វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2069 340729 340703 2026-09-20T16:21:33Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ */ 340729 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាទីក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយនៅទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលបានសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់ៗមិនលិចទឹកនៅក្នុងរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់ៗសម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]សម្បូរទៅដោយដីដ៏មានជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅក្នុងតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទីនៃ[[ចក្រភពខ្មែរ]](៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាគឺជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្ដៅគគុកពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរ។បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះហើយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់គឺបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់នគររបស់ខ្លួន។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួននៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាទទួលបាននូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តនោះឡើយហើយទង្វើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុងទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយនឹង[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានចំណុចខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយទង្វើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]គឺជា[[សាសនារដ្ឋ|សាសនារបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]មាន ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]និងព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះនោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ព្រះអង្គម្ល៉េះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយនឹង[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់នៅក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅ[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបាននោះឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅ[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅ[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅក្នុងរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះគឺជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]នោះទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅក្នុងរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== kd7v59dpn4m1z0mrrh0qyjbud5dm4rv 340730 340729 2026-09-20T16:25:17Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន */ 340730 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាទីក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយនៅទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជស្ដេចនៃ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ស្ដេចខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​ទេក៏ប៉ុន្តែវា​ក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបំផុតព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](មុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេបានសម្អាងលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីបវរនៃ[[អង្គរ|ខេត្តសៀមរាបអង្គរ]]។កំណត់ហេតុ[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបំផុតនៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|សេ្តចខែ្មរ]]ដែលបានសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]នេះគឺ[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ នេះសេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមរបស់[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តនេះយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់ៗមិនលិចទឹកនៅក្នុងរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់ៗសម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[File:Bas-relief du Bayon (Angkor Thom) (2341905162).jpg|thumb|ទិដ្ឋភាពការធ្វើម្ហូបចម្អិនអាហាររបស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Scène dépouillage (bas-relief du Bayon) (2334493467).jpg|thumb|វិស័យសុខាភិបាលខ្មែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Bayonmarket01.JPG|thumb|ទិដ្ឋភាពផ្សារលក់ដូររបស់ប្រជាជនខ្មែរនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Floating Kantong (Loi Krathong) at Bayon, Cambodia.jpg|thumb|ព្រះរាជពិធីបុណ្យអុំទូក អកអំបុក សំពះព្រះខែនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[File:Sbai Khmer.png|thumb|ចម្លាក់ស្ត្រីពានាស្បៃនៅក្នុងសម័យអង្គរ(ប្រាសាទបាយ័ន)]] [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាប]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់សៀមរាបអង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]សម្បូរទៅដោយដីដ៏មានជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅក្នុងតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទីនៃ[[ចក្រភពខ្មែរ]](៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦ ]] [[File:View of the West Entrance of Angkor Wat by Delaporte 1873.jpg|thumb|គំនូរប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៧៣]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាគឺជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្ដៅគគុកពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរ។បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះហើយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់គឺបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់នគររបស់ខ្លួន។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ពិតណាស់ទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺស្តេចអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួននៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាទទួលបាននូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តនោះឡើយហើយទង្វើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុងទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយនឹង[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានចំណុចខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយទង្វើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅក្នុងខេត្តសៀមរាប (ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020|access-date=2025-04-09|archivedate=2022-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> |label1 = សាសនាព្រះពុទ្ធ |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = សាសនាគ្រិស្ត |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = សាសនាអុីស្លាម |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = សាសនាផ្សេងៗ |value4 = 0.1 |color4 = Black }} [[ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]គឺជា[[សាសនារដ្ឋ|សាសនារបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបជាង ៩៩.៣% ជាអ្នកកាន់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]]ប្រមាណជា ០.៤% ជាអ្នកកាន់[[សាសនាគ្រិស្ត]]និង[[សាសនាឥស្លាម|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនកាន់ដោយ[[ជនជាតិចាម]]មាន ០.២%។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]និងព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះនោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់សៀមរាប]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ព្រះអង្គម្ល៉េះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយនឹង[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់នៅក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅ[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបាននោះឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ លើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរនៃខេត្តសៀមរាប]]ដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។ក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅ[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅ[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅក្នុងរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះគឺជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]នោះទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅក្នុងរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:Tonle Sap Lake phases.gif|thumb|ផែនទីនៃបឹងទន្លេសាប]] [[File:Tonle Sap (7).jpg|thumb]] [[File:Kampong Phlouk (42).jpg|thumb|កំពង់ភ្លុក]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==តំបន់ទេសចរណ៍ខេត្តសៀមរាប== [[File:Angkor Ruins from Space.jpg|thumb]] [[File:Angkor_Satellit_mit_Karte.jpg|thumb]] បើតាមប្រវត្តិសាស្ដ្រទឹកដីខេត្តសៀមរាបៗគឺជាតំបន់រាជធានីរបស់[[ចក្រភពខ្មែរ]]នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៣។ដោយសារមូលហេតុខាងលើនេះហើយទើបរហូតមកទល់បច្ចុប្បន្ននេះគេនៅឃើញមានសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]យ៉ាងច្រើននៅពាសពេញទឹកដីដ៏បវរនៃខេត្តសៀមរាបនេះ។<ref>{{Cite web |last=Bunnara |first=Dy |date=2025-04-21 |title=តើដឹងថា ខេត្តក្រុងទាំង ២៥ មានសេសសល់សំណង់ប្រាសាទបុរាណ​អីខ្លះ? |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/894632 |access-date=2025-11-08 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref>ប្រាសាទទាំងឡាយនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដែលមានឈ្មោះល្បីទូទាំងពិភពលោកគឺស្ថិតនៅប៉ែកពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបដែលគ្របដណ្តប់លើផ្ទៃក្រឡា ៦០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។សព្វថ្ងៃប្រាសាទមួយចំនួនត្រូវបានរកឃើញជាបន្តបន្ទាប់។ប្រាសាទទាំងឡាយត្រូវបានកសាងឡើងនៅរវាងសតវត្សរ៍ទី ០៩ និងទី ១៣។កម្មវិធីកសាងឥតឈប់ឈរត្រូវបានប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]ជាបន្តបន្ទាប់ដែលអាចប្រៀបធៀបបានទៅនឹងសំណង់[[មហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា|ប្រាសាទមហាពីរ៉ាមីតនៃជីហ្សា]]ដែលកសាងឡើងនៅក្នុង[[រាជវង្សទី ០៤ នៃអេហ្ស៊ីបបុរាណ]]និងសំណង់ប្រាសាទដទៃទៀតនៅក្នុង[[អេហ្ស៊ីប|ប្រទេសអេហ្ស៊ីប]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]បានកសាងប្រាសាទទាំងនេះដោយប្រើកម្លាំងកម្មករយ៉ាងច្រើនតាមការប៉ាន់ស្មានការធ្វើសំណង់ថ្មីនីមួយៗអាចប្រើមនុស្សប្រហែល ៧៥០០០០ នាក់នៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១២ និង ១៣។ទោះបីជាបានបន្សល់ទុកនូវប្រាសាទជាច្រើនក៏ដោយសព្វថ្ងៃនេះគឺមានភស្តុតាងបន្តិចបន្តួចប៉ុណ្ណោះចំពោះមនុស្សដែលមករស់នៅពិតប្រាកដនៅទីក្រុងដ៏ចំណាស់មួយនេះកាលពីអតីតកាល។អ្នកធ្វើដំណើរ[[ជនជាតិព័រទុយហ្គាល់]]ត្រូវបានគេជឿថាគឺជាជនជាតិបស្ចឹមប្រទេសដំបូងគេដែលបានសម្លឹងមិនដាក់ភ្នែកទៅលើភាពអស្ចារ្យនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅពេលទៅទស្សនានៅក្នុងអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ១៦។ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយកិត្តិយសធំបំផុតចំពោះការរកឃើញ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏អស្ចារ្យបានធ្លាក់ទៅលើអ្នកភូមិសាស្ដ្រ[[ជនជាតិបារាំង]]ឈ្មោះ[[ហង់រី មូហូត]]ដែលបានមកទស្សនា[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០ ហើយបានតម្កល់ទុកនូវឯកសារនៅឯ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]]ក្រោយមរណភាពរបស់លោកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៨។នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ បេសកកម្មរបស់[[បារាំង]]ជាច្រើនបានមកទស្សនាប្រាសាទបុរាណនិងធ្វើការកាប់ឆ្ការសម្អាតព្រៃពីប្រាសាទហើយបានប្រមូលនូវឯកសារបានយ៉ាងច្រើន។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានប្រគល់[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]មកឲ្យ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្រប់គ្រងវិញដោយសារ[[បារាំង]]គាបសង្កត់ខ្លាំងពេកហើយនៅក្នុងនោះបាននាំមកនូវភ្ញៀវទេសចរឲ្យមកទស្សនា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាលើកដំបូងនៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]។ភ្ញៀវទេសចរអាចជ្រើសរើសទស្សនាតាមវង់តូចដែលរួមមានទីក្រុងដ៏ល្បីល្បាញរបស់[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជា]]គឺ[[យសោធរបុរៈ|អង្គរធំ]]និង[[យសោធរបុរៈ|អង្គរតូច]]ដែលមាន[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ជាច្រើននៅទីនោះរួមទាំងរមណីយដ្ឋានជាច្រើនទៀត។ភ្ញៀវទេសចរអាចបន្តដំណើរទៅទស្សនានៅវង់ធំនោះគេនឹងបានឃើញ[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]មួយចំនួនផ្សេងទៀតនិង[[បារាយណ៍]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ប្រសិនបើមានពេលវេលាភ្ញៀវទេសចរអាចទៅទស្សនា[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញផ្សេងៗទៀតដែលស្ថិតនៅឆ្ងាយពីប្រាសាទនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ ==ឯកសារយោង== bzjpr01pakirddnim7mbym05goys31n 0 5786 340735 293039 2026-09-21T04:02:51Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340735 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:ATTtelephone-large.jpg|thumb|right|222px|Touch Tone® ទូស័ព្ទខ្សែ១]] [[ឯកសារ:1896 telephone.jpg|thumb|222px|ទូរស័ព្ទឆ្នាំ ១៨៩៦ ([[ស៊ុយអែត]])]] '''ទូរស័ព្ទ''' ជាឧបករណ៍ទូរគមនាគមន៍​ដែលត្រូវបានប្រើសំរាប់​បញ្ជូន​និងទទួលសំលេង​នៃការសន្ទនារវាងមនុស្ស២នាក់​រឺច្រើនជាងនោះ។ ទូរស័ព្ទបានក្លាយជា​ឧបករណ៍សាមញ្ញដែល​មនុស្សលើ​ពិភពលោក​មិនអាចខ្វះបាន​នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ទូរស័ព្ទភាគច្រើន​ប្រតិបត្តិការ​ក្នុងរូបភាពជា​ការបញ្ជូនស៊ីញ៉ាល់អគ្គីសនី តាមរយៈបណ្តាញទូរស័ព្ទុ។ == គោលការណ៍គ្រឹះ == ទូរស័ព្ទ​ធ្វើ​ការ​លើ​ព័ត៌មាន​២​ប្រភេទ​ផ្សេង​គ្នា (ស៊ីញ៉ាល់ និង សំឡេង) នៅ​ពេល​ផ្សេង​គ្នា លើ​ខ្សែ​រមួល​មួយ​គូ ។ ឧបករណ៍​ធ្វើ​ការ​លើ​ស៊ីញ៉ាល់​ចែក​ចេញ​ជា កណ្ដឹង (សម្រាប់​រំឮក​ដល់​អ្នក​ប្រើ​ពេល​មាន​​ការ​ហៅ​ចូល) និង ផ្ទាំង​ប៊ូតុង (សម្រាប់​បញ្ចូល​លេខ​ទូរស័ព្ទ​ពេល​ធ្វើ​ការ​ហៅ​ចេញ) ។ អ្នក​ទទួល​ទូរស័ព្ទ​នៅ​ចុង​ម្ខាង​ទៀត នឹង​លើក​ឧបករណ៍​ទទួល​សំឡេងង ដែល​ដូច​ជា​ការ​បើក​កុងតាក់​​អោយ​ដំនើរ​ការ។ ...(មិន​អាច​រក​ពាក្យ​បក​ប្រែ​ពី​ភាសា​អង់គ្លេស​ត​ទៅ​ទៀត) == ប្រវត្តិទូរស័ព្ទ == នៅតែមិនមានភាពច្បាស់លាស់ថាតើនរណាជាអ្នកបង្កើតទូរស័ព្ទអគ្គីសនីមុនគេនោះ។ ដូចជារបកគំហើញធំៗដូចជា [[វិទ្យុ]] [[ទូរទស្សន៍]] [[អំពូលភ្លើង]] និង [[កុំព្យូទ័រ]] ដែរ។ មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនដែលបាន​ផ្តួចផ្ដើមធ្វើការពិសោធន៍អំពីការបញ្ជូនសំលេងតាមខ្សែ ហើយពួកគេបានជួយគ្នាក្នុងការធ្វើអោយគំនិតកាន់តែល្អឡើង។ លោក អង់តូនីញ៉ូ មើស៊ី (Antonio Meucci) លោក ចូហាន ហ្វីលីព រ៉េស ( Johann Philip Reis) លោក អេលីស្សា ហ្គ្រេយ (Elisha Gray) លោក [[អាឡិចសេនដឺរ ហ្គ្រាហាម បែល]] (Alexander Graham Bell) លោក [[ថូម៉ាស់ អេឌីសុន]] ()Thomas Edison)​ គឺជាបុគ្គល​ក្នុងចំនោម​អ្នកដែលបានផ្តួចផ្ដើមការបង្កើតទូរស័ព្ទ។ === ការអភិវឌ្ឍន៍ដំបូង === * ២៨ ធ្នូ ១៨៧១ Antonio Meucci បានដាក់ពាក្យសុំទៅការិយាល័យអាជ្ញាប័ណ្ឌអាមេរិក នូវអាជ្ញាប័ណ្ឌដែលមានចំនងជើងថា «'''ទូរសារសំលេង'''» ដែលពិពណ៌នាអំពីការទំនាក់ទំនងដោយ សំលេង​របស់មនុស្ស២នាក់ដោយប្រើខ្សែ។ * ១៨៧៤ Antonio Meucci បន្ទាប់ពីបានបន្តអាជ្ញប័ណ្ឌបាន២ឆ្នាំ ក៏គ្មានប្រាក់ក្នុងការបន្តម្តងទៀត។ អាជ្ញាប័ណ្ឌនោះត្រូវបានចាត់ទុកជាមោឃៈ។ * ៦ មេសា ១៨៧៥ Alexander Graham Bell បានទទួលអាជ្ញាប័ណ្ឌអាមេរិកលេខ 161,739 ស្ដីអំពី «'''ឧបករណ៍បញ្ជូននិងទទួលទូរសារអគ្គីសនី'''»។ * ១១ កុម្ភៈ ១៨៧៦ Elisha Gray បានបង្កើតឧបករណ៍បញ្ជូនធ្វើពី[[សន្ទនីយ៍]]សំរាប់ប្រើក្នុងទូរស័ព្ទ * ១៤ កុម្ភៈ ១៨៧៦ Elisha Gray បានដាក់ពាក្យសុំអាជ្ញាប័ណ្ឌស្តីពី «'''ការបញ្ជូនសំលេងមនុស្សតាមរយៈសៀគ្វីទូរសារ'''»។ នៅថ្ងៃដដែលAlexander Graham Bell បានដាក់ពាក្យសុំអាជ្ញាប័ណ្ឌ​ស្ដីអំពី «'''ការរីកចំរើននៃប្រព័ន្ឋទូរសារ'''» សំរាប់ទូរស័ព្ទដែលប្រើលំយោលចរន្ត។ * ១៩ កុម្ភៈ ១៨៧៦ Elisha Gray ត្រូវបានគេផ្តល់ដំនឹងថា ការសុំអាជ្ញាប័ណ្ឌរបស់គាត់ជាន់គ្នានឹងការសុំរបស់​Alexander Graham Bell។ គាត់ក៏សំរេចចិត្តផ្អាកការសុំរបស់គាត់។ * ៧ មិនា ១៨៧៦ Alexander Graham Bell បានទទូលអាជ្ញាប័ណ្ឌលេខ 174,465 ស្ដីអំពី «'''ការរីកចំរើននៃប្រព័ន្ឋទូរសារ'''» ដែលក្នុងនោះរួមមាន វិធីនិងបរិក្ខារបញ្ជូនសំលេងតាមរយៈ[[ទូរសារ]] ដោយ​ប្រើគោលការណ៍លំយោលអគ្គីសនី ស្រដៀងគ្នានិងលំយោលរបស់ខ្យល់ពេលមានសំលេង។ * ១០ មិនា ១៨៧៦ ជោគជ័យដំបូងនៃការបញ្ជូនសំលេងតាមរយៈទូរស័ព្ទ។ ឃ្លាដំបូងដែលត្រូវបាននិយាយតាមទូរស័ព្ទមុនគេគឺ “Mr. Watson, come here, I want to see you.” (លោកវ៉ាត់សុនមកទីនេះមក។ ខ្ញុំចង់ជួបលោក។) ដែលAlexander Graham Bell​ បាននិយាយទៅកាន់សហការីរបស់លោកគឺលោកវ៉ាត់សុន។ * ៣០ មករា ១៨៧៧ Alexander Graham Bell បានទទួលអាជ្ញាប័ណ្ឌលេខ 186,787 សំរាប់ទូរស័ព្ទអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច ដែលប្រើ[[មេដែកអចិន្ត្រៃយ៍]] បន្ទះដែកស្ដើង និង កណ្ដឹងហៅ។ * ២៧ មេសា ១៨៧៧ Edison បានដាក់ពាក្យសុំអាជ្ញាប័ណ្ឌឧបករណ៍បញ្ជូនធ្វើពី[[កាបូន]](ហ្គ្រាហ្វីត)។ អាជ្ញាប័ណ្ឌលេខ 474,230 ត្រូវបានផ្ដល់១៥ឆ្នាំក្រោយមក(៣ ឧសភា ១៨៩២)។ Edison បានទទួលអាជ្ញាប័ណ្ឌលេខ 222,390 សំរាប់ឧបករណ៏បញ្ជូនធ្វើពីគ្រាប់កាបូន នៅឆ្នាំ ១៨៩៧។ === ឧបករណ៍សំរាប់លក់ដំបូង === ទូរស័ព្ទដំបូងមានច្រើនប្រភេទតាមបច្ចេកទេសផ្សេងគ្នា។ ខ្លះប្រើឧបករណ៍បញ្ជូនធ្វើពី[[សន្ទនីយ៍]]។ ខ្លះប្រើបន្ទះលោហៈស្ដើងដែលបង្កើត[[ចរន្តអាំងឌ្វី]]នៅក្នុងរបុំអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិចដែលរុំជុំវិញ​[[មេដែក​អចិន្ត្រៃយ៍]]មួយ។ ហើយខ្លះទៀតប្រើគោលការណ៍ឌីណាមិច​ បន្ទះស្ដើងដែលយោលរបុំខ្សែក្នុងដែនម៉ាញ៉េទិចអចិន្ត្រៃយ៍ ឬច្រាស់មកវិញ។ តែគោលការណ័ដែលគេប្រើ​ច្រើនជាងគេ គឺគោលការណ៍​ឧបករណ័បញ្ជូនធ្វើពីកាបូនរបស់​Edison/Berliner ដែលផ្ដល់នូវសំលេងខ្លាំងជាងគេ។ ទូរស័ព្ទនៅសម័យដំបូងឡើយ ត្រូវការផ្គត់ផ្គល់ថាមពលអគ្គីសនីដោយខ្លួនឯង។ នៅពេលនោះត្រូវការមានអ្នកមកត្រួតពិនិត្យនិងប្តូរថ្មជាទៀងទាត់។ នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ថ្មរួមត្រូវបានដាក់អោយប្រើ ដោយក្រុមហ៊ុនផ្តល់សេវាទូរស័ព្ទផ្គត់ផ្គង់ថាមពលអោយ តាមរយៈខ្សែតែមួយជាមួយនឹងខ្សែដែលបញ្ជូនស៊ីញ៉ាល់សំលេង។ នៅចុងសតវត្សរ៍ទី២០ ការបង្កើតទូរស័ព្ទឥតខ្សែ​ធ្វើអោយរស់ឡើងវិញ​នូវការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលដោយប្រើថ្ម។ ទូរស័ព្ទនៅសម័យដំបូងដូច[[ទូរសារ]]ដែរគឺមានខ្សែ២៖ ១សំរាប់ទទួលនិងបញ្ជូនស៊ីញ៉ាល់សំលេង និង១ទៀតជា[[ខ្សែដី]]។ ទូរស័ព្ទប្រើគោលការណ៍ឌីណាមិច ដំបូងឡើយមានតែប្រហោង១ ហើយ​អ្នកសន្ទនាឆ្លាស់គ្នាស្តាប់និងនិយាយម្ដងម្នាក់។ ក្រោយមកក៏មានការបង្កើតអោយមានប្រហោង២នៅចុងម្ខាងៗ ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការសន្ទនា តែវាមានតំលៃថ្លៃ។ ដំបូងឡើយ ការប្រើទូរស័ព្ទមិនត្រូវគេយកកំរៃទេ។ ជាធម្មតាទូរស័ព្ទ១គូតែងតែមានភ្ជាប់ស្រាប់ដល់​អ្នកណាដែលបានចុះកុងត្រាប្រើទូរសារ។ ក្រុមហ៊ុននឹងតខ្សែរវាងកន្លែង២អោយ ឧទាហរណ៍ រវាងគេហដ្ឋាននិងកន្លែងធ្វើការ។ បើអ្នកណាចង់និយាយទាក់ទងទៅច្រើនកន្លែង ត្រូវតែតំលើងទូរស័ព្ទច្រើនគូទៅតាមនោះដែរ។ 4pmogogzyw889bkkkukzfj2tjet2gjq 0 9470 340742 283215 2026-09-21T04:14:27Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340742 wikitext text/x-wiki '''បន្លែ និង ​ផ្លែឈើ​''' ​ផ្ដល់​នូវ ជីវជាតិ (វីតាមីន)​ និង ​អំបិល​ខនិជ​ដែល​មាន​ប្រយោជន៍​ចំពោះ​សុខភាព និង មាន​សារធាតុ​ចិញ្ចឹម​ចាំ​បាច់​ដែល​អាច​​ជួយ​ការពារ​ជំងឺ​បាន​ទៀត​ផង។ {| border=0 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0.5em 0 1em 1em; background: #ffffff; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" | style="background:#ffffff;" align=center colspan=2 | [[Image:Fruit and vegetable.jpg|350px]] |- | style="background:#ffffff;" align=center colspan=2 |'''បន្លែផ្លែឈើជាប្រភពនៃវិតាមីននិងសារធាតុចិញ្ចឹម​ជួយអោយសុខភាពល្អ និងការពារជំងឺ''' |- |} == ផ្លែឈើ == ===​ប៉ោម=== ​ផ្លែប៉ោម​មាន[[ជីវជាតិ-ក]] (​វីតាមីន ​A) និង​ [[ជីវជាតិ-គ]] (វីតាមីន​C) [[កាល់ស្យូម]]​ [[ហ្វូសហ្វ័រ]]​ និង​សារធាតុ[[​ហ្វ្លាវ៉ូណយ]]​ ដែល​ជួយ​ពង្រឹង​ដំណើរការ​នៃ​វីតាមីន​C ទប់​ស្កាត់[[​រ៉ាឌីកាល់​សេរី]]​ ការពារ​ជំងឺ​[[មហារីក​]]បន្ថយ​[[សម្ពាធ​ឈាម]]​ និង​រោគ​[[បេះដូង]]។ ===ក្រូចឃ្វិច=== [[រូបភាព:Orange2.jpg|right|100px]] ផ្លែក្រូចឃ្វិច ​[[១០០​]][[ក្រាម]]​ ផ្ដល់​[[វីតាមីន]]​​ C ៤២​ [[មិល្លីក្រាម​]]ផ្ដល់​វីតាមីន​A ខ្ពស់​៤.០០០​អាយយូ​ ហើយ​ថែម​ទាំង​មាន​វីតាមីន​B និង​[[កាក​សរសៃ​]]ជា​ច្រើន​[[មហាសាល​]]ទៀត។ បើ​អ្នក​ទុក​វា​ជា​មុខ​ម្ហូប​ប្រចាំ​ខ្លួន​ នោះ​ពាក្យ​ថា​ [[ទល់​លាមក​]]រោគ[[​ផ្ដាសាយ​]] [[កូឡេស្ដេរ៉ូល​]]ខ្ពស់​នឹង​មិន​មាន​ថ្ងៃ​​បាន​មក​បៀតបៀន​​អ្នក​ឡើយ។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ វា​​ក៏​ជួយ​ឲ្យ​ឆ្អឹង​រឹងមាំ​ ការពារ​​ក្រួស​ក្នុង​​តម្រង​នោម​ ការពារ​មហា​រីក​​ពោះវៀន​ធំ​ និង​​ ធ្វើ​ឲ្យ​រាងកាយ​ឆាប់​ស្រាកស្រាន្ត​ពី​រោគ​បេះដូង​បាន​ទៀត​ផង។ ===ស្ត្របឺរី=== [[រូបភាព:Strawberry.jpg|right| 100px]] ផ្លែស្ត្របឺរីមាន​វិតាមីន​ C [[វីតាមី]]ន​A [[ហ្វូសហ្វ័រ​]][[កាល់ស្យូម]]​ ជួយ​ការពារ​​ការ​កកើត​ជំងឺ[[​មហារីក]]​ និង​រោគ​[[ស្ទះ​សរសៃ​ឈាម]]។ កត្តា​សំខាន់​​ ស្ត្របឺរី​ផ្លែឈើ​​នាំ​មុខ​ក្នុង​ការ​ទប់ស្កាត់[[​រ៉ាឌីកាល់​​សេរី]]។ បើ​ធ្វើ​​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ស្ត្របឺរី​អាច​ទប់​ស្កាត់​រ៉ាឌីកាល់​​សេរី​បាន​ ខ្ពស់​ជាង​[[ក្រូច]]​ដល់​ទៅ​១​ដង​ ខ្ពស់​​ជាង​[[ទំពាំងបាយជូរ​ក្រហម]]​ដល់​ទៅ​២​ដង​ ខ្ពស់​​ជាង​ផ្លែ​[[ឃីរី]]​៣​ដង​ខ្ពស់​​ជាង​​[[ចេក​អំបូង​]] និង[[​ប៉េងប៉ោះ]]​៧​ដង​​ និង​​ខ្ពស់​ជាង​ផ្លែ​[[ភែរ៍]]​ ១៥​ដង​ឯណោះ។ ===បឺរីខៀវ=== [[បឺរីខៀវ]]​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​[[សារ​ជាតិ​បំប៉ន​]]បំផុត។​ វាជា​ប្រភេទ​អាហារ​ដែល​អាច​ជួយ​ទប់​ស្កាត់​បាន​[[អាការៈ]]​ឈឺ​ចាប់​ប្រព័ន្ធ​ទឹក​ [[មូត្រ]]​បាន​ទៀត​ផង។ បឺរីខៀវ នេះ​អាច​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ចង​ចាំ​បាន​មួយ​រយៈ​ពេល ព្រម​ទាំង​ជួយ​បំប៉ន​ដល់​សុខភាព​ចំពោះ[[​មនុស្ស​ចាស់]]​ជរា។ ក៏​ជា​ប្រភេទ[[​ផ្លែ​ឈើ]]​ដែល​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​បាន​ទាំង​[[កាឡូរី]] ជា​ប្រភព​នៃ​[[ជាតិ​សរសៃ​]]និង[[​វីតាមីន​]]C ។ ទឹកបឺរីខៀវ ត្រឹម​១[[​ពែង]]​ ស្រស់​ៗ ​មាន​ផ្ទុក​៨៣​កាឡូរី​ ជាតិ​សរសៃ​៣,៥​[[ក្រាម]] និង​វីតាមីន​C ១៤​[[មីលីក្រាម]]។ [[រូបភាព:Lychee1.jpg|right|100px]] ===គូលែន=== [[គូលែន]]មានវីតាមីន C, B1,B2 [[កាបូអ៊ីដ្រាត]] [[ផូស្វ័រ]] និង[[ណៃអាស៊ីន]] (Niacin) ប្រសិនបើអ្នកទទួលទាន ផ្លែគូលែន ជាប្រចាំ នឹងជួយសម្រួល[[ប្រព័ន្ឋរំលាយអាហារ]] បំបាត់អាការស្រេក[[ទឹក]] និងជួយដល់អ្នក[[ជំងឺ]] កង្វះ[[កោសិការឈាមក្រហម]] (Anemia) ។ ===មៀន=== [[រូបភាព:longan1.jpg|right|100px]] ផ្លែ[[មៀន]]សម្បូរទៅដោយជាតិ[[ស្ករអំពៅ]] [[ស្ករទំពាំងបាយជូរ]] ជាតិ[[ប្រូតេអ៊ីន]] និង[[ជីវជាតិ]]បេសេ ដូចជាផ្លែគូលែនដែរ។ ផ្លែមៀនមាន ផលប្រយោជន៍អាចអោយ[[អារម្មណ៍]]ជ្រះថ្លា ។ដូច្នេះចំពោះលោកអ្នក ដែលឧស្សាហ៍ កើតរោគដេកមិនលក់ អាចទទួលទានទឹកផ្លែឈើមៀនក្រៀម រម្ងាស់ជាមួយនឹង[[ពុទ្រាក្រៀម]] ([[ពុទ្រាចិន]]) គឺពិតជាអាចជួយអោយលោកអ្នកដេកលក់ បានស្កប់ស្កល់ ឡើងវិញ។ ក្រៅពីនោះដោយសារតែផ្លែមៀន ជាប្រភេទផ្លែឈើមានលក្ខណៈក្តៅ។អ្នកដែលមានបញ្ហា[[ប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ]]ទន់ខ្យោយ ចូរកុំទទួលទាន ច្រើនហួសប្រមាណអោយសោះ។ ===សាវម៉ាវ=== [[រូបភាព:Rambutan1.jpg|right|100px]] [[សាវម៉ាវ]]ជាផ្លែឈើមួយប្រភេទ ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ]] និយមទទួលទាន។ រដូវដែលសម្បូរសាវម៉ាវ គឺពីខែ[[មេសា]] ដល់ខែ[[តុលា]] រៀងរាល់ឆ្នាំ។ សាវម៉ាវ សម្បូរទៅដោយ[[វីតាមីនសេ]] (Vitamin C), [[កាបូអ៊ីដ្រាត]] (Carbohydrate) [[កាល់ស្យូម]] (Calcum) [[ផូស្វ័រ]] (Phosphorus) និង[[ណៃអាស៊ីន]] (Niacin)។ ក្រៅពីនេះ ការទទួលទាន ផ្លែសាវម៉ាវ ជួយអោយស្បែកស្អាតផងដែរ។ បើអ្នកទទួលទានសាវម៉ាវ ៦ផ្លែ និងទទួលបានថាមពល ៥០កាឡូរី ...។ ===ទំពាំងបាយជូរ=== [[រូបភាព:grapes1.jpg|right| 100px]] ផ្លែ[[ទំពាំងបាយជូរ]]មានសារជាតិ​សំខាន់​ដូចជា​[[ស្ករ]]​ និង​​សារជាតិ​ពពួក[[​អាស៊ីត]]​ប្រមាណ​ចាប់​ពី​៧-៨​ប្រភេទ​បន្ថែម​ទៀត។ ក្រៅ​ពី​នេះ​​នៅ​មាន​[[ក្លូកូស]]​ [[សូខូល​]] [[អាស៊ីតស៊ីទ្រិក]] [[វីតាមីន​ C]] ព្រម​​ទាំង[[​ដែក]]​ និង[[កាល់ស្យូម]]។​ ផ្លែ​ទំពាំងបាយជូរ​​ ​ជួយ​ប៉ូវ​[[ខួរក្បាល]]​ ប៉ូវ[[​បេះដូង]]​ ទម្លាក់​[[ស្លេស្ម​]] បំបាត់​អាការ​ស្រេក​ ប៉ូវ​កម្លាំង​​ និង​សម្រាប់​មនុស្ស​មាន​រាង​កាយ​ស្គមស្គាំង​​ចាស់​មុន​វ័យ​ ពុំ​មាន​កម្លាំង​​កំហែង​​ជា​ដើម។ ផ្លែ​ទំពាំងបាយជូរ​ត្រូវគេ​យក​ទៅ​ផលិត​ជា​ស្រា​ទំពាំងបាយជូរ​ដែល​​ប្រភេទ​ ស្រា​ប៉ូវ​បំប៉ន​។ ចំណែក[[​ទង]]​ [[ដើម]]​ និង[[​ឫស]]​ អាច​យក​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ថ្នាំ​​បុរាណ​សម្រាប់​បណ្ដេញ​​ខ្យល់​ ទម្លាក់​ស្លេស្ម​ព្យាបាល[[​រោគ]][[​រលាក​សន្លាក់]]​ [[ឈឺ​ឆ្អឹងឆ្អែង​]] [[ឈឺ​សរសៃ​សរសូង]]​ [[រម្ងាប់​សរសៃ​ប្រសាទ]]​ បំបាត់​អាការៈ​ឈឺ​ចាប់​ និង​អាច​បំបាត់​អាការៈ[[​​ក្អួត​]]បាន​ទៀត​ផង។ ===ជម្ពូ=== [[រូបភាព:Jumpu.jpg|right| 100px]] ផ្លែ[[ជម្ពូ]]ក្រៅពីសម្បូរទៅដោយជាតិទឹក គឺនៅមានជាតិប្រូតេអ៊ីន [[ជីវជាតិសេ]] [[ជាតិដែក]] និង[[ជាតិកាល់ស្យូម]]។ ផ្លែជម្ពូអាចជួយដល់ការរំលាយអាហារ ជួយដល់អ្នកដែលមាន[[ពោះវៀន]] និង[[ក្រពះ]]ទន់ខ្យោយ ។ ម៉្យាងទៀតដោយសារ តែផ្លែជម្ពូសម្បូរទៅដោយជាតិទឹក ហើយនាំអោយបត់ជើងតូចច្រើន អ្នកដែលមាន បញ្ហា[[ក្រលៀន]]ខ្យោយ ចូរកុំទទួលទានច្រើនហួសប្រមាណ អោយសោះ។ ===មង្ឈុត=== [[រូបភាព:Mangosteen1.jpg|right|100px]] [[មង្ឈុត]]មាន[[ជីវជាតិ]]ទ្រទ្រង់ សុខភាពសំខាន់ៗ ដូចជា [[ប៉ូតាស្យូម]] [[វីតាមីន B]] និង C កាល់ស្យូម [[ម៉ាញ៉េស្យូម]] ដែក [[សង្ក័សី]] [[ប្រូតេអ៊ីន]] [[ខ្លាញ់]] [[ផូស្វ័រ]] [[ណៃអាស៊ីន]] ...ជាពិសេស ត្រូវបានចាត់ទុកថា ជាផ្លែឈើដែលមានធាតុត្រជាក់ដល់[[រាងកាយ]]។ ចំណែកសំបក[[មង្ឈុត]] បើយកមកធ្វើ[[ចាហួយ]]ពណ៌[[ស្វាយ]] គួរអោយចង់ទទួលទាន ឬបើយកសំបកមង្ឈុតទៅហាលអោយស្ងួត រួចកិនអោយម៉ត់ជាម្សៅ ប្រើសម្រាប់ឆុងទឹកពិសា កែ[[អាការៈ]][[រាករូស]] [[រាកមួល]] ព្យាបាល [[ដំបៅ]]មាន[[ខ្ទុះ]]បាន។ [[រូបភាព:Banana2.jpg|right|100px]] ===ចេក=== ផ្លែ[[ចេក​]]សម្បូរ​ទៅ​ដោយ[[​វីតាមីន​]] A B6 B12 កាល់ស្យូម​ ផូស្វ័រ​ ប៉ូតាស្យូម​ [[កាបូអ៊ីដ្រាត]]​ ផ្តល់ថាមពល​ ព្រម​ទាំង​អាច​ជួយ​ព្យាបាល​[[ជំងឺ]]​ផ្សេងៗ​ បាន​ទៀត​ផង ដូចជា ព្យាបាល​[[ប្រគ្រីវ]] [[ឈឺ​ដើម​ទ្រូង]] [[តានតឹង​ប្រព័ន្ធ​ប្រសាទ]]​ [[ទល់​លាមក]]​ [[ហើម​ពោះ]]​ជាដើម។ ===ល្ហុង=== [[រូបភាព:papaya1.jpg|right|100px]] [[ល្ហុង]]មាន​គុណ​សម្បត្តិ​ប្រហាក់​ ប្រហែល​គ្នា គឺ​មាន​[[អង់ស៊ីម]]​ម្យ៉ាង​ឈ្មោះ"Papen" ដែល​មាន​លក្ខណៈ​ស្រដៀង​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​ទឹក​រំលាយ​ក្នុង​ក្រពះ​អាហារ។ សារជាតិ​ទាំង​នេះ​បាន​ជួយ​ជំរុញ​ឲ្យ​កាក​សំណល់​ប្រភេទ​ប្រូតេអ៊ីន​បំបែក​ ខ្លួន​ឆាប់​រហ័ស។ ក្រៅ​ពី​នេះ​ វា​នៅ​មាន​កាក​សរសៃ​ខ្ពស់ ធ្វើ​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​បញ្ចេញ​ចោល ធ្វើ​ការងារ​បាន​ល្អ ពោះវៀន​ក៏​ស្អាត។ អ្នក​ដែល​មាន​អារម្មណ៍​[[ឆាប់​ភ័យ​តក់​ស្លុត]]​ និង​មើល​បញ្ហា​ផ្សេង​ៗ​លើ​ផ្លូវ​អាក្រក់​ច្រើន​ គួរ​បរិភោគ​ល្ហុង​ឱ្យ​បាន​ច្រើន​ឡើង​ ព្រោះ​គេ​មាន​ជំនឿ​ថា​ ល្ហុង​អាច​កាត់​បន្ថយ​អាការៈ​ទុក្ខ​សោក​ផ្នែក​ផ្លូវ​អារម្មណ៍​បាន​មួយ​ កម្រិត។ [[រូបភាព:Cherry3.jpg|right|100px]] ===ឆឺរី=== ផ្លែឆឺរីជួយបំបាត់រាល់ការឈឺចាប់ ដូចជាឈឺសន្លាក់ឆ្អឹង ឬការឈឺចាប់ដោយសារជំងឺ[[មហារីក]]។ យោងតាមការសិក្សាថ្មីមួយ របស់អូស្រ្តាលីបានបង្ហាញអោយឃើញថា ការញ៉ាំក្រូចពោធិ៍សាត់មួយផ្លែ ក្នុងមួយថ្ងៃអាចធ្វើអោយជំងឺមហារីកស្ថិតនៅឆ្ងាយ។ ===ស្វាយ=== [[រូបភាព:Mango.jpg|right|100px]] [[ស្វាយ]]មានសារធាតុ [[ខារ៉ូទីណយណ៍]] (Carotenoid) ក្នុងបរិមាណច្រើន ដែលរាងកាយនឹងបំប្លែងទៅជា វីតាមីន A ដែលមានប្រយោជន៌ចំពោះស្បែក ក្នុងការការពារស្បែក ដែលខូចដោយសារពន្លឺថ្ងៃ និងជួយការពារស្នាមជ្រីវជ្រួញតូច ជួយបន្តឹងស្បែក។ ក្រៅពីនេះ នៅមានវីតាមីន E និង C ជួយរួមចំណែក ក្នុងការពង្រឹង [[ប្រព័ន្ឋការពាររាងកាយ]] អោយរឹងមាំល្អ។ ===ទទឹម (Pomegranate)=== [[រូបភាព:Pomegranate.jpg|right|100px]] ទទឹមមានប្រភពកំណើតនៅប្រទេសពែរ្ស​។ ជនជាតិនៅមជ្ឈិមបូព៌ា និយមប្រើជាថ្នាំព្យាបាល ជំងឺ១០០មុខ​ ដូចជាយកសំបកទទឹមមកស្ងោផឹក កែអាការឈឺ-ក ។ចំណែកទឹកទទឹម ដែលសម្បូរដោយជាតិដែក ពិសាដើម្បីរក្សាគភ៌ និងជួយជម្រះជាតិពុល ពីក្នុងរាងកាយ។ បច្ចុប្បន្ន​ក្នុង​មជ្ឈដ្ឋាន​គ្រឿង​សម្អាង បានយកផ្លែទទឹម មកចម្រាញ់ជាក្រែមបំប៉នស្បែក ពិសេសស្បែកដៃ និងក្រចក ព្រោះមានសារធាតុប្រឆាំង រ៉ាឌីកាល់សេរី ជួយការពារកាំរស្មីយូវី និងសម្បូរកាកសរសៃ អាហារណៃអាស៊ីន (Niacin) និងវីតាមីន C។​ ===ទៀបបារាំង=== [[រូបភាព:annona.jpg|right|100px]] ទៀបបារាំងជា​ផ្លែ​ឈើ​ស្ថិត​ក្នុង​ក្រុម​រុក្ខសាស្ត្រ​ ជាមួយ​ទៀប​ធម្មតា​ដែរ​ ។​ វា​មានឈ្មោះ​វិទ្យាសាស្ត្រ​ថា​ Annona​ Reticulate​ Linn​ ផ្លែ​មាន​លក្ខណៈ​មូល​ទ្រវែង​ សំបក​វា​រាប​ មិន​រដិបរដុប​ គ្មាន​បន្លា​ គេ​តែងតែ​យក​ មក​ពិសា​ស្រស់ៗ​ ព្រោះ​សាច់​វា​មាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ឆ្ងាញ់​ បច្ចុប្បន្ន​គេ​និយម​យក​ផ្លែទៀប​បារាំង​ មក​ធ្វើ​ជា​ទឹក​ផ្លែ​ឈើ​ មាន​រសជាតិ​ឆ្ងាញ់​ម្យ៉ាង​ ។​ ផ្លែទៀប​បារាំង​ អាច​ប្រែជា​ថ្នាំ​បំប៉ន​រាង​កាយ​ ជួយ​ប៉ូវ​ឆ្អឹង​ និង​ធ្មេញ​ បង្កើត​គ្រាប់​ឈាម​ អាច​កែ​អាកា​រៈ​រាគ​រូស​ កែរោគ​រាគ​មួល​ ព្រមទាំង​ប្រី​បញ្ចុះ​ព្រូន​ទៀត​ផង​។ ===ផ្លែម្នាស់ (Pineapple)=== ផ្លែម្នាស់សម្បូរទៅដោយវីតាមីន A និង C (Vitamin A & C) កាល់ស្យូម (Calcium) ផូស្វ័រ (Phosphorus) និងប្រូមេឡែន (Bromelain)...។វាក៏មាន​អង់ស៊ីម​ (ប្រូតេអ៊ីន) ដែល​​ជួយ​ធ្វើ​ឱ្យ​ការ​ធ្វើ​ការងារ​របស់​អាស៊ីដ​អំបិល​ (Hydrochloric) ក្នុង​ក្រ​ពះ​ ល្អ​ប្រសើរ​ឡើង​ និង​ធ្វើ​ឱ្យ​កាក​សំណល់​ដែល​ជា​ប្រូតេអ៊ីន​រំលាយ​ខ្លួន​បាន​ឆាប់​រហ័ស​ ទើប​រាងកាយ​កម្ចាត់​កាក​សំណល់​ទៅ​បាន​ល្អ។ក្រៅ​ពី​នេះ​ ម្នាស់​ជា​ប្រភេទ​ឱសថ​ជួយ​បំបាត់​អាការ​រលាក​ក្នុង​ផ្លូវ​រំលាយ​អាហារ​ ជួយ​ជួស​ជុល​ផ្នែក​ខូចខាត​ផ្សេង​ៗ​ ជួយ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ការងារ​របស់​ក្រពេញ​គ្មាន​រន្ធ​ និង​ជួយ​កម្ចាត់​ទឹក​សំបោរ។ ម្នាស់ អាចជួយបង្ការ ជំងឺរលាកតម្រងនោម សម្ពាធឈាមខ្ពស់ (ជួយបន្ថយសម្អាធឈាម) រលាកបំពង់ខ្យល់ ព្រមទាំងជួយរំលាយអាហារប្រភេទសាច់បានល្អ បង្កើនការបឺតស្រូបយកអាហារ បំបាត់ការស្រេកទឹក ជួយអោយរាងកាយមានភាពត្រជាក់ ជួយប្រឆាំងរោគផ្តាសាយ ។ ===ផ្លែ​ត្រសក់​ស្រូវ (Large cucumber​)=== ផ្លែ​ត្រសក់​ស្រូវ​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ពោះ​មាន​ជាតិ​សើម​ ដើរ​ខ្យល់​ស្រួល​ បំប៉ន​លំពែង​ និង​ កម្ចាត់​ធាតុ​ក្ដៅ។ សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ​ "B" និង​ "C" និង​ សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជាតិ​សរសៃ​តូច​ឆ្មារ​​ដែល​អាច​ជួយ​ការងារ​រោគ​ផ្ដាសាយ​ និង​រោគ​ពោះវៀន​ ក្រពះ។ ===ផ្លែទុរេន (Durian)=== [[រូបភាព:Durian.jpg|right| 100px]] ផ្លែទុរេនសម្បូរទៅដោយជីវជាតិបេ និងសេ ជាតិដែក ជាតិកាល់ស្យូម ជាតិហ្វូសស្វ័រ ។ដូច្នេះចំពោះអ្នកមានឆ្អឹងផាលខ្យោយ គឺក្នុងមួយថ្ងៃៗ អាចទទួលទានផ្លែទុរេនអោយបានពី ៣ទៅ ៥ក្លែប គឺពិតជាអាចប៉ូវក្រលៀន និងបំប៉នឆ្អឹងផាល​ ។ ម្យ៉ាងទៀតដោយសារតែផ្លែទុរេនជា ប្រភេទផ្លែឈើ មានលក្ខណៈក្តៅ ចំពោះអ្នកជម្ងឺឈឺបំពង់ ក និងជម្ងឺរលាកក្រលៀន គឺហាមទទួលទាន ។ ===ផ្លែខ្នុរ( jackfruit)=== [[រូបភាព:jackfruit1.jpg|right| 100px]] ផ្លែខ្នុរសម្បូរទៅដោយជាតិស្ករ ជីវជាតិបេនិងសេ ។ដូច្នេះចំពោះអ្នកដែលអត្រាជាតិស្ករកម្រិតទាប គឺក្នុងមួយថ្ងៃៗ អាចទទួលទានដោយចែកចេញ ជា៣ពេល ដោយក្នុងមួយពេលៗ អាចទទួលទានពី ២ទៅ៣ក្លែប ព្រោះនឹងអាចជួយបង្កើតអត្រា ជាតិស្ករកម្រិតខ្ពស់នោះ ដូច្នេះចំពោះអ្នកជំងឺទឹកនោមផ្អែម គឺក្នុងមួយថ្ងៃកុំទទួលទាន អោយលើសពី៣ក្លែបឡើយ ។ ===ផ្លែឪឡឹក (Water melon)=== [[រូបភាព:Water melon1.jpg|right|100px]] ​ផ្លែឪឡឹកមាន​Glutathione ​ដែល​​ជា​សារធាតុ​​ទប់​ស្កាត់​រ៉ាឌីកាល់​សេរី​ មាន​វិតាមីន​C វីតាមីន​ A ​ប៉ូតាស្យូម​ ថៃរ៉ាមីន​ ឡៃខូពីន​ វីតាមីន​B2 និង​វីតាមីន​B6 ម៉ាញ៉េស្យូម​ និង​រ៉ែ​ធាតុ​ផ្សេងៗ​ជា​ច្រើន​ទៀត​ ធ្វើ​ឲ្យ​រាងកាយ​របស់​អ្នក​ដែល​ទទួល​ទាន​រឹងប៉ឹង​ល្អ​ ហើយ​ថែម​​ទាំង​ជួយ​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​ការពារ​​មេរោគ​ដំណើរការ​បាន​យ៉ាង​មាន​ ប្រសិទ្ធភាព។ == បន្លែ (Vegetable)== ===ការ៉ុត (Carrot​)=== សារធាតុ​​សំខាន់​របស់​ការ៉ុត​ គឺ​បេតាការ៉ូទីន​ ដែល​ជួយ​ទប់ទល់​នឹង​រ៉ាឌីកាល់សេរី​ និង​ចូល​រួម​ជា​មួយ​សារធាតុ​​ផ្សេងៗ​ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ការ៉ុត​ ដូចជា​ Terpenen ការ៉ុត​មាន​ប៉ូតាស្យូម​ និង​ជាតិ​សរសៃ។ គុណសម្បត្តិ​​នៃ​ការ៉ុត​គឺ​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ភាព​ប្រឈម​នឹង​ជំងឺ​​មហារីក​ ជំងឺ​បេះដូង​ និង​ជំងឺ​សរសៃ​ឈាម​​ និង​ជួយ​ឲ្យ​ប្រព័ន្ធ​ការពារ​​រាងកាយ​រឹងមាំព្រមទាំងជួយដល់ភ្នែក។ ===ផ្លែប៉េងប៉ោះ (Tomato)=== ការទទួលទានផ្លែប៉េងប៉ោះ ត្រឹមតែមួយថ្ងៃ ១-២ផ្លែនោះ នឹងជួយអោយរាងកាយរបស់អ្នក មានថាមពល​ ទប់ទល់នឹងជំងឺតម្កាត់បានដូចជា ជួយព្យាបាលជំងឺលើសឈាម ប៉ូវខ្សែភ្នែក បំបាត់អាការទាស់នោម ជំនួយអញ្ចាញ និងធ្មេញ បង្ការសរសៃឈាមរឹងខ្ឡួន ព្យាបាលជំងឺរាក់ស៊ីធ្មេញ ថែមទាំងជួយបង្ការជំងឺផ្តាសាយ បានទៀតផង ។ ជាពិសេស គឺមានប្រយោជន៍ ក្នុងការជួយថែបំប៉នស្បែក អោយមានឈាមឡើងក្រហមតាមធម្មជាតិ ។ * ប៉េងប៉ោះមាន​ការ៉ូទីណយ​​ ជា​ពិសេស​លីកូពីន​ដែល​ជួយ​ការពារ​ជំងឺ​មហារីក។ ក្រៅ​ពី​នេះ​​ក៏​មាន​ប៉ូតាស្យូម​ វីតាមីន​ C ​និង​សារធាតុ​ Queroetinដែល​ជា​សារធាតុ​អង់ទីអុកស៊ីដង់។ នៅ​ក្នុង​​ប្រទេស​ដែល​ទទួល​ទាន​ប៉េងប៉ោះ​បាន​គ្រប់គ្រាន់​ ចំនួន​អ្នក​ដែល​កើត​ជំងឺ​មហារីក​សួត​ មហារីក​ក្រពេញ​ស្ថិត​ក្នុង​កម្រិត​ទាប។ ===ផ្លែអាវ៉ូកាដូ (Avocado)=== [[រូបភាព:Avocado.jpg|right| 100px]] ផ្លែអាវ៉ូកាដូ (Avocado)អ្នកខ្លះហៅថា ផ្លែប៊៍រ មានកំហាប់ខ្ពស់ណាស់ ហើយជាតិខ្លាញ់ក្នុងផ្លែវា ជាខ្លាញ់ប្រភេទល្អទាំងអស់ ពិសាហើយ ជួយកាត់បន្ថយកូលេស្តេរ៉ូល បានរហ័យដូចចិត្ត បំបាត់បញ្ហាស្ទះសរសៃឈាម ។បញ្ហានេះ អ្នកជំនាញ ផ្នែកជំងឺបេះដូង នៅមណ្ឌល Wesley Medical Center ប្រទេសអូស្រ្តាលី អះអាងថា ការពិសាផ្លែអាវ៉ូកាដូ មួយថ្ងៃ១/២ផ្លែ ជាប្រចាំ អាចធ្វើអោយកូលេស្តេរ៉ូល ថយចុះ ច្រើនជាងការ ពិសាអាហារខ្លាញ់ទាបទៅទៀត។ ===ផ្លែ​ត្រសក់​ផ្អរ (Cucumber)=== ផ្លែ​ត្រសក់​ផ្អរ​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ​ "A" និង​ "C" ​ជាតិ​កាល់ស្យូម​ ជាតិ​ដែក​ និង​​ប្រូតេអ៊ីន​អាច​កម្ចាត់​​កម្ដៅ​នៅ​ក្នុង​សួត​ ស្រួល​បត់ជើង​តូច​ជា​ពិសេស​នៅ​ក្នុង​រដូវក្ដៅ​ដែល​មាន​អាកាសធាតុ​ក្ដៅ​ហួត​ ហែង​​នោះ​នឹង​​បណ្ដាល​​ឲ្យ​កើត​រោគ​ឈឺ​បំពង់​ក។ ដូច្នេះ​បើ​បាន​ទទួល​ទាន​ត្រសក់​ស្រស់ៗ​ ក៏​អាច​ជួយ​ដល់​ការ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ឈឺ​ចាប់​ទៀត​ផង។ ===ផ្លែ​ម្រះ=== ផ្លែ​ម្រះធាតុ​ត្រជាក់​អាច​ត្រូវ​​ បត់ជើង​តូច​ស្រួល​ និង​កម្ចាត់​ ជាតិ​ពុល​ បញ្ចុះ​កម្ដៅ​នៅ​ក្នុង​រាងកាយ។ រីឯ​ម្សៅ​ ម្រះ​ម៉ដ្ឋ​ (ឆុង​ដូច​កាហ្វេ) ក៏​មាន​​ប្រសិទ្ធភាព​ខ្ពស់​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយ​កម្ដៅ​នៅ​ក្នុង​រាងកាយ​ ដែរ។ ===ផ្លែ​ត្រប់វែង (Egg-Plant)=== ផ្លែ​ត្រប់វែងមានធាតុ​ត្រជាក់​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​​សម្ពាធ​ឈាម​​មាន​តុល្យភាព​ ដូច្នេះ​ត្រប់​វែង​នេះ​ត្រូវ​នឹង​​អ្នក​មាន​សម្ពាធ​ឈាម​ខ្ពស់​ទទួល​ទាន។ សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ​ "P" ដែល​អាច​ការពារ​​មិន​ឲ្យ​​សរសៃ​ឈាម​តូច​ឆ្មារ​ចេញ​ឈាម។ ដូច្នេះ​​ចំពោះ​មនុស្ស​ចាស់​ និង​ មនុស្ស​ធាត់​​គួរ​គប្បី​ទទួល​ទាន​​ឲ្យ​បាន​ច្រើន។ ===ផ្លែ​ននោង​ជ្រុង (Zucchini)=== ផ្លែ​ននោង​ជ្រុងអាច​ធ្វើ​ឲ្យ​ចរន្ត​សរសៃ​ឈាម​ចរាចរ​បាន​ស្រួល​ កម្ចាត់​ជាតិ​ពុល​ និង​ កម្ដៅ​នៅ​ក្នុង​រាងកាយ។ ក្រៅ​ពី​នោះ​ ផ្លែ​ននោង​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ​ "B" និង ​"C" ។ ម្យ៉ាង​ទៀត​វា​អាច​ជួយ​ដល់​ការ​រំលាយ​អាហារ​ទៀត​ផង។ ===ផ្លែ​ម្រះ(Bitter Gourd)=== ផ្លែ​ម្រះអាច​បំបាត់​អាការ​ហើម​ កម្ចាត់​កម្ដៅ​ បញ្ចេញ​ជាតិ​ពុល​ និង​បន្ធូរ​សម្ពាធ​ឈាម។ មាន​ជាតិ​សូដ្យូម​ក្នុង​បរិមាណ​ទាប។ ដូច្នេះ​វា​មាន​ផលប្រយោជន៍​ក្នុង​ការ​បំបាត់​ជាតិ​ខ្លាញ់​ដើម្បី​សម្រក​ ទម្ងន់។ ===ផ្លែ​ល្ពៅ (Pumkin)=== ផ្លែ​ល្ពៅមាន​រសជាតិ​ផ្អែម​ សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជាតិ​​ការ៉ុត​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​សួត​មាន​ជាតិ​សើម​ និង​ បំបាត់​កំហាក​ស្លេស្ម៍។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ផ្លែ​ល្ពៅ​ក៏​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​ជាតិ​​ក្រូមីញ៉ូម​ជាតិ​នីកែល។ ដូច្នេះ​វា​ផ្ដល់​ផលប្រយោជន៍​ច្រើន​សម្រាប់​អ្នក​កើត​រោគ​ទឹកនោម​ផ្អែម​ ក្នុង​កម្រិត​ស្រាល។ ===បន្លែ Broccoli=== បន្លែ Broccoliមាន​សារធាតុ​កាល់ស្យូម ប៉ូតាស្យូម flolate និង​ជាតិ​សរសៃ​ ។ បន្លែ​Broccoli សំបូរ​ទៅ​ដោយ​សារជាតិ​បំប៉ន ហើយ​អាច​ជួយ​ទប់​ស្កាត់​បាន​រាល់​ជំងឺ​ឆ្លង​សួរ​ពូជ ក្នុង​នោះ​មាន​ទាំង​ជំងឺ​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​បេះដូង ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម​ និង​ជំងឺ​មហារីក​បាន​មួយ​ចំនួន​ទៀត​ផង ។ បន្លែ​Broccoli ជា​ប្រភព​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​ជីវជាតិ វីតាមីន​A និង​C សារធាតុ​អុកស៊ីតកម្ម​ ដែល​ជួយ​ការពារ​កោសិកា​រូបកាយ​មនុស្ស ទប់​ស្កាត់​បាន​រាល់​ក្ដី​អន្តរាយ​ទាំង​ពួង ។ ===ស្ពៃ​អេពីណា Spinach=== ស្ពៃ​អេពីណា Spinachមាន​កម្រិត​វីតាមីន​A និងC ព្រម​ទាំង​Folate ដ៏​ខ្ពស់​។ វា​ក៏​ជា​ប្រភព​ដ៏​ល្អ​នៃ​សារ​ជាតិ Riboflawin វីតាមីន B6 កាល់ស្យូម ដែក និង​ម៉ាញ៉េស្យូម​។ ស្ពៃ​អេពីណា ជា​ប្រភេទ​បន្លែ​ដែល​ជួយ​ពង្រឹង​ប្រព័ន្ធ​ការពារ​រូប​កាយ ព្រម​ជា​មួយ​ការ​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​សក់​ និង​ស្បែក​របស់​អ្នក​ឲ្យ​កាន់​តែ​មាន​សុខភាព​ល្អ​ថែម​ទៀត ។ ===ពពួក​សណ្ដែក​=== ពពួក​សណ្ដែក​ដូចជា​ សណ្ដែក​បារាំង​ សណ្ដែក​កួរ​ សណ្ដែក​ហោឡាន់តាវ​ ជា​រុក្ខជាតិ​ដែល​មាន​ប្រូតេអ៊ីន​ខ្ពស់​ មាន​ធាតុ​រ៉ែ​ផ្សេងៗ​ ដូចជា​ ធាតុ​ដែក​ហ្វូសហ្វ័រ​ ប៉ូតាស្យូម​ វីតាមីន​ B និង​មាន​ជាតិ​​សរសៃ​អាហារ​ច្រើន។ គុណសម្បត្តិ​នៃ​សណ្ដែក​ទាំង​នោះ​ គឺ​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ពោះវៀន​រឹងមាំ​​ ជួយ​កាត់​បន្ថយ​កូឡេស្ដេរ៉ូល។​ បើ​សិន​ជា​អ្នក​ជំងឺ​បេះដូង​ទទួល​ទាន​សណ្ដែក​ មួយ​ថ្ងៃ​​មួយ​កូន​ចាន​រៀងរាល់​ថ្ងៃ​ គឺ​អាច​ជួយ​ការពារ​ការ​កម្រើក​ឡើង​នៃ​ជំងឺ​នេះ​បាន​ផង​ដែរ៕ ===ដំឡូង​ជ្វា (Yam)=== ដំឡូង​ជ្វាដែល​មាន​ពណ៌​លឿង​ដូច​ជា​ពណ៌​ទឹក​ក្រូច ជា​ប្រភេទ​អាហារ​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​សារ​ជាតិ​បំប្លែង​ឲ្យ​ទៅ​ជា​វីតាមីន​A នៅ​ក្នុង​រូប​កាយ​របស់​អ្នក​។ អាហារ​ប្រភេទ​នេះ ក៏​ជួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​ជីវិត​រស់​នៅ​កាន់​តែ​វែង ហើយ​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​បាន​នូវ​រាល់​ការ​ប្រឈម​មុខ​នៃ​ជំងឺ​មហារីក​មួយ​ចំនួន ។ ដំឡូង​ជ្វា​ជា​អាហារ​ដ៏​ប្រសើរ​ដែល​ជា​ប្រភព​នៃ​ជាតិ​សរសៃ Vitamin B6 Vitamin C និងVitamin E ហ្វូឡាត និង​ប៉ូតាស្យូម​។ ដូច​គ្នា​នឹង​ប្រភេទ​អាហារ​ទាំង​ឡាយ​ផង​ទៀត​នោះ ដំឡូង​ជ្វា​មិន​មាន​ជាតិ​ខ្លាញ់ ហើយ​មាន​បរិមាណ​កាឡូរី​ដ៏​តិច​តួច ។ ដំឡូង​ជ្វា​មួយ​មើម​មាន​ត្រឹម​តែ​៥៤​កាឡូរី​ តែ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ===ម្ទេស (Chilli)=== ម្ទេសដូចជា​ ម្ទេសប្លោក​ ម្ទេស​ខ្មាំង​ ម្ទេស​ចង្អុល​​មេឃ​ មាន​សារធាតុ​ Capsaicin។ ភាព​ហឹរ​នៃ​ម្ទេស​​នេះ​ហើយ​ដែល​មាន​ថាមពល​នៃ​ Vegamine យ៉ាង​ពេញលេញ​ មាន​សារធាតុ​​ការ៉ូទីណយ​ជិត​ ៤០​ប្រភេទ​ និង​សារធាតុ​ Polyphenole ដែល​ជួយ​ការពារ​កោសិកា​ផ្សេងៗ​ ហើយ​ក៏​នៅ​មាន​វីតាមីន​C និង​ប៉ូតាស្យូម​ និង​កាល់ស្យូម​យ៉ាង​ច្រើន​ផង​ដែរ។ គុណសម្បត្តិ​របស់​ម្ទេស​ គឺ​ការពារ​​អាការ​ឈឺ​សាច់ដុំ​ ប្រគ្រីវកាច់​ ឈឺ​ធ្មេញ​ ជួយ​សម្លាប់​បាក់តេរី​ និង​​មេរោគ​ផ្សិត​រំញោច​ដល់​ការ​ទទួល​ទាន​អាហារ​ និង​ជួយ​រំលាយ​អាហារ​ និង​មាន​សារធាតុ​អង់ទីអុកស៊ីដង់​យ៉ាង​ច្រើន។ ភាព​ហឹរ​នៃ​ម្ទេស​មិន​មាន​គ្រោះថ្នាក់​ទៅ​ដល់​​ក្រពះ​អាហារ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​វា​ជួយ​​ឲ្យ​ភ្នាស​ក្រពះ​មាន​កម្លាំង​ទប់ទល់​នឹង​ជំងឺ​បាន។ ===បន្លែ​ប្រភេទ​ក្ដោប=== បន្លែ​ប្រភេទ​ក្ដោបដូចជា​ ប្រូកខូលី​ ស្ពៃ​ក្ដោប​ ផ្ដា​ខាត់ណា។ល។​ ជា​បន្លែ​ដែល​មាន​វីតាមីន​ និង​​អំបិល​ខនិជ​ក្នុង​កម្រិត​ខ្ពស់​ មាន​ដូចជា​ វីតាមីន​ C ប៉ូតាស្យូម​ ដែក​ អាស៊ីដហ្វូលីក​ និង​ ការ៉ូទីណយ​ ហើយ​មាន​តែ​នៅ​ក្នុង​បន្លែ​​ប្រភេទ​ក្ដោប​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​មាន​សារធាតុ​ Glucosinolate ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ ដូចជា​ ថ្នាំ​អង់ទីប៊ីយ៉ូទិក​ស្រាល​ក្នុង​ការ​ជួយ​កម្ចាត់​បាក់តេរី។ គុណសម្បត្តិ​​នៃ​បន្លែ​ទាំង​នេះ​​ គឺ​ការពារ​ជំងឺ​ឆ្លង​តាម​ប្រព័ន្ធ​ទឹក​នោម​ និង​ជំងឺ​មហារីក។ == ផ្សេងទៀត---គ្រាប់ធញ្ញជាតិ == ===គ្រាប់​ផ្លែ​អាល់ម៉ុន ឬ អាម៉ង់=== គ្រាប់​ផ្លែ​អាល់ម៉ុន ឬ អាម៉ង់​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​រសជាតិ និង​ជីវជាតិ ជាតិ​សរសៃ ​រីបូផ្លាវីន ម៉ាញ៉េស្យូម ជាតិ​ដែក និង​កាល់ស្យូម ។ ផ្លែ​Almond នេះ​សំបូរ​ទៅ​ដោយ​ជាតិ​កាល់ស្យូម​លើស​ពី​ផ្លែ​ឈើ​ដទៃ​ទៀត គឺ​មាន​ជាតិ​កាល់ស្យូម​ដល់​ទៅ​៧០​មីលីក្រាម​ឯ​ណោះ​ក្នុង​ផ្លែ​Almond នេះ​ស្មើ​ត្រឹម​២៣​គ្រាប់ ។ ការ​បរិភោគ​ផ្លែ​ឈើ​នេះ​ជួយ​ពង្រឹង​រូប​កាយ​របស់​អ្នក ដោយ​បង្កើត​វីតាមីន​E ដល់​ទៅ​ពាក់​កណ្ដាល​ឯណោះ ។ ដូច​គ្នា​នឹង​ប្រភេទ​គ្រាប់​ផ្លែ​ឈើ​ឯ​ទៀត ផង​ដែរ​ ផ្លែ​Almond ជា​ផ្លែ​ឈើ​ដែល​ជា​ប្រភព​ប្រូតេអ៊ីន ហើយ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​សុខភាព​បេះដូង ។ ភាគ​ច្រើន​នៃ​ជាតិ​ខ្លាញ់ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ផ្លែ​Almond នោះ​ជា​ប្រភេទ​ប្រេង ឬ​ខ្លាញ់​ដ៏​ល្អ ដែល​ធានា​បាន​នូវ​គុណភាព​សុខភាព ជួយ​កម្ចាត់​ចោល​បាន​នូវ​បរិមាណ​យ៉ាង​ច្រើន​នៃ​ជាតិ​ខ្លាញ់​(កូឡេស្តេរ៉ូល)​ ដែល​មាន​នៅ​ក្នុង​ឈាម ។ ===សណ្ដែក​ក្រហម=== សណ្ដែក​ក្រហមសំបូរ​ទៅ​ដោយ​ដែក ម៉ាញ៉េស្យូម ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម ជាតិ​ទង់​ដែង ជាតិ​Thiamin ។ សណ្ដែក​ក្រហម​ក៏​មាន​លក្ខណៈ​ពិសេស​ផ្សេង​ទៀត ដែល​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ជាតិ​ខ្លាញ់​ កាត់​បន្ថយ​ទាំង​កាឡូរី សំបូរ​ដោយ​ប្រូតេអ៊ីន និង​ជាតិ​សរសៃ ។ សណ្ដែក​ក្រហម​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​ដ៏​ប្រសើរ​បំផុត ​ក្នុង​ការ​ជួយ​ទប់​ស្កាត់​ករណី​ជំងឺ​ស្ទះ​សរសៃ​ឈាម​បេះដូង ជំងឺ​មហារីក និង​ការ​ឆ្លង​ជំងឺ​សួរ​ពូជ ។ ===គ្រាប់ស្វាយចន្ទី (Cashew)=== គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ផ្ទុកទៅដោយជាតិដែក ដែលជាសារធាតុជំរុញថាមពលយ៉ាងខ្លាំង ។គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ៥០ក្រាម ឬ២៥គ្រាប់ និងបំពេញបាន ១ ភាគ ៤ នៃតំរូវការជាតិដែក ប្រចាំថ្ងៃរបស់អ្នក ។ដូចគ្នានេះដែរ គ្រាប់ស្វាយចន្ទី មានជាតិស័ង្កសីដែលជា សារធាតុជំរុញប្រព័ន្ឋ ការពាររាងកាយ ។ ===សណ្តែកដីប្រ៊េស៊ីល (Brazil nut)=== សណ្តែកដីប្រ៊េស៊ីល (Brazil nut)ផ្ទុកទៅដោយជាតិ ស៊ីលីនីញ៉ូម (Selenium) ដែលជាសារធាតុខនិជ ប្រឆាំងនឹងជំងឺមហារីក ក។ == ប្រភពពត៌មាន == * [[http://tips.ant.com.kh/ ផ្នែក​ចំនេះដឹង​មាន​ប្រយោជន៍​នៃ​គេហទំព័​របស់​ទស្សនាវដ្តី អាន]] *[[http://www.tenbestreview.com/beauty-health/top-10-best-fruits-you-should-eat-daily/ ផ្លែឈើ​ដែល​គួរ​ញ៉ាំ​ប្រចាំ​ថ្ងៃ]] [[Category:សុខភាព]] rxy0bixm5u2ijuagr7proubcyiv5lcu 0 10246 340734 338109 2026-09-21T04:01:39Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340734 wikitext text/x-wiki {{មិនមែនភាសាខ្មែរ}} {{Redirect4|បច្ចេកវិទ្យាគណនូបករណ៍|ប្រព័ន្ធគណនូបករណ៍|ក្រុមហ៊ុន|[[បច្ចេកវិទ្យាគណនូបករណ៍ចំកាត់]]។ ចំពោះការប្រើប្រាស់ផ្សេងទៀត សូមមើល [[គណនូបករណ៍ (អសង្ស័យកម្ម)]] និង [[ប្រព័ន្ធគណនូបករណ៍[[អ្នកប្រើប្រាស់:Vandymeas]] (អង្ស័យកម្ម)]]}} {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{Infobox|title = គណនូបករណ៍ |image = <div style="white-space:nowrap;"> [[File:Acer Aspire 8920 Gemstone.jpg|x81px]][[File:Columbia Supercomputer - NASA Advanced Supercomputing Facility.jpg|x81px]][[File:Intertec Superbrain.jpg|x81px]]<br />[[File:2010-01-26-technikkrempel-by-RalfR-05.jpg|x79px]][[File:Thinking Machines Connection Machine CM-5 Frostburg 2.jpg|x79px]][[File:G5 supplying Wikipedia via Gigabit at the Lange Nacht der Wissenschaften 2006 in Dresden.JPG|x79px]]<br />[[File:DM IBM S360.jpg|x77px]][[File:Acorn BBC Master Series Microcomputer.jpg|x77px]][[File:Dell PowerEdge Servers.jpg|x77px]]}} '''គណនូបករណ៍''' ([[អសអ]]: ['keək-neək-nuː-pak'kɑ]) ឬ '''កុំព្យូទ័រ''' ([[អសអ]]: ['kom-pjuː-təːɨ]) គឺជាឧបករណ៍ ដែលអាចបំពេញតាមតម្រូវការប្រើប្រាស់គ្រប់យ៉ាងមួយប្រភេទ ដែលអាច[[កម្មវិធីគណនូបករណ៍|សរសេរកម្មវិធី]]ដើម្បីដឹកនាំនូវសំណុំប្រតិបត្តិកម្មខាងនព្វន្ត ឬ តក្កៈដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ គណនូបករណ៍អាចដោះស្រាយបញ្ហាជាច្រើន ដោយហេតុថា លំដាប់លំដោយនៃប្រត្តិបត្ដិការ អាចត្រូវបានគេកែប្រែដោយងាយស្រួល។ វាជា[[ម៉ាស៊ីន]]ម៉្យាងដែលអាចផ្លា​ស់ប្ដូរព័ត៌មានយ៉ាងល្អ និងជាក់លាក់ជា​ទីបំផុតដោយយោងទៅតាមរូបមន្ដ និងច្បាប់ត្រឹមត្រូវ។ កុំព្យូទ័របាន ស្ថិត​នៅ​ជា​មួយ​[[មនុស្ស]]តាំង​ពី​យូរ​យារ​ណាស់មកហើយ។ កុំព្យូទ័រកាលពីមុនមានទំហំធំ និង​មានការប្រើប្រាស់បានតិចតួច ក៏ប៉ុន្ដែកុំព្យូទ័រនាពេលបច្ចុប្បន្ន នេះវិញ ​មានការកែប្រែជាច្រើនយ៉ាង និងកាន់តែមានភាពងាយស្រួលជាងមុន។ គេបានកែប្រែទំហំ រូបរាង និងគុណប្រយោជន៏ ដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់ កាន់តែមានភាពងាយស្រួលជាងមុន ព្រមទាំងចូលរួមបម្រើពិភពលោកកាន់តែបានច្រើន។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ កុំព្យូទ័របានក្លាយទៅជាឧបករណ៌​ដ៏អស្ចារ្យ ​និងមានតម្លៃសម្រាប់មនុស្សទូទៅ។​ កុំព្យូទ័រអាចធ្វើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង ដែលនរណាម្នាក់ចង់ អោយ​​វា​ធ្វើ​ ​កុំព្យូទ័រ​អាចដោះស្រាយ[[គណិតវិទ្យា]] ពីព្រោះអ្នកសរសេរកម្មវិធី បានប្រាប់កុំព្យូទ័រពីរបៀបដោះស្រាយ [[គណិតវិទ្យា]] ដោយហេតុនេះហើយ កុំព្យូទ័រមានភាពរហ័ស លឿន ទំនើប អាចដោះស្រាយបញ្ហាគណិតរាប់លានក្នុងមួយវិនាទីបាន។ កុំព្យូទ័រអាចគ្រប់គ្រងរោងចក្រជាច្រើន ដែលពី មុនមកធ្លាប់តែប្រើមនុស្សដើម្បីគ្រប់គ្រង តែពេលនេះគេបានប្រើកុំព្យូទ័រដើម្បីគ្រប់គ្រង វាមានភាពងាយស្រូល និងប្រសើរជាងមុនឆ្ងាយណាស់។ ជាធម្មតា គណនូបករណ៍មួយ យ៉ាងហោចណាស់ក៏មានវត្ថុធាតុដំណើរការមួយដែរ ជាពិសេស [[Central Processing Unit]] (CPU) និងទម្រង់ខ្លះទៀតនៃ[[អង្គចងចាំ]](Memory)។ វត្ថុធាតុដំណើរការនេះធ្វើប្រតិបត្តិកម្មនព្វន្តនិងតក្កៈ ហើយការដាក់តម្រៀបជាបន្តបន្ទាប់គ្នា និង អង្គត្រួតពិនិត្យអាចកែប្រែលំដាប់នៃប្រតិបត្តិកម្មអាស្រ័យលើព័ត៌មានដែលបានផ្ទុក។ គ្រឿងឧបករណ៍បរិមណ្ឌល អនុញ្ញាតឱ្យព័ត៌មានទាញយកបានពីប្រភពខាងក្រៅ និងជាលទ្ធផលនៃប្រតិបត្តិកម្មថតទុកព័ត៌មាន និង ទាញយកមកប្រើវិញ។ ក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] [[គណនូបករណ៍អនុរូប]]ដែលជាគ្រឿង[[គណនូបករណ៍យន្ត|យន្ត]]ត្រូវប្រើដើម្បកិច្ចអនុវត្តខាងយោធាឯកទេសកម្ម។ កំឡុងពេលនោះ គណនូបករណ៍[[ទិន្នន័យខ្ទង់លេខ|ខ្ទង់លេខ]]បែបអស្យាណូលើកដំបូងត្រូវបានអភិវឌ្ឍឡើង។ ដើមឡើយគណនូបករណ៍ទាំងនោះមានទំហំធំប៉ុនបន្ទប់ធំមួយ ប្រើអស់ថាមពលច្រើនស្មើនឹង[[គណនូបករណ៍ផ្ទាល់ខ្លួន]] (គ.ផ.) ទំនើបច្រើនរាប់រយដង។<ref>In 1946, [[ENIAC]] required an estimated 174&nbsp;kW. By comparison, a modern laptop computer may use around 30&nbsp;W; nearly six thousand times less. {{cite web|url=http://www.upenn.edu/computing/provider/docs/hardware/powerusage.html|title=Approximate Desktop & Notebook Power Usage|publisher=University of Pennsylvania|accessdate=20 June 2009|archivedate=3 មិថុនា 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603230016/http://www.upenn.edu/computing/provider/docs/hardware/powerusage.html|url-status=dead}}</ref> គណនូបករណ៍ទំនើបពឹងផ្អែកទៅលើ[[បរិថបសមាហរ័ណ]]រាប់លានដល់រាប់រយកោដដង ដែលមានសមត្ថភាពច្រើនជាងគ្រឿងយន្តកាលពីមុនៗ ហើយនិងបំពេញមុខងារនៅត្រង់កន្លែងទំនេរជាផ្នែកតូចៗ។ <ref>Early computers such as [[Colossus computer|Colossus]] and [[ENIAC]] were able to process between 5 and 100 operations per second. A modern “[[commodity]]” [[microprocessor]] (as of 2007) can process billions of operations per second, and many of these operations are more complicated and useful than early computer operations. {{cite web |url=http://www.intel.com/cd/channel/reseller/asmo-na/eng/products/mobile/processors/core2duo_m/feature/index.htm |title=Intel Core2 Duo Mobile Processor: Features |publisher=Intel Corporation |accessdate=20 June 2009}}</ref> គណនូបករណ៍ធម្មតាតូចល្មមត្រូវទៅនឹងគ្រឿងឧបករណ៍ចល័ត និង[[ការប្រើប្រាស់គណនូបករណ៍ចល័ត|គណនូបករណ៍ចល័ត]]អាចបញ្ចូលថាមពលបានដោយ[[ថ្ម (អគ្គីសនី)|ថ្ម]]តូចៗ។ គណនូបករណ៍ផ្ទាល់ខ្លួនក្នុងទម្រង់ផ្សេងៗគឺជា[[បដិមា|និមិត្តសញ្ញា]]នៃ[[យុគព័ត៌មាន]] ហើយក៏ជាអ្វីដែលធ្វើឱ្យមនុស្សភាគច្រើនគិតដល់ “គណនូបករណ៍។” យ៉ាងណាក៏ដោយ [[ប្រព័ន្ធបង្កប់|គណនូបករណ៍បានបង្កប់ខ្លួន]]ដែលគេឃើញមាននៅក្នុងគ្រឿងឧបករណ៍ជាច្រើនចាប់ពី[[ម៉ាញ៉េចាក់សំឡេងខ្ទង់លេខ|ម៉ាញ៉េ MP3]]រហូតដល់[[យន្តហោះប្រឆាំងយន្តហោះ]] និងចាប់ពី ប្រដាប់ក្មេងលេងរហូតដល់[[រូបយន្តឧស្សាហកម្ម]]ដែលឃើញមានភាគច្រើនបំផុត។ [[ឯកសារ:Desktop computer clipart - Yellow theme.svg|right|thumb|150px|គណនូបករណ៍លើតុ]] ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ការប្រើប្រាស់ពាក្យនេះដំបូង “computer” ឬ កុំព្យូទ័រ ត្រូវបានគេកត់ត្រាទុកនៅឆ្នាំ ១៦១៣ ក្នុងសៀវភៅ “The yong mans gleanings” ដោយអ្នកនិពន្ធជាតិអង់គ្លេស រីឆាដ-ប្រេថវ៉េត ''I haue read the truest computer of Times, and the best Arithmetician that euer breathed, and he reduceth thy dayes into a short number''។ វាសំដៅទៅលើបុគ្គលម្នាក់ធ្វើការគិតលេខ ឬ គណនា និង ពាក្យនេះបានបន្តមកជាមួយអត្ថន័យដដែលរហូតដល់ពាក់កណ្ដាលនៃសតវត្សទី២០។ ចាប់ពីចុងសតវត្សទី១៩មក ពាក្យនេះបានចាប់ផ្ដើមទទួលបានអត្ថន័យដែលគេដឹងលឺបន្ថែមទៀត នោះគឺគ្រឿងយន្តដែលធ្វើការគណនាបានច្រើន។<ref name=OEDComputer>{{Cite journal |title=computer, ''n.'' |series=Oxford English Dictionary |url=http://dictionary.oed.com/ |publisher=Oxford University Press |edition=2 |year=1989 |accessdate=10 April 2009 |ref=harv |archive-date=25 មិថុនា 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060625103623/http://dictionary.oed.com/ |dead-url=yes }}</ref> '''''កុំព្យូទ័រ''''' [[ដំនើរការវិញ]]តាមរយៈគណៈកម្មការជាតិភាសាខ្មែរ សំដៅលើ ម៉ាស៊ីនអេឡិចត្រូនិកមួយបែបដែលអាចបញ្ចូល រក្សាទុក គណនា វិភាគ ធ្វើសេចក្ដីសម្រេច និង ទាញយកទិន្នន័យ។ ពាក្យខ្មែរបកប្រែ ត្រូវនឹងពាក្យ '''''គណនូបករណ៍''''' មកពីពាក្យ ''គណនា+ឧបករណ៍>គណនូបករណ៍។'' មានន័យថា ឧបករណ៍ ឬ គ្រឿងយន្ត ដែលអាចគណនាបាន។ ពាក្យមួយទៀត ''អង្គុលីទស្សន៍'' មិនដឹងមានប្រវត្តិមកពីណាទេ?? កាលពីមុនមានសៀវភៅ "ទុក្ខខ្មែរក្រោម" ដោយលោក ថាច់-សិរៈ បានប្រើការបកប្រែពាក្យ ''កុំព្យូទ័រ'' មកខ្មែរ ថា ''[[ម៉ាស៊ីនគិតលេខ|គណិតូបករណ៍]]'' បើវិភាគលើពាក្យនេះ ''គណិត+ឧបករណ៍'' មានន័យថាជាឧបករណ៍ទាក់ទងនឹងគណិត ខាងលេខ តែពាក្យនេះវាសាកសមត្រូវនឹងដែលវាវិវត្តពី[[ក្បាច់គិតលេខ|ក្បា]]ចដែលភាសាអង់គ្លេសថា ''calculator''។ ==ប្រវត្តិ== [[ហ៊ុត ផាន់ណា]]{{Main|ប្រវត្តិគ្រឿងរឹងគណនូបករណ៍}}[[ដំនើរការវិញ]] ឧបករណ៍គិតលេខជាបឋមវិធានលើកដំបូងបានបង្ហាញខ្លួនក្នុងបុរាណកាលនិងគ្រឿងជំនួយគិតលេខជាលក្ខណៈគ្រឿងយន្តត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅសតវត្សទី១៧។ ជាលើកទីមួយហើយដែលគេបានកត់ត្រាការប្រើប្រាស់ពាក្យ "computer ឬ គណនាករ" មានចាប់ពីសតវត្សទី១៧មកម៉្លេះ ដែលដាក់ឱ្យប្រើសម្រាប់សំដៅលើអ្នកធ្វើ[[គណិតកម្ម|ការគណនា]] ជារឿយៗសំដៅលើការងារ។ គ្រឿងគណនូបករណ៍លើកដំបូងត្រូវបានច្នៃប្រឌិតឡើងនៅសតវត្សទី១៩ ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះទេវាក៏បានលេចឡើងនូវរូបរាងសណ្ឋានបែបទំនើបរបស់ខ្លួនក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩៤០មកម៉្លេះ។ បើយោងតាមពាក្យអង់គ្លេស computer ឬ កុំព្យូទ័រ វាមានន័យថា គណនាករ អត្ថន័យទីមួយប្រើនៅសតវត្សទី១៧ គឺអ្នកដែលធ្វើការគណនា ចំណែកអត្ថន័យទីពីរវាមានន័យថា ឧបករណ៍គណនា ដែលត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរបង្កើតថ្មីថា គណនូបករណ៍។ ===ឧបករណ៍គណនាសម្រេចបំណងទូទៅលើកដំបូង=== [[File:Difference engine plate 1853.jpg|thumb|ភាគកម្មមួយនៃវិស្វៈអសទិសភាព​របស់លោក[[ឆាលស៍ ប៊ែប៊ិជ|ប៊ែប៊ិជ]]។]] លោក[[ឆាលស៍ ប៊ែប៊ិច|ឆាលស៍-ប៊ែប៊ិច]] ជាវិស្វករគ្រឿងយន្ត និង [[ពហុវិញ្ញូ]]ជាតិអង់គ្លេសម្នាក់ បានបង្កើតទស្សនៈទាននៃគណនូបករណ៍អាចសរសេរកម្មវិធីបាន។ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា"[[រៀមច្បងគណនូបករណ៍|បិតានៃគណនូបករណ៍]] <ref>{{cite book | author=Halacy, Daniel Stephen | title = Charles Babbage, Father of the Computer | url=https://archive.org/details/charlesbabbage0000unse | year = 1970 | publisher=Crowell-Collier Press | isbn = 0-02-741370-5 }}</ref> លោកបានធ្វើសមានញាណូបនីយកម្មនិងបានបង្កើត[[គណនូបករណ៍យន្ត]]ក្នុងដើមសតវត្សទី១៩។ បន្ទាប់ពីការធ្វើបន្តលើ[[វិស្វៈសទិសភាព]]បដិវត្តន៍របស់លោក ដែលបានរចនាឡើងដើម្បីជួយក្នុងការគណនានាវាចរណ៍ ក្នុងឆ្នាំ១៨៣៣ លោកបានសម្រេចបាននូវការរចនាទូទៅជាច្រើនបន្ថែមទៀត នោះគឺ [[វិស្វៈវិភាគ]] ដែលអាចទៅរួច។ The ឆ្នូលនៃកម្មវិធី និងត្រូវបានផ្ដល់ទៅយន្តឆ្លងកាត់បណ្ឌinput of programs and data was to be provided to the machine via [[punched card]]s, a method being used at the time to direct mechanical [[loom]]s such as the [[Jacquard loom]]. For output, the machine would have a printer, a curve plotter and a bell. The machine would also be able to punch numbers onto cards to be read in later. The Engine incorporated an [[arithmetic logic unit]], [[control flow]] in the form of [[conditional branching]] and [[program loop#Loops|loops]], and integrated [[computer memory|memory]], making it the first design for a general-purpose computer that could be described in modern terms as [[Turing-complete]].<ref name="babbageonline">{{cite web|url=http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/stories/babbage.aspx?page=5|title=Babbage|work=Online stuff|publisher=Science Museum|date=2007-01-19|accessdate=2012-08-01|archivedate=2012-08-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120807185334/http://www.sciencemuseum.org.uk/onlinestuff/stories/babbage.aspx?page=5|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newscientist.com/article/mg20827915.500-lets-build-babbages-ultimate-mechanical-computer.html|title=Let's build Babbage's ultimate mechanical computer|work=opinion|publisher=New Scientist|date= 23 December 2010|accessdate=2012-08-01}}</ref> The machine was about a century ahead of its time. All the parts for his machine had to be made by hand - this was a major problem for a device with thousands of parts. Eventually, the project was dissolved with the decision of the [[British Government]] to cease funding. Babbage's failure to complete the analytical engine can be chiefly attributed to difficulties not only of politics and financing, but also to his desire to develop an increasingly sophisticated computer and to move ahead faster than anyone else could follow. Nevertheless his son, Henry Babbage, completed a simplified version of the analytical engine's computing unit (the ''mill'') in 1888. He gave a successful demonstration of its use in computing tables in 1906. ===គណនូបករណ៍អនុរូបដើមដំបូង=== [[File:099-tpm3-sk.jpg|thumb|left|200px|[[William Thomson, 1st Baron Kelvin|Sir William Thomson]]'s third tide-predicting machine design, 1879–81]] During the first half of the 20th century, many scientific [[computing]] needs were met by increasingly sophisticated [[analog computer]]s, which used a direct mechanical or electrical model of the problem as a basis for [[computation]]. However, these were not programmable and generally lacked the versatility and accuracy of modern digital computers.<ref name="stanf">{{cite web|url=http://plato.stanford.edu/entries/computing-history/|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|title=The Modern History of Computing}}</ref> The first modern analog computer was a [[tide-predicting machine]], invented by [[William Thomson, 1st Baron Kelvin|Sir William Thomson]] in 1872. The [[differential analyser]], a mechanical analog computer designed to solve differential equations by integration using wheel-and-disc mechanisms, was conceptualized in 1876 by [[James Thomson (engineer)|James Thomson]], the brother of the more famous Lord Kelvin.<ref>Ray Girvan, [http://www.scientific-computing.com/scwmayjun03computingmachines.html "The revealed grace of the mechanism: computing after Babbage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103094710/http://www.scientific-computing.com/scwmayjun03computingmachines.html |date=2012-11-03 }}, ''Scientific Computing World'', May/June 2003</ref> The art of mechanical analog computing reached its zenith with the [[differential analyzer]], built by H. L. Hazen and [[Vannevar Bush]] at [[MIT]] starting in 1927. This built on the mechanical integrators of [[James Thomson (engineer)|James Thomson]] and the torque amplifiers invented by H. W. Nieman. A dozen of these devices were built before their obsolescence became obvious. ===The modern computer age begins=== The principle of the modern computer was first described by [[computer science|computer scientist]] [[Alan Turing]], who set out the idea in his seminal 1936 paper,<ref>[http://plms.oxfordjournals.org/cgi/reprint/s2-42/1/230 Proceedings of the London Mathematical Society]</ref> ''On Computable Numbers''. Turing reformulated [[Kurt Gödel]]'s 1931 results on the limits of proof and computation, replacing Gödel's universal arithmetic-based formal language with the formal and simple hypothetical devices that became known as [[Turing machine]]s. He proved that some such machine would be capable of performing any conceivable mathematical computation if it were representable as an [[algorithm]]. He went on to prove that there was no solution to the ''Entscheidungsproblem'' by first showing that the [[halting problem]] for Turing machines is [[Decision problem|undecidable]]: in general, it is not possible to decide algorithmically whether a given Turing machine will ever halt. He also introduced the notion of a 'Universal Machine' (now known as a [[Universal Turing machine]]), with the idea that such a machine could perform the tasks of any other machine, or in other words, it is provably capable of computing anything that is computable by executing a program stored on tape, allowing the machine to be programmable. [[John von Neumann|Von Neumann]] acknowledged that the central concept of the modern computer was due to this paper.<ref>"von Neumann&nbsp;... firmly emphasized to me, and to others I am sure, that the fundamental conception is owing to Turing—insofar as not anticipated by Babbage, Lovelace and others." Letter by [[Stanley Frankel]] to [[Brian Randell]], 1972, quoted in [[Jack Copeland]] (2004) ''The Essential Turing'', p22.</ref> Turing machines are to this day a central object of study in [[theory of computation]]. Except for the limitations imposed by their finite memory stores, modern computers are said to be [[Turing-complete]], which is to say, they have [[algorithm]] execution capability equivalent to a [[universal Turing machine]]. ====The first electromechanical computers==== [[File:Z3 Deutsches Museum.JPG|thumb|left|200px|Replica of [[Konrad Zuse|Zuse]]'s [[Z3 (computer)|Z3]], the first fully automatic, digital (electromechanical) computer.]] Early digital computers were electromechanical; electric switches drove mechanical relays to perform the calculation. These devices had a low operating speed and were eventually superseded by much faster all-electric computers, originally using [[vacuum tube]]s. The [[Z2 (computer)|Z2]], created by German engineer [[Konrad Zuse]] in 1939, was one of the earliest examples of an electromechanical relay computer.<ref name="Part 4 Zuse">{{cite web|url=http://www.epemag.com/zuse/part4a.htm|title=Part 4: Konrad Zuse's Z1 and Z3 Computers|last=Zuse|first=Horst|work=The Life and Work of Konrad Zuse|publisher=EPE Online|accessdate=2008-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080601210541/http://www.epemag.com/zuse/part4a.htm|archivedate=2008-06-01|url-status=dead}}</ref> In 1941, Zuse followed his earlier machine up with the [[Z3 (computer)|Z3]], the world's first working [[electromechanical]] [[Computer programming|programmable]], fully automatic digital computer.<ref>{{Citation|last=Zuse|first=Konrad|author-link=Konrad Zuse|title=The Computer – My Life ''Translated by McKenna, Patricia and Ross, J. Andrew from:'' Der Computer, mein Lebenswerk (1984)|place=Berlin/Heidelberg|publisher=Springer-Verlag|origyear=1984|year=2010|language=English translated from German|isbn=978-3-642-08151-4}}</ref><ref>{{cite news|title=A Computer Pioneer Rediscovered, 50 Years On|url=http://www.nytimes.com/1994/04/20/news/20iht-zuse.html|newspaper=The New York Times|date=April 20, 1994}}</ref> The Z3 was built with 2000 [[relay]]s, implementing a 22&nbsp;[[bit]] [[Word (data type)|word length]] that operated at a [[clock frequency]] of about 5–10&nbsp;[[Hertz|Hz]].<ref>{{cite book|last=Zuse|first=Konrad|authorlink=Konrad Zuse|title=Der Computer. Mein Lebenswerk.|edition=3rd|year=1993|publisher=Springer-Verlag|location=Berlin|language=German|isbn=978-3-540-56292-4|doi=|page=55}}</ref> Program code and data were stored on punched [[celluloid|film]]. It was quite similar to modern machines in some respects, pioneering numerous advances such as [[floating point number]]s. Replacement of the hard-to-implement decimal system (used in [[Charles Babbage]]'s earlier design) by the simpler [[binary numeral system|binary]] system meant that Zuse's machines were easier to build and potentially more reliable, given the technologies available at that time.<ref>{{Cite web |url=http://www.crash-it.com/crash/index.php?page=73 |title=Crash! The Story of IT: Zuse |access-date=2014-10-08 |archivedate=2008-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080318184915/http://www.crash-it.com/crash/index.php?page=73 |url-status=dead }}</ref> The Z3 was probably a complete [[Turing machine]].. ====The introduction of electronic programmable computers with vacuum tubes==== Purely [[electronic circuit]] elements soon replaced their mechanical and electromechanical equivalents, at the same time that digital calculation replaced analog. The engineer [[Tommy Flowers]], working at the [[Post Office Research Station]] in [[London]] in the 1930s, began to explore the possible use of electronics for the [[telephone exchange]]. Experimental equipment that he built in 1934 went into operation 5 years later, converting a portion of the [[telephone exchange]] network into an electronic data processing system, using thousands of [[vacuum tube]]s.<ref name="stanf" /> In the US, John Vincent Atanasoff and Clifford E. Berry of Iowa State University developed and tested the [[Atanasoff–Berry Computer]] (ABC) in 1942,<ref>January 15, 1941 notice in the ''Des Moines Register'',</ref> the first "automatic electronic digital computer".<ref>{{cite book|title=The First Electronic Computer|year=1988|url=https://archive.org/details/firstelectronicc0000burk|author=Arthur W. Burks}}</ref> This design was also all-electronic and used about 300 vacuum tubes, with capacitors fixed in a mechanically rotating drum for memory.<ref name=Copeland2006>{{Citation|last=Copeland|first=Jack|year=2006|title=Colossus: The Secrets of Bletchley Park's Codebreaking Computers|publication-place=Oxford|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=101–115|isbn=0-19-284055-X}}</ref> [[File:Colossus.jpg|thumbnail|right|[[Colossus computer|Colossus]] was the first [[electronics|electronic]] [[Digital electronics|digital]] [[Computer programming|programmable]] computing device, and was used to break German ciphers during World War II.]] During World War II, the British at [[Bletchley Park]] achieved a number of successes at breaking encrypted German military communications. The German encryption machine, [[Enigma (machine)|Enigma]], was first attacked with the help of the electro-mechanical [[bombe]]s. To crack the more sophisticated German [[Lorenz SZ 40/42]] machine, used for high-level Army communications, [[Max Newman]] and his colleagues commissioned Flowers to build the Colossus.<ref name=Copeland2006 /> He spent eleven months from early February 1943 designing and building the first Colossus.<ref>{{Citation|title=Bletchley's code-cracking Colossus|newspaper=BBC News|date=2 February 2010|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/8492762.stm|accessdate=19 October 2012}}</ref> After a functional test in December 1943, Colossus was shipped to Bletchley Park, where it was delivered on 18 January 1944<ref name="The Colossus Computer">The Colossus Rebuild http://www.tnmoc.org/colossus-rebuild-story {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150418230306/http://www.tnmoc.org/colossus-rebuild-story |date=2015-04-18 }}</ref> and attacked its first message on 5 February.<ref name="Copeland2006"/> Colossus was the world's first [[electronics|electronic]] [[Digital electronics|digital]] [[Computer programming|programmable]] computer.<ref name="stanf" /> It used a large number of valves (vacuum tubes). It had paper-tape input and was capable of being configured to perform a variety of [[boolean logic]]al operations on its data, but it was not [[Turing-complete]]. Nine Mk II Colossi were built (The Mk I was converted to a Mk II making ten machines in total). Colossus Mark I contained 1500 thermionic valves (tubes), but Mark II with 2400 valves, was both 5 times faster and simpler to operate than Mark 1, greatly speeding the decoding process.<ref>{{Citation|last=Randell|first=Brian|author-link=Brian|last2=Fensom|first2=Harry|last3=Milne|first3=Frank A.|title=Obituary: Allen Coombs|newspaper=The Independent|date=15 March 1995|url=http://www.independent.co.uk/news/people/obituary-allen-coombs-1611270.html|accessdate=18 October 2012}}</ref><ref>{{Citation|last=Fensom|first=Jim|title=Harry Fensom obituary|date=8 November 2010|url=http://www.guardian.co.uk/theguardian/2010/nov/08/harry-fensom-obituary|accessdate=17 October 2012}}</ref> [[File:Eniac.jpg|thumb|left|[[ENIAC]] was the first Turing-complete device,and performed ballistics trajectory calculations for the [[United States Army]].]] The US-built [[ENIAC]]<ref>John Presper Eckert Jr. and John W. Mauchly, Electronic Numerical Integrator and Computer, United States Patent Office, US Patent 3,120,606, filed 26 June 1947, issued 4 February 1964, and invalidated 19 October 1973 after court ruling on [[Honeywell v. Sperry Rand]].</ref> (Electronic Numerical Integrator and Computer) was the first electronic programmable computer built in the US. Although the ENIAC was similar to the Colossus it was much faster and more flexible. It was unambiguously a Turing-complete device and could compute any problem that would fit into its memory. Like the Colossus, a "program" on the ENIAC was defined by the states of its patch cables and switches, a far cry from the [[stored program]] electronic machines that came later. Once a program was written, it had to be mechanically set into the machine with manual resetting of plugs and switches. It combined the high speed of electronics with the ability to be programmed for many complex problems. It could add or subtract 5000 times a second, a thousand times faster than any other machine. It also had modules to multiply, divide, and square root. High speed memory was limited to 20 words (about 80 bytes). Built under the direction of [[John Mauchly]] and [[J. Presper Eckert]] at the University of Pennsylvania, ENIAC's development and construction lasted from 1943 to full operation at the end of 1945. The machine was huge, weighing 30 tons, using 200 kilowatts of electric power and contained over 18,000 vacuum tubes, 1,500 relays, and hundreds of thousands of resistors, capacitors, and inductors.<ref name="Eniac">{{Cite web |url=http://www.techiwarehouse.com/engine/a046ee08/Generations-of-Computer |title=Generations of Computers |access-date=2014-10-08 |archivedate=2015-07-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150702211455/http://www.techiwarehouse.com/engine/a046ee08/Generations-of-Computer/ |url-status=dead }}</ref> ====Stored program computers eliminate the need for re-wiring==== [[File:SSEM Manchester museum close up.jpg|right|thumb|250px|alt=Three tall racks containing electronic circuit boards|A section of the [[Manchester Small-Scale Experimental Machine]], the first stored-program computer.]] Early computing machines had fixed programs. Changing its function required the re-wiring and re-structuring of the machine.<ref name="Copeland2006"/> With the proposal of the stored-program computer this changed. A stored-program computer includes by design an [[instruction set]] and can store in memory a set of instructions (a [[computer program|program]]) that details the [[computation]]. The theoretical basis for the stored-program computer was laid by [[Alan Turing]] in his 1936 paper. In 1945 Turing joined the [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]] and began work on developing an electronic stored-program digital computer. His 1945 report ‘Proposed Electronic Calculator’ was the first specification for such a device. [[John von Neumann]] at the [[University of Pennsylvania]], also circulated his ''[[First Draft of a Report on the EDVAC]]'' in 1945.<ref name="stanf" /> [[File:Ferranti Mark 1.jpg|220px|small|left|thumb|[[Ferranti Mark 1]], c. 1951.]] The Manchester Small-Scale Experimental Machine, nicknamed ''Baby'', was the world's first [[stored-program computer]]. It was built at the [[Victoria University of Manchester]] by [[Frederic Calland Williams|Frederic C. Williams]], [[Tom Kilburn]] and Geoff Tootill, and ran its first program on 21&nbsp;June 1948.<ref>{{citation |last=Enticknap |first=Nicholas |title=Computing's Golden Jubilee |journal=Resurrection |issue=20 |publisher=The Computer Conservation Society |date=Summer 1998 |url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res20.htm#d |issn=0958-7403 |accessdate=19 April 2008}}</ref> It was designed as a [[testbed]] for the [[Williams tube]] the first [[Random-access memory|random-access]] digital storage device.<ref>{{citation|title=Early computers at Manchester University|journal=Resurrection|volume=1|issue=4|publisher=The Computer Conservation Society|date=Summer 1992|url=http://www.cs.man.ac.uk/CCS/res/res04.htm#g|issn=0958-7403|accessdate=7 July 2010}}</ref> Although the computer was considered "small and primitive" by the standards of its time, it was the first working machine to contain all of the elements essential to a modern electronic computer.<ref>{{citation|url=http://www.computer50.org/mark1/contemporary.html|title=Early Electronic Computers (1946–51)|publisher=University of Manchester|accessdate=16 November 2008|archivedate=5 មករា 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105031620/http://www.computer50.org/mark1/contemporary.html|deadurl=yes}}</ref> As soon as the SSEM had demonstrated the feasibility of its design, a project was initiated at the university to develop it into a more usable computer, the [[Manchester Mark 1]]. The Mark 1 in turn quickly became the prototype for the [[Ferranti Mark 1]], the world's first commercially available general-purpose computer.<ref name=NapperMK1>{{citation |last=Napper |first=R. B. E. |title=Introduction to the Mark 1 |url=http://www.computer50.org/mark1/mark1intro.html |publisher=The University of Manchester |accessdate=4 November 2008}}</ref> Built by [[Ferranti]], it was delivered to the [[University of Manchester]] in February 1951. At least seven of these later machines were delivered between 1953 and 1957, one of them to [[Royal Dutch Shell|Shell]] labs in [[Amsterdam]].<ref>{{Citation|last=Computer Conservation Society|author-link=Computer Conservation Society|title=Our Computer Heritage Pilot Study: Deliveries of Ferranti Mark I and Mark I Star computers.|url=http://www.ourcomputerheritage.org/wp/|accessdate=9 January 2010|archivedate=11 ធ្នូ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161211201840/http://www.ourcomputerheritage.org/wp/|deadurl=yes}}</ref> In October 1947, the directors of British catering company [[J. Lyons and Co.|J. Lyons & Company]] decided to take an active role in promoting the commercial development of computers. The [[LEO computer|LEO I]] computer became operational in April 1951 <ref>{{cite web | last = Lavington | first = Simon | title = A brief history of British computers: the first 25 years (1948–1973). | publisher = [[British Computer Society]] | url = http://www.bcs.org/server.php? | accessdate = 10 January 2010 }}</ref> and ran the world's first regular routine office computer [[job (software)|job]]. ====Transistors replace vacuum tubes in computers==== <!-- [[Second-generation of computers]] redirects here --> [[File:Transistor-die-KSY34.jpg|thumb|right|A [[bipolar junction transistor]]]] The bipolar [[transistor]] was invented in 1947. From 1955 onwards transistors replaced [[vacuum tube]]s in computer designs, giving rise to the "second generation" of computers. Compared to vacuum tubes, transistors have many advantages: they are smaller, and require less power than vacuum tubes, so give off less heat. Silicon junction transistors were much more reliable than vacuum tubes and had longer, indefinite, service life. Transistorized computers could contain tens of thousands of binary logic circuits in a relatively compact space. At the [[University of Manchester]], a team under the leadership of [[Tom Kilburn]] designed and built a machine using the newly developed [[transistor]]s instead of valves.<ref>{{Citation|last=Lavington|first=Simon|title=A History of Manchester Computers|year=1998|edition=2|publisher=The British Computer Society|location=Swindon|pages=34–35}}</ref> Their first [[transistor computer|transistorised computer]] and the first in the world, was [[Manchester computers#Transistor Computer|operational by 1953]], and a second version was completed there in April 1955. However, the machine did make use of valves to generate its 125&nbsp;kHz clock waveforms and in the circuitry to read and write on its magnetic [[drum memory]], so it was not the first completely transistorized computer. That distinction goes to the [[Harwell CADET]] of 1955,<ref>{{citation |doi=10.1049/esej:19980301 |last=Cooke-Yarborough |first=E. H. |title=Some early transistor applications in the UK |journal=Engineering and Science Education Journal |volume=7 |issue=3 |pages=100–106 |publisher=IEE |date=June 1998 |url=http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?arnumber=00689507 |issn=0963-7346 |accessdate=7 June 2009}} {{subscription required}}</ref> built by the electronics division of the [[Atomic Energy Research Establishment]] at [[Harwell]].<ref>{{cite book | last = Cooke-Yarborough | first = E.H. | title = Introduction to Transistor Circuits | url = https://archive.org/details/introductiontotr0000unse_q6o3 | publisher = Oliver and Boyd | year = 1957 | location = Edinburgh | pages = [https://archive.org/details/introductiontotr0000unse_q6o3/page/139 139]}}</ref><ref name="ieeexplore.ieee">{{cite journal | last = Cooke-Yarborough | first = E.H. | title = Some early transistor applications in the UK | journal = Engineering and Science Education Journal | volume = 7 | issue = 3 | pages = 100–106 | publisher = IEE | location = London, UK | date = June 1998 | url = http://ieeexplore.ieee.org/stamp/stamp.jsp?arnumber=00689507 | issn = 0963-7346 | accessdate = 2009-06-07 | doi = 10.1049/esej:19980301}}</ref> ====Integrated circuits replace transistors==== The next great advance in computing power came with the advent of the [[integrated circuit]]. The idea of the integrated circuit was first conceived by a radar scientist working for the [[Royal Radar Establishment]] of the [[Ministry of Defence (United Kingdom)|Ministry of Defence]], [[Geoffrey Dummer|Geoffrey W.A. Dummer]]. Dummer presented the first public description of an integrated circuit at the Symposium on Progress in Quality Electronic Components in [[Washington, D.C.|Washington,&nbsp;D.C.]] on 7 May 1952.<ref>[http://www.epn-online.com/page/22909/the-hapless-tale-of-geoffrey-dummer-this-is-the-sad-.html "The Hapless Tale of Geoffrey Dummer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025045943/http://www.epn-online.com/page/22909/the-hapless-tale-of-geoffrey-dummer-this-is-the-sad-.html |date=2012-10-25 }}, (n.d.), (HTML), ''Electronic Product News'', accessed 8 July 2008.</ref> The first practical ICs were invented by [[Jack Kilby]] at [[Texas Instruments]] and [[Robert Noyce]] at [[Fairchild Semiconductor]].<ref>{{Citation|first=Jack|last=Kilby|author-link=Jack Kilby|title=Nobel lecture|publisher=Nobel Foundation|year=2000|location=Stockholm|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2000/kilby-lecture.pdf|accessdate=2008-05-15}}</ref> Kilby recorded his initial ideas concerning the integrated circuit in July 1958, successfully demonstrating the first working integrated example on 12 September 1958.<ref name="TIJackBuilt">[http://www.ti.com/corp/docs/kilbyctr/jackbuilt.shtml ''The Chip that Jack Built''], (c. 2008), (HTML), Texas Instruments, Retrieved 29 May 2008.</ref> In his patent application of 6 February 1959, Kilby described his new device as “a body of semiconductor material ... wherein all the components of the electronic circuit are completely integrated.”<ref>Jack S. Kilby, Miniaturized Electronic Circuits, United States Patent Office, US Patent 3,138,743, filed 6 February 1959, issued 23 June 1964.</ref><ref>{{cite book| last = Winston| first = Brian| title = Media Technology and Society: A History : From the Telegraph to the Internet| url = http://books.google.com/?id=gfeCXlElJTwC&pg=PA221| year = 1998| publisher = Routledge| isbn = 978-0-415-14230-4| page = 221 }}</ref> Noyce also came up with his own idea of an integrated circuit half a year later than Kilby.<ref>[[Robert Noyce]]'s Unitary circuit, {{Ref patent |country=US |number=2981877|status=patent|gdate=1961-04-25|title=Semiconductor device-and-lead structure |assign1 =[[Fairchild Semiconductor Corporation]]}}</ref> His chip solved many practical problems that Kilby's had not. Produced at Fairchild Semiconductor, it was made of [[silicon]], whereas Kilby's chip was made of [[germanium]]. This new development heralded an explosion in the commercial and personal use of computers and led to the invention of the [[microprocessor]]. While the subject of exactly which device was the first microprocessor is contentious, partly due to lack of agreement on the exact definition of the term "microprocessor", it is largely undisputed that the first single-chip microprocessor was the Intel 4004,<ref>{{Citation|last=Intel_4004|title=Intel's First Microprocessor—the Intel 4004|publisher=Intel Corp.|date=November 1971|url=http://www.intel.com/museum/archives/4004.htm|accessdate=2008-05-17}}</ref> designed and realized by [[Marcian Hoff|Ted Hoff]], [[Federico Faggin]], and Stanley Mazor at [[Intel]].<ref>The Intel 4004 (1971) die was 12&nbsp;mm², composed of 2300 transistors; by comparison, the Pentium Pro was 306&nbsp;mm², composed of 5.5 million transistors, according to {{citation|last1= Patterson |first1= David |last2= Hennessy|first2= John|year=1998|title= Computer Organization and Design |location= San Francisco|publisher=[[Morgan Kaufmann]]|isbn = 1-55860-428-6|pages=27–39}}</ref> ===Mobility and the growth of smartphone computers=== With the continued miniaturization of computing resources, and advancements in portable battery life, [[portable computer]]s grew in popularity in the 1990s.{{citation needed|date=April 2014}} The same developments that spurred the growth of laptop computers and other portable computers allowed manufacturers to integrate computing resources into cellular phones. These so-called [[smartphone]]s run on a variety of operating systems and are rapidly becoming the dominant computing device on the market, with manufacturers reporting having shipped an estimated 237 million devices in 2Q 2013.<ref>{{Cite web |url=http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS24239313 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2014-10-08 |archivedate=2014-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140626022208/http://www.idc.com/getdoc.jsp?containerId=prUS24239313 |url-status=dead }}</ref> == ប្រភេទកុំព្យូទ័រ == ចំពោះកុំព្យូទ័រមានការរីកចំរើនណាស់បច្ចុប្បន្ន ក្រៅពីកុំព្យូទ័រ(Desktop) មានកុំព្យូទ័រជាច្រើនផ្សេងទៀត ហើយពួកវាមានខ្នាត និង សមត្ថភាពធ្វើការផ្សេងៗពីគ្នា ។ ខាងក្រោមនេះជាប្រភេទកុំព្យូទ័រដែលមានតាមជំនាន់ដូចតទៅនេះ៖ === ម៉េនហ្វ្រេម === [[ឯកសារ:Eniac.jpg|left|thumb|150px|]] កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះ គេច្រើនប្រើនៅក្នុងអង្គភាពខ្នាតធំ។កុំព្យូទ័រប្រភេទនេះគេច្រើនប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើការរួមគ្នា នៅក្នុងកន្លែងណាមួយ​ កាលពី​សម័យ​មុន​ដោយ​ផ្គុំឡើងទំហំធំៗ ជាច្រើនរួមគ្នា ហើយខាងក្នុងនៃទូមានបញ្ចូល​ឧបករណ៍ផ្សេងៗដែលសមស្របសំរាប់ការងារ នៅក្នុងអង្គភាពដែលត្រូវការសមត្ថភាពធ្វើការខ្ពស់ និងធ្វើការកត់ត្រាទិន្នន័យបានចំនួនច្រើន។ វាមានចំណុចខ្សោយត្រង់ថា វាមានទំហំពិបាកក្នុងការទុកដាក់ព្រោះវាត្រូវការ​កន្លែងធំដើម្បីទុកវា លើសពីនេះទៅទៀតវាមានតំលៃថ្លៃ បើយើងធ្វើការប្រៀបធៀបទៅនឹងកុំព្យូទ័ររបស់យើងបច្ចុប្បន្ននេះ។ === មីនីកុំព្យូទ័រ === កុំព្យូទ័រប្រភេទមីនីគេច្រើនប្រើក្នងអង្គភាពខ្នាតតូចល្មម ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ច្រើនជាងប្រភេទម៉េនហ្វ្រេម ហើយវាមានម៉ាស៊ីនដែលអាចស្វែងយល់ពីការងារបានច្រើននិងគ្រប់គ្រាន់​ និងបម្រើការចាត់ចែងទិន្នន័យរបស់​វា​បានល្អជាង ហើយវាអាចរក្សាទុកនូវទិន្នន័យរបស់ទំព័រ​បណ្ដាញ ក្នុងការផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈអ៊ីនធើណិតបានទៀតផង។ [[ឯកសារ:Pdp7-oslo-2005.jpeg|right|thumb|140px|Minicomputer]] [http://URL:%20http://pluschamroeun.007.com URL: http://pluschamroeun.007.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409205329/http://www.url/ |date=2015-04-09 }}=== ភីស៊ីកុំព្យូទ័រ === ភីស៊ីកុំព្យូទ័រ ឬត្រូវបានគេហៅម៉្យាងទៀតថា មីក្រូកុំព្យូទ័រជាប្រភេទកុំព្យូទ័រ​ដែលមានការពេញនិយមប្រើទូទៅសំរាប់អ្នកប្រើប្រាស់ធម្មតា។ វាមានទំហំតូច និងតំលៃថោកហើយធ្វើការបានធំទូលាយ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។ ហើយ​ត្រូវបានគេបែងចែកជាប្រភេទនឹងឈ្មោះផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនដូចជា៖ ==== ឌែសថបកុំព្យូទ័រ ==== ជាកុំព្យូទ័រដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេក្នងពេលបច្ចប្បន្ននេះ ហើយវាមានសមត្ថភាពខ្ពស់និងតំលៃសមរម្យ បើប្រៀបធៀបជាមួយនឹងកុំព្យូទ័រផ្សេងទៀត។ ==== ណូតប៊ូកកុំព្យូទ័រ ==== ជាកុំព្យូទ័រទំហំតូច អាចយកទៅកាន់ទីកន្លែងដទៃបានយ៉ាងងាយស្រួល បច្ចុប្បន្នវាត្រូវបាន គេចាប់ផ្ដើមនិយមប្រើកាន់តែច្រើនឡើង។ ==== ថែប្លែតភីស៊ី ==== ជាកុំព្យូទ័រចេញក្រោយគេបំផុត និងមានបន្ថែមនូវសមត្ថភាពក្នុងការបង្ហាញ ទិន្នន័យនិងការប្រើសំលេងបញ្ជាការងារ ហើយជាពិសេសទៅទៀតវាក៏អាចធ្វើការងារ ឆ្លាស់គ្នាជាមួយណូតប៊ូកភីស៊ីបានយ៉ាងងាយទៀតផង។ ==== ផកឃីតភីស៊ី ==== ជាប្រភេទកុំព្យូទ័រមានទំហំប៉ុនបាតដៃ របស់យើងហើយកំពុងទទួលការពេញនិយម យ៉ាងខ្លាំង ក្នុងសម័យនេះ ព្រោះគេអាចយកវាទៅណាមកណាតាមខ្លួនបានយ៉ាងងាយស្រួល ព្រមទាំងអាចបង្ហាញទិន្នន័យ តាមរយះដងប៉ាងកា (Touch Pen)ទៀតផង។ កុំព្យទ័រប្រភេទនេះសមស្របសំរាប់អ្នកប្រកបរបររកស៊ីឬជំនួញ ដាក់តាមខ្លួន ព្រោះវាមានផលប្រយោជន៏ជាច្រើនដូចជា សំរាប់អោយយើងកត់ត្រា​នូវ​ការណាត់ជួប សសេរឈ្មោះដែលត្រូវធ្វើការទំនាក់ទំនង ឬអាចទទួលនិងបញ្ជូនអ៊ីម៉ែល និងដាក់ផែនការផ្សេងៗ ព្រមទាំងអាចលេងហ្គេម និងមើលវីឌីអូរទៀតផង។ === ធាតុផ្សំរបស់កុំព្យូទ័រ === កុំព្យូទ័រអាចដំណើរការទៅបាន អាស្រ័យដោយធាតុផ្សំរបស់វាពីរសំខាន់ៗគឺ [[Hardware]] និង [[Software]]។ ==== ហាតវែ(Hardware) ==== ពាក្យថា [[Hardware]] របស់កុំព្យូទ័រមានន័យថា គេនិយាយអំពីផ្នែកដែលរឹងរបស់កុំព្យូទ័រ ដែលជាផ្នែកមួយដែលយើងអាចមើលឃើញ និងប៉ះបាន ហើយត្រូវបានគេចែកជាបីផ្នែកសំខាន់ទៀតរួមមាន៖ [[Output Device]], [[Input Device]] និង [[System Unit]]។ ​[[Output Device]] ជាបំណែកដែលបង្ហាញនិងបញ្ចូនទិន្នន័យដែលបានរៀបចំដំណើរការពី[[CPU]] អោយទៅកាន់អ្នកប្រើប្រាស់បានដឹង មិនថាតែការមើលឃើញ និងបន្លឺសំលេងចេញមកនោះទេ។ ហើយOutput Device មានដូចជា៖ Printer: ជាឧបករណ៍សំរាប់បោះពុម្ភ ទិន្នន័យចេញពីកុំព្យូទ័រ ដែលចេញជាឯកសារហើយវាត្រូវបានចែកចេញជាបីប្រភេទទៀតរួមមាន [[Dot Matrix printer]] , [[Laser Printer]] , [[Inkjet Printer]]។​Speaker ជាឧបករណ៍សម្រាប់បន្លឺសំលេង ដែលវាធ្វើការជាមួយកាតសំលេង([[Sound Card]]) ។ [[Monitor]] ជាឧបករណ៍បង្ហាញលទ្ធផល ដែលបានមកពី[[Process]] របស់ម៉ាស៊ីនអោយអ្នកប្រើបានឃើញ។[[Input Device]] មានតួនាទីបញ្ចូលទិន្នន័យ ឬទទួលការបញ្ជាពីអ្នកប្រើប្រាស់ ដោយឧបករណ៍ដែលយើងបានដឹងច្បាស់រូចហើយនោះគឺមានដូចជា​៖ [[Video Camera]] មានតួនាទី​ប្រហាក់ប្រហែលនឹងម៉ាស៊ីនថតវីឌីអូឌីជីថល ដែលវាភ្ជាប់ទៅនឹងម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ហើយធ្វើការជាមួយនឹងកម្មវិធីផ្សេងៗទៀត។ [[Scanner]] ជាឧបករណ៍ប្រើសំរាប់ផ្ដិតរូបភាព និងឯកសារដើម្បី​បញ្ចូល​ទៅកាន់ម៉ាស៊ីនកុំព្យូទ័រ ដែលឯកសារមានដូចជា រូបថត និង​ អត្ថបទ។ [[Keybord]] ប្រើសំរាប់វាយឯកសារចូលក្នុងកុំព្យូទ័រ។ [[Microphone]] មានតួនាទី​បញ្ជូន​សំលេង និងទិន្នន័យទៅកាន់កុំព្យូទ័រ ហើយធ្វើការជាមួយកាតសំលេង ។ [[Mouse]] ប្រើសំរាប់បញ្ជាឲ្យធ្វើការចង្អុលបង្ហាញ និងជ្រើសរើស[[Item]] នៅលើអេក្រង់គេបានបែងចែកជាបីកន្លែងសម្រាប់ចុច ដែលមានការកែប្រែ Mouse ឲ្យមានជើងនៅចំកណ្ដាលដើម្បីរំកិលMouse ឲ្យបានលឿន។ === អង្គប្រព័ន្ធ [System Unit] === ជាកេសដែលផ្ទុករាល់សមាសធាតុសំខាន់ៗ​របស់កុំព្យូទ័រមានដូចជា៖ បន្ទះ​មេ [[Main Bord]] (Mother Bord) គឺ​ជា​បន្ទះ​សៀគ្វី​ដ៏​ធំ​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង ផ្នែក​ប្រព័ន្ធ​ [[System Unit]] ដែលវាបានទ្រទ្រង់នូវ សមាសធាតុអេឡិចត្រូនិច ​[[Component]] ។ [[RAM]](Random Access Memory) ជាអង្គចងចាំមានតួនាទីរក្សាទិន្នន័យរវាង [[CPU]] ដែលកំពុង​ដំណើរការ​ទិន្នន័យ ។ ការទុកទិន្នន័យរបស់RAM ជាការក្សាទុកបណ្ដោះអាសន្ន ហើយវានិងបាត់បង់ទិន្នន័យពេលកុំព្យូទ័រ​​​​ត្រូវបានបិទ។ === អ.ដ.ក. (CPU) === អង្គ​គណនី អង្គដំណើរការកណ្ដាល (Central Processing Unit) ជាកន្លែងទទួលទិន្នន័យមានតួនាទីចម្បងក្នុងការ​ដំណើរការ​ទិន្នន័យ និង​ត្រួតពិនិត្យ​គ្រប់គ្រងកិច្ចការទាំងអស់។ == ប្រវត្ដិនៃការគិតលេខ == === ការបង្កើត === គ្មាននរណាម្នាក់ដឹងថាតើនរណាជាអ្នកបង្កើតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូងទេ ។ នេះ​ដោយសារតែ​ពាក្យ ​"កុំព្យូទ័រ" ​ធ្លាប់​តែ​មាន​ន័យ​ថា​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​បាន​ធ្វើ ​[[PHANNA]] ដូចជាការងាររបស់គេ (កុំព្យូទ័រមនុស្សមានន័យថាមនុស្សចូលចិត្ដគិតឬ​គិតច្រើន)​ ,ពីព្រោះទាំងនេះ,មនុស្សមួយចំនួននិយាយ ថាមនុស្សជាច្រើនផលិតកុំព្យូទ័រជាលើកដំបូង។ មនុស្សកុំព្យូទ័រទទួលការធុញទ្រាន់និងការធ្វើដដែលៗក្នុងការដោះស្រាយចំណោទច្រំដែល​ ហើយក៏បានបង្កើតវិធី (គ្រឿងយន្ដប្រើក្នុងការគិតដូចជាក្បាច់​នព្វន្ត) ដើម្បីជួយពួកគេទទួលបានចម្លើយ​ពី​បញ្ហារបស់ពួកគេ។​ ដោយការវិវត្ដនៃ ម៉ាស៊ីននេះ ក៏បានក្លាយទៅជាកុំព្យូទ័រ។ [[ឯកសារ:Jacquard.loom.full.view.jpg|right|thumb|150px]] === ស្វ័យប្រវត្ដិកម្ម === [[ឯកសារ:EDSAC (10).jpg|right|thumb|150px|កុំព្យូទ័រដំបូងគេ]] មនុស្សមានបញ្ហាច្រើនជាមួយការដោះស្រាយលេខឬ​ការគិតលេខ។ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ គឺបានព្យាយាមធ្វើចំនួន ៥៨៤ដង ៣២២០​ក្នុង​ក្បាល​ របស់​អ្នក​។ វា​មាន​ការ​លំបាក​ក្នុង​ការ​ចងចាំ​អោយ​បាន​គ្រប់​ជំហាន។ មនុស្ស​បាន​បង្កើត​វិធី​ដើម្បី​ជួយ​ពួក​គេ​ក្នុង​ការ​​ចងចាំ​ដែលពួកគេមានបញ្ហានៅក្នុង បញ្ហា [[គណិតវិទ្យា]] ។​ បញ្ហា​ផ្សេង​ទៀតរបស់មនុស្ស​មានគឺថាពួកគេត្រូវតែធ្វើបញ្ហាអោយបានដូចគ្នាម្ដងហើយម្ដងទៀតៗ។ អ្នកគិតលុយធ្លាប់ធ្វើការ ប្ដូរ​ជារៀងរាល់​ថ្ងៃ​ក្នុង​ខួរ​ក្បាល​របស់គាត់ រឺជាមួយនិងក្រដាស ដែលវិធីនេះត្រូវ​ចំណាយ​ពេលច្រើន និងមានកំហុស​ក៏ច្រើនដែរ។ ​ដើម្បីដោះស្រាយ មនុស្សបាន​បង្កើត​ម៉ាស៊ីនដែលធ្វើអោយវត្ថុទាំងឡាយមានភាពដដែលៗ ។ ប្រវត្ដិកុំព្យូទ័រផ្នែកនេះ ត្រូវបានគេហៅថា "ប្រវត្ដិការគិតដែលមាន លក្ខណៈស្វ័យប្រវត្ដិ" ដែលជាប្រយោគនៃគំនិតរវើរវាយ សំរាប់" ប្រវត្ដិនៃម៉ាស៊ីនដែលបង្កើតវាងាយស្រួលសម្រាប់មនុស្សដោះ​ស្រាយបញ្ហាក្នុងការ គិ​តដែលមា​នលក្ខណៈដដែលៗ និងការពារការមានកំហុសក្នុងពេលគិតជាដើម"។ ក្បាច់នព្វន្ត, រូបមន្ដ, តារាមាត្រ និងគ្រឿងយន្ដអាទីគីថេរា(ដែល ការកំណត់មកពីប្រហែល១៥០-១០០BC) ជាឧទាហរណ៍នៃម៉ាស៊ីគិតលេខដោយស្វ័យប្រវត្ដិ។ === ការរៀបចំកម្មវិធី === មនុស្សមិនត្រូវការម៉ាស៊ីនដែលធ្វើការដូចគ្នា និងដដែលៗទេ។ មនុស្សភាគច្រើនចង់ប្រាប់ទៅម៉ាស៊ីនរបស់ពួកគេអោយធ្វើនូវអ្វីបានច្រើន និងឆាប់ រហ័ស។ ឧទាហណ៍ថា ពួកគេចង់ប្រាប់ទៅកម្មវិធីចាក់តន្រ្ដីដើម្បីអោយវាលេង បទផ្សេងៗគ្នា ហើយបានជារៀងរហូត។ ពួកគេចង់អោយកម្មវិធីអាច ចាក់បទចំរៀងតាមលំដាប់និង លេងគ្រប់ពេលវេលា។ នេះគឺជាផ្នែកមួយនៃប្រវត្ថិកុំព្យូទ័រត្រូវបានគេហៅថា ប្រវត្ថិនៃភាពដែលម៉ាស៊ីនអាចរៀបចំ កម្មវិធីបាន ដែលជាប្រយោគគំនិតរវើរវាយ សំរាប់ ប្រវត្ថិនៃម៉ាស៊ីនដែលយើងអាចរៀបតាមលំដាប់នូវភាសារបស់ពួកគេ ប្រសិនបើយើងស្គាល់ពី របៀបនិយាយរបស់ពួកវា។ ឧទាហណ៍​ដំបូង​ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ វិរជនអាលិចសានដ្រា(c.10-70 AD) ។ គាត់បានបង្កើតម៉ាស៊ីនល្ខោន ដែលបានរៀបចំក្នុងការលេងចំនួន១០នាទី ហើយបានធ្វើការងារដោយប្រព័ន្ធសាំញ៉ាំដោយខ្សែ និង​​ស្គរ។ ខ្សែ​និង​ស្គរ​ទាំងអស់នេះត្រូវបានក្លាយ ជាភាសារបស់ម៉ាស៊ីន ពួកគេបានប្រាប់នូវអ្វីដែលម៉ាស៊ីនបានធ្វើ និងនៅពេលណា។ មនុស្សខ្លះប្រកែកគ្នាថា នេះជាកម្មវិធីដំបូងរបស់ម៉ាស៊ីន។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដភាគច្រើនបានព្រមព្រៀងថា ជាពេលការដាក់ក្នុងប្រាសាទ ជាពេលនៃតារាសាស្រ្ដដែលបានបង្កើតដោយ អាល់ចាសារី នៅក្នុង ឆ្នាំ1206 គឺជាលើកដំបូងដែលបានស្គាល់ពី​ភាសារបស់កុំព្យូទ័រ។ វាបានបង្ហាញពីចក្ររាសី នៃដួងព្រះអាទិត្យ និងផ្លូវគោចរនៃព្រះចន្ទ ។ រូបរាង មួយចំហៀងនៃ​ព្រះចន្ទ ដែលអ្នកចង្អុលបង្ហា​ញបានធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្លង់កាត់ផ្លូវចូលដែលបានបង្កើត​ឡើងនូវទ្វារ​ខ្លះដើម្បីបើកជារៀងរាល់ម៉ោង ។ អ្នកលេង ភ្លេងចំនួនប្រាំនាក់ដែលបាន​លេងតន្រ្ដីនៅពេលមាន​គំនាប​ចំពោះពួកគេ។ រយៈពេលចេះតែផ្លាស់ប្ដូរពីថ្ងៃទៅយប់និងពីរយប់ទៅថ្ងៃ បានធ្វើអោយ មានការផ្លាស់ប្ដូរកម្មវិធីជារៀងរាល់ថ្ងៃ នៅក្នុងលំដាប់របស់ពេលវេលារហូតដល់ឆ្នាំ។ == កុំព្យូទ័រអាណាឡក និង ឌីជីថល == នៅដើមពាក់កណ្ដាលសតវត្សទី២០ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដភាគច្រើនចាប់ផ្ដើមធ្វើការជាមួយកុំព្យូទ័រ ពីរព្រោះអ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដមានតួលេខជាច្រើន ហើយ ចង់​ចំណាយ​ពេលជាច្រើនរបស់ពួកគេក្នុងការគិតអំពីអាថ៍កំបាំ​ងរបស់ពិភពលោកជំ​នួយការ​ចំ​ណាយ​ពេលជាច្រើនម៉ោងដើម្បីគិតទិន្នន័យបញ្ចូល នោះទេ។ដូច្នេះពួកគេបានប្រើកុំព្យូទ័ររួមគ្នាជាច្រើន។កុំព្យូទ័រទាំងនោះបានប្រើជាអាណាឡកវង់ជុំវិញ ដែលធ្វើអោយកម្មវិធីមានការលំបាកហើយពិបាកក្នុងការប្រើ។ បន្ទាប់មកនៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៣០ , ពួកគេបានបង្កើតឌីជីថលកុំព្យូទ័រ ដែលកុំព្យូរទាំងអស់មានកម្មវិធីច្រើនទំនើប និងងាយស្រួលប្រើជាងមុន។ == ឯកសារយោង == [http://en.wikipedia.org/wiki/Computer] [http://simple.wikipedia.org/wiki/Computer] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កុំព្យូទ័រ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព័ត៌មានវិទ្យា]] sh7bjv416ip2ympubax1g1z6px8gtse 0 10996 340736 130201 2026-09-21T04:04:19Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 កែអក្ស 340736 wikitext text/x-wiki '''និយមន័យវិទ្យុ''' វិទ្យុគឺជាការបញ្ជូនសំលេងដោយលំនាំសំលេងឡើងចុះ នៃ[[អសនីចុម្ពិត]] ចុម្ពិតរួមជាមូយ នឹង​ រលកអាកាសទាបជាងពន្លឺ ដែលអាច មើលឃើញពន្លឺ ទាំងនោះ ។ ការចាំងពន្លឺអគ្គិសនី ចុម្ពិត ធើ្វដំណើរ ដោយបង្ហាញ នៃការយោល វិស័យអសនីចុម្ពិតដែល ឆ្លងកាត់តាមរយះខ្យល់ និង សុញ្ញាកាសក្នុងបរិយាកាស ។ ពត៌មាន ដែលត្រូវបានគេទទួលដោយការផ្លាស់ប្តូរ នៃប្រព័ន្ឋ (ការផ្លាស់សំលេង) ដោយរលកពន្លឺសមរម្យ មានដួចជា [[អំភ្លីទុត]] [[ប្រេកង់]] [[ផាស]] ឬក៏ [[ញាក់ទទឹង]] ។ នៅពេលរលក វិទ្យុឆ្លងកាត់ វត្ថុចំលង អគ្គិសន្នី ផ្នែកយោលទាញឆ្លាស់គ្នាភ្លាមៗ នៅក្នុងវត្ថុចំលង ។ បញ្ហានេះ អាចត្រូវបានគេរកឃើញ ហើយបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាសំលេង ឬ សញ្ញាផ្សេងៗ ដែលផ្ទុកពត៌មាន។ [[វិទ្យុ]] គឺជាដំណើរការនៃការផ្ញើរសារនិងទទួលសារ ​ ​ដោយប្រព័ន្ធរលកសំលេងអេឡិចត្រូម៉ាញេទិច​ ដោយគ្មានភ្ជាប់ខ្សែសំរាបធ្វើការផ្សព្វផ្សាយនូវពត័មាន ទៅកាន់មនុស្សទាំងអស់ក្នុងសង្គម។ == ប្រវត្តិវិទ្យុ== [[ធាតុដើមវិទ្យុ]] ឬ ក៏ រ៉ាឌីអូតេឡេក្រាហ៊្វី ត្រូវបានគេហៅថា វ៉ៃរឺលេស តេឡេក្រាហ្វ៊ី (wireless telegraphy) ហើយ ដោយសាតែពាក្យនេះ ក៏ដូចជាការ ចងចាំទើបវាត្រូវ បានបំព្រួញអោយមកខ្លីថា វ៉ៃរឺលេស (wireless) ដោយ[[ប្រទេសអង់គ្លេស]] ។ កាលពីមុន វិទ្យុដែលធ្វើអោយមានការចាប់អារម្មណ៏ ដល់ការបញ្ចូនព៏តមានគឺ ទីមួយ វាអាចថតទុកនូវសំលេង ឬ ពាក្យអ្វីដែលអ្នកនិយាយបាននិយាយ វាត្រូវបានបង្កើតដោយអ្នករូបវិទ្យា ជនជាតិ[[បារាំង]]ម្នាក់ឈ្មោះ អេដូអារ ប្រាណលី (Édouard Branly) នៅក្នុង ឆ្នាំ១៨៩៧ ហើយ វាត្រូវបានគេហៅជាលើក ដំបូងថា រ៉ាឌីអេដ (radiate) នៅក្នុង[[ភាសាឡាតាំង]] គេអានថា រ៉ាឌីយូស (radius) មានន័យថា ការនិយាយ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយ អ្នកជំនាញខាងផ្នែកផ្សព្វផ្សាយ ដូចជា វ៉ាឡ្ដូ វ៉ារ៉ាណ (Waldo Warren) ។ ពាក្យនេះ ក៏បានលេចឡើង នៅក្នុង ឆ្នាំ១៩០៧ផងដែ ដែលអត្ថបទនោះ បានសរសេរដោយ លោក លី ឌេ ខ្វូរេស (Lee De Forest) ហើយ ត្រូវបានទទួលយក ធ្វើជាកម្មសិទ្ធផ្ទាល់ខ្លួន ដោយកងទ័ពជើងទឹក[[សហរដ្ឋអាមេរិច]] ក្នុង ឆ្នាំ១៩១២ ហើយបន្ទាប់ពីពេលនោះ គេឃើញវា មាននៅគ្រប់ទីកន្លែង នៅពេលដែលមានការផ្សព្វផ្សាយ ធ្វើពាណិច្ជកម្មជាលើកដំបូង នៅ សហរដ្ឋអាមេរិច ក្នុងសតវត្ស ១៩២០ ។ ពាក្យថា broadcasting គឺជាឈ្មោះ របស់វា ដែលមានប្រភពមកពី ក្រុមកសិកម្មមានន័យថា ការសាបព្រោះគ្រាប់ពូជលើទីលានដ៏ធំមួយ ។ ពាក្យនេះត្រូវបានរទួលយក ដោយភាសាដ៏ទៃទៀត នៅក្នុងទ្វីប [[អាស៊ី]] និង [[អឺរ៉ុប]] ។ ប្រជាពលរដ្ឋរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស បានបន្តរនូវការប្រើប្រាស់ពាក្យ វ៉ៃរឺលេស wireless នេះកាន់តែច្រើនឡើងៗ រហូតដល់ពាក្យកណ្ដាលសតវត្ស ២០ ទោះបីជាមានទស្សនាដ្តីរបស់ ប៊ីប៊ីស៊ី (BBC) នៅក្នុងចក្រភពអង់គ្លេសបានហៅថា រ៉ាឌីអូ អស់រយ:ពេលជាច្រើនដងក៏ដោយ រហូតដល់វាត្រូវបានបោះផ្សាយ ជាសារធារណលើកដំបូង នៅដើមសតវត្ស ១៩២០។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិទ្យុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រវត្តិ]] es235xui21tzxc6vta73s1vreulqwrq 0 19364 340737 304976 2026-09-21T04:05:43Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 ដកឃ្លា 340737 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Tvwithantenna.jpg|right|440px|thumb|[[ទូរទស្សន៏មានអង់តែន]]]] [[សារៈសំខាន់នៃបច្ចេកទេសទូរទស្សន៏]]​ ទូរទស្សន៏មិនគ្រាន់តែសម្រាប់មើល កំសាន្តកែអផ្សុកប៉ុណ្ណោះទេតាមល្បឿនរីកចំរើន នៃបច្ចរកទេស និង វិទ្យាសាស្ត្រសព្វថ្ងៃនេះ។ គេប្រើគ្រឿងវិទ្យុទូរទស្សន៏សម្រាប់ជាជំនួយដល់ គ្រប់បែបយ៉ាង ក្នុងកិច្ចការរបស់ មនុស្សលោក។ គេអាចប្រើគ្រឿងទូរទស្សន៏ ]ពិនិត្យមើលគ្រឿងម៉ាស៊ីនក្នុងរោងចក្រដែលដើរដោយស្វ័យប្រវត្តិ មិនបាច់ប្រើកម្មករ គឺមនុស្សម្នាក់ឬ ពីរនាក់អង្គុយតែក្នុងការិយាល័យ អាចមើលទៅឃើញចលនា ម៉ាស៊ីនក្នុងរោងចក្រធំមួយទាំងមូល ដែលគ្មានកម្មករ ហើយប្រសិនបើម៉ាស៊ីនមួយណា ដើរមិនស្រួល គេអាចបញ្ជាតាមចរន្តអគ្គីសនី ឬតាមរលកធាតុអាកាសអោយម៉ាស៊ីននេះឈប់ ឬអោយដើរស្រួលវិញ ដោយគេពុំចាំបាច់ដើរទៅជិតម៉ាស៊ីននោះឡើយ។ នៅក្នុងសាលារៀន ឬក្នុងមហាវិទ្យាល័យអ្វីមួយ គ្រូបង្រៀនកូនសិស្សដ៏ច្រើនកុះករបាន ដោយគ្រូនោះពុំចាំបាច់ដើរចូលទៅក្នុងថ្នាក់រៀននោះ ក៏អាចមើលគ្នាឃើញរវាងគ្រូនិងសិស្សដែរ ដោយគ្រូនោះមើលទៅសិស្សតាម កញ្ចក់ទូរទស្សន៏ ហើយសិស្សនោះក៏អាធ្វើសំនួរឆ្លងឆ្លើយជាមួយ គ្រូបានយ៉ាងងាយស្រួលបំផុត។ ទៅអនាគតបើបច្ចេកទេស ទូរទស្សន៏បានរីចំរើនដល់ កំពូលហើយ គេអាចប្រើបច្ចេកទេស នេះមកជំនួសកម្លាំងមនុស្សបានមួយផ្នែកធំទៀត ខាងរបរកសិកម្មគឺអ្នកស្រែទាំងឡាយពុំចាំបាច់ លីនង្គ័លដឹកគោ ក្របី ឬបើកត្រាក់ទ័រទៅប្រឡូកប្រឡាកក្នុងវាលស្រែ ហាលថ្ងៃហាលខ្យល់ភ្លៀង ហត់នឿយទៀតហើយ គេអាចប្រើរលកធាតុអាកាសទៅ បញ្ជាគ្រឿងម៉ាស៊ីន ស្វ័យប្រវត្តិអោយ ភ្ជួរស្រែ អោយស្ទូង សាប ច្រូតដោយខ្លួនឯង ដោយពុំបាច់មានមនុស្សនៅចាំត្រួតពិនិត្យឡើយ គឺគេពិនិត្យតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៏ហើយបញ្ជាពីចំងាយបានយ៉ាងងាយស្រួល ព្រមទាំងបានផលច្រើនមហិមា ប្រសើរ ជាងមានមនុស្សទៅធ្វើផ្ទាល់ទៅទៀត។ ក្រៅពីនេះ មនុស្សអាចប្រើគ្រឿងទូរទស្សន៏មើលឃើញ ពិភពមួយដ៏អស្ចារ្យនៅក្នុងបាតសមុទ្រ ដែលយើងសព្វថ្ងៃពុំអាចទៅដល់។ === គ្រាប់ភ្នែកម្ដេចមើលឃើញ? === តាមរយៈគ្រាប់ភ្នែកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានស្រាវជ្រាវ ឃើញច្រើនចំនុចដែលជាមូលហេតុធ្វើ អោយពួកអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានចាប់ផ្ដើមបង្កើតទូរទស្សន៏ឡើង។ ដោយសារតែគ្រាប់ ភ្នែកមនុស្សយើងអាចមើលឃើញឃើញវត្ថុផ្សេងៗ បានអាស្រ័យទៅលើវត្ថុនោះ វាចាំងពន្លឺឬស្រមោលឆ្លុះទៅក្នុងភ្នែករបស់យើង។ កែវភ្នែកយើងមានរាងដូចកែវហើម អាចអោយពន្លឺរស្មីផ្សេងៗ ចាំងឆ្លុះទៅប៉ះនឹងសរសៃវិញ្ញាណ ដែលស្ថិតនៅស្រទាប់ខាងក្នុងគ្រាប់ភ្នែក។ ស្រទាប់ទទួលពន្លឺនៃគ្រាប់ភ្នែកនីមួយៗ មានចំនុចល្អិតៗយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ប្រមាណ ៧លានគ្រាប់។ ចំណុចនីមួយៗសុទ្ធតែជាប់នឹងសរសៃ វិញ្ញាណមួយៗ ទៅខួរក្បាលដុចនេះពន្លឺ ឬរូបភាពផ្សេងៗដែលចាំងទៅប៉ះនឹងចំណុចល្អិតៗទាំងនោះ សរសៃវិញ្ញាណទាំងអស់ក៏មាននាទី នាំព្រឹត្តិហេតុទាំងឡាយផ្ដល់ទៅខួរក្បាលមួយរំពេច។ ចំណុចដែលទទួលពន្លឺខ្សោយ សរសៃវិញ្ញាណដែលតទៅចំណចនេះក៏បញ្ជូនទោខួរក្បាលខ្សោយ។ ចំណុចណាដែលទទួលពន្លឺខ្លាំងសរសៃវិញ្ញាណដែលតភ្ជាប់និងចំណុចនោះ ក៏បញ្ជូនទៅខួរក្បាលនូវភាពខ្លាំង។ ពេលដែលយើងបើកភ្នែកមើលឃើញវត្ថុអ្វីមួយ ស្រមោលនៃវត្ថុទាំងនោះចាំងរូបរាងរបស់ខ្លួនទាំងមូល ចូលទៅរាយពេញក្នុងចំណុចល្អិតទាំងអស់នៃស្រទាប់ភ្នែក ក្នុងសរសៃវិញ្ញាណទាំងអម្បាលមាណ ដែលខ្លះបានទទួលពន្លឺខ្សោយ ខ្លះទទួលពន្លឺខ្លាំងក៏បញ្ចាំងទៅខួរក្បាលភ្លាម។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ បានជាគ្រាប់ភ្នែកយើងអាចមើលដឹងនូវវត្ថុផ្សេងៗ ដែលមានពន្លឺខុសប្លែកៗពីគ្នាបាន ហើយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រក៏បានចាប់ផ្ដើមអនុវត្តន៏ ធ្វើការពិសោធន៏ទៅតាមអ្វីដែលពួកគេបានស្រាវជ្រាវឃើញនោះ។ === របៀបនៃការបញ្ជូនរូបភាព === យោលទៅតាមមូលហេតុនៃគ្រាប់ភ្នែក អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តក៏បានស្រាវជ្រាវរាវរកឃើញ នូវវិធីបញ្ជូនរូបភាពម្យ៉ាងទៅតាមចរន្តអគ្គីសនី ឬ តាមរលកធាតុអាកាស។ គេយករូបភាពនៃវត្ថុអ្វីមួយ មកបែងចែកជាគ្រាប់ល្អិតៗជាច្រើនអតិបរមា រួហើយឆ្នៃគ្រាប់ល្អិតទាំងនោះអោយទៅជាធាតុអគ្គីសនី។ ធាតុអគ្គីសនី ដែលកើតដោយគ្រាប់ល្អិតទាំងនេះមានសភាពខ្លាំងឬ ខ្សោយទៅតាមពន្លឺ ឬស្រមោលដែលរូបភាពទាំងនោះបានចាំងឆ្លុះចេញមកដែរ។ រូបថតក្នុងកាសែតគេហៅថារូបថត (Cliché) រូបថតទាំងអស់នោះបើយើងពិនិត្យអោយបានហ្មត់ចត់ទៅឃើញមានចំណុចខ្មៅៗ ជាច្រើនខ្លះធំ ខ្លះតូច រាយពាសពេញរូបរាងនៃរូបថត។ ហើយរូបមនុស្ស ឬវត្ថុក្នុងរូបថតនោះសោតក៏ករកើតឡើងដោយចំណុចខ្មៅ (Points noirs) ដ៏ច្រើនកុះករនោះដែរ។ កន្លែងដែលមានសម្បុរ ស គឺមកពីចំណុចខ្មៅនៅទីនោះល្អិតកន្លែងណាដែលមានសម្បិរស្លាប់ ឬខ្មៅដូចជាសក់ក្បាលឬសម្លៀកបំពាក់ខ្មៅជាដើម គឺមកពីកន្លែងនោះ មានចំណុចខ្មៅធំៗ ជាច្រើនតម្រៀបគ្នា ញឹកស្កះមើទៅឃើខ្មៅប្រតាក។ === របៀបបែងរូបភាព === ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ បច្ចេកទេសទូរទស្សន៏ គេមិនអាចយករូបថតមួយ ផ្ទាំងទៅបញ្ជូនម្ដងទាំងមូលបានទេ គឺគេត្រូវយករូបថតមួយទៅ បែងចែកជាចំណុចល្អិតៗ ជាច្រើនហើយចាប់ផ្ដើមរៀបគ្រាប់ល្អិតទាំងនោះ អោយទៅជាជួរបន្តបន្ទាប់ គ្នាពីឆ្វេងទៅស្ដាំនិងពីលើចុះក្រោម។ ការឆ្នៃចំណុចរូភាពអោយទៅជាចរន្តអគ្គីសនី គេធ្វើយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយបំផុត គឺគេចែកជាជួរទី ១ជួរទិ ២ ជួរទី៣ ។ល។ ជួរទី ១ចាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំពី ក ទៅ ខ។ ជួរទី ២ ចាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំ ពី គទៅ ឃ ។ ជួរទី ៣ ចាប់ពីឆ្វេងទៅស្ដាំពី ង ទៅ ច............រហូតដល់ចប់រូបថត។ === ការផ្ញើរូបភាពតាមរលកធាតុអាកាស === គេយកធាតុអគ្គីសនីដែលកើតដោយរូភាព (Vidéo-fréquance) (ស៊ីងញ៉ាល់រូប) បញ្ជូនទៅក្នុងរលកធាតុអាកាសខ្ពស់ជា អតិបរមា មានកំពស់ប្រមាណជា ២ លានស៊ីចឡើងទៅ(Mega c/s) ហៅថា V-H-F (Voie Haute frequance0 ឬ U-H-F (Ultra Haute Fréquance) ដើម្បីអោយរលកធាតុអាកាសនេះ ពាំនាំស៊ីញ៉ាល់រូបធ្វើចលនាក្នុងអាកាស ។ រលកធាតុអាកាសទូរទស្សន៏ ពុំមានរំពើតរំពើនដូចរលកទឹក, ដូចរលកធាតុអាកាសផ្សាយសម្លេងទេ គឺវាធ្វើចលនាស្មើហើយត្រង់ៗ តែម្ដងក៏ដូចជាចលនាពន្លឺដូច្នោះដែរ វាពុំអាចបត់បែនក្រងិកក្រងក់បានឡើយ។ អាស្រ័យដូចនេះហើយ បានជាទូរទស្សន៏មិនអាចផ្សាយបានឆ្ងាយដូចវិទ្យុផ្សាយសម្លេង ដោយផែនដីមានរាងមូលដូច្នេះខ្សែបន្ទាត់ដែលរលកធាតុអាកាសទូរទស្សន៏រះដល់ណា គឺត្រូវចប់ត្រឹមហ្នឹង តាមធម្មតាវាអាចផ្សាយបានប្រហែល ៥០ ទៅ ១០០គីឡូម៉ែត ហួសពីនេះ គឺត្រូវប្រផុតប្រផើយយកជាការពុំបាន គឺវាលែងមានចលនា ឬក៏ខ្សោយហួសប្រមាណ ។​ ដើម្បីអោយគ្រឿងទូរទស្សន៏អាច ទទួលរូបភាពបានប្រព្រឹត្តិទៅតាមលំនាំរូប បានសេចក្ដីថា អោយគ្រឿងទូរទស្សន៏អាចបញ្ចេញរូបភាពបាន ស្របតាមលំនាំដើម, គេត្រូវផ្សាយស៊ីញ៉ាល់ស្របពេល (Signal synchro) និងស៊ីញ៉ាល់លុបស្រមោល (Blanking) លាយឡំជាមួយស៊ីញ៉ាល់រូបភាពនៅក្នុងរលកធាតុអាកាស ។ ដូចនេះរលកធាតុអាកាសទូរទស្សន៏មិនត្រឹមតែមានស៊ីញ៉ាល់រូបប៉ុណ្ណោះទេ គឺមានស៊ីញ៉ាល់ស្របពេល និងស៊ីញ៉ាល់លុបស្រមោលទៀត។ ស៊ីញ៉ាល់ទាំងពីរមុខនេះ មាននាទីសម្រាប់បញ្ជូនពន្លឺរាយក្នុងផ្ទៃចង្កៀងរូប (Lampe a rayon cathodique) អោយធ្វើចលនាតាមស្ថានីយ៏ផ្សាយ និងលុបអោយអស់ នូវស្រមោលដែលកើតដោយបន្ទាត់រះ នៃអេឡិចត្រុងដែលត្រលប់ម្ដងៗ ។ ធ្វើយ៉ាងនេះគ្រឿងវិទ្យុទូរទស្សន៏និង អាចបញ្ចេញរូបភាពសមរម្យតាមលំនាំដើម។ ប្រសិនបើគ្មានស៊ីញ៉ាល់ស្របពេលមកបញ្ជាទេ គ្រឿងទូរទស្សន៏នឹងបញ្ចេញរូបភាពគ្មានរបៀបរៀបរយ មិនស្របពេលនឹងស្ថានីយ៏ផ្សាយ ដូចនេះរូបភាពដែលបញ្ចេញនៅ លើផ្ទៃចង្កៀងរូប (Ecran) នឹងត្រឡប់ត្រឡិន, បែកខ្ញែកជា ៤ ជា ៥ ឬក៏រូភាពធ្វើដំណើរមិននឹងនរ រេចុះ រេឡើង។ល។ ដំណើរគ្នានឹងផ្សាយស៊ីញ៉ាល់រូបនេះ គេក៏បានយកស៊ីញ៉ាល់សម្លេង(Signal base Fréqunce) បញ្ជូនផ្សាយជាមួយរលកធាតុអាកាសដូចខាងលើនេះដែរ តែវាមានកំពស់ខុសពី រលកទូរទស្សន៏ខ្លះ។ គេធ្វើយ៉ាងនេះ ពេលដែលគ្រឿងទូរទស្សន៏ទទួលបានរូបភាពហើយ, ស៊ីញ៉ាល់សម្លេងក៏ចូលមកជាមួយគ្នា ហើយសម្លេងនិងរូបអាចមានចលនាស្របគ្នាបានទៅយ៉ាងរលូន។ === អំពីទូរទស្សន៏ === ទូរទស្សន៍ គឺជាមាស៊ិនអេឡិចត្រូនិចទូគមនាគន៍មួយដែល ជាគ្រឿងសំរាប់ធ្វើការបញ្ជូនរូភាព និង ការទទួលពីកន្លែល មួយទៅកន្លែងមួយទៀត ដែលអាចធ្វើឲ្យយើងមើលឃើញរូភាព ដែលមានពណ៌តែមួយ គឺ (ពណ៌ស ឬ ខ្មៅ ) និងមានពណ៌ជាច្រើនទៀត ដែលអមជាមួយនិងសំលេង ។ ជាមួយគ្នានេះផងដែរ ទូរទស្សន៍ វាបង្ហាញពីភាពដាច់ដឡែកផងដែរ នៅលើកញ្ចក់ទួរទស្សន៍,​​​ និងមានកម្មវិធីជាច្រើន ។ ទូរទស្សន៍មានដើមកំណើតមកពីការលាយភាសាឡាតាំងនិងក្រិច ពាក្យក្រិចមានន័យថា ការមើលពីចម្ងាយ & ភាសាឡាតាំង visio, (មកពីពាក្យ​​ video , vis- to see ) ។ ចាប់តាំងពីស.វទី១៩២០​ មក ការផ្សព្វផ្សាយ ពានិជ្ជកម្ម តាមរយៈទូរទស្សន៍វិទ្យុ បានផ្ដល់ផលប្រយោជន៏យ៉ាងខ្លាំងបំផុត ឈុតឆាករបស់ទូរទស្សន៍ វាជាកន្លែងសាមញ្ញ នៅតាមសា្ថប័នន === ប្រវត្តិនៃទូរទស្សន៏ === នៅក្នុងពេលនេះដែរ ការអភិវឌ្ឍន៏ស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលមួយ ដែលមានសន្ទុះយ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត,ម្យ៉ាងវិញទៀតទូរទស្សន៏ ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់អោយមានសារះប្រយោជន៏នៅក្នុងលំដាប់ខ្ពស់ នៃខាងទស្សនសម្ពន័្ធ ដោយមានភាពស្វ័យប្រវត្តិហើយបច្ចេកវិទ្យាខាងអេឡិចត្រូនិចបានចាប់យក,ការបញ្ជូនឬឆ្លងកាត់និងការបង្ហាញរូបភាព។ ដោយនៅក្នុងអំឡុងចុងឆ្នាំ១៩២០,ហើយបច្ចេកវិទ្យាអេឡិចត្រូនិច ត្រូវបានគេស្រាវជ្រាវ អោយលេចចេញជារូបរាងឡើង។ ប្រពន្ធ័ទូរទស្សន៏ទំនើបៗទាំងអស់ជាវត្ថុដែលបន្សល់នូវពីសម័យបុរាណនៅលើអក្សរ។ បើទោះបីជាចំណេះដឹងធ្វើការ ដោយប្រពន័្ធគ្រឿងយន្ត មានការកើនឡើងយ៉ាងណាក៏ដោយកឺវាមានសារះសំខាន់ខ្លាំងណាស់ទៅលើការអភិវឌ្ឍន៏ បចេ្ចកវិទហយាអេឡិត្រូនិចទូរទស្សន៏យ៉ាងពិតប្រាកដ។ រូបភាពនៃអគ្គីសនីដំបូងបង្អស់ដែលបានធ្វើការផ្សព្វផ្សាយតាមរយះវិទ្យុទូរទស្សន៏ គឺវាបញ្ជូនទៅគ្រឿងយន្ត ម៉ាស៊ីនហ្វាក់បានយ៉ាងឆាប់រហ័សជាទីបំផុត, លើសពីនេះទៅទៀតនោះម៉ាស៊ីនផ្ញើរសារទូរលេខ បានរីកចំរើនឡើងនៅចុងសតវត្សទី១៩ ។ ដំណើការនៃការឆ្លងកាត់នៃថាមពលអគ្គីសនី រូបភាពមានចលនា រស់រវើក នៅលើកញ្ចក់ទូរទស្សន៏ នេះគឺជាគំរោងលើដំបូងបង្អស់នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៧៨ ដូចទៅនឹងតេឡេហ្វូណូស្កូបដែរ, បន្ទាប់មកគឺការសិក្សាស្រាវជ្រាវមានរយះពេលខ្លី អំពីទូរសព្ទ័។ នៅពេលនោះផងដែរ វាក៏បានក្លាយទៅជាការកិតរំពឹងទុករបស់អ្នកនិពន្ធ, ដោយនៅថ្ងៃណាមួយ ពន្លឺនោះវាអាចឆ្លង កាត់ខ្សែលួសស្ពាន់ជារៀងរហូត ក៏ដូចជាសម្លេងផងដែរ។ គំនិតនៃការប្រើប្រាស់ស្កែនចុះឡើង ដើម្បីអោយរូបភាពឆ្លងកាត់ គឺគេដាក់អោយប្រើជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ នៅក្នុងម៉ាស៊ីនផ្ញើរទូរលេខទាំងមូល, តាមរយះនៃការប្រើផើងប៉ោល គ្រឿងយន្តទាំងនោះធ្វើការស្កែនចុះឡើង។ លើសពីនេះទៅទៀត នៅក្នុងអំឡុងពេលទៅថ្ងៃខាងមុខ ការស្កែននៅក្នុងទំរង់មួយឬផ្សេងៗពីគ្នា ត្រូវបានគេប្រើរាល់រូបភាពបច្ចេកទេស ទាំងអស់ដោយឆ្លងកាត់ទៅតាមកាលកំណត់បញ្ជូនទៅក្នុងទូរទស្សន៏ នេះគឺជាដំនើរនៃ"សនិទានកម្ម" ដំនើរការនៃការផ្លាស់ប្ដូររូបភាពនៃចក្ខុវិញ្ញាណមួយ ទៅជាប់បន្តគ្នាក្នងការប្រព្រឹត្តិនៃអគ្គីសនី។ === ឆ្នាំ១៨៨៤ === នៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨៤ លោក Paul Gottlieb Nipkow មានអាយុ ២៣ ឆ្នាំជាសិស្សនិស្សិតនៅឯសកលវិទ្យាល័យនៅក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ជាក់ស្ដែងជាដំបូងប្រពន្ធ័ទូរទស្សន៏អេឡិចត្រូនិចស្វ័យប្រវត្តិ ដែលអ្នកធ្វើការស្កែនឌីស, ការធ្វើអោយឌីសមានភាពរង្វិលខ្ញាល់ជាមួយនឹង ស៊េរីប្រហោងមូលដូចគូទខ្យងតំរងើឆ្ពោះទៅចំណុចកណ្ដាលដើម្បី ធ្វើសនិទានកម្ម។ ប្រហោងដែលមានកន្លែងនៅសល់នៃមុំគឺវាមានភាពស្មើគ្នា នៅចន្លោះពេលនោះវាមានការឆ្លាស់វេនឌីសតែមួយ តំរូវអោយមានការអនុញ្ញាតិ្តពន្លឺនៅលើវិញ្ញាណនៃអារម្មណ៏ដោយ មានការប្រែប្រួល ក្រោមអនុភាពអ្វីដែល ជាផលលិតផលសន្ទុះនៃអគ្គីសនី។ ដូចគ្នានេះដែររូបភាពដែលមានចំណុចប្រសព្វនៃការវិលនៅលើឌីសវាជា ប្រហោងដែលចាប់យកបន្ទះផ្ដេកនៃគ្រប់រូបភាពទាំងអស់។ ការរចនារបស់លោក Nipkow មិនតំរូវអោយមានភាព[[One tv|ស៊ាំ]]ញ៉ាំទៅមុខរហូតនៅក្នុងបំពង់បំពងសម្លេង វាបនក្លាយទៅជាបច្ចេកទេសដែលមានប្រយោជន៏បំផុត។ ឧបករណ៏ទាំងនោះមានតែមួយគត់ ដែលមានសារះប្រយោជន៏ក្នុងការបញ្ជូនរូបភាពជាច្រើនអោយវា ឈប់ពាក់កណ្ដាលទី។ ដោយសារតែមានភាពស្មើគ្នាចំណុចទំនេរ វាមានទំហំផ្សេងពីគ្នាដូចជាម៉ាស៊ីនផ្ញើរទូរលេខ ឬក៏បណ្ដាញទូស័ព្ទជាដើម។ ក្រោយមកការរចនា ទៅលើរូបភាពតំរូវអោយអ្នកស្កែន ធ្វើការចាប់យកការបញ្ចាំងអោយ មើលឃើញមានភាពរង្វិលខ្ញាល់ ហើយនិទ្វារនៃបំពង់កាំរស្មី (CRT) ក៏ដូចជាឧបករណ៏មួយដែលបានធ្វើការ បង្ហាញរូបភាពទាំងនោះឡើង ក៏ប៉ុន្តែរូបភាពនៃភាពយន្តទាំងនោះវាបែរជានៅស្ងៀម មិនអាចធ្វើអ្វីបានទៅវិញ។ ពេលនោះភាពប្រែប្រួលក្រោមអនុភាពទាំងនោះពុំ បានដឹងនិងមានការជ្រើសរើស អោយមានការទទួលបានផលល្អប្រសើរឡើយ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ វិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនៅក្នុងប្រទេសរុស៊ី (Russia) លោក Bori Rosin បានក្លាយទៅជាអ្នកបង្កើតជា លើកដំបូងនៅក្នុងការប្រើប្រាស់ (CRT) នៅក្នុងការធ្វើពិសោធន៏នៃប្រព័ន្ធទូរទស្សន៏ ។ គាត់បានប្រើប្រាស់ការស្កែនកញ្ចក់បញ្ចាំងអោយឃើញ រូបភាពទៅលើការ ឆ្លងកាត់ធម្មតា ដែលមានទ្រងទ្រាយ ដូចជាធរណីមាត្រទៅលើ (CRT) ។ === ការប្រើប្រាស់ឌីស នីពកូវ( Nipkow) === [[ការប្រើប្រាស់ឌីស នីពកូវ (Nipkow)]] លោក Jonh Logie Barid ដែលជាជនជាតិ Scottish ជាអ្នកបង្កើតក្នុងការបង្ហាញទៅលើរូបភាព ដែលមានការឆ្លងកាត់ ស្រមោល ធ្វើអោយមានចលនានោះលោក Jonh Logie Baid បានទទួលកេរ្ដិ៏ឈ្មោះល្បីល្បាញ នៅក្រុង ឡុងដុន (London) នៅក្នុងឆ្នាំ19២៥ ហើយវាបនាក្លាយទៅជារូបភាព ដែលមានប្រជាប្រិយបំផុត នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៦ ដែលរូបភាព នោះមានពណ៌ តែមួយបែប តែប៉ុណ្ណោះ។ លោក Baird បានផលិត ឌីសស្កែនបានសំរេចមានចំនួន ៣០ ខ្សែ ហើយ។ លោក Baird ban ក៏បានបង្ហាញ ពីទូរទស្សន៏ នៅលើពិភពលោកដែលវាជាសេចក្ដីជោគជ័យដ៏អស្ចារ្យ មួយជាលើកដំបូង របស់គាត់ ។ បើទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏ទំរង់គ្រឿងយន្តនៃទូរទស្សន៏គឺប្រើមិនបានយូរទេ។ ជមួយគ្នានេះផងដែរ គេក៏បានកត់សំគាល់ឃើញថា នៅក្នុងឆហនាំ ១៩២៧ លោក Baird ក៏បានបង្កើតប្រព័ន្ធថតរូប វីឌីអុឲូ នៅលើពិភពលោកជាលើកដំបូងដែលវា គឺជា"ប្រព័ន្ធសូរសព្ទ" "Phonovision" ដោយមានការផ្លាស់ប្ដូរតាន ដោយដាក់សញ្ញាម៉ាស៊ីនថតទូរទស្សន៏ គាត់នៅខាងក្រៅនិងមានសំលេងច្បាស់ទូលាយ, បន្ទាប់មកគាត់ក៏បានធ្វើការចាប់យកសញ្ញាខាត់ឌីស ១០ អ៊ីងក្នុងការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសថត សំលេងដែលពុំមែនជាផ្លូវការ ។ សូរសព្ទនៃការថតសំលេងយ៉ាងតិចបំផុត របស់លោក Baird ត្រូវបានបន្សល់ទុកហើយទីបញ្ចប់គឺជាពាក្យសម្ងាត់ហើយ វាបានផ្ដល់អោយនូវរូបភាព ទំនើបបំផុតបានប្រើប្រាស់នៅចន្លោះសតវត្ស១៩៩០ ដែលប្រើសញ្ញាវា ហើយវាបានផ្ដល់អោយរូបភាព នៃលេខដែលប្រព្រឹត្តិទៅក្នុងបច្ចេកទាំងអស់នោះ ។ === ឆ្នាំ១៩២៦ === នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២៦ វិស្វករជនជាតិ HUngarian មានឈ្មោះថា Kálmán Tihanyi បានរចនាការប្រើប្រាស់ អេឡិចត្រូនិចនិងការការស្កែនយ៉ាងពេញលេញបំផិត ហើយរួមនិងអង្គធាតុផ្សំ និងគោលការណ៏ដ៏មានសារៈសំខាន់ គឺ (ការដាក់បញ្ជូលភ្លើង) (Charge Storage) នៅក្នុងម៉ាស៊ីនស្កែននៃបំពង់ម៉ាស៊ីនថត ។ === ឆ្នាំ១៩២៧ === នៅក្នុងឆ្នាំ​១៩២៧ លោក Léo Theremin ជាជនជាតិ រុស៊ី (Russia) ជាអ្នកបង្កើតបានអភិវឌ្ឍន៏ Mirror-drum-based ដែលបានប្រប្រាស់ប្រព័ន្ធទូរទស្សន៏ទទួលបានលទ្ធផលរូបភាពចំនួន១០០ខ្សែ ។ លើសពីនេះទៅទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៧ លោក Herbert E.Ives បានបង្កើតរូភាពតុកាត្តា របស់Bell Labs គឺមានការឆ្លងកាត់ចំនួន៥០ ប្រហោងដីស ក្នុងការបង្កើតផលិត ១៦ គោលការណ៏ តាមរយៈតេឡេក្រាមកពីក្រុង Washington DC ទៅក្រុង New York ហើយវិទ្យុក៏បានាឆ្លងកាត់ពី Whippany និង New Jorsey. Ives បានប្រើប្រាស់ Screen ធំពី ២៤ ទៅ ៣០ (៦០ទៅ៧៥ cm) ហើយការងាររបស់គាត់គឺជាលេខាធិការរបស់អ្នកជំនួញម្នាក់ឈ្មោះ Hertsert-Hoover។ === អំពីលោក ហ្វីឡូ ហ្វានស្វ័ត (Philo Phasworth) === នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៧ លោក ហ្វីឡូ ហ្វានស្វ័ត (Philo Phasworth) បានបង្កើត​ ការធ្វើការងារ នៅលើប្រព័ន្ធទូរទស្សន៏ជាលើកដំបូង របស់ពិភលោកជាមួយនឹងគ្រឿងស្កែនអេឡិចត្រូនិច ហើយវាមានការកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង ដែលគាត់បានបង្ហាញជាលើកដំបូងនៅថ្ងៃទី០១​ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩២៨ ស្ថានីយ៏ទូរទស្សន៏ (WRGB) មានវ័យចំនាស់ ជាងគេបានអះអាងថា ការគូសចំលង វាជាដើមហេតុ មួយក្នុងការបង្កើតកន្លែងធ្វើពិសោធន៏កម្មមួយ នៅថ្ងៃទី១៣ ខែ មករា ឆ្នាំ១៩២៨, ជាការផ្សព្វផ្សាយ មកពីរោងចក្រអេឡិចត្រូនិចទូទៅ នៅ (Schenetadyç Ny, ដោយហៅអក្សរនោះថា (W.2XBS) ។ ប្រជាជនបានយល់ដឹងពី "ទូរទស្ស WGY" បន្ទាប់មកគឺស្ថានីយ៏ប៉ុស្តិ៏វិទ្យុ ។ ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩២៨ អេឡិចត្រូនិចទូទៅ បានផ្ដល់ភាពងាយស្រួលជាលើកទី២ ដោយលើកនេះធ្វើនៅទីក្រុង ញ៉ូវយក (New York) ដែលមានការហៅអក្សរ (W2XBS), និងបច្ចុប្បន្ននេះ គេបានដឹងដែរ ពី (WNBC) ។ ស្ថានីយ៏នៅកន្លែងធ្វើការពិសោធន៏ ពីរមានលក្ខណៈធម្មជាតិ​គឺ មិនមានកម្មវិធីដូចមុនទេ អ្នកទទួលបានធ្វើប្រត្តិបត្តិការ ដោយអ្នកវិស្វករច្រើននៅ ក្នុងក្រុមហ៊ុនមួយ ។ រូបភាពតុកត្តា ធ្វើការបង្វិលថយក្រោយបានផ្សព្វផ្សាយ ២ម៉ោងជារៀងរាល់ថ្ងៃ សំរាប់បីបួនឆ្នាំម្ដង ដូចទៅនឹងបច្ចេកទេសសម័យថ្មីបានចាប់ផ្ដើមដោយ អ្នកវិស្វករជាច្រើននាក់ ។ === ឆ្នាំ ១៩៣៦ === នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ ហ្គេមអូឡាំពិច (Olympic Games) នៅក្នុងក្រុងបែកឡាំង (Belin) ស្ថានីយ៏ទូរទស្សន៏ នាំមកជាមួយសខ្សែកាបនៅក្នុងក្រុងបែកឡាំង (Berlin)ហើយ លោក លែពហ្សីច (Leipzig) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ពត៌មាន]]'''''' [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទូរទស្សន៏]]'''''' grtxlr7je8npxaajjb0w5l9yqy6j4zs 0 35387 340740 301986 2026-09-21T04:12:26Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340740 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|image=wood-apple dec2007.jpg|regnum=[[Plantae]]|ordo=[[Sapindales]]|familia=[[Rutaceae]]|genus='''''Limonia'''''|species='''''L. acidissima'''''|binomial=''Limonia acidissima''|binomial_authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|unranked_divisio=[[Angiosperms]]|unranked_classis=[[Eudicots]]|unranked_ordo=[[Rosids]]|subfamilia=[[Aurantioideae]]|tribus=[[Citreae]]|synonyms={{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Schinus limonia'' <small>L.</small> *''Ferronia elephantum'' <small>Corrêa</small> }}|synonyms_ref=<ref>{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50172365 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |accessdate=1 August 2015 |archivedate=5 តុលា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181005020002/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/tro-50172365 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal|title=Arguments for ''Limonia acidissima'' L. (Rutaceae) and against Its Rejection as a ''nomen ambiguum'' |authors=B. C. Stone, D. H. Nicolson |url=http://www.jstor.org/discover/10.2307/1219924?uid=3739256&uid=2&uid=4&sid=21103416484481 |publisher=Taxon |date=November 1978 |accessdate=2011-04-19 |jstor=1219924 |volume=27 |pages=551–552}}</ref>}}ផ្លែ​ខ្វិត​ ជា​​​ផ្លែ​ឈើពេញ​និយម និង​ងាយ​រក​​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា។​​ មិនត្រឹមតែចំណីក្រៅពេលឆ្ងាញ់​ពិសាបាន​ទាំង ខ្ចី ទាំង ទុំ ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ​ខ្វិត​បានផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ជាច្រើនថែមទៀតផង។ ខ្វិត គឺជាប្រភេទតែនៅក្នុងពួក ក្រសាំង។ វាគឺមានដើមកំណើតមកពីប្រទេសចិនទៅកាន់ឧបទ្វីបឥណ្ឌានិងខាងកើតដើម្បីតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ វាគឺមានដើមកំណើតទៅសាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន។ នៅកម្ពុជាសម្បូណ៌ខ្វិតណាស់ សម្រាប់ខ្មែរហូបផ្លែ។ <ref>[https://www.organicfacts.net/health-benefits/fruit/health-benefits-of-wood-apple-or-bel-fruit.html Health Benefits of Wood Apple or Bel Fruit]</ref> == ការពិពណ៌នា == ''ខ្វិត'' គឺជាដើមឈើធំលូតលាស់ដល់កម្ពស់ 9 ម។ (30 ផោន) ដោយមានសំបកសម្បុររឹងមាំ។ ស្លឹកមានចានដែលមានខិត្តប័ណ្ណ 5-7, ខិត្តប័ណ្ណនិមួយៗមានប្រវែង 25-35 មមនិងទទឹង 10-20 ម.មហើយសន្លឹកវាមានក្លិនក្រូចឆ្មារនៅពេលច្របាច។ ផ្លែឈើនេះ 5-9 អង្កត់ផ្ចិតសង់ទីម៉ែត្រនិងអាចជាផ្អែមឬជូរ។ ដើមសន្លឹងស្រដៀងដើមក្រសាំង តែសន្លឹកធំជាង។ {| style="margin-bottom: 10px;" |[[ឯកសារ:Wood-apple_tree.JPG|ស្តាំ|រូបភាពតូច|300x300ភីកសែល|នៅ Sri Lanka]] |[[ឯកសារ:Woodapple_juice_14.jpg|រូបភាពតូច|240x240ភីកសែល|ភេសជ្ជៈខ្វិត]] |} == គុណ​ប្រយោជន៍​ទាំង​១១យ៉ាងរបស់ខ្វិត == ១. ជួយ​រំលាយ​អាហារ​​ ផ្លែ​ខ្វិត​​ជួយ​ទម្លាក់​ព្រូន​​ក្នុង​ពោះវៀន​ ព្រម​ទាំង​​អាច​ជួយ​​ដល់​អ្នក​​ដែល​មាន​បញ្ហា​​ពិបាក​ក្នុង​ការ​រំលាយ​អាហារ​បាន។ ដើម​និង​មែក​ របស់​វា ផ្ទុក​នូវ​សារធាតុ​​ Feronia Gum ត្រូវ​គេ​ប្រើ​​​ប្រាស់​​​​ជួយ​ព្យាបាល​ រាគ​​មួល​បាន​ផង​ដែរ។ ២. ជួយ​លាង​ឈាម​​ ទឹក​ផ្លែ​ខ្វិត​ ៥០ ក្រាម លាយ​ជា​មួយ​ទឹក​ក្ដៅ​និង​ស្ករ ជា​ភេសជ្ជៈ​សម្រាប់​លាង​ឈាម កម្ចាត់​ជាតិ​ពុល​ចេញ​ពី​ក្នុង​ឈាម។ ៣. ព្យាបាល​លើ​បញ្ហា​ឈឺ​ត្រចៀក ឫស​នៃ​ដើមខ្វិត ជា​​ឱសថ​មួយ​​ព្យាបាល​ដល់​បញ្ហា ឈឺ​ចុក​ចាប់​នៃ​ត្រចៀក​បាន។ ៤. បង្ការ​ភាព​កង្វះ​​ជាតិ​វីតាមីន​ C កង្វះ​ជាតិ​វីតាមីន C បង្ក​ជា​​បញ្ហា​ដល់​សុខភាព។ ផ្លែខ្វិតដែល​មាន​សារធាតុ​វីតាមីន C ជួយ​បំពេញ​​ទៅ​សារពាង្គកាយ​ ព្រម​ទាំង​ជួយ​​​ពង្រឹង​ប្រព័ន្ធ​ភាព​ស៊ាំ​ផង​ដែរ។ ៥. ល្អ​សម្រាប់​ អ្នក​កើត​ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម សារជាតិ Feronia Gum នៅ​ក្នុង​ដើម​និង​មែក​ខ្វិត ជួយ​​កម្រិត​ជាតិ​ស្ករ​នៅ​ក្នុង​សរសៃ​ឈាម ដោយ​វា​គ្រប់​គ្រង ទៅ​លើ​ អាំងស៊ុយលីន និង កម្រិត​​គ្លុយកូស​​ ជួយ​បង្ការ​កុំ​ឲ្យ​​កើត​មាន​ជំងឺ​ទឹក​នោម​ផ្អែម​ធ្ងន់ធ្ងរ​។ ៦. ​​ជួយ​ព្យាបាល​បញ្ហា​ផ្លូវ​ដង្ហើម ស្លឹក​នៃ​ផ្លែខ្វិត​ ជួយ​​ព្យាបាល​ជំងឺ​​ស្រាល​ៗ​ដែល​រ៉ាំរ៉ៃ​​ដូច​ជា​ផ្ដាសាយ និង​ ក្អក​ឈឺ​ក វា​អាច​ទម្លាក់​ស្លេស្ម​ សម្រួល​ដល់​ផ្លូវ​ដង្ហើម​ឡើង​វិញ។ ៧. ​បង្កើន​កម្លាំង ​សាច់​ផ្លែ​​ខ្វិត ១០០​ក្រាម ផ្ដល់​១៤០ កាឡូរី និង​សារជាតិ​ចិញ្ចឹម​ ជួយ​​បង្កើន​ល្បឿន​ដល់​ការ​រំលាយ​អាហារ​និង​​​ ​​ផ្ដល់​កម្លាំង​ដល់​រាងកាយ។ ៨. ជួយ​តម្រង​នោម​ ការ​​ទទួល​ទាន​​ផ្លែ​ខ្វិត​ ជា​រឿយៗ​ ត្រូវ​បាន​ណែ​នាំ​សម្រាប់​អ្នក​មាន​បញ្ហា​តម្រង​នោម ព្រោះ​វា​អាច​បន្សាប​ជាតិ​ពុល​​ក្នុង​រាង​កាយ​បាន​។ ៩. ជំនួយ​​ថ្លើម ផ្លែ​ខ្វិត​​ ជា​ប្រភព​នៃ​ជាតិ Beta-Carotene ជួយ​​ព្យាបាល​បញ្ហា​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​​​ថ្លើម។ សារធាតុ Thiamine និង Riboflavin ​ក្នុង​ផ្លែ​ខ្វិត ជា​ជំនួយ​សម្រាប់​​សរីរាង្គ​ថ្លើម​​ផង​ដែរ។ ១០. ព្យាបាល​​ពិស​ពស់​ចឹក រាល់​ផ្នែក​នៃ ដើម​ខ្វិត​​ ទាំង​អស់ ត្រូវ​បាន​​ប្រើ​ប្រាស់​សម្រាប់​​ការ​ព្យាបាល​ពិស​ពស់​ចឹក​បាន។ ១១. ប្រឆាំង​នឹង​ជំងឺ​​គ្រុន​ចាញ់​​ សាច់ខ្វិត ត្រូវ​បាន​​ច្នៃ ដោយ​​ ស្ត្រី​នៅ​ព្រំដែន​ថៃ​និង​ភូមា ​ប្រើ​ប្រាស់​ជា​​​​​ឱសថ​​​សម្រាប់​ សម្ផស្ស។ ជា​មួយ​គ្នា​នោះ ការ​ស្រាវជ្រាវ​មួយ​បាន​បង្ហាញ​ថា ការ​លាប​​​សាច់​ផ្លែ​ខ្វិត​បាន​បង្កើត​នោះ​លើ​ស្បែក​អាច​បង្ការ​​​​​គ្រុន​ចាញ់​បាន។.<ref>{{Cite web|last=John H. Wiersema|author=John H. Wiersema|date=2005-02-22|title=Species in GRIN for genus|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?6846|access-date=2011-04-19|accessdate=2011-04-19|publisher=Ars-grin.gov}}</ref> == *ចំណុច​គួរ​ប្រយ័ត្ន == ខ្វិត​ក៏​ដូច​ជា​ផ្លែ​ឈើ​ដទៃ​ទៀត​ដែរ ​គឺ​មាន​ទាំង​ផល​ប្រយោជន៍​និង​ផល​ប៉ះពាល់។ ការ​ទទួលទាន​ផ្លែ​ខ្វិត​ច្រើន​ពេក​អាច​បណ្ដាល​ឲ្យ​មាន​អាការៈ​ហើម​ពោះ ដូច្នេះ​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​មាន​បញ្ហា​ក្រពះ​គួរ​ប្រយ័ត្ន។ សម្រាប់​អ្នក​មិន​ធ្លាប់​ទទួលទាន​ខ្វិត​ គួរ​ចាប់​ផ្ដើម​ញ៉ាំ​បន្ដិច​ៗ​សិន ដើម្បី​ចៀសវាង​ប្រតិកម្ម​ផ្សេង​ៗ ។ == ឯកសារយោង == {{Reflist|30em}} == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == {{ផ្លែឈើនៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ]] ckhox7in57ccvn44vv1hgd3g5xuhd7g 0 35390 340741 201045 2026-09-21T04:13:04Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340741 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=ស្តៅ|image=Neem (Azadirachta indica) in Hyderabad W IMG_6976.jpg|image_caption=Flowers and leaves|regnum=[[Plantae]]|ordo=[[Sapindales]]|familia=[[Meliaceae]]|genus=''[[Azadirachta]]''|species='''''A. indica'''''|binomial=''Azadirachta indica''|binomial_authority=[[Adrien-Henri de Jussieu|A.Juss.]], 1830<ref name=ThePlantList></div>|unranked_divisio=[[Angiosperms]]|unranked_classis=[[Eudicots]]|unranked_ordo=[[Rosids]]|synonyms=*''Azadirachta indica var. minor'' <small>Valeton </small> *''Azadirachta indica var. siamensis'' <small> Valeton </small> *''Azadirachta indica subsp. vartakii'' <small> Kothari, Londhe & N.P.Singh </small> *''Melia azadirachta'' <small> L. </small> *''Melia indica '' <small>(A. Juss.) Brandis </small>|synonyms_ref=<ref name=ThePlantList>{{ThePlantList | accessdate = 14 December 2016 }}</ref><ref name=GRIN/>}}ស្តៅត្រូវបានគេស្គាល់ថា វាមានដើមកំណើតមកពីក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ហើយវាក៏ត្រូវបានទទួលភាពពេញនិយមបំផុត។ នៅក្នុងការទទួលទានផ្កា និងស្លឹករបស់វាជាអាហារ។ ស្តៅមានការលូតលាស់ល្អទោះនៅក្នុងពេល ដែលមានគ្រោះរាំងស្ងួតបន្តិចក៏ដោយ។ ជាធម្មតាវាត្រូវបានដាំដុះនៅក្នុងតំបន់ត្រូពិចនិងពាក់កណ្តាលតំបន់ត្រូពិក។ ដើមឈើណេអឹមនៅពេលនេះក៏ដុះនៅលើកោះដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសអ៊ីរ៉ង់។ ផ្លែឈើនិងគ្រាប់របស់វាគឺជាប្រភពនៃប្រេង neem ។ ហើយ វាពេញនិយមនៅស្រុកខ្មែរួើងដែរ។ ព្រោះខ្មែរពេញចិត្តនឹងបរិភោគផ្លា និងសន្លឹក។  == ការពិពណ៌នា == ស្តៅគឺជាដើមឈើរីកលូតលាស់យ៉ាងឆាប់រហ័សដែលអាចឡើងដល់កម្ពស់ 15-20 ម៉ែត្រ (49-66 ភី. ត។ ) និងកម្រនឹងមានពី 35 ទៅ 40 ម. ម។ (115-130 ផោន) ។ សន្លឹកបៃតងប៉ុន្តែនៅក្នុងរដូវគ្រោះរាំងស្ងួតវាអាចស្រក់សនសន្លឹកស្ទើរតែទាំងអស់។ សាខាទាំងនេះមានភាពទូលាយនិងរីករាលដាល។ ភ្នំពេញក្រោនក្រាស់ធូររលុងមានរាងមូលហើយអាចឈានដល់អង្កត់ផ្ចិត 15-20 ម៉ែត្រ (49-66 ភី។ ត) ក្នុងសំណាកគំរូចាស់។ ដើមឈើមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នាទៅនឹងសាច់ញាតិរបស់វាដែរគឺ Chinaberry (Melia azedarach) ។ ស្តៅជាថ្នាំធម្មជាតិប្រឆាំង ជំងឺទឹកនោមផ្អែមដ៏សក្តិសិទ្ធិ ព្យាបាលជំងឺមូលឈាម គ្រុនចាញ់ ស្បែកលឿង រោគសើស្បែក ទម្លាក់ព្រូនចង្កឹះ អៀន របូសហើម។ ស្តៅជាអាហារកំពូលយ៉ាងពិសេស ក្នុងបរិមាណ ១០០ក្រាម ផ្តល់ថាមពលដល់រាងកាយ ៧៦គីឡូកាល់ឡូរី រួមមានជាតិទឹក ៧៧,៩ក្រាម កាបូអ៊ីដ្រាត១២,៥ក្រាម ប្រូតេអ៊ីន ៥,៤ក្រាម ជាតិខ្លាញ់ ០,៥ក្រាម ជាតិសរសៃ២,២ក្រាម ជាតិកាល់ស្យូម ៣៥៤មីលីក្រាម ផូស្វ័រ ២៦មីលីក្រាម ជាតិដែក ៤,៦មីលីក្រាម បេតាការ៉ូទីន ៣៦១១មីក្រូក្រាម(mcg) វីតាមីនB1 0,0៦ មីលីក្រាម វីតាមីនB2 ០.០៧មីលីក្រាម និងវីតាមីនC ១៩៤មីលីក្រាម។ លក្ខណៈសម្បត្តិខាងព្យាបាលរោគ៖ ១. ផ្កាខ្ចីៗរបស់ស្តៅ ជួយព្យាបាលអាការៈពិសក្នុងឈាម ហៀរសំបោរ ឈឺបំពង់ក ២. ត្រួយ វាជួយព្យាបាលជំងឺឬសដូងបាត ព្យាបាលពិសក្នុងតម្រងនោម ៣. សំបកខ្ចីៗ អាចព្យាបាលជំងឺគ្រុនផ្តាសាយ រាគរូស បង្កើនចំណង់អាហារ ៤. ទងរបស់វា អាចព្យាបាលជំងឺគ្រុនចាញ់ ៥. សាច់បន្ទាប់ពីសំបកអាចជួយព្យាបាលអាការៈរលាកក្នុងប្រម៉ាត់ ៦. ជ័រ របស់វាអាចជួយព្យាបាលអាការៈពិសក្តៅគ្រប់ប្រភេទ ៧. ស្នូលខាងក្នុងដើមស្តៅ ក៏អាចជួយធ្វើឱ្យសរសៃឈាមមានដំណើរការល្អ បន្ថយស្លេស ក្អួត ៨. ឫសវាជួយព្យាបាលជំងឺរលាកស្បែក បន្ថយកំហាក ដែលមាននៅក្នុងទ្រូងផងដែរ ៩. ស្លឹក និងផ្លែ ប្រើជាថ្នាំសំលាប់សត្វល្អិត ១០. សារធាតុចត់ៗរបស់ស្តៅ អាចប្រើជាថ្នាំកាពារជំងឺបេះដូង ១១. សំបកនៅជុំវិញឫសរបស់វា ជួយបន្ថយជំងឺអាឡែកស៊ីស្បែក បំបាត់ក្អក ក្អួត ១២. ប្រេងចម្រាញ់ចេញពីផ្លែស្តៅ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ ដើម្បីព្យាបាលជំងឺនៅលើស្បែក និងថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ == វិធីប្រើ និងការកំណត់នៃបរិមាណប្រើប្រាស់៖ ==  អាចធ្វើជាថ្នាំបង្កើនចំណង់អាហារបាន ដោយគ្រាន់តែនាំយកផ្ការបស់វា ទៅជ្រលក់ទឹកក្តៅ រួចយកទឹកនោះមកលាយជាមួយទឹកដូងស្រស់ ឬយកសំបកវាប្រហែល១ក្តាប់ដៃ ស្ងោរជាមួយទឹក២កូនពែង រួចទទួលទានម្តង១/២ពែងក្នុង១ថ្ងៃ។ • ប្រើជាថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដោយគ្រាន់តែយកថ្នាំ Azadirachin មកផ្សំជាមួយនឹង ស្លឹកស្តៅស្រស់ ចំនួន៤គីឡូក្រាម រំដេងចាស់២គីឡូក្រាម ស្លឹកគ្រៃ៤គីឡូក្រាម។ នាំវត្ថុទាំងនេះមកដំ ឬចិញ្ច្រាំឱ្យល្អិត លាយជាមួយទឹក២០លីត្រ ត្រាំ១យប់ រួចយកទឹកដែលបានត្រាំនោះ១លីត្រ មកផ្សំលាយទឹកធម្មតា ២០០លីត្រ ហើយដាក់ក្នុងប្រដាប់បាញ់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតនៅលើ បន្លែក្នុងចម្ការជាការស្រេច នោះបន្លែនឹងរីកធំធាត់បានល្អ និងគ្មានគ្រោះថ្នាក់ ដល់អ្នកបរិភោគឡើយ។ <ref>Compact Oxford English Dictionary (2013), Neem, page 679, Third Edition 2008 reprinted with corrections 2013, Oxford University Press.</ref><ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Henry_Yule Henry Yule] and [//en.wikipedia.org/wiki/A._C._Burnell A. C. Burnell] (1996), [//en.wikipedia.org/wiki/Hobson-Jobson Hobson-Jobson], Neem, page 622, The Anglo-Indian Dictionary, Wordsworth Reference. </ref><ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Encarta Encarta] World English Dictionary (1999), Neem, page 1210, St. Martin's Press, New York.</ref> == ប្រការគួរប្រុងប្រយ័ត្ន៖ ==  ហាមទទួលទានចំពោះមនុស្ស ដែលមានសម្ពាធឈាមទាប ព្រោះស្តៅវាទៅជួយ កាត់បន្ថយសម្ពាធ ដើម្បីកុំឱ្យឡើងខ្ពស់ បើនៅតែបរិភោគវាទៀតឈាមនឹងកាន់តែចុះ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានអាការ វិលមុខ ឬដួលសន្លប់បានយ៉ាងងាយ។ • ស្តៅមានជាតិល្វីង ដែលប្រើជាថ្នាំត្រជាក់ គួរប្រយ័ត្ននៅក្នុងការប្រើផង ព្រោះវាក៏អាចបង្កនាំឱ្យហើមពោះ ឬមានខ្យល់ក្នុងក្រពះបាន បើប្រើមិនបានត្រឹមត្រូវ។ • មិនអនុញ្ញាតិ្ត ចំពោះស្ត្រីដែលបំបៅដោះកូនទទួលទានទេ ព្រោះវាធ្វើឱ្យទឹកដោះចេញមិនបានល្អ។ == References == {{Reflist}} j13ks7ti8lflpteoo191wfzpgldizj4 0 38795 340731 340173 2026-09-21T01:01:29Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 340731 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយអង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោម[[កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''{{Pagename}}'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | [[:en:Rothna Than|ថាន រតនា]] | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Voice For Change (Gold Winner) |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទិម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[:en:Sotheary By|ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == 3u93086aj9yia9h0jf6yrsadm7pzl8b 340732 340731 2026-09-21T01:04:08Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 340732 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយអង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោម[[កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''{{Pagename}}'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | [[:en:Rothna Than|ថាន រតនា]] | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Voice For Change (Gold Winner) |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទីម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[:en:Sotheary By|ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == 9jakc5xuirksbhf247aazptb0023iz1 340733 340732 2026-09-21T01:18:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 340733 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយអង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោម[[កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''{{Pagename}}'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | [[:en:Rathna Than|ថាន រតនា]] | | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Voice For Change (Gold Winner) |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទីម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[:en:Sotheary By|ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == 4xghj9bl9bx6tos9ztz6teknlcz7eu7 340744 340733 2026-09-21T10:06:32Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា */ 340744 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយអង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោម[[កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2025|២០២៥]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''{{Pagename}}'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | [[:en:Rathna Than|ថាន រតនា]] | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Voice For Change (Gold Winner) |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទីម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[:en:Sotheary By|ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣, ២០២៦ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == sx6ow50a37t0o5cp06md7oc23m3raya 340745 340744 2026-09-21T10:07:44Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 340745 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' ({{Lang-en|Miss Universe}}) គឺជា[[បញ្ជីឈ្មោះកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់|កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិ]]ប្រចាំឆ្នាំដែលគ្រប់គ្រងដោយអង្គការបវរកញ្ញាចក្រវាឡដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]និង[[:en:Thailand|ប្រទេសសៀម]]។រួមជាមួយនឹងកម្មវិធី[[បវរកញ្ញាពិភពលោក]] [[បវរកញ្ញាអន្តរជាតិ]] និង [[បវរកញ្ញាផែនដី]]កម្មវិធីបវរកញ្ញាចក្រវាឡគឺជាកម្មវិធីប្រកួតសម្រស់អន្តរជាតិមួយនៅក្នុងចំណោម[[កម្មវិធីប្រកួតសម្រស់ធំៗទាំង ០៤]]។<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=[[BBC News]] |last=Enriquez |first=Amee |date=February 2, 2014 |access-date=May 4, 2018 |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |url-status=live }}</ref> {{Infobox pageant | name = បវរកញ្ញាចក្រវាឡ | logo = Miss Universe Logotype.svg | logosize = | image = | caption = | type = '''ការប្រកួតប្រជែងសម្រស់''' | franchise_holder = | organization = {{ubl|JKN Legacy Inc.|[[:en:JKN Global Group|JKN Global Group]]|Legacy Holding Group}} | headquarters = {{ubl|[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]], [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]|[[ទីក្រុងញូវយ៉ក|ទីក្រុងញូវយ៉ក]], [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]]}} | pageant_region = | region_represented= | qualification = | first = [[:en:Miss Universe 1952|១៩៥២]] | recent = [[:en:Miss Universe 2026|២០២៦]] | last = <!---Only if pageant is defunct. Last edition of the pageant, use year used in the pageant name---> | current_titleholder = [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | titleholder_represents = {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | language = [[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] | leader_title1 = ម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ | leader_name1 = {{ubl|[[:en:Jakkaphong Jakrajutatip|Jakkaphong Jakrajutatip]]|Raul Rocha Cantú}} | leader_title2 = នាយកប្រតិបត្តិ | leader_name2 = | leader_title3 = ប្រធាន | leader_name3 = | leader_title4 = អនុប្រធាន | leader_name4 = Olivia Quido | predecessor = | successor = <!---Succeeding pageant---> | website = https://www.missuniverse.com/ }} '''{{Pagename}}'''បច្ចុប្បន្នគឺកញ្ញា [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] មកពី[[ម៉ិកស៊ិក|ប្រទេសម៉ិកស៊ិក]]ដែលបានគ្រងម្កុដនៅថ្ងៃទី ២១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០២៥ នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី|ខេត្តនន្ទបុរី]] [[ថៃ|ប្រទេសសៀម]]។ == ម្ចាស់ម្កុដថ្មីៗ == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width=|ឆ្នាំប្រកួត ! width=|ប្រទេស ឬ ដែនដី ! width=|ម្ចាស់ម្កុដ ! width=|ឈុតតំណាងជាតិល្អដាច់គេ ! width=|ទីកន្លែងនៃការប្រកួត ! width=|ចំនួនប្រទេសចូលរួមប្រកួត |- | ២០២៦ | | | | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | |- | ២០២៥ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Fátima Bosch|Fátima Bosch Fernández]] | rowspan= "3" | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ១១៨ |- | ២០២៤ | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] | [[:en:Victoria Kjær Theilvig|Victoria Kjær Theilvig]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ១២៥ |- | ២០២៣ | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | [[:en:Sheynnis Palacios|Sheynnis Alondra Palacios Cornejo]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៨៤ |- | ២០២២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:R'Bonney Gabriel|R'Bonney Nola Gabriel]] | {{flagicon|UKR}} [[អ៊ុយក្រែន|អ៊ុយក្រែន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៣ |- | ២០២១ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Harnaaz_Sandhu|Harnaaz Kaur Sandhu]] | {{flagicon|NGA}} [[នីហ្សេរីយ៉ា|នីហ្សេរីយ៉ា]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៨០ |- | ២០២០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Andrea Meza|Alma Andrea Meza Carmona]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៤ |- | ២០១៩ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Zozibini Tunzi|Zozibini (Zozi) Bolowana]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៩០ |- | ២០១៨ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]] | {{flagicon|LAO}} [[ឡាវ|លាវ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៩៤ |- | ២០១៧ | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Demi-Leigh Tebow|Demi-Leigh Nel-Peters]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៩២ |- | ២០១៦ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Iris Mittenaere|Iris Mittenaere]] | {{flagicon|MMR}} [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៨៦ |- | ២០១៥ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Pia_Wurtzbach|Pia Alonzo Wurtzbach-Jauncey]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨០ |- | ២០១៤ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Paulina_Vega|Paulina Vega Dieppa]] | {{flagicon|IDN}} [[ឥណ្ឌូនេស៊ី|ឥណ្ឌូនេស៊ី]] | ៨៨ |- | ២០១៣ | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Gabriela Isler|María Gabriela de Jesús Isler Morales]] | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាហ្គា|នីការ៉ាហ្គា]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៨៦ |- | ២០១២ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Olivia Culpo|Olivia Frances Culpo]] | {{flagicon|CHN}} [[ចិន|ចិន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៩ |- | ២០១១ | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] | [[:en:Leila Lopes|Leila Lopes]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] |- | ២០១០ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Ximena_Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | rowspan = "2" | ៨៣ |- | ២០០៩ | rowspan = "2" | {{flagicon|VEN}}[[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Stefanía_Fernández|Stefanía Fernández Krupij]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|BHS}} [[បាហាម៉ាស|បាហាម៉ាស]] |- | ២០០៨ | [[:en:Dayana_Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|VNM}} [[វៀតណាម|យួន]] | ៨០ |- | ២០០៧ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Riyo Mori|Riyo Mori]] | ''មិនមានម្ចាស់តំណែង'' | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៧ |- | ២០០៦ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Zuleyka Rivera|Zuleyka Jerrís Rivera Mendoza]] | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨៦ |- | ២០០៥ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Natalie Glebova|Natalya Vladimirovna Glebova]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៨១ |- | ២០០៤ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins-Wall]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|បាណាម៉ា]] | {{flagicon|ECU}} [[អេក្វាឌ័រ|អេក្វាឌ័រ]] | ៨០ |- | ២០០៣ | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | [[:en:Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧១ |- | rowspan = "2" | ២០០២ | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | [[:en:Justine Pasek|Justine Lissette (Yostin) Pasek Patiño]]<br>(ជំនួសតំណែង) | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | [[:en:Oxana_Fedorova|Oksana Gennadyevna Borodina]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) |- | ២០០១ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Denise Quiñones|Denise Marie Quiñones August]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៧៧ |- | ២០០០ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Lara Dutta Bhupathi|Lara Dutta Bhupathi]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | {{flagicon|CYP}} [[ស៊ីប|សុីប]] | ៧៩ |- | ១៩៩៩ | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] | [[:en:Mpule Kwelagobe|Mpule Keneilwe Kwelagobe]] | rowspan = "2" | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | ៨៤ |- | ១៩៩៨ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Wendy Fitzwilliam|Wendy Marcelle Fitzwilliam]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៨១ |- | ១៩៩៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៧៤ |- | ១៩៩៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Alicia Machado|Yoseph Alicia Machado Fajardo]] | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] | ៧៩ |- | ១៩៩៥ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Chelsi_Smith|Chelsi Mariam Pearl Smith]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | ៨២ |- | ១៩៩៤ | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | [[:en:Sushmita Sen|Sushmita Sen]] | {{flagicon|PHI}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៧៧ |- | ១៩៩៣ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Dayanara Torres|Dayanara Torres Delgado]] | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៩ |- | ១៩៩២ | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] | [[:en:Michelle McLean|Michelle McLean]] | {{flagicon|PRY}} [[ប៉ារ៉ាហ្គាយ|ប៉ារ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៧៨ |- | ១៩៩១ | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | [[:en:Lupita Jones|María Guadalupe (Lupita) Jones Garay]] | rowspan = "2" | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "2" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៣ |- | ១៩៩០ | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] | [[:en:Mona Grudt|Mona Grudt]] | ៧១ |- | ១៩៨៩ | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | [[:en:Angela Visser|Angela Visser]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨៨ | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Bui_Simon|Porntip Nakhirunkanok]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | {{flagicon|TWN}} [[តៃវ៉ាន់|តៃវ៉ាន់]] | ៦៦ |- | ១៩៨៧ | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] | [[:en:Cecilia_Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|SIN}} [[សិង្ហបុរី|សិង្ហបុរី]] | ៩៨ |- | ១៩៨៦ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Bárbara Palacios|Bárbara Palacios Teyde de Manrique]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] | ៧៧ |- | ១៩៨៥ | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Deborah Carthy Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | rowspan = "3" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៩ |- | ១៩៨៤ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | ៨១ |- | ១៩៨៣ | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] | [[:en:Lorraine Elizabeth Downes|Lorraine Elizabeth Downes]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៨០ |- | ១៩៨២ | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] | [[:en:Karen Dianne Baldwin|Karen Dianne BaldwinKaren]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | ៧៧ |- | ១៩៨១ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Irene_Sáez|Irene Lailin Sáez Conde]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៧៦ |- | ១៩៨០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Shawn Weatherly|Shawn Weatherly]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | ៦៩ |- | ១៩៧៩ | {{flagicon|Venezuela|1954}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] | [[:en:Maritza_Sayalero|Maritza Sayalero Fernández]] | {{flagicon|URY}} [[អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ|អ៊ុយរ៉ាហ្គាយ]] | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | rowspan = "2" | ៧៥ |- | ១៩៧៨ | {{flagicon|South Africa|1928}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វ្រិកខាងត្បូង]] | [[:en:Margaret_Gardiner_(Miss_Universe)|Margaret Gardiner]] | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] |- | ១៩៧៧ | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] | [[:en:Janelle Commissiong|Janelle Penny Commissiong]] | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] | ៨០ |- | ១៩៧៦ | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | [[:en:Rina_Mor|Rina Mor-Goder]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|HKG}} [[ហុងកុង|ហុងកុង]] | ៧២ |- | ១៩៧៥ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Anne Marie Pohtamo|Anne Marie Pohtamo]] | {{flagicon|GTM}} [[ហ្គាតេម៉ាឡា|ហ្គាតេម៉ាឡា ]] | {{flagicon|SLV}} [[អែលសាល់វ៉ាឌ័រ|អែលសាល់វ៉ាឌ័រ]] | ៧១ |- | ១៩៧៤ | {{flagicon|Spain|1945}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | [[:en:Amparo Muñoz|Maria de Amparo Muñoz y Quesada]]<br>(លាលែងចេញពីតំណែង) | {{flagicon|KOR}} [[កូរ៉េ|កូរ៉េ]] | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | ៦៥ |- | ១៩៧៣ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Margie Moran|Maria Margarita (Margie) Roxas Moran-Floirendo]] | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | rowspan = "2" | ៦១ |- | ១៩៧២ | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] | [[:en:Kerry Anne Wells|Kerry Anne Wells]] | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] |- | ១៩៧១ | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] | [[:en:Georgina Rizk|Georgina Rizk]] | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] | rowspan = "20" | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៦០ |- | ១៩៧០ | {{Flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] | [[:en:Marisol_Malaret|Marisol Malaret Contreras]] | {{flagicon|BOL}} [[បូលីវី|បូលីវី]] | ៦៤ |- | ១៩៦៩ | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] | [[:en:Gloria Diaz|Maria Gloria Aspillera Diaz]] | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | ៦១ |- | ១៩៦៨ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Martha_Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]] | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | ៦៥ |- | ១៩៦៧ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Sylvia Hitchcock|Sylvia Louise Hitchcock-Carson]] | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | ៥៦ |- | ១៩៦៦ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Margareta Arvidsson|Margareta Arvidsson]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦៥ | {{Flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] | [[:en:Apasra Hongsakula|Apasra Hongsakula]] | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | ៥៦ |- | ១៩៦៤ | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] | [[:en:Corinna_Tsopei|Kyriaki (Corinna) Tsopei]] | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] | ៦០ |- | ១៩៦៣ | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] | [[:en:Iêda Maria Brutto Vargas|Iêda Maria Brutto Vargas]] | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] | ៥០ |- | ១៩៦២ | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] | [[:en:Norma_Nolan|Norma Beatriz Nolan]] | {{flagicon|UK}} [[ចក្រភពអង់គ្លេស|ចក្រភពអង់គ្លេស]] | ៥២ |- | ១៩៦១ | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] | [[:en:Marlene Schmidt|Marlene Schmidt]] | rowspan = "10" | ''មិនទាន់មាន'' | ៤៨ |- | ១៩៦០ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Linda_Bement|Linda Jeanne Bement]] | ៤៣ |- | ១៩៥៩ | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] | [[:en:Akiko Kojima|Akiko Kojima]] | ៣៤ |- | ១៩៥៨ | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] | [[:en:Luz Marina Zuluaga|Luz Marina Zuluaga Zuluaga]] | ៣៦ |- | ១៩៥៧ | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] | [[:en:Gladys Zender|Gladys Rosa Zender de Meier]] | ៣២ |- | ១៩៥៦ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]] | ៣០ |- | ១៩៥៥ | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] | [[:en:Hillevi_Rombin|Hillevi Rombin Schine]] | rowspan = "2" | ៣៣ |- | ១៩៥៤ | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] | [[:en:Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]] |- | ១៩៥៣ | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] | [[:en:Christiane_Martel|Christiane Magnani]] | ២៦ |- | ១៩៥២ | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] | [[:en:Armi Kuusela|Armi Helena Kuusela-Williams]]<br>(បោះបង់តំណែង) | ៣០ |- |} === ចំនួនប្រទេសឬដែនដី === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|USA}} [[សហរដ្ឋអាមេរិក|សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[File:USA_orthographic.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៩ | ១៩៥៤, ១៩៥៦, ១៩៦០, ១៩៦៧, ១៩៨០, ១៩៩៥, ១៩៩៧, ២០១២, ២០២២ |- | {{flagicon|VEN}} [[វេណេហ្ស៊ុយអេឡា|វេណេហ្ស៊ុយអេឡា]] [[file:Venezuela_Orthographic_Map.svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៧ | ១៩៧៩, ១៩៨១, ១៩៨៦, ១៩៩៦, ២០០៨, ២០០៩, ២០១៣ |- | {{flagicon|PRI}} [[ព័រតូរីកូ|ព័រតូរីកូ]] [[File:Puerto_Rico_(orthographic_projection).svg|thumb]] |style="text-align:center;"| ០៥ | ១៩៧០, ១៩៨៥, ១៩៩៣, ២០០១, ២០០៦ |- | {{flagicon|MEX}} [[ម៉ិកស៊ិក|ម៉ិកស៊ិក]] [[File:Mexico_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="2" |០៤ | ១៩៩១, ២០១០, ២០២០, ២០២៥ |- | {{flagicon|PHL}} [[ហ្វីលីពីន|ហ្វីលីពីន]] [[File:PHL_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៩, ១៩៧៣, ២០១៥, ២០១៨ |- | {{flagicon|IND}} [[ឥណ្ឌា|ឥណ្ឌា]] [[File:India_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan="3" style="text-align:center;" | ០៣ | ១៩៩៤, ២០០០, ២០២១ |- | {{flagicon|ZAF}} [[អាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អាហ្វិ្រកខាងត្បូង]] [[File:ZAF_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៧៨, ២០១៧, ២០១៩ |- | {{flagicon|SWE}} [[ស៊ុយអែត|ស៊ុយអែត]] [[File:EU-Sweden_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៥, ១៩៦៦, ១៩៨៤ |- | {{flagicon|FRA}} [[បារាំង|បារាំង]] [[File:EU-France_(orthographic_projection).svg|thumb]] |rowspan= "9" style = "text-align:center;"| ០២ | ១៩៥៣, ២០១៦ |- | {{flagicon|COL}} [[កូឡុំប៊ី|កូឡុំប៊ី]] [[File:COL_orthographic_(San_Andr%C3%A9s_and_Providencia_special).svg|thumb]] | ១៩៥៨, ២០១៤ |- | {{flagicon|JPN}} [[ជប៉ុន|ជប៉ុន]] [[File:Japan_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥៩, ២០០៧ |- | {{flagicon|CAN}} [[កាណាដា|កាណាដា]] [[File:CAN_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៨២, ២០០៥ |- | {{flagicon|AUS}} [[អូស្ត្រាលី|អូស្ត្រាលី]] [[File:Australia_with_AAT_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧២, ២០០៤ |- | {{flagicon|TTO}} [[ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ|ទ្រីនីដាដ និង តូបាហ្គោ]] [[File:Trinidad_and_Tobago_(orthographic_projection2).jpg|thumb]] | ១៩៧៧, ១៩៩៨ |- | {{flagicon|THA}} [[ថៃ|សៀម]] [[File:Thailand_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៥, ១៩៨៨ |- | {{flagicon|FIN}} [[ហ្វាំងឡង់|ហ្វាំងឡង់]] [[File:EU-Finland_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៥២, ១៩៧៥ |- | {{flagicon|BRA}} [[ប្រេស៊ីល|ប្រេស៊ីល]] [[File:BRA_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៦៣, ១៩៦៨ |- | {{flagicon|DNK}} [[ដាណឺម៉ាក|ដាណឺម៉ាក]] [[File:Denmark_(orthographic_projection).svg|thumb]] | rowspan="18" style="text-align: center;" | ០១ | ២០២៤ |- | {{flagicon|NIC}} [[នីការ៉ាក្វា|នីការ៉ាហ្គា]] [[File:NIC_orthographic.svg|thumb]] | ២០២៣ |- | {{flagicon|AGO}} [[អង់ហ្គោឡា|អង់ហ្គោឡា]] [[File:Angola_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០១១ |- | {{flagicon|DOM}} [[សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន|សាធារណរដ្ឋដូមីនីកែន]] [[File:Dominican_Republic_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ២០០៣ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | ២០០២ |- | {{flagicon|BWA}} [[បុតស្វាណា|បុតស្វាណា]] [[File:Botswana_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩៩ |- | {{flagicon|NAM}} [[ណាមីប៊ី|ណាមីប៊ី]] [[File:Namibia_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩២ |- | {{flagicon|NOR}} [[ន័រវែស|ន័រវែស]] [[File:Europe-Norway_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៩០ |- | {{flagicon|NLD}} [[ហូឡង់|ហូឡង់]] [[File:EU-Netherlands_(orthographic_projection).png|thumb]] | ១៩៨៩ |- | {{flagicon|CHL}} [[ឈីលី|ឈីលី]] [[File:Chile_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៨៧ |- | {{flagicon|NZL}} [[នូវែលហ្សេឡង់|នូវែលហ្សេឡង់]] [[File:NZL_orthographic_NaturalEarth.svg|thumb]] | ១៩៨៣ |- | {{flagicon|ISR}} [[អ៊ីស្រាអែល|អ៊ីស្រាអែល]] [[File:Israel_(centered_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៦ |- | {{flagicon|ESP}} [[អេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]] [[File:EU-Spain_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧៤ |- | {{flagicon|LBN}} [[លីបង់|លីបង់]] [[File:Lebanon_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៧១ |- | {{flagicon|GRC}} [[ក្រិក|ក្រិក]] [[File:EU-Greece_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦៤ |- | {{flagicon|ARG}} [[អាហ្សង់ទីន|អាហ្សង់ទីន]] [[File:Argentina_(including_claimed_territories,_orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦២ |- | {{flagicon|DEU}} [[អាល្លឺម៉ង់|អាល្លឺម៉ង់]] [[File:EU-Germany_(orthographic_projection).svg|thumb]] | ១៩៦១ |- | {{flagicon|PER}} [[ប៉េរូ|ប៉េរូ]] [[File:PER_orthographic.svg|thumb]] | ១៩៥៧ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលជំនួសតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|PAN}} [[ប៉ាណាម៉ា|ប៉ាណាម៉ា]] [[File:PAN_orthographic.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} ;ម្ចាស់ជ័យលាភីដែលលាលែងចេញពីតំណែង {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! ប្រទេស ឬ ដែនដី ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | {{flagicon|RUS}} [[រុស្ស៊ី|រុស្ស៊ី]] [[File:Russian_Federation_(orthographic_projection)_-_All_Territorial_Disputes.svg|thumb]] | style="text-align:center;"| ០១ | ២០០២ |} == បេក្ខនារីតំណាងប្រទេសកម្ពុជា == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! ឆ្នាំ ! បេក្ខភាព ! រាជធានី-ខេត្ត ! តំណែង ! រង្វាន់ពិសេស |- | colspan="5" | [[File:Cambodia_on_the_globe_(Cambodia_centered).svg|thumb]] |- | ២០២៦ | [[:en:Rathna Than|ថាន រតនា]] | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] | | |- | ២០២៥ | [[:en:Nearysocheata_Thai|ថៃ នារីសុជាតា]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- |២០២៤ | [[:en:Davin Prasath|ប្រាសាទ ដាវីន]] | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Top30 | Voice For Change (Gold Winner) |- | ២០២៣ | [[:en:Sotima John|ចន សុទីម៉ា]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០២២ | [[:en:Manita Hang|ហង្ស ម៉ានីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២១ | [[:en:Ngin Marady| ងិន ម៉ារ៉ាឌី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០២០ | [[:en:Sarita Reth|រ៉េត សារីតា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៩ | [[:en:Somnang Alyna|សំណាង អេលីណា]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |- | ២០១៨ | [[:en:Rern Sinat|រឿន សុីណាត]] |[[ខេត្តកំពង់ចាម]] | Unplaced | |- | ២០១៧ | [[:en:Sotheary By|ប៊ី សុធារី]] |[[រាជធានីភ្នំពេញ]] | Unplaced | |} === ចំនួនរាជធានី-ខេត្ត === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! រាជធានី-ខេត្ត ! ចំនួន ! ឆ្នាំ |- | [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [[File:Cambodia_Phnom_Penh_Province_locator_map.svg|thumb]] | ០៧ | ២០១៧, ២០១៩, ២០២០, ២០២១, ២០២២, ២០២៤, ២០២៥ |- | [[ខេត្តកំពង់ចាម]] [[File:Cambodia_Kampong_Cham_locator_map.svg|thumb]] | ០២ | ២០១៨, ២០២៣, ២០២៦ |} == សូមមើលផងដែរ == * [[:en:List of beauty pageants|List of beauty pageants]] * [[:en:Big Four beauty pageants|Big Four beauty pageants]] == ទំព័រភ្ជាប់ផ្សេងៗ == * [[:en:http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ|http://www.missuniverse.com/បវរកញ្ញាចក្រវាឡ]] * {{facebook|MissUniverse}} * {{instagram|missuniverse}} * {{twitter|missuniverse}} * {{TikTok|missuniverse}} == ឯកសារយោង == 8n5kpc4m5h2c8qng5kzj4r6yewqk0ld 0 46359 340739 276577 2026-09-21T04:11:33Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340739 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Hapus_Mango.jpg|រូបភាពតូច| ផ្លែស្វាយ]] '''ផ្លែស្វាយ''' គឺជា ផ្លែឈើមួយដែលមានប្រភពមកពីតំបន់រវាងភាគពាយ័ព្យនៃ [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា]] [[បង់ក្លាដែស]] និងភាគឦសាននៃ [[ឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌា]] ។ <ref>{{Citation|last=Lizada|first=C.|title=Mango|date=1993|url=http://dx.doi.org/10.1007/978-94-011-1584-1_8|journal=Biochemistry of Fruit Ripening|pages=255–271|place=Dordrecht|publisher=Springer Netherlands|doi=10.1007/978-94-011-1584-1_8|isbn=978-94-010-4689-3|access-date=2021-09-29}}</ref> ផ្លែស្វាយត្រូវបានដាំដុះនៅ [[អាស៊ីខាងត្បូង]] និង [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] តាំងពីបុរាណកាលមកម្ល៉េះ។ <ref name="Kuhn">{{Cite journal|last=Kuhn|first=David N.|last2=Bally|first2=Ian S. E.|last3=Dillon|first3=Natalie L.|last4=Innes|first4=David|last5=Groh|first5=Amy M.|last6=Rahaman|first6=Jordon|last7=Ophir|first7=Ron|last8=Cohen|first8=Yuval|last9=Sherman|first9=Amir|date=20 April 2017|title=Genetic Map of Mango: A Tool for Mango Breeding|journal=Frontiers in Plant Science|volume=8|pages=577|doi=10.3389/fpls.2017.00577|pmc=5397511|pmid=28473837|doi-access=free}}</ref> <ref name="Warschefsky">{{Cite journal|last=Warschefsky|first=Emily J.|last2=Wettberg|first2=Eric J. B.|date=June 2019|title=Population genomic analysis of mango (''Mangifera indica'') suggests a complex history of domestication|journal=New Phytologist|volume=222|issue=4|pages=2023–2037|doi=10.1111/nph.15731|pmid=30730057|doi-access=free}}</ref> មានប្រភេទផ្សេងទៀតដែលផលិតផ្លែឈើដែលអាចបរិភោគបាន ។ <ref name="Sherman">{{Cite journal|last=Sherman|first=Amir|last2=Rubinstein|first2=Mor|last3=Eshed|first3=Ravit|last4=Benita|first4=Miri|last5=Ish-Shalom|first5=Mazal|last6=Sharabi-Schwager|first6=Michal|last7=Rozen|first7=Ada|last8=Saada|first8=David|last9=Cohen|first9=Yuval|date=December 2015|title=Mango (Mangifera indica L.) germplasm diversity based on single nucleotide polymorphisms derived from the transcriptome|journal=BMC Plant Biology|volume=15|issue=1|pages=277|doi=10.1186/s12870-015-0663-6|pmc=4647706|pmid=26573148}}</ref> មាន​ច្រើន​ប្រភេទ​ស្ទើរ​រាប់​ឈ្មោះ​ពុំ​អស់ : ស្វាយ​កែវ, ស្វាយ​ក្បាល​ដំរី, ស្វាយ​ខ្ទិះ, ស្វាយ​ចេក, ស្វាយ​ទុរេន, ស្វាយ​ពង​ត្រង, ស្វាយ​ពុំសែន, ស្វាយ​មាស, ស្វាយ​មីង, ស្វាយ​ស ។ល។ ស្វាយជាផ្លែឈើដ៏ពេញនិយមមួយប្រភេទរបស់ប្រជាជនខ្មែរ ដោយសារតែវាមានរសជាតិឆ្ងាញ់ ហើយអាចទទួលទានបានទាំងនៅខ្ចី និងពេលទុំ។ ប៉ុន្តែក្រៅពីរសជាតិឆ្ងាញ់ពិសា ស្វាយនៅមានអត្ថបទប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាពជាច្រើនទៀត ។ ផ្លែស្វាយ​គឺជា​ផ្លែឈើ​ស្រស់​ទី​២​របស់​កម្ពុជា​ដែល​អាច​នាំចេញ​ទៅ​[[ចិន|ប្រទេស​ចិន]]​ដោយ​ផ្ទាល់​បន្ទាប់ពី​[[ផ្លែចេក]]​។​​ ផ្លែស្វាយ​ស្រស់​កម្ពុជា​នាំចេញ​ទៅកាន់​ទី​ផ្សារ​ប្រទេស​ចិន​ ​ទទួល​បាន​អត្ថប្រយោជន៍​ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី​ដែល​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ ​ចិន​និង​កម្ពុជា​ ​បាន​ចុះហត្ថលេខា​រួមគ្នា​ ​។<ref>[https://www.khmertimeskh.com/50871903/%E1%9E%95%E1%9E%9B%E1%9E%9F%E1%9E%9C%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%9A%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9E%96/ ផ្លែស្វាយ​ស្រស់​កម្ពុជា​ដែល​នាំចេញ​ទៅកាន់​ប្រទេស​ចិន​ ​បាន​ដឹកជញ្ជូន​ដល់​ទី​ផ្សារ​នៃ​តំបន់​ប៉េកាំង​–​តំបន់​ធាន​ជី​ន​–​តំបន់​ហឺ​ប៉ី], ខ្មែរថាមស៍, ថ្ងៃទី ១០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២១</ref> == ឯកសារយោង == {{បញ្ជីឯកសារយោង}} {{ផ្លែឈើនៅកម្ពុជា}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ផ្លែឈើ]] tw0p20eemzxrcdhxtg5sxt6vtoxlon8 0 47364 340743 281329 2026-09-21T09:22:54Z Kontributor 2K 42767 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Coat of arms of Korean empire (1900).svg]] → [[File:Korean Empire emblem in 1900 Petit Journal.svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · it's incorrect to call an emblem from a magazine poster a coat of arms 340743 wikitext text/x-wiki {{ការបកប្រែរដុប}}{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស|native_name={{lang|ko-Hang-KR|대한제국}}<br />{{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}}}}}<br />{{transl|ko|Daehan Jeguk}}|conventional_long_name=ចក្រភពកូរ៉េដ៏អស្ចារ្យ|common_name=អាណាចក្រ ដាយហាន|status=Sovereign state<br/>{{small|(1897–1905)}}<br />[[Japan–Korea Treaty of 1905|Protectorate]] of [[Empire of Japan|Japan]]<br/>{{small|(1905–1910)}}|era=New Imperialism|government_type=[[Unitary state|ឯកតា]] [[របបរាជានិយមផ្តាច់ការ]]|year_start=១៨៩៧|year_end=១៩១០|date_start=១៣ តុលា|event1=[[:ko:대한국 국제|រដ្ឋធម្មនុញ្ញបានអនុម័ត]]|date_event1=១៧ សីហា ១៨៩៩|event2=[[សន្ធិសញ្ញា អយលសា]]|date_event2=១៧ វិច្ឆិកា ១៩០៥|event3=[[កិច្ចការសម្ងាត់នៃទីក្រុងឡាអេ]]|date_event3=កក្កដា ១៩០៧|p1=ចូសុង|flag_p1=Flag of Korea (1899).svg|border_p1=no|s1=Korea under Japanese rule{{!}}Chōsen|flag_s1=Merchant flag of Japan (1870).svg|image_flag=Flag of Korea (1899).svg|flag=Flag of Korea|flag_type=Flag|image_coat=Imperial Seal of the Korean Empire.svg|symbol_type=Imperial Seal|symbol=Imperial Seal of Korea|other_symbol=[[File:Imperial emblem of Korean empire.svg|85px]]|other_symbol_type=និមិត្តសញ្ញា|image_map=Map of the Greater Korean Empire.svg|image_map_caption=ទឹកដីនៃចក្រភពកូរ៉េ ១៩០៣-១៩០៥។ ជម្លោះ [[Jiandao|ហ្គាន់ដូ]] និង [[សាំជីយ៉ុន]] តំបន់មានស្រមោលពណ៌បៃតងស្រាល។|capital=[[Seoul|ហាន់សុង]] (ទីក្រុងសេអ៊ូលបច្ចុប្បន្ន)|national_motto={{lang|ko|광명천지}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|光明天地}}<br />"Let the land be enlightened"|national_anthem={{lang|ko|대한제국 애국가}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國愛國歌}}<br />"[[National anthem of the Korean Empire|ទំនុកតម្កើងស្នេហាជាតិនៃចក្រភពកូរ៉េដ៏អស្ចារ្យ]]"<br />(1902–1910){{parabr}}{{center|[[File:National anthem of Korean Empire.wav]]}}|common_languages=កូរ៉េ|religion=[[Korean Confucianism|លទ្ធិខុងជឺ]],<br />[[Korean Buddhism|ពុទ្ធសាសនា]],<br />[[Korean shamanism|Shamanism]],<br />[[Taoism in Korea|សាសនាតាវ]],<br />[[Christianity in Korea|គ្រិស្តសាសនា]],<br />[[ចេតិយនិយម]] {{small|(ទទួលស្គាល់នៅឆ្នាំ ១៩០៧)}}|currency=[[Korean yang|យ៉ាង]]<br/>{{small|(១៨៩៧-១៩០២)}}<br />[[Korean won|ឈ្នះ]]<br/>{{small|(១៩០២-១៩១០)}}|legislature=[[:ko:중추원 (대한제국)|Jungchuwon]]<br/>{{small|(until 1907)}}<br/>None ([[rule by decree]])<br/>{{small|(from 1907)}}|stat_year1=1900<ref name="조선왕조시대 인구추정에 관한 일시론">{{cite book | author = 권태환 신용하 | title = 조선왕조시대 인구추정에 관한 일시론| language= ko |year = 1977}}</ref>|stat_area1=|stat_pop1=១៧ ០៨២ ០០០|today=[[កូរ៉េខាងជើង]]<br />[[កូរ៉េខាងត្បូង]]|footnotes=}} [[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters|TKorean Empire]] [[Category:Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters|TKorean Empire]] '''ចក្រភពកូរ៉េ''' ( {{Korean|hangul=대한제국|hanja=大韓帝國|rr=Daehan Jeguk|mr=Taehan Jeguk|lit=Great Korean Empire}} មហា<span>ចក្រភពកូរ៉េ</span>) គឺជារដ្ឋរាជាធិបតេយ្យរបស់ [[កូរ៉េ]] ដែលប្រកាសនៅខែតុលា [[ឆ្នាំ ១៨៩៧]] ដោយ[[ហ្គោជុងនៃកូរ៉េ|អធិរាជហ្គោជុង]]នៃ[[ចូសុន|រាជវង្សចូសុន]] ។ ចក្រភពនេះបានឈររហូតដល់ការ [[កូរ៉េក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ជប៉ុន|បញ្ចូលកូរ៉េរបស់ជប៉ុន]] នៅ ខែសីហាឆ្នាំ ១៩១០ ។ ក្នុងអំឡុងចក្រភពកូរ៉េ ព្រះចៅអធិរាជ ហ្គោជុង បានមើលការខុសត្រូវលើ[[កំណែទម្រង់ក្វាងមូ]] ដែលជាទំនើបកម្មមួយផ្នែក និងផ្នែកខាងលិចនៃយោធា សេដ្ឋកិច្ច ប្រព័ន្ធដីធ្លី និងប្រព័ន្ធអប់រំរបស់ប្រទេសកូរ៉េ និងឧស្សាហកម្មផ្សេងៗ។ នៅឆ្នាំ ១៩០៥ ចក្រភពកូរ៉េបានក្លាយជា [[អ្នកការពារ|អាណាព្យាបាល]] របស់ [[ចក្រភពជប៉ុន]] ។ បន្ទាប់ពីការបញ្ចូលក្នុងឆ្នាំ ១៩១០ ចក្រភពកូរ៉េត្រូវបានលុបចោល។ [[Category:Articles containing Korean-language text]] == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == === ការបង្កើត === [[ឯកសារ:본단에서_바라본_황궁우_(c._1906).jpg|រូបភាពតូច| ហ៊្វាំងហ្គូដន ក្នុង គ.ស ១៩០៦។]] បន្ទាប់​ពី​ការ​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​ជប៉ុន​ក្នុង [[សង្គ្រាមចិន-ជប៉ុនលើកទីមួយ។|​សង្គ្រាម​ចិន​-ជប៉ុន​លើក​ទី១]] [[ចូសុន]]បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ពី [[រាជវង្សឈីង|​រាជវង្ស​ឈីង]] ។ ហើយទម្រង់នៃចក្រភពត្រូវបានអ្នកនយោបាយជាច្រើនចង់បាន ពីព្រោះពួកគេគិតថាវាជាមធ្យោបាយដ៏ល្អបំផុតដើម្បីរក្សាឯករាជ្យភាព។ តាម​ការ​ស្នើ​សុំ​របស់​មន្ត្រី​ជា​ច្រើន[[Gojong នៃប្រទេសកូរ៉េ|​ ហ្គោជុង របស់​កូរ៉េ]] ​បាន​សម្រេច​ចិត្ត​ប្រកាស [[ចក្រភពកូរ៉េ|​ចក្រភព​កូរ៉េ]] ។ {{Sfn|Yi|2012}} នៅឆ្នាំ ១៨៩៧ ហ្គោជុងបានឡើងគ្រងរាជ្យនៅ [[ហ៊្វាំងហ្គូដន]] ហើយបានប្រកាសចក្រភពកូរ៉េ។ {{Sfn|Yi|2012}} ឈ្មោះរបស់ចក្រភពថ្មី ដាហាន ត្រូវបានសម្រេចដោយ ហ្គោជុង ។ ហើយ [[ឆ្នាំគ្រប់គ្រង|ឆ្នាំរាជវង្ស]] ត្រូវបានប្តូរទៅជា ក្វាងមូ ហើយឆ្នាំ ១៨៩៧ បានក្លាយជាឆ្នាំដំបូងនៃ ក្វាងមូ ។ នេះបាននាំឱ្យមានជម្លោះជាមួយ [[រាជវង្សឈីង|រាជវង្ស ឈីង]] ប៉ុន្តែដោយមិននិយាយពីចំណងជើង ជម្លោះត្រូវបានដោះស្រាយ។ ហ្គោជុង បានបង្កើតនិយមន័យនៃប្រទេសក្នុងឆ្នាំ ១៨៩៨ ដែលបានប្រគល់សិទ្ធិអំណាចទាំងមូលទៅអធិរាជ។ {{Sfn|Yi|2012}} == ទំនាក់ទំនងការទូត == * {{Flagcountry|Empire of Japan}}: 1876–1910 * {{Flagcountry|United States|1896}}: 1882–1905 * {{Flagcountry|German Empire}}: 1883–1905 * {{Flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}: 1883–1905 * {{Flagcountry|Russian Empire}}: 1884–1905 * {{Flagcountry|Kingdom of Italy}}: 1884–1905 * {{Flagcountry|French Third Republic}}: 1886–1905 * {{Flagcountry|Austria-Hungary}}: 1892–1905 * {{Flagcountry|Qing Dynasty}}: 1899–1905 * {{Flagcountry|Kingdom of Belgium}}: 1901–1905 * {{Flagcountry|Denmark}}: 1902–1905 <gallery> ឯកសារ:National Seal of Korea.svg|ត្រាជាតិ ឯកសារ:Korean Empire emblem in 1900 Petit Journal.svg|អាវធំ ឯកសារ:Former Russia legation of Korea 02.JPG|ផ្នែកមួយនៃអគារកងពលរុស្ស៊ីចាស់នៅទីក្រុងសេអ៊ូល។ នៅឆ្នាំ 1896 ស្តេច Gojong និងរាជទាយាទរបស់ទ្រង់បានជ្រកកោនពីវិមាន Gyeongbok នៅកងពលរុស្ស៊ីក្នុងទីក្រុងសេអ៊ូល។ ឯកសារ:Joseon New-Style Policeman.JPG|នៅឆ្នាំ 1900 សម្លៀកបំពាក់លោកខាងលិចបានក្លាយជាឯកសណ្ឋានផ្លូវការសម្រាប់មន្ត្រីរាជការកូរ៉េ។ ប៉ុន្មានឆ្នាំក្រោយមក ប៉ូលីសកូរ៉េទាំងអស់ត្រូវបានចាត់តាំងឱ្យស្លៀកពាក់ឯកសណ្ឋានទំនើប។ ឯកសារ:Lee Yong-ik Portrait.jpg|[[Yi Yong-ik]] ប្រធានការិយាល័យរូបិយប័ណ្ណក្នុងសម័យអាណាចក្រកូរ៉េ ឯកសារ:Streetcar1903.jpg|ឡានតាមដងផ្លូវនៅទីក្រុងសេអ៊ូល ឆ្នាំ ១៩០៣ ឯកសារ:SeoulElectricCompany.jpg|អគារការិយាល័យកណ្តាលរបស់ក្រុមហ៊ុនអគ្គិសនី Hanseong ឯកសារ:JAPANESE OCCUPATION OF SEOUL.jpg|ទ័ពថ្មើរជើងរបស់ជប៉ុនដើរកាត់ [[Seoul|ទីក្រុងសេអ៊ូល]] ក្នុងអំឡុង [[Russo-Japanese War|សង្គ្រាមរុស្ស៊ី-ជប៉ុន]] ក្នុងឆ្នាំ 1904 ឯកសារ:Yi Beomjin.jpg|Yi Beom-jin ដែលជាមន្ត្រីម្នាក់ ក្រោយមកជាអ្នកប្រយុទ្ធឯករាជ្យប្រឆាំងនឹងជប៉ុន។ គាត់បានគាំទ្រអ្នកតំណាងសម្ងាត់ដែលត្រូវបានបញ្ជូនដោយ Gojong ទៅកាន់ទីក្រុងឡាអេក្នុងឆ្នាំ 1907 ។ ឯកសារ:Hague Secret Emissary Affair.jpg|អធិរាជ Gwangmu បានបញ្ជូនទូតសម្ងាត់បីនាក់គឺ Yi Tjoune, Yi Sang-seol និង Yi Wi-jong ទៅកាន់ទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់ក្នុងឆ្នាំ 1907។ ( [[Hague Secret Emissary Affair]] ) ឯកសារ:Gojong Stamp.jpg|alt=|ត្រារបស់ Gojong ប្រើបន្ទាប់ពីគាត់បានក្លាយជាអធិរាជ </gallery> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Korean-language text]] mzosh0ppd2zv5645ttl9mlaesrye2a8 0 49757 340738 338001 2026-09-21T04:09:07Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 បន្ថែមសញ្ញាខណ្ឌ 340738 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=បុកល្ហុង|image=2013 Tam Lao.jpg|image_size=250px|caption=|country=[[ឡាវ]], [[កម្ពុជា]], [[ថៃ]]|region=[[ឡាវ]], [[កម្ពុជា]], [[ថៃ]]|national_cuisine=[[ខេត្តស្វយ័តស៊ីសួងបានណាតៃ|ស៊ីសួងបានណា]] ([[ចិន]]), [[ម្ហូបភូមា|ភូមា]], [[ម្ហូបខ្មែរ|កម្ពុជា]], [[ម្ហូបឡាវ|ឡាវ]], [[ម្ហូបថៃ|ថៃ]], [[ម្ហូបវៀតណាម|វៀតណាម]]|creator=|course=|type=[[សាឡាត់]]|served=|main_ingredient=[[ផ្លែល្ហុងបៃតង]]|variations=|calories=|other=|similar_dish=}}'''បុកល្ហុង''' ({{lang-my|သင်္ဘောသီးသုပ်}}, {{lang-lo|ຕຳຫມາກຫຸ່ງ/ຕໍາສົ້ມ}}, {{lang-th|ส้มตำ}}, និង {{lang-vi|gỏi đu đủ}}) គឺជាសាឡាត់ហឹរធ្វើពីផ្លែល្ហុងមិនទាន់ទុំ​ ជាទូទៅគេជឿថាត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[ជនជាតិឡាវ]]<ref>{{cite web |date=5 February 2015 |title=Laotian Food Is The International Cuisine You've Been Missing |url=https://www.huffpost.com/entry/laotian-food_n_6615114 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118234544/https://www.huffpost.com/entry/laotian-food_n_6615114 |archive-date=18 January 2023 |access-date=18 January 2023 |website=Huffpost |publication-date=6 December 2015}}</ref><ref>{{cite web |date=5 January 2010 |title=The Tao of Papaya/ |url=http://www.lasvegasweekly.com/blogs/jet-stream/2010/jan/05/tao-papaya/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730204755/https://lasvegasweekly.com/blogs/jet-stream/2010/jan/05/tao-papaya/ |archive-date=30 July 2017 |access-date=28 February 2013 |website=Las Vegas Weekly |archivedate=30 កក្កដា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170730204755/https://lasvegasweekly.com/blogs/jet-stream/2010/jan/05/tao-papaya/ }}</ref><ref name="Culture Trip" /><ref name="Thai Ginger" /> និងត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមុខម្ហូបជាតិមួយរបស់ប្រទេសឡាវ<ref>{{cite web |date=24 October 2011 |title=10 National Dishes from Southeast Asia |url=https://gobackpacking.com/national-dishes-from-southeast-asia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118234551/https://gobackpacking.com/national-dishes-from-southeast-asia/ |archive-date=18 January 2023 |access-date=18 January 2023 |website=Go Backpacking |publication-date=22 October 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Schulz|first1=Daniela|last2=Drescher|first2=Stephanie|date=24 May 2017|title=Papaya salad with shrimp, Laos|work=Deutsche Welle|url=https://www.dw.com/en/papaya-salad-with-shrimp-laos/a-37837972|url-status=live|access-date=2021-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504162357/https://www.dw.com/en/papaya-salad-with-shrimp-laos/a-37837972|archive-date=4 May 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Southeast Asian Cuisine: What to Eat in Southeast Asia and Where to Find It |url=https://www.tripsavvy.com/southeast-asian-cuisine-1458385 |access-date=18 January 2023 |website=tripsavvy |publication-date=26 June 2019 |archivedate=18 មករា 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230118234543/https://www.tripsavvy.com/southeast-asian-cuisine-1458385 |url-status=dead }}</ref> បុកល្ហុងក៏​ពេញ​និយម​នៅ​ប្រទេស​ជិត​ខាងភាគឦសានរបស់ប្រទេស​[[ថៃ]]​ដែរ ពីកន្លែងដែលវារាលដាលដល់ប្រទេសថៃ<ref>{{cite web |author=Ian |title=The Som Tum Thai Story |url=https://iamkohchang.com/blog/som-tum-thai.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408021401/https://iamkohchang.com/blog/som-tum-thai.html |archive-date=8 April 2023 |access-date=6 April 2023 |website=IamKohChang.com |publication-date=n.d.}}</ref><ref>{{cite web |date=n.d. |title=Som Tam, the Ori-gins and Recipe/ |url=https://www.theakyra.com/blog/som-tam-origins-and-recipe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408021401/https://www.theakyra.com/blog/som-tam-origins-and-recipe/ |archive-date=8 April 2023 |access-date=6 April 2023 |website=theakyra.com}}</ref><ref>{{cite web |author=Team Expique |date=15 September 2022 |title=The Ultimate Guide to Som Tum (Papaya Salad) |url=https://www.expique.com/article/guide-to-som-tum-papaya-salad/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408022904/https://www.expique.com/article/guide-to-som-tum-papaya-salad/ |archive-date=8 April 2023 |access-date=7 April 2023 |website=Expique}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-06 |title=Som Tam Recipe (Thai Green Papaya Salad) from Chef David Thompson |url=https://www.topasianchefs.com/recipe/som-tam-recipe-thai-green-papaya-salad-from-chef-david-thompson/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406084405/https://www.topasianchefs.com/recipe/som-tam-recipe-thai-green-papaya-salad-from-chef-david-thompson/ |archive-date=6 April 2023 |access-date=2023-04-06 |website=Top Asian Chefs |language=en-US |archivedate=2023-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230406084405/https://www.topasianchefs.com/recipe/som-tam-recipe-thai-green-papaya-salad-from-chef-david-thompson/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Best somtum places in Bangkok |url=https://www.timeout.com/bangkok/restaurants/best-somtum-places-in-bangkok |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521211057/https://www.timeout.com/bangkok/restaurants/best-somtum-places-in-bangkok |archive-date=21 May 2021 |access-date=2022-08-20 |website=[[Time Out Bangkok]] |language=en-US}}</ref> បុកល្ហុង​ក៏​បាន​រីក​រាលដាល​ដល់​ទ្វីប​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​ទៀត​ផង ([[កម្ពុជា]], [[ភូមា]]<ref>{{Cite book|last1=Robert|first1=Claudia Saw Lwin|url=https://archive.org/details/foodofmyanmaraut0000unse|title=The Food of Myanmar: Authentic Recipes from the Land of the Golden Pagodas|last2=Pe|first2=Win|last3=Hutton|first3=Wendy|date=2014-02-04|publisher=Tuttle Publishing|isbn=978-1-4629-1368-8|location=|pages=|language=en}}</ref> និង[[វៀតណាម]]<ref>{{Citation|title=Papaya Salad Recipe: How to Make Green Papaya Salad (Cambodian Version)|url=https://www.thidaskitchen.com/papaya-salad/|date=January 24, 2023|author=Thida Koeut|access-date=28 February 2023|archive-date=28 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230228074703/https://www.thidaskitchen.com/papaya-salad/|url-status=live|archivedate=28 កុម្ភៈ 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230228074703/https://www.thidaskitchen.com/papaya-salad/|deadurl=yes}}</ref>) ក៏ដូចជា[[ខេត្តស្វយ័តស៊ីសួងបានណាតៃ|ស៊ីបសងប៉ានណា]] (ប្រទេស[[ចិន]])។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាឡាត់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបបន្លែរបស់ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបភូមា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបឡាវ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ម្ហូបថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចានបន្លែ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាឡាត់ផ្លែឈើ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មុខម្ហូបជាតិ]] bh179rqgpfbs924qs2hqxvtxku8ecbk 2 54873 340728 2026-09-20T12:19:21Z TongHov 53059 /* */ 340728 wikitext text/x-wiki Bus bus bus Ambatukam qh52jn80lj3i17hgljlmemwjt5rub1o