្ឌូចិន និងដាក់សម្ពាធដល់បច្ចាមិត្ររបស់ខ្លួន ។<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=o1t8-EjWyrgC&pg=PA119&dq=chiang+kai-shek+vietnam+french+concessions&hl=en&ei=_Y0OTYTpIsL38Aa2_MiwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEUQ6AEwBw#v=onepage&q=chiang%20kai-shek%20vietnam%20french%20concessions&f=false|title=ជនជាតិប្រ៊ីតថេននៅវៀតណាម៖ការផ្ដើមនូវមហន្តរាយ ១៩៤៥-៦|author=ភិតថឺ ណេវីល (Peter Neville)|year=2007|publisher=កាសែតចិត្តវិទ្យា|location=|page=១១៩|isbn=0415358485|pages=|accessdate=២០១០-១១-២៨}}</ref> ចាង ខាយចៀក បានគំរាមពួកបារាំងជាមួយសង្គ្រាមដោយការឆ្លើយតបទៅនូវការធ្វើកលល្បិចដោយឲពួកបារាំងនិងហូ ជីមិញ ប្រឆាំងគ្នា ដែលបង្ខំឲពួកគេមករកកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព និងបង្ខំឲបារាំងប្រគល់ឲនូវការសម្បទានទាំងអស់ នៅប្រទេសចិននិងប្រកាសឡើងវិញឯកសិទ្ធិនៅក្រៅដែនដី ក្នុងការដោះដូរចំពោះការដកទ័ពពីភាគខាងជើងឥណ្ឌូចិន ហើយអនុញ្ញាតឲទ័ពបារាំងគ្រប់គ្រងតំបន់នោះឡើងវិញ ចាប់ផ្ដើមក្នុងខែមិនា១៩៤៦ ។<ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=pVNaoUu7veUC&pg=PA21&dq=chiang+kai-shek+vietnam+french+concessions&hl=en&ei=_Y0OTYTpIsL38Aa2_MiwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&ved=0CEoQ6AEwCA#v=onepage&q=chiang%20kai-shek%20vietnam%20french%20concessions&f=false|title=សោកនាដកម្មនៃសង្គ្រាមវៀតណាម៖បទវិភាគរបស់អ្នករដ្ឋការវៀតណាមខាងត្បូងម្នាក់|author=វ៉ាន់ ង្វៀន ឌឿង|year=២០០៨|publisher=ម៉ខ់ផ្វាលេនដ៍ (McFarland)|location=|page=២១|isbn=0786432853|pages=|accessdate=២០១០-១១-២៨}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=1I4HOcmE4XQC&pg=PA41&dq=chiang+kai-shek+vietnam+french+concessions&hl=en&ei=_Y0OTYTpIsL38Aa2_MiwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCgQ6AEwAQ#v=onepage&q=chiang%20kai-shek%20vietnam%20french%20concessions&f=false|title=វៀតណាមឆ្នាំ១៩៤៦៖សង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមយ៉ាងម៉េច|author=ស្ទ៉េន តូននេសុន|year=២០១០|publisher=សារព៌តមានសាកលវិទ្យាល័យកាលីផ្វនា|location=|page=៤១|isbn=0520256026|pages=|accessdate=២០១០-១១-២៨}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=yQGqQ3LmExwC&pg=PA63&dq=chiang+kai-shek+vietnam+french+concessions&hl=en&ei=_Y0OTYTpIsL38Aa2_MiwDg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDIQ6AEwAw#v=onepage&q=chiang%20kai-shek%20vietnam%20french%20concessions&f=false|title=សង្គ្រាមវៀតណាមជាប្រវត្តិសាស្ត្រ៖រៀបរៀងដោយ អេលីហ្សាបេថ ចេន អេរីងតុន និង ប៊ី.ជែ.ស៊ី. ម៉ខ់ខឺឆឆឺ|author=អេលីហ្សាបេថ ចេន អេរីងតុន|year=១៩៩០|publisher=ក្រុមបោះពុម្ពព្រៃបៃតង|location=|page=៦៣|isbn=0275935604|pages=|accessdate=២០១០-១១-២៨}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.historyplace.com/unitedstates/vietnam/index-1945.html|title=គ្រាប់ពូជនៃការប៉ះទង្គិច១៩៤៥-១៩៦០នៃសង្គ្រាមវៀតណាម|publisher=កន្លែងប្រវត្តិសាស្ត្រ|year=១៩៩៩|accessdate=២០១០-១២-២៨}}</ref> ក៏ប៉ុន្តែ ពួកបារាំងភ្លាមៗបានអះអាងអំណាចឡើងវិញ ដែលពួកគេបានប្រគល់ឲពួកជប៉ុន ហើយ[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីមួយ]] (១៩៤៦-៥៤)ក៏បានចាប់ផ្ដើមឡើង ។ ការគ្រប់គ្រងរបស់បារាំងបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃ ៧ឧសភា ១៩៥៤ នៅពេលដែលកងកម្លាំងរបស់វៀតណាម[[សមរភូមិ ដៀន បៀន|ធ្វើឲពួកបារាំងបរាជ័យ]]នៅ[[ដៀន​ បៀន ភុ]] (Dien Bien Phu) ។ [[សន្និសិតសឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤]]បានបន្សល់ឲវៀតណាមនូវ[[ការបែងចែកវៀតណាម|ប្រទេសដែលបែងចែកគ្នា]] ដែលមានរដ្ឋាភិបាលកុម្មុយនិស្តរបស់ ហូ ជីមិញគ្រប់គ្រងនៅ[[វៀតណាមខាងជើង|ភាគខាងជើង]]ពីហានណូយ និងរបប [[ង៉ោ ឌិញ ឌៀម]] (Ngo Dinh Diem) ដែលគាំទ្រដោយ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]គ្រប់គ្រង[[វៀតណាមខាងត្បូង|នៅភាគខាងត្បូង]]ពី[[សៃហ្កន]] (ក្រោយមកទៀតជាទីក្រុង ហូ ជីមិញ) ។ ជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនលើកទីពីរ]] (១៩៥៤-៧៥) [[វៀតកុង]] និង[[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម]] ([[កងទ័ពប្រជាជនវៀតណាម|PAVN]])ជារឿយៗ ប្រើកម្លាំងពីភាគខាងជើង ដើម្បីបង្រួបបង្រួមវៀតណាមក្រោមការដឹកនាំតាមបែប[[អ្នកកុម្មុយនិស្ត|កុម្មុយនិស្ត]] ។ ក្នុងការប៉ះទង្គិចនេះ ពួកបដិវត្តជាមួយការគាំទ្រខាងព័ស្ពភានិងកងទ័ពពីចិន និង[[សហភាពសូវៀត]]នៅទីបំផុតបានវាយកម្ចាត់[[កងទ័ពសាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] ដែលប្រមើលដើម្បីរក្សាឯករាជ្យភាពវៀតណាមខាងត្បូង ជាមួយការគាំទ្រពីយោធាស.រ.អា. ដែលកម្លាំងកងទ័ពរបស់ពួកគេដល់ទៅ៥៤០,០០០នាក់កំលុងពេល[[ការវាយលុកថិត]] ដែលនាំមុខដោយពួកកុម្មុយនិស្តក្នុងឆ្នាំ១៩៦៨ ។ ពួកខាងជើងមិនធ្វើតាមលក្ខ័ណ្ឌ[[កិច្ចព្រមព្រៀងប៉ារីស១៩៧៣]]ទេ ដែលផ្សះផ្សារសង្គ្រាមជាផ្លូវការដោយកោះហៅ ដើម្បីធ្វើការបោះឆ្នោតដោយសេរីនៅភាគខាងត្បូង និង[[ការបង្រួបបង្រួមឡើងវិញ|ការបង្រួបបង្រួម]]ដោយសន្តិភាពឡើងវិញ ។ ពីរឆ្នាំបន្ទាប់មកការដកទ័ពរបស់ស.រ.អា.ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ សៃហ្កន រដ្ឋធានីនៃវៀតណាមខាងត្បូង[[ការធ្លាក់សៃហ្កន|បានធ្លាក់ក្នុងដៃពួកកុម្មុយនិស្ត]] និងទាហានវៀតណាមខាងត្បូងបានសុំចុះចាញ់នៅថ្ងៃ ៣០មេសា ១៩៧៥ ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ រដ្ឋាភិបាលបង្រួបបង្រួមវៀតណាមបានប្ដូរឈ្មោះសៃហ្កនទៅជា [[ទីក្រុងហូ ជីមិញវិញ]] ជាកិត្តិយសដល់មេដឹកនាំកុម្មុយនិស្តសម័យសង្គ្រាមដែលបានស្លាប់នៅ ខែ កញ្ញា ១៩៦៩ ។ ជនជាតិវៀតណាមបានប៉ាន់ប្រមាណសរុបថាជីវិត ស្ទើរតែ៣លាននាក់បានបាត់បង់ និងរបួស៤លាននាក់កំឡុងពេលការពាក់ព័ន្ធ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងសង្គ្រាមនោះ ។ ==សង្គមនិយមក្រោយឆ្នាំ១៩៧៥== <!--Linked from [[Template:Vietnam topics]]--> '''''{{Main|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម}}''''' ក្នុងការប្រារព្ធពិធីមួយនៅ[[សៃហ្កន]] ប្រហែលឆ្នាំ១[[៩៧០]]នៅ[[វៀតណាមត្បូង]]) ។ ''„យើងស្គាល់គាត់ គាត់គឺ ជា[[គ្រូ]]និង[[ព្រះសង្ឃរាជ]] របស់យើង”!'' <ref>Majcen – ustanovitelj salezijanske družbe v Vietnamu. "Poznamo ga, bil je naš magister in patriarh" (មែជសេន ស្ថាបនិកនៃសង្គមសេលេសៀននៅវៀតណាម ។ ពួកយើងស្គាល់លោក លោកគឺជាគ្រូគង្វាលនិងសម្ដេចសង្ឃរបស់យើង), បាននិយាយដោយ ផ្វ្រ. ចន សម្ដេចសង្ឃ ង្វៀន វ៉ាន់ ថេម ។ មើល៖ Andrej Majcen, Dobrotna božja sled, Zbornik študijskega dneva ob 100-letnici rojstva Rakovnik, 22. oktobra 2005, (អេនដ្រិច មែជសេន ផ្លូវព្រះមេត្តា សៀវភៅសិក្សារាល់ថ្ងៃឆ្នាំទី១០០ នៃកំនើតរបស់លោកនៅ ថ្ងៃរ៉ាក់កូវនីក២២តុលា[[២០០៥]]បោះពុម្ពដោយ៖សាលវ៉េ [[ល្ជូប្លចាណា]] ២០០៦ ស្លូវ៉េនា ។ ISBN 961-211-354-8</ref>]] នៅសម័យក្រោយឆ្នាំ១៩៧៥ ភ្លាមបានលេចឡើងដែលនូវប្រជាប្រិយភាពនិងប្រសិទ្ធភាព នៃនយោបាយ[[បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម]] (VCP) ដែលមិនបានពន្យារពេលដ៏សំខាន់ដល់ផែនការកសាងជាតិ ក្នុងសម័យសន្តិភាពជាច្រើនរបស់បក្សឡើយ ។ ដោយកំពុងបង្រួបបង្រួមខាងជើងនិងខាងត្បូងតាមបែបនយោបាយ បក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនៅតែត្រូវធ្វើសមាហរណកម្មពួកគេទាំងសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច ។ ក្នុងកិច្ចការនេះ អ្នកបង្កើតនយោបាយបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមត្រូវប្រឈមមុខ ជាមួយនឹងការតស៊ូរបស់ពួកភាគខាងត្បូង ចំពោះការប្ដូរទៅជាកុម្មុយនិស្តវិញ ក៏ដូចគ្នាការស្អប់គ្នាខាងប្រពៃណី ដែលងើបឡើងពីភាពផ្សេងគ្នាខាងវប្បធ៌ម និងប្រវត្តិសាស្ត្ររវាងខាងជើងនិងខាងត្បូង ។ ច្រើនជាងមួយលាននាក់នៃពួកខាងត្បូង ក្នុងនោះប្រហែល៥៦០,០០០នាក់ជា“[[ប្រជាជនទូក]]” បានភៀសខ្លួនចេញពីប្រទេសភ្លាមបន្ទាប់ពីពួកកុម្មុយនិស្តកាន់កាប់ ដោយភ័យខ្លាចការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងការរឹបអូសដីធ្លី និងការរកស៊ីរបស់ពួកគេ ។ ជនជាតិវៀតណាមប្រហែលមួយលាននាក់ត្រូវតាំងលំនៅឡើងវិញ ដើម្បីដីធ្លីទំនេរមុនៗ ដែលហៅថា“តំបន់សេដ្ឋកិច្ចថ្មី”សំរាប់[[ជំរុំកសាង|រៀនសូត្រ]]ឡើងវិញ ។ វិធានការលុបបំបាត់កំអែលមូលធននិយមក្រោយសង្គ្រាមយ៉ាងយង់ឃ្នង នៅភាគខាងត្បូងបាននាំទៅ ដល់ការធ្លាក់ចុះសេដ្ឋកិច្ច កំឡុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ ។ ជាមួយនឹងសេដ្ឋកិច្ចស្ថិតក្នុងភាពច្របូកច្របល់ រដ្ឋាភិបាលវៀតណាមបានប្ដូរទិសដៅ ហើយបានទទួលយកនយោបាយសមស្រប ដែលបានធ្វើជាស្ពានលើទស្សនវិស័យផ្ទុយគ្នានៃពួកការណនិយម និងពួកអ្នកកាន់ប្រពៃណីកុម្មុយនិស្តនិយម ។ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៦ [[ង្វៀន វ៉ាន់ លិញ]] (Nguyen Van Linh) ដែលត្រូវបានតំឡើង ជាអគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាមនៅឆ្នាំបន្ទាប់ បានផ្ដើមយុទ្ធនាការ ដើម្បីការផ្លាស់ប្ដូរសាជាថ្មីខានយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ([[ដូយ ម៉ូយ]] = Doi Moi) ។ នយោបាយរបស់លោក ត្រូវបានបង្ហាញចរិកលក្ខណៈនូវបទពិសោធន៍នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចដែលស្រដៀងនឹងរបៀបវារៈកំនែទំរង់ ដែលកើតឡើងតំណាលគ្នា ដែលបានទទួលធ្វើនៅ[[សហភាពសូវៀត]] ។ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងនូវគំនិតនៃការស្រុះស្រួលគ្នាខាងនយោបាយ វៀតណាមបានឈប់បន្តិចម្ដងនូវកិច្ចប្រឹងប្រែងការអប់រំឡើងវិញ ។ រដ្ឋាភិបាលក៏បានបញ្ឈប់ការលើកទឹកចិត្ត ដល់សហករណ៍កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្មដែរ ។ កសិករត្រូវបានអនុញ្ញាតឲភ្ជួរដីធ្លីកម្មសិទ្ធិឯកជន ក្បែរដីកម្មសិទ្ធិរដ្ឋ ហើយនៅឆ្នាំ១៩៩០ រដ្ឋាភិបាលបានអនុម័តច្បាប់លើកទឹកចិត្ត ដល់ការបង្កើតជំនួញឯកជន ។ <!-- Image with inadequate rationale removed: [[Image:H 4 ill 639759 cambodia-phnom penh-1979-61.jpg|right|thumb|200px|Vietnamese-led forces entering Phnom Penh in 1979.]] --> ដោយរួមផ្សំភាពលំបាកខាងសេដ្ឋកិច្ចគឺជាការប្រកួតប្រជែងផ្នែកយោធាថ្មី ។ ក្នុងចុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៧០ ប្រទេសពីរកម្ពុជានិងចិនបានដាក់ការគំរាមកំហែងដល់វៀតណាម ។ ការទាស់គ្នាជាច្រើនរវាងពួកកុម្មុយនិស្តវៀតណាម និងកម្ពុជានៅតាមព្រំដែនរួម ដែលចាប់ផ្ដើមស្ទែរតែភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីការបង្រួបបង្រួមវៀតណាមឡើងវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ។ ដើម្បីទប់ទល់នឹងការគំរាមកំហែង[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|វៀតណាមបានចូលលុកលុយកម្ពុជានៅខែធ្នូ១៩៧៨]] ហើយបានលុករុលដល់[[ភ្នំពេញ]]រដ្ឋធានីកម្ពុជាដោយកម្ចាត់ នូវរបបកុម្មុយនិស្ត[[ខ្មែរក្រហម]]ដែលកំពុងកាន់អំណាច និងបញ្ចូលការត្រួតត្រាខាងកងទ័ពជាសម្ងាត់បន្តយ៉ាងយូរ នៅក្នុងប្រទេសនេះ ។ នៅខែកុម្ភៈនិងមិនា១៩៧៩ ចិនបានសងសឹកប្រឆាំងនឹងការលុកលុយរបស់វៀតណាម នៅកម្ពុជាដោយ[[សង្គ្រាមចិន-វៀតណាម|ដែលផ្ដើមការលុកលុយតាមព្រំដែនវៀតណាម]]ប៉ុន្តែការលុកលុយដណ្ដើមរបស់ចិនត្រូវបានច្រានទៅវិញភ្លាមៗ ។ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរក៏នៅតែយ៉ាប់យ៉ឺនម្ដងម្កាលដែរ ។ ការខ្វែងគំនិតគ្នាខាងដែនដីតាមបណ្ដោយព្រំដែន និងនៅ[[សមុទ្រចិនខាងត្បូង|សមុទ្រវៀតណាមខាងកើត]]ដែលនៅតែស្ងប់ស្ងាត់កំឡុង[[សង្គ្រាមវៀតណាម]]លើកទីពីរត្រូវធ្វើឲកម្រើកឡើងវិញ នៅចុងនៃសង្គ្រាមនេះនិងយុទ្ធនាការក្រោយសង្គ្រាមបានធ្វើវិស្វកម្ម នៅហានណូយកំណត់តួនាទីសហគមន៍ចិននៅវៀតណាម ក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្មក្នុងស្រុក ដែលស្រូបទាញយកការប្រឆាំងយ៉ាងខ្លាំងក្លាពីប៉ីជិង (Beijing) ។ ចិនក៏មិនសប្បាយចិត្តជាមួយនឹងវៀតណាមដែរ ពីព្រោះទំនាក់ទំនងរបស់វៀតណាមកាត់តែប្រសើរឡើង ជាមួយនឹង[[សហភាពសូវៀត]] ។ កំឡុងពេលលុកលុយរបស់វៀតណាមនៅកម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨-៨៩ ការដាច់ឆ្ងាយពីអន្តរជាតិរបស់វៀតណាម បានពន្យារពន្យឺតទំនាក់ទំនងជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ។ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] បន្ថែមចូលខ្លួនក្នុងសហប្រត្តិបត្តិការតិចតួចរបស់វៀតណាម ដោយបង្ហាញថាជនជាតិអាមេរិកដែលកំពុងតែ[[បាត់ខ្លួនក្នុងបេសកកម្ម]] (MIAs)ជាឧបសគ្គមួយចំពោះទំនាក់ទំនងជាប្រក្រតី ដែលបញ្ឈប់ចំណងទាក់ទងប្រក្រតី រហូតដល់កងទ័ពវៀតណាមបានកាន់កាប់កម្ពុជា ។ វ៉ាស៊ីងតោនក៏បានបន្តបង្ខំនិន្នាវារណ៍ពាណិជ្ជកម្មរំលោភ លើហានណូយនៅចុងបញ្ចប់ នៃសង្គ្រាមក្នុងឆ្នាំ១៩៧៥ ។ នៅពេញមួយទសវត្សឆ្នាំ១៩៨០ វៀតណាមបានទទួលជិត $៣ពាន់លានក្នុងមួយឆ្នាំជាជំនួយសេដ្ឋកិច្ច និងកងទ័ពពីសហភាពសូវៀត និងនាំមកវិញនូវការដោះដូរពាណិជ្ជកម្មជាមួយស.ស.ស.ស.និងបណ្ដាប្រទេស[[កំមីកុន]] ដ៏ទៃទៀត (ក្រុមប្រឹក្សាដើម្បីជំនួយពាណិជ្ជកម្មគ្នាទៅវិញទៅមក) ។ ពួកកម្មាភិបាលខ្លះ ដឹងថាការរងគ្រោះសេដ្ឋកិច្ចនៃប្រជាជនបានចាប់ផ្ដើមបំបែកច្បាប់ និងទទួលបានបទពិសោធន៍ជាមួយក្រុមសហគ្រាសទីផ្សារបូព៌ា ។ អ្នកខ្លះត្រូវបានដាក់ទោសចំពោះការប៉ុនប៉ងរបស់ពួកគេ ប៉ុន្តែប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមកក៏ប្រហែលជាគោរព តាមពួកអ្នកនវានុវត្តន៍ដែលប្រកបដោយទស្សនវិស័យវិញ ។ {{Citation needed|date=ខែមេសា២០១០}} ==ការផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះ== {{មើលផងដែរ|បញ្ជីរាជវង្សវៀតណាម}} សម្រាប់ភាគច្រើនបំផុតនៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេស ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រនៃវៀតណាមសព្វថ្ងៃនេះ បានគ្របដណ្ដប់នូវប្រទេសជាតិផ្សេងៗ៣ទៀត៖ប្រទេសវៀតណាម [[ប្រជាជនចាម|ប្រទេសចាម]]និងជាផ្នែកមួយនៃ[[ចក្រភពខ្មែរ]] ។ ប្រទេសវៀតដើមឡើយនៅតំបន់[[ដីសណ្ដទន្លេក្រហម]]នៅវៀតណាមខាងជើងសព្វថ្ងៃនេះ និងបានពង្រីកវិសាលភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ របស់ប្រទេសមកដល់ព្រំដែនថ្មីៗនេះ ។ ប្រទេសបានឆ្លងកាត់ការប្ដូរឈ្មោះជាច្រើន ដែលមានតែដាយវៀតទេបានប្រើយូរជាងគេបំផុត ។ ខាងក្រោមគឺជាការសង្ខេបឈ្មោះ៖ {| class="wikitable" |- ! សម័យ ! ឈ្មោះប្រទេស ! រយៈកាល ! ព្រំប្រទស់ |- | [[រាជវង្ស ហុង បាង]] | វ៉ាន ឡាង | ពីមុនឆ្នាំ ២៥៨ម.គ. | គ្មានការកត់ត្រាពិតប្រាកដអំពីព្រំដែនរបស់ប្រទេស ។ រឿងនិទានមួយចំនួនបានអះអាងថាព្រំប្រទល់ខាងជើង ប្រហែលជាដល់[[ទន្លេយ៉ាងសេ]] ។ ក៏ប៉ុន្តែ សៀវភៅអត្ថបទប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យថ្មីភាគច្រើន នៅប្រទេសវៀតណាម អះអាងថា[[ដីសណ្ដទន្លេក្រហម]] ជាទឹកដីកំណើតនៃវប្បធ៌ម ឡាក់ វៀត ។ |- | [[រាជវង្សថាច់]] | ឪ ឡាក់ | ២៥៨ម.គ.-២០៧ម.គ. | [[ដីសណ្ដទន្លេក្រហម]]និងជំនាប់គ្នា នឹងតំបន់ភ្នំខាងជើងនិងខាងលិច ។ |- | [[រាជវង្សទ្រៀវ]] | ណាម វៀត | ២០៧ម.គ.-១១១ម.គ. | ឪ ឡាក់ [[គ័ងតុង]]និង[[គ័ងស៊ី]] ។ |- | ការត្រួតត្រារបស់[[រាជវង្សហាន]]ចិន | [[តុងកឹង|គាវ ឈី]] (ជាវ ជឺ) | ១១១ម.គ.-៥៤៤គ.ស. | បច្ចុប្បន្នភាគខាងជើង និងដើមខាងជើងនៃវៀតណាម (ព្រំដែនខាងត្បូងបានពង្រីកចុះមកក្រោម ដល់ដីសណ្ដ [[ទន្លេម៉ា]]និង[[ទន្លេកា]]) ។ |- | រាជវង្សចិនបន្តបន្ទាប់ | ជាទូទៅហៅថា គាវ ចូវ ។ វ៉ាន សួន កំឡុងឯករាជ្យបានកន្លះសតវត្សនៃអតីតរាជវង្សលី ។ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះជាផ្លូវការ[[អណ្ណាម (ខេត្តចិន)|អណ្ណាម]] ដោយរាជវង្សថាងចិនតាំងពីឆ្នាំ៦៧៩គ.ស. ។ | ៥៤៤គ.ស.-៩៦៧គ.ស. | ដូចខាងលើដែរ ។ |- | [[រាជវង្សឌិញ]] និង [[រាជវង្សឡេដំបូង|ឡេដំបូង]] | ដាយ កូ វៀត | ៩៦៧គ.ស.-១០០៩គ.ស. | ដូចខាងលើដែរ ។ |- | [[រាជវង្សលី]] និង [[រាជវង្សថ្រាន់|ថ្រាន់]] | ដាយ វៀត | ១០១០គ.ស.-១៤០០គ.ស. | ព្រំដែនខាងត្បូងលាតចុះមក តំបន់[[ហ៊ូ]]សព្វថ្ងៃនេះ ។ |- | [[រាជវង្សហូ]] | ដាយ វៀត | ១៤០០គ.ស.-១៤០៧គ.ស. | ដូចខាងលើដែរ ។ |- | [[រាជវង្សឡេ]] [[រាជវង្សម៉ាក់|ម៉ាក់]] [[ពួកលោកម្ចាស់ទ្រិញ]]&ndash [[ពួកលោកម្ចាស់ង្វៀន|ង្វៀន]] [[រាជវង្ស តៃ សឺន]] | ដាយ វៀត | ១៤២៨គ.ស.-១៨០២គ.ស. | បានលាតសន្ធឹងបន្តិចម្ដងៗមកដល់ ព្រំដែនវៀតណាមបច្ចុប្បន្ននេះ ។ |- | [[រាជវង្សង្វៀន]] | វៀតណាម | ១៨០២គ.ស.-១៨៨៧គ.ស. | វៀតណាមបច្ចុប្បន្នបូកដែនដី ដែលបានកាន់កាប់ខ្លះក្នុងប្រទេស[[ឡាវ]]និង[[កម្ពុជា]] ។ |- | អាណានិគមបារាំង | [[សហភាពឥណ្ឌូចិន]], បញ្ចូលនូវ[[កូសាំងស៊ីន]] (វៀតណាមខាងត្បូង) [[អណ្ណាម (អាណានិគមបារាំង)|អណ្ណាម]] (វៀតណាមកណ្ដាល) [[តុងកឹង]] (វៀតណាមខាងជើង) [[កម្ពុជា]] និង[[ឡាវ]] ។ | ១៨៨៧គ.ស.-១៩៤៥គ.ស.-១៩៤៥គ.ស. | វៀតណាមបច្ចុប្បន្ន [[ឡាវ]]និង[[កម្ពុជា]] ។ |- | ឯករាជ្យ | វៀតណាម (ជាមួយរដ្ឋដ៏ទៃៗដូចជា [[វៀតណាមខាងជើង|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម]] [[រដ្ឋវៀតណាម]], [[វៀតណាមខាងត្បូង|សាធារណរដ្ឋវៀតណាម]] [[វៀតណាម|សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]) | សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យវៀតណាម (១៩៤៥-១៩៧៦) រដ្ឋវៀតណាម (១៩៤៩-១៩៥៦) សាធារណរដ្ឋវៀតណាម (១៩៥៦-១៩៧៥នៅវៀតណាមខាងត្បូង) សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម (១៩៧៦-បច្ចុប្បន្ន) | វៀតណាមបច្ចុប្បន្ន ។ |} ស្ទើរតែគ្រប់រាជវង្សវៀតណាមទាំងអស់បានដាក់ឈ្មោះ តាមត្រកូលរបស់ស្ដេច មិនដូចពួករាជវង្សចិនទេ ដែលឈ្មោះរបស់រាជវង្សត្រូវបានបង្ហាញ ដោយស្ថាបនិករាជវង្សនិងជារឿយៗប្រើជាឈ្មោះប្រទេស ។ វានៅតែមានបញ្ហាជជែកតទល់គ្នាថាតើ[[រាជវង្ស ហុង បាង]]គឺពិតជាមែនរឺក៏ជារាជវង្សសំគាល់តំណាងឲប្រទេស ឡាក់ វៀត មុនពេលបានកត់ត្រាក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ។ [[រាជវង្សថាច់]] [[រាជវង្សទ្រៀវ|ទ្រៀវ]] អតីតលី [[រាជវង្សង៉ោ|ង៉ោ]] [[រាជវង្សឌិញ|ឌិញ]] [[រាជវង្សឡេដំបូង|ឡេដំបូង]] [[រាជវង្សលី|លី]] [[រាជវង្សថ្រាន់|ថ្រាន់]] [[រាជវង្សហូ|ហូ]] [[រាជវង្សឡេ|ឡេ]] [[រាជវង្សម៉ាក់|ម៉ាក់]], [[រាជវង្ស តៃ សឺន|តៃ សឺន]] និង[[រាជវង្សង្វៀន|ង្វៀន]]ជាធម្មតាត្រូវបានចាត់ទុក ដោយពួកអ្នកប្រវត្តិវិទូថាជាក្រុមរាជវង្សផ្លូវការ ។ ''រាជវង្ស តៃ សឺន'' របស់ ង្វៀន ហ៊ូ ផ្ទុយមកវិញគឺជាឈ្មោះដែលបង្កើតឡើង ដោយពួកអ្នកប្រវត្តិវិទូដើម្បីចៀសវាងការភាន់ច្រលំ ជាមួយរាជវង្សង្វៀនរបស់ ង្វៀន អាញ់ ។ ==មើលផងដែរ== *[[ប្រវត្តិសេដ្ឋកិច្ចវៀតណាម]] *[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម]] *[[ការឈ្លានពានរបស់វៀតណាមខាងជើងនៅឡាវ]] *[[ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន]]-ជីវចលផែនទីលំអិត នៃដែនដីវៀតណាម ដែលបានកាន់កាប់ដោយចិនទាំងស្រុងក្នុងអតីតកាល ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} ==អានបន្ថែម== *ហ៊ីល, ចន អ៊ី. ២០០៣ ។ "ការបកប្រែកំនត់ហេតុជំពូកមួយនៃតំបន់ខាងលិចតាមរយៈ'''''ហ៊ូ ហានស្ឈូ''''' ។" ការរៀបរៀងពង្រាងលើកទី២ ។ [http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/hhshu/hou_han_shu.html[ *ហ៊ីល, ចន អ៊ី. ២០០៤ ។'''''ប្រជាជនភាគខាងលិចវ៉ីលូ'' 魏略 ''ដោយអ៊ី ហួន'' 魚豢''៖រឿងរ៉ាវចិនក្នុងសតវត្សទីបីបាននិពន្ធរវាង២៣៩និង២៦៥&nbsp;គ.ស.។'''''សេចក្ដីព្រាងចារទុកការបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស ។ [http://depts.washington.edu/uwch/silkroad/texts/weilue/weilue.html] *មេសនី, វីលាម ។ ១៨៨៤ ។ ''តុងកឹង''។ ណូរ៉ូនហា & ខូ., ហុងកុង ។ *ង្វៀន ខាច់ វៀន ១៩៩៩ ។ ''វៀតណាម-ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់''។ ហានណូយ ពួកអ្នកបោះពុម្ពផ្សាយគីអូយ ។ *ស្ទ៉េវ៉ិនស៍, ខេថ ។ ១៩៩៦ ។ "អ្នកផ្សងព្រេងចឺស៊ីនៅចិន៖អ្នករត់ពន្ធកាំភ្លើង មន្ត្រីអតិថិជន និងសហគ្រិនជំនួញហើយនិងមេទ័ពក្នុងជួរកងទ័ពអធិរាជចិន ។ ១៨៤២-១៩១៩ ។" ''ទស្សនាវដ្ដីសាខាហុងកុងនៃសង្គមរាជានិយមជាតិអាស៊ី ។''។ ខ្សែ៣២ (១៩៩២) ។ បោះពុម្ពឆ្នាំ១៩៩៦ ។ *ផ្វ្រាន់ស៊ីស ភ្វីតហ្កឺរ៉លដ៍ ។ ១៩៧២ ។ ''[[ភ្លើងក្នុងថ្លុក៖ពួកវៀតណាមនិងអាមេរិកនៅវៀតណាម]]'' ។ លីតថល, ប្រោន និងកងអនុសេនាធំ ។ *ហុង, ហួង ឌុយ ។ ២០០៥ ។ ''សំនួរដ៏សាមញ្ញមួយចំពោះអនាគតវៀតណាម'' ។ ការចេញផ្សាយ វៀត ឡុង ។ *ស្នាក់ការឧត្ដមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិសម្រាប់ជនភៀសខ្លួន ។ ២០០០ ។ [http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/publ/opendoc.pdf?tbl=PUBL&id=3ebf9bad0 ''រដ្ឋនៃជនភៀសខ្លួនពិភពលោកឆ្នាំ២០០០៖៥០ឆ្នាំនៃសកម្មភាពមនុស្សធ៌ម-ជំពូក៤៖ការហោះហើរពីឥណ្ឌូចិន (ភីឌីអ៊ែផ្វ)''] *[[ឡេ វ៉ាន់ ហ៊ឺ]] និង [[ង៉ោ ស៊ី លាន]] ។ [[ដាយវៀត ស៊ុ គី ទាន់ ធូ]] ។ *ថ្រាន់ ត្រុង គីម ។ ''វៀតណាម ស៊ុ ឡឿក'' ។ ទ្រុង តាម ហុក លៀវ ១៩៧១ ។ *ផាម វ៉ាន់ សឺន ។ ''វៀត ស៊ុ ទាន់ ធូ'' ។ *ថាយល័រ,​ ខេថ ដាប់បលយូ ។ ''កំណើតប្រទេសវៀតណាម'' ។ *ថ្រាន់ ដាន់ ទៀន ។ ''ញូង ម៉ៅ ឆ្វៀន វ៉េ ដូយ ហ៊ាត់ ដុង កួ ហូ ឈូ តិច'' ។ *វ៉ាន់ តៀន ឌុង ។ ''ដាយ ថាង ម៉ៅ សួន'' ។ *ប៊ុយ ដៀម ។ ''ក្នុងមាត់ទ្វារប្រវត្តិសាស្ត្រ'' ។ *ង្វៀន ទៀន ហុង, ចឺរ៉ូលដ៍ អ៊ែល. ស្ឆិចថឺ ។ ''ឯកសាររាជវាំង'' ។ *ផាម ហួន ។ ''កឿក ត្រៀត ថោយ កាវ ង្វៀន ១៩៧៥'' ។ *''ហាញ់ ទ្រិញ បៀន ដុង'' ខ្សែ១និង២ ។ កម្រងកំណាព្យនៃប្រវត្តិដោយប្រជាជនទូកវៀតណាម ។ *ង្វៀន ខាច់ ងុ ។ ''ងឿន ហ្កុក ដាន់ តុក វៀតណាម'' ។ ញ៉ុម ងាន គឺ សុ ដៀ ។ *វ៉ាន់ ផូ ហោង ដុង ។ ''នាន បៀវ លិច សុ វៀតណាម ថូយ គី ១៩៤៥-១៩៧៥'' ។ ដាយ ណាម ២០០៣ ។ *ឡេ ឌួន ។ ''ដេ កឿង កាច់ ម៉ាង មៀន ណាម'' ។ *ញ៉ាត ទៀន, ដឿង ផាច់, វុ ថាញ់ ធុយ ។ ''ពួកចោរសមុទ្រនៅឈូងសមុទ្រសៀម'' ។ *ង្វៀន វ៉ាន់ ហ៊ុយ, ''ទិម ហ៊ាវ កុង ដុង ឆាម តៃ វៀតណាម'' ។ ==តំណភ្ជាប់== *[http://www.vietnam-culture.com/zones-25-1/Vietnam-History.aspx ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមពីសម័យបុរាណ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111026095114/http://www.vietnam-culture.com/zones-25-1/Vietnam-History.aspx |date=2011-10-26 }} *[http://www.badley.info/history/Vietnam.index.html ទិន្នន័យប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកកាលប្បវត្តិវិទ្យាវៀតណាម] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904183734/http://www.badley.info/history/Vietnam.index.html |date=2011-09-04 }} *[http://www.asian-nation.org/vietnam-history.shtml ប្រវត្តិសាស្ត្រនិងរឿងព្រងដើមដំបូងវៀតណាម] ដោយស៊ី.អ៊ែន. ឡឹ (ជាតិអាស៊ី-ទេសភាពនៃអាមេរិកាអាស៊ី) *[http://www.mesny.com/Tungking.htm តុងកឹង] ដោយវីលាម មេសនី *[http://www.richmond.edu/~ebolt/history398/PrecolonialVietnam.html វៀតណាមមុនអាណានិគម] ដោយ អឺនណេសថ៍ ប៊លថ៍ (សាកលវិទ្យាល័យរិឆម៉ុនដ៍) *[http://www.hrw.org/english/docs/2006/01/18/vietna12249.htm សិទ្ធិមនុស្សនៅវៀតណាមឆ្នាំ២០០៦] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081114115002/http://www.hrw.org/english/docs/2006/01/18/vietna12249.htm |date=2008-11-14 }} ([[អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស]]) *[http://www.newadvent.org/cathen/07765a.htm សហភាពឥណ្ឌូចិន] ច្រកចូលនៅក្នុងវេវចនាសព្វកាតូលិកឆ្នាំ១៩១០អំពីឥណ្ឌូចិន (ការមកដល់ថ្មី) ។ *[http://www.vietnam.ttu.edu/virtualarchive/index.htm សមិទ្ធិផលវៀតណាមជាក់ស្ដែង] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111107034608/http://www.vietnam.ttu.edu/virtualarchive/index.htm |date=2011-11-07 }} សមូហកម្មនៃឯកសារដែលទាក់ទងនឹងវៀតណាមដ៏ល្អិតល្អន់ (សាកលវិទ្យាល័យថិច ថិចសាស់) *[http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/genevacc.htm កិច្ចព្រមព្រៀងសឺណែវ១៩៥៤] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129214558/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/genevacc.htm |date=2011-11-29 }} អត្ថបទកិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ១៩៥៤ដោយ វិនសិនថ៍ ផ្វឺរ៉េរ៉ូ (មហាវិទ្យាល័យ ម៉ោនថ៍ ហូលីយ៉ូខ) *[http://www.viethoc.org/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=47&MMN_position=28:28 វៀត-ហុក ធូ-ខ្វាន - វិទ្យាស្ថានសិក្សាវៀតណាម - វៀន វៀត ហុក] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070301015310/http://www.viethoc.org/index.php?module=pagemaster&PAGE_user_op=view_page&PAGE_id=47&MMN_position=28:28 |date=2007-03-01 }} ភីឌីអ៊ែផ្វមួយចំនួននៃសៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម *[http://perso.limsi.fr/dang/webvn/anglais.htm នាគនិងព្រេងនិទានវៀតណាម] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060421061037/http://perso.limsi.fr/dang/webvn/anglais.htm |date=2006-04-21 }} ប្រវត្តិសាស្ត្រនិងវប្បធ៌មវៀតណាមដោយ ដាង ទួន ។ *[http://www.casahistoria.net/frenchindochina.htm ឥណ្ឌូចិន] - តំនភ្ជាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់ការពាក់ព័ន្ធបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន, casahistoria.net *[http://www.casahistoria.net/vietnamwar.htm វៀតណាម] - តំណភ្ជាប់ប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់ការពាក់ព័ន្ធស.រ.អា.នៅឥណ្ឌូចិន, casahistoria.net *[http://www.vwam.com/vets/history/vietnam.html/ ប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងនៃវៀតណាម ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604034507/http://www.vwam.com/vets/history/vietnam.html |date=2011-06-04 }} - ដើមកំនើតនៃឈ្មោះវៀតណាម *[http://www.pinkyshow.org/archives/episodes/060809/060809_vietnamwar.html ''សង្គ្រាមអាមេរិកាំង៖ស.រ.អា.នៅវៀតណាម''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061216024841/http://www.pinkyshow.org/archives/episodes/060809/060809_vietnamwar.html |date=2006-12-16 }} - ''កម្មវិធីព៌ណផ្កាឈូក'' ខ្សែអាត់ឯកសារលើខ្សែដែលបញ្ចូលប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាមខ្លីៗ *[http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=9703&rb=08 ផ្វាង វ៉ាន់ ឈី, ទុ ថាច់ ដាន់ ដេន កុង​ សាន] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027031839/http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=9703&rb=08 |date=2011-10-27 }} *[http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=5548&rb=08 ផ្វាង វ៉ាន់ ផ្វាន, ហ្កៀត នឿក ត្រុង បៀន កា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027030743/http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=5548&rb=08 |date=2011-10-27 }} *[http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=9495&rb=08 ផ្វាង វ៉ាន់ ឈី, ត្រាម ផ្វា ឌួ ណូ ត្រិន ដាត បាក់] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027032101/http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=9495&rb=08 |date=2011-10-27 }} *[http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=8155&rb=0306 ង្វៀន ថាញ់ ហ្កៀង, តឿង នៀម កុន ដឿង ផាន់ ឈូ ទ្រិញ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027030303/http://www.talawas.org/talaDB/showFile.php?res=8155&rb=0306 |date=2011-10-27 }} {{Vietnam topics}} {{History of Asia}} {{DEFAULTSORT:History Of Vietnam}} [[Category:ប្រវត្តិសាស្ត្រវៀតណាម]] frp9cszgwqm8fwzd4rx0jvcrb727vpr 0 24681 340607 340429 2026-09-18T23:01:10Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340607 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Thailand location relief map.svg|រូបភាពតូច]] {| class="infobox vevent" style="float: right; width: ;" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size: 125%; background-color: #F0F0F0; vertical-align: middle" |ខេត្តនៃប្រទេសថៃ |- class="plainlist" | colspan="2" class="infobox-subheader" style="font-weight: bold;" | |} '''ខេត្ត​របស់​ប្រទេស​ថៃ''' ​ជា​ផ្នែក​រដ្ឋបាល​របស់ ​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ ។ ប្រទេស​នេះ​ចែក​ចេញ​ជា​៧៦ [[ខេត្ត|​ខេត្ត]] ​( ថៃ: จังหวัด ,จังหวัด មកពីភាសាខ្មែរ "ចង្វាត" ) ត្រឹមត្រូវ ដោយមានតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយបន្ថែមទៀត (រាជធានីបាងកក)។ <ref name="DOPA-20170421">{{Cite web |date=21 April 2017 |title=Administrative information |url=https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |access-date=22 August 2019 |website=Department of Provincial Affairs (DOPA) |publisher=Provincial Affairs Bureau |archivedate=10 សីហា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180810111025/https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558 |trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015 |url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm |access-date=28 May 2018 |website=Department of Provincial Administration (DOPA) |archivedate=27 ឧសភា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180527113634/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=The World Factbook: Thailand |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |access-date=13 June 2018 |website=U.S. Central Intelligence Agency |archivedate=10 មិថុនា 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/ |url-status=dead }}</ref> ពួកគេគឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋានចម្បង និងដើរតួជា នីតិបុគ្គល ។ ពួកគេត្រូវបានបែងចែកទៅជាស្រុក( [[អាំភើ|อำเภอ]] ,ពាក្យនេះមកពីភាសាខ្មែរ"អំពី") ដែលត្រូវបានបែងចែកបន្ថែមទៀតទៅជាអនុស្រុក( [[តំបល់|tambon]] មកពីភាសាខ្មែរ"តំបន់) កម្រិតទាបបន្ទាប់នៃរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន។ ខេត្តទាំងអស់បង្កើតបានជាផ្នែកនៃរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលដែលបានបំប្លែងដោយផ្នែក ឬរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (ราชการส่วนภูมิภาค ''ratchakan suan phumiphak'' )។ សេវាសាធារណៈភាគច្រើន រួមទាំងប៉ូលីស ពន្ធនាគារ ការដឹកជញ្ជូន ទំនាក់ទំនងសាធារណៈ និងផ្សេងៗទៀតនៅតែត្រូវបានត្រួតពិនិត្យ និងគ្រប់គ្រងដោយខេត្តក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ 1938-1996 រាជរដ្ឋាភិបាលថៃបានស្នើឱ្យខេត្តនីមួយៗគួរតែមានក្រុមប្រឹក្សាមួយ ដោយជ្រើសរើសពីប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងខេត្តនោះ។ ក្រុមប្រឹក្សានេះដើរតួនាទីជាស្ថាប័នផ្តល់ប្រឹក្សា និងសវនកម្មដល់អភិបាលខេត្ត ( ผู้ว่าราชการจังหวัด ''phu wa ratchakan changwat'' ) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ ១៩៩៧ ខេត្តនីមួយៗមាន អង្គភាពរដ្ឋបាលខេត្ត រៀងខ្លួន (องค์การบริหารส่วนจังหวัด ongkan borihan suan changwat ) ក្រោមអធិបតីភាពប្រធាន។ PAO គ្រប់គ្រងសេវាសាធារណៈមួយចំនួនទាក់ទងនឹងខេត្ត។ គេរំពឹងថាប្រធាន PAO នឹងក្លាយជាអភិបាលដែលជាប់ឆ្នោត (ជំនួសឱ្យអ្នកដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយកណ្តាល) ប៉ុន្តែការវិវត្តន៍ពេញលេញនៃរដ្ឋាភិបាលមិនបានកើតឡើងទេ។ PAO ក៏​ដូច​ជា ​ក្រុង ​ផ្សេង​ទៀត​បង្កើត​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ស្វ័យ​គ្រប់គ្រង​ក្នុង​មូលដ្ឋាន (ราชการส่วนท้องถิ่น ratchakan suan thongthin )។ ទីក្រុងបាងកក ដែលជាតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសតែមួយគត់ រួមបញ្ចូលគ្នានូវភារកិច្ចរបស់ខេត្ត ជាមួយនឹង ក្រុង មួយ រួមទាំងការមានអភិបាលជាប់ឆ្នោត។ តំបន់ជាមធ្យមនៃខេត្តចំនួន 76 នៃប្រទេសថៃបូកនឹងទីក្រុងបាងកកគឺប្រហែល {{Cvt|6,663.89|km2|sqmi}} ខណៈពេលដែលចំនួនប្រជាជនជាមធ្យមនៃផ្នែកទាំង 77 នៃប្រទេសថៃមានប្រហែល 908,064 នាក់។ == ៧៦ ខេត្តក្នុងប្រទេសថៃ == {{ផែនទីរូបភាពរបស់ចង្វាតនៅប្រទេសថៃ}} {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" |Seal !Name !Name<br /><br />(in Thai) !Population <br /><br />(December 2022) !Area <br /><br />(km²) !Population <br /><br />density !Capital !HS<ref>{{Cite web |title=What is the Harmonized System (HS)? |url=http://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/overview/what-is-the-harmonized-system.aspx |website=[[World Customs Organization]]}}</ref> !ISO<ref>{{Cite web |title=ISO 3166-2:TH |url=https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:TH}}</ref> !FIPS |- |[[ឯកសារ:Seal_Bangkok_Metropolitan_Admin_(green).svg|20x20ភីកសែល]] |បាងកក |{{Lang|th|กรุงเทพมหานคร}} | style="text-align:right;" |5,702,000 | style="text-align:right;" |1,564 | style="text-align:right;" |3,623 |[[បាងកក|Bangkok]] |BKK |TH-10 |TH40 |- |[[ឯកសារ:Seal_Amnatcharoen.png|20x20ភីកសែល]] |អំណាចចម្រើន |{{Lang|th|อำนาจเจริญ}} | style="text-align:right;" |402,000 | style="text-align:right;" |3,290 | style="text-align:right;" |115 |Amnat Charoen |ACR |TH-37 |TH77 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ang_Thong.png|20x20ភីកសែល]] |អាងទង |{{Lang|th|อ่างทอง}} | style="text-align:right;" |301,000 | style="text-align:right;" |950 | style="text-align:right;" |294 |Ang Thong |ATG |TH-15 |TH35 |- |[[ឯកសារ:Seal_Bueng_Kan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|បឹងកាល}} |{{Lang|th|บึงกาฬ}} | style="text-align:right;" |450,000 | style="text-align:right;" |4,003 | style="text-align:right;" |106 |Bueng Kan |BKN |TH-38 |TH81 |- |[[ឯកសារ:Seal_Buriram.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|បុរីរម្យ}} |{{Lang|th|บุรีรัมย์}} | style="text-align:right;" |1,623,000 | style="text-align:right;" |10,080 | style="text-align:right;" |159 |[[បុរីរម្យ|Buriram]] |BRM |TH-31 |TH28 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chachoengsao.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|ស្ទឹងជ្រៅ}} |{{Lang|th|ฉะเชิงเทรา}} | style="text-align:right;" |754,000 | style="text-align:right;" |5,169 | style="text-align:right;" |139 |Chachoengsao |CCO |TH-24 |TH44 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chainat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chai Nat}} |{{Lang|th|ชัยนาท}} | style="text-align:right;" |331,000 | style="text-align:right;" |2,506 | style="text-align:right;" |131 |Chai Nat |CNT |TH-18 |TH32 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chaiyaphum.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chaiyaphum}} |{{Lang|th|ชัยภูมิ}} | style="text-align:right;" |1,156,000 | style="text-align:right;" |12,698 | style="text-align:right;" |91 |Chaiyaphum |CPM |TH-36 |TH26 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chanthaburi_(1).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chanthaburi}} |{{Lang|th|จันทบุรี}} | style="text-align:right;" |572,000 | style="text-align:right;" |6,415 | style="text-align:right;" |84 |Chanthaburi |CTI |TH-22 |TH48 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chiang_Mai.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chiang Mai}} |{{Lang|th|เชียงใหม่}} | style="text-align:right;" |1,820,000 | style="text-align:right;" |20,107 | style="text-align:right;" |79 |[[ឈៀងម៉ៃ|Chiang Mai]] |CMI |TH-50 |TH02 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chiang_Rai.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chiang Rai}} |{{Lang|th|เชียงราย}} | style="text-align:right;" |1,315,000 | style="text-align:right;" |11,503 | style="text-align:right;" |113 |[[ឈៀងរ៉ាយ|Chiang Rai]] |CRI |TH-57 |TH03 |- |[[ឯកសារ:Seal_Chonburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chonburi}} |{{Lang|th|ชลบุรี}} | style="text-align:right;" |1,603,000 | style="text-align:right;" |4,508 | style="text-align:right;" |346 |Chonburi |CBI |TH-20 |TH46 |- |[[ឯកសារ:Seal of Chomphon Province.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Chumphon}} |{{Lang|th|ชุมพร}} | style="text-align:right;" |524,000 | style="text-align:right;" |5,998 | style="text-align:right;" |85 |Chumphon |CPN |TH-86 |TH58 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kalasin.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kalasin}} |{{Lang|th|กาฬสินธุ์}} | style="text-align:right;" |1,010,000 | style="text-align:right;" |6,936 | style="text-align:right;" |142 |Kalasin |KSN |TH-46 |TH23 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kamphaeng_Phet.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kamphaeng Phet}} |{{Lang|th|กำแพงเพชร}} | style="text-align:right;" |748,000 | style="text-align:right;" |8,512 | style="text-align:right;" |86 |Kamphaeng Phet |KPT |TH-62 |TH11 |- |[[ឯកសារ:Seal_Kanchanaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Kanchanaburi}} |{{Lang|th|กาญจนบุรี}} | style="text-align:right;" |914,000 | style="text-align:right;" |19,385 | style="text-align:right;" |46 |Kanchanaburi |KRI |TH-71 |TH50 |- |[[ឯកសារ:Seal_Khon_Kaen.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Khon Kaen}} |{{Lang|th|ขอนแก่น}} | style="text-align:right;" |1,826,000 | style="text-align:right;" |10,659 | style="text-align:right;" |169 |Khon Kaen |KKN |TH-40 |TH22 |- |[[ឯកសារ:Seal_Krabi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Krabi}} |{{Lang|th|กระบี่}} | style="text-align:right;" |500,000 | style="text-align:right;" |5,323 | style="text-align:right;" |90 |Krabi |KBI |TH-81 |TH63 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lampang.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lampang}} |{{Lang|th|ลำปาง}} | style="text-align:right;" |762,000 | style="text-align:right;" |12,488 | style="text-align:right;" |59 |Lampang |LPG |TH-52 |TH06 |- |[[ឯកសារ:Seal_Lamphun.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lamphun}} |{{Lang|th|ลำพูน}} | style="text-align:right;" |421,000 | style="text-align:right;" |4,478 | style="text-align:right;" |92 |Lamphun |LPN |TH-51 |TH05 |- |[[ឯកសារ:Seal_Loei.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Loei}} |{{Lang|th|เลย}} | style="text-align:right;" |656,000 | style="text-align:right;" |10,500 | style="text-align:right;" |61 |Loei |LEI |TH-42 |TH18 |- |[[ឯកសារ:Seal of Lopburi province (1940).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Lopburi}} |{{Lang|th|ลพบุรี}} | style="text-align:right;" |779,000 | style="text-align:right;" |6,493 | style="text-align:right;" |116 |Lopburi |LRI |TH-16 |TH34 |- |[[ឯកសារ:Seal_Mae_Hong_Son.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Mae Hong Son}} |{{Lang|th|แม่ฮ่องสอน}} | style="text-align:right;" |174,000 | style="text-align:right;" |12,765 | style="text-align:right;" |23 |Mae Hong Son |MSN |TH-58 |TH01 |- |[[ឯកសារ:Seal_Maha_Sarakham.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Maha Sarakham}} |{{Lang|th|มหาสารคาม}} | style="text-align:right;" |1,000,000 | style="text-align:right;" |5,607 | style="text-align:right;" |172 |Maha Sarakham |MKM |TH-44 |TH24 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Mukdahan_Province.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Mukdahan}} |{{Lang|th|มุกดาหาร}} | style="text-align:right;" |338,000 | style="text-align:right;" |4,126 | style="text-align:right;" |87 |Mukdahan |MDH |TH-49 |TH78 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Nayok.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Nayok}} |{{Lang|th|นครนายก}} | style="text-align:right;" |224,000 | style="text-align:right;" |2,141 | style="text-align:right;" |122 |Nakhon Nayok City |NYK |TH-26 |TH43 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Pathom.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Pathom}} |{{Lang|th|นครปฐม}} | style="text-align:right;" |955,000 | style="text-align:right;" |2,142 | style="text-align:right;" |430 |Mueang Nakhon Pathom |NPT |TH-73 |TH53 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Nakhon_Phanom_Province_(color_version).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Phanom}} |{{Lang|th|นครพนม}} | style="text-align:right;" |698,000 | style="text-align:right;" |5,637 | style="text-align:right;" |127 |Nakhon Phanom |NPM |TH-48 |TH73 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Ratchasima.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Ratchasima}} |{{Lang|th|นครราชสีมา}} | style="text-align:right;" |2,703,000 | style="text-align:right;" |20,736 | style="text-align:right;" |128 |[[នគររាជសីមា|Nakhon Ratchasima]] |NMA |TH-30 |TH27 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Sawan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Sawan}} |{{Lang|th|นครสวรรค์}} | style="text-align:right;" |997,000 | style="text-align:right;" |9,526 | style="text-align:right;" |111 |Nakhon Sawan |NSN |TH-60 |TH16 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nakhon Si Thammarat}} |{{Lang|th|นครศรีธรรมราช}} | style="text-align:right;" |1,602,000 | style="text-align:right;" |9,885 | style="text-align:right;" |158 |Nakhon Si Thammarat |NRT |TH-80 |TH64 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Nan_Province_(color_version,_Thai_Fine_Art_Department).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nan}} |{{Lang|th|น่าน}} | style="text-align:right;" |492,000 | style="text-align:right;" |12,130 | style="text-align:right;" |40 |Nan |NAN |TH-55 |TH04 |- |[[ឯកសារ:Seal_Narathiwat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Narathiwat}} |{{Lang|th|นราธิวาส}} | style="text-align:right;" |847,000 | style="text-align:right;" |4,491 | style="text-align:right;" |180 |Narathiwat |NWT |TH-96 |TH31 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nong_Bua_Lamphu.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nong Bua Lamphu}} |{{Lang|th|หนองบัวลำภู}} | style="text-align:right;" |481,000 | style="text-align:right;" |4,099 | style="text-align:right;" |125 |Nong Bua Lam Phu |NBP |TH-39 |TH79 |- |[[ឯកសារ:Seal_Nong_Khai.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nong Khai}} |{{Lang|th|หนองคาย}} | style="text-align:right;" |536,000 | style="text-align:right;" |3,275 | style="text-align:right;" |160 |Nong Khai |NKI |TH-43 |TH17 |- |[[ឯកសារ:Nonthaburi_Province_Seal.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Nonthaburi}} |{{Lang|th|นนทบุรี}} | style="text-align:right;" |1,335,000 | style="text-align:right;" |637 | style="text-align:right;" |1,986 |[[នន្ទបុរី|Nonthaburi]] |NBI |TH-12 |TH38 |- |[[ឯកសារ:Seal_Pathum_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Pathum Thani}} |{{Lang|th|ปทุมธานี}} | style="text-align:right;" |1,142,000 | style="text-align:right;" |1,520 | style="text-align:right;" |766 |Pathum Thani |PTE |TH-13 |TH39 |- |[[ឯកសារ:Seal_Pattani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Pattani}} |{{Lang|th|ปัตตานี}} | style="text-align:right;" |756,000 | style="text-align:right;" |1,977 | style="text-align:right;" |367 |Pattani |PTN |TH-94 |TH69 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phang_Nga.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phang Nga}} |{{Lang|th|พังงา}} | style="text-align:right;" |243,000 | style="text-align:right;" |5,495 | style="text-align:right;" |49 |Phang Nga |PNA |TH-82 |TH61 |- |[[ឯកសារ:Provincial_Seal_of_Phatthalung.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phatthalung}} |{{Lang|th|พัทลุง}} | style="text-align:right;" |567,000 | style="text-align:right;" |3,861 | style="text-align:right;" |135 |Phatthalung |PLG |TH-93 |TH66 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phayao.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phayao}} |{{Lang|th|พะเยา}} | style="text-align:right;" |489,000 | style="text-align:right;" |6,189 | style="text-align:right;" |76 |Phayao |PYO |TH-56 |TH41 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phetchabun.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phetchabun}} |{{Lang|th|เพชรบูรณ์}} | style="text-align:right;" |1,034,000 | style="text-align:right;" |12,340 | style="text-align:right;" |80 |Phetchabun |PNB |TH-67 |TH14 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phetchaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phetchaburi}} |{{Lang|th|เพชรบุรี}} | style="text-align:right;" |469,000 | style="text-align:right;" |6,172 | style="text-align:right;" |77 |Phetchaburi |PBI |TH-76 |TH56 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phichit.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phichit}} |{{Lang|th|พิจิตร}} | style="text-align:right;" |578,000 | style="text-align:right;" |4,319 | style="text-align:right;" |124 |Phichit |PCT |TH-66 |TH13 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phitsanulok_Province.svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phitsanulok}} |{{Lang|th|พิษณุโลก}} | style="text-align:right;" |900,000 | style="text-align:right;" |10,589 | style="text-align:right;" |82 |[[ពិស្ណុលោក|Phitsanulok]] |PLK |TH-65 |TH12 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phra_Nakhon_Si_Ayutthaya_Province_(color_version,_Thai_Fine_Art_Department).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phra Nakhon Si Ayutthaya}} |{{Lang|th|พระนครศรีอยุธยา}} | style="text-align:right;" |812,000 | style="text-align:right;" |2,548 | style="text-align:right;" |322 |Ayutthaya |AYA |TH-14 |TH36 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Phrae_Province_(colour_version,_as_the_provincial_administration_used).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phrae}} |{{Lang|th|แพร่}} | style="text-align:right;" |426,000 | style="text-align:right;" |6,483 | style="text-align:right;" |68 |Phrae |PRE |TH-54 |TH07 |- |[[ឯកសារ:Seal_Phuket_(blue).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Phuket}} |{{Lang|th|ภูเก็ต}} | style="text-align:right;" |387,000 | style="text-align:right;" |547 | style="text-align:right;" |762 |Phuket |PKT |TH-83 |TH62 |- |[[ឯកសារ:Seal_Prachinburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Prachinburi}} |{{Lang|th|ปราจีนบุรี}} | style="text-align:right;" |506,000 | style="text-align:right;" |5,026 | style="text-align:right;" |99 |Prachinburi |PRI |TH-25 |TH74 |- |[[ឯកសារ:Seal_Prachuap_Khiri_Khan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Prachuap Khiri Khan}} |{{Lang|th|ประจวบคีรีขันธ์}} | style="text-align:right;" |530,000 | style="text-align:right;" |6,414 | style="text-align:right;" |88 |Prachuap Khiri Khan |PKN |TH-77 |TH57 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ranong.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ranong}} |{{Lang|th|ระนอง}} | style="text-align:right;" |204,000 | style="text-align:right;" |3,230 | style="text-align:right;" |60 |Ranong |RNG |TH-85 |TH59 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ratchaburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ratchaburi}} |{{Lang|th|ราชบุรี}} | style="text-align:right;" |895,000 | style="text-align:right;" |5,189 | style="text-align:right;" |168 |Ratchaburi |RBR |TH-70 |TH52 |- |[[ឯកសារ:Seal_Rayong.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Rayong}} |{{Lang|th|ระยอง}} | style="text-align:right;" |727,000 | style="text-align:right;" |3,666 | style="text-align:right;" |201 |Rayong |RYG |TH-21 |TH47 |- |[[ឯកសារ:Seal_Roi_Et.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Roi Et}} |{{Lang|th|ร้อยเอ็ด}} | style="text-align:right;" |1,295,000 | style="text-align:right;" |7,873 | style="text-align:right;" |166 |[[រយឯត|Roi Et]] |RET |TH-45 |TH25 |- |[[ឯកសារ:Old_picture_Seal_Sakaeo.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sa Kaeo}} |{{Lang|th|สระแก้ว}} | style="text-align:right;" |608,000 | style="text-align:right;" |6,831 | style="text-align:right;" |83 |Sa Kaeo |SKW |TH-27 |TH80 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sakon_Nakhon.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sakon Nakhon}} |{{Lang|th|สกลนคร}} | style="text-align:right;" |1,200,000 | style="text-align:right;" |9,580 | style="text-align:right;" |121 |Sakon Nakhon |SNK |TH-47 |TH20 |- |[[ឯកសារ:Samutphakhan.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Prakan}} |{{Lang|th|สมุทรปราการ}} | style="text-align:right;" |1,324,000 | style="text-align:right;" |947 | style="text-align:right;" |1,420 |Mueang Samut Prakan |SPK |TH-11 |TH42 |- |[[ឯកសារ:Seal_Samut_Sakhon.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Sakhon}} |{{Lang|th|สมุทรสาคร}} | style="text-align:right;" |567,000 | style="text-align:right;" |866 | style="text-align:right;" |675 |Mueang Samut Sakhon |SKN |TH-74 |TH55 |- |[[ឯកសារ:Seal_Samut_Songkhram.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Samut Songkhram}} |{{Lang|th|สมุทรสงคราม}} | style="text-align:right;" |209,000 | style="text-align:right;" |414 | style="text-align:right;" |467 |Samut Songkhram |SKM |TH-75 |TH54 |- |[[ឯកសារ:Seal_Saraburi_(2564).png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Saraburi}} |{{Lang|th|สระบุรี}} | style="text-align:right;" |708,000 | style="text-align:right;" |3,499 | style="text-align:right;" |185 |Saraburi |SRI |TH-19 |TH37 |- |[[ឯកសារ:Seal_Satun.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Satun}} |{{Lang|th|สตูล}} | style="text-align:right;" |311,000 | style="text-align:right;" |3,019 | style="text-align:right;" |107 |Satun |STN |TH-91 |TH67 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sing_Buri.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sing Buri}} |{{Lang|th|สิงห์บุรี}} | style="text-align:right;" |198,000 | style="text-align:right;" |817 | style="text-align:right;" |255 |Sing Buri |SBR |TH-17 |TH33 |- |[[ឯកសារ:Seal_Sisaket.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sisaket}} |{{Lang|th|ศรีสะเกษ}} | style="text-align:right;" |1,484,000 | style="text-align:right;" |8,936 | style="text-align:right;" |165 |[[ស្រីសាកេត|Sisaket]] |SSK |TH-33 |TH30 |- |[[ឯកសារ:Seal_Songkhla.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Songkhla}} |{{Lang|th|สงขลา}} | style="text-align:right;" |1,444,000 | style="text-align:right;" |7,741 | style="text-align:right;" |186 |Songkhla |SKA |TH-90 |TH68 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Sukhothai_Province_(color_version).svg|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Sukhothai}} |{{Lang|th|สุโขทัย}} | style="text-align:right;" |615,000 | style="text-align:right;" |6,671 | style="text-align:right;" |89 |Sukhothai Thani |STI |TH-64 |TH09 |- |[[ឯកសារ:Seal_Suphanburi.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Suphan Buri}} |{{Lang|th|สุพรรณบุรี}} | style="text-align:right;" |891,000 | style="text-align:right;" |5,410 | style="text-align:right;" |156 |Suphan Buri |SPB |TH-72 |TH51 |- |[[ឯកសារ:Seal_Surat_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Surat Thani}} |{{Lang|th|สุราษฎร์ธานี}} | style="text-align:right;" |1,101,000 | style="text-align:right;" |13,079 | style="text-align:right;" |81 |Surat Thani |SNI |TH-84 |TH60 |- |[[ឯកសារ:Seal_Surin.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Surin}} |{{Lang|th|สุรินทร์}} | style="text-align:right;" |1,442,000 | style="text-align:right;" |8,854 | style="text-align:right;" |157 |[[សុរិន្ទ|Surin]] |SRN |TH-32 |TH29 |- |[[ឯកសារ:Seal_Tak.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Tak}} |{{Lang|th|ตาก}} | style="text-align:right;" |704,000 | style="text-align:right;" |17,303 | style="text-align:right;" |39 |Tak |TAK |TH-63 |TH08 |- |[[ឯកសារ:Seal_Trang.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Trang}} |{{Lang|th|ตรัง}} | style="text-align:right;" |636,000 | style="text-align:right;" |4,726 | style="text-align:right;" |136 |Trang |TRG |TH-92 |TH65 |- |[[ឯកសារ:Seal_Trat.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Trat}} |{{Lang|th|ตราด}} | style="text-align:right;" |218,000 | style="text-align:right;" |2,866 | style="text-align:right;" |78 |Trat |TRT |TH-23 |TH49 |- |[[ឯកសារ:Seal_Ubon_Ratchathani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Ubon Ratchathani}} |{{Lang|th|อุบลราชธานี}} | style="text-align:right;" |1,903,000 | style="text-align:right;" |15,626 | style="text-align:right;" |120 |[[មឿងឧប្បលរាជធានី|Mueang Ubon Ratchathani]] |UBN |TH-34 |TH75 |- |[[ឯកសារ:Seal_Udon_Thani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Udon Thani}} |{{Lang|th|อุดรธานี}} | style="text-align:right;" |1,608,000 | style="text-align:right;" |11,072 | style="text-align:right;" |143 |Udon Thani |UDN |TH-41 |TH76 |- |[[ឯកសារ:Seal_Uthaithani.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Uthai Thani}} |{{Lang|th|อุทัยธานี}} | style="text-align:right;" |342,000 | style="text-align:right;" |6,647 | style="text-align:right;" |50 |Uthai Thani |UTI |TH-61 |TH15 |- |[[ឯកសារ:Seal_Uttaradit.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Uttaradit}} |{{Lang|th|อุตรดิตถ์}} | style="text-align:right;" |470,000 | style="text-align:right;" |7,906 | style="text-align:right;" |58 |Uttaradit |UTD |TH-53 |TH10 |- |[[ឯកសារ:Seal_Yala.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Yala}} |{{Lang|th|ยะลา}} | style="text-align:right;" |523,000 | style="text-align:right;" |4,476 | style="text-align:right;" |119 |Yala |YLA |TH-95 |TH70 |- |[[ឯកសារ:Seal_of_Yasothon_Province.png|20x20ភីកសែល]] |{{Flag|Yasothon}} |{{Lang|th|ยโสธร}} | style="text-align:right;" |575,000 | style="text-align:right;" |4,131 | style="text-align:right;" |130 |Yasothon |YST |TH-35 |TH72 |} * ចំនួនប្រជាជនសរុបនៃប្រទេសថៃគឺ 67,592,000 គិតត្រឹមខែធ្នូ 2022។ * ផ្ទៃដីសរុបរបស់ប្រទេសថៃគឺ 517,646&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ក្នុងឆ្នាំ 2013 * HS - ការពិពណ៌នាទំនិញដែលចុះសម្រុងគ្នា និងប្រព័ន្ធសរសេរកូដ។ * លេខកូដ FIPS ត្រូវបានជំនួសនៅថ្ងៃទី 31 ខែធ្នូ ឆ្នាំ 2014 ជាមួយនឹង ISO 3166។ == បែងចែកតំបន់ == រាជបណ្ឌិតសភា ប្រទេស​ថៃ​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 6 តំបន់​ដោយ​ប្រើ​លក្ខណៈ​វិនិច្ឆ័យ​ភូមិ​សា​ស្រ្ត  ដែល​ជា​ផ្នែក​ផ្លូវការ​និង​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ជា​ទូទៅ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​សិក្សា​។ [[ឯកសារ:Thailand regions map - (it).png|រូបភាពតូច]] === ភាគខាងជើង === === ភាគឦសាន === === ភាគខាងកើត === === ភាគខាងលិច === === ភាគខាងត្បូង === == អភិបាលកិច្ច == អង្គការរដ្ឋាភិបាលជាតិរបស់ប្រទេសថៃត្រូវបានបែងចែកជាបីប្រភេទ៖ រដ្ឋាភិបាលកណ្តាល ( ក្រសួង ការិយាល័យ និងនាយកដ្ឋាន) រដ្ឋាភិបាលខេត្ត (ខេត្ត និង [[អាំភើ|ស្រុក]] ) និងរដ្ឋាភិបាលក្នុងតំបន់ (បាងកក [[ផាត់ថាយ៉ា|ប៉ាតាយ៉ា]] អង្គការរដ្ឋបាលខេត្ត។ល។)។ ខេត្តមួយ ដែលជាផ្នែកមួយនៃរដ្ឋាភិបាលខេត្ត ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលមួយរូប ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ ទីក្រុង​បាងកក​ដែល​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​តំបន់​ត្រូវ​បាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ​សាជីវកម្ម​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា [[ក្រុងទេពមហានគរ (អង្គការរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុក)|​រដ្ឋបាល​ក្រុង​បាងកក]] ។ សាជីវកម្មនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយអភិបាលក្រុងបាងកក (ผู้ว่าการกรุงเทพมหานคร) ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់ដោយប្រជាពលរដ្ឋនៃទីក្រុងបាងកក។ ខេត្ត​ត្រូវ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​តាម​ទីក្រុង​ដើម​របស់​ពួក​គេ ដែល​ប្រហែល​ជា​មិន​ចាំបាច់​នៅ​តែ​ជា​ទីក្រុង​ដែល​មាន​ប្រជាជន​ច្រើន​បំផុត​ក្នុង​ខេត្ត​នា​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។ គួរបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងខេត្តមួយចំនួន រដ្ឋបាលត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅអគារថ្មីនៅខាងក្រៅទីក្រុង។ [[ឯកសារ:Map_of_Siam_in_1900.png|រូបភាពតូច| ផែនទី​នៃ​ប្រទេស​សៀម​ឆ្នាំ 1900]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បំណែងចែករដ្ឋបាលអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] 3igrpfngeb982ug01bxstnswroisccx 0 26213 340601 290569 2026-09-18T18:18:58Z ~2026-50538-27 53012 /* */ ដោយម្ចាស់ 340601 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = វិគីមេឌា Commons | logo = [[File:Commons-logo-en.svg|100px|Wikimedia Commons logo]] | screenshot = [[File:Commons screenshot.png|border|240px|Screenshot of Wikimedia Commons]] | caption = រូបថតអេក្រង់របស់ [[commons:Main Page|ទំព័រដើម]]វិគីមេឌា Commons | collapsible = yes | type = [[បណ្ណាល័យឌីជីថល|ឃ្លាំងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ]] | founded = {{Start date and age|2004|9|7}} | owner = [[ASEAN]] | author = [[ចលនាវិគីមេឌាASEAN]] | revenue = កម្ពុជា | url = {{URL|https://commons.wikimedia.org}} | commercial = Yes | registration = ស្រេចចិត្ត (ទាមទារសម្រាប់ការផ្ទុកឡើងឯកសារ) | current_status = អនឡាញ​ ឬតាមអ៊ីនធឺណិត | content_license = [[អាជ្ញាប័ណ្ណឥតគិតថ្លៃ]] | alexa = ASEAN កម្ពុជា }}{{Use mdy dates|date=February 2012}} {{pp-move-indef}} '''វិគីមេឌាខំម៉ន''' ({{Lang-en|Wikimedia Commons}}) គឺជាឃ្លាំងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៃរូបភាព សំឡេង វីដេអូ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្សេងទៀតបើកចំហ<ref name="Endres2" /> វាក៏មានឯកសារ [[JSON]] ផងដែរ<ref>{{cite web|author=Yurik|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Tabular_Data|title=Help:Tabular Data|publisher=Commons.wikimedia.org|date=November 2019|access-date=March 29, 2019|author-link=mediawikiwiki:User:Yurik}}</ref> ជាគម្រោងរបស់[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ឯកសារពីវិគីមេឌា Commons អាចត្រូវបានប្រើនៅទូទាំងគម្រោងវិគីមេឌាគ្រប់ភាសា<ref name="Embedding2">{{cite web|url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects|title=Embedding Commons' media in Wikimedia projects|publisher=Wikimedia Commons|access-date=August 7, 2007}}</ref> រួមទាំង[[វិគីភីឌា]] [[វិគីទេសចរណ៍]] [[វិគីប្រភព]]​ [[វិគីពាក្យពេចន៍]]​ [[វិគីនានុក្រម]] [[វិគីព័ត៌មាន]] [[វិគីសៀវភៅ]] និង[[វិគីជីវសាស្ត្រ]] ឬទាញយកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្រៅបណ្តាញ​ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ ឃ្លាំងផ្ទុកឯកសារមេឌៀដែលអាចប្រើបានដោយសេរីជាង ៨៧ លាន ដែលគ្រប់គ្រង និងកែសម្រួលដោយអ្នកស្ម័គ្រចិត្តដែលបានចុះឈ្មោះ<ref name="CommonsStats2">[[c:Special:Statistics|Statistics page]] on Wikimedia Commons</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist|30em|refs= <ref name="Endres">Endres, Joe, "Wiki websites wealth of information". International News on Fats, Oils and Related Materials : INFORM. [[Champaign, Illinois]]: May 2006. Vol. 17, Iss. 5; pg. 312, 1 pgs. Source type: Periodical ISSN: 08978026 ProQuest document ID: 1044826021 Text Word Count 746 Document URL: [http://proquest.umi.com/pqdweb?did=1044826021&sid=1&Fmt=4&clientId=76566&RQT=309&VName=PQD Proquest URL] ProQuest (subscription) retrieved August 6, 2007</ref> <ref name="Embedding">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |title=Embedding Commons’ media in Wikimedia projects |publisher=Wikimedia Commons |accessdate=August 7, 2007}}</ref> <ref name="Moller">{{cite web |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=<nowiki>[Wikipedia-l]</nowiki> Proposal: commons.wikimedia.org |last=Möller |first=Erik |date=March 19, 2004 |accessdate=August 7, 2007}}</ref> <ref name="LaunchMain">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |title=Main Page |publisher=Wikimedia Commons |date=September 7, 2004 |accessdate=August 7, 2007}}</ref> <ref name="LaunchGolem">{{cite web |url=http://www.golem.de/0505/38234.html |title=Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme |date=May 25, 2005 |accessdate=August 7, 2007 |language=German |publisher=[[:de:Golem.de|Golem.de]]}}</ref> <ref name="CCL">See [http://creativecommons.org/licenses/ Creative Commons licenses], of which "NonCommercial" and "NoDerivs" can not be used on Wikimedia Commons.</ref> <ref name="Flickr">[http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=FlickrLickr&dbname=commonswiki_p FlickrLickr image upload count]</ref> }} == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == {{Meta|Wikimedia Commons}} * {{Official website|commons.wikimedia.org|mobile=commons.m.wikimedia.org}} {{Wikimedia Foundation}} s6o74nm8d5px2r5uyk5cdwhrko3p968 340625 340601 2026-09-19T02:48:06Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340601|340601]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-50538-27|~2026-50538-27]] ([[User talk:~2026-50538-27|ការពិភាក្សា​]]): [[WP:VAND]] 340625 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = វិគីមេឌា Commons | logo = [[File:Commons-logo-en.svg|100px|Wikimedia Commons logo]] | screenshot = [[File:Commons screenshot.png|border|240px|Screenshot of Wikimedia Commons]] | caption = រូបថតអេក្រង់របស់ [[commons:Main Page|ទំព័រដើម]]វិគីមេឌា Commons | collapsible = yes | type = [[បណ្ណាល័យឌីជីថល|ឃ្លាំងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ]] | founded = {{Start date and age|2004|9|7}} | owner = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] | author = [[ចលនាវិគីមេឌា]] | revenue = | url = {{URL|https://commons.wikimedia.org}} | commercial = គ្មាន | registration = ស្រេចចិត្ត (ទាមទារសម្រាប់ការផ្ទុកឡើងឯកសារ) | current_status = អនឡាញ​ ឬតាមអ៊ីនធឺណិត | content_license = [[អាជ្ញាប័ណ្ណឥតគិតថ្លៃ]] | alexa = }}{{Use mdy dates|date=February 2012}} {{pp-move-indef}} '''វិគីមេឌាខំម៉ន''' ({{Lang-en|Wikimedia Commons}}) គឺជាឃ្លាំងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនៃរូបភាព សំឡេង វីដេអូ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្សេងទៀតបើកចំហ<ref name="Endres2" /> វាក៏មានឯកសារ [[JSON]] ផងដែរ<ref>{{cite web|author=Yurik|url=https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Tabular_Data|title=Help:Tabular Data|publisher=Commons.wikimedia.org|date=November 2019|access-date=March 29, 2019|author-link=mediawikiwiki:User:Yurik}}</ref> ជាគម្រោងរបស់[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ឯកសារពីវិគីមេឌា Commons អាចត្រូវបានប្រើនៅទូទាំងគម្រោងវិគីមេឌាគ្រប់ភាសា<ref name="Embedding2">{{cite web|url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects|title=Embedding Commons' media in Wikimedia projects|publisher=Wikimedia Commons|access-date=August 7, 2007}}</ref> រួមទាំង[[វិគីភីឌា]] [[វិគីទេសចរណ៍]] [[វិគីប្រភព]]​ [[វិគីពាក្យពេចន៍]]​ [[វិគីនានុក្រម]] [[វិគីព័ត៌មាន]] [[វិគីសៀវភៅ]] និង[[វិគីជីវសាស្ត្រ]] ឬទាញយកសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្រៅបណ្តាញ​ គិតត្រឹមខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ ឃ្លាំងផ្ទុកឯកសារមេឌៀដែលអាចប្រើបានដោយសេរីជាង ៨៧ លាន ដែលគ្រប់គ្រង និងកែសម្រួលដោយអ្នកស្ម័គ្រចិត្តដែលបានចុះឈ្មោះ<ref name="CommonsStats2">[[c:Special:Statistics|Statistics page]] on Wikimedia Commons</ref> == ឯកសារយោង == {{reflist|30em|refs= <ref name="Endres">Endres, Joe, "Wiki websites wealth of information". International News on Fats, Oils and Related Materials : INFORM. [[Champaign, Illinois]]: May 2006. Vol. 17, Iss. 5; pg. 312, 1 pgs. Source type: Periodical ISSN: 08978026 ProQuest document ID: 1044826021 Text Word Count 746 Document URL: [http://proquest.umi.com/pqdweb?did=1044826021&sid=1&Fmt=4&clientId=76566&RQT=309&VName=PQD Proquest URL] ProQuest (subscription) retrieved August 6, 2007</ref> <ref name="Embedding">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:First_steps/Reuse#Embedding_Commons'_media_in_Wikimedia_projects |title=Embedding Commons’ media in Wikimedia projects |publisher=Wikimedia Commons |accessdate=August 7, 2007}}</ref> <ref name="Moller">{{cite web |url=http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikipedia-l/2004-March/014885.html |title=<nowiki>[Wikipedia-l]</nowiki> Proposal: commons.wikimedia.org |last=Möller |first=Erik |date=March 19, 2004 |accessdate=August 7, 2007}}</ref> <ref name="LaunchMain">{{cite web |url=http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Main_Page&oldid=50 |title=Main Page |publisher=Wikimedia Commons |date=September 7, 2004 |accessdate=August 7, 2007}}</ref> <ref name="LaunchGolem">{{cite web |url=http://www.golem.de/0505/38234.html |title=Wikimedia Commons: Über 100.000 freie Bilder, Töne und Filme |date=May 25, 2005 |accessdate=August 7, 2007 |language=German |publisher=[[:de:Golem.de|Golem.de]]}}</ref> <ref name="CCL">See [http://creativecommons.org/licenses/ Creative Commons licenses], of which "NonCommercial" and "NoDerivs" can not be used on Wikimedia Commons.</ref> <ref name="Flickr">[http://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits?user=FlickrLickr&dbname=commonswiki_p FlickrLickr image upload count]</ref> }} == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == {{Meta|Wikimedia Commons}} * {{Official website|commons.wikimedia.org|mobile=commons.m.wikimedia.org}} {{Wikimedia Foundation}} 07jlpmalc2e2ab2l0c50fj18ajvio59 0 28817 340595 340581 2026-09-18T15:26:37Z TheRandomGoober 27248 /* សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល */ 340595 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=27}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |publisher=SAGE Publications |page=181}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=17}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] slbvb8jl95ggl0vafj1eqlp3q7z0j0p 0 34950 340627 323550 2026-09-19T03:37:32Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340627 wikitext text/x-wiki {{Coord|31|46|33|N|35|12|00|E|region:IL_type:city|display=title}} [[File:HebrewU-MtScopus.JPG|thumb|400px|right]] '''សាកលវិទ្យាល័យភាសាហេប្រឺយេរូសាឡឹម''' ({{Lang-he|האוניברסיטה העברית בירושלים}}, {{transl|he|ha-Universita ha-Ivrit B'irushalayim}}; abbreviated '''HUJI''') ជា [[សាកលវិទ្យាល័យ]] នៅក្នុង [[អ៊ីស្រាអែល]] ។ វាគឺជាសាកលវិទ្យាល័យចំណាស់ជាងគេបំផុតទីពីររបស់ប្រទេសនេះ។ វាត្រូវបានគេបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ 1918 30 ឆ្នាំមុនពេលរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។ វាជាសាកលវិទ្យាល័យជាលើកដំបូងដើម្បីបើកនៅក្នុងអ៊ីស្រាអែលដោយមានបីសាខា។ សាខារបស់ខ្លួនស្ថិតនៅក្នុង [[ភ្នំ Scopus]] [[Givat Ram]] និង [[Ein Karem]] ។ == វិចិត្រសាល == <gallery> File:Bezalel.jpg|[[បេតសាលាបណ្ឌិតសភាសិល្បៈនិងរចនា]] - សាលាថ្នាក់ជាតិនៃសិល្បៈនិងការរចនានៃជនជាតិអ៊ីស្រាអែល File:The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|[[បណ្ណាល័យជាតិអ៊ីស្រាអែល]] File:Academy of the Hebrew Language.JPG|[[បណ្ឌិត្យសភានៃភាសាភាសាហេប្រឺ]] File:הגן הבוטני הלאומי ע"ש מונטגיו למפורט - הר הצופים.jpg|[[ជាតិអ៊ីស្រាអែលសួនរុក្ខជាតិ]] </gallery> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == {{Commonscat-inline|Hebrew University of Jerusalem}} * [http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm Hebrew University web site] * [http://jewish.huji.ac.il/ The Mandel Institute of Jewish Studies web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130428015302/http://jewish.huji.ac.il/ |date=2013-04-28 }} * [http://www.alberteinstein.info/ Einstein Archives at the Hebrew University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=2011-08-11 }} * [http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm Ancient and Premodern Law at the Hebrew University of Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307142533/http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm |date=2016-03-07 }} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អាស៊ី]] naq8phqmutpotzc1ownzmufuniaw41a 0 35465 340620 338046 2026-09-19T01:34:36Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340620 wikitext text/x-wiki បុណ្យរំលង (អង់គ្លេស: Passover, pronounce: /ˈpæsoʊvər/) ជាបុណ្យដ៏សំខាន់មួយយរបស់សាសន៍យូដា ដែលមានប្រភពមកពីព្រះគម្ពីរ។ ប្រជាជនយូដាប្រារព្ធបុណ្យនេះឡើង ដើម្បីរំលឹកដល់ការដែលព្រះបានរំដោះពួកគេឲ្យមានសេរីភាពពីទាសភាពនៅអេស៊ីព្ទ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ម៉ូសេ ដោយព្រះបានប្រហារកូនច្បងទាំងអស់របស់ពួកអេស៊ីព្ទ តែព្រះអង្គបានទុកឲ្យពួកកូនច្បងរបស់សាសន៍យូដាមានជីវិតវិញ។ <ref>[http://dictionary.reference.com/browse/pesach "Pesach"]. ''[[Random House Webster's Unabridged Dictionary]]''.</ref>ព្រឹត្តិការណ៍នៃការគេចចេញរបស់ពួកកូនចៅអ៊ីស្រាអែល ពីទាសភាពនៅអេស៊ីព្ទ ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងកណ្ឌគម្ពីរនិក្ខមនំ ហើយព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងប្រហែលជាឆ្នាំ ១៣០០ មុនគ.ស។<ref>The [[Seder Olam Rabbah]] calculates the lifespan of Moses as 1391–1271 BCE, which would correspond to a date of the Exodus of forty years before 1271, i.e. 1311 BCE.</ref>បុណ្យរំលងគឺជាបុណ្យដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងនិទាឃរដូវ ក្នុងអំឡុងពេលដែលមានព្រះវិហារនៅក្នុងយេរូសាឡឹម ដែលបុណ្យនេះទាក់ទងនឹងការថ្វាយ "ផលដំបូងនៃស្រូវបាឡេ", ស្រូវបាឡេគឺជាធញ្ញជាតិដែលទុំមុនគេ ហើយត្រូវបានច្រូវកាត់មុនគេ នៅទឹកដីអ៊ីស្រាអែល។<ref name="Barley">Josephus, Antiquities 3.250–251, in Josephus IV Jewish Antiquities Books I–IV, Loeb Classical Library, Harvard University Press, Cambridge, 1930, pp.&nbsp;437–439.</ref> បុណ្យរំលងចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី១៥ ក្នុងខែនីសាន (ខែរបស់ហេព្រើរ) ហើយមានរយៈពេល៧ថ្ងៃ (នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល)។<ref>{{cite web|last1=Shapiro|first1=Rabbi Mark Dov|title=How Long is Passover?|url=http://www.sinai-temple.org/passover/length.php|website=The Web Pages of Sinai Temple|accessdate=April 9, 2015|archivedate=មេសា 7, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150407194507/http://www.sinai-temple.org/passover/length.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.reformjudaism.org/passover-7-or-8-days|last1=Dreyfus|first1=Ben|title=Is Passover 7 or 8 Days?|website=ReformJudaism.org|publisher=Union for Reform Judaism|accessdate=April 9, 2015|archivedate=មេសា 8, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408015041/http://www.reformjudaism.org/passover-7-or-8-days|url-status=dead}}</ref> នៅក្នុងសាសនាយូដា បុណ្យរំលងមានរយៈពេល១ថ្ងៃ ចាប់ផ្ដើមពីព្រលប់ថ្ងៃទី១៤ ដល់ព្រលប់ថ្ងៃទី១៥ នៃខែនីសាន។ បុណ្យរំលងប្រារព្ទឡើងនៅក្នុងនិទាឃរដូវ ដូចមានសរសេរនៅក្នុងកណ្ឌគម្ពីរនិក្ខមនំ ២៣:១៥។ វាជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏ធំមួយរបស់ពួកយូដា។ យោងទៅតាមកណ្ឌគម្ពីរនិក្ខនមំបានប្រាប់យើងថា ព្រះបានជួយពួកកូនចៅអ៊ីស្រាអែលឲ្យគេចផុតពីទាសភាពនៅអេស៊ីព្ទ ដោយប្រើគ្រោះកាចទាំង១០ ដើម្បីដាក់ទោសពួកអេស៊ីព្ទ នៅចំពោះស្ដេចផារ៉ោន។ គ្រោះកាចដ៏សាហាវបំផុតក្នុងចំណោមគ្រោះកាចទាំងនោះគឺការសម្លាប់កូនច្បបរបស់ពួកអេស៊ីព្ទ។ ពួកអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្គាប់ឲ្យយកឈាមពីចៀបដែលបានសម្លាប់ ទៅលាបលើក្របទ្វារផ្ទះរបស់ខ្លួន ទុកជាសញ្ញាសម្គាល់ ដើម្បីឲ្យព្រះរិញ្ញាណរំលងផ្ទះនោះ កាលណាឃើញសញ្ញាសម្គាល់នោះ។<ref>{{bibleverse||Exodus|12:11–13|HE}}</ref> មានគេនិយាយថា នៅពេលស្ដេចផារ៉ោនដោះលែងពួកកូនចៅអ៊ីស្រាអែល ពួកកូនចៅអ៊ីស្រាអែលបានចាកចេញយ៉ាងប្រញាប់ ដោយពួកគេមិនអាចរងចាំរហូតដល់ម្សៅនំប៉័ងឡើងមេបានឡើយ។ ដូច្នេះក្នុងការរំលឹកដល់ហេតុការណ៍នេះ ក្នងអំឡុងបុណ្យរំលង គេមិនហូបនំប៉័ងដាក់មេឡើយ នេះហើយជាហេតុដែលគេហៅបុណ្យរំលងថាបុណ្យនំប៉័ងឥតមេ នៅក្នងព្រះកម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់។<ref>{{Bibleverse||Exodus|12:17|HE}},{{bibleverse||Lev|23:6|HE}}, {{bibleverse||Numbers|28:17|HE}}, {{bibleverse||Numbers|33:3|HE}}</ref><ref>{{cite book|title=Pilgrimage and the Jews|last1=Gitlitz|first1=David M.|last2=Davidson|first2=Linda Kay|publisher=Praeger|year=2006|location=Westport, CT|pages=24–35}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ynet.co.il/english/articles/0,7340,L-3394699,00.html|date=2007-05-02|last=K'fir|first=Amnon|title=The Samaritans' Passover sacrifice|publisher=ynet news|accessdate=2008-10-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/854549.html|newspaper=Haaretz|title=Ancient Samaritan sect marks Passover sacrifice near Nablus|date=2007-05-01|accessdate=2008-10-10|archive-date=2008-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017151051/http://www.haaretz.com/hasen/spages/854549.html|url-status=dead}}</ref> == កាលបរិច្ឆេទ និងអំឡុងពេល == បុណ្យរំលងចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី១៥ ក្នុងខែនីសាន ដែលជាធម្មតាអាចជាខែមីនា ឬខែមេសា។ បុណ្យរំលងគឺជាបុណ្យមួយនៅនិទាឃរដូវ គឺនៅថ្ងៃទី១៥ ក្នុងខែនីសាន ចាប់ផ្ដើមពីយប់ដំបូងដែលមានព្រះចន្ទពេញវង់ ឬពេលខ្លះក៏ចាប់ផ្ដើមពីយប់ទី២ដែលមានព្រះចន្ទពេញវង់ដែរ។<ref>{{cite web|url=http://www.meteor.wisc.edu/~hopkins/dstreme/97easter.htm|title=FULL MOON, EASTER & PASSOVER|website=University of Wisconsin|first=Edward J.|last=Hopkins|year=1996|accessdate=10 April 2017|archivedate=7 មិថុនា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180607170345/http://www.meteor.wisc.edu/~hopkins/dstreme/97easter.htm|url-status=dead}}</ref> ដើម្បីធានាថាបុណ្យរំលងមិនចាប់ផ្ដើមមុននិទាឃរដូវ ទំនៀមទម្លាប់ក្នុងអ៊ីស្រាអែលសម័យបុរាណ គេប្រកាន់យកថ្ងៃដំបូងនៃខែនីសាននៅពេលណាដែលស្រូវបាឡេទុំសិន។<ref>The barley had to be "eared out" (ripe) in order to have a wave-sheaf offering of the first fruits according to the Law. {{cite book|title=Secrets of Time|last=Jones|first=Stephen|year=1996}} This also presupposes that the cycle is based on the northern hemisphere seasons.</ref> ប្រសិនបើស្រូវបាឡេមិនទាន់ទុំទេ នោះមានន័យថាមិនទាន់ជិតដល់នាទាឃរដូវទេ។<ref>"..., when the fruit had not grown properly, when the winter rains had not stopped, when the roads for Passover pilgrims had not dried up, and when the young pigeons had not become fledged. The council on intercalation considered the astronomical facts together with the religious requirements of Passover and the natural conditions of the country." – {{Cite book|title=The Comprehensive Hebrew Calendar|url=https://archive.org/details/comprehensiveheb0000spie|last=Spier|first=Arthur|publisher=Behrman House, Inc.|year=1952|location=New York}}, p.&nbsp;1</ref><ref>"In the fourth century, ... the patriarch [[Hillel II]] ... made public the system of calendar calculation which up to then had been a closely guarded secret. It had been used in the past only to check the observations and testimonies of witnesses, and to determine the beginning of the spring season." – Spier 1952, p.&nbsp;2</ref> នៅអ៊ីស្រាអែល បុណ្យរំលងគឺថ្ងៃឈប់សម្រាកដែលមានរយៈពេល៧ថ្ងៃ ហើយជាបុណ្យនំប៉័ងឥតមេ។ តាំងពីថ្ងៃទី១ រហូតដល់ថ្ងៃទី៧ ជាថ្ងៃឈប់សម្រាកស្របច្បាប់ និងជាថ្ងៃឈប់សម្រាកដ៏វិសុទ្ធ មានទាំងការហូបអាហារសម្រាប់បុណ្យនេះ និងមានការអធិស្ឋានជាពិសេសផងដែរ។<ref>De Lange, Nicholas (2000). An Introduction to Judaism. New York, N.Y.: Cambridge University Press. p.&nbsp;97</ref><ref>{{cite book|title=Calendar and Community: A History of the Jewish Calendar 2nd Century BCE – 10th Century CE|url=https://archive.org/details/calendarcommunit0000ster|last=Stern|first=Sacha|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=0198270348|page=viii}}</ref><ref>{{cite book|title=1,001 Questions and Answers on Pesach|last=Cohen|first=Jeffrey M.|year=2008|isbn=0853038082|page=291}}</ref>[[ឯកសារ:Israel's_Escape_from_Egypt.jpg|រូបភាពតូច|រូបភាពបង្ហាញពីការ គេចចេញពីអេស៊ីព្ទ គូរក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧។ ]] <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yQaQBAAAQBAJ&pg=PA108|title=The Legislative Themes of Centralization: From Mandate to Demise|last=Audirsch|first=Jeffrey G.|publisher=Wipf and Stock Publishers|year=2014|page=108}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=U-GJFShHwzsC&pg=PA57|title=Deuteronomy and the Hermeneutics of Legal Innovation|last=Levinson|first=Bernard M.|publisher=Oxford University Press|year=1997|pages=57–58}}</ref> <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=BVCvAwAAQBAJ&pg=PA23|title=The Development and Symbolism of Passover|last=Prosic|first=Tamara|publisher=A&C Black|year=2004|pages=23–27|ref=harv}}</ref><ref>Prosic, p.&nbsp;28</ref><ref>Prosic pp.&nbsp;28ff. pp.&nbsp;32ff.</ref><ref>{{bibleverse||Exodus|13:7|HE}}</ref><ref>{{bibleverse||Exodus|12:3|HE}}</ref><ref>{{bibleverse||Exodus|12:6|HE}}</ref><ref>{{bibleverse||Exodus|12:6|ESV}} English Standard Version</ref><ref name="Exodus 12:8">{{bibleverse||Exodus|12:8|HE}}</ref><ref>{{bibleverse||Exodus|12:9|HE}}</ref><ref name="Exodus 12:8" /><ref>{{bibleverse||Exodus|12:10|HE}}</ref><ref>{{bibleverse||Deuteronomy|16:2|HE}},{{bibleverse||Deuteronomy|16:5|HE}}</ref><ref>James B. Prichard, ed., The Ancient Near East – An Anthology of Texts and Pictures, Volume 1, Princeton University Press, 1958, p.&nbsp;278.</ref><ref>"On the feast called Passover...they sacrifice from the ninth to the eleventh hour", Josephus, ''Jewish War'' 6.423–428, in ''Josephus III, The Jewish War, Book IV–VII'', Loeb Classical Library, Harvard University Press, Cambridge, 1979. Philo in one place (''Special Laws'' 2.148) states that the victims are sacrificed "from noon till eventide", and in another place (''Questions on Exodus'' 1.11) that the sacrifices begin at the ninth hour. According to Jubilees 49.12, "it is not fitting to sacrifice [the Passover] during any time of light except during the time of the border of evening."</ref> <ref>Jubilees 49.1.</ref><ref>"And what is left of its flesh from the third of the night and beyond, they shall burn with fire," ''Jubilees'' 49.12. "We celebrate [the Passover] by fraternities, nothing of the sacrificial victims being kept for the morrow," Josephus, ''Antiquities'' 3.248.</ref><ref>"The guests assembled for the banquet have been cleansed by purificatory lustrations, and are there...to fulfill with prayers and hymns the custom handed down by their fathers." Philo, Special Laws 2.148, in ''Philo VII: On the Decalog; On the Special Laws I–III'', Loeb Classical Library, Harvard University Press, Cambridge, 1937.</ref><ref>Prosic, p.&nbsp;32.</ref><ref name="Bokser" /><ref name="Pomerantz" /><ref>{{cite news|url=http://www.haaretz.com/news/national/ultra-orthodox-burn-leavened-food-before-passover-begins-1.356761|title=Ultra Orthodox burn leavened food before Passover|work=Haaretz|date=2011-04-19|accessdate=2014-04-17|archive-date=2014-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419023434/http://www.haaretz.com/news/national/ultra-orthodox-burn-leavened-food-before-passover-begins-1.356761|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thespruce.com/guide-to-kosher-travel-4050383|title=Get Out Of Town: Your Guide to Kosher Travel|first=Miri|last=Rotkovitz|date=6 May 2016|accessdate=10 April 2017|website=The Spruce|archivedate=10 មេសា 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170410220818/https://www.thespruce.com/guide-to-kosher-travel-4050383|url-status=dead}}</ref><ref name="Bokser">Bokser, Baruch M. (1992) "Unleavened Bread and Passover, Feasts of" in The Anchor Bible Dictionary, ed. David Noel Freedman (New York: Doubleday), 6:755–765</ref><ref name="Greenberg">Greenberg, Moshe (1974) "Lessons on Exodus". New York</ref><ref name="Bokser" /><ref name="Sarna">Sarna, Nahum M. (1986) "Exploring Exodus". New York</ref><ref>{{cite web|url=http://louisjacobs.org/jewish-holidays/the-laws-of-pesach/|title=The Laws of Pesach|first1=Louis|last1=Jacobs|first2=Michael|last2=Rose|date=23 March 1983|accessdate=10 April 2017|website=Friends of Louis Jacobs}}</ref><ref>[http://www.torahlearningcenter.com/jhq/question169.html Pesach questions and answers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928143423/http://www.torahlearningcenter.com/jhq/question169.html |date=2007-09-28 }} by the Torah Learning Center.</ref><ref name="ArtScroll Pesach Machzor">{{cite book|title=The Complete ArtScroll Machzor: Pesach|url=https://archive.org/details/bwb_P8-BGT-397|last1=Gold|first1=Avie|last2=Zlotowitz|first2=Meir|date=1990–2002|publisher=Mesorah Publications, Ltd|isbn=0-89906-696-8|location=Brooklyn, New York, USA|pages=[https://archive.org/details/bwb_P8-BGT-397/page/2 2]–3|last3=Scherman|first3=Nosson}}</ref><ref name="ArtScroll Pesach Machzor" /><ref name="ArtScroll Pesach Machzor" /><ref name="ArtScroll Pesach Machzor" /><ref name="WSJblowtorch">{{Cite news|last=Lagnado|first=Lucette|title=As Passover Nears, These Rabbis Are Getting Out Their Blowtorches|pages=A1|newspaper=The Wall Street Journal|location=New York|date=18 April 2011|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704628404576264751651607740}}</ref><ref>{{bibleverse||Exodus|12:18|HE}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.askmoses.com/article.html?h=107&o=60495|title=Thought For Food: An Overview of the Seder|work=AskMoses.com – Judaism, Ask a Rabbi – Live|access-date=2017-08-14|archivedate=2020-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200521142536/http://www.askmoses.com/article.html?h=107&o=60495%2F|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.askmoses.com/article.html?h=107&o=450 What is the kabbalistic view on chametz?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203202015/http://www.askmoses.com/article.html?h=107&o=450 |date=2008-02-03 }} by Rabbi Yossi Marcus</ref><ref name="Pomerantz">{{cite news|first=Batsheva|last=Pomerantz|title=Making matzo: A time-honored tradition|date=April 22, 2005|work=Jewish News of Greater Phoenix|url=http://www.jewishaz.com/jewishnews/050422/matzo.shtml|deadurl=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20130114082457/http://www.jewishaz.com/jewishnews/050422/matzo.shtml|archive-date=January 14, 2013}}</ref><ref name="Pomerantz" /><ref>{{cite web|url=http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=42416|deadurl=yes|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402170657/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=42416|archive-date=April 2, 2012|title=Making Matzah the Old-Fashioned Way|publisher=The Jewish Federations of North America|date=|accessdate=2014-04-17|archivedate=2012-04-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120402170657/http://www.jewishfederations.org/page.aspx?id=42416|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kolhator.org.il/shir_hamaalot.php|title=Shir Ha Ma'a lot|publisher=Kolhator.org.il|accessdate=2014-04-17|archivedate=2012-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120315200601/http://www.kolhator.org.il/shir_hamaalot.php|url-status=dead}}</ref><ref name="Pomerantz" /><ref>[[Karaite Jews]] begin the count on the Sunday within the holiday week. This leads to Shavuot for the Karaites always falling on a Sunday.</ref><ref>{{cite book|title=Understanding Jewish Holidays and Customs: Historical and Contemporary|url=https://archive.org/details/understandingjew0000scha|last=Scharfstein|first=Sol|year=1999|isbn=0881256269|page=[https://archive.org/details/understandingjew0000scha/page/36 36]–37}}</ref><ref name="Barley" /><ref>"Roast in the Wonder Pot", ''The Kosher For Pesach Cookbook'' (1978). Jerusalem:Yeshivat Aish HaTorah Women's Organization, p.&nbsp;58.</ref><ref>{{cite web|url=http://israelity.com/tag/the-wonder-pot/|title=Nostalgia Sunday|last=Neiman|first=Rachel|accessdate=2010-04-01|date=2008-06-15|publisher=21c Israelity blog}}</ref><ref>The eighth day is known as ''Acharon shel Pesach,'' "last [day] of Passover".</ref><ref>[[Canadian Jewish Chronicle|The Canadian Jewish Chronicle]], March 31, 1939</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1UWp5pi1SdUC&pg=PA64&dq=maundy+thursday+evening+jewish&hl=en&sa=X&ei=mz57T9XcJOHv0gHhqISbBg&ved=0CDgQ6AEwAA#v=onepage&q=maundy%20thursday%20evening%20jewish&f=false|title=Worship and Festivals|last1=Windsor|first1=Gwyneth|last2=Hughes|first2=John|date=November 21, 1990|publisher=[[Heinemann (publisher)|Heinemann]]|accessdate=2009-04-11|quote=On the Thursday, which is known as Maundy Thursday, Christians remember the Last Supper which Jesus had with his disciples. It was the Jewish Feast of the Passover, and the meal which they had together was the traditional ''Seder'' meal, eaten that evening by the Jews everywhere.}}</ref><ref name="Volume 3, Book 31, Number 222">{{cite book|title=[[Sahih Bukhari]]|author=[[Muhammad al-Bukhari|Bukhari]]}}</ref> == ឯកសារយោង == {{Reflist|30em}} qxvw7dpozzy5ducnijv58h7odtdcjl0 0 37937 340593 340589 2026-09-18T14:54:39Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340589|340589]] ដោយ​ [[Special:Contributions/Refactor kh|Refactor kh]] ([[User talk:Refactor kh|ការពិភាក្សា​]]): Unexplained content removal 340593 wikitext text/x-wiki [[File:Chara01.png|thumb|200px|តំណាងសិល្បៈរបស់ក្មេងស្រីដែលមានចរិតលក្ខណៈនៃចរិតលក្ខណៈជីវចល។]] '''អានីមេ''' (「アニメ」 anime) ជាពាក្យ[[ភាសាជប៉ុន]]ដែលមកពីពាក្យ[[ភាសាអង់គ្លេស]]ថា «animation» ពាក្យ[[ភាសាបារាំង]]ថា «animé» និងពាក្យ[[ភាសាឡាតាំង]] ដែលមានន័យថា «ចលនា» ប៉ុន្តែអត្ថន័យបានក្លាយថាពាក្យជាក់លាក់នៅ[[ភាសាជប៉ុន]] មានន័យថា «[[ភាពយន្តគំនូរជីវចល]]»។ នៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុន អានីមេមានន័យថាភាពយន្តគំនូរជីវចលសញ្ជាតិជប៉ុន ដោយមានលក្ខណៈផ្លូវសិល្បៈដែលខុសគ្នាពីភាពយន្តគំនូរជីវចលដែលមកពីប្រភពផ្សេងទៀត។<ref>{{cite web|url=http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|title=What is Anime?|publisher=Bellaonline|accessdate=October 28, 2007|work=Lesley Aeschliman|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107150423/http://www.bellaonline.com/articles/art4260.asp|archivedate=November 7, 2007}}</ref><ref>{{cite dictionary|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/anime|title=Anime|dictionary=Merriam-Webster|year=2011|accessdate=March 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318204507/http://www.merriam-webster.com/dictionary/anime|archive-date=March 18, 2012|date=}}</ref> ជាមួយរឿងសម្រួលពីអក្សរសិល្ប៍ប្រភេទផ្សេងៗគ្នា ទាំងរឿងប្រឌិត ឬពីសៀវភៅម៉ាងង៉ះប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដែលធ្វើឱ្យខ្សែអានីមេមានភាពទូលំទូលាយនៃរឿងរ៉ាវដែលគ្របដណ្ដប់លើអក្សរសាស្ត្រស្ទើរតែគ្រប់ប្រភេទ រួមទាំងប្រភេទរូបភាពអាសអាភាស អានីមេត្រូវបានបង្កើតឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងភាគប្រចាំសប្តាហ៍ដើម្បីបង្ហាញនៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ ផ្នែកខ្លះនៃខ្សែភាពយន្តអានីមេត្រូវបានផលិតជាខ្សែភាពយន្តពេញដែលនឹងត្រូវចាក់បញ្ចាំងនៅក្នុងរោងភាពយន្ត ហើយផ្នែកផ្សេងទៀតត្រូវបានធ្វើឡើងជាស៊េរី សម្រាប់ការលក់ដោយផ្ទាល់ជាទ្រង់ទ្រាយឌីវីឌី វីស៊ីឌី និងវីដេអូ ដែលជាភាគជាក់លាក់ដែលមិនត្រូវបានចាក់ផ្សាយ បានហៅ អូវីអេ (Original Video Animation) ហើយឥឡូវនេះមានមាតិកាដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយដោយផ្ទាល់តាមអ៊ីនធឺណិត បានហៅ អូអិនអេ (Original Net Animation) វាក៏មានខ្សែអានីមេដែលត្រូវបានគេកែសម្រួលជាស៊េរីទូរទស្សន៍ផងដែរ បច្ចុប្បន្នមានខ្សែអានីមេប្រហែល ៥០០ កំពុងត្រូវបានផលិតនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុនក្នុងមួយឆ្នាំ == ប្រវត្តិ == ប្រទេសជប៉ុនបានចាប់ផ្តើមផលិតកម្មពាណិជ្ជកម្មនៃខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩១៧ ប៉ុន្តែរូបភាពជាឧបករណ៍ផ្ទុកសម្រាប់កុមារនៃខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលបណ្តាលឱ្យការចែកចាយមានកម្រិត និងការរញ្ជួយដីដ៏អស្ចារ្យរាបកានតូនៅឆ្នាំ ១៩២៣ ស្ទូឌីយោនិងការងារដំបូងត្រូវបានបំផ្លាញភាគច្រើន គំនូរជីវចលអានីមេរឿងវែងដំបូង គឺ Momotaro Uminoshinpei (桃太郎 海の神兵) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រាជកងទ័ពជើងទឹករបស់អធិរាជជប៉ុន នៅឆ្នាំ ១៩៤៤ សម្រាប់ប្រើក្នុងការឃោសនាក្នុងសង្គ្រាម នៅសម័យក្រោយសង្គ្រាមប្រជាប្រិយភាព ក្នុងខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលដែលវាត្រូវបានស្ដារឡើងវិញតាម រហូតទសវត្សរ៍ដល់ឆ្នាំ ១៩៦០ អ្នកផលិតខ្សែចលនា ថេស៊ឹកា អូសាមុ បច្ចេកទេសត្រួសត្រាយសម្រាប់ផលិតខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលជប៉ុន ដោយធ្វើត្រាប់តាមបច្ចេកទេសរបស់អ្នកផលិតចលនានៃឌីសនីយ៍និងការគិតពីវិធីដើម្បីកាត់បន្ថយភាពស្មុគស្មាញនិងការចំណាយ ការងាររបស់អូសាមុទទួលបានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងសម្បើមនៅក្រៅប្រទេសជប៉ុន ហើយត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តជាច្រើននៅអាមេរិកនិងអឺរ៉ុប រហូតដល់ចុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ ខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលជប៉ុនបានបង្កើតលក្ខណៈបុគ្គលរបស់ពួកគេរហូតដល់ពួកគេអាចត្រូវបានបំបែកចេញពីខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលរបស់អាមេរិកច្បាស់ណាស់ នៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៨០ អានីមេទទួលបានប្រជាប្រិយភាពយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន អាជីវកម្មផលិតអានីមេកំពុងតែរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័ស ហើយនៅទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ និង ២០០០ ភាពល្បីល្បាញនៃខ្សែអានីមេបានរីករាលដាលនៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុន ទន្ទឹមនឹងការពង្រីកទីផ្សារអានីមេនៅក្រៅប្រទេសសម្រាប់មនុស្សដែលចូលចិត្ត។ == វាក្យសព្ទ == ''អានីមេ'' (アニメ) គឺជាអក្សរកាត់សម្រាប់ អានីមេសឹន (Animation) ដែលជាពាក្យដែលខ្ចីពីភាសាអង់គ្លេស (គេកត់សម្គាល់ថាវាត្រូវបានសរសេរជាកាតាកាណា) ''អានីមេសឹន'' (Animation) ដែលមានន័យថាខ្សែភាពយន្តតុក្កតា ពាក្យទាំងពីរនេះអាចផ្លាស់ប្តូរបានជាភាសាជប៉ុន ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយអក្សរកាត់ត្រូវបានប្រើជាទូទៅ ពាក្យ ''អានីមេ'' មានវិសាលភាពធំទូលាយដើម្បីគ្របដណ្តប់ខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលទាំងមូល មិនកំណត់ចំពោះប្រភេទឬទ្រង់ទ្រាយណាមួយនៃខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចល ''ជេប៉េននិមេសឹន'' (Japanimation) ដែលបណ្តាលមកពីការលាយពាក្យ ''ជេប៉េន'' ឫ ''ចាភែន'' (Japan) និង អានីមេសឹន (Animation) គឺជាពាក្យមួយទៀតដែលមានន័យដូចគ្នា ''អានីមេ'' ពាក្យនេះមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងនៅទសវត្ស ១៩៧០ និង ១៩៨០ ប៉ុន្តែត្រូវបានប្រើតិចជាងញឹកញាប់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៩០ ហើយបានបាត់បង់ប្រជាប្រិយភាពមុនពាក់កណ្តាលទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ នៅ​ពេល​បច្ចុប្បន្នពាក្យនេះប្រើតែនៅក្នុងប្រទេសជប៉ុន ដើម្បីបែងចែករវាងខ្សែភាពយន្តតគំនូរជីវចលទូទៅ (ដែលប្រជាជនជប៉ុនហៅរួមថាជា អា​នីមេ) និងភាពយន្តគំនូរជីវចលនោះផលិតកម្មក្នុងស្រុក == ប្រភេទ == អានីមេមានច្រើនប្រភេទដូចភាពយន្តអញ្ចឹង ជាឧទាហរណ៍ សកម្មភាព ដំណើរផ្សងព្រេង កំប្លែង សោកនាដកម្ម រវើរវាយ ភ័យរន្ធត់ ហារេម រ៉ូមែនទិច ចំអិន រឿងប្រឌិតបែបវិទ្យាសាស្ត្រ ហើយដូច្នេះនៅលើល។ ខ្សែអានីមេភាគច្រើនមានមាតិកាពីប្រភេទអានីមេច្រើនជាងមួយ ហើយអាចផ្ទុកសារធាតុលើសពីមួយ ធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការចាត់ថ្នាក់ខ្សែអានីមេ វាជារឿងធម្មតាទេដែលខ្សែអានីមេសកម្មភាពភាគច្រើនមានលក្ខណៈកំប្លែង ហើយនៅទីនោះអាចនឹងមានការរិះគន់ផងដែរក្នុងសង្គម ដូចគ្នានេះដែរខ្សែអានីមេស្នេហាជាច្រើន មានឈុតឆាកប្រយុទ្ធដែលខ្លាំងដូចខ្សែអានីមេសកម្មភាព ប្រភេទដែលអាចរកបានតែនៅក្នុងខ្សែភាពយន្តគឺ * [[ប៊ិឆូចូ]] (美少女, Bishōjo, មានន័យថា: ក្មេងស្រីវ័យក្មេងដែលមានរាងស្អាត) * [[ប៊ិឆូនេន]] (美少年, Bishōnen, មានន័យថា: ក្មេងប្រុសស្អាតល្អ) * [[អេតឈិ]] (エッチ, Ecchi) វាត្រូវបានចាក់ឫសចេញពីអក្សរ H ក្នុងន័យជាភាសាជប៉ុនមានន័យថា អាសអាភាស ខ្សែភាពយន្តនៅក្នុងប្រភេទនេះមានរឿងកំប្លែងមនុស្សពេញវ័យអាសអាភាស ហើយមានរូបភាពងងឹតប៉ុន្តែមិនធ្លាក់ចូលក្នុងប្រភេទអាសអាភាសជាចំណុចលក់ទេ * [[ហេនតៃ]] (変態, hentai, មានន័យថា: មិនធម្មតាទេក្នុងន័យផ្លូវចិត្ត) វាគឺជាពាក្យដែលប្រើនៅខាងក្រៅប្រទេសជប៉ុនសម្រាប់ការហៅអានីមេដែលអាចត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាអាសគ្រាម នៅប្រទេសជប៉ុនខ្សែអានីមេប្រភេទនេះត្រូវបានគេហៅថា Juuhachikin Anime (18禁アニメ, អានីមេសម្រាប់មនុស្សធំអាយុលើសពី ១៨ ឆ្នាំ) ឬ អេរ៉ុអានីមេ (エロアニメ, Ero Anime, មានន័យថា: អានីមេរំញោចផ្លូវភេទ) * អានីមេសម្រាប់កុមារ កំណត់គោលដៅនៅវ័យកុមារភាព * [[ឆូនេន]] (少年, Shounen, មានន័យថា: បុរសវ័យក្មេង) អានីមេផ្តោតលើក្មេងប្រុស * [[ឆូចុ]] (少女, Shoujo, មានន័យថា: ក្មេងស្រី​តូច) អានីមេផ្តោតលើក្មេងស្រី * [[សេនេន]] (青年, Seinen) អានីមេផ្តោតលើក្មេងប្រុសវ័យជំទង់ដល់បុរសដែលមានអាយុប្រហែលជា ២០ ឆ្នាំ * [[ចុសេ]] (女性, Josei) អានីមេផ្តោតលើក្មេងស្រីវ័យជំទង់ដល់បុរសដែលមានអាយុប្រហែលជា ២០ ឆ្នាំ * ម៉ាហុឆូចុ (魔法 少女, Mahō shōjo) ប្រភេទរងរបស់អានីមេប្រភេទឆូចុ ចរិតសំខាន់គឺក្មេងស្រីមានថាមពលវេទមន្តតែមួយ * ម៉ាហុឆូនេន (魔法少年, Mahō shōnen) ដូចជាប្រភេទក្មេងស្រីវេទមន្ត ប៉ុន្តែតួឯកគឺជាបុរស * [[យូរិ|ឆូចុអៃ/យូរិ]] (少女愛/百合, Shōjoai/Yuri) អានីមេផ្តោតលើការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នារវាងស្ត្រី * [[យ៉ាអូអ៊ិ|ឆូនេនអៃ/យ៉ាអូអ៊ិ]] (少年愛/やおい, Shōnenai/Yaoi) អានីមេផ្តោតលើការស្រឡាញ់ភេទដូចគ្នារវាងបុរស == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ការច្នៃប្រឌិតរបស់ជប៉ុន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វាក្យស័ព្ទក្នុងតុក្កតាជប៉ុន]] c413a0yrz65mk5en6wr5x66s4gwhko0 0 42394 340606 311603 2026-09-18T22:31:02Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340606 wikitext text/x-wiki {{redirect|ម៉ាក្ស|ការប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ|កាល់ ម៉ាក្ស (អសង្ស័យកម្ម)|and|Marx (disambiguation)}} {{Infobox person | name = កាល់ ម៉ាក្ស | image = Karl Marx_001.jpg | caption = រូបលោកកាល់ ម៉ាក្ស, ថតនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៥ | birth_name = កាល់ ហ៊ែនរីច ម៉ាក្ស | birth_date = ៥ ឧសភា ១៨១៨ | birth_place = [[ទ្រីអ៊ឺរ]], [[រាជាណាចក្រព្រុស|ព្រុស]], [[សហព័ន្ធអាល្លឺម៉ង់]] | death_date = ១៤ មីនា ១៨៨៣ (អាយុ ៦៤) | death_place = [[ឡុងដ៍|ទីក្រុងឡុងដ៍]], [[អង់គ្លេស]] | nationality = {{unbulleted list|[[ព្រុស|ជនជាតិព្រុស]] និង[[ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់]] (១៨១៨–១៨៤៥)|[[ភាពគ្មានសញ្ជាតិ|ឥតសញ្ជាតិ]] (ក្រោយឆ្នាំ១៨៤៥)}} | occupation = | party = គណៈកម្មាធិការតថានុរូបកុម្មុយនិស្ត (ត្រឹមឆ្នាំ១៨៤៧)<br />[[សម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្ត]] (១៩៤៧–១៩៥២)<br />[[សមាគមពលករអន្តរជាតិ]] (១៨៦៤–១៨៧២) | spouse = [[ជេននី វ៉ន វេសផាលិន]]<br>(រ.ក ១៨៤៣; ស. ១៨៨១) | children = ៧ នាក់ | relatives = {{unbulleted list|[[ល្វី ជូតា]] (ប្អូនស្រី)|[[ហ្សង់ ឡង់ក្វេត]] (ចៅប្រុស)}} | education = [[សាកលវិទ្យាល័យប៊ុន]]<br />[[សាកលវិទ្យាល័យប៊ែរឡាំង]]<br />[[សាកលវិទ្យាល័យជេណា]] (បណ្ឌិតទស្សនវិជ្ជា, ១៨៤១) | signature = Karl Marx Signature.svg }} '''កាល់ ហ៊ែនរីច ម៉ាក្ស''' (៥ ឧសភា ១៨១៨ – ១៤ មីនា ១៨៨៣) គឺជា[[ទស្សនវិទូ]] [[សេដ្ឋវិទូ]] [[អ្នកកាសែត]] [[ប្រវត្តិវិទូ]] [[សង្គមវិទូ]] [[ទ្រឹស្តីវិទូនយោបាយ]] និងជា[[អ្នកបដិវត្តន៍សង្គមនិយម]]ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់ម្នាក់។ ម៉ាក្សបានចាប់កំណើតក្នុងទីក្រុង[[ទ្រីអ៊ឺរ]]នៃប្រទេស[[អាល្លឺម៉ង់]] ហើយបានចាប់ផ្តើមរៀនវិជ្ជា[[ច្បាប់]]និង[[ទស្សនវិជ្ជា]]នៅឯសាកលវិទ្យាល័យ[[សាកលវិទ្យាល័យប៊ុន|ប៊ុន]]និងប៊ែរឡាំង។ គាត់បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយសកម្មជននយោបាយម្នាក់ឈ្មោះ[[ជេននី វ៉ន វេសផាលិន]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៤៣។ ដោយសារតែសកម្មភាពបោះពុម្ភផ្សព្វផ្សាយរឿងនយោបាយរបស់គាត់ ម៉ាក្សត្រូវក្លាយជាបុគ្គលគ្មានសញ្ជាតិហើយបានទៅរស់នៅនិរទេសក្រៅស្រុកជាមួយភរិយានិងកូនៗរបស់គាត់នៅទីក្រុងឡុងដ៍អស់ជាច្រើនទសវត្ស។ ទោះបីរស់បែបនិរទេសក្តី ម៉ាក្សនៅតែបន្តការនិពន្ធជាមួយនឹងទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់ម្នាក់ទៀតឈ្មោះ[[ហ្វ្រ៊ីឌ្រិច អង់ហ្គែល]] ហើយអ្នកទាំងពីរក៏ចាប់ផ្តើមនិពន្ធសៀវភៅរួមគ្នាដែលភាគច្រើនជាសៀវភៅទាក់ទងនឹងសេដ្ឋកិច្ចនិងសង្គម។ ស្នាដៃដ៏មានប្រជាប្រិយភាពបំផុតរបស់ម៉ាក្សគឺ ''[[គោលគំនិតកុម្មុយនីស្ត]]'' (១៨៤៨) និង''[[ដាសកាពីតាល់]]'' (១៨៦៧–១៨៨៣)។ ទស្សនៈនយោបាយរបស់ម៉ាក្សបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើបញ្ញវ័ន សេដ្ឋកិច្ច និងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយនៅជំនាន់ក្រោយៗ។ ទ្រឹស្តីនិងគំនិតរបស់ម៉ាក្សអំពីសង្គម សេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយត្រូវបានគេស្គាល់ថា[[ម៉ាក្សនិយម]] ឬ"លទ្ធិម៉ាក្ស"។ ទ្រឹស្តីរបស់គាត់ក៏ជាការរិះគន់នឹងសង្គមមនុស្សកាលពីសម័យនោះផងដែរដោយពោលថាសង្គមមនុស្សបានអភិវឌ្ឍន៍ទៅមុខតាមរយៈជម្លោះនៃវណ្ណៈ។ នៅក្នុងសង្គមមូលធន [[វណ្ណៈដឹកនាំ]] (ឬ[[វណ្ណៈគហបតី]]) គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងលើ[[មធ្យោបាយផលិតកម្ម]] រីឯ[[វណ្ណៈកម្មករ]] (ឬ[[វណ្ណៈពលជីវី]]) គឺជាអ្នកលក់កម្លាំងកាយឱ្យទៅគេដើម្បីទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលមកវិញ។<ref name=manifesto/> ម៉ាក្សបានទាយថា មូលធននិយមកំពុងបង្កើតឱ្យមានភាពតានតឹងផ្ទៃក្នុងដូចជាប្រព័ន្ធសង្គមសេដ្ឋកិច្ចមុនៗអញ្ចឹងដែរហើយយូរៗទៅវានឹងវិនាសរលាយដោយសារខ្លួនឯងនិងត្រូវជំនួសមកវិញនូវប្រព័ន្ធថ្មីហៅថាផលិតកម្មសង្គមនិយម។ ចំពោះម៉ាក្ស ការប្រឆាំងនឹងថ្នាក់វណ្ណៈក្រោមរបបមូលធននឹងបង្កបង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនិងអស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បន្ទាប់មកវានឹងពង្រឹងស្មារតីអ្នកវណ្ណៈពលជីវី កម្មករ ទាសករ ហើយមិនយូរប៉ុន្មាន ស្មារតីក្នុងការឡើងកាន់កាប់អំណាចនយោបាយនឹងជ្រាបចូលរួចទីបំផុតសង្គមកុម្មុយនីស្តដែលគ្មានការបែងចែកថ្នាក់វណ្ណៈនឹងត្រូវបានបង្កើតឡើង។<ref>Karl Marx: [http://www.marxists.org/archive/marx/works/1875/gotha/index.htm ''Critique of the Gotha Program''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027041955/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1875/gotha/index.htm |date=27 October 2007 }}.</ref> ម៉ាក្សតែងតែជម្រុញឱ្យវាកើតមានឡើងដោយលើកយកហេតុផលថា វណ្ណៈកម្មករគួរតែចាប់អនុវត្តសកម្មភាពបដិវត្តន៍ដើម្បីផ្តួលរំលំមូលធននិយមនិងនាំមកនូវការរំដោះសេដ្ឋកិច្ចសង្គម។<ref name="Calhoun2002-23-24"/> ម៉ាក្សត្រូវបានគេចាត់លោកថាជាបុគ្គលម្នាក់ដែលមានឥទ្ធិពលបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សលោកហើយស្នាដៃនិងការងាររបស់គាត់ត្រូវបានទទួលទាំងការកោតសរសើរផងនិងការរិះគន់ផង។<ref name="Manchester"/> ការងាររបស់គាត់នៅក្នុងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបានម្តល់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការយល់ដឹងជាច្រើននៃកម្លាំងពលកម្មបច្ចុប្បន្ននិងទំនាក់ទំនងរបស់វាទាក់ទងនឹងមូលធននិងគំនិតសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់។<ref>[[Roberto Mangabeira Unger]]. ''Free Trade Reimagined: The World Division of Labor and the Method of Economics''. Princeton: Princeton University Press, 2007.</ref><ref>John Hicks, "Capital Controversies: Ancient and Modern." ''The American Economic Review'' 64.2 (May 1974) p. 307: "The greatest economists, Smith or Marx or Keynes, have changed the course of history&nbsp;..."</ref><ref>[[Joseph Schumpeter]] Ten Great Economists: From Marx to Keynes. Volume 26 of Unwin University books. Edition 4, Taylor & Francis Group, 1952 {{ISBN|0-415-11078-5|978-0-415-11078-5}}</ref> បញ្ញវ័ន សហជីព សិល្បករ និងគណបក្សនយោបាយជាច្រើនទូទាំងពិភពលោកបានប្រកាន់យកនូវគំនិតរបស់ម៉ាក្សជាគោលដោយកែប្រែឬសម្របសម្រួលគំនិតរបស់គាត់បន្តិចបន្តួច។ ជាធម្មតា ម៉ាក្សត្រូវបានគេលើកឡើងថាជាស្ថាបត្យករសំខាន់ម្នាក់នៃ[[វិទ្យាសាស្ត្រសង្គម]]ទំនើប។<ref>{{cite web |url=http://www-personal.umd.umich.edu/~delittle/Marxism%20and%20Method%203.htm |title=Marxism and Method |last=Little |first=Daniel |access-date=10 December 2017 |archive-date=10 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210095117/http://www-personal.umd.umich.edu/~delittle/Marxism%20and%20Method%203.htm |url-status=dead |archivedate=10 ធ្នូ 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171210095117/http://www-personal.umd.umich.edu/~delittle/Marxism%20and%20Method%203.htm }}</ref><ref>{{Cite journal |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2017/entries/weber/ |title=Max Weber |last=Kim |first=Sung Ho |year=2017 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=10 December 2017 |quote=Max Weber is known as a principal architect of modern social science along with Karl Marx and Emil Durkheim. |journal= |archive-date=18 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318101547/https://plato.stanford.edu/archives/win2017/entries/weber/ |url-status=live }}</ref> ==ជីវប្រវត្តិ== ===កុមារភាព និងការសិក្សាដំបូងៗ៖ ១៨១៨–១៨៣៦=== កាល់ ហ៊ែនរិច ម៉ាក្សបានកើតនៅថ្ងៃទី៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៨១៨ នៅទីក្រុង[[ទ្រីអ៊ឺរ]]ក្នុង[[រាជាណាចក្រព្រុស]]។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|p=7}}; {{harvnb|Wheen|2001|pp=8, 12}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=1}}.</ref> ម៉ាក្សមានដើមកំណើតជាជនជាតិជីហ្វិមែនប៉ុន្តែគាត់មិនបានកាន់សាសនាជីហ្វីឬសាសនាអ្វីផ្សេងនោះទេ។ ជីតាខាងម្តាយរបស់ម៉ាក្សគឺជាគ្រូបង្រៀនផ្នែកច្បាប់ម្នាក់ដែលមានសញ្ជាតិជីហ្វិកាត់ហុល្លង់ហើយគាត់បានមកបង្រៀនច្បាប់នៅទីក្រុងទ្រីអ៊ឺរចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៧២៣ មកម្លេះ, ឈ្មោះរបស់គាត់គឺ ម៉ៃអ៊ឺរ ហាលេវី ម៉ាក្ស។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|pp=4–5}}; {{harvnb|Wheen|2001|pp=7–9, 12}}; {{harvnb|McLellan|2006|pp=2–3}}.</ref> ឪពុករបស់ម៉ាក្សគឺជាបុគ្គលដំបូងក្នុងត្រកូលគ្រួសារគាត់ដែលបានចាប់ការសិក្សាតាមបែបសាសនា។ គាត់បានក្លាយជាមេធាវីម្នាក់ដែលទទួលបានប្រាក់ចំណូលមធ្យម (វណ្ណៈកណ្តាល) មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ឪពុករបស់ម៉ាក្សក៏ជាម្ចាស់ចម្ការទំពាំងបាយជូរ[[ស្រាម៉ូសែល|ម៉ូសែល]]ផងដែរ។ [[File:Trier BW 2014-06-21 11-11-49.jpg|thumb|[[គេហដ្ឋានកាល់ ម៉ាក្ស|ទីកន្លែងកំណើត]]របស់ម៉ាក្ស, ដែលឥឡូវត្រូវបានស្គាល់ថា ''Brückenstraße 10''។ គ្រួសាររបស់ម៉ាក្សជាម្ចាស់បន្ទប់ចំនួនពីរនៅជាន់ផ្ទាល់ដីនិងបន្ទប់ចំនួនបីនៅជាន់ទីមួយ។<ref>{{harvnb|McLellan|2006|p=178, Plate 1}}.</ref> អគារមួយនេះត្រូវបានលក់ទៅឱ្យ[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសង្គមអាល្លឺម៉ង់]]នៅឆ្នាំ១៩២៨ ហើយបច្ចុប្បន្ន បានដំណើរការជាសារមន្ទីរ។<ref>[[#Whe00|Wheen 2001]]. pp. 12–13.</ref>]] [[ហ៊ែនរីច ម៉ាក្ស]] (ឪពុកកាល់ ម៉ាក្ស) គឺជាបុគ្គលដែលមានចំណេះដឹងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ម្នាក់ ហើយគាត់បានចាប់អារម្មណ៍ទៅនឹងគំនិតទស្សនៈរបស់ទស្សនវិទូមួយចំនួនដូចជា [[អេម៉ានុយអែល កង់]] និង[[វ៉ុលទែរ]]។ ក្នុងនាមជាអ្នកសេរីនិយមម្នាក់ គាត់បានចូលរួមញុះញង់ឱ្យមានការធ្វើកំណែទម្រង់នឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅក្នុងរាជាណាចក្រព្រុសដែលកាលនុះត្រូវជារដ្ឋប្រកាន់របបរាជាធិបតេយ្យផ្តាច់ការ។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|pp=5, 8–12}}; {{harvnb|Wheen|2001|p=11}}; {{harvnb|McLellan|2006|pp=5–6}}.</ref> នៅឆ្នាំ១៨១៥ ហ៊ែនរីច ម៉ាក្សបានចាប់ផ្តើមប្រកបរបរជាមេធាវីហើយនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១៩ គាត់និងគ្រួសារបានផ្លាស់ប្តូរទីលំនៅទៅនៅផ្ទះដប់បន្ទប់ក្បែរ[[ព័រតានីក្រា]]។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|p=7}}; {{harvnb|Wheen|2001|p=10}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=7}}.</ref> ភរិយារបស់គាត់ឈ្មោះ[[ហេនរីត ប្រេស៍ប៊ឺក]] (ម្តាយកាល់ ម៉ាក្ស) គឺជាស្ត្រីជនជាតិជីហ្វិកាត់ហុល្លង់ម្នាក់មកពីគ្រួសារអ្នកជំនួញដ៏ស្តុកស្តម្ភមួយ។ ប្អូនស្រីរបស់គាត់ឈ្មោះសូហ្វីយ៉ា ប្រេស៍ប៊ឺកបានចូលរៀបការជាមួយលោក[[លីអង ហ្វីលីព]]។ លីអង ហ្វីលីពគឺជាម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនផលិតតូបាកូនិងជាអ្នកជំនាញឧស្សាហកម្មជនជាតិហុល្លង់ដ៏ស្តុកស្តម្ភម្នាក់ ហើយគាត់ក៏ជាអ្នកដែលផ្តល់ប្រាក់កម្ចីទៅឱ្យម៉ាក្សខណៈពេលដែលម៉ាក្សកំពុងស្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងឡុងដ៍។<ref>{{harvnb|Wheen|2001|loc=chpt. 6}}</ref> ប្រវត្តិលម្អិតអំពីកុមារភាពរបស់ម៉ាក្សគឺមិនសូវមានអ្នកដឹងឮនោះទេ។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|p=12}}; {{harvnb|Wheen|2001|p=13}}.</ref> គាត់គឺជាកូនទីបីក្នុងចំណោមបងប្អូនចំនួនប្រាំបួននាក់ហើយម៉ាក្សបានក្លាយជាកូនច្បងគេនៅពេលដែលបងប្រុសរបស់ម៉ាក្សឈ្មោះម៉ូរីតស៍បានទទួលអនិច្ចកម្មនៅក្នុងឆ្នាំ១៨១៩។<ref>{{harvnb|McLellan|2006|p=7}}.</ref> ដំបូងឡើយ ម៉ាក្សត្រូវបានអប់រំបង្ហាត់បង្រៀនដោយឪពុករបស់គាត់ផ្ទាល់មុនពេលត្រូវបានបញ្ជូនទៅរៀននៅវិទ្យាល័យទ្រីអ៊ឺរក្នុងឆ្នាំ១៨៣០ ដែលមាននាយកសាលាឈ្មោះហ៊ូកូ វីថិនប៉ាកជាមិត្តរបស់ឪពុកគាត់។ ដោយបានជ្រើសយកអ្នកសេរីនិយមធ្វើជាគ្រូបង្រៀនភាគច្រើននៅក្នុងសាលាខ្លួន រដ្ឋាភិបាលអភិរក្សនិយមក្នុងតំបន់នោះក៏ចាប់ផ្តើមមានការសង្ស័យនិងខ្លឹងជាខ្លាំងជាមួយវីថិនប៉ាក។ នៅឆ្នាំ១៨៣២ ក្រុមនគរបាលបានចុះមកត្រួតពិនិត្យសាលានោះហើយបានរកឃើញថាគ្រូៗភាគច្រើនបានបង្ហាត់បង្រៀនសិស្សឱ្យស្រឡាញ់លទ្ធិ[[សេរីនិយម]]។ ដោយឃើញបែបនេះ អាជ្ញាធរបានតែងតាំងគ្រូបង្រៀនថ្មីៗជាច្រើននាក់ឱ្យចូលជំនួសអ្នកសេរីនិយមទាំងអស់នោះ។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976 |pp=12–15}}; {{harvnb|Wheen|2001|p=13}}; {{harvnb|McLellan|2006|pp=7–11}}.</ref> នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៨៣៥ ក្នុងវ័យ ១៧ ឆ្នាំ ម៉ាក្សបានទៅចុះឈ្មោះនៅ[[សាកលវិទ្យាល័យប៊ុន]]ដោយមានបំណងចង់រៀនពីវិជ្ជាអក្សរសាស្ត្រនិងទស្សនវិជ្ជាប៉ុន្តែត្រូវបានឪពុកខ្លួនបង្ខំឱ្យចូលរៀនវិជ្ជាច្បាប់ទៅវិញ។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|pp=15–16}}; {{harvnb|Wheen|2001|p=14}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=13}}.</ref> ដោយសារតែមានកាយលក្ខណៈមួយដែលគេច្រើនសម្តៅទៅថា"ខ្សោយដង្ហើម"<ref>{{harvnb|Wheen|2001|p=15}}.</ref> ម៉ាក្សក៏បានគេចរួចផុតពីកាតព្វកិច្ចយោធានៅពេលឆ្លងចូលអាយុ ១៨ ឆ្នាំ។ អំឡុងពេលនៅសាកលវិទ្យាល័យប៊ុន ម៉ាក្សបានចូលរួមជាមួយក្រុមនិស្សិតនយោបាយមូលវិវដ្តមួយដែលមានឈ្មោះថា"ក្លិបកវី" ដោយក្រុមនេះត្រូវទទួលរងការឃ្លាំមើលយ៉ាងស្អិតជាប់ពីសំណាក់ក្រុមនគរបាល។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|p=20}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=14}}.</ref> ម៉ាក្សក៏បានចូលរួមជាមួយក្រុមមួយទៀតដែលមានឈ្មោះថា ''Landsmannschaft der Treveraner'' ដែលគំនិតជាច្រើនត្រូវបានបោះពិភាក្សាវិភាគទៅវិញទៅមកដោយសមាជិកក្រុមហើយមានគេបាននិយាយថាម៉ាក្សបានធ្វើជាអនុប្រធាននៃក្លិបនោះថែមទៀតផង។<ref>{{harvnb|Wheen|2001|p=16}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=14}}.</ref><ref>{{cite web|title=Karl Marx: the drinking years|url=https://www.telegraph.co.uk/theatre/what-to-see/karl-marx-drinking-years/|newspaper=The Times|first=Rachel|last=Holmes|accessdate=14 October 2017}}{{subscription required}}</ref> ម៉ាក្សក៏បានជួបនូវបញ្ហាជម្លោះដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយចំនួនផងដែរ ឧទាហរណ៍៖ នៅអំឡុងខែសីហា ឆ្នាំ១៨៣៦ ម៉ាក្សបានចូលវាយគ្នាមួយស្មើជាមួយនឹងសមាជិកម្នាក់មកពីក្រុម[[ក័បបូរ៉ូស៊ាបុន|បូរ៉ូស៊ាក័ប]]។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|pp=21–22}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=14}}.</ref> ចំណាត់ថ្នាក់លេខនៃការសិក្សារបស់ម៉ាក្សដំបូងគឺមានលក្ខណៈល្អប្រសើរប៉ុន្តែយូរៗទៅ វាក៏ចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ, ដោយហេតុនេះហើយ ឪពុករបស់ម៉ាក្សក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តបញ្ជូនម៉ាក្សទៅរៀនបន្តនៅឯ[[សាកលវិទ្យាល័យប៊ែរឡាំង]]។<ref>{{harvnb|Nicolaievsky|Maenchen-Helfen|1976|p=22}}; {{harvnb|Wheen|2001|pp=16–17}}; {{harvnb|McLellan|2006|p=14}}.</ref> ===ហេហ្គែលនិយម និងអាជីពជាអ្នកសារព័ត៌មានដំបូង៖ ១៨៣៦–១៨៤៣=== ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កាល់ ម៉ាក្ស| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋវិទូប្រចាំសតវត្សទី១៩]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិវិទូអាល្លឺម៉ង់ប្រចាំសតវត្សទី១៩]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសារព័ត៌មានអាល្លឺម៉ង់ប្រចាំសតវត្សទី១៩]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទស្សនវិទូអាល្លឺម៉ង់ប្រចាំសតវត្សទី១៩]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកកុម្មុយនីស្តអាល្លឺម៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សេដ្ឋវិទូអាល្លឺម៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិវិទូអាល្លឺម៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទស្សនវិទូនយោបាយអាល្លឺម៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកបដិវត្តន៍អាល្លឺម៉ង់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកសង្គមនិយមអាល្លឺម៉ង់]] slm4r5jjy4nq22pbtp2pqz3jtgkhk1f 0 43532 340608 340427 2026-09-18T23:35:48Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340608 wikitext text/x-wiki {{នយោបាយថៃ}} '''ចង្វាតនៃថៃ''' គឺ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​នៃ​ប្រទេស​[[ថៃ]]​ដែល​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា 76 ចង្វាត ({{Lang-th|จังหวัด}}, អានថា: ចាំងវ៉ាត់, ប្រែថា: ខេត្ត) ត្រឹមត្រូវនិងតំបន់រដ្ឋបាលពិសេសមួយ ({{Lang-th|เขตปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ}}, តំបន់រដ្ឋបាលផ្នែកក្នុងស្រុកទម្រង់ពិសេស) តំណាងឱ្យរាជធានី[[បាងកក]]<ref name="DOPA-20170421">{{cite web|date=21 April 2017|title=Administrative information|url=https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46|access-date=22 August 2019|website=Department of Provincial Affairs (DOPA)|publisher=Provincial Affairs Bureau|archivedate=10 សីហា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180810111025/https://multi.dopa.go.th/pab/news/cate9/view46|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=ประกาศสำนักทะเบียนกลาง เรื่อง จำนวนราษฎรทั่วราชอาณาจักร ตามหลักฐานการทะเบียนราษฎร ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2558|trans-title=Announcement of the Central Registry. The number of people throughout the Kingdom. The evidence of registration as of 31 December 2015|url=http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm|access-date=28 May 2018|website=Department of Provincial Administration (DOPA)|archivedate=27 ឧសភា 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180527113634/http://stat.bora.dopa.go.th/stat/y_stat58.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=The World Factbook: Thailand|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|access-date=13 June 2018|website=U.S. Central Intelligence Agency|archivedate=10 មិថុនា 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610164345/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/thailand/|url-status=dead}}</ref> ពួកគេគឺជាអង្គភាពរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាននិងត្រូវបានបែងចែកទៅជា[[អាំភើ]] ({{Lang-th|อำเภอ}}, ស្រុក) និងដើរតួជានីតិបុគ្គលផងដែរ​ ចង្វាតនីមួយៗដឹកនាំដោយអភិបាលចង្វាត​ (ผู้ว่าราชการจังหวัด, អ្នកអភិបាលចង្វាត/ខេត្ត) ដែលត្រូវបានតែងតាំងដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល។ == ចង្វាតនិងតំបន់រដ្ឋបាល == {{-}} {{ផែនទីរូបភាពរបស់ចង្វាត់នៅប្រទេសថៃ}} === ភាគខាងជើង === {| class="wikitable sortable" !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត ! width="15%" |ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ ! width="16%" |ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI2">http://somchaiblessings.blogspot.com/2012/05/human-development-in-thailand.html ดัชนีการพัฒนามนุษย์ในประเทศไทย</ref> |- |[[ឯកសារ:Flag of Chiang Rai.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Chiang Rai.svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ|ឈៀងរ៉ាយ]] (ជៀងរាយ) |Chiang Rai |เชียงราย (ឈៀងរ៉ាយ) | align="right" |1,287,615 | align="right" |11,678.4 | align="right" |110.3 | align="center" |0.716 |- |[[ឯកសារ:Flag of Chiang Mai.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Chiang Mai.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តឈៀងម៉ៃ|ឈៀងម៉ៃ]] (ជៀងហ្មៃ) |Chiang Mai |เชียงใหม่ (ឈៀងម៉ៃ) | align="right" |1,640,479 | align="right" |20,107.0 | align="right" |81.6 | align="center" |0.904 |- |[[ឯកសារ:ธงประจำจังหวัดน่าน.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal of Nan Province (color version, Thai Fine Art Department).svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តណាន|ណាន]] (នាន) |Nan |น่าน (ណាន) | align="right" |476,363 | align="right" |11,472.1 | align="right" |41.5 | align="center" |0.705 |- |[[ឯកសារ:Phayao flag.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Phayao.png|51x51ភីកសែល]] |[[ខេត្តព្យៅ|ព្យៅ]] |Phayao |พะเยา (ផៈយ៉ៅ) | align="right" |486,304 | align="right" |6,335.1 | align="right" |76.8 | align="center" |0.722 |- |[[ឯកសារ:Phrae flag.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal of Phrae Province (colour version, as the provincial administration used).svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តព្រែ|ព្រែ]] |Phrae |แพร่ (ភ្រែ) | align="right" |447,564 | align="right" |6,538.6 | align="right" |70.5 | align="center" |0.702 |- |[[ឯកសារ:Flag of Mae Hong Son Province.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Mae Hong Son.svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តម៉ែហងសន|ម៉ែហងសន]] |Mae Hong Son |แม่ฮ่องสอน (ម៉ែហងសន) | align="right" |242,742 | align="right" |12,681.3 | align="right" |19.1 | align="center" |0.704 |- | |[[ឯកសារ:Seal Lampang.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តលំប៉ាង|លំប៉ាង]]​ (លាំបាង) |Lampang |ลำปาง (ឡាំប៉ាង) | align="right" |761,949 | align="right" |12,534.0 | align="right" |60.8 | align="center" |0.748 |- | |[[ឯកសារ:Seal Lamphun.svg|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តលំពូន|លំពូន]] (លាំពូន) |Lamphun |ลำพูน (ឡាំភូន) | align="right" |404,560 | align="right" |4,505.9 | align="right" |90.0 | align="center" |0.729 |- |[[ឯកសារ:Flag of Uttaradit.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Uttaradit Seal.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តឧត្តរឌិត្ថ|ឧត្តរឌិត្ថ]] (ឧតរតិត្ថ៍) |Uttaradit |อุตรดิตถ์ (អ៊ុតតៈរ៉ៈឌីត) | align="right" |462,618 | align="right" |7,838.6 | align="right" |59.0 | align="center" |0.711 |} === ភាគឦសាន === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- | |[[ឯកសារ:Seal Kalasin.png|50x50px]] |[[ខេត្តកាលសិន្ធុ|កាលសិន្ធុ]] (កាឡសិន្ធុ៍) | Kalasin |กาฬสินธุ์ (កាឡៈស៊ីន) | align="right"|982,578 | align="right"|6,946.7 | align="right"|141.4 | align="center" |0.718 |- | |[[ឯកសារ:Seal Khon Kaen.png|50x50px]] |[[ខេត្តខនកែន|ខនកែន]] | Khon Kaen |ขอนแก่น (ខនគែន) | align="right"|1,767,601 | align="right"|10,886.0 | align="right"|162.4 | align="center" |0.850 |- | |[[ឯកសារ:Seal Chaiyaphum.png|50x50px]] |[[ខេត្តជ័យភូមិ|ជ័យភូមិ]]​ | Chaiyaphum |ชัยภูมิ (ឆៃយ៉ៈភូម) | align="right"|1,127,423 | align="right"|12,778.3 | align="right"|88.2 | align="center" |0.748 |- |[[ឯកសារ:Flag of Nakhon Phanom Province.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Nakhon Phanom Province (color version).svg|50x50px]] |[[ខេត្តនគរភ្នំ|នគរភ្នំ]] (នគរព្នម) | Nakhon Phanom |นครพนม (ណៈខនផៈណុំ) | align="right"|703,392 | align="right"|5,512.7 | align="right"|127.6 | align="center" |0.778 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Ratchasima.png|50x50px]] |[[ខេត្តនគររាជ|នគររាជសីមា]] | Nakhon Ratchasima |นครราชสีมา (ណៈខនរ៉ាតឆៈស៊ីម៉ា) | align="right"|2,628,818 | align="right"|20,494.0 | align="right"|128.27 | align="center" |0.815 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Bueng_Kan_Province.png|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Bueng Kan.png|50x50px]] |[[ខេត្តបឹងកាល|បឹងកាល]]​ (បឹងកាឡ) | Bueng Kan |บึงกาฬ (ប៊ឹងកាន) | align="right"|385,053 | align="right"|4,305 | align="right"|89.4 | align="center"|--- |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Buriram_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Buriram.png|50x50px]] |[[ខេត្តបុរីរម្យ|បុរីរម្យ]] | Buri Ram |บุรีรัมย์ (ប៊ុរីរ៉ាម) | align="right"|1,553,765 | align="right"|10,322.9 | align="right"|150.5 | align="center" |0.729 |- | |[[ឯកសារ:Seal Maha Sarakham.png|50x50px]] |[[ខេត្តមហាសារគាម|មហាសារគាម]] | Maha Sarakham |มหาสารคาม (ម៉ៈហាសារ៉ៈខាម) | align="right"|940,911 | align="right"|5,291.7 | align="right"|177.8 | align="center" |0.729 |- | |[[ឯកសារ:Seal of Mukdahan Province.png|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តមុក្តាហារ|មុក្តាហារ]] | Mukdahan |มุกดาหาร (មុកដាហាន) | align="right"|339,575 | align="right"|4,339.8 | align="right"|78.2 | align="center" |0.728 |- | | |[[ខេត្តយសោធរ|យសោធរ]] | Yasothon |ยโสธร (យ៉ៈសូថន) | align="right"|539,542 | align="right"|4,161.7 | align="right"|129.6 | align="center" |0.782 |- | |[[ឯកសារ:Seal Roi Et.png|50x50px]] |[[ខេត្តរយឯត|រយឯត]] | Roi Et |ร้อยเอ็ด (រ៉យអេត, រ៉យអិត) | align="right"|1,309,708 | align="right"|8,299.4 | align="right"|157.8 | align="center" |0.732 |- | |[[ឯកសារ:Seal Loei.png|50x50px]] |[[ខេត្តលើយ|លើយ]] | Loei |เลย (លើយ) | align="right"|624,066 | align="right"|11,424.6 | align="right"|54.6 | align="center" |0.731 |- |[[ឯកសារ:Sisaket_drapeau.gif|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Sisaket.png|50x50px]] |[[ខេត្តសិរីសាកេត|សិរីសាកេត]]​ (ស្រីសកេស) | Si Sa Ket |ศรีสะเกษ (ស៊ីសាកេត) | align="right"|1,452,471 | align="right"|8,840.0 | align="right"|164.3 | align="center" |0.734 |- | |[[ឯកសារ:Seal Sakon Nakhon.png|50x50px]] |​[[ខេត្តសកលនគរ|សកលនគរ]] | Sakon Nakhon |สกลนคร (សៈកុនណៈខន) | align="right"|1,122,905 | align="right"|9,605.8 | align="right"|116.9 | align="center" |0.705 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Surin_Province.png|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Surin.png|50x50px]] |[[ខេត្តសុរិន្ទ|សុរិន្ទ្រ]] | Surin |สุรินทร์ (ស៊ូរីន) | align="right"|1,381,761 | align="right"|8,124.1 | align="right"|170.1 | align="center" |0.751 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nong Khai.png|50x50px]] |[[ខេត្តហ្នងគាយ|ហ្នងគាយ]] | Nong Khai |หนองคาย (ណងខាយ) | align="right"|509,395 | align="right"|3,027.0 | align="right"|168.3 | align="center" |0.755 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Nong_Bua_Lamphu_Province.jpeg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Nong Bua Lamphu.png|50x50px]] |[[ខេត្តហ្នងបួលំភូ|ហ្នងបួលំភូ]] | Nong Bua Lam Phu |หนองบัวลำภู (ណងបួឡាំភូ) | align="right"|502,868 | align="right"|3,859.0 | align="right"|130.3 | align="center" |0.714 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Udon_Thani_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Udon Thani.png|50x50px]] |[[ខេត្តឧត្តរធានី|ឧត្តរធានី]] | Udon Thani |อุดรธานี (អ៊ុដនថានី) | align="right" |1,544,786 | align="right" |11,730.3 | align="right" |131.7 | align="center" |0.907 |- |[[ឯកសារ:Flag of Ubon Ratchathani Province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Ubon Ratchathani.png|50x50px]] |[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី|ឧប្បលរាជធានី]] | Ubon Ratchathani |อุบลราชธานี (អ៊ុបុនរ៉ាតឆៈថានី) | align="right" |1,813,088 | align="right" |15,744.8 | align="right" |115.2 | align="center" |0.800 |- |[[ឯកសារ:Flag of Amnat Charoen province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Amnatcharoen.png|50x50px]] |[[ខេត្តអំណាចច្រើន|អំណាចច្រើន]] (អាំនាចច្រើញ) | Amnat Charoen |อำนาจเจริญ​ (អាំណាតចៈរើន) | align="right" |372,137 | align="right" |3,161.2 | align="right" |117.7 | align="center" |0.712 |} === ភាគកណ្តាល === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Bangkok.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Bangkok Metropolitan Admin (green).svg|50x50px]] |[[បាងកក]] (ក្រុងទេពមហានគរ) |Bangkok |กรุงเ​ทพมหานคร​ (គ្រុងធេបម៉ៈហាណៈខន) | align="right" |5,682,415 | align="right" |1,568.7 | align="right" |1,400 | align="center" |0.933 |- | |[[ឯកសារ:Seal Kamphaeng Phet.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តកំពែងពេជ្រ|កំពែងពេជ្រ]] | Kamphaeng Phet |กำแพงเพชร​ (កាំភែងភេត) | align="right" |729,133<ref>{{Cite web |url=http://stat.dopa.go.th/stat/statnew/upstat_age_disp.php |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2021-11-04 |archivedate=2020-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200508003021/http://stat.dopa.go.th/stat/statnew/upstat_age_disp.php |url-status=dead }}</ref> | align="right" |8,607.5 | align="right" |84.5 | align="center" |0.725 |- | |[[ឯកសារ:Seal Chainat.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តជ័យនាថ|ជ័យនាថ]] | Chai Nat |ชัยนาท​ (ឆៃណាត) | align="right" |329,722 | align="right" |2,469.7 | align="right" |135.6 | align="center" |0.756 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Nayok.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរនាយក|នគរនាយក]] | Nakhon Nayok |นครนายก​ (ណៈខនណាយ៉ុក) | align="right" |259,342 | align="right" |2,122.0 | align="right" |119.1 | align="center" |0.758 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Nakhon_Pathom_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Pathom.svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរបឋម|នគរបឋម]] | Nakhon Pathom |นครปฐม​ (ណៈខនប៉ៈថុំ) | align="right" |911,492 | align="right" |2,168.3 | align="right" |396.7 | align="center" |0.682 |- | |[[ឯកសារ:Seal Nakhon Sawan.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរសួគ៌|នគរសួគ៌]] | Nakhon Sawan |นครสวรรค์​ (ណៈខនសៈវ៉ាន់) | align="right" |1,065,334 | align="right" |9,597.7 | align="right" |111.8 | align="center" |0.752 |- |[[ឯកសារ:ธงจังหวัดนนทบุรี.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Nonthaburi.svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តនន្ទបុរី|នន្ទបុរី]] | Nonthaburi |นนทบุรี​ (ណុនថៈប៊ុរី) | align="right" |1,229,735 | align="right" |622.3 | align="right" |1,770.4 | align="center" |0.743 |- |[[ឯកសារ:Flag of Pathum Thani.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Pathum Thani.png|51x51px]]&nbsp; |[[ខេត្តបទុមធានី|បទុមធានី]] | Pathum Thani |ปทุมธานี​ (ប៉ៈធុំថានី) | align="right" |1,129,115 | align="right" |1,525.9 | align="right" |739.9 | align="center" |0.805 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Phra_Nakhon_Si_Ayutthaya_Province.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Phra Nakhon Si Ayutthaya Province (color version, Thai Fine Art Department).svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តព្រះនគរស្រីអយុធយា|ព្រះនគរស្រីអយុធយា]] | Phra Nakhon Si Ayutthaya |พระนครศรีอยุธยา (ផ្រៈណៈខនស៊ីអៈយុតថៈយ៉ា) | align="right" |808,360 | align="right" |2,556.6 | align="right" |305.9 | align="center" |0.729 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Phichit_Province.png|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Phichit.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពិចិត្រ|ពិចិត្រ]]​ (វិចិត្រ) | Phichit |พิจิตร (ភិជីត) | align="right" |541,868 | align="right" |4,531.0 | align="right" |122.0 | align="center" |0.693 |- |[[ឯកសារ:Pitsanulok flag.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal_of_Phitsanulok_Province_(without_the_name_of_province).svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពិស្ណុលោក|ពិស្ណុលោក]] (វិស្ណុលោក) | Phitsanulok |พิษณุโลก (ភីតសៈនុឡូក) | align="right" |813,852 | align="right" |10,815.8 | align="right" |78.6 | align="center" |0.724 |- |[[ឯកសារ:Phetchabun provincial flag.png|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Phetchabun.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពេជ្របូរណ៍|ពេជ្របូរណ៍]] | Phetchabun |เพชรบูรณ์ (ភេតឆៈប៊ូន) | align="right" |996,031 | align="right" |12,668.4 | align="right" |78.6 | align="center" |0.745 |- | |[[ឯកសារ:Seal of Lopburi province (1940).png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តលពបុរី|លព្វបុរី]] | Lop Buri |ลพบุรี (ឡុបប៊ុរី) | align="right" |755,854 | align="right" |6,199.8 | align="right" |121.9 | align="center" |0.742 |- | |[[ឯកសារ:Seal Samut Prakan.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|សមុទ្រប្រាការ]] | Samut Prakan |สมุทรปราการ (សៈមុតប៉្រាកាន) | align="right" |1,310,766 | align="right" |1,004.1 | align="right" |1,180.3 | align="center" |0.825 |- | |[[ឯកសារ:Seal Samut Songkhram.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសមុទ្រសង្គ្រាម|សមុទ្រសង្គ្រាម]] | Samut Songkhram |สมุทรสงคราม (សៈមុតសុងខ្រាម) | align="right" |194,057 | align="right" |416.7 | align="right" |465.7 | align="center" |0.762 |- | |[[ឯកសារ:Seal Samut Sakhon.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|សមុទ្រសាគរ]] | Samut Sakhon |สมุทรสาคร (សៈមុតសាខន) | align="right" |491,887 | align="right" |872.3 | align="right" |563.9 | align="center" |0.758 |- |[[ឯកសារ:Provincial Flag of Saraburi.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Saraburi.png|51x51px]]&nbsp; |[[ខេត្តស្រៈបុរី|ស្រៈបុរី]] | Saraburi |สระบุรี (សៈរ៉ៈប៊ុរី) | align="right" |617,384 | align="right" |3,576.5 | align="right" |172.6 | align="center" |0.798 |- | |[[ឯកសារ:Seal Sing Buri.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | Sing Buri |สิงห์บุรี (ស៊ីងប៊ុរី) | align="right" |214,661 | align="right" |822.5 | align="right" |261.0 | align="center" |0.739 |- |[[ឯកសារ:Flag of Sukhothai Province.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal of Sukhothai Province (color version).svg|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសុខោទ័យ|សុខោទ័យ]] | Sukhothai |สุโขทัย (ស៊ុខូថៃ) | align="right" |601,778 | align="right" |6,596.1 | align="right" |91.2 | align="center" |0.738 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Suphan_Buri_(province).gif|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Suphanburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តសុពណ៌បុរី|សុពណ៌បុរី]]​ (សុវណ្ណបុរី) | Suphan Buri |สุพรรณบุรี (ស៊ុផាន់ប៊ុរី) | align="right" |845,950 | align="right" |5,358.0 | align="right" |157.9 | align="center" |0.744 |- | |[[ឯកសារ:Seal Ang Thong.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តអាងថង|អាងថង]] | Ang Thong |อ่างทอง (អាងថង) | align="right" |284,970 | align="right" |968.4 | align="right" |294.3 | align="center" |0.720 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Uthai_Thani_Province.jpg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Uthaithani.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តឧទ័យធានី|ឧទ័យធានី]] | Uthai Thani |อุทัยธานี (អ៊ុថៃថានី) | align="right" |327,959 | align="right" |6,730.3 | align="right" |48.7 | align="center" |0.704 |} === ភាគខាងកើត === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- |[[ឯកសារ:Flag of Chanthaburi.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Chanthaburi.png|50x50px]] |[[ខេត្តច័ន្ទបុរី|ច័ន្ទបុរី]] | Chanthaburi |จันทบุรี (ចាន់ថៈប៊ុរី) | align="right"|514,616 | align="right"|6,338.0 | align="right"|81.2 | align="center" |0.754 |- |[[ឯកសារ:Flag of Chachoengsao Province.png|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Chachoengsao.png|50x50px]] |[[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ស្ទឹងជ្រៅ]] (ឆ្ជើងទ្រៅ) | Chachoengsao |ฉะเชิงเทรา (ឆៈឈើងសៅ) | align="right"|673,933 | align="right"|5,351.0 | align="right"|125.9 | align="center" |0.708 |- |[[ឯកសារ:Chonburi flag.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Chonburi.png|50x50px]] |[[ខេត្តជលបុរី|ជលបុរី]] | Chon Buri |ชลบุรี (ឆុនប៊ុរី) | align="right"|1,509,125 | align="right"|4,363.0 | align="right"|345.8 | align="center" |0.889 |- |[[ឯកសារ:Flag of Trat Province.jpg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Trat.png|50x50px]] |[[ខេត្តត្រាច|ត្រាច]] | Trat |ตราด (ត្រាត) | align="right"|220,921 | align="right"|2,819.0 | align="right"|78.4 | align="center" |0.675 |- |[[ឯកសារ:Flag of Prachin Buri Province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Prachinburi.png|50x50px]] |[[ខេត្តប្រាចិនបុរី|ប្រាចិនបុរី]] | Prachin Buri |ปราจีนบุรี (ប៉្រាជីនប៊ុរី) | align="right"|466,572 | align="right"|4,762.4 | align="right"|98.0 | align="center" |0.755 |- |[[ឯកសារ:Flag of Rayong.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Rayong.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តរយ៉ង|រយ៉ង]] | Rayong |ระยอง (រ៉ាក់យ៉ង) | align="right"|626,402 | align="right"|3,552.0 | align="right"|176.4 | align="center" |0.802 |- | |[[ឯកសារ:Old picture Seal Sakaeo.png|border|50x50ភីកសែល]] |[[ខេត្តស្រះកែវ|ស្រះកែវ]] | Sa Kaeo |สระแก้ว (ស្រៈកែវ) | align="right"|485,632 | align="right"|7,195.1 | align="right"|75.6 | align="center" |0.688 |} === ភាគខាងលិច === {| class="wikitable sortable" |- !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត !width="15%"|ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ !width="16%"|ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI" /> |- |[[ឯកសារ:Flag of Kanchanaburi province (2-1).svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Kanchanaburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តកញ្ចនបុរី|កញ្ចនបុរី]] (កាញ្ចនៈបុរី) | Kanchanaburi |กาญจนบุรี (កាន់ចៈណៈប៊ុរី) | align="right"|839,776 | align="right"|19,483.2 | align="right"|43.1 | align="center" |0.733 |- |[[ឯកសារ:Flag of Tak province.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Tak.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តតាក|តាក]] | Tak |ตาก (តាក) | align="right"|525,684 | align="right"|16,406.6 | align="right"|32.0 | align="center" |0.735 |- |[[ឯកសារ:Flag of Prachuap Khiri Khan.svg|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Prachuap Khiri Khan.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ប្រចួបគីរីខ័ន្ធ]] | Prachuap Khiri Khan |ประจวบคีรีขันธ์ (ប៉្រៈជួបឃីរីខាន់) | align="right"|509,134 | align="right"|6,367.6 | align="right"|80.0 | align="center" |0.868 |- |[[ឯកសារ:Flag of Petchaburi.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Phetchaburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[ខេត្តពេជ្របុរី|ពេជ្របុរី]] | Phetchaburi |เพชรบุรี (ភេតឆៈប៊ុរី) | align="right"|464,033 | align="right"|6,225.1 | align="right"|74.5 | align="center" |0.798 |- |[[ឯកសារ:Flag of Ratchaburi.svg|border|70x70px]] |[[ឯកសារ:Seal Ratchaburi.png|50x50px]]&nbsp; |[[​ខេត្ត​រាជបុរី​|រាជបុរី]] | Ratchaburi |ราชบุรี​ (រ៉ាតឆៈប៊ុរី) | align="right"|839,075 | align="right"|5,196.5 | align="right"|161.5 | align="center" |0.726 |} === ភាគខាងត្បូង === {| class="wikitable sortable" !ទង់ចង្វាត !ត្រាចង្វាត ! width="15%" |ឈ្មោះជាភាសាខ្មែរ ! width="16%" |ឈ្មោះជាតួរ៉ូម៉ាំង !ឈ្មោះជាភាសាថៃនិងពាក្យអាន ! width="9%" |ចំនួនប្រជាជន (នាក់) ! width="9%" |តំបន់ (គ.ម.២) ! width="11%" |ដង់ស៊ីតេ ប្រជាជន (នាក់/គ.ម.២) ! width="8%" |សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស<ref name="HDI">http://somchaiblessings.blogspot.com/2012/05/human-development-in-thailand.html ดัชนีการพัฒนามนุษย์ในประเทศไทย</ref> |- |[[ឯកសារ:Flag of Krabi (blue-yellow).svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Krabi.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តក្របី|ក្របី]] |Krabi |กระบี่​ (ក្រៈប៊ី) | align="right" |469,769 | align="right" |4,708.5 | align="right" |99.8 | align="center" |0.805 |- | |[[ឯកសារ:Seal of Chomphon Province.svg|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តជុម្ពរ|ជុម្ពរ]] |Chumphon |ชุมพร​ (ឈុំផន) | align="right" |509,650 | align="right" |6,010.8 | align="right" |84.8 | align="center" |0.710 |- | |[[ឯកសារ:Seal_Trang.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តត្រាំង|ត្រាំង]] |Trang |ตรัง (ត្រាំង) | align="right" |643,072 | align="right" |4,917.5 | align="right" |130.8 | align="center" |0.692 |- |[[ឯកសារ:Nakhon Si Thammarat Flag.svg|border|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Nakhon_Si_Thammarat.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តនគរស្រីធម្មរាជ|នគរស្រីធម្មរាជ]] |Nakhon Si Thammarat |นครศรีธรรมราช (ណៈខនស៊ីថាំម៉ៈរ៉ាត) | align="right" |1,557,482 | align="right" |9,942.5 | align="right" |156.6 | align="center" |0.769 |- |[[ឯកសារ:Flag of Narathiwat.svg|border|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal of Narathiwat Province (2004 version, as appeared in the Royal Thai Government Gazette).png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តនរាធិវាស|នរាធិវាស]] |Narathiwat |นราธิวาส (ណៈរ៉ាធិវ៉ាត) | align="right" |796,239 | align="right" |4,475.4 | align="right" |177.9 | align="center" |0.636 |- |[[ឯកសារ:Flag of Pattani Province.svg|border|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Pattani.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តប៉ាត់តានី|ប៉ាត់តានី]] (ប៉័ត្តានី) |Pattani |ปัตตานี (ប៉ាត់តានី) | align="right" |709,796 | align="right" |1,940.4 | align="right" |365.8 | align="center" |0.698 |- |[[ឯកសារ:Flag of Phang Nga province.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Phang Nga.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តផាំងង៉ា|ផាំងង៉ា]]​ (ព័ង្ងា) |Phangnga |พังงา (ផាំងង៉ា) | align="right" |267,491 | align="right" |4,170.9 | align="right" |64.1 | align="center" |0.758 |- |[[ឯកសារ:Flag of Phatthalung.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Provincial Seal of Phatthalung.svg|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តព័ទ្ទលុង|ព័ទ្ទលុង]] (ព័ទ្លុង) |Phatthalung |พัทลุง (ផាត់ថៈលុង) | align="right" |524,857 | align="right" |3,424.5 | align="right" |153.3 | align="center" |0.713 |- | |[[ឯកសារ:Seal_Phuket.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តភូកេត|ភូកេត]] |Phuket |ภูเก็ต (ភូកេត) | align="right" |402,017 | align="right" |543.0 | align="right" |740.3 | align="center" |0.921 |- |[[ឯកសារ:Flag of Yala province.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal Yala.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តយលា|យលា]] |Yala |ยะลา (យ៉ៈឡា) | align="right" |527,295 | align="right" |4,521.1 | align="right" |116.6 | align="center" |0.687 |- |[[ឯកសារ:Provincial Flag of Ranong.svg|គ្មានស៊ុម|71x71ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Ranong.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តរនង|រនង]] |Ranong |ระนอง (រ៉ៈណង) | align="right" |190,399 | align="right" |3,298.0 | align="right" |57.7 | align="center" |0.678 |- |[[ឯកសារ:Flag_of_Satun_Province.jpg|70x70ភីកសែល|70x70px{{ลิงก์เสีย|date=กันยายน 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}]] |[[ឯកសារ:Seal_Satun.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តស្តូល|ស្តូល]] |Satun |สตูล (សៈទូន) | align="right" |319,700 | align="right" |2,479.0 | align="right" |129.0 | align="center" |0.655 |- |[[ឯកសារ:Flag of Songkhla.svg|70x70ភីកសែល]] |[[ឯកសារ:Seal_Songkhla.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តសង្ខលា|សង្ខលា]] |Songkhla |สงขลา (សុងខ្លា) | align="right" |1,424,230 | align="right" |7,393.9 | align="right" |192.6 | align="center" |0.681 |- | |[[ឯកសារ:Seal_Surat_Thani.png|50x50ភីកសែល]]&nbsp; |[[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|សុរាស្ត្រធានី]] |Surat Thani |สุราษฎร์ธานี (ស៊ុរ៉ាតថានី) | align="right" |1,057,581 | align="right" |12,891.5 | align="right" |82.0 | align="center" |0.849 |} == សូម​មើល​ផង​ដែរ == *[[Seals of The Provinces of Thailand]] *[[Districts of Thailand]] == កំណត់ចំណាំ == {{Reflist}} == ឯកសារយោង == * {{cite book|author=[[Tej Bunnag]]|title=The provincial administration of Siam, 1892-1915: the Ministry of the Interior under Prince Damrong Rajanubhab|isbn=0-19-580343-4|location=Kuala Lumpur; New York|publisher=Oxford University Press|year=1977}} * [https://web.archive.org/web/20040103145859/http://www.dopa.go.th/English Department of Provincial Administration] * {{statoids|id=uth|title=Provinces of Thailand}} ==External links== {{Commons category|Provinces of Thailand}} * [http://www.forvo.com/tag/provinces_in_thailand/ Pronunciation of provinces in Thailand at www.forvo.com] * [http://www.referencethai.com/ Reference Thailand ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619221606/http://referencethai.com/ |date=2013-06-19 }} <!-- ==See also (now this section is redundant)== *[[Subdivisions of Thailand]]--> {{Provinces of Thailand}} {{Articles on first-level administrative divisions of Asian countries}} {{DEFAULTSORT:List Of Provinces Of Thailand (With Census Data)}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តនៅប្រទេសថៃ]] eejo71tt4hycnr93drcap5k62p3wbqn 0 49392 340598 298476 2026-09-18T18:08:27Z Ziv 45268 ([[c:GR|GR]]) [[File:Vivo logo 2019.svg]] → [[File:Vivo (China) logo.svg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 340598 wikitext text/x-wiki '''បច្ចេកវិទ្យាទំនាក់ទំនងវីវ៉ូខូអិលធីឌី''' ([[ភាសាអង់គ្លេស]] : Vivo Communication Technology Co. Ltd.) គឺជាក្រុមហ៊ុនបច្ចេកវិទ្យាពហុជាតិសាសន៍របស់ចិន ដែលមានទីស្នាក់ការនៅទីក្រុង[[ដុងក្វាន]] នៅ[[ខេត្តក្វាងតុង]] ដែលរចនានិងអភិវឌ្ឍ[[ស្មាតហ្វូន]] គ្រឿងបន្លាស់ស្មាតហ្វូន កម្មវិធីនិងសេវាកម្មអនឡាញ។ ក្រុមហ៊ុនបង្កើតកម្មវិធីសម្រាប់ទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួន ចែកចាយតាមរយៈវី-អេបស្ដ្រល (V-Appstore) របស់ខ្លួន ដោយអ៊ីម៉េណាជឺរ (iManager) រួមបញ្ចូលនៅក្នុងកម្មសិទ្ធិរបស់ពួកគេ ប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការអេនដ្រយ (Android) ដែលមានមូលដ្ឋានលើ Origin OS នៅចិនដីគោក និង Funtouch OS នៅកន្លែងផ្សេងទៀតដែលមានបុគ្គលិក ១មុឺននាក់ ចាប់តាំងពីបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំំំំ២០០៩ វីវ៉ូបានពង្រីកទីផ្សារពិភពលោករបស់ខ្លួន ដោយបម្រើអ្នកប្រើប្រាស់ជាង ៤០០លាននាក់ជាមួយនឹងផលិតផល និងសេវាកម្មទូរស័ព្ទរបស់ខ្លួនទៅកាន់ជាង ៦០ប្រទេស និងតំបន់។[[ឯកសារ:Vivo (China) logo.svg|រូបភាពតូច|និមិត្តសញ្ញាផ្លាកនៃវីវ៉ូ]] [[ឯកសារ:Vivo X50 Pro.jpg|រូបភាពតូច|ប្រភេទទូរសព្ទ Vivo X50 Pro]] == ឯកសារយោង == 3u5drfnmx1e897emw2iohwwiqa6h6ih 0 53123 340628 339119 2026-09-19T03:40:28Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340628 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Maharani_Vijaya_Raje_Scindia_of_Gwalior,_ca.1940.jpg|រូបភាពតូច|Maharani Vijaya Raje Scindia នៃ Gwalior ស្លៀកពាក់សារី, ឆ្នាំ ១៩៤០ ។]] '''សារី''' (ហៅផងដែរថា '''សារែ''', '''សារេ''' <ref>{{Cite encyclopedia|title=sari ''also'' saree|year=2022|location=|url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=sari}}</ref> ឬ '''សាដី''' ) គឺជា ក្រណាត់ (ក្រណាត់) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_1pEAAAAYAAJ|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|date=1997|isbn=978-0-9661496-1-6}}</ref> និង [[សំលៀកបំពាក់|សម្លៀកបំពាក់]] របស់ស្ត្រីនៅក្នុង ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ <ref>{{Cite book|title=The Sari|year=1995|location=New York|isbn=978-0-8109-4461-9}}</ref> វា​មាន ​ក្រណាត់​ត្បាញ ​ដែល​មិន​ទាន់​បាន​ដេរ​ដែល​បាន​រៀប​ចំ​លើ​ដងខ្លួន​ជា ​សម្លៀក​បំពាក់ ដោយ​ចុង​ម្ខាង​ជាប់​នឹង​ចង្កេះ ចំណែក​ចុង​ម្ខាង​ទៀត​ដាក់​លើ​ស្មា​ម្ខាង​ដូច​ជា ​លួច, <ref>{{Cite web |title=History of Sari and Draping Styles &#124; JD Institute of Fashion Technology |url=https://jdinstituteoffashiontechnology.com/history-of-sari-and-draping-styles/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508081154/https://jdinstituteoffashiontechnology.com/history-of-sari-and-draping-styles/ |archive-date=8 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0O9je9dECH8C&q=sari&pg=PA121|title=Thai Art with Indian Influences|isbn=9788170170907|year=1979}}</ref> ជួនកាល​មាន​ផ្នែក​មួយ​នៃ ​ពាក់កណ្ដាល ។ វាអាចប្រែប្រួលពី ៤.៥ ទៅ ៩ យ៉ាត (៤.១ ដល់ ៨.២ ម៉ែត្រ) ក្នុងប្រវែង <ref>{{Cite book|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|location=New York|isbn=978-0-9661496-1-6}}</ref> និង ២៤ ទៅ ៤៧ អ៊ីង (៦០ ទៅ ១២០ សង់ទីម៉ែត្រ) ទទឹង <ref>{{Cite book|title=Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping|year=1997|location=New York|page=6}}</ref> និងជាទម្រង់ សម្លៀកបំពាក់ជនជាតិ ក្នុង [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] [[បង់ក្លាដែស]] [[ស្រីលង្កា]] [[នេប៉ាល់]] និង [[ប៉ាគីស្ថាន]] ។ មាន​ឈ្មោះ និង​រចនាប័ទ្ម​ផ្សេងៗ​នៃ​ការ​ផលិត​និង​ការ​ប៉ាក់​សារី ដែល​ជា​ទូទៅ​បំផុត​គឺ​រចនាប័ទ្ម ​នីវី ។ <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_1pEAAAAYAAJ|title=Saris: an illustrated guide to the Indian art of draping|date=1997|pages=55|isbn=9780966149616|language=en|quote=Women of Andhra Pradesh claim that the modern sari is their own traditional drape . . . this claim is probably true.}}</ref> <ref name="Vijay Singh Katiyar">{{Cite book|title=Indian saris : traditions, perspectives, design|date=2009|location=New Delhi|isbn=9788183281225|pages=211|url=https://books.google.com/books?id=8RjgPQAACAAJ}}</ref> វានៅតែជាម៉ូដទាន់សម័យនៅក្នុងឧបទ្វីបឥណ្ឌា ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសម្លៀកបំពាក់ផ្លូវការនៅក្នុងប្រទេសផងដែរ។ <ref name="hinduismtoday">{{Cite web |title=Sari, Always in Vogue |url=https://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=4605 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120531095310/https://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=4605 |archive-date=2012-05-31 |access-date=2018-03-09 |publisher=[[Hinduism Today]]}}</ref> == និរុត្តិសាស្ត្រ == ពាក្យ [[ភាសាហិណ្ឌី|ហិណ្ឌូ]] សារី ( {{Lang|hi|साड़ी}} ), <ref name="Annandale1892">{{Cite book|title=The Imperial Dictionary and Encyclopedia of Knowledge Unabridged|date=1892|page=792|language=en}}</ref> ពិពណ៌នាជា [[សំស្ក្រឹត|ភាសាសំស្ក្រឹត]] សាដី <ref name="Oxford University Press">{{Cite book|title=The Oxford Hindi-English Dictionary|year=1997|isbn=978-0-19-864339-5|page=1003}}</ref> ដែលមានន័យថា 'បន្ទះក្រណាត់' <ref name="Monier-Williams 1995 1063">{{Cite book|title=A Sanskrit-English Dictionary|author-link=Monier Monier-Williams|year=1995|location=Delhi|isbn=978-81-208-0065-6|page=1063|url=http://www.sanskrit-lexicon.uni-koeln.de/monier/index.html}}</ref> និង {{Lang|pi|शाडी}} សាឌី ជា [[ភាសាបាលី]] ಸೀರೆ ឬ ''សីរេ'' នៅក្នុង Kannada និងដែលបានវិវត្តទៅជា សារី នៅក្នុងភាសាឥណ្ឌាសម័យទំនើប។ <ref name="Kapoor 2002 6422 pg no. starts from 6130">{{Cite book|title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious, administrative, ethnological, commercial and scientific. Reunion-Satya Yauvana, Volume 20|year=2002|page=6422 (pg no. starts from 6130)|url=https://books.google.com/books?id=Ieypjy0k2TsC&pg=PA6422|quote=The etymology of the word sari is from the Sanskrit 'sati', which means strip of cloth. This evolved into the Prakriti 'sadi', and was later anglicised into sari|isbn=978-81-7755-257-7}}</ref> ពាក្យ សាដិក ត្រូវបានលើកឡើងថា ពិពណ៌នាអំពី [[ព្រះធម៌|ធម៌]] របស់នារីក្នុងអក្សរសិល្ប៍ [[សំស្ក្រឹត|សំស្រ្កឹត]] និងអក្សរសិល្ប៍ពុទ្ធសាសនាហៅថា [[ជាតក]] ។ នេះអាចស្មើនឹងសារីសម័យទំនើប។ <ref name="Sachidanand" /> ពាក្យសម្រាប់ bodice ស្ត្រី, choli បានវិវត្តពីបុរាណ ស្តនបដ្ដ ។ ''Rajatarangini'' ដែលជាស្នាដៃអក្សរសាស្ត្រសតវត្សទីដប់ដោយ Kalhana ចែងថា choli ពី Deccan ត្រូវបានណែនាំនៅក្រោមព្រះរាជបញ្ជានៅ Kashmir ។ <ref name="Vijay Singh Katiyar"/> == ប្រភពដើមនិងប្រវត្តិសាស្រ្ត == {{Multiple image|caption3=[[Tara (Buddhism)|Tara]] depicted in ancient ''three-piece'' attire, c. 11th century CE.|image2=A Lady Enjoying Her Drink.jpg}} ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃក្រណាត់ដូចសារីអាចត្រូវបានគេតាមដានត្រលប់ទៅប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ ២៨០០-១៨០០ មុនគ.ស. នៅជុំវិញផ្នែកភាគពាយ័ព្យនៃ ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ កប្បាស ត្រូវបានដាំដុះ និងត្បាញជាលើកដំបូងនៅលើឧបទ្វីបឥណ្ឌា ប្រហែលសហវត្សទី ៥ មុនគ.ស. <ref>Stein, Burton (1998). ''A History of India''. Blackwell Publishing. {{ISBN|0-631-20546-2}}, p. 47</ref> ថ្នាំជ្រលក់ដែលប្រើក្នុងកំឡុងពេលនេះនៅតែប្រើប្រាស់ដដែល ជាពិសេស indigo lac madder ក្រហម និង រមៀត ។ <ref name="Harrapa">{{Cite web |title=What did the Indus people wear and what material were their clothes made of? |url=http://a.harappa.com/content/what-did-indus-people-wear-and-what-material-were-their-clothes-made |access-date=26 December 2015 |publisher=Harappa.com}}</ref> សូត្រ ត្រូវបានត្បាញប្រហែលឆ្នាំ ២៤៥០ មុនគ.ស. និង ២០០០ មុនគ.ស.។ <ref name="nat">{{Cite journal|last=Abbott|first=Phill|date=19 February 2009|title=Rethinking silk's origins : Nature News|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2009-02-19_457_7232/page/945|journal=Nature|volume=457|issue=7232|pages=945|doi=10.1038/457945a|pmid=19238684|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Good|first=I.L.|last2=Kenoyer|first2=J.M.|last3=Meadow|first3=R.H.|year=2009|title=New evidence for early silk in the Indus civilization|url=https://dash.harvard.edu/bitstream/1/14117751/1/287832.pdf|journal=Archaeometry|volume=50|issue=3|page=457|bibcode=2009Archa..51..457G|doi=10.1111/j.1475-4754.2008.00454.x}}{{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Multiple image|caption3=}} == រចនាប័ទ្មនៃ draping == [[ឯកសារ:Styles_of_Sari.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|466x466ភីកសែល|ឆ្នាំ ១៩២៨ ការ​បង្ហាញ​ម៉ូដ​ផ្សេង​គ្នា​នៃ សារី, gagra choli និង shalwar kameez ពាក់​ដោយ​ស្ត្រី [[អាស៊ីខាងត្បូង|​អាស៊ី​ខាង​ត្បូង]] ។]] មានវិធីច្រើនជាង ៨០ ដែលត្រូវបានកត់ត្រាទុកដើម្បីពាក់សារី។ <ref>{{Cite web |last=Anita Rao Kashi |title=How to Wear a Sari in India |url=http://www.worldhum.com/features/how-to/wear_a_sari_20071025/ |access-date=18 March 2012 |publisher=World Hum}}</ref> រចនាប័ទ្មទូទៅបំផុតគឺសម្រាប់សារីត្រូវបានរុំជុំវិញចង្កេះជាមួយនឹងចុងរលុងនៃ drape ត្រូវពាក់លើស្មា, លាតត្រដាងផ្ចិត។ <ref>{{Cite web |date=13 February 2020 |title=The History of Indian Sarees – Hatena Blog |url=https://nidhishekhawat.hatenablog.com/entry/2020/02/13/170702 |access-date=20 March 2020 |website=nidhishekhawat.hatenablog.com}}</ref> ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ សារីអាចត្រូវបានប៉ាក់ក្នុងរចនាប័ទ្មខុសៗគ្នាជាច្រើន ទោះបីជារចនាប័ទ្មខ្លះត្រូវការសារីនៃប្រវែង ឬទម្រង់ជាក់លាក់ក៏ដោយ។ Ṛta Kapur Chishti ជា អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត សារី និងជាអ្នកប្រាជ្ញ ផ្នែកវាយនភណ្ឌ ដែលទទួលស្គាល់នោះ បានចងក្រងជាឯកសារ ១០៨ វិធីនៃការស្លៀកពាក់សារីនៅក្នុងសៀវភៅរបស់នាងដែលមានចំណងជើងថា 'Saris: Tradition and Beyond' ។ សៀវភៅនេះកត់ត្រានូវផ្ទាំងក្រណាត់សារីនៅទូទាំងរដ្ឋចំនួន ១៤ នៃរដ្ឋ គុជរាជ, មហារាស្ត្រ, Goa, Karnataka, Kerala, Tamil Nadu, Andhra Pradesh, Odisha, West Bengal, Jharkhand, Bihar, Chhattisgarh, មធ្យប្រទេស, Telangana និង ឧត្ដរប្រទេស ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=M6PgPwAACAAJ&q=saris+of+india+++rta+kapur|title=Saris of India: Tradition and Beyond|date=2010|publisher=Roli Books, Lustre Press|isbn=9788174363749|language=en}}</ref> សារីSeries, <ref>{{Cite web |date=2018-03-31 |title=Sari story: How its 108 wearing styles represent India, its people – and their many mutinies |url=https://www.firstpost.com/living/sari-story-how-its-108-wearing-styles-represent-india-its-people-and-their-many-mutinies-4412991.html |access-date=2020-09-28 |website=Firstpost}}</ref> ជាគម្រោងមិនស្វែងរកប្រាក់ចំណេញដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ គឺជារឿងភាគឌីជីថល <ref>{{Cite web |last=Ap |first=Tiffany |date=2017-10-12 |title=Styling the Sari: New Anthology Broadens Sartorial Reach of Indian Garment |url=https://wwd.com/fashion-news/textiles/sari-india-drapes-border-fall-malika-kashyap-the-sari-series-10949571/ |access-date=2020-09-28 |website=Women's Wear Daily |language=en}}</ref> ដែលចងក្រងឯកសារអំពីក្រណាត់ទេសឯកប្រចាំតំបន់របស់ប្រទេសឥណ្ឌាដែលផ្តល់នូវភាពយន្តខ្លីជាង ៨០ អំពីវិធីកាត់ស្ទីលផ្សេងៗ។ [[មនុស្សសាស្រ្ត|អ្នកស្រាវជ្រាវ]] វប្បធម៌ជនជាតិបារាំង និងអ្នកស្រាវជ្រាវសារី Chantal Boulanger បានចាត់ថ្នាក់ក្រណាត់សារីទៅជាគ្រួសារដូចខាងក្រោម៖ * Nivi sari – style originally worn in Deccan region; besides the modern nivi, there is also the ''Nauvari'', ''kaccha'' or ''kasta nivi'', where the pleats are passed through the legs and tucked into at the back. This allows free movement while covering the legs. * Bihar, Uttar Pradesh, Gujarati, Rajasthani – It is worn similar to nivi style but with loose end of sari ''aanchal'' or ''pallu'' placed in the front, therefore this style is known as ''sidha anchal'' or ''sidha pallu or sojha paala.'' After tucking in the pleats similar to the nivi style, the loose end is taken from the back, draped across the right shoulder, and pulled across to be secured in the back. This style is also worn by Punjabi Hindus and Sindhi Hindus. * Bengali and Odia style is worn with single box-pleat.<ref>{{Cite web |title=Regional Styles of Wearing A Sari By Indian Women |url=http://www.eslarrenterprise.co.in/blog/ladies-fashion-garments/sarees/regional-styles-of-wearing-a-sari-by-indian-women/}}</ref> Traditionally the Bengali style is worn with single box pleat where the sari is wrapped around in an anti-clockwise direction around the waist and then a second time from the other direction. The loose end is a lot longer and that goes around the body over the left shoulder. There is enough cloth left to cover the head as well. The Brahmika sari was introduced to Bengal by Jnanadanandini Devi after her tour in Bombay in 1870. Jnanadanandini improvised upon the sari style worn by Parsi and Gujarati women, which came to be known as Brahmika style. * Himalayan – Kulluvi Pattu is traditional form of woollen sari worn in Himachal Pradesh, similar variation is also worn in Uttarakhand. * [[នេប៉ាល់|Nepali]]: Nepal has many different varieties of draping sari, today the most common is the Nivi drape. The traditional Newari sari drape is, folding the sari till it is below knee length and then wearing it like a nivi sari but the pallu is not worn across the chest and instead is tied around the waist and leaving it so it drops from waist to the knee, instead the pallu or a shawl is tied across the chest, by wrapping it from the right hip and back and is thrown over the shoulders. Saris are worn with blouse that are thicker and are tied several times across the front. The Bhojpuri, Maithil and Awadhi speaking community wears the sari sojha palla like the Gujarati drape. The women of the Rajbanshi communities traditionally wear their sari with no choli and tied below the neck like a towel but today only old women wear it in that style and the nivi and the Bengali drapes are more popular today. The Nivi drape was popularised in Nepal by the Shah royals and the Ranas. * Nauvari and Kasta: this drape is worn similar to ancient form of navi sari worn in ''"Kacche"'' style where pleats in the front are tucked in the back, though there are many regional and societal variations. The style worn by [[ព្រាហ្មណ៍|Brahmin]] women differs from that of the Marathas. The style also differs from community to community. This style is popular in Maharashtra and Goa. * Madisar – this drape is typical of Iyengar/Iyer Brahmin ladies from Tamil Nadu. Traditional Madisar is worn using 9 yards sari.<ref>{{Cite web |date=5 February 2013 |title=Madisar Pudavai |url=http://tamilnadu.com/fashion/madisar-pudavai.html |publisher=Tamilnadu.com}}</ref> * The Parsi 'gara' is worn by Zoroastrian women in Gujarat in India and Sindh in Pakistan, it is worn similar to ''sidha pallu'', it unique compared to traditional sari due to its Chinese style embroidery. * Pin Kosuvam – this is the traditional Tamil Nadu style * Kodagu style – this drape is confined to ladies hailing from the Kodagu district of Karnataka. In this style, the pleats are created in the rear, instead of the front. The loose end of the sari is draped back-to-front over the right shoulder, and is pinned to the rest of the sari. * ''Gobbe Seere'' – This style is worn by women in the Malnad or Sahyadri and central region of Karnataka. It is worn with 18 molas sari with three-four rounds at the waist and a knot after crisscrossing over shoulders. * Karnataka – In Karnataka, apart from traditional Nivi sari, sari is also worn in ''"Karnataka Kacche"'' drape, kacche drape which shows nivi drape in front and kacche in back, there are Four kacche styles known in Karnataka – "''Hora kacche''", "''Melgacche''" ,"''Vala kacche''" or "''Olagacche''" and "'' Hale Kacche''". * Kerala sari style – the two-piece sari, or Mundum Neryathum, worn in Kerala. Usually made of unbleached cotton and decorated with gold or coloured stripes and/or borders. * Kunbi style or ''denthli'': Goan Kunbis and Gauda, and those of them who have migrated to other states use this way of draping sari or ''kappad'', this form of draping is created by tying a knot in the fabric below the shoulder and a strip of cloth which crossed the left shoulder was fasten on the back.<ref name="kunbi">{{Cite news|last=Sikka|first=Raghav|title=Wendell Rodricks showcase|work=Hindustan Times|location=New Delhi|url=http://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/wendell-rodricks-showcases-colours-of-goa/story-q4v0nmamOOwfkDDitMq6tK.html|access-date=25 December 2015}}</ref> * Riha-Mekhela, Kokalmora, Chador/Murot Mora Gamusa – This style worn in Assam is a wrap around style cloth similar to other Southeast Asian garments. it is originally a four-set of separate garments known ''Riha-Mekhela'', ''Kokalmora'', ''Chador'' or ''Murot Mora Gamusa''. The bottom portion, draped from the waist downwards is called ''Mekhela''. The ''Riha'' or ''Methoni'' is wrapped and often secured by tying them firmly across the chest, covering the breasts originally but now it is sometimes replaced by blouse from mainland India. The ''Kokalmora'' was used originally to tie the ''Mekhela'' around the waist and keep it firm. * ''Innaphi'' and ''Phanek'' – This style of clothing worn in Manipur is also worn with three-set garment known as ''Innaphi'' Viel, ''Phanek'' lower wrap and long sleeved ''choli''. It is somewhat similar to the style of clothing worn in Assam. * Jainsem – It is a Khasi style of clothing worn in Khasi which is made up of several pieces of cloth, giving the body a cylindrical shape. === រូបថតប្រវត្តិសាស្ត្រ និងរចនាប័ទ្មតំបន់ === <gallery> ឯកសារ:Shri_Lakshmi_Lustrated_by_Elephants_(Gaja-Lakshmi)_LACMA_M.85.62_(cropped).jpg|alt=Plaque of goddess Lakshmi dressed in ancient sari, 1st century BCE| បន្ទះរបស់ព្រះនាង លក្ស្មី ស្លៀកពាក់សារីបុរាណ សតវត្សទី១ មុនគ.ស ឯកសារ:MET_h1_1990.281.jpg|alt=Plaque with female figure dressed in ancient variation of sari, 1st century BCE.| បន្ទះដែលមានរូបស្រីស្លៀកពាក់បែបបុរាណនៃសារី សតវត្សទី ១ មុនគ.ស។ ឯកសារ:Female_figure_holding_a_fan,_Kausambi,_terracotta,_200_BCE.jpg|alt=Female figure dressed in ancient form of sari, 200 BCE| តួស្រីស្លៀកពាក់ជាសារីបុរាណ ឆ្នាំ២០០ មុនគ.ស ឯកសារ:Female_figure,_Kausambi,_Uttar_Pradesh,1st_century_BCE.jpg|alt=Female figure dressed in early form of sari, 1st century BCE| តួស្រីស្លៀកពាក់ជាសារីដើមសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស ឯកសារ:Female_figure_with_a_hand-fan,_Kausambi,_Uttar_Pradesh,_1st_century_BCE.jpg|alt=Female figure dressed in early form of sari, 1st century BCE| តួស្រីស្លៀកពាក់ជាសារីដើមសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស ឯកសារ:(Detail)_Rear_Side_-_Stupa_1_-_Sanchi_Hill_2013-02-21_4484-4487.jpg|alt=Women dressed in ancient form of sari, 1st century BCE| ស្ត្រីស្លៀកពាក់បែបបុរាណនៃសារី សតវត្សទី១ មុនគ.ស ឯកសារ:Ajanta_Paintings.jpg|alt=Women in choli (blouse) and antariya c. 320 CE, Gupta Empire| ស្ត្រីនៅក្នុង ''choli'' (អាវ) និង antariya ប្រហែល គ.ស. ចក្រភពហ្គូតា ឯកសារ:Detail_of_a_leaf_with_the_birth_of_mahavira.jpg|alt=Kalpa Sūtra manuscript c. 1375 CE| សាត្រាស្លឹករឹត Kalpa Sūtra ប្រហែល១៣៧៥ គ.ស ឯកសារ:Detail_from_Kalpa_Sutra_Manuscript,_c.1375–1400.jpg|alt=Dancing women depicted in three-piece attire, Kalpa Sutra manuscript 1375 CE.| ស្ត្រី​រាំ​ដែល​ពណ៌នា​ក្នុង​សម្លៀកបំពាក់​បី​ដុំ​, សាត្រាស្លឹករឹត Kalpa Sutra ឆ្នាំ ១៣៧៥ គ.ស. ឯកសារ:Praying_woman,_detail_from_Kalpa_Sutra_Manuscript,_c.1375–1400.jpg|alt=Women dressed in sari, Kalpa sutra manuscript, ca 1375 CE.| ស្ត្រីស្លៀកពាក់សារី សាត្រាស្លឹករឹត Kalpa sutra ឆ្នាំ ១៣៧៥ គ.ស. ឯកសារ:Details_from_cotton_tapestry,_ca.1640-50_(3).jpg|alt=Women dressed in sari, deccan, ca.1640-50| ស្ត្រីស្លៀកពាក់ sari, deccan, ប្រហែលឆ្នាំ១៦៤០-១៦៥០ ឯកសារ:Flames_of_unrequited_passion_arise_from_Mahji_as_she_mourns_for_her_lost_beloved._Deccan,_c._1600.jpg|alt=Women dressed in sari, c.1600s.| ស្ត្រីស្លៀកពាក់សារីឆ្នាំ ១៦០០ ។ ឯកសារ:Malla-queen_of_Bhaktapur.jpg|alt=Bronze portrait of Malla queen, 1696-1722 CE, Nepal.| រូបសំរឹទ្ធនៃមហាក្សត្រិយានី Malla, ១៦៩៦-១៧២២ គ.ស. ប្រទេសនេប៉ាល់។ ឯកសារ:Gujrati_Sari.jpg|alt=Girl in Gujarati sari; in this style, the loose end is worn on the front| ក្មេងស្រីនៅ Gujarati sari; នៅក្នុងរចនាប័ទ្មនេះ, ចុងរលុងត្រូវបានពាក់នៅលើផ្នែកខាងមុខ ឯកសារ:Tamil_Sari.jpg|alt=Woman in Tamil sari; in this style, the loose end is wrapped around the waist|ស្ត្រីនៅក្នុង Tamil sari; នៅក្នុងរចនាប័ទ្មនេះចុងរលុងត្រូវបានរុំជុំវិញចង្កេះ ឯកសារ:Bengali_Sari.jpg|alt=Girl in Bengali sari; in this style sari is worn without any pleats| ក្មេងស្រីនៅ Bengali sari; នៅក្នុងរចនាប័ទ្មនេះ sari ត្រូវបានពាក់ដោយគ្មាន pleats ណាមួយ។ ឯកសារ:Jnanadanandini_Devi.JPG|alt=Jnanadanandini Devi styling the Bengali drape with British-style blouse with lace collar| Jnanadanandini Devi រចនាម៉ូដសម្លៀកបំពាក់បង់ក្លាដែសជាមួយនឹងអាវបែបអង់គ្លេសជាមួយនឹងកអាវចរ ឯកសារ:Hermann_Linde_-_Girl_standing_in_a_veranda_wearing_a_Pochampalli_sari_(ca.1895).jpg|alt=Girl in Pochampally Ikkat sari worn in Nivi style, 1895 CE| ក្មេងស្រីនៅក្នុង Pochampally Ikkat sari ពាក់នៅក្នុងរចនាប័ទ្ម Nivi, ១៨៩៥ ឯកសារ:Marathi_Women.jpg|alt=Woman in Nauvari sari| ស្ត្រីនៅ Nauvari sari ឯកសារ:Tanjore_sadir_temple_dancer_Gnyana_seated_-_L’Ancien_musee_des_colonies,_Fedor_Jagor,_ca._1850.jpg|alt=Tamil dancer dressed in sari, c. 1850| អ្នករាំតាមីលស្លៀកពាក់សារី, គ. ១៨៥០ </gallery> mv1j48pjuavng0vwi0w3m6hrl24amuy 0 53662 340594 335198 2026-09-18T15:01:21Z ~2026-50443-48 53020 /* រចនាសម្ព័ន្ធស្ថានីយ៍ */ 340594 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Miaoli Station east 20150426.jpg|រូបភាពតូច|អគារសំខាន់នៅខាងកើតស្ថានីយ៍រថភ្លើង Miaoli]] ស្ថានីយ៍រថភ្លើង Miaoli មានទីតាំងនៅក្រុង Miaoli ស្រុក Miaoli ហើយជាស្ថានីយ៍រថភ្លើងមួយនៅលើខ្សែរថភ្លើង Taichung នៃរដ្ឋបាលផ្លូវដែកតៃវ៉ាន់។ វានៅជាប់នឹងសាលតាំងពិព័រណ៍វត្ថុបុរាណផ្លូវដែក Miaoli ដែលជាសាលតាំងពិព័រណ៍យានយន្តផ្លូវដែកដំបូងគេរបស់តៃវ៉ាន់។ ==ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃស្ថានីយ៍== ស្ថានីយ៍នេះត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងនៅឆ្នាំ 1903 ក្នុងអំឡុងពេលកាន់កាប់របស់ជប៉ុននៅតៃវ៉ាន់។ បន្ទាប់ពីការជួសជុលជាច្រើនលើក ស្ថានីយ៍បច្ចុប្បន្នគឺជាស្ថានីយ៍ជំនាន់ទីបួន ហើយត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាស្ថានីយ៍ដោយរដ្ឋបាលផ្លូវដែកតៃវ៉ាន់។ វាគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងទីក្រុងម៉ៃអូលី។ លើសពីនេះ ការប្រកាសឈ្មោះស្ថានីយ៍ត្រូវបានធ្វើឡើងជាបីភាសា៖ ភាសាហាក់កា ភាសាតៃវ៉ាន់ និងភាសាម៉ាន់ដារីន។ ក្នុងចំណោមនោះ ការប្រកាសឈ្មោះស្ថានីយ៍ហាក់កា និងតៃវ៉ាន់គឺផ្អែកលើការបញ្ចេញសំឡេងនៃឈ្មោះបុរាណរបស់ទីក្រុងម៉ៃអូលី។ ==រចនាសម្ព័ន្ធស្ថានីយ៍== [[File: 20260623 155140 TRA Miaoli Traffic Circle.jpg |thumb|រង្វង់មូលដឹកជញ្ជូនស្ថានីយ៍ Miaoli]] [[File:Miaoli Station east old and the new 20150426.jpg|thumb|ការរួមរស់នៃអគារស្ថានីយ៍ចាស់ និងថ្មី]] [[File:苗栗車站月台.jpg|thumb|វេទិកាស្ថានីយ៍ Miaoli]] *នេះជាអគារឆ្លងកាត់ស្ថានីយ៍។ *ច្រកចូលស្ថានីយ៍៖ បែរមុខទៅទិសខាងកើតគឺជាស្ថានីយ៍ខាងមុខ (ច្រកចូលសំខាន់ទៅកាន់ផ្លូវហាយវេ) បែរមុខទៅទិសខាងលិចគឺជាស្ថានីយ៍ខាងក្រោយ (ច្រកចូលខាងក្រោយទៅកាន់ផ្លូវយីងកៃ)។ *បច្ចុប្បន្នមានវេទិកាច្រាំងមួយ និងវេទិកាកោះមួយ។ *ស្ថានីយ៍នេះត្រូវបានបំពាក់ដោយជណ្តើរយន្តសម្រាប់ជនពិការ។ == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == *[https://www.railway.gov.tw/tra-tip-web/tip/tip00H/tipH41/viewStaInfo/3160 臺灣鐵路公司 – 苗栗車站] l8qqn4301i1ko21p2ez39mpthsqg4cw 0 54839 340622 340548 2026-09-19T01:43:09Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340622 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ប៊ុយការែស</div> <div class="nickname ib-settlement-native" lang="RO"><span title="Romanian-language text"><span lang="ro">București</span></span></div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[București - Ilfov|រដ្ឋធានី និងទីក្រុងធំបំផុត]]</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ទីក្រុងប៊ុយការែស |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:280px;max-width:280px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:278px;max-width:278px"><div style="infobox;height:166px;overflow:hidden">[[File:Bucharest_University_Square_(cropped).jpg|276x276ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">University Square</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:185px;max-width:185px"><div style="infobox;height:113px;overflow:hidden">[[File:Biblioteca_Central_de_la_Universidad_de_Bucarest,_Bucarest,_Rumanía,_2016-05-29,_DD_71.jpg|183x183ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">បណ្ណាល័យសាកលវិទ្យាល័យកណ្តាល</div></div><div class="tsingle" style="width:91px;max-width:91px"><div style="infobox;height:113px;overflow:hidden">[[File:56_Calea_Victoriei,_Bucharest_(01).jpg|113x113ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">វិថីជ័យជម្នះ</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:138px;max-width:138px"><div style="infobox;height:102px;overflow:hidden">[[ឯកសារ:Arcul de Triumf.JPG|136x136ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">អាគុល ដឺ ទ្រីយ៉ុម</div></div><div class="tsingle" style="width:138px;max-width:138px"><div style="infobox;height:102px;overflow:hidden">[[File:Ateneo_Rumano,_Bucarest,_Rumanía,_2016-05-29,_DD_73.jpg|136x136ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">សាលមហោស្រពរ៉ូម៉ានី</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:198px;max-width:198px"><div style="infobox;height:110px;overflow:hidden">[[ឯកសារ:Bucharest Day 1 - Unirii (9327523715).jpg|196x196ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">រាជវាំងនៃសភាជាតិ</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:78px;max-width:78px"><div style="infobox;height:110px;overflow:hidden">[[File:Palatcec2.jpg|111x111ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">រាជវាំងស៊ីអ៊ីស៊ី</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:278px;max-width:278px"><div style="infobox;height:89px;overflow:hidden">[[File:BucharestSkyline.png|276x276ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">សង្កាត់ផ្លូរ៉េសកា</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /> <div class="ib-settlement-cols"> <div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[File:ROU_Bucharest_Flag.svg|border|100x100ភីកសែល|Flag of Bucharest]]<div class="ib-settlement-caption-link">ទង់</div></div></div></div><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"></div><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[File:Coat_of_arms_of_Bucharest,_Romania.svg|100x100ភីកសែល|Coat of arms of Bucharest]]<div class="ib-settlement-caption-link">និមិត្តសញ្ញា</div></div><div class="ib-settlement-cols-cell">[[File:Word_mark_of_Bucharest.svg|class=skin-invert|99x99ភីកសែល]]<div class="ib-settlement-caption-link">Logo</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ឈ្មោះហៅក្រៅ:&nbsp;<div class="ib-settlement-nickname nickname">ប៉ារីសនៃបូព៌ា / ប៉ារីសតូច</div> |- class="mergedrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |បាវចនា:&nbsp;<div class="ib-settlement-nickname nickname"> <span title="Romanian-language text">''Patria și dreptul meu''</span><br /><br />('មាតុភូមិ និងសិទ្ធិរបស់ខ្ញុំ')</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |<mapframe height="200" frameless="1" align="center" width="250">[ {"properties":{"title":"Bucharest","fill-opacity":0.1,"stroke":"#FF0000","stroke-width":2,"fill":"#606060"},"type":"ExternalData","service":"geoshape","ids":"Q19660"}, {"properties":{"stroke-width":2,"stroke":"#FF0000","title":"Bucharest"},"type":"ExternalData","service":"geoline","ids":"Q19660"}, {"type":"Feature","geometry":{"coordinates":[26.10388888888889,44.4325],"type":"Point"},"properties":{"marker-color":"#5E74F3","title":"Bucharest","marker-symbol":"town"}} ]</mapframe><div class="infobox-caption">Interactive map of Bucharest</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:Relief_Map_of_Romania.png|class=notpageimage noviewer|250x250ភីកសែល|Bucharest is located in Romania]]<div class="od notheme" style="top:79.755%;left:61.039%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|តំនភ្ជាប់=|class=notpageimage noviewer|8x8ភីកសែល|Bucharest]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Bucharest</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location of Bucharest in Romania</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Romania</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|250x250ភីកសែល|Bucharest is located in Europe]]<div class="od notheme" style="top:72.058%;left:62.621%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|តំនភ្ជាប់=|class=notpageimage noviewer|8x8ភីកសែល|Bucharest]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Bucharest</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Bucharest (Europe)</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Europe</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bucharest&params=44_25_57_N_26_6_14_E_region:RO_city(1900000)_type:city(1883425) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">44°25′57″N</span> <span class="longitude">26°6′14″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">44.43250°N 26.10389°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">44.43250; 26.10389</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:18}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bucharest&params=44_25_57_N_26_6_14_E_region:RO_city(1900000)_type:city(1883425) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">44°25′57″N</span> <span class="longitude">26°6′14″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">44.43250°N 26.10389°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">44.43250; 26.10389</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ប្រទេស | class="infobox-data" |<span class="flagicon nowrap">[[File:Flag_of_Romania.svg|តំនភ្ជាប់=|alt=|border|23x23ភីកសែល]] </span>[[រូម៉ានី]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |តំបន់អភិវឌ្ឍន៍ | class="infobox-data" |București - Ilfov |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ស្រុក | class="infobox-data" |Municipality of Bucharest |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ភស្តុតាងដំបូង | class="infobox-data" |១៤៥៩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ស្ថាបនិក | class="infobox-data" |Vlad the Impaler |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Sectors | class="infobox-data" |6 sectors |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |រដ្ឋាភិបាល |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Type | class="infobox-data" |Strong Mayor–Council |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Mayor | class="infobox-data" |Ciprian Ciucu |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Legislature | class="infobox-data" |General Council |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;EP | class="infobox-data" |Bucharest constituency |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ផ្ទៃដី |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;រដ្ឋធានី និងទីប្រជុំជន</div> | class="infobox-data" |២៣៩&nbsp;km² (៩២&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;មេត្រូ | class="infobox-data" |១៨០៣&nbsp;km² (៦៩៦&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |រយៈកម្ពស់<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |៥៥.៨–៩១.៥&nbsp; ម៉ែត្រ (១៨៣–៣០០&nbsp;ហ្វីត) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាជន<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;រដ្ឋធានី និងទីប្រជុំជន</div> | class="infobox-data" |1,883,425 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Estimate&nbsp;<div class="ib-settlement-fn">(January 2025)</div></div> | class="infobox-data" |1,709,191 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Rank | class="infobox-data" |1st in Romania (8th in the EU) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Density | class="infobox-data" |7,151/km² (18,520/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn">(Bucharest-Ilfov)<ref name="Population.Bucharest" /></div> | class="infobox-data" |2,313,455 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Metro&nbsp;density | class="infobox-data" |1,283/km² (3,320/sq&nbsp;mi) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ប្រជានាម|Demonyms]] | class="infobox-data" |<span title="Romanian-language text">''bucureștean''</span>, <span title="Romanian-language text">''bucureșteancă''</span> ([[ភាសារូម៉ានី|ro]]) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |GDP <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">(Nominal, 2025)</span> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Capital city and municipality | class="infobox-data" |RON504.9 billion<br /><br />(€100.2 billion) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Per capita | class="infobox-data" |€58,716 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Metro | class="infobox-data" |RON560.7 billion<br /><br />(€111.3 billion) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ល្វែងម៉ោង|Time&nbsp;zone]] | class="infobox-data" |UTC+02:00 (EET) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer (DST)</span> | class="infobox-data" |UTC+03:00 (EEST) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Postal code | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">0100xx-0201xx, 0201xx-0300xx, 0365xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Area<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>code | class="infobox-data" | +40 31 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|HDI]] (2024) | class="infobox-data" |0.940 – <span style="color:#090;">very high</span> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Rapid transit system | class="infobox-data" |Metro |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |International Airports | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * Băneasa Airport * Otopeni Airport </div> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[https://www.pmb.ro/ www.pmb.ro]</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q19660#P856|ឃ្លានៅផ្នែកខាងលើ|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this at Wikidata]] |} '''ប៊ុយការែស''' {{Efn|{{IPAc-en|UK|ˌ|b|uː|k|ə|ˈ|r|ɛ|s|t|audio=LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Bucharest.wav}} {{respell|BOO|kə|REST}}, {{IPAc-en|US|ˈ|b|uː|k|ə|r|ɛ|s|t}} {{respell|-|rest}}}} គឺជារដ្ឋធានី និងជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់[[រូម៉ានី|ប្រទេសរ៉ូម៉ានី]] ។ ទីក្រុងធំនេះស្ថិតនៅលើដងទន្លេ[[ដាំបូវីតា (ទន្លេ)|ដាំបូវីតា]] នៅភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសរ៉ូម៉ានី។ ចំនួនប្រជាជនរបស់វាត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណជាផ្លូវការថាមានចំនួន ១.៧១ លាននាក់នៅក្នុង តំបន់ទីប្រជុំជនធំជាងដែលមានប្រជាជនចំនួន ២.៣១ លាននាក់ ដែលធ្វើឱ្យទីក្រុងប៊ុយការែសក្លាយជា [[បញ្ជីទីក្រុងនានាក្នុងសហភាពអឺរ៉ុបតាមចំនួនប្រជាជនក្នុងដែនកំណត់ទីក្រុង|ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី៩]] តាមចំនួនប្រជាជននៅក្នុងដែនកំណត់ទីក្រុងនៅក្នុង [[សហភាពអឺរ៉ុប]] ។ ទីក្រុងនេះមានផ្ទៃដី {{Cvt|239|km2}} ខណៈដែលតំបន់ទីប្រជុំជនគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដី {{Cvt|1803|km2}} ។ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ផ្នែករដ្ឋបាលថាជា "ក្រុងប៊ុយការ៉េស" ( [[ភាសារ៉ូម៉ានី|រ៉ូម៉ានី]] : Municipiul București ) ហើយមានកម្រិតរដ្ឋបាលដូចគ្នានឹង ស្រុក ជាតិ ដោយត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំមួយ វិស័យ ដែលវិស័យនីមួយៗគ្រប់គ្រងដោយអភិបាលក្រុង។ ប៊ុយការែស គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់មួយ ជាទីតាំងរដ្ឋាភិបាលរបស់ប្រទេស និងជារដ្ឋធានីនៃតំបន់ [[ម៉ុនតេន្យា]] ។ វាជាតំបន់មួយដែលត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធទាំងស្រុងដោយ [[ស្រុកអ៊ីលហ្វូវ]] ។ ប៊ុយការែស ត្រូវបានគេលើកឡើងជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៥៩ ហើយបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងការគ្រប់គ្រងរបស់ [[វ៉ាឡាគី]] នៅក្នុងសតវត្សទី ១៦ និងទី ១៧ ។ ទីក្រុងនេះបានក្លាយជារាជធានីនៃ[[រដ្ឋបាលឯកភាពនៃប្រទេសម៉ុលដាវី និងវ៉ាឡាគី|រដ្ឋក្សត្របុរីបង្រួបបង្រួមរ៉ូម៉ានី]] ក្នុងឆ្នាំ ១៨៦២ ហើយបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីការបង្កើត [[ព្រះរាជាណាចក្ររ៉ូម៉ានី]] នៅឆ្នាំ ១៨៨១ ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍បន្តបន្ទាប់ ទីក្រុងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ដោយសារភាពជាសកលនិយម និងស្ថាបត្យកម្មចម្រុះរបស់វា ដែលត្រូវបានគេដាក់រហ័សនាមថា " [[ប៉ារីសនៃបូព៌ា]] "។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាត្រូវបានខូចខាតយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ២]] ។ ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់ [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមរ៉ូម៉ានី|​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​រ៉ូម៉ានី]] ទីក្រុង​នេះ​បាន​កើនឡើង​យ៉ាងខ្លាំង​ទាំង​ចំនួន​ប្រជាជន និង​ផ្ទៃដី ហើយ​ការអភិវឌ្ឍ​ថ្មីៗ​ត្រូវបាន​កំណត់លក្ខណៈ​ដោយ​ស្ថាបត្យកម្ម និង​ផែនការ​សង្គមនិយម ជាពិសេស​កម្មវិធី ​[[រៀបចំប្រព័ន្ធ (រ៉ូម៉ានី)|រៀបចំ​ប្រព័ន្ធ]] ​របស់ [[នីកូឡាអេ ឆាអ៊ូសេស្គូ]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ទីក្រុងនេះបានជួបប្រទះនឹងការរីកចម្រើនផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌។ <ref>{{Cite web |date=23 April 2019 |title=Bucharest is Booming |url=https://www.qualitestgroup.com/blog/uncategorized/bucharest-is-booming/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805053938/https://www.qualitestgroup.com/blog/uncategorized/bucharest-is-booming/ |archive-date=5 August 2020 |access-date=22 November 2019 |publisher=qualitestgroup.com}}</ref> វាគឺជាទីក្រុងបច្ចេកវិទ្យាខ្ពស់មួយដែលមានការរីកចម្រើនលឿនបំផុតនៅអឺរ៉ុប។ <ref>{{Cite web |date=17 April 2019 |title=High-Tech Cities: Have You Ever Tried Coffee in Bucharest? |url=https://www.pentalog.com/blog/high-tech-city-bucharest |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520005412/https://www.pentalog.com/blog/high-tech-city-bucharest |archive-date=20 May 2019 |access-date=22 November 2019 |website=[[Pentalog]] |archivedate=20 ឧសភា 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190520005412/https://www.pentalog.com/blog/high-tech-city-bucharest }}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 September 2019 |title=How Romania became a popular tech destination |url=https://www.ft.com/content/a0652dba-632f-11e7-8814-0ac7eb84e5f1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927042536/https://www.ft.com/content/a0652dba-632f-11e7-8814-0ac7eb84e5f1 |archive-date=27 September 2019 |access-date=22 November 2019 |website=[[Financial Times]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=11 February 2019 |title=Bucharest, In The Top Of Cities With The Most Experts In High-Tech Industry |url=https://www.romaniajournal.ro/business/bucharest-in-the-top-of-cities-with-the-most-experts-in-high-tech-industry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210529151218/https://www.romaniajournal.ro/business/bucharest-in-the-top-of-cities-with-the-most-experts-in-high-tech-industry/ |archive-date=29 May 2021 |access-date=22 November 2019 |website=Romania Journal}}</ref> <ref>{{Cite web |date=29 May 2019 |title=10 Romanian startups to look out for in 2019 and beyond |url=https://www.eu-startups.com/2019/05/10-romanian-startups-to-look-out-for-in-2019-and-beyond/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113142748/https://www.eu-startups.com/2019/05/10-romanian-startups-to-look-out-for-in-2019-and-beyond/ |archive-date=13 November 2019 |access-date=22 November 2019 |website=eu-startups.com}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Martin |first=Bryan |date=6 April 2016 |title=The Silicon Valley of Transylvania |url=https://techcrunch.com/2016/04/06/the-silicon-valley-of-transylvania/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413223601/https://techcrunch.com/2016/04/06/the-silicon-valley-of-transylvania/ |archive-date=13 April 2019 |access-date=22 November 2019 |website=[[TechCrunch]]}}</ref> នៅឆ្នាំ ២០១៦ មជ្ឈមណ្ឌលទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រនេះត្រូវបានចុះបញ្ជីជា "តំបន់កំពុងរងគ្រោះថ្នាក់" ដោយ[[កម្មវិធីឃ្លាំមើលបេតិកភណ្ឌពិភពលោក|អង្គការឃ្លាំមើលវិមានពិភពលោក]] ។ <ref name="wmf.org">{{Cite web |title=- World Monuments Fund |url=https://www.wmf.org/watch/watch_year/2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022044/https://www.wmf.org/watch/watch_year/2016 |archive-date=2 October 2017 |access-date=1 October 2017 |website=Wmf.org |archivedate=2 តុលា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171002022044/https://www.wmf.org/watch/watch_year/2016 }}</ref> ប៊ុយការែសគឺជា [[បញ្ជីទីក្រុងនិងទីប្រជុំជននៅរ៉ូម៉ានី|ទីក្រុងដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម៉ានី]] ដោយមានចំនួនប្រជាជនមួយលាននាក់នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៤០។ នៅឆ្នាំ ២០១៧ ទីក្រុង ប៊ុយការែស គឺជាទីក្រុងអឺរ៉ុបដែលមានកំណើនភ្ញៀវទេសចរស្នាក់នៅមួយយប់ខ្ពស់បំផុត នេះបើយោងតាមសន្ទស្សន៍ [[ម៉ាស្ទើកាត]] សន្ទស្សន៍សកលនៃគោលដៅទីក្រុង (Global Index of Urban Destinations)។ <ref>{{Cite web |date=29 September 2017 |title=Mastercard study: Bucharest is the European city with the highest growth of tourists' number |url=http://business-review.eu/news/mastercard-study-bucharest-is-the-european-city-with-the-highest-growth-of-tourists-148885 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190726002152/http://business-review.eu/news/mastercard-study-bucharest-is-the-european-city-with-the-highest-growth-of-tourists-148885 |archive-date=26 July 2019 |access-date=22 November 2019 |website=business-review.eu}}</ref> នៅឆ្នាំ ២០១៨ និង ២០១៩ ទីក្រុងប៊ុយការែស ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាគោលដៅអឺរ៉ុបដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍយោងតាមការសិក្សាដូចគ្នា។ <ref>{{Cite web |date=15 October 2015 |title=Bucharest has highest potential for development in Europe |url=http://www.travelandtourworld.com/news/article/bucharest-surpasses-european-destinations-study/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805041618/http://www.travelandtourworld.com/news/article/bucharest-surpasses-european-destinations-study/ |archive-date=5 August 2020 |access-date=22 November 2019 |website=travelandtourworld.com |archivedate=5 សីហា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805041618/http://www.travelandtourworld.com/news/article/bucharest-surpasses-european-destinations-study/ }}</ref> ខាងសេដ្ឋកិច្ច ទីក្រុងប៊ុយការែស គឺជាទីក្រុងដែលមានការរីកចម្រើនបំផុតនៅក្នុងប្រទេសរ៉ូម៉ានី និងជារដ្ឋធានី និងទីក្រុងដែលមានជាងគេបំផុតនៅក្នុងតំបន់ ដោយបានវ៉ាដាច់ទីក្រុង [[ប៊ុយដាប៉ែស]] ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៧។ <ref>PriceWaterhouseCoopers Global [http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf Regional Attractiveness Report Romania] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060313160507/http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf|date=13 March 2006}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2 January 2022|title=Do people in Bucharest really live better than people in Budapest?|work=Daily News Hungary|url=https://dailynewshungary.com/people-in-bucharest-really-live-better-than-people-in-budapest/}}</ref> <ref>{{Cite news|date=27 February 2019|title=Romania's regions. Bucharest is now richer than Budapest, Banat and Transylvania are more developed than most of Hungary, EU data show|work=Business Review|url=https://business-review.eu/business/romanias-regions-bucharest-is-now-richer-than-budapest-banat-and-transylvania-are-more-developed-than-most-of-hungary-eu-data-show-197250}}</ref> ទីក្រុងនេះមានកន្លែងប្រជុំធំៗ វិទ្យាស្ថានអប់រំ ទីកន្លែងវប្បធម៌ ផ្សារទំនើបបែបប្រពៃណី និងតំបន់កម្សាន្តជាច្រើន។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋធានីនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] <references /> k7p3kar75ku0bghx2hzxhn50hmfwo8o 0 54840 340609 340554 2026-09-18T23:56:28Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 340609 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ឈីងហៃ</div> <div class="nickname ib-settlement-native"><span title="Chinese-language text"><span lang="zh">青海</span></span></div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ខេត្តឈីងហៃ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |លាយលក្ខណ៍អក្សរ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">[[ភាសាចិន|ចិន]]</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language text"><span lang="zh">青海省</span></span> (<span title="Chinese-language romanization">''Qīnghǎi Shěng''</span>) |- class="mergedbottomrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">អក្សរកាត់</span> | class="infobox-data" |QH / <span lang="zh">[[wiktionary:青#Chinese|青]]</span> (pinyin&#x3A; ''<span lang="zh-Latn">Qīng</span>'') |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:134px;max-width:134px"><div style="border:1;;height:99px;overflow:hidden">[[File:Qinghai_Tibet_Railway_Tibet_China_西藏_青藏铁路_-_panoramio_(4).jpg|132x132ភីកសែល]]</div><div>ហោស៊ីល</div></div><div class="tsingle" style="width:134px;max-width:134px"><div style="border:1;;height:99px;overflow:hidden">[[File:Skyscrapers_in_Chengzhong_District,_Xining_(53727167629)_-_2024.jpg|132x132ភីកសែល]]</div><div>កណ្តាលទីក្រុងស៊ីនីង</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:142px;max-width:142px"><div style="border:1;;height:93px;overflow:hidden">[[File:A_Temple_in_Kumbum_Monastery.jpg|140x140ភីកសែល]]</div><div>វត្តគុមប៊ុន</div></div><div class="tsingle" style="width:126px;max-width:126px"><div style="border:1;;height:93px;overflow:hidden">[[File:茶卡盐湖天空之境03.jpg|124x124ភីកសែល]]</div><div>បឹងអំបិលឆាកា</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Qinghai_in_China_(+all_claims_hatched).svg|275x275ភីកសែល|Map showing the location of Qinghai Province]]<div class="ib-settlement-caption">ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃខេត្តឈីងហៃ</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Qinghai&params=35_N_96_E_type:adm1st_region:CN <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°N</span> <span class="longitude">96°E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35°N 96°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">35; 96</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:15}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Qinghai&params=35_N_96_E_type:adm1st_region:CN <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°N</span> <span class="longitude">96°E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35°N 96°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">35; 96</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ប្រទេស | class="infobox-data" |ចិន |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ដាក់ឈ្មោះតាម | class="infobox-data" |មកពីឈ្មោះបឹងឈីងហៃ ("បឹងខៀវ/បៃតង")។ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ទីរួមខេត្ត<br /><br /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">(and largest city)</span> | class="infobox-data" |ស៊ីនីង |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |កម្រិតរដ្ឋបាល<br /><br />&nbsp;- កម្រិតខេត្ត<br /><br />&nbsp;- កម្រិតស្រុក<br /><br />&nbsp;- កម្រិតឃុំ | class="infobox-data" |<br /><br />ខេត្តចំនួន ៨<br /><br />៤៤ ស្រុក<br /><br />ទីប្រជុំជន និងឃុំចំនួន ៤០៤ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |រដ្ឋាភិបាល<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ប្រភេទ | class="infobox-data agent" |រដ្ឋាភិបាលប្រជាជនខេត្តឈីងហៃ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Party Secretary | class="infobox-data" |Wu Xiaojun |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Congress Chairman | class="infobox-data" |Chen Gang (titular) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Governor | class="infobox-data" |Luo Dongchuan |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Provincial CPPCC Chairman | class="infobox-data" |Gönbo Zhaxi |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;National People's Congress Representation | class="infobox-data" |24 deputies |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ផ្ទៃដី |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |៧២២,៣០០&nbsp;km² (២៧៨,៩០០&nbsp;&nbsp;ម៉ាយ៍) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;លេខរៀង | class="infobox-data" |ទី៤ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">&#x20;(Bukadaban Feng)</div> | class="infobox-data" |6,860&nbsp;m (22,510&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាជន (ឆ្នាំ ២០២០)opulation |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |៥,៩២៣,៩៥៧ នាក់ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;លេខរៀង | class="infobox-data" |ទី ៣១ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ដង់ស៊ីតេ | class="infobox-data" |8.202/km² (21.24/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;&nbsp;•&nbsp;លេខរៀង | class="infobox-data" |30th |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាសាស្ត្រ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ក្រុមជនជាតិ | class="infobox-data" |[[ជនជាតិចិនហាន់|ចិនហាន់]] – ៥៤%<br /><br />ទីបេ – ២១%<br /><br />ហួយ – ១៦%<br /><br />ទូ – ៤%<br /><br />ម៉ុងហ្គោល – ១.៨%<br /><br />សាឡា – ១.៨% |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Languages and dialects | class="infobox-data" |Zhongyuan Mandarin Chinese, Amdo Tibetan, Monguor, Oirat Mongolian, Salar and Western Yugur |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|GDP]] <span style="font-weight:normal; font-style:normal">(2025)</span><div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Total | class="infobox-data" |[[រ៉ិនមីនប៊ី|CN¥]] 412.2 billion (30th) <br /><br />[[ដុល្លារ​អាមេរិក|US$]] 57,705 billion |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Per capita | class="infobox-data" |CN¥ 69,567 (24th) <br /><br />US$ 9,739 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class="infobox-data nickname" |CN-QH |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|HDI]] (2023) | class="infobox-data" |0.727 (30th) – <templatestyles src="Template:Color/styles.css" /><span class="tmp-color" style="color:#090">high</span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[http://www.qh.gov.cn/ www.qh.gov.cn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001044706/http://www.qh.gov.cn/ |date=2012-10-01 }}</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q45833#P856|ឃ្លានៅផ្នែកខាងលើ|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this at Wikidata]] <span class="languageicon">(in Chinese)</span> |} '''ឈីងហៃ''' គឺជា[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]មួយនៅ[[ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសចិន]] ។ វាគឺជាខេត្តធំជាងគេរបស់ប្រទេសចិន (មិនរាប់បញ្ចូលតំបន់ស្វយ័ត) តាមតំបន់ និងមានប្រជាជនតិចបំផុតទីបី ដោយមានទីរួមខេត្តដោយមាន និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺ [[ស៊ីនីង]] ។ ខេត្តឈីងហៃមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង [[កាន់ស៊ូ|ខេត្តកាន់ស៊ូ]] នៅភាគឦសាន [[ស៊ីងជៀង|ខេត្តស៊ីនជៀង]] នៅភាគពាយ័ព្យ [[ស៊ីឈ័ន|ខេត្តស៊ីឈ័ន]] នៅភាគអាគ្នេយ៍ និង [[តំបន់ស្វយ័តទីបេ]] នៅភាគនិរតី។ ខេត្តឈីងហៃ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩២៨ ក្នុងអំឡុងពេលនៃ[[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២-១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]] ហើយរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៩ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមេទ័ព[[ជនជាតិហួយ|មូស្លីមចិនហួយ]] ដែលគេស្គាល់ថាជា [[ក្រុមម៉ា]] ។ ឈ្មោះ[[ភាសាចិន|​ចិន]]ថា "ឈីងហៃ" គឺ​យក​តាម ​[[បឹងឈីងហៃ|បឹង​ឈីងហៃ]] ដែល​ជា​បឹង​ធំ​បំផុត​នៅ​ប្រទេស​ចិន។ នៅ[[ភាសាទីបេ|ទីបេ]] បឹងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា {{Lang|bo|མཚོ སྔོན་པོ}} ( Mtsho-sngon-po ) ឬ Tso ngönpo ("បឹងខៀវ ឬសមុទ្រ")។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស ជួនកាលវាត្រូវបានគេហៅថា Koko Nor ដែលមានប្រភពមកពីឈ្មោះ Oirat ម៉ុងហ្គោលីបុរាណសម្រាប់បឹងឈីងហៃ {{Lang|mn|ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤᠷ}} ( köke naɣur ); ឈ្មោះម៉ុងហ្គោលីទំនើបគឺ {{Lang|mn|Хөхнуур}} ( Höhnuur )។ ទាំង Tso ngönpo និង Koko Nor សុទ្ធតែជាឈ្មោះដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីពិពណ៌នាអំពីតំបន់នេះ។ ខេត្តនេះ​ភាគច្រើន​ស្ថិតនៅលើ[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] មានប្រជាជនរស់នៅមួយចំនួន រួមទាំង [[ជនជាតិចិនហាន់|​ជនជាតិហាន់]] (ដែលប្រមូលផ្តុំនៅរដ្ឋធានីស៊ីនីង [[ហៃដុង]] និង [[ខេត្តស្វយ័តហៃស៊ីម៉ុងហ្គោល និងទីបេ|ហៃស៊ី]] ដែលនៅក្បែរនោះ) [[ជនជាតិទីបេ]] [[ជនជាតិហួយ]] [[ជនជាតិម៉ុងហ្គោល]] [[ជនជាតិម៉ុងគួស]] និង [[ជនជាតិសាឡាស់]] ។ យោងតាមរបាយការណ៍ជំរឿនឆ្នាំ ២០២១ ជនជាតិទីបេមានចំនួនមួយភាគប្រាំនៃចំនួនប្រជាជនឈីងហៃ ហើយជនជាតិហួយមានចំនួនប្រហែលមួយភាគប្រាំមួយនៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ មានក្រុមជនជាតិភាគតិចជាង ៣៧ ក្រុមដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ៥,៦ លាននាក់របស់ខេត្តឈីងហៃ ដែលក្នុងនោះ [[ជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសចិន|ជនជាតិភាគតិច]] មានចំនួនសរុប ៤៩,៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ តំបន់ឈីងហៃបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[រាជវង្សឈីង]] ដែលដឹកនាំដោយ[[ជនជាតិម៉ាន់ជូ|ម៉ាន់ជូ]] នៅប្រហែលឆ្នាំ ១៧២៤ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់ពួកគេលើម៉ុងហ្គោល[[ខូស៊ូត]] ដែលពីមុនបានគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគច្រើន។ បន្ទាប់ពី [[បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ]] និងការដួលរលំនៃរាជវង្សឈីងនៅឆ្នាំ ១៩១២ ឈីងហៃបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មេទ័ពមូស្លីមចិន [[ម៉ា ឈី]] រហូតដល់ [[បេសកកម្មភាគខាងជើង]] ដោយ[[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]] បានបង្រួបបង្រួមការគ្រប់គ្រងកណ្តាលនៅឆ្នាំ ១៩២៨។ នៅឆ្នាំដដែលនោះ ខេត្តឈីងហៃត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រដ្ឋាភិបាលជាតិនិយម ដោយមានស៊ីនីងជាទីរួមខេត្ត។ <ref>{{Cite news|date=Sep 1928|script-title=zh:中華民國政府令|volume=93|page=5|publisher={{lang|zh-Hant|國民政府秘書處}}|location=Republic of China|url=https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&dtd_id=12&type=g&sysid=E1237279&jid=79001163&vol=17090005&page=%E9%A0%815}}</ref> <ref>{{Cite news|date=27 Oct 1928|script-title=zh:中華民國十七年十月十九日 中華民國政府令|page=9|publisher={{lang|zh-Hant|國民政府文官處印鑄局}}|issue=2|location=Republic of China|url=https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&dtd_id=12&type=g&sysid=E1222064&jid=79001163&vol=17102700&page=%E9%A0%818-12}}</ref> <ref>{{Cite news|date=31 Jan 1929|script-title=zh:中華民國十八年一月二十九日 國民政府指令一八九號|pages=8–9|publisher={{lang|zh-Hant|國民政府文官處印鑄局}}|issue=80|location=Republic of China|url=https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&dtd_id=12&type=g&sysid=E1217949&jid=79001163&vol=18013100&page=%E9%A0%818-9}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] 1u13murgazpi0m1gqmpfgp29vq1xwlo 0 54846 340596 340591 2026-09-18T15:28:31Z TheRandomGoober 27248 Requesting deletion per [[WP:G1]] 340596 wikitext text/x-wiki {{លុបជាបន្ទាន់|G1}} រកលុយ atgxj8bddzzyq03wisqdazbrwrxrl0e 0 54847 340610 2026-09-19T00:04:27Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375090648|New England Revolution]]" 340610 wikitext text/x-wiki ក្លឹបបាល់ទាត់ '''New England Revolution''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអាមេរិកមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅតំបន់ Greater Boston ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ វាគឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមទាំងដប់របស់ MLS ដែលបានប្រកួតប្រជែងក្នុងលីគចាប់តាំងពី រដូវកាលដំបូង របស់ខ្លួន។ ក្លឹបនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ លោក Robert Kraft ដែលក៏ជាម្ចាស់ក្រុម New England Patriots រួមជាមួយកូនប្រុសរបស់គាត់គឺ លោក Jonathan Kraft ផងដែរ។ ឈ្មោះ "បដិវត្តន៍" សំដៅទៅលើការចូលរួមដ៏សំខាន់របស់តំបន់ ញូវអ៊ីងឡង់ នៅក្នុង បដិវត្តន៍អាមេរិក ដែលបានកើតឡើងពីឆ្នាំ ១៧៧៥ ដល់ឆ្នាំ ១៧៨៣។ ញូវអ៊ីងឡង់លេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ កីឡដ្ឋាន Gillette ក្នុង ទីក្រុង Foxborough រដ្ឋ Massachusetts ដែលមានចម្ងាយ ២១ ម៉ាយ (៣៤&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ) ភាគនិរតីនៃទីក្រុង បូស្តុន ។ ក្លឹបនេះបានលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅឯ កីឡដ្ឋាន Foxboro ដែលនៅជាប់គ្នា និងឥឡូវត្រូវបានកម្ទេចចោល ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ ២០០១។ ក្រុម Revs គឺជាក្រុម MLS ដើមតែមួយគត់ដែលមានការប្រកួតលីកទាំងអស់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ពួកគេត្រូវបានចាក់ផ្សាយតាមទូរទស្សន៍។ <ref>{{Cite web |date=March 14, 2006 |title=Revolution announces TV and radio schedule for 2006 |url=http://www.revolutionsoccer.net/search/index.cfm?ac=searchdetail&pid=18665&pcid=115 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620020622/http://www.revolutionsoccer.net/search/index.cfm?ac=searchdetail |archive-date=June 20, 2010 |access-date=July 3, 2006 |website=New England Revolution}}</ref> ក្រុម Revolution បានឈ្នះពានរង្វាន់ធំដំបូងរបស់ពួកគេគឺ ពានរង្វាន់ US Open Cup ឆ្នាំ 2007 ។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ពួកគេបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ North American SuperLiga ឆ្នាំ ២០០៨ ។ ពួកគេបានឈ្នះ ពានរង្វាន់អ្នកគាំទ្រ លើកដំបូងរបស់ពួកគេនៅឆ្នាំ ២០២១។ <ref>{{Cite news|last=Le Miere|first=Jason|date=October 23, 2021|title=New England Revolution win 2021 MLS Supporters' Shield|work=MLSsoccer.com|url=https://www.mlssoccer.com/news/new-england-revolution-win-2021-mls-supporters-shield|url-status=live|access-date=October 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023214834/https://www.mlssoccer.com/news/new-england-revolution-win-2021-mls-supporters-shield|archive-date=October 23, 2021}}</ref> ក្រុម Revolution បានចូលរួមក្នុងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ MLS Cup ចំនួនប្រាំដងចាប់ពី ឆ្នាំ ២០០២ ដល់ ២០១៤ ដែលជាក្លឹបភាគច្រើនដែលមិនទាន់បានឈ្នះពានរង្វាន់ MLS Cup។ 47nee65y7nppmm7gled3vhcnua8sh65 0 54848 340611 2026-09-19T00:11:09Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1373136675|Charlotte FC]]" 340611 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ឆាឡុត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអាមេរិកមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Charlotte រដ្ឋ North Carolina ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្រុមនេះជាកម្មសិទ្ធិរបស់ លោក David Tepper ដែលត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិពង្រីកនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៩។ វាបានចាប់ផ្តើមលេងនៅក្នុង រដូវកាល MLS ឆ្នាំ ២០២២ ក្នុងនាមជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខទី ២៨ របស់លីគ។ ក្លឹប ឆាឡុត លេងនៅ កីឡដ្ឋាន Bank of America ដែលខ្លួនចែករំលែកជាមួយក្លឹប Carolina Panthers នៃ លីគបាល់ទាត់ជាតិ ដែលជាក្រុមដែលក៏ជាកម្មសិទ្ធិរបស់លោក Tepper ផងដែរ។ សមត្ថភាពកីឡដ្ឋានត្រូវបានកាត់បន្ថយមកត្រឹម ៣៨,០០០ សម្រាប់ការប្រកួតភាគច្រើន។ 0qz9wex0zotiz5d9mkwqrv8u3swd57q 0 54849 340612 2026-09-19T00:20:16Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374355769|Chicago Fire FC]]" 340612 wikitext text/x-wiki {{Distinguish}}'''ក្លឹបបាល់ទាត់ ឈីកាហ្គោ ហ្វាយយ័រ''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអាមេរិកមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុងឈីកាហ្គោ ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្រុម Fire លេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ Soldier Field ដែលពួកគេចែករំលែកជាមួយក្រុម Chicago Bears នៃ លីគបាល់ទាត់ជាតិ (NFL)។ ក្លឹបបាល់ទាត់នេះ ដែលត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមការចងចាំនៃ អគ្គីភ័យឆាយឆាយដ៏ធំ ក្នុងឆ្នាំ ១៨៧១ ត្រូវបានបង្កើតឡើងជា '''ក្លឹបបាល់ទាត់ឈីកាហ្គោហ្វាយយ័រ''' នៅថ្ងៃទី ៨ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែលជាខួបលើកទី ១២៦ នៃអគ្គីភ័យឆាយឆាយដ៏ធំ។ ក្រុមនេះបានចាប់ផ្តើមលេងនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ ក្នុងនាមជាក្រុមពង្រីកដំបូងគេមួយរបស់លីគ។ ក្រុម Fire បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ MLS Cup ក៏ដូចជា ពានរង្វាន់ US Open Cup (ពានរង្វាន់ "ទ្វេ" ) ក្នុងរដូវកាលដំបូងរបស់ពួកគេក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨។ ពួកគេក៏បានឈ្នះពានរង្វាន់ US Open Cups ក្នុងឆ្នាំ ២០០០, ២០០៣ និង ២០០៦ បន្ថែមពីលើ ពានរង្វាន់ MLS Supporters' Shield ឆ្នាំ ២០០៣។ ទោះបីជាបញ្ចប់នៅបាតតារាងជាប់លាប់ក៏ដោយ Chicago Fire FC មានតម្លៃជាង ៥០០ លានដុល្លារ។ <ref>{{Cite web |last=Pelit |first=Asli |last2=Novy-Williams |first2=Eben |date=September 22, 2023 |title=Lionel Messi Drives MLS Record Ticket Revenue for Chicago Fire |url=https://sports.yahoo.com/lionel-messi-drives-mls-record-160000608.html?guccounter=1 |access-date=June 28, 2025 |website=Yahoo! Sports}}</ref> ក្លឹបនេះរក្សាប្រព័ន្ធអភិវឌ្ឍន៍យ៉ាងទូលំទូលាយ ដែលមានសាលាអភិវឌ្ឍន៍អគ្គីភ័យឈីកាហ្គោ និងអង្គការយុវជនឈីកាហ្គោអគ្គីភ័យជូនីស។ ពួកគេក៏ដំណើរការមូលនិធិ Chicago Fire Foundation ដែលជាផ្នែកសប្បុរសធម៌ដែលមានមូលដ្ឋាននៅសហគមន៍របស់ក្រុមផងដែរ។ 1pe8wtagtluzvwpb26axf41t4y5vo6w 0 54850 340613 2026-09-19T00:30:25Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1372674606|Philadelphia Union]]" 340613 wikitext text/x-wiki ក្លឹប '''ភីឡាដែលហ្វៀ យូនៀន''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់អាមេរិក ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ តំបន់ទីប្រជុំជន Philadelphia ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ បង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៨ ក្រុម Union បានចាប់ផ្តើមលេងនៅ ឆ្នាំ 2010 ក្នុងនាមជា ក្រុមពង្រីក ។ ពហុកីឡដ្ឋាន​ក្នុង​ទឹកដី​របស់​ក្លឹប​នេះ​គឺ Subaru Park ដែល​ជា ​ពហុកីឡដ្ឋាន​ជាក់លាក់​សម្រាប់​បាល់ទាត់ ​ដែល​មាន​ទីតាំង​នៅ​ក្នុង ​ទីក្រុង Chester រដ្ឋ Pennsylvania នៅ​លើ​ច្រាំង ​ទន្លេ Delaware ។ បច្ចុប្បន្ន​ក្លឹប Union ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​គ្រប់គ្រង​របស់ Keystone Sports & Entertainment ដោយ​មាន Jay Sugarman ជា​ម្ចាស់​ភាគហ៊ុន​ភាគ​ច្រើន និង​ជា​ប្រធាន​ក្លឹប។ កីឡាករ បាល់បោះ អាជីព Kevin Durant បម្រើការជាម្ចាស់ភាគតិច។ ក្រុម Union បានបញ្ចប់ក្នុងនាមជាក្រុមជើងឯករងក្នុងការប្រកួត US Open Cup ឆ្នាំ ២០១៤, ២០១៥ និង ២០១៨ និងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ MLS Cup ឆ្នាំ ២០២២។ នៅ ឆ្នាំ 2025 ក្រុម ភីឡាដែលហ្វៀ យូនៀន បានធានាបាននូវ ពានរង្វាន់ Supporters' Shield ជាមួយនឹងការសម្តែងក្នុងរដូវកាលធម្មតារបស់ពួកគេ ដែលជាលើកទីពីរក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្លឹប។ 4q4c77gfme387bbf0225p7u80qklv5u 0 54851 340614 2026-09-19T00:37:19Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375434420|New York City FC]]" 340614 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ ញ៉ូវយ៉ក សុីធី''' (ជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា '''NYCFC''' ) '''<ref name="allgrownup">{{Cite web |last=Strand |first=Oliver |date=March 8, 2024 |title=All Grown Up: Why NYCFC wants you to call them New York City |url=https://www.hudsonriverblue.com/name-game-why-nycfc-wants-you-to-call-them-new-york-city-fc/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308120812/https://www.hudsonriverblue.com/name-game-why-nycfc-wants-you-to-call-them-new-york-city-fc/ |archive-date=March 8, 2024 |access-date=October 28, 2024 |website=Hudson River Blue}}</ref>''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអាមេរិកមួយនៅក្នុង [[ទីក្រុងញូវយ៉ក]] ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្លឹប ញ៉ូវយ៉ក សុីធី ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ City Football Group ដែលជាក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធរបស់ Abu Dhabi United Group ដោយមានភាគហ៊ុនភាគតិចកាន់កាប់ដោយ Yankee Global Enterprises (ម្ចាស់ក្លឹប New York Yankees ) និងអ្នកវិនិយោគ Marcelo Claure ។ ក្លឹបបាល់ទាត់ ញ៉ូវយ៉ក សុីធី បានលេងការប្រកួតលីគលើកដំបូងរបស់ខ្លួននៅក្នុង រដូវកាល MLS ឆ្នាំ 2015 ក្នុងនាមជាក្រុមពង្រីកទី ២០ នៃលីគ; <ref name="OSstatement">{{Cite press release|title=Club Statement 21 May|date=May 21, 2013|publisher=Manchester City FC|url=http://www.mcfc.co.uk/News/Club-news/2013/May/Club-announcement-New-York-City-FC-to-launch-21-May|access-date=May 21, 2013|accessdate=June 17, 2016}}</ref> វាគឺជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខដំបូងគេដែលមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងទីក្រុង និងជាក្រុមទីពីរនៅក្នុង តំបន់ទីប្រជុំជនញូវយ៉ក បន្ទាប់ពីក្រុម New York Red Bulls ដែលពួកគេប្រកួតប្រជែងជាមួយ Hudson River Derby ។ <ref name="mlb.com">{{Cite web |date=May 21, 2013 |title=Yanks, Manchester City awarded MLS expansion team |url=http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20130521&content_id=48162622&vkey=news_mlb&c_id=mlb |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608062152/http://mlb.mlb.com/news/article.jsp?ymd=20130521&content_id=48162622&vkey=news_mlb&c_id=mlb |archive-date=June 8, 2013 |access-date=May 21, 2013 |publisher=Major League Baseball}}</ref> ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៥ ក្លឹបនេះភាគច្រើនបានលេងហ្គេមក្នុងផ្ទះរបស់ខ្លួននៅ Yankee Stadium ក្នុង តំបន់ Bronx ។ ដោយចាប់ផ្តើមនៅរដូវកាលឆ្នាំ ២០២២ ក្រុម NYCFC បានលេងយ៉ាងហោចណាស់ប្រាំមួយប្រកួតក្នុងចំណោមការប្រកួតក្នុងផ្ទះទាំងដប់ប្រាំពីររបស់ខ្លួននៅ Citi Field ក្នុង ទីក្រុង Queens ដែលនៅទល់មុខផ្លូវពីកីឡដ្ឋាននាពេលអនាគតរបស់ខ្លួនគឺ Etihad Park ដែលគ្រោងនឹងបើកនៅឆ្នាំ ២០២៧។ <ref name="2022sked">{{Cite web |date=December 15, 2021 |title=New York City FC Announce 2022 MLS Regular Season Schedule |url=https://www.nycfc.com/news/new-york-city-fc-announce-2022-mls-regular-season-schedule |access-date=January 7, 2024 |website=NYCFC.com |publisher=Major League Soccer |quote=The Boys in Blue will play ten home matches at Yankee Stadium, with six fixtures to be played at Citi Field in Queens}}</ref> <ref name="2023sked">{{Cite web |date=December 20, 2022 |title=New York City Football Club Announces 2023 MLS Regular Season Schedule |url=https://www.nycfc.com/news/new-york-city-football-club-announces-2023-mls-regular-season-schedule |access-date=January 7, 2024 |website=NYCFC.com |publisher=Major League Soccer |quote=The 2023 schedule features 28 matches against Eastern Conference opposition and six matches against teams from the Western Conference. NYCFC will play nine matches at Yankee Stadium in The Bronx and six at Citi Field in Queens. The venue for the Club's last two home matches of the regular season will be determined later in the year.}}</ref> ទីកន្លែងជំនួសជាច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅពេលដែលកីឡដ្ឋាន Yankee និង Citi Field មិនអាចប្រើបាន រួមទាំង កីឡដ្ឋាន Sports Illustrated ក្នុង ទីក្រុង Harrison រដ្ឋ New Jersey ។ បន្ទាប់ពីលេងបានល្អរយៈពេលប្រាំឆ្នាំក្នុងរដូវកាលធម្មតា ប៉ុន្តែមិនបានឡើងដល់វគ្គ Playoff ក្រុម ញ៉ូវយ៉ក សុីធី បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ MLS Cup ឆ្នាំ 2021។ <ref>{{Cite news|title=New York City FC win MLS Cup 2021|work=MLS Soccer|url=https://www.mlssoccer.com/news/2021-mls-cup-recap-portland-timbers-vs-new-york-city-fc|url-status=live|access-date=December 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514053856/https://www.mlssoccer.com/news/2021-mls-cup-recap-portland-timbers-vs-new-york-city-fc|archive-date=May 14, 2022}}</ref> បន្ទាប់មក ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់អន្តរជាតិលើកដំបូងរបស់ខ្លួន នៅពេលដែលពួកគេបានយកឈ្នះ ក្រុម Atlas ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ Campeones Cup ឆ្នាំ 2022 ដែលក្លាយជាក្លឹបបាល់ទាត់ដំបូងគេដែលមានមូលដ្ឋាននៅទីក្រុងញូវយ៉ក ដែលឈ្នះពានរង្វាន់អន្តរជាតិ។ <ref name="mlssoccer.com">{{Cite news|title=Campeones Cup champs! NYCFC knock off Atlas FC, 2-0|publisher=MLS|url=https://www.mlssoccer.com/news/campeones-cup-champs-nycfc-knock-off-atlas-fc-2-0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915014947/https://www.mlssoccer.com/news/campeones-cup-champs-nycfc-knock-off-atlas-fc-2-0|archive-date=September 15, 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Mark of a champion: NYCFC lay groundwork for another MLS Cup run|publisher=MLS|url=https://www.mlssoccer.com/news/mark-of-a-champion-nycfc-lay-groundwork-for-another-mls-cup-run|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171910/https://www.mlssoccer.com/news/mark-of-a-champion-nycfc-lay-groundwork-for-another-mls-cup-run|archive-date=September 20, 2022}}</ref> ក្លឹប ញ៉ូវយ៉ក សុីធី គឺជាក្លឹបដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនជាងគេលំដាប់ទីដប់ប្រាំនៅក្នុងលីគ និងជាក្លឹបដែលមានតម្លៃបំផុតលំដាប់ទីប្រាំ ដែលមានតម្លៃ ១ ដុល្លារ។&nbsp;ពាន់លាន ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអ្នកចូលរួមពី រដូវកាលធម្មតាឆ្នាំ 2024 និងការវាយតម្លៃដោយ Sportico ។ <ref name="2024 MLS Attendance">{{Cite web |date=October 8, 2024 |title=MLS Sets Regular Season Attendance Record |url=https://www.si.com/soccer/mls-sets-regular-season-attendance-record/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009041205/https://www.si.com/soccer/mls-sets-regular-season-attendance-record/ |archive-date=October 9, 2024 |access-date=December 15, 2024 |publisher=Sports Illustrated}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Badenhausen |first=Kurt |date=January 30, 2025 |title=MLS Team Values 2025: LAFC Leads, Five Teams Top $1 Billion |url=https://www.sportico.com/valuations/teams/2025/mls-team-values-2025-lafc-inter-miami-1234825738/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250130142030/https://www.sportico.com/valuations/teams/2025/mls-team-values-2025-lafc-inter-miami-1234825738/ |archive-date=January 30, 2025 |access-date=January 30, 2025 |website=Sportico}}</ref> 11c8e8623ze6hpb5ku976ss8sjztevg 0 54852 340615 2026-09-19T00:47:01Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375604345|FC Cincinnati]]" 340615 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ សុីនសុីណាទី''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអាមេរិកមួយដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Cincinnati ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្រុមនេះត្រូវបានប្រកាសជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី ១២ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០១៥ ក្នុងនាមជាក្រុម United Soccer League (USL) ដែលបានលេងពីឆ្នាំ ២០១៦ ដល់ឆ្នាំ ២០១៨។ នៅថ្ងៃទី ២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១៨ ភាពជាម្ចាស់របស់ក្លឹបត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធិផ្តាច់មុខ MLS ហើយក្រុមនេះបានចាប់ផ្តើមលេង MLS នៅថ្ងៃទី ២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៩។ <ref name="MLSAnnouncement">{{Cite news|date=May 29, 2018|title=Cincinnati awarded MLS expansion club, will start play in 2019|work=MLSSoccer.com|publisher=MLS Digital|url=https://www.mlssoccer.com/post/2018/05/29/fc-cincinnati-named-26th-mls-team-starting-play-2019|access-date=March 28, 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|date=May 29, 2018|title=FC Cincinnati to join MLS as expansion team|publisher=ESPN|url=http://www.espn.com/soccer/major-league-soccer/story/3512103/fc-cincinnati-to-join-mls-as-expansion-team-next-season|access-date=November 13, 2018}}</ref> ក្រុមម្ចាស់ភាគហ៊ុនរបស់ក្លឹបត្រូវបានដឹកនាំដោយ លោក Carl Lindner III ដោយមាន លោក Jeff Berding ជាសហនាយកប្រតិបត្តិ។ បច្ចុប្បន្ននេះ តួនាទីជាអ្នកគ្រប់គ្រងទូទៅត្រូវបានកាន់កាប់ដោយ លោក Chris Albright ។ 9gg6gj33s5d5emqkrx92k0tzyfbp4pc 0 54853 340616 2026-09-19T01:02:47Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375136181|New York Red Bulls]]" 340616 wikitext text/x-wiki '''ញ៉ូវយ៉ក រ៉េដប៊ូល''' ដែលពីមុន និងត្រូវបានគេស្គាល់ជាទូទៅថា '''New York Red Bulls''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់អាមេរិក ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ តំបន់ទីប្រជុំជនញូវយ៉ក ។ ក្រុម ញ៉ូវយ៉ក រ៉េដប៊ូល ប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ 1994 ហើយបានចាប់ផ្តើមលេងក្នុងរដូវកាលបើកឆាករបស់លីគក្នុងឆ្នាំ 1996 ក្នុងនាមជា '''New York/New Jersey MetroStars''' ។ នៅឆ្នាំ ២០០៦ ក្រុមនេះត្រូវបានលក់ទៅឱ្យ ក្រុមហ៊ុន Red Bull GmbH ហើយត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាផ្នែកមួយនៃបណ្តាញក្លឹបបាល់ទាត់សកលរបស់ក្រុមហ៊ុន។ <ref>{{Cite web |date=April 4, 2017 |title=New York Red Bulls History – Team |url=https://www.newyorkredbulls.com/history/team |access-date=March 31, 2020 |website=NewYorkRedBulls.com |publisher=MLS Digital}}</ref> ក្រុម ញ៉ូវយ៉ក រ៉េដប៊ូល បានលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះរបស់ពួកគេនៅ Sports Illustrated Stadium ក្នុង ទីក្រុង Harrison រដ្ឋ New Jersey ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2010 ដោយធ្លាប់លេងនៅ Giants Stadium ។ ក្លឹបនេះគឺជាក្រុមមួយក្នុងចំណោមក្រុមពីរនៅក្នុង MLS ដែលមានមូលដ្ឋាននៅតំបន់ទីប្រជុំជនញូវយ៉ក រួមជាមួយ ក្លឹប New York City FC ដែលបានចូលលីគក្នុងឆ្នាំ ២០១៥។ ក្រុមទាំងពីរប្រកួតប្រជែងគ្នានៅក្នុង Hudson River Derby ។ គូប្រជែងផ្សេងទៀតរួមមាន [[ញ៉ូវ អុីងគ្លែន|New England Revolution]] និង DC United ដែលជាក្រុមដើម MLS។ ក្រុម ញ៉ូវយ៉ក រ៉េដប៊ូល ធ្លាប់បានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ MLS Cup ចំនួនពីរដង គឺនៅ ឆ្នាំ ២០០៨ និង ២០២៤ ដោយចាញ់ទាំងពីរលើក។ ក្លឹប​នេះ​ធ្លាប់​ឈ្នះ​ពាន ​រង្វាន់​អ្នក​គាំទ្រ ​ចំនួន​បី​លើក​គឺ​ក្នុង ​ឆ្នាំ ២០១៣, ២០១៥ និង ២០១៨ ។ ពួកគេក៏បានឡើងដល់វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រនៃ ពានរង្វាន់ US Open Cup ចំនួនពីរដងក្នុង ឆ្នាំ ២០០៣ និង ២០១៧ ដោយចាញ់ទាំងពីរលើក ហើយធ្លាប់ឡើងដល់វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រនៃ ពានរង្វាន់ CONCACAF Champions League ម្តងក្នុង ឆ្នាំ ២០១៨ ដោយចាញ់ ក្រុម Guadalajara ។ 4chc31xgc53g82nw3qynf90tswbm6f5 0 54854 340617 2026-09-19T01:09:37Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375056565|D.C. United]]" 340617 wikitext text/x-wiki '''ឌីសុី យូណាយធីត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់អាមេរិក ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ [[វ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី|ទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី]] ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ នៅក្នុងស្រុក ក្លឹបនេះបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ MLS Cups ចំនួនបួន (ជើងឯកលីគ) ពានរង្វាន់ Supporters' Shields ចំនួនបួន (រដូវកាលធម្មតាលីគ) ពានរង្វាន់ US Open Cups ចំនួនបី (ពានរង្វាន់ក្នុងស្រុក) និងជើងឯក Eastern Conference ចំនួនប្រាំមួយ។ នៅក្នុងការប្រកួតអន្តរជាតិ ក្លឹបនេះឈ្នះពានរង្វាន់ CONCACAF Champions Cup មួយ និង ពានរង្វាន់ Copa Interamericana មួយ ដែលជាក្រុមតែមួយគត់មកពីសហរដ្ឋអាមេរិកដែលឈ្នះពានរង្វាន់ចុងក្រោយ។ ទាក់ទងនឹងពានរង្វាន់ដែលឈ្នះ វាគឺជា ក្លឹបដែលទទួលបានជោគជ័យបំផុតរួមគ្នានៅក្នុងបាល់ទាត់អាមេរិក (ស្មើនឹង LA Galaxy )។ ក្លឹបនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤ ហើយវាគឺជាក្លឹបដំបូងគេនៅក្នុង Major League Soccer ដោយលេងក្នុងលីគចាប់តាំងពីរដូវកាលដំបូងរបស់ខ្លួនក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦។ ក្លឹបនេះបានលេងការប្រកួតភាគច្រើនរបស់ខ្លួននៅឯ កីឡដ្ឋាន Robert F. Kennedy Memorial ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ ២០១៧ មុនពេលផ្លាស់ទៅ កីឡដ្ឋានបាល់ទាត់ Audi Field ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨ ជាកន្លែងដែលវាបានលេងចាប់តាំងពីពេលនោះមក។ ឌីសុី យូណាយធីត គឺជាក្លឹបមួយក្នុងចំណោមក្លឹបលំដាប់កំពូលនៅក្នុង Major League Soccer និងក្នុងបាល់ទាត់អាមេរិកនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ ជាកន្លែងដែលវាបានឈ្នះពានរង្វាន់ភាគច្រើនរបស់ខ្លួន។ កីឡាករដូចជា Raúl Díaz Arce, Marco Etcheverry, Roy Lassiter, Jaime Moreno, Ben Olsen និង Eddie Pope រួមជាមួយគ្រូបង្វឹក Bruce Arena បានជួយក្លឹបឱ្យឈ្នះពានរង្វាន់ធំៗចំនួនប្រាំបីក្នុងចំណោមពានរង្វាន់ធំៗចំនួន ១២ របស់ពួកគេចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ ២០០០។ ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ MLS Cup មួយ ពានរង្វាន់ US Open Cup មួយ និងពានរង្វាន់ Supporters' Shield ចំនួនពីរ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Piotr Nowak និង Tom Soehn នៅពាក់កណ្តាលដល់ចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០។ នៅឆ្នាំ ២០១៣ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ Ben Olsen ក្លឹបបានឈ្នះពានរង្វាន់ US Open Cup ដែលជាពានរង្វាន់ធំថ្មីបំផុតរបស់ខ្លួន។ បន្ទាប់ពីការលក់ក្លឹប United ពី លោក William Chang និង លោក Erick Thohir ទៅឱ្យ លោក Jason Levien ក្លឹបនេះបានធ្លាក់ចុះ។ ពេញមួយទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០១០ ដល់ឆ្នាំ ២០២០ ក្លឹបនេះបានឆ្លងកាត់ភាពមធ្យម ដោយមានពានរង្វាន់ធំតែមួយប៉ុណ្ណោះ និងការខកខានការប្រកួតវគ្គ Playoff ជាច្រើនលើក រួមទាំងការបញ្ចប់ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ចុងក្រោយជាច្រើនលើកនៅក្នុងលីគ។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ការទិញយកកីឡាករល្បីៗមួយចំនួនបានចូលរួមជាមួយ United រួមទាំង Wayne Rooney ហើយកីឡាករក្នុងស្រុកជាច្រើននាក់បានចាប់ផ្តើមមានឥទ្ធិពលលើក្រុម United រួមមាន Bill Hamid, Andy Najar និង Kevin Paredes ។ បន្ទាប់ពីរដូវកាលមិនល្អជាបន្តបន្ទាប់ លោក Olsen ត្រូវបានបណ្តេញចេញនៅឆ្នាំ ២០២០ បន្ទាប់ពីកាន់តំណែងជាគ្រូបង្វឹកអស់រយៈពេលដប់ឆ្នាំ។ បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់ Olsen ក្រុម United បានឆ្លងកាត់គ្រូបង្វឹកចំនួនបួនរូបក្នុងរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំ រួមមាន Hernán Losada, Rooney និង Troy Lesesne ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២៦ ក្លឹប United ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ លោក René Weiler ។ mq43ctdkr4obvrvfv0vx1w874d63sts 0 54855 340618 2026-09-19T01:18:53Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374951259|Toronto FC]]" 340618 wikitext text/x-wiki '''ក្លឹបបាល់ទាត់ តូរ៉ុនតូ''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់ប្រទេសកាណាដា ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង Toronto ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (អឹមអិលអេស) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្រុមនេះលេងការប្រកួតក្នុងផ្ទះនៅ BMO Field នៅ Exhibition Place ហើយបានចូលរួមជាមួយ អឹមអិលអេស ក្នុងឆ្នាំ ២០០៧ ក្នុងនាមជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខដំបូងគេរបស់លីគកាណាដា។ ក្រុមទីមួយត្រូវបានដំណើរការដោយ Maple Leaf Sports & Entertainment (MLSE) ដែលក៏ដំណើរការក្រុមបុត្រសម្ព័ន្ធ MLS Next Pro Toronto FC II និងសិទ្ធិផ្តាច់មុខកីឡាអាជីពផ្សេងទៀតនៅក្នុងទីក្រុងផងដែរ រួមទាំង Toronto Maple Leafs នៃ National Hockey League (NHL) Toronto Raptors នៃ National Basketball Association (NBA) និង Toronto Argonauts នៃ Canadian Football League (CFL)។ នៅ ឆ្នាំ ២០១៧ ក្លឹប តូរ៉ុនតូ បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ក្នុងស្រុកចំនួនបី ជាមួយនឹង ពានរង្វាន់ MLS Cup, Supporters' Shield និង Canadian Championship ដែលធ្វើឱ្យពួកគេក្លាយជាក្លឹប អឹមអិលអេស ដំបូងគេ និងតែមួយគត់ដែលធ្លាប់ធ្វើដូច្នេះ។ ពួកគេជាអ្នកឈ្នះ ជើងឯក Canadian Championship ចំនួនប្រាំបីសម័យកាល និងជាជើងឯករងនៃ CONCACAF Champions League ឆ្នាំ ២០១៨ និង MLS Cup ក្នុង ឆ្នាំ ២០១៦ និង ២០១៩ ។ នៅឆ្នាំ ២០២៦ ក្លឹបនេះមានតម្លៃប៉ាន់ស្មាន ៧២៥ ដុល្លារអាមេរិក។&nbsp;លាន​ដុល្លារ ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​ពួកគេ​ក្លាយ​ជា​ក្លឹប​ដែល​មាន​តម្លៃ​បំផុត​លំដាប់​ទី​ដប់បី​នៅ​ក្នុង​លីគ​កំពូល Major League Soccer។ <ref>{{Cite web |last=Birnbaum |first=Justin |date=February 13, 2026 |title=The Most Valuable MLS Teams 2026 |url=https://www.forbes.com/sites/justinbirnbaum/2026/02/13/the-most-valuable-mls-teams-2026/ |access-date=August 16, 2026 |website=[[Forbes]]}}</ref> 5m1xgdbjr5yxpybdyqg8us11qdl4ezn 0 54856 340619 2026-09-19T01:29:15Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1374262328|Columbus Crew]]" 340619 wikitext text/x-wiki ក្រុម '''កូឡំបូស គ្រូវ''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពអាមេរិក ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង Columbus រដ្ឋ Ohio ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ ក្រុមនេះបានចាប់ផ្តើមលេងនៅឆ្នាំ ១៩៩៦ ក្នុងនាមជាក្លឹបមួយក្នុងចំណោមក្លឹបទាំង ១០ នៃលីគ។ <ref name="Columbus Crew History">{{Cite web |title=History |url=https://www.columbuscrewsc.com/media/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020119/https://www.columbuscrewsc.com/media/history |archive-date=November 12, 2020 |access-date=December 14, 2020 |website=ColumbusCrewSC.com |publisher=MLS Digital}}</ref> បច្ចុប្បន្នក្រុម Crew ត្រូវបានដំណើរការដោយក្រុមម្ចាស់កម្មសិទ្ធិដែលដឹកនាំដោយគ្រួសារ Haslam (ដែលក៏ជាម្ចាស់ក្រុម Cleveland Browns និង Pilot Corporation ផងដែរ) និងអតីតគ្រូពេទ្យក្រុម Pete Edwards។ ក្រុម Haslam/Edwards គឺជាក្រុមម្ចាស់ភាគហ៊ុនទីបីក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រក្លឹប។ សិទ្ធិផ្តាច់មុខនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៤។ ពហុកីឡដ្ឋានរបស់វាគឺ ScottsMiracle-Gro Field ដែលបានបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ ២០២១។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ដល់ឆ្នាំ ២០២១ ក្រុម កូឡំបូស គ្រូវ បានលេងហ្គេមក្នុងផ្ទះនៅឯ កីឡដ្ឋាន Historic Crew (ដែលពីមុនហៅថាកីឡដ្ឋាន Mapfre និងកីឡដ្ឋាន Columbus Crew) ដែលជា កីឡដ្ឋានបាល់ទាត់ ដំបូងគេដែលសាងសង់សម្រាប់ក្រុម MLS ដែលមានសមត្ថភាពផ្ទុកមនុស្សបាន ១៩,៩៦៨ នាក់គិតត្រឹមរដូវកាលឆ្នាំ ២០១៥។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៦ ដល់ឆ្នាំ ១៩៩៨ ក្រុម កូឡំបូស គ្រូវ បានលេងហ្គេមក្នុងស្រុករបស់ពួកគេនៅឯ ពហុកីឡដ្ឋាន Ohio ក្នុងបរិវេណ សាកលវិទ្យាល័យរដ្ឋ Ohio ។ <ref name="Columbus Crew History">{{Cite web |title=History |url=https://www.columbuscrewsc.com/media/history |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112020119/https://www.columbuscrewsc.com/media/history |archive-date=November 12, 2020 |access-date=December 14, 2020 |website=ColumbusCrewSC.com |publisher=MLS Digital}}</ref> នៅឆ្នាំ ២០២៣ ក្រុមនេះបានបង្កើតកំណត់ត្រាចូលរួមក្លឹបទាំងសម្រាប់ចំនួនអ្នកចូលរួមសរុបច្រើនបំផុត និងចំនួនអ្នកចេញសំបុត្រច្រើនបំផុត។ <ref>{{Cite web |last=Tonoli |first=Amanda |date=December 11, 2023 |title=Record MLS Cup crowd tops big year for Columbus Crew attendance at Lower.com Field |url=https://www.bizjournals.com/columbus/news/2023/12/11/lowercom-field-sees-highest-attendance-at-mls-cup.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211222019/https://www.bizjournals.com/columbus/news/2023/12/11/lowercom-field-sees-highest-attendance-at-mls-cup.html |archive-date=December 11, 2023 |access-date=December 11, 2023 |website=www.bizjournals.com}}</ref> ក្រុម Crew បានឈ្នះពានរង្វាន់ធំៗចំនួនប្រាំបី៖ MLS Cup ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៨, ២០២០ និង ២០២៣ ; Supporters' Shield ក្នុង ឆ្នាំ ២០០៤, ២០០៨ និង ២០០៩ ; US Open Cup ឆ្នាំ ២០០២ ; និង Leagues Cup ក្នុង ឆ្នាំ ២០២៤ ។ ក្រុម កូឡំបូស គ្រូវ បានឡើងទៅលេងក្នុង ពានរង្វាន់ CONCACAF Champions Cup (ឬពានរង្វាន់មុនរបស់វាគឺ CONCACAF Champions League) ចំនួនប្រាំមួយដង ដោយបានឡើងដល់វគ្គ ៨ ក្រុមចុងក្រោយចំនួនប្រាំដង។ នៅឆ្នាំ ២០២១ ក្លឹបនេះបានឈ្នះពានរង្វាន់ទ្វីបដំបូងរបស់ពួកគេដោយឈ្នះពានរង្វាន់ Campeones Cup ហើយនៅឆ្នាំ ២០២៤ ក្រុម កូឡំបូស គ្រូវ បានឡើងទៅវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ Champions' Cup លើកដំបូងរបស់ពួកគេ។ 4cvvqqr17wh2slv2i26t3mdndsw0x8e 0 54857 340621 2026-09-19T01:38:08Z SIN NAT 51949 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375592101|Atlanta United FC]]" 340621 wikitext text/x-wiki ក្លឹបបាល់ទាត់ '''អាត្លង់តា យូណាយធីត''' គឺជាក្លឹប [[បាល់ទាត់]] អាជីពរបស់អាមេរិក ដែលមានមូលដ្ឋាននៅ ទីក្រុង Atlanta ។ ក្លឹបនេះប្រកួតប្រជែងក្នុង Major League Soccer (MLS) ក្នុងនាមជាសមាជិកនៃ Eastern Conference ។ នៅក្នុងស្រុក ក្លឹបនេះបានឈ្នះ ពានរង្វាន់ MLS Cup មួយលើក ពានរង្វាន់ US Open Cup មួយលើក និងជើងឯក Eastern Conference មួយលើក។ ពួកគេក៏បានឈ្នះ ពានរង្វាន់ Campeones Cup មួយផងដែរ។ បង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ២០១៤ អាត្លង់តា យូណាយធីត បានចាប់ផ្តើមលេងជា ក្រុមពង្រីក MLS ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ក្នុងនាមជាក្រុមទី ២២ នៅក្នុងលីគ។ វាគឺជាសិទ្ធិផ្តាច់មុខ MLS ដំបូងគេដែលមានមូលដ្ឋាននៅ Atlanta ហើយក្លឹបនេះលេងហ្គេមនៅផ្ទះនៅ ពហុកីឡដ្ឋាន Mercedes-Benz ដែលពួកគេចែករំលែកជាមួយសិទ្ធិផ្តាច់មុខ National Football League (NFL) របស់ទីក្រុងគឺ Atlanta Falcons ។ ក្លឹបនេះត្រូវបានដំណើរការដោយ លោក Arthur Blank ដែលជាម្ចាស់ក្រុម Falcons និងជាសហស្ថាបនិកនៃ ក្រុមហ៊ុន Home Depot ។ ក្លឹបនេះក៏ជាម្ចាស់ក្លឹប Atlanta United 2 ដែលជា ក្រុមបម្រុង មួយដែលប្រកួតប្រជែងក្នុង MLS Next Pro ផងដែរ។ លោក Gerardo Martino ត្រូវបានតែងតាំងជាគ្រូបង្វឹកដំបូងរបស់ក្លឹប និងបានដឹកនាំក្រុម អាត្លង់តា យូណាយធីត ទៅកាន់ការបង្ហាញខ្លួនក្នុង វគ្គ Playoff លើកដំបូងរបស់ពួកគេក្នុងរដូវកាលដំបូងរបស់ក្រុម មុនពេលធានាបានពានរង្វាន់ដំបូងរបស់ក្រុមក្នុងរដូវកាលទីពីររបស់ពួកគេដោយឈ្នះ ពានរង្វាន់ MLS Cup 2018 ។ បន្ទាប់ពីរដូវកាលធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកចាត់ការទូទៅផ្សេងទៀត លោក Martino បានវិលត្រឡប់មកវិញមុនរដូវកាលឆ្នាំ ២០២៦ ដើម្បីបង្វឹកក្រុម។ អាត្លង់តាបានបង្កើតកំណត់ត្រាលីកជាច្រើនសម្រាប់ការប្រកួតតែមួយ និង ចំនួនអ្នកទស្សនា ជាមធ្យមខ្ពស់បំផុត។ នៅឆ្នាំ ២០២៦ ទស្សនាវដ្តី Forbes បានប៉ាន់ប្រមាណថាក្លឹបនេះមានតម្លៃបំផុតទីបួននៅក្នុងលីគ ដែលមានតម្លៃប្រហែល ១ ដុល្លារ។&nbsp;ពាន់លាន។ <ref>{{Cite web |last= |first= |date=July 24, 2024 |title=Atlanta United FC on the Forbes Soccer Team Valuations List |url=https://www.forbes.com/teams/atlanta-united-fc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714173201/https://www.sportico.com/valuations/teams/2021/mls-team-valuations-2021-1234634303/ |archive-date=July 14, 2021 |access-date=July 24, 2024 |website=Forbes}}</ref> to12qd5utibxvzfwryu8ps43sn9xwg5 1 54858 340630 2026-09-19T04:12:26Z ~2026-50375-85 53026 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ វិរាម (អានថា វិ រាម) ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ (—) នេះ, សម្រាប់ដាក់ពីលើតួអក្សរក្រោយបង្អស់នោះៗ ដែលគ្រាន់តែជាតួប្រកបមិនឲ្យចេញសំឡេងដូចគ្នាដែរដូចជា កម៌ន៑, ត... 340630 wikitext text/x-wiki វិរាម (អានថា វិ រាម) ឈ្មោះវណ្ណយុត្តមួយប្រភេទ (—) នេះ, សម្រាប់ដាក់ពីលើតួអក្សរក្រោយបង្អស់នោះៗ ដែលគ្រាន់តែជាតួប្រកបមិនឲ្យចេញសំឡេងដូចគ្នាដែរដូចជា កម៌ន៑, តបស៑, តេជស៑, អាត្មន៑ (អ. ថ. ក័រ ម៉័ន, តៈបុ័ស, តេជ័ស, អាត្ម័ន ) ។ តាមការពិនិត្យសិលាចារឹក ឃើញដូនតារបស់យើងប្រើយូរណាស់ហើយ តាំងពីសម័យ មុនអង្គរ ដូច អញ៑, ស្រុក៑។ល។ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-50375-85|~2026-50375-85]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-50375-85|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៤:១២ ថ្ងៃសៅរ៍ ទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 1yj9g6jnssmkbqdhq7yj9qlqjs8e6uq