វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 14 4768 340800 340241 2026-09-22T18:51:54Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340800 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] # [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] # [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤ (ហ៊ុន ប៉ានហួង)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] (ហ៊ុន ប៉ានប៉ាន) # [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ឆេម៉ាន់ ឬស្រីមារៈ)]] # [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ស៊ីយន់)]] # [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ (ហ្វានជីនសេង)]] # [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន (ហ្វានឆាង)]] # [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] # [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] # [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] # [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] # [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] # [[វីរវម៌្ម]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[ភវវរ្ម័នទី១]] # [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] # [[ភវវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] # [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] # [[ត្សៀគី​វ]] # [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] # [[ភូមី]] ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យ]] # [[វិស្វរូប]] # [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[បុស្ករាក្ស]] # [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[រាជបតិវម៌្ម]] # [[សម្ភុវម៌្ម]] # [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោក]] # [[មហីបតិវម៌្ម]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] # [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] # [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] # [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] # [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[យឝោវម៌្មទី២]] # [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[អង្គជ័យ]] # [[បរមរាជារាមាធិបតី]] # [[សិរីវីចក្រ]] # [[លំពង្ស]] # [[រាជឱង្ការ]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] # [[បរមនិពាន្វបទ]] # [[សិទ្ធានរាជា]] # [[លំពង្សរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] # [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] # [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[បរមរាជាទី១|បរមរាជាទី១ (ពញាយ៉ាត)]] # [[នរាយណ៍រាមា]] # [[ស្រីរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] # [[ធម្មរាជាទី២]] # [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] # [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[ចន្ទរាជា]] # [[បរមរាជាទី២|បរមរាជាទី២ (រាជឱង្ការធំ ឬ បរមិន្ទរាជា)]] # [[ព្រះសត្ថាទី១]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បរមរាមាទី២|បរមរាមាទី២ (រាមាជើងព្រៃ)]] # [[បរមរាជាទី៣|បរមរាជាទី៣ (ពញាតន់)]] # [[បរមរាមាទី៣|បរមរាមាទី៣ (ពញាអន)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី១|ព្រះកែវហ្វាទី១ (ពញាញេម)]] # [[បរមរាជាទី៤|បរមរាជាទី៤ (ស្រីសុរិយោពណ៌)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យចេស្ដា]] # [[បរមរាជសម្ភារ|បរមរាជសម្ភារ (ពញ្ញាតូ)]] # [[អង្គទងរាជា|អង្គទងរាជា (ពញ្ញានូរ)]] # [[បទុមរាជាទី១|បទុមរាជាទី១ (អង្គនន់)]] # [[បរមរាជាទី៥|បរមរាជាទី៥ (អង្គចន្ទទី១)]] # [[បរមរាជាទី៦|បរមរាជាទី៦ (អង្គសូរ)]] # [[បទុមរាជាទី២|បទុមរាជាទី២ (ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី២|ព្រះកែវហ្វាទី២ (អង្គជី)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] # [[រាមាធិបតីទី១|រាមាធិបតីទី១ (ពញ្ញាយ៉ង)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣(អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៤) # [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៥) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤ (អង្គឯម)]] # [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤ (អង្គស្ងួន)]] # [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[នរាយណ៍រាជា|នរាយណ៍រាជា (អង្គតន់ទី២)]] # [[ឧទ័យរាជាទី៣|ឧទ័យរាជាទី៣ (អង្គណន)]] # [[រាមាធិបតីទី៣|រាមាធិបតីទី៣ (អង្គអេង)]] # [[នរាយណ៍រាជាទី២|នរាយណ៍រាជាទី២ (អង្គចន្ទទី២)]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២|ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (អង្គមុី)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[រាមាធិបតីទី៤|រាមាធិបតីទី៤ (អង្គឌួង)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម|នរោត្តម]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្ថិ]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សុរាម្រិត]] # សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] cx9etdhmmhg10j6mb6fyghpd6cnj8o5 340801 340800 2026-09-22T18:54:49Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340801 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] # [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] # [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤ (ហ៊ុន ប៉ានហួង)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] (ហ៊ុន ប៉ានប៉ាន) # [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ឆេម៉ាន់ ឬស្រីមារៈ)]] # [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ស៊ីយន់)]] # [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ (ហ្វានជីនសេង)]] # [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន (ហ្វានឆាង)]] # [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] # [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] # [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] # [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] # [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] # [[វីរវម៌្ម]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[ភវវរ្ម័នទី១]] # [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] # [[ភវវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] # [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] # [[ត្សៀគី​វ]] # [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] # [[ភូមី]] ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យ]] # [[វិស្វរូប]] # [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[បុស្ករាក្ស]] # [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[រាជបតិវម៌្ម]] # [[សម្ភុវម៌្ម]] # [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោក]] # [[មហីបតិវម៌្ម]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] # [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] # [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] # [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] # [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] # [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[អង្គជ័យ]] # [[បរមរាជារាមាធិបតី]] # [[សិរីវីចក្រ]] # [[លំពង្ស]] # [[រាជឱង្ការ]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] # [[បរមនិពាន្វបទ]] # [[សិទ្ធានរាជា]] # [[លំពង្សរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] # [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] # [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[បរមរាជាទី១|បរមរាជាទី១ (ពញាយ៉ាត)]] # [[នរាយណ៍រាមា]] # [[ស្រីរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] # [[ធម្មរាជាទី២]] # [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] # [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[ចន្ទរាជា]] # [[បរមរាជាទី២|បរមរាជាទី២ (រាជឱង្ការធំ ឬ បរមិន្ទរាជា)]] # [[ព្រះសត្ថាទី១]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បរមរាមាទី២|បរមរាមាទី២ (រាមាជើងព្រៃ)]] # [[បរមរាជាទី៣|បរមរាជាទី៣ (ពញាតន់)]] # [[បរមរាមាទី៣|បរមរាមាទី៣ (ពញាអន)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី១|ព្រះកែវហ្វាទី១ (ពញាញេម)]] # [[បរមរាជាទី៤|បរមរាជាទី៤ (ស្រីសុរិយោពណ៌)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យចេស្ដា]] # [[បរមរាជសម្ភារ|បរមរាជសម្ភារ (ពញ្ញាតូ)]] # [[អង្គទងរាជា|អង្គទងរាជា (ពញ្ញានូរ)]] # [[បទុមរាជាទី១|បទុមរាជាទី១ (អង្គនន់)]] # [[បរមរាជាទី៥|បរមរាជាទី៥ (អង្គចន្ទទី១)]] # [[បរមរាជាទី៦|បរមរាជាទី៦ (អង្គសូរ)]] # [[បទុមរាជាទី២|បទុមរាជាទី២ (ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី២|ព្រះកែវហ្វាទី២ (អង្គជី)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] # [[រាមាធិបតីទី១|រាមាធិបតីទី១ (ពញ្ញាយ៉ង)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣(អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៤) # [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៥) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤ (អង្គឯម)]] # [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤ (អង្គស្ងួន)]] # [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[នរាយណ៍រាជា|នរាយណ៍រាជា (អង្គតន់ទី២)]] # [[ឧទ័យរាជាទី៣|ឧទ័យរាជាទី៣ (អង្គណន)]] # [[រាមាធិបតីទី៣|រាមាធិបតីទី៣ (អង្គអេង)]] # [[នរាយណ៍រាជាទី២|នរាយណ៍រាជាទី២ (អង្គចន្ទទី២)]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២|ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (អង្គមុី)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[រាមាធិបតីទី៤|រាមាធិបតីទី៤ (អង្គឌួង)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម|នរោត្តម]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្ថិ]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សុរាម្រិត]] # សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] rm0bh6d2q7d0y4qe9lqxma4d5i7lo04 340807 340801 2026-09-22T19:21:21Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340807 wikitext text/x-wiki {{Good article}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យនគរភ្នំ]] អាណាចក្រភ្នំ ឬហ្វូណន (ស.វទី១-ស.វទី៦) # [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] # [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] # [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤ (ហ៊ុន ប៉ានហួង)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] (ហ៊ុន ប៉ានប៉ាន) # [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ឆេម៉ាន់ ឬស្រីមារៈ)]] # [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន (ហ្វាន់ ស៊ីយន់)]] # [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ (ហ្វានជីនសេង)]] # [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន (ហ្វានឆាង)]] # [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] # [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] # [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] # [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] # [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចេនឡា|សម័យនគរចេនឡា]] (ស.វទី៦-ស.វទី៩) # [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] # [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] # [[វីរវម៌្ម]] # [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[ភវវរ្ម័នទី១]] # [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] # [[ភវវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] # [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] # [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] # [[ត្សៀគី​វ]] # [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] # [[ភូមី]] ព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] # [[ពាលាទិត្យ]] # [[វិស្វរូប]] # [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[បុស្ករាក្ស]] # [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] # [[រាជបតិវម៌្ម]] # [[សម្ភុវម៌្ម]] # [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[ឥន្ទ្រលោក]] # [[មហីបតិវម៌្ម]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអង្គរ]] (ស.វទី៩-ស.វទី១៥) ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ # [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] # [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] # [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] # [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] # [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] # [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] # [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] # [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] # [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] # [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] # [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] # [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] # [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] # [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]] # [[អង្គជ័យ]] # [[បរមរាជារាមាធិបតី]] # [[សិរីវីចក្រ]] # [[លំពង្ស]] # [[រាជឱង្ការ]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] # [[បរមនិពាន្វបទ]] # [[សិទ្ធានរាជា]] # [[លំពង្សរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] # [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] # [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យចតុមុខ]](ស.វទី១៥-ស.វទី១៦) # [[បរមរាជាទី១|បរមរាជាទី១ (ពញាយ៉ាត)]] # [[នរាយណ៍រាមា]] # [[ស្រីរាជា]] # [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] # [[ធម្មរាជាទី២]] # [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] # [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្រីជេដ្ឋា (ស្ដេចកន)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]](ស.វទី១៦) # [[ចន្ទរាជា]] # [[បរមរាជាទី២|បរមរាជាទី២ (រាជឱង្ការធំ ឬ បរមិន្ទរាជា)]] # [[ព្រះសត្ថាទី១]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]](ស.វទី១៧) # [[បរមរាមាទី២|បរមរាមាទី២ (រាមាជើងព្រៃ)]] # [[បរមរាជាទី៣|បរមរាជាទី៣ (ពញាតន់)]] # [[បរមរាមាទី៣|បរមរាមាទី៣ (ពញាអន)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី១|ព្រះកែវហ្វាទី១ (ពញាញេម)]] # [[បរមរាជាទី៤|បរមរាជាទី៤ (ស្រីសុរិយោពណ៌)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យឧដុង្គ]] (ស.វទី១៨-ស.វទី១៩) # [[ជ័យជេស្ឋាទី២|ជ័យចេស្ដា]] # [[បរមរាជសម្ភារ|បរមរាជសម្ភារ (ពញ្ញាតូ)]] # [[អង្គទងរាជា|អង្គទងរាជា (ពញ្ញានូរ)]] # [[បទុមរាជាទី១|បទុមរាជាទី១ (អង្គនន់)]] # [[បរមរាជាទី៥|បរមរាជាទី៥ (អង្គចន្ទទី១)]] # [[បរមរាជាទី៦|បរមរាជាទី៦ (អង្គសូរ)]] # [[បទុមរាជាទី២|បទុមរាជាទី២ (ព្រះស្រីជ័យជេដ្ឋ)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី២|ព្រះកែវហ្វាទី២ (អង្គជី)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] # [[រាមាធិបតីទី១|រាមាធិបតីទី១ (ពញ្ញាយ៉ង)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣(អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៤) # [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣ (អង្គស៊ូ)]] (រជ្ជកាលទី៥) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] # [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣ (អង្គអុឹម)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២ (អង្គយ៉ង)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣ (ស្រីធម្មរាជ)]] (រជ្ជកាលទី៣) # [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤ (អង្គឯម)]] # [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] # [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤ (អង្គស្ងួន)]] # [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២ (អង្គទងទី២)]] (រជ្ជកាលទី២) # [[នរាយណ៍រាជា|នរាយណ៍រាជា (អង្គតន់ទី២)]] # [[ឧទ័យរាជាទី៣|ឧទ័យរាជាទី៣ (អង្គណន)]] # [[រាមាធិបតីទី៣|រាមាធិបតីទី៣ (អង្គអេង)]] # [[នរាយណ៍រាជាទី២|នរាយណ៍រាជាទី២ (អង្គចន្ទទី២)]] # [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២|ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២ (អង្គមុី)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} # [[រាមាធិបតីទី៤|រាមាធិបតីទី៤ (អង្គឌួង)]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង|សម័យអាណានិគមន៍និយមបារាំង]] (ស.វទី១៩-ស.វទី២០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម|នរោត្តម]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ស៊ីសុវត្ថិ]] # ព្រះបាទ[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម]] (គ.ស១៩៥៥-១៩៧០) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សុរាម្រិត]] # សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី[[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} ព្រះមហាក្សត្រ[[សម័យសង្គមរាស្ដ្រនិយម|សម័យព្រះរាជាណាចក្រណាចក្រកម្ពុជា]] (គ.ស១៩៩៣) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) # ព្រះបាទ[[នរោត្តម សីហមុនី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]] 19396y3mhr8h74ck2h66d92cp78a811 0 5674 340826 234554 2026-09-23T10:41:22Z ~2026-51358-31 53111 ត្នោតទេ គ្មានអក្សរ «រ» ទេ 340826 wikitext text/x-wiki {{pagename}} ({{lang-en|$ Commune}}) ស្ថិតនៅក្នុង [[ស្រុកសំរោង]] [[ខេត្តតាកែវ]] មាន ភូមិ÷ {| class="wikitable" ! colspan="4" align="center" |'''{{pagename}}''' |- ! align="center"| លេខកូដភូមិ !! align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរខ្មែរ !!align="center"| ឈ្មោះភូមិជាអក្សរអង់គ្លេស |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |- | |[[ភូមិ |ភូមិ ]] | Village |} '''ព្រំប្រទល់នៃ{{pagename}}''' {|class="wikitable" |+ !rowspan="3" style="background:#000080;color:white;"|{{pagename}} !colspan="4" style="background:#000080;color:white;"|ទិស |- ! |ខាងកើត (E) ! |ខាងត្បូង (S) ! |ខាងលិច (W) ! |ខាងជើង (N) |- | | | | |} Trea លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក តាមប្រកាសក្រសួងមហាផ្ទៃ ភូមិ 21071101 វែង Veaeng លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071102 ក្បាលសំរោង Kbal Samraong លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ខេត្តស្នើមកជាឈ្មោះ(សំរោង) វិញ ភូមិ 21071103 ឫស្សីជុំ Ruessei Chum លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071104 សែនភាស Saen Pheas លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071105 ត្នោតទេ Tnaot Ter លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071106 ដូនតី Dountei លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071107 សំបួរ Sambuor លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071108 ទ្រាលើ Trea Leu លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071109 កំពង់ទ្រា Kampong Trea លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071110 ធ្មា Thmea លេខ ៤៩៣ ប្រ.ក ភូមិ 21071111 ដូង Doung == សូមមើលផងដែរ == {{ខេត្តតាកែវ}} == ប្រភព == {{reflist|1}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្រុកសំរោង(ខេត្តតាកែវ)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឃុំនៃកម្ពុជា|ទ្រា(ស្រុកសំរោង)]] gl33fu4ceakhb60w1jwphwqzmgh9kje 0 24597 340796 340748 2026-09-22T17:39:11Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340796 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងហង្សអម្រិត<br/> | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​ស្តាំ) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៧៧០-៨៥០​ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]]) | successor = ព្រះនាង[[ជយេន្ទ្រភា|ជយេន្ទ្រភា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង) | spouse = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] | issue = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] | royal house = | dynasty = រាជវង្សមហានគរ {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ឯកសារ:Kbal Spean, sur les pentes sud-ouest du mont Kulen (4).jpg|រូបភាពតូច|[[ក្បាលស្ពាន]] [[ភ្នំគូលែន]] [[មហិន្រ្ទបព៌ត|រាជធានីមហិន្រ្ទបព៌ត]]។]] '''ព្រះនាងហង្សអម្រិត''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងជាព្រះអគ្គមហេសីស្តាំរបស់ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]]និងមានព្រះបុត្រាចំនួនមួយព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] គឺ[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]]។ == ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ == ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] ទ្រង់បានរៀបអភិសេកនឹងស្ត្រីម្នាក់នាម '''ហង្សអម្រិត''' ហើយមានបុត្រាមួយអង្គព្រះនាម [[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] ក្រោយមកទ្រង់បានសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ៨៥០ នៃ គ.ស និងទទួលបានបច្ឆាមរណនាមថា ៖ បរមេកេរស្វរៈ ប្រែមកថា "ព្រះបាទ បរមទេវរាជ" <ref>{{cite book |last= |first= |author= Jean Boisselier |date= 1956 |title= Trends in Khmer Art Volume 6 of Studies on Southeast Asia |url= https://books.google.com.kh/books?id=elPbRqUunmIC&pg=PR4&dq=Jayavaraman+II+850 |location= |publisher= Ithaca, N.Y. : Southeast Asia Program, Cornell University, 1989.|page= 118 |isbn=0877277052}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ហង្សអម្រិត}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]])<br/>([[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]]) }} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​ស្តាំ)|years= គ.ស ៧៧០-៨៥០​}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[ជយេន្ទ្រភា|ជយេន្ទ្រភា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង)}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} q0w7xnwryao6ix4d40op9w7b0qwl7w2 0 27420 340795 340754 2026-09-22T17:38:18Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340795 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា<br/> | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង​) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៧៧០-៨៥០​ | coronation = | full name = | predecessor = [[ហង្សអម្រិត|ព្រះនាងហង្សអម្រិត]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​ស្តាំ) | successor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]]) | succession1 = ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]] | reign1 = គ.ស ៧៥០-៧៧០ | reign_type1 = Tenure | coronation1 = | predecessor1 = [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ព្រះនាងន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]) | successor1 = [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]​<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]]) ​ | spouse = [[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]]<ref name="lost"/> | issue = [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]] (បុត្រី) | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|កម្វុជទឹក]] {{small|(ដោយកំណើត)}}<br/>រាជវង្សមហានគរ {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី១]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} [[ឯកសារ:Kbal Spean, sur les pentes sud-ouest du mont Kulen (4).jpg|រូបភាពតូច|[[ក្បាលស្ពាន]] [[ភ្នំគូលែន]][[មហិន្រ្ទបព៌ត|រាជធានីមហិន្រ្ទបព៌ត]]។]] '''ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងជាព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេងរបស់ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]]<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA27 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=27–30 |language=en}}</ref>និងមានព្រះបុត្រីចំនួនមួយព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] គឺ[[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]។<ref name="lost"/> ==ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ== ព្រះនាង'''ជយេន្ទ្រភា''' ប្រវត្តិក្សត្រីអង្គនេះគឺជាស្ដេចដែលគេដឹងត្រួសៗ តាមរយៈសិលាចារឹក K. ១២៤ ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៨០៣/០៤ ថាមានស្ដេចមួយអង្គ វ្រះបាទឥន្ទ្រលោក ហើយព្រះមហាក្សត្រីស្នងរាជ្យបន្តបន្ទាប់បីអង្គទៀតគឺ [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]] ជយេន្ទ្រភា និង [[ជ្យេស្ថាយ៌ា]]។ [[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]]ពីរផ្ទាំងបញ្ជាក់ថាមានក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមថា[[ជយវម៌្ម]]៖ សិលាចារឹកទី១ K. ១០៣ មកពី[[ប្រាសាទព្រះធាតុបាស្រី|ព្រះធាតុព្រះស្រី]]ភាគខាងត្បូង[[កំពង់ចាម]] ចុះកាលបរិច្ឆេទ ២០ មេសា ឆ្នាំ ៧៧០ សិលាចារឹកទីពីរមកពី[[ល្បុកស្រុត]] នៅបរិវេណក្រចេះក្បែរ[[ឥសានបុរៈ|ឝម្ភុបុរ]] (K. ១៣៤) ចុះកាលបរិច្ឆេទ ៧៨១ )។ លោកសឺដេសបានហៅទ្រង់ថាវ្រះបាទ[[ជយវម៌្ម (ឥន្ទ្របុរ-សម្ភុបុរ)|ជយវម៌្ម]](ស្ទួន ៧៧០-៧៨១) ប៉ុន្តែទំនងជាព្រះអង្គមិនប្លែកគ្នាជាមួយនិងវ្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ជយវម៌្មទី២]] បិតាស្ថាបនិកអាណាចក្រអង្គរទេ តាមលោកវីខ្ខឺរីបានគូសបង្ហាញ៖វ្រះបាទជយវម៌្មទី២មិនមែនត្រឹមតែមកពី​ភាគខាងត្បូងប៉ុណ្ណឹងនោះទេ ច្រើនជាងអ្វីដែលយើងបានដឹងពីព្រះរាជាអង្គនេះទៅទៀត ទ្រង់មានខ្សែស្រឡាយជិតស្និទជាពិសេសជាមួយរាជវង្សនៅ[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]]។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[ហង្សអម្រិត|ព្រះនាងហង្សអម្រិត]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​ស្តាំ)}} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសីឆ្វេង​)|years= គ.ស ៧៧០-៨៥០​}} {{s-aft|after= [[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]])}} {{S-bef|before= [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ព្រះនាងន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]]​|years= គ.ស ៧៥០-៧៧០}} {{S-aft|after= [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]]) ​}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 5ads8eaqfytxndu3zzigh59hqkj40r5 0 27501 340794 340761 2026-09-22T17:37:51Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340794 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី<br/>(រាជេន្ទ្រលក្ឝ្មី) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៨៣៥-៨៧៧ | coronation = | full name = | predecessor = [[ជយេន្ទ្រភា|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]]) | successor = [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]) | spouse = [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]] | issue = | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី''' ឬ '''រាជេន្ទ្រលក្ឝ្មី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី៣]]។ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ ==ប្រវត្តិ== ទ្រង់ជាបុព្វការីជនរបស់ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី១]] តាមរយៈសិលាចារឹកប្រាសាទព្រះគោ បានធ្វើកិច្ចឧទ្ទិសនៅថ្ងៃចន្ទ ទី២៥ មករា ឆ្នាំគ.ស ៨៨០ (សិលាចារឹក K.៧១៣ ប្រាង្គប្រាសាទបីគូសាងឱ្យ ព្រះមហាក្សត្រដែលបានសោយទិវង្គតបីអង្គ និ​ងព្រះមហេសីរបស់ពួកទ្រង់ត្រូវបានសាងឡើងដោយព្រះអង្គជាប្រភេទប្រាសាទ រំលឹក "អនុស្សាវរីយ៍" តាមរយៈអ្វីដែលយើងបានដឹងដោយសិលាចារឹកជាច្រើននៅតាមក្លោងទ្វារនៃប្រាសាទ: ប្រាង្គកណ្ដាលឧទ្ទិសដល់[[ជយវម៌្មទី៣]]ក្រោម[[បច្ឆាមរណនាម]]ថា បរមេស្វរ និងព្រះមហេសីទ្រង់ ធរណីន្ទ្រទេវី (K.៣២០ ក) ប្រាង្គខាងជើងឧទ្ទិសដល់[[រុទ្រវម៌្មទី២]] (បានបូជាឧទ្ទិសជារុទ្រេស្វរ) និង [[រាជេន្ទ្រទេវីទី២]] (K.៣១៨ ក) មាតាបិតារបស់មាតាទ្រង់ និងប្រាង្គខាងត្បូងឧទ្ទិសដល់ [[ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] (ឧទ្ទិសឱ្យជាប្ឫថិវេន្ទ្រេស្វរ) និង [[ប្ឫថិវេន្ទ្រទេវី]] (K.៣១៥ ក) និង K.៧១៣ ខ )។<ref>https://m.freshnews.com.kh/knowledge/257854-2022-09-19-12-14-22.html</ref> ===ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង រុទ្រវម៌្មទី២=== ជាក់ស្ដែង ការស្នងរាជ្យនៃក្សត្រពីបុរាណនៅក្នុងសតវត្សទី៩ត្រូវបានលើកយកមកជំទាស់ ដោយពួកអ្នក[[អភិលេខន៍]]ខ្លះដូចជាលោក កមលេស្វរ-ភត្តចរ្យ និងលោកខាលហេនហ្ស៍-ហ្គោលហ៊្សីអូ។ ដោយហេតុតែ ព្រះរាជសកម្មភាពមិនសូវមាន ហើយការកត់ត្រានៃ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤|ជយវម៌្មទី៤]] និងវត្តមាននៃប្រាង្គឧទ្ទិសនៃ[[ប្រាសាទព្រះគោ]] អ្នកទាំងពីរក៏បានបកប្រែសិលាចារឹកសំស្ក្រឹតមួយចំនួននៅរលួសដែលបង្ហាញភស្តុតាងនៃអត្ថិភាពរបស់ក្សត្រពីរអង្គចន្លោះព្រះអង្គ និង [[ឥន្ទ្រវម៌្មទី១|ឥន្ទ្រវម៌្ម]]: គឺ [[រុទ្រវម៌្មទី២|រុទ្រវម៌្ម]]និង [[ប្ឫថិវេន្ទ្រវម៌្ម]]។ តាមរយៈ[[សិលាចារឹកលលៃ]] K. ៣២៤ នៃក្សត្រស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវម៌្មទី១]] [[យសោវរ្ម័នទី១|យសោវម៌្មទី១]] បានចុះកាលត្រូវនឹងថ្ងៃ ៨ កក្កដា ឆ្នាំគ.ស ៨៩៣ រុទ្រវម៌្ម ជាព្រះអនុជភាតានៃមាតារបស់ព្រះនាង 'ធរណីន្ទ្រទេវី' ព្រះមហេសីនៃព្រះបាទជយវម៌្មទី៣ និងត្រូវជាមាតានៃព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤|ជយវម៌្មទី៤]] (ដែលឥន្ទ្រវម៌្មទី១ បានវែកញែកក្រោមព្រះ[[បច្ឆាមរណនាម]]ថាជា [[វិស្ណុលោក]] ក្នុង[[សិលាចារឹកបាគង]]របស់ទ្រង់ K.៨២៦ ក្នុង[[សិលាចារឹកខ្មែរ|បាទ]] XXX ចុះកំណត់ គ.ស ៨៨១/៨២។) ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី លោក[[ម៉ៃឃើល វីកឃឺវី|ម៉ៃឃើល-វិខ្ខឺរី]] បានបង្ហាញថាពួកទ្រង់មិនត្រូវបានវែកញែកក្នុងសម័យកាលក្រោយៗមកទៀតទេ និង [[បុព្វការីជន]] ដែលមានបច្ច័យបទ "-វម៌្ម" របស់ឥន្ទ្រវម៌្មទី១ ទាំងនេះអាចពន្យល់ដោយងាយថាជាការដំឡើងឋានៈបច្ឆាមរណនាមនៃព្រះមាតាបិតារបស់ក្សត្រអង្គនេះ ដែលប្រហែលបានកើតឡើងរួចជាស្រេចហើយក្នុងសម័យដែលពួកទ្រង់មានព្រះជន្មនៅឡើយ ការពិតបន្តបន្ទាប់គួរតែស្ថិតក្នុង[[ករណីទី]] ១) [[សិលាចារឹកខ្មែរ|សិលាចារឹក]]នៃសតវត្សទី៩ទាំងនេះបានរៀបរាប់អំពីព្រឹត្តិការណ៍ ឧ. [[ពង្សាវលី]] និង [[ពង្សាវតារ]]ទាក់ទង យោងទៅតាមសម័យកាលនៃសតវត្សទាំងនោះដោយឯកឯង។ ២) មួយទៀតគួរឱ្យមានមន្ទិលធំផ្ដោតលើទំនុកចិត្តលើ[[សិលាចារឹក]]សម័យក្រោយៗមកទៀត ដែលកត់ត្រាខុស[[សម័យ]][[រជ្ជកាល]] និងរឿងរ៉ាវអំពីខ្សែស្រឡាយ[[វង្សត្រកូល]] ត្រូវបានគេដឹងលឺពីមុន ហើយត្រូវបានបកស្រាយជាពិសេសដោយលោកវិខ្ខឺរី ៣) សិលាចារឹកសម័យក្រោយៗមកទៀតបានបំភ្លេចព្រះនាមក្សត្រមួយចំនួនជារឿយៗ មិនត្រឹមតែក្សត្រពីរអង្គនេះទេ ប៉ុន្តែក៏មានក្សត្រសំខាន់ៗផ្សេងទៀតដែរ ([[ជយវម៌្មទី៥]] បានវែកញែកត្រឹមតែព្រះនាមក្សត្រសោយរាជ្យមុនទ្រង់បីអង្គតែប៉ុណ្ណោះ [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២|រាជេន្ទ្រវម៌្មទី២]] ស្ថាបនិក[[រាជវង្ស]]ថ្មី ត្រូវបានគេបំភ្លេចចោលក្នុង[[សិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុង]]របស់ទ្រង់ K.២៨៦ ដែលចុះកាលបរិច្ឆេទថ្ងៃ ២៣ កុម្ភៈ ឆ្នាំ៩៤៨ បូករួមទាំងក្សត្រសោយរាជ្យមុនៗទ្រង់ទាំងប៉ុន្មាន ដោយលើកលែងតែព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី៣]] និង [[ជ័យវរ្ម័នទី៤|ជយវម៌្មទី៤]] ចេញតែប៉ុណ្ណោះ) ៤) នៅសតវត្សទី៩ [[គោរម្យងារ]] "-វម៌្ម" ត្រូវទុកប្រើចំពោះតែពួកក្សត្រ (អញ្ជឹង រុទ្រវម៌្មក៏មិនមែនជាបិតាស្ដេចអង្គណាមួយឡើយ) ៥) គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលណាស់ដែលសិលាចារឹកសម័យក្រោយៗមកទៀតត្រូវបានគេរាប់ថាជាសិលាចារឹកមានតំលៃគួរឱ្យជឿទុកចិត្តបានជាងបណ្ដា[[សិលាចារឹក]][[សហសម័យ]]ទៅទៀត ដោយការច្របាច់បញ្ចូលគ្នានូវរឿងរ៉ាវព្រឹត្តិការណ៍ជំនួសឱ្យការយកលំនាំតាមក្បួន[[ប្រវត្តិសាស្ត្រ]]ម៉ត់ចត់ពេកទៅវិញ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ធរណីន្ទ្រទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[ជយេន្ទ្រភា|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី២|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years= គ.ស ៨៣៥-៨៧៧}} {{s-aft|after= [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} oixe6qaqvubb9i35y0mq04gm0nqfjds 0 27944 340778 337655 2026-09-22T13:04:55Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340778 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី<br/>(សតវត្សទី៩) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៨៧៧-៨៨៩ | coronation = | full name = | predecessor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]]) | successor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]) | succession1 = ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]] | reign1 = គ.ស ៧៨១-៧៨៨ | reign_type1 = Tenure | coronation1 = | predecessor1 = [[ជយេន្ទ្រភា|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]) | successor1 = [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] ​[[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]]) | spouse = [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] | mother = ព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ និងមានព្រះបុត្រាចំនួនមួយព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] គឺព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]។ ==ប្រវត្តិ== '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាបុត្រីនៃព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] និងព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]។ ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង និងព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] ជាបុត្ររបស់ព្រះនាង។<ref>''Some Aspects of Asian History and Culture'' by Upendra Thakur. Page 37.</ref><ref>{{cite book|last= Saveros|first= Pou|title= Nouvelles inscriptions du Cambodge|volume= Tome II et III|language=French|year= 2002|publisher= [[សាលាបារាំងចុងបូព៌ា|EFEO]]|location = Paris|isbn= 2-85539-617-4|ref= Pou2002}}</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ សង្គ្រាមដណ្ដើមរាជ្យគ្នារវាងបុត្រទាំងពីរអង្គ យឝោវម៌្ម និង ព្រះភាតារបស់ទ្រង់បានផ្ទុះឡើង។ គេមានជំនឿថាសង្គ្រាមនោះបានធ្វើឡើងនៅលើដីនិងតាមសមុទ្រក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]]។ នៅទីបញ្ចប់យឝោវម៌្មបានទទួលជ័យជំនះ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years= គ.ស ៨៧៧-៨៨៩}} {{s-aft|after=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]])}} {{S-bef|before= [[ជយេន្ទ្រភា|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]​|years= គ.ស ៧៨១-៧៨៨}} {{S-aft|after= [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] ​[[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} t0asf733nplbhu1qfbrynwfhmk1fp5t 340793 340778 2026-09-22T17:36:56Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340793 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី<br/>(សតវត្សទី៩) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៨៧៧-៨៨៩ | coronation = | full name = | predecessor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]]) | successor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]) | succession1 = ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកឡិច]] | reign1 = គ.ស ៧៨១-៧៨៨ | reign_type1 = Tenure | coronation1 = | predecessor1 = [[ជយេន្ទ្រភា|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]) | successor1 = [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] ​[[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]]) | spouse = [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = ព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] | mother = ព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ និងមានព្រះបុត្រាចំនួនមួយព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] គឺព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]។ ==ប្រវត្តិ== '''ព្រះនាងឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាបុត្រីនៃព្រះបាទ[[មហីបតិវម៌្ម]] និងព្រះនាង[[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]។ ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង និងព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] ជាបុត្ររបស់ព្រះនាង។<ref>''Some Aspects of Asian History and Culture'' by Upendra Thakur. Page 37.</ref><ref>{{cite book|last= Saveros|first= Pou|title= Nouvelles inscriptions du Cambodge|volume= Tome II et III|language=French|year= 2002|publisher= [[សាលាបារាំងចុងបូព៌ា|EFEO]]|location = Paris|isbn= 2-85539-617-4|ref= Pou2002}}</ref> បន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះបាទឥន្ទ្រវម៌្មទី១ សង្គ្រាមដណ្ដើមរាជ្យគ្នារវាងបុត្រទាំងពីរអង្គ យឝោវម៌្ម និង ព្រះភាតារបស់ទ្រង់បានផ្ទុះឡើង។ គេមានជំនឿថាសង្គ្រាមនោះបានធ្វើឡើងនៅលើដីនិងតាមសមុទ្រក្បែរ[[បឹងទន្លេសាប]]។ នៅទីបញ្ចប់យឝោវម៌្មបានទទួលជ័យជំនះ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category|ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ធរណីន្ទ្រទេវី|ព្រះនាងធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៣]])}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years= គ.ស ៨៧៧-៨៨៩}} {{s-aft|after=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]])}} {{S-bef|before= [[ជយេន្ទ្រភា|ព្រះនាងជយេន្ទ្រភា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]]) }} {{S-ttl|title= ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្វុជទេឝ[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]]​|years= គ.ស ៧៨១-៧៨៨}} {{S-aft|after= [[ជ្យេស្ថាយ៌ា|ព្រះនាងជ្យេស្ថាយ៌ា]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី២]] ​[[សម័យមហានគរ|សម័យកាលមហានគរ]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 5nhxgxxmcmx77h2dzr8yuj5jhnewah6 0 27959 340799 337680 2026-09-22T18:13:41Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340799 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch|type | name = កម្វុជរាជលក្ឝ្មីទី២ | reign = គ.ស ៩១០-៩២២ | predecessor = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ឝ្រីយសោធរទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]) | successor = ព្រះនាង[[ឥសានទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]] | issue = | issue-link = | father = | mother = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''កម្ពុជរាជលក្ស្មីទី២''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ ព្រះនាងនិងព្រះស្វាមី (ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]]) គឺជាបុព្វបុរស​ដូនតា​របស់រាជត្រកូលព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]]<ref>Claude Jacques, “'Funan', 'Zhenla'. The reality concealed by these Chinese views of Indochina”, in R. B. Smith and W. Watson (eds.), ''Early South East Asia: Essays in Archaeology, History, and Historical Geography,'' New York, Oxford University Press, 1979, pp.371–9, pp.373, 375.</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះទេវីព្រះភិគនេយ្យជយវម៌្មទី៥]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]])|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years= គ.ស ៩១០-៩២២|after= ព្រះនាង[[ឥសានទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]) }} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} patcorhxeclwcqg8a27i9w1zewxhwk3 340806 340799 2026-09-22T19:20:38Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340806 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch|type | name = កម្វុជរាជលក្ឝ្មីទី២ | reign = គ.ស ៩១០-៩២២ | predecessor = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ឝ្រីយសោធរទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]]) | successor = ព្រះនាង[[ជយទេវី (អង្គរ)|ឝ្រីជយទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]) | spouse = ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]] | issue = | issue-link = | father = | mother = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''កម្ពុជរាជលក្ស្មីទី២''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ ព្រះនាងនិងព្រះស្វាមី (ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១|ហឝ៌វម៌្មទី១]]) គឺជាបុព្វបុរស​ដូនតា​របស់រាជត្រកូលព្រះវររាជមាតានៃព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៧]]<ref>Claude Jacques, “'Funan', 'Zhenla'. The reality concealed by these Chinese views of Indochina”, in R. B. Smith and W. Watson (eds.), ''Early South East Asia: Essays in Archaeology, History, and Historical Geography,'' New York, Oxford University Press, 1979, pp.371–9, pp.373, 375.</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ព្រះទេវីព្រះភិគនេយ្យជយវម៌្មទី៥]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]])|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years= គ.ស ៩១០-៩២២|after= ព្រះនាង[[ជយទេវី (អង្គរ)|ឝ្រីជយទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]) }} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} b1tiye6dfjzlyrivjafcd68a9tw6wyw 0 28817 340790 340774 2026-09-22T16:07:30Z TheRandomGoober 27248 /* សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល */ 340790 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=27}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |publisher=SAGE Publications |page=181}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=17}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី "[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ<ref>{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។<ref name="cablegram">{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}</ref> មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។<ref>{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=602}}</ref> ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។<ref name=":2">{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}</ref> [[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]] ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}</ref> លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។<ref>{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}</ref> ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។<ref>{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។<ref>{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}</ref> យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប<ref>"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38</ref> ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.</ref> ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel."</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}} [[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]] ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] rinnla96j926tdslbue4beagocduebu 340811 340790 2026-09-23T04:26:18Z TheRandomGoober 27248 /* សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល */ 340811 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=27}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |publisher=SAGE Publications |page=181}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=17}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី "[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ<ref>{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។<ref name="cablegram">{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}</ref> មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។<ref>{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=602}}</ref> ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។<ref name=":2">{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}</ref> [[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]] ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}</ref> លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។<ref>{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}</ref> ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។<ref>{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។<ref>{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}</ref> យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប<ref>"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38</ref> ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.</ref> ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel."</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}} [[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]] មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ជម្លោះថ្មីមួយទៀតក៏បានកើតឡើង ([[សង្គ្រាមសង្កៀត]], ១៩៦៧–១៩៧០) រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ក៏ដូចជាក្រុមប្រដាប់អាវុធថ្មីដែលបានបង្កើតឡើងតាំងឆ្នាំ១៩៦៤ ឈ្មោះថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដែលក្រុមនេះបានប្ដេជ្ញានឹង "តស៊ូប្រយុទ្ធដើម្បីរំដោះជាតិមាតុភូមិ" ទាល់តែបាន។<ref>{{cite news |last=Bennet |first=James |date=13 March 2005 |title=The Interregnum |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021652/http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |archive-date=16 April 2009 |access-date=23 September 2026 |work=The New York Times Magazine}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ [[អំពើហិង្សានយោបាយប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមអង្គការប៉ាឡេស្ទីនបានធ្វើការវាយប្រហារ]]ទៅលើប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វឯទៀតនៅទូទាំងសកលលោក<ref>{{cite news |last1=Andrews |first1=Edmund |last2=Kifner |first2=John |author-link2=John Kifner |date=27 January 2008 |title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82 |url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313121747/http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=23 September 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> ឧទាហរណ៍ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមុយនិច|ការសម្លាប់ក្រុមអត្តពលិកអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧២]] នៅទីក្រុងមុយនិចជាដើម។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ពអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីបានបើក[[ប្រតិបត្តិការបាដ្រ|ការវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅឧបទ្វីបស៊ីណៃនិងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្កូឡាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ឡើង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយរុញច្រានកងកម្លាំងអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីចេញពីទឹកដីខ្លួនត្រួតត្រាវិញបាន តែត្រូវបាត់បង់ចំនួនទ័ពច្រើន។<ref>{{cite news |date=6 October 1973 |title=1973: Arab states attack Israeli forces |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302064003/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |archive-date=2 March 2026 |access-date=23 September 2026 |work=On This Day |publisher=BBC News}}</ref> ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ [[គណៈកម្មការអាក្រាណាត់|ការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងមួយ]]ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផលបានកំណត់ថារដ្ឋាភិបាលគឺមិនមែនជាអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យនានានៅមុន និងកំឡុងពេលសង្គ្រាមនោះឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារកំហឹងសាធារណជននៅពុះកញ្ជ្រោល ដូច្នេះ លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ្គោលដា មិអៀ]]ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តលាលែងពីតំណែង។<ref>{{cite web |year=2008 |title=Agranat Commission |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229175926/http://knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |archive-date=29 December 2010 |access-date=23 September 2026 |publisher=Knesset}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] e0qa8pv26l1u1lmpd4mwomxrjez7i2u 0 38932 340792 337679 2026-09-22T17:36:36Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340792 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាម) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៨៨៩-៩០០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឝ្រីឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]) | successor = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]<br/>ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងយសោវរ្ម័នទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាម) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ និងមានព្រះបុត្រាចំនួនពីរព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] គឺព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]និងព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]]។<ref>Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society. 1951.</ref> ==ប្រវត្តិ== ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] ជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង និងព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]និងព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] ជាបុត្ររបស់ព្រះនាង។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]])|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years= គ.ស ៨៨៩-៩០០|after= ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 34rkuourctdwnekwd4ymyef4kgj1be9 340798 340792 2026-09-22T17:51:20Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340798 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះនាងយសោធរទេវី<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាម) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = | imgw = | caption = | reign = គ.ស ៨៨៩-៩០០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឝ្រីឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]) | successor = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២]]) | spouse = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | issue = ព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]<br/>ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]] ([[និកាយសៃវៈ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]]) និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ឝ្រីយសោធរទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាម) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]និងទ្រង់ជាព្រះអគ្គមហេសីនៃវ្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]] [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]។ និងមានព្រះបុត្រាចំនួនពីរព្រះអង្គជាមួយនឹងព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] គឺព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]និងព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]]។<ref>Briggs, Lawrence Palmer. ''The Ancient Khmer Empire''. Transactions of the American Philosophical Society. 1951.</ref> ==ប្រវត្តិ== ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] ជាព្រះស្វាមីនៃព្រះនាង និងព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]និងព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] ជាបុត្ររបស់ព្រះនាង។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ (អង្គអេង)|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]] * [[បទពង្សាវតារខ្មែរ]] * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរភាគរឿងនិទាន ដោយលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ [[រស់ ចន្ទ្រាបុត្រ]] * ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ * [[អរិយធម៌ខ្មែរនៅសម័យក្រោយអង្គរ (ចតុមុខ-លង្វែក)]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{S-start}} {{s-reg}} {{Succession box|before= ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]])|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years= គ.ស ៨៨៩-៩០០|after= ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី២]])}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 35o3mrk47thu04qabx0krjwe8wgzmkn 0 42895 340781 258191 2026-09-22T13:48:13Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 340781 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|name=ព្រះយម|image=National Museum of Cambodia 3.jpg|caption=បដិមាព្រះយមរាជ (ស្ដេចគម្លង់) នៅសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា|other_names=ព្រះយម , យមរាជ , ធម៌រាជ|script_name=ទេពនវគ្រោះ|abode=នរក|children=សុនិតា (កូនស្រី) យុធិស្ថិរ (កូនប្រុស|parents=សូរ្យ (ឪពុក) សញ្ជន (ម្ដាយ}} {{ទំព័រគំរូ:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ}} '''ព្រះយម''' ( សំស្ក្រឹត यम , យម ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''កាល''' និង '''ធម៌រាជ''' គឺជាព្រះហិណ្ឌូនៃការស្លាប់និងយុត្តិធម៌ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការកាន់កាប់នៃ ច្បាប់ និងការដាក់ទោសមនុស្សមានបាបនៅក្នុងលំនៅដ្ឋានរបស់ទ្រង់គឺ [[នរក (ហិណ្ឌូ)|នរក]] ។ <ref name="AncientYama">{{Cite web |title=Yama |url=https://www.worldhistory.org/Yama/ |access-date=9 January 2021 |website=[[World History Encyclopedia]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Shrinivasa M. |date=Jan 10, 2020 |title=A temple for Yamaraj in Mahoba district {{!}} Mysuru News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/a-temple-for-yamaraj-in-mandya-district/articleshow/73181559.cms |access-date=2020-12-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ទ្រង់ត្រូវបានសម្គាល់ជាញឹកញាប់ជាមួយ ធម៌ទេវ ដែលជាបុគ្គលិកលក្ខណៈនៃ ''[[ព្រះធម៌]]'' ទោះបីជាអាទិទេពទាំងពីរមានប្រភពដើមនិងទេវកថាខុសគ្នា។ <ref name="Dalal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC&q=Yama+Dharma|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|isbn=9780143415176|year=2010}}</ref> នៅក្នុងប្រពៃណី វេទ, ព្រះយម ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជីវិតរមែងស្លាប់ដំបូងគេដែលបានស្លាប់និង វិញ្ញាណ ផ្លូវទៅកាន់លំនៅឋានបរលោក; <ref>{{Cite web |title=Yama And Markandeya – Chapter – 1 "Introduction" – Wattpad |url=https://www.wattpad.com/339449859-yama-and-markandeya-chapter-1-introduction |access-date=9 January 2021 |website=www.wattpad.com}}</ref> ជាលទ្ធផល គាត់បានក្លាយជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃការចាកចេញ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b7Meabtj8mcC&pg=PA172|title=Vedic Mythology|year=1995|page=172|isbn=978-8120811133}}</ref> តួនាទី លក្ខណៈ និងលំនៅរបស់ទ្រង់ត្រូវបានពន្យល់នៅក្នុងអត្ថបទដូចជា ''ឧបនិសទ'' ''[[រាមាយណៈ]]'' ''[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|មហាភារត]]'' និង ''បុរណា'' ។ យម​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​កូន​ភ្លោះ​របស់​ទេពធីតា [[យមី]] និង​ជា​កូន​របស់​ព្រះ [[សុរិយា|សូរ្យ]] (ព្រះអាទិត្យ) (ក្នុង​ប្រពៃណី​មុន[[សុរិយា|​ វិវស្វត]] ) និង សញ្ជន ។ ទ្រង់​វិនិច្ឆ័យ​ព្រលឹង​មនុស្ស​ស្លាប់ ហើយ​អាស្រ័យ​លើ​កម្ម​របស់​ខ្លួន ចាត់​គេ​ទៅ​កាន់​ឋាន​នៃ ​បិត្រិស (បុព្វការីជន) នរក ឬ​ទៅ​កើត​នៅ​ផែនដី។ យមគឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោម លោកបាល (អាណាព្យាបាលនៃអាណាចក្រ) ដែលត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកការពារទិសខាងត្បូង។ ជារឿយៗគាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាបុរសសម្បុរខ្មៅស្រអែម ជិះក្របី និងកាន់កន្ទេល ឬកន្ត្រៃដើម្បីចាប់យកព្រលឹង។ <ref name="VM">{{Cite book|last=Mani|first=Vettam|url=https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/369/mode/1up?view=theater|title=Puranic encyclopaedia : a comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature|date=1975|publisher=Delhi : Motilal Banarsidass|others=Robarts - University of Toronto|isbn=978-0-8426-0822-0|page=367}}</ref> យមត្រូវ បានទទួលយកជាបន្តបន្ទាប់ ដោយ ពុទ្ធសាសនា ចិន [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ|ទីបេ]] កូរ៉េ និង ជប៉ុនទេវកថា ជាស្តេចនៃនរក។ នៅក្នុងវប្បធម៌សម័យទំនើប យមត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងយុទ្ធនាការសុវត្ថិភាពផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ ព្រះយមរាជមានប្អូនស្រីភ្លោះម្នាក់ ឈ្មោះយាមី ប្អូនស្រីស្រឡាញ់បងប្រុសយ៉ាងខ្លាំងហើយពុំយល់ការរាក់ជ្រៅអ្វី នាងចង់តែរួមរ័ក្សជាមួយបងខ្លួនបង្កើត តែព្រះអង្គខំបញ្ចៀសឱ្យបានផុសជានិច្ច នៅសម័យនោះចក្រវាលទាំងមូលភ្លឹរហូត។ ក្រោយមកព្រះយមរាជក៏ស្លាប់ទៅ ធ្វើឱ្យនាងយាមីកើតទុក្ខសោកគ្មានល្ហែ។ ទេពនិករបានសួរ ហេតុអ្វីបានជានាងយំ ហើយនាងបានរៀបរាប់ថាបងនាងបានស្លាប់នៅថ្ងៃនេះ។ ទេពទាំងអស់បានបង្កើតឱ្យមានយប់ឡើង ព្រោះចក្រវាលនេះនៅតែភ្លឺនាងនៅតែមានទុក្ខសោក ធ្វើឱ្យមានអតីកាល បច្ចុប្បន្ន និងអនាគតហៅថាកាលជាភាសំស្រ្កឹតមានន័យពេល ឬស្លាប់។ ទំនាក់ទំនងរវាងព្រះកាលយមរាជ ហើយគេឆ្លាក់រូបមនុស្សអង្គុយបញ្ឃរជើងខាងស្តាំ និងសន្តូកជើងខាងលើក្បាលព្រះកាលតាមផ្តែរប្រាសាទ ជាឆ្មាំ និងអ្នកឃ្លាំមើលអំពីល្អរបស់មនុស្ស។ <ref>សៀវភៅ ទម្លាយអាថ៌កំបាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត លោកស៊ឺម សុភក្រ្តា ឆ្នាំ២០១៥ ទំព័រ២៤៣</ref>។ == រូបភាព == [[ឯកសារ:Les 9 devas-Yama.jpg|រូបភាពតូច|ក្នុងទេពនពគ្រោះ , រចនាបថឃ្លាំង]] == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះយម|ព្រះយមក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា]] {{commons category}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា]] 7tw7gm5s3xj73vbwx8et1irpbzy0gky 0 42905 340804 299160 2026-09-22T19:05:10Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340804 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឥសានវរ្ម័នទី២​​<br/>(ឦឝានវម៌្មទី២) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Cambodia,_Koh_Ker_style,_2nd_quarter_10th_Century_-_Rakshasa_-_1967.146_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif | caption = Cambodia, Koh Ker style, 2nd quarter 10th Century - Rakshasa - 1967.146 - Cleveland Museum of Art.tif | reign = គ.ស ៩២៣-៩២៨ | coronation = គ.ស ៩២៣ | full name = ព្រះគម្តែងអញឥសានវរ្ម័ន | predecessor = ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | successor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] | spouse = ព្រះនាង[[ឥសានទេវី]] | issue = | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ឝ្រីយសោធរទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ៩២៨ | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ឥសានវរ្ម័នទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Ishanavarman II) (Kh-pronoun: Eysanvaraman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩២៨) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩២៣-៩២៨) ទ្រង់ត្រូវបានគេសម្គាល់ថាជាបុត្រាទី២ នៃព្រះបាទ "[[យសោវរ្ម័នទី១]] និងមាន មានព្រះរាម ជាព្រះបាទ [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] ផងដែរ ដែលទ្រង់បានគង់នៅរាជធានីដដែល គឺរាជធានី "[[យសោធរបុរៈ|យសោធរៈបុរៈ]] ។​ <ref> Claude Jacques, René Dumont (1999) [https://books.google.com.kh/books?id=SmNOAAAAYAAJ&q=Ishanavarman+II+923+AD&dq=Ishanavarman+II+923+AD&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjipoOb2YPxAhWpHqYKHZouBqQQ6AEwAXoECAoQAw Angkor], Publisher: Könemann, Original from the University of Virginia p.189 [[ISBN]]: 3829005040 </ref> នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គត្រូវប្រឈមមុននឹងការបះបោរដណ្តើមរាជ្យពីសម្ដេចមាររបស់ព្រះអង្គ គឺ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]​ ដែលត្រូវជាពូរបស់ខ្លួនដែលបានភៀសព្រះកាយទៅបោះបន្ទាយថ្មីមួយឈ្មោះថា "គោកគគី" ចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ​ពីរាជធានី "យសោធរៈបុរៈ" ដែលតំបន់នោះត្រវបានទ្រង់ដាក់ឈ្មោះថា "[[កោះកេរ្តិ៍|រាជធានី​កោះកេរ្តិ៍]]" (អានថា៖ កោះកេតិរៈ) ។ <ref> George Cœdès (1983) [https://books.google.com.kh/books?id=qgrAFlAC4-QC&dq=Ishanavarman+II+925&source=gbs_navlinks_s The Making of South East Asia] Publisher: University of California Press p.268 [[ISBN]]: 0520050614 </ref> <ref> Emma C. Bunker, Douglas Latchford (2004) [https://books.google.com.kh/books?id=3uCfAAAAMAAJ&q=Ishanavarman+II+925&dq=Ishanavarman+II+925&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjc4_eI-oPxAhUDPXAKHQyhDlgQ6AEwAnoECAUQAw Adoration and Glory: The Golden Age of Khmer Art], Publisher: Art Media Resources, Original from the University of Michigan p.495 [[ISBN]]: 1588860701 </ref> == កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក == នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹកបុរេអង្គរ (K.511) ត្រូវនិង "ស.ក" (Saka.847) ត្រូវនិង គ.សករាជ ៩២៥ បានពណ៌នាថា ព្រះគម្ដែងអញឥសានវរ្ម័ន បានបញ្ជារឱ្យប្រធានមន្ត្រី ១០រូប ត្រួតមើល បាវបម្រើក្មេង និង បរិវារបស់សិវៈព្រាហ្មណ៍ ដែលជាជំនិត ឱ្យចារសិលាចរឹកទុក នៅទ្វារាជវាំង និង សាងសង់រូបសំណាក សត្វគោ សម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ "ព្រះយមរាជ" និងឱ្យនាំយកផ្កាឈូក បេះថ្វាយ ព្រមទាំងឱ្យដាក់ទឹកឃ្មុំជាដង្វាយ ។ <ref> The discovery of the inscription (K.511) Saka.847 (925 AD) of Tuol Yeay, by Mr. Yorn Sum (1984) Sdao Kanleng village in Dei Edth commune, Kien Svay district Kandal province. </ref> <ref> Dr. Vong Sotheara (2003) [https://web.archive.org/web/20210606214426/http://ckslibrary.khmerstudies.org:8080/newgenlibctxt/View?From=Library&CatId=21474&OwnLibId=1&LibraryId=1 Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period], Website: ckslibrary.khmerstudies.org, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 [[ISBN]] : 9789996328244 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩២៨)''}} {{Succession box|before= [[ហស៌វរ្ម័នទី១]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''គ.ស ៩២៣–៩២៨'''|after=[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} iknwfb5agmdv7y0ce0k420pfi98m41j 340805 340804 2026-09-22T19:18:46Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340805 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឥសានវរ្ម័នទី២​​<br/>(ឦឝានវម៌្មទី២) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Cambodia,_Koh_Ker_style,_2nd_quarter_10th_Century_-_Rakshasa_-_1967.146_-_Cleveland_Museum_of_Art.tif | caption = Cambodia, Koh Ker style, 2nd quarter 10th Century - Rakshasa - 1967.146 - Cleveland Museum of Art.tif | reign = គ.ស ៩២៣-៩២៨ | coronation = គ.ស ៩២៣ | full name = ព្រះគម្តែងអញឥសានវរ្ម័ន | predecessor = ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | successor = ព្រះបាទ[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] | spouse = | issue = | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ឝ្រីយសោធរទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ៩២៨ | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ឥសានវរ្ម័នទី២''' ([[អង់គ្លេស]]: Ishanavarman II) (Kh-pronoun: Eysanvaraman II) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩២៨) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩២៣-៩២៨) ទ្រង់ត្រូវបានគេសម្គាល់ថាជាបុត្រាទី២ នៃព្រះបាទ "[[យសោវរ្ម័នទី១]] និងមាន មានព្រះរាម ជាព្រះបាទ [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] ផងដែរ ដែលទ្រង់បានគង់នៅរាជធានីដដែល គឺរាជធានី "[[យសោធរបុរៈ|យសោធរៈបុរៈ]] ។​ <ref> Claude Jacques, René Dumont (1999) [https://books.google.com.kh/books?id=SmNOAAAAYAAJ&q=Ishanavarman+II+923+AD&dq=Ishanavarman+II+923+AD&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjipoOb2YPxAhWpHqYKHZouBqQQ6AEwAXoECAoQAw Angkor], Publisher: Könemann, Original from the University of Virginia p.189 [[ISBN]]: 3829005040 </ref> នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ ព្រះអង្គត្រូវប្រឈមមុននឹងការបះបោរដណ្តើមរាជ្យពីសម្ដេចមាររបស់ព្រះអង្គ គឺ ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]​ ដែលត្រូវជាពូរបស់ខ្លួនដែលបានភៀសព្រះកាយទៅបោះបន្ទាយថ្មីមួយឈ្មោះថា "គោកគគី" ចម្ងាយ ១០០ គីឡូម៉ែត្រ​ពីរាជធានី "យសោធរៈបុរៈ" ដែលតំបន់នោះត្រវបានទ្រង់ដាក់ឈ្មោះថា "[[កោះកេរ្តិ៍|រាជធានី​កោះកេរ្តិ៍]]" (អានថា៖ កោះកេតិរៈ) ។ <ref> George Cœdès (1983) [https://books.google.com.kh/books?id=qgrAFlAC4-QC&dq=Ishanavarman+II+925&source=gbs_navlinks_s The Making of South East Asia] Publisher: University of California Press p.268 [[ISBN]]: 0520050614 </ref> <ref> Emma C. Bunker, Douglas Latchford (2004) [https://books.google.com.kh/books?id=3uCfAAAAMAAJ&q=Ishanavarman+II+925&dq=Ishanavarman+II+925&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjc4_eI-oPxAhUDPXAKHQyhDlgQ6AEwAnoECAUQAw Adoration and Glory: The Golden Age of Khmer Art], Publisher: Art Media Resources, Original from the University of Michigan p.495 [[ISBN]]: 1588860701 </ref> == កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក == នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹកបុរេអង្គរ (K.511) ត្រូវនិង "ស.ក" (Saka.847) ត្រូវនិង គ.សករាជ ៩២៥ បានពណ៌នាថា ព្រះគម្ដែងអញឥសានវរ្ម័ន បានបញ្ជារឱ្យប្រធានមន្ត្រី ១០រូប ត្រួតមើល បាវបម្រើក្មេង និង បរិវារបស់សិវៈព្រាហ្មណ៍ ដែលជាជំនិត ឱ្យចារសិលាចរឹកទុក នៅទ្វារាជវាំង និង សាងសង់រូបសំណាក សត្វគោ សម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយដល់ "ព្រះយមរាជ" និងឱ្យនាំយកផ្កាឈូក បេះថ្វាយ ព្រមទាំងឱ្យដាក់ទឹកឃ្មុំជាដង្វាយ ។ <ref> The discovery of the inscription (K.511) Saka.847 (925 AD) of Tuol Yeay, by Mr. Yorn Sum (1984) Sdao Kanleng village in Dei Edth commune, Kien Svay district Kandal province. </ref> <ref> Dr. Vong Sotheara (2003) [https://web.archive.org/web/20210606214426/http://ckslibrary.khmerstudies.org:8080/newgenlibctxt/View?From=Library&CatId=21474&OwnLibId=1&LibraryId=1 Inscriptions of Cambodia: Pre-Angkorian period], Website: ckslibrary.khmerstudies.org, Publisher: Royal University of Phnom Penh p.216 [[ISBN]] : 9789996328244 </ref> == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩២៨)''}} {{Succession box|before= [[ហស៌វរ្ម័នទី១]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''គ.ស ៩២៣–៩២៨'''|after=[[ជ័យវរ្ម័នទី៤]]}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} libj1igrz8swun6ut2m3sfcba17dn66 0 46418 340784 296868 2026-09-22T15:16:53Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 340784 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name= ព្រះហ័យយះគីព<br>( ព្រះវិស្ណុមុខសេះ) |image= Camboya Guimet 05.JPG|200px |caption= [[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព [[សិល្បៈខ្មែរ]] សារមន្ទីរ[[បារាំង]]. }} {{multiple image|total_width=300|perrow=2 | header = [[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព [[សិល្បៈខ្មែរ]] សារមន្ទីរ[[បារាំង]]. | image1 = Vajimukha Musée Guimet 1197 1.jpg|caption1[[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព [[សិល្បៈខ្មែរ]] សារមន្ទីរ[[បារាំង]]. | image2 = Vajimukha Musée Guimet 1197 2.jpg|caption2[[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព [[សិល្បៈខ្មែរ]] សារមន្ទីរ[[បារាំង]]. | image3 = Visnu vajimukha-guimet.jpg|caption3[[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព [[សិល្បៈខ្មែរ]] សារមន្ទីរ[[បារាំង]]. | image4 = Cambogia, vajimukha da sambor prei kuk, stile di pre rup, 950-975 ca. 01.JPG|caption4[[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព [[សិល្បៈខ្មែរ]] សារមន្ទីរ[[បារាំង]]. }} '''ព្រះហ័យយះគីព''' ឬ ''' ព្រះវិស្ណុមុខសេះ''' ({{lang-en|Lord Hayagriva }} , {{lang-th|พระหัยครีพ}} , {{lang-hi|हयग्रीव }} ) គឺ [[អវតារ]][[ព្រះវិស្ណុ]]មុខសេះនៃ[[ព្រហ្មញ្ញ សាសនា]] [[ហិណ្ឌូសាសនា]] [[ព្រហ្មញ្ញសាសនា|ព្រះវេទ]]។.<ref>{{Cite web|title=The Hare Krsnas - Battles of Vishnu Avatars - Ajnana / Hayagriva|url=https://www.harekrsna.com/philosophy/associates/demons/vishnu/ajnana.htm|access-date=2021-11-15|website=www.harekrsna.com}}</ref> [[ឯកសារ:Hayagreeva.jpg|រូបភាពតូច| [[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព( ព្រះវិស្ណុមុខសេះ) [[ឥណ្ឌា|សិល្បៈឥណ្ឌា]]ខាងត្បូង.]] <gallery> រូបភាព:India del sud, rilievi lignei, da templi indù, 1850-1900 ca., kalki, da tadpatri, andhra pradesh.jpg|[[ទេវរូប]]ព្រះហ័យយះគីព( ព្រះវិស្ណុមុខសេះ)-ព្រះព្រហ្ម [[ឥណ្ឌា|សិល្បៈឥណ្ឌា]] រូបភាព:Vajimukha Musée Guimet 1197 1.jpg|សតវត្សទី១០ រូបភាព:Cambogia, incarnazione di vishnu con la testa di cavallo, periodo pre-angkor, vii-viii secolo.jpg|សតវត្សទី៧ រូបភាព:Artefact at the National Museum of Cambodia 02.jpg|សតវត្សឬី១០ </gallery> ==កំណត់== {{commons category|Hayagriva|ព្រះហ័យយះគីព( ហិណ្ឌូសាសនា)}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[ឃុនឆាង ឃុនផែន|ឃុនឆាង ឃុនផែន នាងភឹម]] *[[តួអង្គនៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ខ្មែរ]] *[[តួអង្គនៅក្នុងរឿងឃុនឆាង ឃុនផែន]] *[[ខ្មោចនាងនាថ]] *[[ព្រះហ័យយះគីព(ពុទ្ធសាសនា)]] *[[ព្រះម៉ែសូត្រ]] *[[ព្រះសិវៈនាដរាជ]] *[[នាងកែវមុខសេះ]] *[[ទេពធីតាព្កុលមាស]] 6wqc12pf36d2euebkp1rk21tyb243zb 0 47078 340780 304553 2026-09-22T13:38:54Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340780 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = យសោវរ្ម័នទី១ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Phnom_Bakheng.jpg | caption = Phnom Bakheng temple built by Yasovaraman I, 890 AD. | reign = គ.ស ៨៨៩-៩០០ | coronation = គ.ស ៨៨៩ | full name = ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីយសោវរ្ម័នទេវៈ | predecessor = ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | successor = ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | spouse = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|យសោវរ្ម័នទេវី]] | issue = ព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]<br/>ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឝ្រីឥន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ៩០០ | death_place = | date of burial = បរមសិវលោក​<br/>(Borom Shivalok) | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''យសោវរ្ម័នទី១''' (អានថា យៈសោវរ្ម័ន) ([[អង់គ្លេស]]: Yasovaraman I) ([[សំស្ក្រឹត]]: Yasovarman I) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩១០) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទធូលិជេងវ្រះកម្រតេងអញឝ្រិយឝោវម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង ព្រះកម្រតែងអញ ស្រីយសោវរ្ម័ន​ទេវៈ" ដែលឈ្មោះផ្សេងទៀតរបស់ទ្រង់ត្រូវបានគេស្គាល់តាមរយៈលានព្រះគម្លង់ ឬហៅថា​ '''"ស្ដេចគម្លង់"''' ។ <ref> American Philosophical Society (1951) [https://books.google.com.kh/books?id=Ca1fOjZSCugC&q=yashovarman+i+leper+king&dq=yashovarman+i+leper+king&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjd5ZbIqPDwAhVZL6YKHSHsBPY4ChDoATAEegQIAhAD Transactions of the American Philosophical Society Volume 5 ], Publisher: The Society, Original from the University of Michigan p.295 </ref> ព្រះបាទ យសោវរ្ម័នទី១ ព្រះអង្គបានស្ថាបនាទីក្រុងថ្មីមួយទៀតឈ្មោះ '''[[យសោធរបុរៈ|នគរឝ្រិយឝោធរបុរ]]''' ប្រែជាខេមរៈភាសា [[យសោធរបុរៈ|នគរសី្រយសោធរៈបុរៈ]] ([[អង់គ្លេស]]: Nokor Srei Yaśodharapura) ដែលកងសាងក្នុងតំបន់ភ្នំបាខែង ដែលជាតំបន់ដែលមានសក្ដានុពលក្នុងការប្រកប របកសិកម្មចិញ្ចឹមសត្វ និងធ្វើស្រែបង្កើនទិន្នផលស្រូវ ដែលទ្រង់ជាអ្នកផ្ដើមគំនិតក្នុងការបង្កើតទីក្រុងថ្មីនេះឡើង ។ <ref> National Geographic Society (U.S.) (1960) [https://books.google.com.kh/books?id=ym8vAAAAYAAJ&q=yasovarman+i+yasodharapura&dq=yasovarman+i+yasodharapura&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjc6Z3GifLwAhVp4XMBHedhDs8Q6AEwB3oECAkQAw National Geographic, Volume 117], Publisher: National Geographic Society, Original from Cornell University. </ref> រជ្ជកាល​របស់​ព្រះ​អង្គ​ចាប់ផ្ដើម​ឡើង​ដោយ​មាន​ការ​បះបោរ​ប្រឆាំង​មួយ ដែល​ប្រហែលជា​រៀបចំ​ឡើង​ដោយ​សមាជិក​រាជវង្សានុវង្ស​របស់ព្រះបាទ [[ជ័យវរ្ម័នទី៣]] ក្នុងសង្គ្រាមដណ្ដើមរាជ្យគ្នាត្រូវបានផ្ទុះឡើងដោយសារព្រះរាជបុត្រពីរអង្គ គឺ [[យសោវរ្ម័នទី១]] ជាបុត្ររបស់ [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] និងមួយអង្គទៀតជាបងប្អូន ខាងសន្តិវង្សជាមួយនិងព្រះបាទ ជ័យវរ្ម័នទី៣​ គេបានសន្មត់ថាសង្គ្រាមនេះបានធ្វើឡើងតាមផ្លូវគោក និងនៅក្បែរទន្លេសាប ដែលនៅទីបញ្ចប់ ព្រះបាទ "យសោវរ្ម័នទី១" ទទួលបានជ័យជំនះ ។ <ref> Lawrence Palmer Briggs (1951) [https://books.google.com.kh/books?id=pvU-vwEACAAJ&dq=yasovarman+i+briggs+346&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjXsufZjfTwAhVQZd4KHfDjAcsQ6AEwAHoECAsQAw The Ancient Khmer Empire, Volume 41, Parts 1-4], Publisher: American Philosophical Society, Original from the University of California p.295 </ref> == កំណត់ត្រាសិលាចរឹក == [[File:Angkor Phnom Bakheng アンコール・プノンバケン DSCF4064.jpg|thumb|left|Phnom Bakheng アンコール・プノンバケン]] យោងតាម​កំណត់ត្រាសិលាចរឹក [[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] ត្រូវនិង "ស.ក" (Saka.834) ត្រូវនិងឆ្នាំ ៩១២ នៃគ​.សករាជ បានពណ៌នាថា ព្រះបាទ យសោវរ្ម័នទី១ មានបុត្រាចំនួន២អង្គ អង្គទី១ ព្រះនាម [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] និង អង្គទី២ ព្រះនាម [[ឥសានវរ្ម័នទី២]] ដែលបុត្ររបស់ទ្រង់ទាំង២ សុទ្ធតែបានគ្រងរាជ្យសម្បត្តិបន្តពីព្រះអង្គ ។ <ref> Phanindra Nath Bose (1927) [https://books.google.com.kh/books?id=ispOAAAAMAAJ&q=Cambodia+Yasovarman+I+inscription&dq=Cambodia+Yasovarman+I+inscription&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj99c3lnPTwAhVCyYsBHbEsBq8Q6AEwAnoECAkQAw The Hindu Colony of Cambodia (Asian Library.)], Publisher: Theosophical Publishing House, Original from the University of Michigan p.410 </ref> ព្រះបាទ យសោវរ្ម័នទី១ ទ្រង់មានព្រះរាជគ្រូរបស់ទ្រង់ព្រះនាម '''"វាមៈសិវៈ"''' ដែលតែងតែបង្រៀនទ្រង់អំពីកិច្ចការដឹកនាំនគរ និងកិច្ចការសាងសង់ "អាស្រម" សម្រាប់អ្នកសាសនា ដែលគោរពបូជាទៅលើ [[ព្រះសិវៈ]] ទ្រង់បានបញ្ជាឱ្យ ស្ដែងអញសិខៈ ជាសិស្សរបស់ "វាមៈសិវៈ" ដែលជាឧបជ្ឈា របស់ទ្រង់ឱ្យចាត់ចែងសាងសង់ សិវៈស្រម ចំនួន ១០០ នៅទូទាំងព្រះនគរ ចំណែកព្រះអង្គផ្ទាល់រៀបចំសាងសង់ [[មូរតិ|បដិមា]] ([[ព្រះសិវៈ]] និង [[ព្រះសិវលិង្គ|សិវលិង្គ]] ចំនួនបួន ជា​តំណាង​គម្ពីរ​វេទ​ទាំង​បួន ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​ ព្រះ​មាតាបិតា ដាក់​នៅ​លើ​មាត់បឹង [[បារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក|បារាយណ៍​​ឥន្ទ្រតៈដាក]] ។ <ref> Mahesh Kumar Sharan (1974) [https://books.google.com.kh/books?id=UG9uAAAAMAAJ&q=Cambodia+yasovarman+i+teacher&dq=Cambodia+yasovarman+i+teacher&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjxgo73g_fwAhXP4jgGHQ9KAEoQ6AEwAXoECAoQAw Studies in Sanskrit Inscriptions of Ancient Cambodia, on the Basis of First Three Volumes of Dr. R. C. Majumdar's Edition], Publisher: Abhinav Publications, Original from the University of Michigan p.372 [[ISBN]]: 071280112X </ref> == លានស្ដេចគម្លង់ == '''Terrace of the Leper King''' [[File:Angkor Leper-King.jpg|thumb| Angkor Leper King]] យោងតាមកំណត់ត្រា សាស្ត្រាស្លឹករឹត វត្តទឹក​វិល [[ខេត្តកណ្ដាល]] ចុះកាលបរិច្ឆេទ នៅថ្ងៃ១កើត ខែផល្គុន ឆ្នាំជូត ព.ស១៤៦០ ម.ស ៨៣៤ ច.ស៦៧៨ ត្រូវជា គ.ស៩១២ ដែលពណ៌នាអំពីខ្សែររឿង '''[[ព្រះយមរាជ]]''' ([[អង់គ្លេស]]: Yamaraj) ស្ដេចនៃឋានរក ដែលកើតជម្លោះនិងពួកនាគ ដោយអំបូរពួកនាគបានឃើញព្រះយមរាជ តែមិនបានធ្វើសេចក្ដីគួរសម គោរពទៅលើទ្រង់ឡើយ ដោយបង្ហាញកាយវិកាមើលងាយដល់ព្រះអង្គ ដោយសេចក្ដីគ្រោធខឹង ទ្រង់បានដកដាវ ដេញប្រហារពួកនាគទាំងនោះ ហើយពួកនាគទាំងនោះបានប្រយុទ្ធតទល់និងព្រះអង្គ និងបានព្រួសពិសដាក់រាង្គកាយរបស់ ព្រះអង្គហើយគេចខ្លួនបាត់ទៅ ដោយខឹងខ្លាំងនិងអំបូរពួកនាគពេក ទ្រង់បានចេញច្បាប់នៃឋាននរក ដកហូតយកដួងព្រលឹងរបស់អំបូរពួកនាគទាំងឡាយណាដែលផុតអាយុកាលរស់នៅលើលោកនេះ ដែលមិនឱ្យអំបូរនាគទាំងអស់មានជីវិតអមតៈឡើយ ពិសរបស់ពួកនាគក៏បានធ្វើឱ្យស្បែករបស់ទ្រង់ ឡើងគ្រើមទើបទ្រង់ត្រូវបានគេប្រសិទ្ធនាមឈ្មោះមួយទៀតសម្គាល់ថា "ព្រះគម្លង់" ។ <ref> Inscription Leaf sciences (1890) "Sastra Sleukrith" [https://www.google.com/search?q=Teouk+Vil+Pagoda&oq=Teouk+Vil+Pagoda&aqs=chrome..69i57.1120j0j7&client=ms-android-samsung-ss&sourceid=chrome-mobile&ie=UTF-8 Teouk Vil Pagoda] [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kandal_Province Kandal Province] </ref> <ref> Far-Eastern Prehistory Association, Far-Eastern Prehistory Association. American Branch (1957) [https://books.google.com.kh/books?id=RqriAAAAMAAJ&q=Coedes,+George+leper+king&dq=Coedes,+George+leper+king&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjbqbGGtPfwAhXJ9nMBHb5IA_QQ6AEwBHoECAYQAw Asian Perspectives, Volume 1] Publisher: University Press of Hawaii, Original from the University of Michigan. </ref> == ស្ថាបត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង == * [[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] (890 A.D) * [[បារាយណ៍ឥន្ទ្រតដាក|បារាយណ៍យសោធរៈតៈដាក]] ឬ [[បារាយណ៍ខាងកើត]] (893 A.D) * [[ប្រាសាទលលៃ]] (893 A.D) * [[ប្រាសាទភ្នំបូក]] * [[ប្រាសាទភ្នំក្រោម]] * [[ប្រាសាទទេពប្រណម្យ]] * [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ត្រង់គូបរៈទី២ (907 A.D) == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} == កំណត់ត្រា == === កំណត់ត្រាប្រវត្តិវិទូ === * [https://books.google.com.kh/books?id=d5uHBqUMQcIC&q=yasovarman+i+leper+king&dq=yasovarman+i+leper+king&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj48q6lr_fwAhVExzgGHa0SCmgQ6AEwB3oECAkQAw Deane H. Dickason, Wondrous Angkor (Kelly & Walsh,) Terrace of the Leper King 1937.] * [https://books.google.com.kh/books?id=qVnrAAAAMAAJ&q=Coedes,+George+leper+king&dq=Coedes,+George+leper+king&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjbqbGGtPfwAhXJ9nMBHb5IA_QQ6AEwAXoECAkQAw Georges Coedes has drawn attention to an inscribed label on the sculpture , suggesting it is a figure of Dharmadhipati or Yama, the god of the death 1928.] == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩១០)''}} {{Succession box|before= ព្រះបាទ[[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]]|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''គ.ស ៨៨៩–៩១០'''|after= ព្រះបាទ[[ហស៌វរ្ម័នទី១]]}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} 4y73ziki91ffwvxi22tvtb3cs9mts8n 0 48528 340820 313548 2026-09-23T09:13:07Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[គុយចូវ]] ទៅ [[ខេត្តគុយចូវ]] 313548 wikitext text/x-wiki {{អត្ថន័យដទៃទៀត|គុយចូវ (ភាពមិនច្បាស់លាស់)}}{{ប្រអប់ព័ត៌មាន ការតាំងទីលំនៅដ្ឋាន | name = គុយចូវ | native_name = {{lang|zh-Hans|贵州}} | settlement_type = [[Province of China|ខេត្ត]] | translit_lang1 = ឈ្មោះ | translit_lang1_type = {{nobold|ចិន}} | translit_lang1_info = {{lang|zh-Hans|贵州省}} ({{transliteration|zh|Guìzhōu Shěng}}) | translit_lang1_type1 = {{nobold|Abbreviation}} | translit_lang1_info1 = GZ / {{linktext|lang=zh|黔}} or {{linktext|lang=zh-Hans|贵}} ({{zh|p=Qián or Guì}}) | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = | photo2a = Zhaoxing10.JPG | photo2b = Fanjingshan-new.jpg | photo3a= Guiyang, Guizhou, China.jpg | photo3b = 荔波-卧龙坝 - panoramio.jpg | position = center | size = 280 | color = #F5F5F5 | border = 0 | color_border = white | text = {{Center|(clockwise from top){{flatlist| * [[Huangguoshu Waterfall]] * [[Fanjingshan]] * [[Libo County|Libo]] * [[Guiyang]] * [[Zhaoxing, Guizhou|Zhaoxing]]}} }} }} | image_caption = | image_map = Guizhou in China (+all claims hatched).svg | mapsize = 275px | map_alt = ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃខេត្តគុយចូវ | map_caption = ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃខេត្តគុយចូវ | coordinates = {{coord|26|50|N|106|50|E|type:adm1st|format=dms|display=it}} | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = [[ចិន]] | named_for = Gui - Gui Mountains <br /> ''[[zhou (political division)|zhou]]'' (prefecture) | seat_type = រាជធានី<br/>{{nobold|(និងទីក្រុងធំបំផុត)}} | seat = [[គុយយាង]] | parts_type = ការបែងចែក | parts_style = para | p1 = ៩[[Prefectures of China|អាណាខេត្ត]] | government_type = [[Provinces of China|ខេត្ត]] | governing_body = [[Guizhou Provincial People's Congress]] | leader_title = [[Chinese Communist Party Committee Secretary|CPC Secretary]] | leader_name = [[Xu Lin (born 1963)|Xu Lin]] | leader_title1 = [[Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC]] chairman | leader_name1 = Xu Lin | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web|title=Doing Business in China - Survey|url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|publisher=Ministry Of Commerce - People's Republic Of China|access-date=5 August 2013|archivedate=5 សីហា 2013|archiveurl=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 176167 | area_rank = [[List of Chinese administrative divisions by area|16th]] | elevation_max_m = 2900 | elevation_max_point = [[Mount Jiucaiping|Jiucaiping]] | elevation_max_ft = | elevation_max_rank = | elevation_min_m = | elevation_min_point = | elevation_min_ft = | elevation_min_rank = | population_footnotes = <ref>{{Cite web|date=11 May 2021|title=Communiqué of the Seventh National Population Census (No. 3)|url=http://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202105/t20210510_1817188.html|access-date=11 May 2021|publisher=[[National Bureau of Statistics of China]]}}</ref> | population_total = 38,562,148 | population_as_of = 2020 | population_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population|19th]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[List of Chinese administrative divisions by population density|18th]] | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = Ethnic composition | demographics1_info1 = [[Han Chinese|Han]] - 62%<br />[[Miao people|Miao]] - 12%<br />[[Buyei people|Buyei]] - 8%<br />[[Dong people|Dong]] - 5%<br />[[Tujia people|Tujia]] - 4%<br />[[Yi people|Yi]] - 2%<br />[[Unrecognized ethnic groups in China|Undistinguished]] - 2%<br />[[Gelao people|Gelao]] - 2%<br />[[Sui people|Sui]] - 1% | iso_code = CN-GZ | blank_name_sec1 = [[Gross domestic product|GDP]] <span style="font-weight: normal;">(2020)</span> | blank_info_sec1 = [[Renminbi|CNY]] 1.78 trillion<br />[[USD|$]] 258 billion ([[List of Chinese administrative divisions by GDP|19th]])<ref name="data2020">GDP-2020 is a preliminary data {{cite press release | url=http://data.stats.gov.cn/english/easyquery.htm?cn=E0102| title=Home - Regional - Quarterly by Province| publisher=China NBS| date=March 1, 2021| access-date=March 23, 2021}}</ref> | blank1_name_sec1 = &nbsp;- per capita | blank1_info_sec1 = [[Renminbi|CNY]] 46,228 <br />USD 6,700 ([[List of Chinese administrative divisions by GDP per capita|31st]]) | blank_name_sec2 = [[Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2019)}} | blank_info_sec2 = {{increase}} 0.685<ref>{{Cite web|url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/?interpolation=0&extrapolation=0&nearest_real=0|title=Sub-national HDI - Subnational HDI - Global Data Lab|website=globaldatalab.org|access-date=2020-04-17}}</ref><br/> {{color|#FFA500|medium}} · [[List of administrative divisions of Greater China by Human Development Index|30th]] | website = http://www.gzgov.gov.cn<br/>([[Simplified Chinese characters|Simplified Chinese]]) | footnotes = | official_name = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''គុយចូវ''' ( ចិន ; [[មនោសញ្ចេតនា ប្រៃសណីយ៍|ពីមុន]] '''ឃ្វីចូវ''' ) គឺជា[[ខេត្តនៃប្រទេសចិន|ខេត្ត]]មួយដែលគ្មានផ្លូវគោកនៅក្នុង[[ភាគនិរតីនៃប្រទេសចិន|តំបន់ភាគនិរតី]] នៃ[[ចិន|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] ។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺ[[ហ្គីយ៉ាង|គុយយាង]]នៅកណ្តាលខេត្ត។ គុយចូវ មានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងតំបន់ស្វយ័ត[[ក្វាងស៊ី]] នៅភាគខាងត្បូង[[ខេត្តយូណាន|យូណាន]] នៅភាគខាងលិច[[ស៊ីឈួន]] នៅភាគពាយ័ព្យក្រុង[[ឆុងឈីង|ចុងពីង]] នៅភាគខាងជើង និង[[ហ៊ូណាន]] នៅខាងកើត។ ប្រជាជនគុយចូវ មានចំនួន ៣៨.៥លាននាក់ [[បញ្ជីនៃការបែងចែករដ្ឋបាលរបស់ចិនតាមចំនួនប្រជាជន|ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៨]]ក្នុងចំណោមខេត្តក្នុងប្រទេសចិន។ [[ព្រះរាជាណាចក្រ Dian|រាជាណាចក្រឌៀន]] ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់គុយចូវបច្ចុប្បន្ន[[ហាន​ដណ្តើម​យក​ក្រុង​ឌៀន|ត្រូវបានបញ្ចូល]] ដោយ[[រាជវង្សហាន]] នៅឆ្នាំ១០៦ មុនគ.ស។ <ref>Shennan, Stephen (1989). </ref> គុយចូវ ត្រូវបានបង្កើតជាខេត្តជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៤១៣ ក្នុង[[រាជវង្សមិង]] ។ បន្ទាប់ពី[[បដិវត្តស៊ីនហៃ|ការផ្តួលរំលំឈីង]] ក្នុងឆ្នាំំំ១៩១១ និងក្រោយ[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងចិន|សង្រ្គាមស៊ីវិលចិន]] [[គណបក្សកុម្មុយនីស្តចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តចិន]]បានជ្រកកោននៅគុយចូវ កំឡុង[[ចលនាចល័តទ័ពវែង|ខែមីនា]] ចន្លោះឆ្នាំ១៩៣៤ និង១៩៣៥។ <ref name="lp">{{Cite book|title=South-West China|year=2002|pages=16–20, 24}}</ref> បន្ទាប់ពីការបង្កើត[[ចិន|សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន]] [[ម៉ៅ សេទុង]] បានជំរុញការផ្លាស់ប្តូរទីតាំង[[ឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់]] ទៅកាន់ខេត្តក្នុងទឹកដូចជា គុយចូវ ដើម្បីការពារពួកគេពីការវាយប្រហារពីបរទេសដែលមានសក្តានុពល។{{Citation needed|date=November 2022}} គុយចូវ សម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ វប្បធម៌ និងបរិស្ថាន។ ឧស្សាហកម្មធម្មជាតិរបស់វារួមមានឈើ និងព្រៃឈើ ហើយឧស្សាហកម្ម [[ឧស្សាហកម្មថាមពល|ថាមពល]] និង [[ការជីកយករ៉ែ|រ៉ែ]] គឺជាផ្នែកសំខាន់នៃសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយគុយចូវ ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាខេត្តដែលមិនទាន់មានការអភិវឌ្ឍន៍ ដោយមាន [[បញ្ជីនៃការបែងចែករដ្ឋបាលរបស់ចិនតាម GDP ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ជីឌីភី ទាបបំផុតទីបួនសម្រាប់មនុស្សម្នាក់]] នៅក្នុងប្រទេសចិនគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាក៏ជាប្រទេសមួយដែលមានសេដ្ឋកិច្ចរីកចម្រើនលឿនបំផុតរបស់ប្រទេសចិនផងដែរ។ <ref>{{Cite web |last=董志成 |title=Guizhou takes the green road to growth - Chinadaily.com.cn |url=http://www.chinadaily.com.cn/a/201903/27/WS5c9ade86a3104842260b2d07.html |access-date=2019-06-12 |website=www.chinadaily.com.cn}}</ref> រដ្ឋាភិបាល​ចិន​កំពុង​សម្លឹង​រក​ការ​អភិវឌ្ឍគុយចូវ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ទិន្នន័យ។ <ref>{{Cite web |date=2019-05-14 |title=How the trade war could impact China's big data hub Guizhou |url=http://www.ejinsight.com/20190514-how-the-trade-war-could-impact-china-s-big-data-hub-guizhou/ |access-date=2019-06-12 |website=EJ Insight |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Huawei, Guizhou to deepen partnership in big data area--China Economic Net |url=http://en.ce.cn/Business/topnews/201905/28/t20190528_32199157.shtml |access-date=2019-06-12 |website=en.ce.cn}}</ref> គុយចូវ គឺជាខេត្តភ្នំមួយដែលមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងនៅភាគខាងលិច និងកណ្តាល។ វាស្ថិតនៅចុងភាគខាងកើតនៃ[[ខ្ពង់រាប Yungui|ខ្ពង់រាបយ័នគុយ]] ។ តាមលក្ខណៈប្រជាសាស្រ្ត វាគឺជាខេត្តមួយក្នុងចំណោមខេត្តចម្រុះបំផុតរបស់ប្រទេសចិន។ ក្រុមជនជាតិភាគតិចមានចំនួនជាង៣៧% នៃចំនួនប្រជាជន រួមទាំងចំនួនប្រជាជនដ៏ច្រើននៃជនជាតិ [[ប្រជាជន Miao|មីអៅ]], [[ប្រជាជន Bouyei|ប៊ូយី]], [[ប្រជាជន Kam|ដង់]], [[ប្រជាជន Tujia|ទូជៀ]] និង [[ប្រជាជនយី|យី]] ដែលពួកគេទាំងអស់និយាយភាសាខុសពីភាសាចិន។ ភាសាសំខាន់ដែលនិយាយនៅក្នុងទីក្រុងគុយចូវ គឺ [[ចិនកុកងឺភាគនិរតី|ភាគនិរតីចិនកុកងឺ]] ជា [[ភាសា​ចិន​កុក​ងឺ​របស់​ចិន|ភាសាចិន]]កុកងឺ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] 06ctvscuyb0dawgf3mr8ef6o2ro9lxw 0 49412 340797 299161 2026-09-22T17:50:43Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340797 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ហស៌វរ្ម័នទី១ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]] | image = Baksei_Chamkrong-1.JPG | caption = Baksei Chamkrong (912 A.D) | reign = គ.ស ៩១០-៩២២ | coronation = គ.ស ៩១០ | full name = ព្រះបាទដែនដីខាងជើង អញស្រីហស៌វរ្ម័នទេវៈ | predecessor = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | successor = ព្រះបាទ[[ឥសានវរ្ម័នទី២]] | spouse = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (អង្គរ)|កម្ពុជរាជលក្ស្មីទី២]] | issue = | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[យសោវរ្ម័នទី១]] | mother = ព្រះនាង[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១|ឝ្រីយសោធរទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស ៩២៥ | death_place = | date of burial = រុទ្រៈលោកកា​​<br/>(Rudraloka) | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} '''ហស៌វរ្ម័នទី១''' ([[អង់គ្លេស]]: Harshavarman I) (Kh-pronoun: Horsvaraman I) (ហស៌ = ញញឹម) ("ហស៌" » "Hors" mean of Cambodia royal word: Smile ) (ប្រ.ស|គ.ស ០០០-៩២៥) រជ្ជកាលគ្រងរាជ (គ.ស ៩១០-៩២២) ក្រោយទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជទ្រង់មានព្រះបរមនាមថា '''"វ្រះបាទធូលិជេងអញឝ្រិហឝ៌វម៌្មទេវ"''' ប្រែជាខេមរៈភាសា "ព្រះបាទដែនដីខាងជើង អញស្រីហស៌វរ្ម័នទេវៈ" ហស៌វរ្ម័ន ត្រូវបានគេឱ្យនិយមន័យថា ស្ដេចនៃស្នាមញញឹម ។ <ref> George B. Walker (1955) [https://books.google.com.kh/books?id=WQFwAAAAMAAJ&q=Harshavarman+I&dq=Harshavarman+I&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwj58P6I9fvwAhWz4zgGHXmaB144FBDoATAEegQICBAD Angkor Empire], Publisher: Signet Press, Original from the University of Michigan p.132 </ref> ព្រះបាទ ហស៌វរ្ម័នទី១ ត្រូវជាបុត្រាច្បងរបស់ព្រះបាទ [[យសោវរ្ម័នទី១]] ដែលមានព្រះអៈនុជ របស់ទ្រង់ព្រះនាម [[ឥសានវរ្ម័នទី២]] ដែលត្រូវបានគេសន្មតថា បានទទួលរាជសម្បត្តិគ្រងរាជបន្តពីបងប្រុសរបស់ខ្លួន ក្នុងឆ្នាំ ៩២២ នៃគ.សករាជ ។ <ref> Masayuki Nagashima (2002) [https://books.google.com.kh/books?id=MnxuAAAAMAAJ&q=Harshavarman+I&dq=Harshavarman+I&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjGhba99PvwAhWzyzgGHQp1Dm8Q6AEwA3oECAIQAw The Lost Heritage: The Reality of Artifact Smuggling in Southeast Asia], Publisher: Post Books, Original from the University of Michigan p.190 [[ISBN]]: 9742280223 </ref> == កំណត់ត្រា​សិលាចរឹក == នេះបើយោងតាមកំណត់ត្រាសិលាចរឹក [[ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង]] ដែលបានចរឹកជាកំណាព្យ[[សំស្ក្រឹត]] នៅលើស៊ុំទ្វារនៃផ្ដែររបស់ប្រាសាទនេះ ដែលពណនាអំពីនិទានប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា ក្នុងលក្ខណៈជាទេវៈកថា ដោយនិយាយថា ពូជខ្មែរនេះមានតំណមកពីឥសីមួយអង្គ ដែលកើតមកដោយឯងៗ ឈ្មោះថា "កម្វុ" ហើយដែលបានរួមរស់និងទេពអប្សរមួយអង្គឈ្មោះថា "មេរ៉ា" ។ តាមរយៈ​សិលាចរឹក ជាកំណាព្យសំស្ក្រឹតនេះ បានបញ្ចាក់ថា កម្ពុជាមានរឬសគល់ប្រវត្តិសាស្ត្រជារបស់ខ្លួនយូរលង់ណាស់មកហើយ ដែលធ្វើឱ្យអារ្យធម៌របស់ខ្លួនបន្តខ្ពង់ខ្ពស់រឹងមាំ នាសម័យកាល ចក្រភព​អង្គរ ដែលត្រូវបានគេសន្មតថាជាយុគ្គសម័យមាស ។ <ref> Āṃng Jūlān (1998) [https://books.google.com.kh/books?id=wsI0AAAAMAAJ&q=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B8%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B8%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjmx6Xjl_zwAhXN63MBHS4-C-AQ6AEwAnoECAYQAw Qaṅgar (qatīt - paccuppann - qanākat)], Publisher: Rāja Raṭṭhābhipāl Kambujā, Original from the University of Michigan p.290 </ref> == ស្ថាបត្យកម្ម​ដែលទ្រង់បានកសាង == * [[ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង]] (912 A.D) ប្រាសាទមួយនេះឧទ្ទិសជូន ព្រះមាតាបិតា របស់អង្គ ប្រសាទមួយនេះត្រូវបានក្សត្រសោយរាជជាបន្តបន្ទាប់សាងបញ្ចប់ក្នុងឆ្នាំ (948 A.D) ។ <ref> Helen Ibbitson Jessup, Sāramandīr Jāti Kambujā (2006) [https://books.google.com.kh/books?id=eiQWAQAAIAAJ&q=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B8%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84&dq=%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%91%E1%9E%94%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B8%E1%9E%85%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjmx6Xjl_zwAhXN63MBHS4-C-AQ6AEwAXoECAUQAw Chefs d'œuvre du Musée national du Cambodge], Publisher: Friends of Khmer Culture p.112 [[ISBN]]: 9995083604 </ref> * [[ប្រាសាទក្រវាន់]] (921 A.D) == សេចក្ដីជំរាប == មានមតិរបស់លោកបណ្ឌិតផ្នែកសិលាចរិកមួយ លើកឡើងថា «វម៌្ម» មាននៅលើសិលាចារឹកភាសាខ្មែរយ៉ាងច្រើន អ្នកប្រាជ្ញបារាំងបានអានថា varmma ដែរ។ ប៉ុន្តែ នៅពេលគេបកប្រែ ឬពន្យល់ជា ភាសាបារាំង គេសរសេរជា varman វម៌ន/ វរ្ម័ន វិញ។ បើយើងលើកតម្កើងឯកសារក្នុងស្រុក ហេតុអ្វីបានមិនគាំទ្រ សំណេររបស់ដូនតាថា «...វម៌្ម»? ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានក្រុមសិក្សាពាក្យសំស្ក្រឹត ជាន់ខ្ពស់ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ យកមកប្រើ ជាឈ្មោះផ្លូវការណ៍ នៃការសិក្សាទូទៅ ដោយទទួលស្គាល់ដោយក្រុម ប្រវិត្តវិទូខ្មែរជាន់ខ្ពស់ របស់សាលាបារាំងចុងបូព៌ា (École Française d'Extrême-Orient) ដែលហៅកាត់ថា (E.F.E.O) ដែលយកលំនាំតាមឈ្មោះព្រះបាទនរោត្តម ដែលមានព្រះនាមសរសេរថា "នរោត្ដមវរ្ម័ន" ដែលសរសេរឡើងក្នុងឆ្នាំ 1903 ដោយបែបនេះហើយទើបពាក្យ (វរ្ម័ន) មានប្រើប្រាសរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ដែលមានសរសេរក្នុងក្រាំងសៀវភៅនានា ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរ ដោយសម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត មកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ គួរបញ្ចាក់ផងដែរថា មុនការចេះអានសំស្ក្រឹតរបស់លោកបណ្ឌិត កម្ពុជាមានក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់នៃភាសាសំស្ក្រឹតរួចទៅហើយ ម៉្យាងវិញទៀត អ្នកសិក្សាជន់ខ្ពស់ពីមុនៗ មានដូចជា៖ ក្រុមជំុនំទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរ នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ លោក កេងវ៉ាន់សាក់, លោក ត្រឹងងា ដែលសុទ្ធតែជាអ្នកសឹក្សាជាន់ខ្ពស់ មិនដែលតិះទាន និងលើកការអនុម័ត សំរេចការយល់ឃើញណាមួយ ដោយមិនមានការបោះឆ្នោតឯកភាព ក្នុងអង្គប្រជុំនៃបណ្ឌិតសភាអក្សរសាស្ត្ររបស់កម្ពុជានោះទេ ។<ref> Prasoersūrisǎkti (Jum Mau) (Ukñā.) (1947) [https://books.google.com/books/about/Eka_Sahasrar%C4%81tr%C4%AB.html?id=SzXRAAAAMAAJ Eka Sahasrarātrī: muay bǎn muay yáp, Volume 12], Contributors: Cambodia. Bibliothèque Royale, Cambodia. Institut Bouddhique, Publisher: Cambodia Royal Library, Original from the University of Michigan </ref> '''ដូចនេះ ៖''' ប្រហែលជាលោក បណ្ឌិតមានការយល់ច្រឡំ រវាងការប្រើតួអក្សរ សំស្ក្រឹត និង តួអក្សរខ្មែរ បញ្ចុប្បន្ន ដែលមានន័យថា បើលោកបណ្ឌិត ចង់ឱ្យមានការប្រើពាក្យ (វម្ម៌) ជាពាក្យប្រើប្រាសទូទៅផ្លូវការណ៍ លោកបណ្ឌិត ត្រូវស្នើសុំសភាអក្សរសាស្ត្រជាតិកម្ពុជា លប់អក្សរក្រមកម្ពុជា ដែលមានព្យញ្ជនៈ ៣៣តួ ពី ក ដល់ អ និង ស្រៈ ទាំងអស់ចេញ ពីកម្មវិធីសិក្សារបស់រដ្ឋជាមុនសិន បន្ទាប់មកត្រូវស្នើសុំអង្គព្រះមហាក្សត្រ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា ទាត់ចោលនូវស្នាដៃរបស់អ្នកចងក្រងពីមុន ជាមុនសិន ទើបលោកបណ្ឌិតអាចយក ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យសំស្ក្រឹតទាំងអស់ មកជំនួស ព្យញ្ជនៈ និង ស្រៈ នៃពាក្យ ខេមរៈភាសាបាន ហើយលោកបណ្ឌិត ត្រូវពន្យល់ពីរបៀបប្រកបពាក្យចំនួនរាប់លាន ដែលបានចងក្រងដោយ សម្ដេចសង្ឃរាជជួនណាត ក្នុងទម្រង់ជាសំស្ក្រឹត បន្ទាប់មក លោកបណ្ឌិត ត្រូវបង្កើតការប្រកបទាក់ទង និង ពាក្យចំនួនរាប់លានទៀត នៃក្រុមពាក្យរបស់ជនជាតិភាគតិចកម្ពុជា ដែលមានដូចជា៖ កួយ ភ្នង ចារាយ ល-។ មានសព្វគ្រប់ដូចការរៀបរាប់ខាងលើនេះហើយ ទើបលោកបណ្ឌិតអាចធ្វើការផ្លាសប្ដូរ នូវអ្វីដែលលោកបណ្ឌិតយល់ឃើញនេះ ។ បុរាណាចារ្យ លោកតែងលើកឡើងនៃពាក្យមួយថា (ពេក) ។ == ចំណារពន្យល់ == សិក្សាពាក្យ (វម្ម៌) ដែលជាពាក្យដើមនៃសិលាចរឹកសំស្ក្រឹត ដែលត្រូវបានប្រែសម្រួលជាពាក្យ (វរ្ម័ន) ដោយក្រុមសិក្សាជាន់ខ្ពស់ភាសាសំស្ក្រឹត នៃក្រុមបុរាណាចារ្យ ក្នុងរាជព្រះបាទនរោត្ដម ហើយក្រុមប្រវត្តិវិទូបារាំងបានយកទៅប្រែជាភាសាបារាំងនៃពាក្យ Varman ។ ហេតុអ្វីត្រូវហៅពាក្យ វម្ម៌ នេះថា (វ-ម័ន) ពីព្រោះពាក្យនេះត្រូវបានក្រុមបេសកជនចិន ហៅស្ដេចខ្មែរ ជំនាន់នគរភ្នំ នៃកន្ទុយពាក្យ ម្ម៌ នេះហៅថា "ម័ន" តាំងពីស.វទី៣ ឬ ស.វទី៥ មកម៉្លេះ ចំណែកឯជើងព្យញ្ជនៈ ម "្ម" គ្រាន់តែរបៀបដែលគេសរសេរដើម្បីសង្កត់ពាក្យទាញសូរសម្លេងប៉ុនណោះ ដោយពាក្យថ្មីៗ កាន់តែកើតឡើងច្រើនឡើងៗ តាមរយៈការមកដល់របស់ពួកអុឺរ៉ុប ដូចនេះកម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើបដិវឌ្ឍន៍អក្សរខ្មែរ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការប្រកប និង ការអាន ។ ហេតុអ្វីពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" នៅចន្លោះកណ្ដាល ពីព្រោះ ព្យញ្ជនៈ វ និងចាប់ទាញយក ព្យញ្ជនៈ ន យកមកប្រកបចូលគ្នា ហៅថា (វ៉ន) ម័ ដូចនេះហើយ ក្រុមសិក្សាអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ត្រូវបន្ថែម ព្យញ្ជនៈ "រ" ដើម្បីបំបែកការទាញប្រកប ។ រហូតដល់ពាក្យ (វរ្ម័ន) ត្រូវបានប្រើប្រាសជាងមួយរយឆ្នាំ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។ == ឯកសារយោង == {{reflist}} == មើលផងដែរ == * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[អាណាចក្រខ្មែរ]] * [[សម័យមហានគរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} == តំណភ្ជាប់ រជ្ជកាលគ្រងរាជ == {{S-start}} {{S-hou|''(គ.ស ០០០-៩២៥)''}} {{Succession box|before= [[យសោវរ្ម័នទី១]]|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិនកម្វុជទេឝ]][[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលមហានគរ]]|years='''គ.ស ៩១០–៩២២'''|after=[[ឥសានវរ្ម័នទី២]]}} {{S-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជទេឝ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជយវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលអង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សមហានគរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] {{Cambodia-royal-stub}} a2rmzuesrp6ma5qdcdw4r9r5cwsbw0u 0 49604 340787 333574 2026-09-22T15:47:25Z ~2026-51329-95 53095 /* */ 340787 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = Trapang Mtes FC | fullname = Trapang Mtes Football Club | image = [[File:TrapangMtes FC.png|thumb|]] | image_size = 300px | founded = 2022 | nickname = TPM | ground = [[Trapang Mtes Stadium|TPM Stadium]] | capacity = | chairman = [[Mengkeang]] | manager = [[Mengkeang]] | league = [[Trapang Mtes Village]] | position = 2nd of 8 | pattern_la2 = _visakha2022a | pattern_b2 = _visakha2022a | pattern_ra2 = _visakha2022a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''Trapang Mtes Football Team''' ({{lang-km|ក្រុមបាល់ទាត់យុវជនត្រពាំងម្ទេស}}), បង្កើតឡើងដើម្បីលើកមុខមាត់អ្នកភូមិត្រពាំងម្ទេស នឹង តំណាងឲ្យភូមិ [[ត្រពាំងម្ទេស]] ផងដែរ![[Mengkeang]] ==Player== {{Fs start}}{{Fs player|other=|no=22|pos=GK|nat=CAM|name=[[ធឿន ដាវីត]]}} {{Fs player|other=[[Captain (association football)|Captain]]|no=27|pos=DF|nat=Cambodia|name=[[ឌុយ ម៉េងគាង]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=12|pos=DF|nat=CAM|name=[[គុំ វិចិត្រ]]}} {{Fs player|other=|no=77|pos=MF|nat=CAM|name=[[ទ្រី វ៉ាន់សាក់]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=47|pos=DF|nat=CAM|name=[[គុម រស្មី]]}} {{Fs player|other=|no=66|pos=DF|nat=CAM|name=[[គុំ វាសនា]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=29|pos=MF|nat=CAM|name=[[សៀម សុខនី]]}} {{Fs player|other=|no=14|pos=FW|nat=CAM|name=[[ហៀង ហាក់]]}} {{Fs player|other=|no=79|pos=DF|nat=CAM|name=[[ធឿន សេងហួយ]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|other=|no=10|pos=FW|nat=CAM|name=[[គុំ ឧត្តមុន្នី]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=99|pos=FW|nat=CAM|name=[[ធឿន សេងហី]]}} {{Fs end}} gk6aj8qekpjckdq4b7j3ea45j6xjp1s 340788 340787 2026-09-22T15:50:33Z Ycn168 53096 /* */ 340788 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = Trapang Mtes FC | fullname = Trapang Mtes Football Club | image = [[File:TrapangMtes FC.png|thumb|]] | image_size = 300px | founded = 2022 | nickname = TPM | ground = [[Trapang Mtes Stadium|TPM Stadium]] | capacity = | chairman = [[Mengkeang]] | manager = [[Mengkeang]] | league = [[Trapang Mtes Village]] | position = 2nd of 8 | pattern_la2 = _visakha2022a | pattern_b2 = _visakha2022a | pattern_ra2 = _visakha2022a | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''Trapang Mtes Football Team''' ({{lang-km|ក្រុមបាល់ទាត់យុវជនត្រពាំងម្ទេស}}), បង្កើតឡើងដើម្បីលើកមុខមាត់អ្នកភូមិត្រពាំងម្ទេស នឹង តំណាងឲ្យភូមិ [[ត្រពាំងម្ទេស]] ផងដែរ![[Mengkeang Duy]] ==Player== {{Fs start}}{{Fs player|other=|no=22|pos=GK|nat=CAM|name=[[ធឿន ដាវីត]]}} {{Fs player|other=[[Captain (association football)|Captain]]|no=27|pos=DF|nat=Cambodia|name=[[ឌុយ ម៉េងគាង]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=12|pos=DF|nat=CAM|name=[[គុំ វិចិត្រ]]}} {{Fs player|other=|no=77|pos=MF|nat=CAM|name=[[ទ្រី វ៉ាន់សាក់]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=47|pos=DF|nat=CAM|name=[[គុម រស្មី]]}} {{Fs player|other=|no=66|pos=DF|nat=CAM|name=[[គុំ វាសនា]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=29|pos=MF|nat=CAM|name=[[សៀម សុខនី]]}} {{Fs player|other=|no=14|pos=FW|nat=CAM|name=[[ហៀង ហាក់]]}} {{Fs player|other=|no=79|pos=DF|nat=CAM|name=[[ធឿន សេងហួយ]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|other=|no=10|pos=FW|nat=CAM|name=[[គុំ ឧត្តមុន្នី]]}} {{Fs player|other=|no=|pos=|nat=|name=}} {{Fs player|other=|no=99|pos=FW|nat=CAM|name=[[ធឿន សេងហី]]}} {{Fs end}} 3k9d9ori0wxmbrc0d17gand0isig23m 0 51531 340785 313818 2026-09-22T15:39:21Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 340785 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kalki_avatar_idol_in_rani_ki_vav_patan.jpg|រូបភាពតូច|សិល្បៈឥណ្ឌាខាងជើងបុរាណ]] {{about|អវតារព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុមុខសេះ|ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ|ហយគ្រីវៈអវលោកិតេស្វារ}} {{ទំព័រគំរូ:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ}}   '''កល្ហិន''' ( សំស្ក្រឹត: कल्की, Kalki, កាលគី ) ហៅផងដែរថា '''Kalkin(कल्कन्)''', <ref name="Brockington1998p287">{{Cite book|author=J. L. Brockington|title=The Sanskrit Epics|url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C|year=1998|publisher=BRILL Academic|isbn=90-04-10260-4|pages=287–288 with footnotes 126–127}}</ref> គឺជា [[អវតាទាំង ១០|អវតា]] ទីដប់ និងចុងក្រោយនៃ [[ព្រះវិស្ណុ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|របស់ហិណ្ឌូ]] ។ យោងតាមលោក Vaishnava cosmology Kalki ត្រូវបានកំណត់ថានឹងបង្ហាញខ្លួននៅចុងបញ្ចប់នៃ [[កលិយុគ]] ដែលជាអាយុចុងក្រោយនៃអាយុទាំងបួននៅក្នុងវដ្តនៃអត្ថិភាព ( ''ក្រិត'' ) ។ ការមកដល់របស់ទ្រង់នឹងសម្គាល់ការបញ្ចប់នៃកាលីយូហ្គា ហើយប្រកាសអំពីការចាប់ផ្តើមនៃ សត្យាយុគ ដែលជាយុគដ៏មានគុណធម៌បំផុត មុនពេលការរំលាយចក្រវាឡជាទីបំផុត ( មហាប្រលយ ) ។ <ref name="Brockington1998p287" /> [[ឯកសារ:Kalki painting.jpg|រូបភាពតូច|សិល្បៈឥណ្ឌាខាងត្បូងបុរាណ]] [[ឯកសារ:Dasavataralu - Kalki avatar of Lord Vishnu on Sri Venkateshwara temple, Guntur.jpg|រូបភាពតូច|សិល្បៈឥណ្ឌាខាងត្បូងសហសម័យ]] កល្ហិនជា [[អវតារ|​អវតារ]] ដែល​នឹង​មាន​ជីវិត​រស់​ឡើង​វិញ ដោយ​ការ​បញ្ចប់​នូវ​ធម៌​ដ៏​ងងឹត​បំផុត​នៃ ​ធម៌ (សេចក្តី​មិន​ទៀង) និង​ការ​ស្ដារ​នូវ [[ព្រះធម៌|​ធម៌]] (សុចរិត)។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជិះ​សេះ​ស​ឈ្មោះ​ទេវតាត ហើយ​កាន់​ដាវ​ដ៏​កាច​សាហាវ។ ការបង្ហាញរបស់ កល្ហិន មានភាពខុសប្លែកគ្នានៅទូទាំង Puranas ផ្សេងៗគ្នា ហើយការនិទានរឿងរបស់គាត់ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រពៃណីផ្សេងទៀតផងដែរ រួមទាំង កលចក្រ -តន្ត្រ នៃព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ <ref name="Lopez2015p202">{{Cite book|author=Donald S. Lopez Jr.|title=Buddhism in Practice|url=https://books.google.com/books?id=zaC4CgAAQBAJ&pg=PA202|year=2015|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-8007-2|pages=202–204}}</ref> <ref name="Perry2017p220">{{Cite book|author=Perry Schmidt-Leukel|title=Religious Pluralism and Interreligious Theology: The Gifford Lectures|url=https://books.google.com/books?id=ir3zDQAAQBAJ&pg=PT221|year=2017|publisher=Orbis|isbn=978-1-60833-695-1|pages=220–222}}</ref> <ref name="Dahla2006p90">[a] {{Cite book|author=Björn Dahla|title=Exercising Power: The Role of Religions in Concord and Conflict|url=https://books.google.com/books?id=i_rWAAAAMAAJ|year=2006|publisher=Donner Institute for Research in Religious and Cultural History|isbn=978-952-12-1811-8|pages=90–91}}, '''Quote:''' "(...) the Shambala-bodhisattva-king [Cakravartin Kalkin] and his army will defeat and destroy the enemy army, the barbarian Muslim army and their religion, in a kind of Buddhist Armadgeddon. Thereafter Buddhism will prevail.";<br /><br />[b] {{Cite book|author=David Burton|title=Buddhism: A Contemporary Philosophical Investigation|url=https://books.google.com/books?id=phddDgAAQBAJ&pg=PT193|year=2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-83859-7|page=193}}<br /><br />[c] {{Cite book|author=Johan Elverskog|title=Islam and Tibet: Interactions Along the Musk Routes|url=https://books.google.com/books?id=ZfWXIfbynwYC&pg=PA293|year=2011|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-6956-2|pages=293–310}}</ref> និង អត្ថបទ សិខ ។ <ref name="Rinehart2011p29">{{Cite book|author=Rinehart|year=2011|title=Debating the Dasam Granth|pages=29–30|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975506-6|url=https://books.google.com/books?id=58AVDAAAQBAJ}}</ref> == និរុត្តិសាស្ត្រ == ឈ្មោះ កាលគី (Kalki) មកពី ''កាល'' ដែលមានន័យថា "ពេលវេលា" ( [[កលិយុគ]] ) ។ <ref name="Klostermaier2006p75">{{Cite book|year=2006|title=Mythologies and Philosophies of Salvation in the Theistic Traditions of India|page=75|isbn=978-0-88920-743-1|url=https://books.google.com/books?id=CFQ9DgAAQBAJ}}</ref> ពាក្យដើមអាចជា កក៌ិ ( ''ពណ៌ស'' ពីសេះ) ដែលប្តូរទៅជា កាលគិ ។ សំណើនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយសាត្រាស្លឹករឹត ''មហាភារត'' ពីរកំណែ (ឧ. សាត្រាស្លឹករឹត G3.6) ដែលត្រូវបានរកឃើញ ដែលជាកន្លែងដែលខគម្ពីរសំស្ក្រឹតដាក់ឈ្មោះ incarnation ទៅជា កក៌ិ ។ <ref name="Brockington1998p287"/> == ការពិពណ៌នា == === អត្ថបទហិណ្ឌូ === កល្ហិន គឺជា ''អវតារ'' របស់ព្រះវិស្ណុ។ [[អវតារ|អវតា]] មានន័យថា "តំណពូជ" ហើយសំដៅទៅលើតំណពូជនៃទេវភាពចូលទៅក្នុងពិភពសម្ភារៈនៃអត្ថិភាពរបស់មនុស្ស។ កល្ហិន បង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង ''[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|មហាភារត]]'' ។ <ref name="Hiltebeitel2011p104">{{Cite book|author=Alf Hiltebeitel|title=Reading the Fifth Veda: Studies on the Mahābhārata - Essays by Alf Hiltebeitel|url=https://books.google.com/books?id=lLfHSOWKB-sC&pg=PA531|year=2011|publisher=BRILL Academic|isbn=978-90-04-18566-1|pages=89–110, 530–531}}</ref> Garuda Purana រាយបញ្ជី [[អវតាទាំង ១០|មនុស្សចំនួនដប់]] ដោយ កល្ហិន គឺជាមនុស្សចុងក្រោយ។ <ref>{{Cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|author=Gopal|year=1990|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/73 73]|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអវតារដែលលេចឡើងនៅចុងបញ្ចប់នៃ កលិយុគ ។ គាត់បញ្ចប់ដំណាក់កាលដ៏ងងឹត អាប់អួរ និងវឹកវរបំផុតនៃកលិយុគ ដើម្បីដក ''អធម៌'' និងសត្យា យុគ ខណៈជិះសេះសជាមួយដាវដ៏កាចសាហាវ។ <ref name="Doniger1999p629">{{Cite book|author=Wendy Doniger|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA629|year=1999|publisher=Merriam-Webster|isbn=978-0-87779-044-0|page=629}}</ref> គាត់ចាប់ផ្តើមវដ្តថ្មីនៃពេលវេលា។ <ref>{{Cite book|author=Ludo Rocher|title=Time and Temporality in the Ancient World|url=https://books.google.com/books?id=It9KMklf4R4C&pg=PA91|date=22 March 2004|publisher=UPenn Museum of Archaeology|isbn=978-1-931707-67-1|pages=91–93}}</ref> ទ្រង់​ត្រាស់​ថា​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជា​អ្នក​ចម្បាំង​ក្នុង​ភោជនាណៈ ។ <ref name="Doniger1999p629" /> វាត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង Puranas ថា Chiranjivis អមតៈនឹងជួយគាត់ក្នុងដំណាក់កាលផ្សេងៗនៃជីវិតរបស់គាត់។ <ref>{{Cite web |date=2024-06-26 |title=7 Chiranjeevis: The Immortals Who Will Assist Kalki In Ending Kali Yuga |url=https://www.timesnownews.com/spiritual/7-chiranjeevis-the-immortals-of-hinduism-who-will-assist-kalki-in-ending-kali-yuga-article-111290266 |access-date=2024-06-29 |website=Times Now |language=en}}</ref> អត្ថបទ​តូច​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា Kalki Purana គឺ​ជា​អត្ថបទ​ថ្មីៗ ដែល​ទំនង​ជា​ត្រូវ​បាន​តែង​នៅ​ក្នុង Bengal ។ ការណាត់ជួប floruit របស់វាគឺសតវត្សទី 18 ។ {{Sfn|Rocher|1986}} Wendy Doniger កំណត់កាលបរិច្ឆេទអំពីទេវកថា កល្ហិន ដែលមានផ្ទុក ''Kalki Purana'' ដល់ចន្លោះឆ្នាំ 1500 និង 1700 គ.ស.។ <ref>{{Cite book|year=1988|title=Textual Sources for the Study of Hinduism|page=5|isbn=978-0-7190-1867-1|url=https://books.google.com/books?id=KtZRAQAAIAAJ&pg=PA5}}</ref> នៅក្នុង ''Kalki Purana'', កល្ហិន កើតនៅក្នុងគ្រួសាររបស់ Vishnuyashas និង Sumati នៅក្នុងភូមិមួយដែលមានឈ្មោះថា សម្ពល, <ref>{{Cite book|last=Kirk|first=James A.|url=https://books.google.com/books?id=aUwqAAAAYAAJ|title=Stories of the Hindus: An Introduction Through Texts and Interpretation|date=1972|publisher=Macmillan|isbn=978-0-02-563230-1|pages=239|language=en}}</ref> នៅថ្ងៃទីដប់បីក្នុងអំឡុងពេលពីរសប្តាហ៍នៃព្រះច័ន្ទ waxing ។ កាលនៅក្មេង គាត់ត្រូវបានបង្រៀនគម្ពីរបរិសុទ្ធលើប្រធានបទដូចជា ''[[ព្រះធម៌|ធម៌]] កម្ម អថ៌ ជញាន'' ហើយទទួលការបណ្តុះបណ្តាលយោធាក្រោមការយកចិត្តទុកដាក់របស់ [[រាមសូរ្យ|បរសុរាម]] (ការចាប់បដិសន្ធិទី ៦ របស់ព្រះវិស្ណុ)។ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-kalki-purana-english|title=The Kalki Purana— English|pages=28}}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន កល្ហិន ថ្វាយបង្គំ [[ព្រះសិវៈ]] ដែលពេញចិត្តនឹងការលះបង់ហើយផ្តល់ឱ្យគាត់ជាថ្នូរនឹងសេះសទេវៈមួយឈ្មោះទេវតាតា (ការបង្ហាញរបស់ [[គ្រុឌ|គរុឌ]] ) ដែលជាដាវដ៏មានឥទ្ធិពលដែលដៃរបស់វាគ្របដណ្ដប់ដោយគ្រឿងអលង្ការហើយសេកឈ្មោះ សុក ដែលជា អ្នកដឹងទាំងអស់; អតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល និងអនាគតកាល។ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-kalki-purana-english|title=The Kalki Purana— English|pages=33–34}}</ref> គ្រឿង​ផ្សេងៗ​ក៏​ត្រូវ​ប្រគល់​ឲ្យ​ដោយ [[ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)|​ទេវៈ]] [[ទេវី|ទេវ]] ​លោក​ដ៏​វិសុទ្ធ និង​ស្តេច​សុចរិត​ដទៃ​ផង​ដែរ។ គាត់បានប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពអាក្រក់ ហើយនៅក្នុងសង្គ្រាមជាច្រើន បញ្ចប់អំពើអាក្រក់ ប៉ុន្តែមិនបញ្ចប់អត្ថិភាពឡើយ។ កល្ហិន ត្រឡប់ទៅ សម្ពល, សម្ពោធ ''យុគ'' ថ្មីសម្រាប់ការល្អ, ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ វៃគន្ធ ។ {{Sfn|Rocher|1986}} នៅក្នុង ''Kalki Purana'' មានការលើកឡើងអំពីទីក្រុង [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] មួយដែលអ្នកស្រុកមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ ''ព្រះធម៌'' (មិនគោរពបូជា [[ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)|ទេវៈ]] ដូនតា និងមិនប្រកាន់វណ្ណៈ) ដែលកលគីប្រយុទ្ធនិងច្បាំងឈ្នះ។ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-kalki-purana-english|title=The Kalki Purana— English|pages=172}}</ref> ក្នុង​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា ''កលចក្រតន្ត្រ ,'' ស្ដេច​សុចរិត ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា កល្ហិន (កលគីន ពន្លឺ​ព្រះ​ចៅអធិការ) ដែល​គង់​នៅ​ក្នុង ​សាម្មុ។ មាន កល្ហិន ជាច្រើននៅក្នុងអត្ថបទនេះ ការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងព្រៃផ្សៃ ការបៀតបៀន និងភាពវឹកវរ។ កល្ហិន ចុងក្រោយត្រូវបានគេហៅថា "Rudra Cakrin" ហើយត្រូវបានគេព្យាករណ៍ថានឹងបញ្ចប់ភាពចលាចលនិងការថយចុះដោយការប្រមូលផ្តុំកងទ័ពដ៏ធំមួយដើម្បីលុបបំបាត់កងទ័ពព្រៃផ្សៃ។ <ref name="Lopez2015p202" /> <ref name="Perry2017p220" /> <ref>{{Cite web |title=Urban Hammar. - Studies in The Kalacakra Tantra - A History of The Kalacakra in Tibet and A Study of The Concept of Adibuddha, The Fourth Body of The Buddha and The Supreme Un-Changing PDF {{!}} PDF {{!}} Tibetan Buddhism {{!}} Vajrayana |url=https://www.scribd.com/document/456921039/Urban-Hammar-Studies-in-the-Kalacakra-Tantra-A-History-of-the-Kalacakra-in-Tibet-and-a-Study-of-the-Concept-of-Adibuddha-the-Fourth-Body-of-the |access-date=2021-10-06 |website=Scribd |language=en}}</ref> អត្ថបទនោះចែងថា សង្រ្គាមដ៏អស្ចារ្យមួយ ដែលនឹងរួមបញ្ចូលកងទ័ពទាំងហិណ្ឌូ និងពុទ្ធសាសនិក នឹងបំផ្លាញកងកម្លាំងដ៏ព្រៃផ្សៃ។ <ref name="Lopez2015p202" /> <ref name="Perry2017p220" /> <ref name="Dahla2006p90"/> នេះទំនងជាត្រូវបានខ្ចីពីសាសនាហិណ្ឌូទៅព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសារតែការមកដល់នៃនគរឥស្លាមពីខាងលិចទៅខាងកើតដែលភាគច្រើនតាំងទីលំនៅនៅ [[ទីបេ|ទីបេខាងលិច]] [[អាស៊ីកណ្ដាល|អាស៊ីកណ្តាល]] និង ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ <ref>{{Cite book|date=2015|title=Buddhism in Practice|url=https://library.villanova.edu/Find/Record/554047/TOC|page=203}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sopa |first=Lhundub |title=The Wheel of Time: Kalachakra in Context |url=https://www.goodreads.com/book/show/258363.The_Wheel_of_Time |pages=83 to 84, with note 4}}</ref> យោងតាមលោក Donald Lopez - សាស្រ្តាចារ្យនៃការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា កល្ហិន ត្រូវបានគេព្យាករណ៍ថានឹងចាប់ផ្តើមវដ្តថ្មីនៃយុគសម័យដ៏ល្អឥតខ្ចោះដែល "ព្រះពុទ្ធសាសនានឹងរីកចម្រើន មនុស្សនឹងរស់នៅបានយូរ ជីវិតរីករាយ និងសេចក្តីសុចរិតនឹងសោយរាជ្យ" ។ <ref name="Lopez2015p202" /> អត្ថបទនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកាលប្បវត្តិនៃគំនិត កល្ហិន ពីក្រោយសតវត្សទី 7 ប្រហែលជាសតវត្សទី 9 ឬ 10 ។ <ref name="JIN2017p49">{{Cite book|title=Islam|url=https://books.google.com/books?id=Q-PzDQAAQBAJ&pg=PA49|year=2017|isbn=978-90-474-2800-8|pages=49–52}}</ref> Lopez បញ្ជាក់ថា អត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាទំនងជាបានខ្ចីវាពីអត្ថបទវេឌីហិណ្ឌូ។ <ref name="Lopez2015p202"/> <ref name="Perry2017p220"/> អ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតដូចជា Yijiu Jin បាននិយាយថាអត្ថបទនេះមានប្រភពដើមនៅអាស៊ីកណ្តាលក្នុងសតវត្សទី 10 ហើយអក្សរសិល្ប៍ទីបេបានយកកំណែរបស់វានៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប្រហែលឆ្នាំ 1027 នៃគ។ <ref name="JIN2017p49" /> === អត្ថបទ សិខ === ការចាប់កំណើត កល្ហិន លេចឡើងនៅក្នុងអត្ថបទ សិខ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនៅក្នុង Dasam Granth ដែលជាអត្ថបទដែលត្រូវបានសន្មតថាជាប្រពៃណីរបស់ Guru Gobind Singh ។ <ref name="Rinehart2011p29"/> <ref>{{Cite book|first=W.H.|last=McLeod|year=2003|title=Sikhs of the Khalsa: A history of the Khalsa Rahit|pages=149–150|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565916-0|url=https://books.google.com/books?id=HIrXAAAAMAAJ}}</ref> ផ្នែក ''Chaubis Avatar'' (24 incarnations) និយាយអំពី Sage Matsyanra ដែលពិពណ៌នាអំពីរូបរាងរបស់ Vishnu incarnation ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់ លោភលន់ អំពើហឹង្សា និងភាពល្ងង់ខ្លៅ។ វារួមបញ្ចូល កល្ហិន ដែលជាការចាប់បដិសន្ធិទីម្ភៃបួន ដើម្បីដឹកនាំសង្រ្គាមរវាងកម្លាំងនៃសេចក្តីសុចរិត និងសេចក្តីទុច្ចរិត។ <ref>{{Cite book|last=Purnima Dhavan|title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699-1799|url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC|year=2011|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-975655-1|pages=1 55–157, 186 note 32}}</ref> == មនុស្សដែលអះអាងថាជា កល្ហិន == * Mirza Ghulam Ahmad ស្ថាបនិកនៃចលនា Ahmadiyya បានអះអាងថាជា កល្ហិន អវតា ក៏ដូចជា Mahdi ផងដែរ។ <ref>{{Cite book|author=Juergensmeyer|url=https://books.google.com/books?id=lQMurMhRtfIC&pg=PA520|title=Oxford Handbook of Global Religions|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-513798-9|location=Oxford|page=520}}</ref> * នៅក្នុង [[ជំនឿបាហៃ|ជំនឿ បាហៃ]] បាហាអ៊ុលឡា ត្រូវបានកំណត់ថាជា កល្ហិន ក៏ដូចជាអ្នកនាំសារប្រោសលោះដែលបានព្យាករណ៍របស់ព្រះជាម្ចាស់នៅចុងបញ្ចប់នៃពិភពលោក ដូចដែលបានអះអាងនៅក្នុងសាសនា Bábí សាសនាយូដា ( Mashiach ) គ្រិស្តសាសនា ( ព្រះមេស្ស៊ី ) សាសនាអ៊ីស្លាម ( Masih និង Mahdi ។ ) ពុទ្ធសាសនា ( Matreya ) សាសនា Zoroastrian (Shah Bahram) និងសាសនាផ្សេងៗទៀត។ <ref>{{Cite book|author=Effendi|title=God Passes By|publisher=Baha'i Publishing Trust|page=94}}</ref> <ref name="Bassuk1987p146">{{Cite book|author=Bassuk|url=https://books.google.com/books?id=k3iwCwAAQBAJ&pg=PA146|title=Incarnation in Hinduism and Christianity: The Myth of the God-Man|publisher=Palgrave Macmillan|year=1987|isbn=978-1-349-08642-9|pages=146–147}}</ref> <ref>{{Cite book|author=Robertson|url=https://books.google.com/books?id=fTiZY_5wlJ4C&pg=PA62|title=Tough Guys and True Believers: Managing authoritarian men in the psychotherapy room|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-1-136-81774-8|pages=62–63}}</ref> * Kalki Bhagawan កើត Vijaykumar Naidu កើតនៅថ្ងៃទី 7 ខែមីនាឆ្នាំ 1949 ស្ថាបនិកនៃសាកលវិទ្យាល័យ Oneness ។ <ref>{{Cite book|author=Lewis|url=https://books.google.com/books?id=KisRDAAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of New Religious Movements|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=9780190611521|page=409}}</ref> * Samael Aun Weor ស្ថាបនិកនៃចលនា Universal Christian Gnostic Movement។ <ref>{{Cite web |title=Who is Samael Aun Weor? |url=http://www.samael.org/idiomas/ingles/paginas/1_quien_samael/quien_samael.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703123634/http://samael.org/idiomas/ingles/paginas/1_quien_samael/quien_samael.htm |archive-date=3 July 2017 |access-date=25 December 2017 |website=Samael.org |archivedate=3 កក្កដា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703123634/http://samael.org/idiomas/ingles/paginas/1_quien_samael/quien_samael.htm }}</ref> * Riaz Ahmed Gohar Shahi នៃ Kalki Avatar Foundation ។ <ref>{{Cite book|author=Sikand|title=Pseudo-messianic movements in contemporary Muslim South Asia|publisher=Global Media Publications|year=2008|page=100}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)|ព្រះវិស្ណុមុខសេះ]] * [[ហយគ្រីវៈអវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ]] * [[ព្រះអស្វិន​កុមារ|ព្រះទេពបុត្រកូនភ្លោះមុខសេះ]] * [[យមទូតមុខសេះមុខគោ]] {{commons category}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះវិស្ណុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអវលោកិតេស្វារ]] qg071dzs74g6yfab7dvjhnpqu27isa6 340786 340785 2026-09-22T15:43:18Z Sreynaree1986 47227 /* សូមមើលផងដែរ */ 340786 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Kalki_avatar_idol_in_rani_ki_vav_patan.jpg|រូបភាពតូច|សិល្បៈឥណ្ឌាខាងជើងបុរាណ]] {{about|អវតារព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុមុខសេះ|ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ|ហយគ្រីវៈអវលោកិតេស្វារ}} {{ទំព័រគំរូ:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ}}   '''កល្ហិន''' ( សំស្ក្រឹត: कल्की, Kalki, កាលគី ) ហៅផងដែរថា '''Kalkin(कल्कन्)''', <ref name="Brockington1998p287">{{Cite book|author=J. L. Brockington|title=The Sanskrit Epics|url=https://books.google.com/books?id=HR-_LK5kl18C|year=1998|publisher=BRILL Academic|isbn=90-04-10260-4|pages=287–288 with footnotes 126–127}}</ref> គឺជា [[អវតាទាំង ១០|អវតា]] ទីដប់ និងចុងក្រោយនៃ [[ព្រះវិស្ណុ]] [[ហិណ្ឌូសាសនា|របស់ហិណ្ឌូ]] ។ យោងតាមលោក Vaishnava cosmology Kalki ត្រូវបានកំណត់ថានឹងបង្ហាញខ្លួននៅចុងបញ្ចប់នៃ [[កលិយុគ]] ដែលជាអាយុចុងក្រោយនៃអាយុទាំងបួននៅក្នុងវដ្តនៃអត្ថិភាព ( ''ក្រិត'' ) ។ ការមកដល់របស់ទ្រង់នឹងសម្គាល់ការបញ្ចប់នៃកាលីយូហ្គា ហើយប្រកាសអំពីការចាប់ផ្តើមនៃ សត្យាយុគ ដែលជាយុគដ៏មានគុណធម៌បំផុត មុនពេលការរំលាយចក្រវាឡជាទីបំផុត ( មហាប្រលយ ) ។ <ref name="Brockington1998p287" /> [[ឯកសារ:Kalki painting.jpg|រូបភាពតូច|សិល្បៈឥណ្ឌាខាងត្បូងបុរាណ]] [[ឯកសារ:Dasavataralu - Kalki avatar of Lord Vishnu on Sri Venkateshwara temple, Guntur.jpg|រូបភាពតូច|សិល្បៈឥណ្ឌាខាងត្បូងសហសម័យ]] កល្ហិនជា [[អវតារ|​អវតារ]] ដែល​នឹង​មាន​ជីវិត​រស់​ឡើង​វិញ ដោយ​ការ​បញ្ចប់​នូវ​ធម៌​ដ៏​ងងឹត​បំផុត​នៃ ​ធម៌ (សេចក្តី​មិន​ទៀង) និង​ការ​ស្ដារ​នូវ [[ព្រះធម៌|​ធម៌]] (សុចរិត)។ គាត់​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជិះ​សេះ​ស​ឈ្មោះ​ទេវតាត ហើយ​កាន់​ដាវ​ដ៏​កាច​សាហាវ។ ការបង្ហាញរបស់ កល្ហិន មានភាពខុសប្លែកគ្នានៅទូទាំង Puranas ផ្សេងៗគ្នា ហើយការនិទានរឿងរបស់គាត់ក៏ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងប្រពៃណីផ្សេងទៀតផងដែរ រួមទាំង កលចក្រ -តន្ត្រ នៃព្រះពុទ្ធសាសនាទីបេ <ref name="Lopez2015p202">{{Cite book|author=Donald S. Lopez Jr.|title=Buddhism in Practice|url=https://books.google.com/books?id=zaC4CgAAQBAJ&pg=PA202|year=2015|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-8007-2|pages=202–204}}</ref> <ref name="Perry2017p220">{{Cite book|author=Perry Schmidt-Leukel|title=Religious Pluralism and Interreligious Theology: The Gifford Lectures|url=https://books.google.com/books?id=ir3zDQAAQBAJ&pg=PT221|year=2017|publisher=Orbis|isbn=978-1-60833-695-1|pages=220–222}}</ref> <ref name="Dahla2006p90">[a] {{Cite book|author=Björn Dahla|title=Exercising Power: The Role of Religions in Concord and Conflict|url=https://books.google.com/books?id=i_rWAAAAMAAJ|year=2006|publisher=Donner Institute for Research in Religious and Cultural History|isbn=978-952-12-1811-8|pages=90–91}}, '''Quote:''' "(...) the Shambala-bodhisattva-king [Cakravartin Kalkin] and his army will defeat and destroy the enemy army, the barbarian Muslim army and their religion, in a kind of Buddhist Armadgeddon. Thereafter Buddhism will prevail.";<br /><br />[b] {{Cite book|author=David Burton|title=Buddhism: A Contemporary Philosophical Investigation|url=https://books.google.com/books?id=phddDgAAQBAJ&pg=PT193|year=2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-83859-7|page=193}}<br /><br />[c] {{Cite book|author=Johan Elverskog|title=Islam and Tibet: Interactions Along the Musk Routes|url=https://books.google.com/books?id=ZfWXIfbynwYC&pg=PA293|year=2011|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-6956-2|pages=293–310}}</ref> និង អត្ថបទ សិខ ។ <ref name="Rinehart2011p29">{{Cite book|author=Rinehart|year=2011|title=Debating the Dasam Granth|pages=29–30|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975506-6|url=https://books.google.com/books?id=58AVDAAAQBAJ}}</ref> == និរុត្តិសាស្ត្រ == ឈ្មោះ កាលគី (Kalki) មកពី ''កាល'' ដែលមានន័យថា "ពេលវេលា" ( [[កលិយុគ]] ) ។ <ref name="Klostermaier2006p75">{{Cite book|year=2006|title=Mythologies and Philosophies of Salvation in the Theistic Traditions of India|page=75|isbn=978-0-88920-743-1|url=https://books.google.com/books?id=CFQ9DgAAQBAJ}}</ref> ពាក្យដើមអាចជា កក៌ិ ( ''ពណ៌ស'' ពីសេះ) ដែលប្តូរទៅជា កាលគិ ។ សំណើនេះត្រូវបានគាំទ្រដោយសាត្រាស្លឹករឹត ''មហាភារត'' ពីរកំណែ (ឧ. សាត្រាស្លឹករឹត G3.6) ដែលត្រូវបានរកឃើញ ដែលជាកន្លែងដែលខគម្ពីរសំស្ក្រឹតដាក់ឈ្មោះ incarnation ទៅជា កក៌ិ ។ <ref name="Brockington1998p287"/> == ការពិពណ៌នា == === អត្ថបទហិណ្ឌូ === កល្ហិន គឺជា ''អវតារ'' របស់ព្រះវិស្ណុ។ [[អវតារ|អវតា]] មានន័យថា "តំណពូជ" ហើយសំដៅទៅលើតំណពូជនៃទេវភាពចូលទៅក្នុងពិភពសម្ភារៈនៃអត្ថិភាពរបស់មនុស្ស។ កល្ហិន បង្ហាញខ្លួនជាលើកដំបូងនៅក្នុង ''[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|មហាភារត]]'' ។ <ref name="Hiltebeitel2011p104">{{Cite book|author=Alf Hiltebeitel|title=Reading the Fifth Veda: Studies on the Mahābhārata - Essays by Alf Hiltebeitel|url=https://books.google.com/books?id=lLfHSOWKB-sC&pg=PA531|year=2011|publisher=BRILL Academic|isbn=978-90-04-18566-1|pages=89–110, 530–531}}</ref> Garuda Purana រាយបញ្ជី [[អវតាទាំង ១០|មនុស្សចំនួនដប់]] ដោយ កល្ហិន គឺជាមនុស្សចុងក្រោយ។ <ref>{{Cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|author=Gopal|year=1990|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/73 73]|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India}}</ref> គាត់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាអវតារដែលលេចឡើងនៅចុងបញ្ចប់នៃ កលិយុគ ។ គាត់បញ្ចប់ដំណាក់កាលដ៏ងងឹត អាប់អួរ និងវឹកវរបំផុតនៃកលិយុគ ដើម្បីដក ''អធម៌'' និងសត្យា យុគ ខណៈជិះសេះសជាមួយដាវដ៏កាចសាហាវ។ <ref name="Doniger1999p629">{{Cite book|author=Wendy Doniger|title=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA629|year=1999|publisher=Merriam-Webster|isbn=978-0-87779-044-0|page=629}}</ref> គាត់ចាប់ផ្តើមវដ្តថ្មីនៃពេលវេលា។ <ref>{{Cite book|author=Ludo Rocher|title=Time and Temporality in the Ancient World|url=https://books.google.com/books?id=It9KMklf4R4C&pg=PA91|date=22 March 2004|publisher=UPenn Museum of Archaeology|isbn=978-1-931707-67-1|pages=91–93}}</ref> ទ្រង់​ត្រាស់​ថា​ជា​ព្រាហ្មណ៍​ជា​អ្នក​ចម្បាំង​ក្នុង​ភោជនាណៈ ។ <ref name="Doniger1999p629" /> វាត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុង Puranas ថា Chiranjivis អមតៈនឹងជួយគាត់ក្នុងដំណាក់កាលផ្សេងៗនៃជីវិតរបស់គាត់។ <ref>{{Cite web |date=2024-06-26 |title=7 Chiranjeevis: The Immortals Who Will Assist Kalki In Ending Kali Yuga |url=https://www.timesnownews.com/spiritual/7-chiranjeevis-the-immortals-of-hinduism-who-will-assist-kalki-in-ending-kali-yuga-article-111290266 |access-date=2024-06-29 |website=Times Now |language=en}}</ref> អត្ថបទ​តូច​មួយ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា Kalki Purana គឺ​ជា​អត្ថបទ​ថ្មីៗ ដែល​ទំនង​ជា​ត្រូវ​បាន​តែង​នៅ​ក្នុង Bengal ។ ការណាត់ជួប floruit របស់វាគឺសតវត្សទី 18 ។ {{Sfn|Rocher|1986}} Wendy Doniger កំណត់កាលបរិច្ឆេទអំពីទេវកថា កល្ហិន ដែលមានផ្ទុក ''Kalki Purana'' ដល់ចន្លោះឆ្នាំ 1500 និង 1700 គ.ស.។ <ref>{{Cite book|year=1988|title=Textual Sources for the Study of Hinduism|page=5|isbn=978-0-7190-1867-1|url=https://books.google.com/books?id=KtZRAQAAIAAJ&pg=PA5}}</ref> នៅក្នុង ''Kalki Purana'', កល្ហិន កើតនៅក្នុងគ្រួសាររបស់ Vishnuyashas និង Sumati នៅក្នុងភូមិមួយដែលមានឈ្មោះថា សម្ពល, <ref>{{Cite book|last=Kirk|first=James A.|url=https://books.google.com/books?id=aUwqAAAAYAAJ|title=Stories of the Hindus: An Introduction Through Texts and Interpretation|date=1972|publisher=Macmillan|isbn=978-0-02-563230-1|pages=239|language=en}}</ref> នៅថ្ងៃទីដប់បីក្នុងអំឡុងពេលពីរសប្តាហ៍នៃព្រះច័ន្ទ waxing ។ កាលនៅក្មេង គាត់ត្រូវបានបង្រៀនគម្ពីរបរិសុទ្ធលើប្រធានបទដូចជា ''[[ព្រះធម៌|ធម៌]] កម្ម អថ៌ ជញាន'' ហើយទទួលការបណ្តុះបណ្តាលយោធាក្រោមការយកចិត្តទុកដាក់របស់ [[រាមសូរ្យ|បរសុរាម]] (ការចាប់បដិសន្ធិទី ៦ របស់ព្រះវិស្ណុ)។ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-kalki-purana-english|title=The Kalki Purana— English|pages=28}}</ref> មិនយូរប៉ុន្មាន កល្ហិន ថ្វាយបង្គំ [[ព្រះសិវៈ]] ដែលពេញចិត្តនឹងការលះបង់ហើយផ្តល់ឱ្យគាត់ជាថ្នូរនឹងសេះសទេវៈមួយឈ្មោះទេវតាតា (ការបង្ហាញរបស់ [[គ្រុឌ|គរុឌ]] ) ដែលជាដាវដ៏មានឥទ្ធិពលដែលដៃរបស់វាគ្របដណ្ដប់ដោយគ្រឿងអលង្ការហើយសេកឈ្មោះ សុក ដែលជា អ្នកដឹងទាំងអស់; អតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល និងអនាគតកាល។ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-kalki-purana-english|title=The Kalki Purana— English|pages=33–34}}</ref> គ្រឿង​ផ្សេងៗ​ក៏​ត្រូវ​ប្រគល់​ឲ្យ​ដោយ [[ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)|​ទេវៈ]] [[ទេវី|ទេវ]] ​លោក​ដ៏​វិសុទ្ធ និង​ស្តេច​សុចរិត​ដទៃ​ផង​ដែរ។ គាត់បានប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពអាក្រក់ ហើយនៅក្នុងសង្គ្រាមជាច្រើន បញ្ចប់អំពើអាក្រក់ ប៉ុន្តែមិនបញ្ចប់អត្ថិភាពឡើយ។ កល្ហិន ត្រឡប់ទៅ សម្ពល, សម្ពោធ ''យុគ'' ថ្មីសម្រាប់ការល្អ, ហើយបន្ទាប់មកទៅកាន់ វៃគន្ធ ។ {{Sfn|Rocher|1986}} នៅក្នុង ''Kalki Purana'' មានការលើកឡើងអំពីទីក្រុង [[ព្រះពុទ្ធសាសនា]] មួយដែលអ្នកស្រុកមិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវ ''ព្រះធម៌'' (មិនគោរពបូជា [[ទេវតា(សាសនាហិណ្ឌូ)|ទេវៈ]] ដូនតា និងមិនប្រកាន់វណ្ណៈ) ដែលកលគីប្រយុទ្ធនិងច្បាំងឈ្នះ។ <ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/the-kalki-purana-english|title=The Kalki Purana— English|pages=172}}</ref> ក្នុង​គម្ពីរ​ពុទ្ធសាសនា ''កលចក្រតន្ត្រ ,'' ស្ដេច​សុចរិត ​ត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា កល្ហិន (កលគីន ពន្លឺ​ព្រះ​ចៅអធិការ) ដែល​គង់​នៅ​ក្នុង ​សាម្មុ។ មាន កល្ហិន ជាច្រើននៅក្នុងអត្ថបទនេះ ការប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងព្រៃផ្សៃ ការបៀតបៀន និងភាពវឹកវរ។ កល្ហិន ចុងក្រោយត្រូវបានគេហៅថា "Rudra Cakrin" ហើយត្រូវបានគេព្យាករណ៍ថានឹងបញ្ចប់ភាពចលាចលនិងការថយចុះដោយការប្រមូលផ្តុំកងទ័ពដ៏ធំមួយដើម្បីលុបបំបាត់កងទ័ពព្រៃផ្សៃ។ <ref name="Lopez2015p202" /> <ref name="Perry2017p220" /> <ref>{{Cite web |title=Urban Hammar. - Studies in The Kalacakra Tantra - A History of The Kalacakra in Tibet and A Study of The Concept of Adibuddha, The Fourth Body of The Buddha and The Supreme Un-Changing PDF {{!}} PDF {{!}} Tibetan Buddhism {{!}} Vajrayana |url=https://www.scribd.com/document/456921039/Urban-Hammar-Studies-in-the-Kalacakra-Tantra-A-History-of-the-Kalacakra-in-Tibet-and-a-Study-of-the-Concept-of-Adibuddha-the-Fourth-Body-of-the |access-date=2021-10-06 |website=Scribd |language=en}}</ref> អត្ថបទនោះចែងថា សង្រ្គាមដ៏អស្ចារ្យមួយ ដែលនឹងរួមបញ្ចូលកងទ័ពទាំងហិណ្ឌូ និងពុទ្ធសាសនិក នឹងបំផ្លាញកងកម្លាំងដ៏ព្រៃផ្សៃ។ <ref name="Lopez2015p202" /> <ref name="Perry2017p220" /> <ref name="Dahla2006p90"/> នេះទំនងជាត្រូវបានខ្ចីពីសាសនាហិណ្ឌូទៅព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសារតែការមកដល់នៃនគរឥស្លាមពីខាងលិចទៅខាងកើតដែលភាគច្រើនតាំងទីលំនៅនៅ [[ទីបេ|ទីបេខាងលិច]] [[អាស៊ីកណ្ដាល|អាស៊ីកណ្តាល]] និង ឧបទ្វីបឥណ្ឌា ។ <ref>{{Cite book|date=2015|title=Buddhism in Practice|url=https://library.villanova.edu/Find/Record/554047/TOC|page=203}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Sopa |first=Lhundub |title=The Wheel of Time: Kalachakra in Context |url=https://www.goodreads.com/book/show/258363.The_Wheel_of_Time |pages=83 to 84, with note 4}}</ref> យោងតាមលោក Donald Lopez - សាស្រ្តាចារ្យនៃការសិក្សាព្រះពុទ្ធសាសនា កល្ហិន ត្រូវបានគេព្យាករណ៍ថានឹងចាប់ផ្តើមវដ្តថ្មីនៃយុគសម័យដ៏ល្អឥតខ្ចោះដែល "ព្រះពុទ្ធសាសនានឹងរីកចម្រើន មនុស្សនឹងរស់នៅបានយូរ ជីវិតរីករាយ និងសេចក្តីសុចរិតនឹងសោយរាជ្យ" ។ <ref name="Lopez2015p202" /> អត្ថបទនេះមានសារៈសំខាន់ក្នុងការបង្កើតកាលប្បវត្តិនៃគំនិត កល្ហិន ពីក្រោយសតវត្សទី 7 ប្រហែលជាសតវត្សទី 9 ឬ 10 ។ <ref name="JIN2017p49">{{Cite book|title=Islam|url=https://books.google.com/books?id=Q-PzDQAAQBAJ&pg=PA49|year=2017|isbn=978-90-474-2800-8|pages=49–52}}</ref> Lopez បញ្ជាក់ថា អត្ថបទព្រះពុទ្ធសាសនាទំនងជាបានខ្ចីវាពីអត្ថបទវេឌីហិណ្ឌូ។ <ref name="Lopez2015p202"/> <ref name="Perry2017p220"/> អ្នកប្រាជ្ញផ្សេងទៀតដូចជា Yijiu Jin បាននិយាយថាអត្ថបទនេះមានប្រភពដើមនៅអាស៊ីកណ្តាលក្នុងសតវត្សទី 10 ហើយអក្សរសិល្ប៍ទីបេបានយកកំណែរបស់វានៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាប្រហែលឆ្នាំ 1027 នៃគ។ <ref name="JIN2017p49" /> === អត្ថបទ សិខ === ការចាប់កំណើត កល្ហិន លេចឡើងនៅក្នុងអត្ថបទ សិខ ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់បំផុតនៅក្នុង Dasam Granth ដែលជាអត្ថបទដែលត្រូវបានសន្មតថាជាប្រពៃណីរបស់ Guru Gobind Singh ។ <ref name="Rinehart2011p29"/> <ref>{{Cite book|first=W.H.|last=McLeod|year=2003|title=Sikhs of the Khalsa: A history of the Khalsa Rahit|pages=149–150|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-565916-0|url=https://books.google.com/books?id=HIrXAAAAMAAJ}}</ref> ផ្នែក ''Chaubis Avatar'' (24 incarnations) និយាយអំពី Sage Matsyanra ដែលពិពណ៌នាអំពីរូបរាងរបស់ Vishnu incarnation ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអំពើអាក្រក់ លោភលន់ អំពើហឹង្សា និងភាពល្ងង់ខ្លៅ។ វារួមបញ្ចូល កល្ហិន ដែលជាការចាប់បដិសន្ធិទីម្ភៃបួន ដើម្បីដឹកនាំសង្រ្គាមរវាងកម្លាំងនៃសេចក្តីសុចរិត និងសេចក្តីទុច្ចរិត។ <ref>{{Cite book|last=Purnima Dhavan|title=When Sparrows Became Hawks: The Making of the Sikh Warrior Tradition, 1699-1799|url=https://books.google.com/books?id=-7HJ5idB8_QC|year=2011|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=978-0-19-975655-1|pages=1 55–157, 186 note 32}}</ref> == មនុស្សដែលអះអាងថាជា កល្ហិន == * Mirza Ghulam Ahmad ស្ថាបនិកនៃចលនា Ahmadiyya បានអះអាងថាជា កល្ហិន អវតា ក៏ដូចជា Mahdi ផងដែរ។ <ref>{{Cite book|author=Juergensmeyer|url=https://books.google.com/books?id=lQMurMhRtfIC&pg=PA520|title=Oxford Handbook of Global Religions|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=978-0-19-513798-9|location=Oxford|page=520}}</ref> * នៅក្នុង [[ជំនឿបាហៃ|ជំនឿ បាហៃ]] បាហាអ៊ុលឡា ត្រូវបានកំណត់ថាជា កល្ហិន ក៏ដូចជាអ្នកនាំសារប្រោសលោះដែលបានព្យាករណ៍របស់ព្រះជាម្ចាស់នៅចុងបញ្ចប់នៃពិភពលោក ដូចដែលបានអះអាងនៅក្នុងសាសនា Bábí សាសនាយូដា ( Mashiach ) គ្រិស្តសាសនា ( ព្រះមេស្ស៊ី ) សាសនាអ៊ីស្លាម ( Masih និង Mahdi ។ ) ពុទ្ធសាសនា ( Matreya ) សាសនា Zoroastrian (Shah Bahram) និងសាសនាផ្សេងៗទៀត។ <ref>{{Cite book|author=Effendi|title=God Passes By|publisher=Baha'i Publishing Trust|page=94}}</ref> <ref name="Bassuk1987p146">{{Cite book|author=Bassuk|url=https://books.google.com/books?id=k3iwCwAAQBAJ&pg=PA146|title=Incarnation in Hinduism and Christianity: The Myth of the God-Man|publisher=Palgrave Macmillan|year=1987|isbn=978-1-349-08642-9|pages=146–147}}</ref> <ref>{{Cite book|author=Robertson|url=https://books.google.com/books?id=fTiZY_5wlJ4C&pg=PA62|title=Tough Guys and True Believers: Managing authoritarian men in the psychotherapy room|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-1-136-81774-8|pages=62–63}}</ref> * Kalki Bhagawan កើត Vijaykumar Naidu កើតនៅថ្ងៃទី 7 ខែមីនាឆ្នាំ 1949 ស្ថាបនិកនៃសាកលវិទ្យាល័យ Oneness ។ <ref>{{Cite book|author=Lewis|url=https://books.google.com/books?id=KisRDAAAQBAJ|title=The Oxford Handbook of New Religious Movements|publisher=Oxford University Press|year=2004|isbn=9780190611521|page=409}}</ref> * Samael Aun Weor ស្ថាបនិកនៃចលនា Universal Christian Gnostic Movement។ <ref>{{Cite web |title=Who is Samael Aun Weor? |url=http://www.samael.org/idiomas/ingles/paginas/1_quien_samael/quien_samael.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703123634/http://samael.org/idiomas/ingles/paginas/1_quien_samael/quien_samael.htm |archive-date=3 July 2017 |access-date=25 December 2017 |website=Samael.org |archivedate=3 កក្កដា 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170703123634/http://samael.org/idiomas/ingles/paginas/1_quien_samael/quien_samael.htm }}</ref> * Riaz Ahmed Gohar Shahi នៃ Kalki Avatar Foundation ។ <ref>{{Cite book|author=Sikand|title=Pseudo-messianic movements in contemporary Muslim South Asia|publisher=Global Media Publications|year=2008|page=100}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)|ព្រះវិស្ណុមុខសេះ]] * [[ហយគ្រីវៈអវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ]] * [[ព្រះអស្វិន​កុមារ|ព្រះទេពបុត្រកូនភ្លោះមុខសេះ]] * [[យមទូតក្បាលគោមុខសេះ]] {{commons category}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះវិស្ណុ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះអវលោកិតេស្វារ]] 7nzvgtixeedowrc393nyzeoejoidkr6 0 52736 340783 325321 2026-09-22T13:58:18Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 340783 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Ang Thong (2024) Scenes of Buddhist hell at Wat Muang แดนนรก วัดม่วง - img 05.jpg|រូបភាពតូច|បដិមាព្រះយមបែបព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទ។]] {{ទំព័រគំរូ:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ}} '''ព្រះយម''' ( សំស្ក្រឹត यम , យម ) ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា '''កាល''' និង '''ធម៌រាជ''' គឺជាព្រះហិណ្ឌូនៃការស្លាប់និងយុត្តិធម៌ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះការកាន់កាប់នៃ ច្បាប់ និងការដាក់ទោសមនុស្សមានបាបនៅក្នុងលំនៅដ្ឋានរបស់ទ្រង់គឺ [[នរក (ហិណ្ឌូ)|នរក]] ។ <ref name="AncientYama">{{Cite web |title=Yama |url=https://www.worldhistory.org/Yama/ |access-date=9 January 2021 |website=[[World History Encyclopedia]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Shrinivasa M. |date=Jan 10, 2020 |title=A temple for Yamaraj in Mahoba district {{!}} Mysuru News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mysuru/a-temple-for-yamaraj-in-mandya-district/articleshow/73181559.cms |access-date=2020-12-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ទ្រង់ត្រូវបានសម្គាល់ជាញឹកញាប់ជាមួយ ធម៌ទេវ ដែលជាបុគ្គលិកលក្ខណៈនៃ ''[[ព្រះធម៌]]'' ទោះបីជាអាទិទេពទាំងពីរមានប្រភពដើមនិងទេវកថាខុសគ្នា។ <ref name="Dalal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC&q=Yama+Dharma|title=The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths|isbn=9780143415176|year=2010}}</ref> នៅក្នុងប្រពៃណី វេទ, ព្រះយម ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជីវិតរមែងស្លាប់ដំបូងគេដែលបានស្លាប់និង វិញ្ញាណ ផ្លូវទៅកាន់លំនៅឋានបរលោក; <ref>{{Cite web |title=Yama And Markandeya – Chapter – 1 "Introduction" – Wattpad |url=https://www.wattpad.com/339449859-yama-and-markandeya-chapter-1-introduction |access-date=9 January 2021 |website=www.wattpad.com}}</ref> ជាលទ្ធផល គាត់បានក្លាយជាអ្នកគ្រប់គ្រងនៃការចាកចេញ។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=b7Meabtj8mcC&pg=PA172|title=Vedic Mythology|year=1995|page=172|isbn=978-8120811133}}</ref> តួនាទី លក្ខណៈ និងលំនៅរបស់ទ្រង់ត្រូវបានពន្យល់នៅក្នុងអត្ថបទដូចជា ''ឧបនិសទ'' ''[[រាមាយណៈ]]'' ''[[រឿងមហាភារតយុទ្ធ|មហាភារត]]'' និង ''បុរណា'' ។ យម​ត្រូវ​បាន​គេ​ពណ៌នា​ថា​ជា​កូន​ភ្លោះ​របស់​ទេពធីតា [[ទង្សាទេវី|យមី]] និង​ជា​កូន​របស់​ព្រះ [[សុរិយា|សូរ្យ]] (ព្រះអាទិត្យ) (ក្នុង​ប្រពៃណី​មុន[[សុរិយា|​ វិវស្វត]] ) និង សញ្ជន ។ ទ្រង់​វិនិច្ឆ័យ​ព្រលឹង​មនុស្ស​ស្លាប់ ហើយ​អាស្រ័យ​លើ​កម្ម​របស់​ខ្លួន ចាត់​គេ​ទៅ​កាន់​ឋាន​នៃ ​បិត្រិស (បុព្វការីជន) នរក ឬ​ទៅ​កើត​នៅ​ផែនដី។ យមគឺជាម្នាក់ក្នុងចំណោម លោកបាល (អាណាព្យាបាលនៃអាណាចក្រ) ដែលត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកការពារទិសខាងត្បូង។ ជារឿយៗគាត់ត្រូវបានគេពិពណ៌នាថាជាបុរសសម្បុរខ្មៅស្រអែម ជិះក្របី និងកាន់កន្ទេល ឬកន្ត្រៃដើម្បីចាប់យកព្រលឹង។ <ref name="VM">{{Cite book|last=Mani|first=Vettam|url=https://archive.org/details/puranicencyclopa00maniuoft/page/369/mode/1up?view=theater|title=Puranic encyclopaedia : a comprehensive dictionary with special reference to the epic and Puranic literature|date=1975|publisher=Delhi : Motilal Banarsidass|others=Robarts - University of Toronto|isbn=978-0-8426-0822-0|page=367}}</ref> យមត្រូវ បានទទួលយកជាបន្តបន្ទាប់ ដោយ ពុទ្ធសាសនា ចិន [[ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ទីបេ|ទីបេ]] កូរ៉េ និង ជប៉ុនទេវកថា ជាស្តេចនៃនរក។ នៅក្នុងវប្បធម៌សម័យទំនើប យមត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងយុទ្ធនាការសុវត្ថិភាពផ្សេងៗនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា។ == ឯកសារយោង == {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[ព្រះយមរាជ|ព្រះយមក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា]] {{commons category}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវៈនៅក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ]] khtdj5vjjkkynulrjvoimtdyfkxs6gm 10 53613 340802 340256 2026-09-22T18:55:33Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340802 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | image = [[File:Royal arms of Cambodia.svg|100px]] | bodyclass = hlist | abovestyle = font-weight:bold; | above = [[មែកធាងគ្រួសាររបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវលីនៅព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] (ព្រះថោង) * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[កុលប្រភាវតី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = | list1 = * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} | group2 = [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | list2 = * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] * [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] * [[ត្សៀគី​វ]] * [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] * [[ភូមី]] | group3 = [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] | list3 = * [[ពាលាទិត្យ]] * [[វិស្វរូប]] * [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[បុស្ករាក្ស]] * [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[រាជបតិវម៌្ម]] * [[សម្ភុវម៌្ម]] * [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[ឥន្ទ្រលោក]] * [[មហីបតិវម៌្ម]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៤) * [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៥) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(និមិត្តរូបនៃ រាជបល្ល័ង្គ និងរាជាធិបតេយ្យ)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរោត្តម សីហមុនី]] | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|*]] [[Category:Cambodia templates]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|Cambodia]] </noinclude> n5gnpk2dfu4g1lnyjnatcz3bryq4fdv 340809 340802 2026-09-22T19:22:41Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340809 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | title = [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] | image = [[File:Royal arms of Cambodia.svg|100px]] | bodyclass = hlist | abovestyle = font-weight:bold; | above = [[មែកធាងគ្រួសាររបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវលីនៅព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] | group1 = [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br>{{resize|(៥០-៥៥០)}} | list1 = * [[សោមា|សោមា]] (នាងនាគ) {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១]] (ព្រះថោង) * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[កុលប្រភាវតី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] | group2 = [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ]]<br>{{resize|(៥៥០-៨០២)}} | list2 = {{Navbox |child | group1 = | list1 = * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ក្សត្រី)}} | group2 = [[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក]] | list2 = * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] * [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] * [[ត្សៀគី​វ]] * [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] * [[ភូមី]] | group3 = [[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក]] | list3 = * [[ពាលាទិត្យ]] * [[វិស្វរូប]] * [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[បុស្ករាក្ស]] * [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[រាជបតិវម៌្ម]] * [[សម្ភុវម៌្ម]] * [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[ឥន្ទ្រលោក]] * [[មហីបតិវម៌្ម]]}} | group3 = [[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ]]<br>{{resize|(៨០២-១៤៣១)}} | list3 = {{Navbox |child | group1 = [[រាជវង្សវរ្ម័ន]] | list1 = * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] {{Navbox |child | group1 = [[មហីធរបុរៈ|រាជវង្សមហីធរបុរៈ]] | list1 = * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]]}} | group2 = [[រឿងតាត្រសក់ផ្អែម|រាជត្រកូលត្រសក់ផ្អែម]] | list2 = * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]]}} | group4 = [[យុគអន្ធកាលនៃកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៤៣១–១៨៦៣)}} | list4 = {{Navbox |child | group1 = [[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ]] | list1 = * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] | group2 = [[សម័យកាលលង្វែក]] | list2 = * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] | group3 = [[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ]] | list3 = * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] | group4 = [[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ]] | list4 = * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៤)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៤) * [[ធម្មរាជាទី៣|ធម្មរាជាទី៣]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣ (រជ្ជកាលទី៥)|ជ័យជេស្ឋាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៥) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ព្រះសត្ថាទី២|ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ព្រះកែវហ្វាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ព្រះសត្ថាទី២ (រជ្ជកាលទី២)|ព្រះសត្ថាទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[ធម្មរាជាទី៣ (រជ្ជកាលទី៣)|ធម្មរាជាទី៣]] (រជ្ជកាលទី៣) * [[ធម្មរាជាទី៤|ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២|រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤|ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២ (រជ្ជកាលទី២)|រាមាធិបតីទី២]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ក្សត្រី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]]}} | group5 = [[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង]]<br>{{resize|(១៨៦៣–១៩៥៣)}} | list5 = * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] | group6 = [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]<br>{{resize|(១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)}} | list6 = * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(និមិត្តរូបនៃ រាជបល្ល័ង្គ និងរាជាធិបតេយ្យ)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] (រជ្ជកាលទី២) * [[នរោត្តម សីហមុនី]] | below = }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ|*]] [[Category:Cambodia templates]] [[Category:Asian royalty and nobility navigational boxes|Cambodia]] </noinclude> 3ub9pcahjb2i20lspe3tk9x5h9tot6e 10 53988 340782 340193 2026-09-22T13:51:29Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340782 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''ជំនឿ​លើពពួកទេវតាវប្បធម៌កម្ពុជា''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Angkor Wat 121.jpg|80px]]<br> |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''(ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ)''' |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ទេវតាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]''' *'''{{resize|ទេវបុត្រ}}''' ** [[ព្រះព្រហ្ម (ពុទ្ធសាសនា)|ព្រះព្រហ្ម]] ** [[ព្រះឥន្ទ្រា (ពុទ្ធសាសនា)|សក្កៈទេវរាជ]] ** [[ព្រះយម|ព្រះយម]] *'''{{resize|[[ចតុលោកបាល]]}}''' ** [[​ព្រះ​បាទធតរដ្ឋ|ព្រះធតរដ្ឋ]] ** [[ព្រះ​បាទវិរុឡ្ហកៈ| ព្រះ​វិរុឡ្ហកៈ]] ** [[ព្រះ​បាទវិរូបក្ខៈ|ព្រះ​វិរូបក្ខៈ]] ** [[ព្រះវេស្សវ័ណ|ព្រះ​វេស្សវណ]] *'''{{resize|ទេពធីតា}}''' ** [[នាងគង្ហីង|នាងគង្ហីងព្រះធរណី]] ** [[មណីមេខលា|នាងមណីមេខលា]] ** [[ព្រះនាងស៊ុនទរីវាណី|នាងព្រះស៊ុនទរីវាណី]] ---- '''[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ទេវតាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយាន ឬ វជរយាណៈបែបខ្មែរ]]''' *'''{{resize|ទេវបុត្រ}}''' ** '''{{resize|អស្តពោធិសត្វបុរស}}''' *** [[មៃត្រេយ|ព្រះអរិយមេត្តយ្យពោធិសត្វ]] *** [[អវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារពោធិសត្វ]] **** '''{{resize|ភាគព្រះអវលោកិតេស្វារពោធិសត្វ}}''' ***** [[ហយគ្រីវៈអវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ]] ***** [[សហស្សភុជអវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមួយពាន់ដៃមួយពាន់ភ្នែក]] ***** [[ឯកាទសមុខ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខដប់មួយ]] ***** [[ចិន្តាមណីចក្រ|ព្រះអវលោកិតេស្វារចិន្តាមណីចក្រ]] *** [[សមន្តភទ្រ (ព្រះពោធិសត្វ)|ព្រះសមន្តភទ្រពោធិសត្វ]] *** [[វជ្របាណិ|ព្រះវជ្របាណិពោធិសត្វ]] *** [[ព្រះពោធិសត្វមញ្ជុស្រី|ព្រះមញ្ជុស្រីពោធិសត្វ]] *** [[សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន|ព្រះសវ៌និវារណវិស្កម្ភិនពោធិសត្វ]] *** [[ក្សិតិគភ៌|ព្រះក្សិតិគភ៌ពោធិសត្វ]] *** [[អាកាសគភ៌|ព្រះអាកាសគភ៌ពោធិសត្វ]] ** [[ព្រះពោធិសត្វមហាស្ថាមប្រាប្ត]] ** [[ព្រះពោធិសត្វសុរិយាប្រភា]] ** [[ព្រះពោធិសត្វចន្ទ្រាប្រភា]] ** '''{{resize|ព្រះ[[ធម៌បាល]]បុរស}}''' *** [[ព្រះមហាកាល]] *** [[ហេវជ្រៈ|ព្រះហេវជ្រៈ]] *** [[ត្រៃលោក្យវិជយ|ព្រះត្រៃលោក្យវិជយ]] *** [[យមន្តកៈ|ព្រះយមន្តកៈ]] *** [[ព្រះពោធិសត្វច័មភល|ព្រះច័មភលពណ៌]] *'''{{resize|ទេពធីតា}}''' ** [[ប្រាជ្ញាបារមីតា|នាងប្រាជ្ញាបារមីតា]] ** [[ព្រះនាងតា​រា|នាងតា​រា]] ** [[ព្រះចុន្ទីពោធិសត្វ|នាងចុន្ទី]] ** [[ព្រះម៉ែមហាមយុរី|នាងមហាមយុរី]] ** [[ព្រះមេឆ័ត្រស]] ** [[ព្រះនាងមារីចី|នាងមារីចី]] ** [[ឆាងគុលី|នាងឆាងគុលី]] ** [[ព្រះម៉ែវសុទរាពោធិសត្វ|នាងវសុធារា]] ** [[នាងហរិតិយក្ខិណី|នាងហរិតិ]][[យក្ខិណី]] ** [[ព្រះគាថាឧស្នីសៈវិជយធារណី|នាងឧស្នីសៈវិជយ]] ** [[ព្រះនាងបរណាសូរី|នាងបរណាសូរី]] ** '''{{resize|ព្រះ[[ធម៌បាល]]ស្ត្រី}}''' *** [[ព្រះវជរយោគីនី|នាងវជរយោគីនី]] *** [[ព្រះដាកានី|នាងដាកានី]] ---- '''[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|ទេវតាក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ឬ ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]''' * '''{{resize|ទេវបុត្រ}}''' ** [[ព្រះត្រីមូរតិ]] *** [[ព្រះព្រហ្ម]] *** [[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍]] **** '''{{resize|ភាគ[[អវតារ]]ព្រះវិស្ណុ}}''' ***** [[វរាហៈ|ព្រះវិស្ណុមុខជ្រូកព្រៃ]] ***** [[នរសិង្ហ|ព្រះវិស្ណុមុខតោ]] ***** [[ព្រះរាម]] ***** [[ព្រះក្រឹស្ណ]] ***** ព្រះ[[កល្ហិន]] ***** [[ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)|ព្រះវិស្ណុមុខសេះ]] ***** ព្រះ[[គន្ធទះភេរុនទះ]] ***** ព្រះ[[សុទស្សនចក្រ]] *** [[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]] **** '''{{resize|ភាគ[[អវតារ]]ព្រះសិវៈ}}''' ***** [[ព្រះអធ៌នាវិស្វរ]] ***** [[ព្រះហរិហរៈ]] ***** ព្រះ[[សទាសិវៈ]] ***** [[ព្រះសិវនាដរាជ]] ***** ព្រះ[[លិង្គោទ្ភវ]] ***** ព្រះ[[ទក្សិណមូតិ៍]] ***** ព្រះ[[ឯកបាទ]] ***** ព្រះ[[រឿងឧមាមហេស្វរ|ឧមាមហេស្វរ]] ***** [[ព្រះភៃរវៈ]] ***** [[ព្រះវីរភទ្រ]] ***** ព្រះ[[សរភៈ]] ** [[ទេពនិករការពារទិសទាំង៨|អស្តទិកបាល]] *** [[ព្រះឥន្ទ្រា|ព្រះឥន្ទ]] *** [[ព្រះវរុណ]] *** [[ព្រះយមរាជ|ព្រះយម]] *** [[ព្រះកុវេរៈ]] *** [[អគ្នី|ព្រះអគ្នី]] *** [[ព្រះនិ្ឫត្តិ]] *** [[ព្រះវាយុ]] *** [[ព្រះឥសាន]] ** [[ព្រះគណេស]] ** [[ព្រះស្កន្ទ]] ** [[កាមទេវ|ព្រះកាម]] ** [[ព្រះកាលទេព|ព្រះកាល]] ** [[ព្រះចិត្រាគុបតា]] ** ព្រះ[[ពលរាម]] ** [[ព្រះពិស្ណុការ]] ** '''{{resize|ទេវតានព្វគ្រោះ}}''' *** [[ព្រះអាទិត្យ|ព្រះសុរិយា]] **** [[ទ្វារទសទិត្យ|ព្រះអាទិត្យដប់ពីរ]] *** [[ព្រះចន្ទ|ព្រះចន្ទ្រា]] *** [[ព្រះអង្គារ|ព្រះអង្គារកាឡា]] *** [[ព្រះពុធ|ព្រះពុធ]] *** [[ព្រះព្រហស្បតិ៍|ព្រះហស្បាតិ]] *** [[ព្រះសុក្រ|ព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ]] *** [[ព្រះសៅរ៍|ព្រះសៅរ៍សានី]] *** [[រាហុ|ព្រះអាសុរារាហ៊ូ]] *** [[កេតុ (ទេវកថា)|ព្រះកេតុ]] ** [[ព្រះវសុ|ព្រះអស្តវសុ]] ** [[រុទ្រ|ព្រះរុទ្រ]] *** [[ឯកាទសរុទ្រ|ព្រះរុទ្រដប់មួយអង្គ]] ** [[ព្រះអស្វិន​កុមារ|ព្រះអស្វិនីកុមារ]] **'''{{resize|ទេពធីតា}}''' ** [[មហាទេវី|ព្រះមេអាទិសក្តិ ឬ អាទិបរាសក្តិ]] *** [[ត្រីទេវី|ព្រះត្រីសក្តិ]] **** [[ព្រះម៉ែបវ៌តី|ព្រះមេឧមា]] ***** [[ព្រះមេសតី]] **** [[ព្រះម៉ែលក្ម្សី|ព្រះមេលក្ម្សី]] ***** [[នាង​សីតា]] **** [[ព្រះនាងសរស្វតី|ព្រះមេសរស្វតី]] ** [[ព្រះម៉ែកាលី|ព្រះមេកាលី]] ** [[ព្រះម៉ែទុគា|ព្រះមេ​ទុគ៌ា]] ** [[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី|ព្រះមេហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]]​ ** [[ព្រះនាងភូមិ|ព្រះមេភូមិទេវី]] ** [[ព្រះម៉ែចន្ទី|ព្រះមេចន្ទី]] ** [[ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា|ព្រះមេគង្គា]] ** [[មាត្ឫិកា|ព្រះមេសប្តមាត្ឫិកា]] ** [[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា|ព្រះមេមាណសា]] ** [[ព្រះម៉ែស័ទសទី|ព្រះមេវិឡាទេវី]] ** [[អនុមតី|ទេពធីតាព្រះច័ន្ទ]] ** [[ព្រះម៉ែសវាហា|ព្រះ​អគ្គី​ទេវី​]] ** [[យោគិនី|ព្រះមេយោគិនី]]​ ** ព្រះមេ[[ព្រះក្រិស្ណៈ|រាធា]]​ ** ព្រះ[[កាមធេណូ|មេគោទិព្វ]] *'''{{resize|ទេពឥសី}}''' ** [[អគស្ត្យ|ព្រះ​អគស្ត្យ​ឥសី]] ** [[កស្យបៈ|ព្រះ​កស្យបៈ​ឥសី]] ** [[នារទមុនិ|ព្រះនារទមុនិ]]​ ---- '''[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|ទេវតាក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ ឬ វិញ្ញាណនិយមបែបខ្មែរ]]''' * '''{{resize|ទេពប្រុស}}''' ** [[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង ឬ ព្រះបាទកុមារាជ]] ** [[ព្រះភូមិ(ទេវតា)|ព្រះភូមិ]] ** [[ចៅហោក្លង|ទេវតាស្គរភេរី]] ** [[ព្រះមហាជ័យព្រៃសភ|ទេវតាស្រូវ]] ** [[ទេវតារក្សាមហាស្វេតឆ័ត្រ]] * '''{{resize|​អ្នកតា​ប្រុស}}''' ** [[សួគ៌ាលោកពេជ្រ|អ្នកតាឃ្លាំងមឿង]]([[ស្រុកបាកាន]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]]) ** [[លោកតាដំបងក្រញូង]]([[ខេត្តបាត់ដំបង]]) ** [[អ្នកតាលាក់]] ** [[អ្នកតាតាថង]] ** [[អ្នកតាតានុង]] ** [[អ្នកតាព័ទ្ធសាឡី]] ** [[រឿង អ្នកតា ពុំ-សែន|អ្នកតាពុំសែន]]([[ស្រុកព្រៃឈរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ** [[អ្នកតាទ្វារសុក]]([[ស្រុកព្រៃឈរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ** [[អ្នកតាសិង្ហ និងអ្នកតាព្រះឥន្ទ]]([[ស្រុកជើងព្រៃ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ** [[អ្នកតាទួលស្លឹង]]([[ស្រុកកំពង់លែង]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]) ** [[អ្នកតាភ្នំជី]]([[ស្រុកសន្ទុក]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]) ** [[អ្នកតាម៉ឺនគង់]]([[ស្រុកឈូក]] [[ខេត្តកំពត]]) ** [[អ្នកតាតាស្រីនិងយាយបុស|អ្នកតាតាស្រី]]([[វត្តព្រែកឯង]] [[ស្រុកកៀនស្វាយ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]) ** [[លោកយាយផ្លុំនិងលោកតាស្រុះ|លោកតាស្រុះ]]( ភ្នំដោះក្រមុំ ក្រុងសែនមនោរម្យ [[ខេត្តមណ្ឌលគិរី]]) ** [[អ្នកតាព្រីងក្អែក ឬ អ្នកតាគហេ]]( ភ្នំបាសិត រាជធានី[[ភ្នំពេញ]]) ** [[លោកតាឌី|អ្នកតាឌី]]([[ខេត្តព្រះវិហារ]]) ** [[លោកតាអ៊ុំ]](ច្រកទ្វារអានសេះ [[ខេត្តព្រះវិហារ]]) ** [[អ្នកតាគិរីផល]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាគិរីជោត]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាទ្វារ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាទូងស្គរ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាសម្តែងកែវ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាព្រះស្រែ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាព្រះស្រុក]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាបុះលៀន]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាច្រកចំបក់]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាសូន្យយក្ស]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាមេទ័ពតេជោ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាក្រហមក]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាសព្វឋាន]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាទួលឈ្នាង]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាមហេសក្ខ ឬ អ្នកតាមាតគិត]]([[ខេត្តរតនគិរី]]) * '''{{resize|ទេពស្ត្រី}}''' ** [[ធារាវត្តី (នាងនាគ)|ព្រះមេសោមា ឬ នាងនាគ]] ** [[ជំនាងផ្ទះ]] ** [[ព្រះមេស្រូវ]] ** [[នាងបក់នាងបោយ]] ** [[ព្រះម៉ែជំនាងទូក|ជំនាងទូក]] * '''{{resize|​អ្នកតា​ស្ត្រី}}''' ** [[យាយ ម៉ៅ|លោកយាយម៉ៅ ឬ អ្នកតាជំទាវម៉ៅ]] ** [[អ្នកម្នាងខៀវ|ជំទាវខាន់ខៀវ ឬ ជំទាវខៀវ]]([[ខេត្តពោធិ៍សាត់]]) ** [[អ្នកតាយាយងួន]]([[ស្រុកសណ្ដាន់]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]) ** [[អ្នកតាតាស្រីនិងយាយបុស|អ្នកតាលោកយាយបុស]]([[វត្តព្រែកឯង]] [[ស្រុកកៀនស្វាយ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]) ** [[លោកយាយផ្លុំនិងលោកតាស្រុះ|លោកយាយផ្លុំ]]( ភ្នំដោះក្រមុំ ក្រុងសែនមនោរម្យ [[ខេត្តមណ្ឌលគិរី]]) ** [[ដូនពេញ|លោកយាយពេញ]](រាជធានី[[ភ្នំពេញ]]) ** [[អ្នកតាមេ-ស]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[លោកយាយរតនៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតានាងត្រដាច]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) * '''{{resize|ទេពធីតាមហាសង្ក្រាន្ត ឬ ទេវតាឆ្នាំថ្មី}}''' *** [[ទុង្សាទេវី]] *** [[គោរាគៈទេវី]] *** [[រាក្យៈសាទេវី]] *** [[មណ្ឌាទេវី]] *** [[កិរិណីទេវី]] *** [[កិមិរាទេវី]] *** [[មហោទរាទេវី]] * '''{{resize|​ក្មេង}}''' ** [[ម្រេញគង្វាល]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំនឿប្រជាប្រិយ|mini=1}} |}<noinclude> lhpv69k4f5hwj2krelb0atm9ayq2wu9 340791 340782 2026-09-22T17:21:58Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 340791 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''ជំនឿ​លើពពួកទេវតាវប្បធម៌កម្ពុជា''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Angkor Wat 121.jpg|80px]]<br> |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''(ទេវតា​នៅ​វប្បធម៌ខ្មែរ)''' |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ទេវតាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយថេរវាទបែបខ្មែរ]]''' *'''{{resize|ទេវបុត្រ}}''' ** [[ព្រះព្រហ្ម (ពុទ្ធសាសនា)|ព្រះព្រហ្ម]] ** [[ព្រះឥន្ទ្រា (ពុទ្ធសាសនា)|សក្កៈទេវរាជ]] ** [[ព្រះយម|ព្រះយម]] *'''{{resize|[[ចតុលោកបាល]]}}''' ** [[​ព្រះ​បាទធតរដ្ឋ|ព្រះធតរដ្ឋ]] ** [[ព្រះ​បាទវិរុឡ្ហកៈ| ព្រះ​វិរុឡ្ហកៈ]] ** [[ព្រះ​បាទវិរូបក្ខៈ|ព្រះ​វិរូបក្ខៈ]] ** [[ព្រះវេស្សវ័ណ|ព្រះ​វេស្សវណ]] *'''{{resize|ទេពធីតា}}''' ** [[នាងគង្ហីង|នាងគង្ហីងព្រះធរណី]] ** [[មណីមេខលា|នាងមណីមេខលា]] ** [[ព្រះនាងស៊ុនទរីវាណី|នាងព្រះស៊ុនទរីវាណី]] ---- '''[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ទេវតាក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយាន ឬ វជរយាណៈបែបខ្មែរ]]''' *'''{{resize|ទេវបុត្រ}}''' ** '''{{resize|អស្តពោធិសត្វបុរស}}''' *** [[មៃត្រេយ|ព្រះអរិយមេត្តយ្យពោធិសត្វ]] *** [[អវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារពោធិសត្វ]] **** '''{{resize|ភាគព្រះអវលោកិតេស្វារពោធិសត្វ}}''' ***** [[ហយគ្រីវៈអវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខសេះ]] ***** [[សហស្សភុជអវលោកិតេស្វារ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមួយពាន់ដៃមួយពាន់ភ្នែក]] ***** [[ឯកាទសមុខ|ព្រះអវលោកិតេស្វារមុខដប់មួយ]] ***** [[ចិន្តាមណីចក្រ|ព្រះអវលោកិតេស្វារចិន្តាមណីចក្រ]] *** [[សមន្តភទ្រ (ព្រះពោធិសត្វ)|ព្រះសមន្តភទ្រពោធិសត្វ]] *** [[វជ្របាណិ|ព្រះវជ្របាណិពោធិសត្វ]] *** [[ព្រះពោធិសត្វមញ្ជុស្រី|ព្រះមញ្ជុស្រីពោធិសត្វ]] *** [[សវ៌និវារណវិស្កម្ភិន|ព្រះសវ៌និវារណវិស្កម្ភិនពោធិសត្វ]] *** [[ក្សិតិគភ៌|ព្រះក្សិតិគភ៌ពោធិសត្វ]] *** [[អាកាសគភ៌|ព្រះអាកាសគភ៌ពោធិសត្វ]] ** [[ព្រះពោធិសត្វមហាស្ថាមប្រាប្ត]] ** [[ព្រះពោធិសត្វសុរិយាប្រភា]] ** [[ព្រះពោធិសត្វចន្ទ្រាប្រភា]] ** '''{{resize|ព្រះ[[ធម៌បាល]]បុរស}}''' *** [[ព្រះមហាកាល]] *** [[ហេវជ្រៈ|ព្រះហេវជ្រៈ]] *** [[ត្រៃលោក្យវិជយ|ព្រះត្រៃលោក្យវិជយ]] *** [[យមន្តកៈ|ព្រះយមន្តកៈ]] *** [[ព្រះពោធិសត្វច័មភល|ព្រះច័មភលពណ៌]] *'''{{resize|ទេពធីតា}}''' ** [[ប្រាជ្ញាបារមីតា|នាងប្រាជ្ញាបារមីតា]] ** [[ព្រះនាងតា​រា|នាងតា​រា]] ** [[ព្រះចុន្ទីពោធិសត្វ|នាងចុន្ទី]] ** [[ព្រះម៉ែមហាមយុរី|នាងមហាមយុរី]] ** [[ព្រះមេឆ័ត្រស]] ** [[ព្រះនាងមារីចី|នាងមារីចី]] ** [[ឆាងគុលី|នាងឆាងគុលី]] ** [[ព្រះម៉ែវសុទរាពោធិសត្វ|នាងវសុធារា]] ** [[នាងហរិតិយក្ខិណី|នាងហរិតិ]][[យក្ខិណី]] ** [[ព្រះគាថាឧស្នីសៈវិជយធារណី|នាងឧស្នីសៈវិជយ]] ** [[ព្រះនាងបរណាសូរី|នាងបរណាសូរី]] ** '''{{resize|ព្រះ[[ធម៌បាល]]ស្ត្រី}}''' *** [[ព្រះវជរយោគីនី|នាងវជរយោគីនី]] *** [[ព្រះដាកានី|នាងដាកានី]] ---- '''[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|ទេវតាក្នុងសាសនាហិណ្ឌូ ឬ ព្រហ្មញ្ញសាសនាបែបខ្មែរ]]''' * '''{{resize|ទេវបុត្រ}}''' ** [[ព្រះត្រីមូរតិ]] *** [[ព្រះព្រហ្ម]] *** [[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍]] **** '''{{resize|ភាគ[[អវតារ]]ព្រះវិស្ណុ}}''' ***** [[វរាហៈ|ព្រះវិស្ណុមុខជ្រូកព្រៃ]] ***** [[នរសិង្ហ|ព្រះវិស្ណុមុខតោ]] ***** [[ព្រះរាម]] ***** [[ព្រះក្រឹស្ណ]] ***** ព្រះ[[កល្ហិន]] ***** [[ព្រះហ័យយះគីព (ហិណ្ឌូសាសនា)|ព្រះវិស្ណុមុខសេះ]] ***** ព្រះ[[គន្ធទះភេរុនទះ]] ***** ព្រះ[[សុទស្សនចក្រ]] *** [[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវៈ ឬ ព្រះឥសូរ]] **** '''{{resize|ភាគ[[អវតារ]]ព្រះសិវៈ}}''' ***** [[ព្រះអធ៌នាវិស្វរ]] ***** [[ព្រះហរិហរៈ]] ***** ព្រះ[[សទាសិវៈ]] ***** [[ព្រះសិវនាដរាជ]] ***** ព្រះ[[លិង្គោទ្ភវ]] ***** ព្រះ[[ទក្សិណមូតិ៍]] ***** ព្រះ[[ឯកបាទ]] ***** ព្រះ[[រឿងឧមាមហេស្វរ|ឧមាមហេស្វរ]] ***** [[ព្រះភៃរវៈ]] ***** [[ព្រះវីរភទ្រ]] ***** ព្រះ[[សរភៈ]] ** [[ទេពនិករការពារទិសទាំង៨|អស្តទិកបាល]] *** [[ព្រះឥន្ទ្រា|ព្រះឥន្ទ]] *** [[ព្រះវរុណ]] *** [[ព្រះយមរាជ|ព្រះយម]] *** [[ព្រះកុវេរៈ]] *** [[អគ្នី|ព្រះអគ្នី]] *** [[ព្រះនិ្ឫត្តិ]] *** [[ព្រះវាយុ]] *** [[ព្រះឥសាន]] ** [[ព្រះគណេស]] ** [[ព្រះស្កន្ទ]] ** [[កាមទេវ|ព្រះកាម]] ** [[ព្រះកាលទេព|ព្រះកាល]] ** [[ព្រះចិត្រាគុបតា]] ** ព្រះ[[ពលរាម]] ** [[ព្រះពិស្ណុការ]] ** '''{{resize|ទេវតានព្វគ្រោះ}}''' *** [[ព្រះអាទិត្យ|ព្រះសុរិយា]] **** [[ទ្វារទសទិត្យ|ព្រះអាទិត្យដប់ពីរ]] *** [[ព្រះចន្ទ|ព្រះចន្ទ្រា]] *** [[ព្រះអង្គារ|ព្រះអង្គារកាឡា]] *** [[ព្រះពុធ|ព្រះពុធ]] *** [[ព្រះព្រហស្បតិ៍|ព្រះហស្បាតិ]] *** [[ព្រះសុក្រ|ព្រះគ្រូសុក្រាចារ្យ]] *** [[ព្រះសៅរ៍|ព្រះសៅរ៍សានី]] *** [[រាហុ|ព្រះអាសុរារាហ៊ូ]] *** [[កេតុ (ទេវកថា)|ព្រះកេតុ]] ** [[ព្រះវសុ|ព្រះអស្តវសុ]] ** [[រុទ្រ|ព្រះរុទ្រ]] *** [[ឯកាទសរុទ្រ|ព្រះរុទ្រដប់មួយអង្គ]] ** [[ព្រះអស្វិន​កុមារ|ព្រះអស្វិនីកុមារ]] **'''{{resize|ទេពធីតា}}''' ** [[មហាទេវី|ព្រះមេអាទិសក្តិ ឬ អាទិបរាសក្តិ]] *** [[ត្រីទេវី|ព្រះត្រីសក្តិ]] **** [[ព្រះម៉ែបវ៌តី|ព្រះមេឧមា]] ***** [[ព្រះមេសតី]] **** [[ព្រះម៉ែលក្ម្សី|ព្រះមេលក្ម្សី]] ***** [[នាង​សីតា]] **** [[ព្រះនាងសរស្វតី|ព្រះមេសរស្វតី]] ** [[ព្រះម៉ែកាលី|ព្រះមេកាលី]] ** [[ព្រះម៉ែទុគា|ព្រះមេ​ទុគ៌ា]] ** [[ព្រះនាងហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី|ព្រះមេហ្គ៉ាយ៉ាទ្រី]]​ ** [[ព្រះនាងភូមិ|ព្រះមេភូមិទេវី]] ** [[ព្រះម៉ែចន្ទី|ព្រះមេចន្ទី]] ** [[ព្រះ​ម៉ែ​គង្គា|ព្រះមេគង្គា]] ** [[មាត្ឫិកា|ព្រះមេសប្តមាត្ឫិកា]] ** [[ព្រះម៉ែម៉ាណាសា|ព្រះមេមាណសា]] ** [[ព្រះម៉ែស័ទសទី|ព្រះមេវិឡាទេវី]] ** [[អនុមតី|ទេពធីតាព្រះច័ន្ទ]] ** [[ព្រះម៉ែសវាហា|ព្រះ​អគ្គី​ទេវី​]] ** [[យោគិនី|ព្រះមេយោគិនី]]​ ** ព្រះមេ[[ព្រះក្រិស្ណៈ|រាធា]]​ ** ព្រះ[[កាមធេណូ|មេគោទិព្វ]] *'''{{resize|ទេពឥសី}}''' ** [[អគស្ត្យ|ព្រះ​អគស្ត្យ​ឥសី]] ** [[កស្យបៈ|ព្រះ​កស្យបៈ​ឥសី]] ** [[នារទមុនិ|ព្រះនារទមុនិ]]​ ---- '''[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|ទេវតាក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ ឬ វិញ្ញាណនិយមបែបខ្មែរ]]''' * '''{{resize|ទេពប្រុស}}''' ** [[កុម៉ែរាជ (រឿងនិទាន)|ព្រះថោង ឬ ព្រះបាទកុមារាជ]] ** [[ព្រះភូមិ(ទេវតា)|ព្រះភូមិ]] ** [[ចៅហោក្លង|ទេវតាស្គរភេរី]] ** [[ព្រះមហាជ័យព្រៃសភ|ទេវតាស្រូវ]] ** [[ទេវតារក្សាមហាស្វេតឆ័ត្រ]] * '''{{resize|​អ្នកតា​ប្រុស}}''' ** [[សួគ៌ាលោកពេជ្រ|អ្នកតាឃ្លាំងមឿង]] ([[ស្រុកបាកាន]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]]) ** [[សឺន គុយ|លោកឧញ៉ា សឺន គុយ]] ** [[លោកតាដំបងក្រញូង]] ([[ខេត្តបាត់ដំបង]]) ** [[អ្នកតាសំពៅធ្លាយ]] ** [[អ្នកតាក្បាលទូក]] ** [[អ្នកតាលាក់]] ** [[អ្នកតាតាថង]] ** [[អ្នកតាតានុង]] ** [[អ្នកតាព័ទ្ធសាឡី]] ** [[រឿង អ្នកតា ពុំ-សែន|អ្នកតាពុំសែន]] ([[ស្រុកព្រៃឈរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ** [[អ្នកតាទ្វារសុក]] ([[ស្រុកព្រៃឈរ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ** [[អ្នកតាសិង្ហ និងអ្នកតាព្រះឥន្ទ]] ([[ស្រុកជើងព្រៃ]] [[ខេត្តកំពង់ចាម]]) ** [[អ្នកតាទួលស្លឹង]] ([[ស្រុកកំពង់លែង]] [[ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង]]) ** [[អ្នកតាភ្នំជី]] ([[ស្រុកសន្ទុក]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]) ** [[អ្នកតាម៉ឺនគង់]] ([[ស្រុកឈូក]] [[ខេត្តកំពត]]) ** [[អ្នកតាតាស្រីនិងយាយបុស|អ្នកតាតាស្រី]] ([[វត្តព្រែកឯង]] [[ស្រុកកៀនស្វាយ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]) ** [[លោកយាយផ្លុំនិងលោកតាស្រុះ|លោកតាស្រុះ]] ( ភ្នំដោះក្រមុំ ក្រុងសែនមនោរម្យ [[ខេត្តមណ្ឌលគិរី]]) ** [[អ្នកតាព្រីងក្អែក ឬ អ្នកតាគហេ]] ( ភ្នំបាសិត រាជធានី[[ភ្នំពេញ]]) ** [[លោកតាឌី|អ្នកតាឌី]] ([[ខេត្តព្រះវិហារ]]) ** [[លោកតាអ៊ុំ]] (ច្រកទ្វារអានសេះ [[ខេត្តព្រះវិហារ]]) ** [[អ្នកតាគិរីផល]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាគិរីជោត]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាទ្វារ]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាទូងស្គរ]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាសម្តែងកែវ]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាព្រះស្រែ]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាព្រះស្រុក]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាបុះលៀន]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាច្រកចំបក់]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាសូន្យយក្ស]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាមេទ័ពតេជោ]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាក្រហមក]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាសព្វឋាន]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាទួលឈ្នាង]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតាមហេសក្ខ ឬ អ្នកតាមាតគិត]] ([[ខេត្តរតនគិរី]]) ** អ្នកតាបួនប្រចាំនៅខ្លោងទ្វារអង្គរវត្ត *** [[អ្នកតារាជ|តារាជនៅខ្លោងទ្វារខាងលិច]] *** [[អ្នកតាពេជ្រ|តាពេជ្រនៅខ្លោងទ្វារខាងត្បូង]] *** [[អ្នកតាគូ|តាគូនៅខ្លោងទ្វារខាងកើត]] *** [[អ្នកតាឡឹក|តាឡឹកនៅខ្លោងទ្វារខាងជើង]] ** [[អ្នកតាក្រហមក]] (ភូមិមហារាជ ភូមិឈើទាល [[ស្រុកសំរោង]] [[ខែត្តតាកែវ]]) ** [[រឿង អ្នកតាកងជុំ|អ្នកតាកងជុំ]] (ឃុំកុមារាជា [[ស្រុកបាទី]] [[ខែត្តតាកែវ]]) ** [[អ្នកតាត្រងោល]] (ឃុំពន្លៃ [[ស្រុកព្រៃកប្បាស]] [[ខែត្តតាកែវ]]) ** [[អ្នកតាកង្ហារដែក]] [[ភ្នំជីសូរ|ភ្នំជីសូរ្យ]] [[ខែត្តតាកែវ]] ** [[អ្នកតាព្រះចៅ]] [[ក្រុងតាខ្មៅ]] ** [[អ្នកតាបេង]] [[ខេត្តត្បូងឃ្មុំ]] ** [[អ្នកតាបាពាល ឬ ព្រះកន្លោង]] [[ភ្នំបាពាល]] ** [[អ្នកតាគង់]] វត្តខ្នាត ភូមិខ្នាត ឃុំខ្នាត [[ស្រុកពួក]] [[ខេត្តសៀមរាប]] ** [[រឿង ប្រវត្ដិអ្នកតា ម៉ឺន គង់|អ្នកតា ម៉ឺន គង់]] ឃុំត្រពាំងរាំង [[ស្រុកឈូក]] [[ខេត្តកំពត]] * '''{{resize|ទេពស្ត្រី}}''' ** [[ធារាវត្តី (នាងនាគ)|ព្រះមេសោមា ឬ នាងនាគ]] ** [[ជំនាងផ្ទះ]] ** [[ព្រះមេស្រូវ]] ** [[នាងបក់នាងបោយ]] ** [[ព្រះម៉ែជំនាងទូក|ជំនាងទូក]] * '''{{resize|​អ្នកតា​ស្ត្រី}}''' ** [[យាយ ម៉ៅ|លោកយាយម៉ៅ ឬ អ្នកតាជំទាវម៉ៅ]] ** [[អ្នកម្នាងខៀវ|ជំទាវខាន់ខៀវ ឬ ជំទាវខៀវ]] ([[ខេត្តពោធិ៍សាត់]]) ** [[អ្នកតាយាយងួន]] ([[ស្រុកសណ្ដាន់]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]) ** [[អ្នកតាតាស្រីនិងយាយបុស|អ្នកតាលោកយាយបុស]] ([[វត្តព្រែកឯង]] [[ស្រុកកៀនស្វាយ]] [[ខេត្តកណ្តាល]]) ** [[លោកយាយផ្លុំនិងលោកតាស្រុះ|លោកយាយផ្លុំ]] (ភ្នំដោះក្រមុំ ក្រុងសែនមនោរម្យ [[ខេត្តមណ្ឌលគិរី]]) ** [[ដូនពេញ|លោកយាយពេញ]] (រាជធានី[[ភ្នំពេញ]]) ** [[អ្នកតាមេ-ស]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[លោកយាយរតនៈ]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[អ្នកតានាងត្រដាច]] ([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]]) ** [[លោកយាយទេព]] ([[ខេត្តសៀមរាប]]) ** [[លោកយាយយ៉ាត]] ([[ភ្នំយ៉ាត]] [[ខេត្តប៉ៃលិន]]) ** [[អ្នកតាយាយខ្មៅ]] (ស្រុកបាសាក់ ភូមិសង្កែ ឃុំទ្រឿងខាញ ខេត្តឃ្លាំង) * '''{{resize|ទេពធីតាមហាសង្ក្រាន្ត ឬ ទេវតាឆ្នាំថ្មី}}''' *** [[ទុង្សាទេវី]] *** [[គោរាគៈទេវី]] *** [[រាក្យៈសាទេវី]] *** [[មណ្ឌាទេវី]] *** [[កិរិណីទេវី]] *** [[កិមិរាទេវី]] *** [[មហោទរាទេវី]] * '''{{resize|​ក្មេង}}''' ** [[ម្រេញគង្វាល]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជំនឿប្រជាប្រិយ|mini=1}} |}<noinclude> qpxj7xoshj1sdsqok5ygglqd0brwaoi 10 54365 340803 340240 2026-09-22T18:56:41Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340803 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Royal_arms_of_Cambodia.svg|80px]]<br> |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន (៥០-៥៥០)]]''' * [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ---- '''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ (៥៥០-៧១៦)]]''' * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} '''[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២)]]''' * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] ** [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] ** [[ត្សៀគី​វ]] ** [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] ** [[ភូមី]] '''[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក (៧១៦-៨០២)]]''' ** [[ពាលាទិត្យ]] *** [[វិស្វរូប]] *** [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** [[បុស្ករាក្ស]] *** [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] *** [[រាជបតិវម៌្ម]] *** [[សម្ភុវម៌្ម]] *** [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** [[ឥន្ទ្រលោក]] *** [[មហីបតិវម៌្ម]] ---- '''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ (៨០២-១៤៣១)]]'''<br>'''ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ''' * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] '''ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]]''' * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ---- '''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ (១៤១៦-១៤៧៦)]]''' * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] ---- '''[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣)]]''' * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ---- '''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ (១៥៩៦-១៦២០)]]''' * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] ---- '''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣)]]''' * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ធម្មរាជាទី៣]] * [[ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]] ---- '''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣)]]''' * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ---- '''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)]]''' * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សីហមុនី]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|mini=1}} |}<noinclude> 3f5nefiyyqmk6dgsvly466a7udd1olu 340808 340803 2026-09-22T19:22:03Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 340808 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]]''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Royal_arms_of_Cambodia.svg|80px]]<br> |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន (៥០-៥៥០)]]''' * [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[កៅណ្ឌិន្យទី១|កៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] * [[ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យទី២]] * [[ហ៊ុនប៉ានហួង|កៅណ្ឌិន្យទី៤]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី៦]] * [[ឝ្រីមារញ|វ្នំ ជ័យវរ្ម័ន]] * [[ផ្វានជិនឝឹង|វ្នំ សូរ្យវរ្ម័ន]] * [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|វ្នំ ធរណិន្ទ្រ]] * [[អស្សាជយ|វ្នំ ទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ចន្ទន|ចន្ទ្រា (កម្ពុជសូរីយា)]] * [[កៅណ្ឌិន្យទី២|កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]] * [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] * [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] * [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវរ្ម័ន]] ---- '''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ (៥៥០-៧១៦)]]''' * [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] * [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] * [[វីរវម៌្ម]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[ភវវរ្ម័នទី១]] * [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] * [[ឦសានវរ្ម័នទី១]] * [[ភវវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យទេវី]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} '''[[ចេនឡាដីគោក|សម័យកាលចេនឡាគោក ឬ កម្វុជគោក (៧១៦-៨០២)]]''' * [[ភវវម៌្ម (ទ្វារវតី)|ភវវម៌្ម]] ** [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] ** [[ត្សៀគី​វ]] ** [[ជយសិង្ហវម៌្ម (ចេនឡា)|ជយសិង្ហវម៌្ម]] ** [[ភូមី]] '''[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹក ឬ កម្វុជទឹក (៧១៦-៨០២)]]''' ** [[ពាលាទិត្យ]] *** [[វិស្វរូប]] *** [[ន្ឫបតេន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** [[បុស្ករាក្ស]] *** [[នរេន្ទ្រវម៌្ម]] *** [[រាជបតិវម៌្ម]] *** [[សម្ភុវម៌្ម]] *** [[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] *** [[ឥន្ទ្រលោក]] *** [[មហីបតិវម៌្ម]] ---- '''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ (៨០២-១៤៣១)]]'''<br>'''ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ''' * [[ជ័យវម៌្មទី ២|ជ័យវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៣|ជ័យវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] * [[យសោវរ្ម័នទី១|យឝោវម៌្មទី១]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី១]] * [[ឥសានវរ្ម័នទី២|ឦឝានវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៤]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី២]] * [[រាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៥]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី១]] * [[ជ័យវីរៈវរ្ម័ន]] * [[សូរ្យវរ្ម័ន​ទី១]] * [[ឧទ័យទិត្យវរ្ម័នទី២]] * [[ហស៌វរ្ម័នទី៣]] * [[ន្ឫបតីន្ទ្រវម៌្មទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៦|ជយវម៌្មទី៦]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី១|ធរណីន្ទ្រវម៌្មទី១]] * [[សូរ្យវរ្ម័នទី២|សូយ៌្យវម៌្មទី២]] * [[ធរណីន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[យសោវរ្ម័នទី២|យឝោវម៌្មទី២]] * [[ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន|ត្រីភូវនាទិត្យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៧]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៨]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៣]] * [[ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី៤|ឥន្ទ្រជ័យវរ្ម័ន]] * [[ជ័យវរ្ម័នទី៩]] '''ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]]''' * [[អង្គជ័យ]] * [[បរមរាជារាមាធិបតី]] * [[សិរីវីចក្រ]] * [[លំពង្ស]] * [[រាជឱង្ការ]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ (មហានគរ)|ស្រីសុរិយោពណ៌]] * [[បរមនិពាន្វបទ]] * [[សិទ្ធានរាជា]] * [[លំពង្សរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោវង្ស]] * [[បរមរាមាទី១|បរមរាមា]] * [[ធម្មរាជាទី១|ធម្មាសោករាជ]] ---- '''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ (១៤១៦-១៤៧៦)]]''' * [[បរមរាជាទី១]] * [[នរាយណ៍រាមា]] * [[ស្រីរាជា]] * [[ស្រីសុរិយោទ័យ]] * [[ធម្មរាជាទី២]] * [[ឝ្រីឝៅគន្ធបទ|ស្រីសុគន្ធបទ]] * [[ស្រីជេដ្ឋា|ស្ដេចកន]] ---- '''[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣)]]''' * [[ចន្ទរាជា]] * [[បរមរាជាទី២]] * [[ព្រះសត្ថាទី១]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី១]] ---- '''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ (១៥៩៦-១៦២០)]]''' * [[បរមរាមាទី២]] * [[បរមរាជាទី៣]] * [[បរមរាមាទី៣]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី១]] * [[បរមរាជាទី៤]] ---- '''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣)]]''' * [[ជ័យជេស្ឋាទី២]] * [[បរមរាជសម្ភារ]] * [[អង្គទងរាជា]] * [[បទុមរាជាទី១]] * [[បរមរាជាទី៥]] * [[បរមរាជាទី៦]] * [[បទុមរាជាទី២]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី១]] * [[ព្រះកែវហ្វាទី៣]] * [[ធម្មរាជាទី៣]] * [[ព្រះសត្ថាទី២]] * [[ធម្មរាជាទី៤]] * [[រាមាធិបតីទី២]] * [[ជ័យជេស្ឋាទី៤]] * [[នរាយណ៍រាជា]] * [[ឧទ័យរាជាទី៣]] * [[រាមាធិបតីទី៣]] * [[នរាយណ៍រាជាទី២]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[រាមាធិបតីទី៤]] ---- '''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣)]]''' * [[នរោត្តម]] * [[សុីសុវត្ថិ]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស]] ---- '''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)]]''' * [[នរោត្តម សុរាម្រិត]] * [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ]] {{resize|(ព្រះមហាក្សត្រិយានី)}} * [[នរោត្តម សីហនុ]] * [[នរោត្តម សីហមុនី]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|mini=1}} |}<noinclude> 9ihay9btt2dcrgjcikxhy6yaotyulvq 10 54368 340779 340186 2026-09-22T13:15:13Z Sreynaree1986 47227 ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ 340779 wikitext text/x-wiki {| class="infobox collapsible collapsed" style="background: #faf6ff; border: 1px solid #888888; width: 21em; text-align: left; font-size: 88%" |- ! style="background: #f0eeff; color: #000000; font-size: 1.4em; padding: 0px 0px 4px 0px; text-align:center" valign="top" | '''ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី''' |- | style = "background: #f0eeff; padding: 0px 0px {{#if:{{{1|}}}|1|6}}px 0px; text-align:center" | [[File:Royal_Standard_of_The_Monarchy_of_Cambodia.png|80px]]<br> |- | style = "background: #faf6ff; border-top: 1px solid #888888; padding: 0px 10px 0px 5px"; | '''[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន (៥០-៥៥០)]]''' * [[សោមា|សោមា (នាងនាគ)]] ---- '''[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា ឬ កម្វុជ (៥៥០-៧១៦)]]''' * [[សុវណ៌]] * [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] * [[ជ័យទេវី|ឝ្រីជយទេវី]] '''[[ចេនឡាទឹកលិច|សម័យកាលចេនឡាទឹកលិច ឬ កម្វុជទឹក (៧១៦-៨០២)]]''' *** [[សរស្វតី (ចេនឡា)|សរស្វតី]] *** [[ន្ឫបតីន្ទ្រទេវីទី២|ន្ឫបតីន្ទ្រទេវី|]] *** [[រាជេន្ទ្រទេវី (ចេនឡា)|រាជេន្ទ្រទេវី]] *** [[ជយេន្ទ្រភា]] *** [[ឥន្ទ្រទេវី (សតវត្សទី៩)|ឝ្រីឥន្ទ្រទេវី]] ---- '''[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យកាលអង្គរ ឬ មហានគរ (៨០២-១៤៣១)]]'''<br>'''ព្រះនាមតាម[[សិលាចារឹកខ្មែរ]]បុរាណ''' * [[ជ្យេស្ថាយ៌ា]] * [[ជយទេវី (អង្គរ)|ជ័យទេវី]] * [[ព្រះនាងភូបតិន្ទ្រលក្ស្មី|ភូបតិន្ទ្រលក្ស្មីទេវី]] * [[ឝ្រីជយរាជចូឌាមណី|ស្រីជ័យរាជចូឌាមុនី]] * [[ព្រះនាងសុខរៈមហាទេវី|ស័ង្ខរមហាទេវី]] * [[ឝ្រីន្ទ្រភូបេឝ្វរចូឌា|ស្រីន្ទ្រភូបេស្វរចូឌា]] * [[ព្រះនាងកែវកល្យាណ|កែវកល្យាណ（សុភាវត្តី)]] '''ព្រះនាមតាម[[ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ|ព្រះរាជពង្សាវតារកម្ពុជា]]''' * [[ច័ន្ទតារាវត្តី|ចន្ទវតី]] * [[អ្នកម្នាងទេវី|ទេវី]] ---- '''[[សម័យកាលចតុមុខ|សម័យកាលចតុមុខ (១៤១៦-១៤៧៦)]]''' * [[ព្រះទេពក្ខណា|ទេពក្ខណា]] * [[ព្រះនាង|អង្គប្រាថ]] * [[ព្រះនាងទេពសាខា|ទេពសាខា]] * [[ព្រះអង្គរតនមាលី|រតនមាលី]] ---- '''[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យកាលលង្វែក (១៥២៩-១៥៩៣)]]''' * [[សម្ដេចព្រះទេវីក្សត្រី|ទេវីក្សត្រី]] * [[ព្រះនាងមហាទេវី|មហាទេវី]] * [[ឥន្ទ្របត្តនគរទេវី|ឥន្ទ្របត្តនគរទេវី]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់​អនុជាតិ​ក្សត្រិយ​វរភក្ត្រ|វរភ័ក្ត្រ​ ឬ​ ក្រពុំឈូក]] * [[សម្ដេចព្រះវិសុទ្ធិក្សត្រ|វិសុទ្ធិក្សត្រ]] * [[សម្ដេចព្រះវិសុទ្ធិក្ឞត្រីយ៍|វិសុទ្ធិក្ឞត្រីយ៍]] * [[អ្នកអង្គយ៉ា|អង្គយ៉ា]] * [[អ្នកអង្គអី|អង្គអី]] ---- '''[[សម័យកាលស្រីសន្ធរ|សម័យកាលស្រីសន្ធរ (១៥៩៦-១៦២០)]]''' * [[ព្រះនាងពៅ (ស្រីសន្ធរ)|អង្គពៅ]] * [[ព្រះអង្គចន្ទបុប្ផា|ចន្ទបុប្ផា]] * [[សម្តេចព្រះរាជបុត្រី ព្រះឯកក្សត្រី|ឯកក្សត្រី]] * [[ព្រះវិសុទ្ធក្សត្រី|វិសុទ្ធក្សត្រី]] ---- '''[[សម័យឧដុង្គ|សម័យកាលឧដុង្គ (១៦២០-១៨៦៣)]]''' * [[សម្ដេចព្រះអគ្គមហេសីព្រះវរក្សត្រីស្រីចក្រពត្តិរាជ|អង្គបុប្ផាវត្តី]] * [[អ្នកម្នាងយួរវត្តី|យួរវត្តី ឬ បុប្ផាវត្តី]] * [[ព្រះអង្គស្រីធីតារាជពនិតា|ស្រីធីតា]] * [[សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រី (មហេសីព្រះកែវហ្វាទី៣)|កែវហ្វា]] * [[សម្ដេចព្រះភគវតី ព្រះស្រីសុជាតា|សោភាក្សត្រី]] * [[ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ ពៅ|អង្គពៅ]] * [[ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ មី|អង្គមី]] * [[ចៅចមមាតាអ្នកអង្គ អី|អង្គអី]] * [[អង្គភឹម]] * [[អង្គប៉ែន|អង្គប៉ែន]] * [[ស្រីសុរិយោពណ៌ទី២|អង្គមុី]] * [[សម្តេចក្សត្រីអង្គស្ងួន|អង្គស្ងួន]] * [[អង្គពៅ|អង្គពៅ]] '''[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គមានជ័យ]]'''<br>'''រជ្ជកាល[[រាមាធិបតីទី៤|សម្ដេចព្រះបរមកោដ្ឋ]]''' ** [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីអង្គដួងឧបុល|អង្គដួងឧបុល]] ** [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី អង្គដួង ចង្កុលណី|អង្គដួង ចង្កុលណី]] ** [[សម្តេចព្រះរាជទេវីស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ|ស្រីវរាក្សត្រី អ៊ូ]] ---- '''[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យកាលកម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង (១៨៦៣–១៩៥៣)]]'''<br>'''រជ្ជកាល[[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះសុវណ្ណកោដ្ឋ]]''' * [[នរោត្តម មល្លិកា|សម្តេចព្រះស្វាង្គវឌ្ឍនារាជកន្និដ្ឋាចម្រើនរដ្ឋ នរោត្តម មល្លិកា]] * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម កម្ពុជាសុដាដួង|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម កម្ពុជាសុដាដួង]] (សម្តេចព្រះអង្គយ្យ៉ៃ ) * [[ព្រះអង្គម្ចាស់ នរោត្តម ភួងកម្ពុជារតនៈ|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី នរោត្តម ភួងកម្ពុជារតនៈ]] (សម្តេចព្រះអង្គណយ) '''រជ្ជកាល[[ព្រះ​បាទ​សម្តេច​ព្រះ ស៊ីសុវត្ថិ|សម្ដេចព្រះរាជានុកោដ្ឋ]]''' ** [[ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី ស៊ីសុវត្ថិ វរ៉ាសាវឌី]] '''រជ្ជកាល[[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីវង្ស|សម្ដេចព្រះខត្តិយកោដ្ឋ]]''' *** [[ស៊ីសុវត្ថិ កុសមៈ|កុសមៈ]] *** [[ស៊ីសុវត្ថិ ពង្សានមុនី|ពង្សសានមុនី]] *** [[ស៊ីសុវត្ថិ មុនីកេសន|មុនីកេសរ]] ---- '''[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣–បច្ចុប្បន្ន)]]''' '''រជ្ជកាល[[នរោត្តម សុរាម្រិត|សម្ដេចព្រះមហាបញ្ចានៈកោដ្ឋ]]''' * [[នរោត្តម វេជ្ជរ៉ា|វេជ្ជរ៉ា]] '''រជ្ជកាល[[នរោត្ដម សីហនុ|សម្ដេចព្រះបរមរតនកោដ្ឋ]]''' ** [[នរោត្តម បុប្ផាទេវី| សម្តេចរាជបុត្រីព្រះរៀម នរោត្តម បុប្ផាទេវី]] ** ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម សូរិយារង្សី ** ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម គន្ធបុប្ផា ** [[នរោត្តម បទុមបុប្ផា|ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម បទុមបុប្ផា]] ** ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រីយ៍ នរោត្តម សុជាតិវត្តិយ៉ា ** [[នរោត្តម អរុណរស្មី|សម្តេចរាជបុត្រីព្រះអនុជ នរោត្តម អរុណរស្មី]] |- ! style="background: #f0eeff; border-top: 1px solid #aaaaaa; padding: 1px 5px 0px 0px; text-align: right;" | {{tnavbar|ក្សត្រីខ្មែរ|mini=1}} |}<noinclude> 5x6qm0h1fj032l8hf47b2xkm04ae325 0 54840 340818 340609 2026-09-23T09:11:11Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឈីងហៃ]] ទៅ [[ខេត្តឈីងហៃ]] 340609 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ឈីងហៃ</div> <div class="nickname ib-settlement-native"><span title="Chinese-language text"><span lang="zh">青海</span></span></div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ខេត្តឈីងហៃ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |លាយលក្ខណ៍អក្សរ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">[[ភាសាចិន|ចិន]]</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language text"><span lang="zh">青海省</span></span> (<span title="Chinese-language romanization">''Qīnghǎi Shěng''</span>) |- class="mergedbottomrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">អក្សរកាត់</span> | class="infobox-data" |QH / <span lang="zh">[[wiktionary:青#Chinese|青]]</span> (pinyin&#x3A; ''<span lang="zh-Latn">Qīng</span>'') |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:272px;max-width:272px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:134px;max-width:134px"><div style="border:1;;height:99px;overflow:hidden">[[File:Qinghai_Tibet_Railway_Tibet_China_西藏_青藏铁路_-_panoramio_(4).jpg|132x132ភីកសែល]]</div><div>ហោស៊ីល</div></div><div class="tsingle" style="width:134px;max-width:134px"><div style="border:1;;height:99px;overflow:hidden">[[File:Skyscrapers_in_Chengzhong_District,_Xining_(53727167629)_-_2024.jpg|132x132ភីកសែល]]</div><div>កណ្តាលទីក្រុងស៊ីនីង</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:142px;max-width:142px"><div style="border:1;;height:93px;overflow:hidden">[[File:A_Temple_in_Kumbum_Monastery.jpg|140x140ភីកសែល]]</div><div>វត្តគុមប៊ុន</div></div><div class="tsingle" style="width:126px;max-width:126px"><div style="border:1;;height:93px;overflow:hidden">[[File:茶卡盐湖天空之境03.jpg|124x124ភីកសែល]]</div><div>បឹងអំបិលឆាកា</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Qinghai_in_China_(+all_claims_hatched).svg|275x275ភីកសែល|Map showing the location of Qinghai Province]]<div class="ib-settlement-caption">ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃខេត្តឈីងហៃ</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Qinghai&params=35_N_96_E_type:adm1st_region:CN <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°N</span> <span class="longitude">96°E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35°N 96°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">35; 96</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:15}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Qinghai&params=35_N_96_E_type:adm1st_region:CN <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">35°N</span> <span class="longitude">96°E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">35°N 96°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">35; 96</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ប្រទេស | class="infobox-data" |ចិន |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ដាក់ឈ្មោះតាម | class="infobox-data" |មកពីឈ្មោះបឹងឈីងហៃ ("បឹងខៀវ/បៃតង")។ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ទីរួមខេត្ត<br /><br /><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">(and largest city)</span> | class="infobox-data" |ស៊ីនីង |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |កម្រិតរដ្ឋបាល<br /><br />&nbsp;- កម្រិតខេត្ត<br /><br />&nbsp;- កម្រិតស្រុក<br /><br />&nbsp;- កម្រិតឃុំ | class="infobox-data" |<br /><br />ខេត្តចំនួន ៨<br /><br />៤៤ ស្រុក<br /><br />ទីប្រជុំជន និងឃុំចំនួន ៤០៤ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |រដ្ឋាភិបាល<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ប្រភេទ | class="infobox-data agent" |រដ្ឋាភិបាលប្រជាជនខេត្តឈីងហៃ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Party Secretary | class="infobox-data" |Wu Xiaojun |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Congress Chairman | class="infobox-data" |Chen Gang (titular) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Governor | class="infobox-data" |Luo Dongchuan |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Provincial CPPCC Chairman | class="infobox-data" |Gönbo Zhaxi |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;National People's Congress Representation | class="infobox-data" |24 deputies |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ផ្ទៃដី |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |៧២២,៣០០&nbsp;km² (២៧៨,៩០០&nbsp;&nbsp;ម៉ាយ៍) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;លេខរៀង | class="infobox-data" |ទី៤ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">&#x20;(Bukadaban Feng)</div> | class="infobox-data" |6,860&nbsp;m (22,510&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាជន (ឆ្នាំ ២០២០)opulation |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |៥,៩២៣,៩៥៧ នាក់ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;លេខរៀង | class="infobox-data" |ទី ៣១ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ដង់ស៊ីតេ | class="infobox-data" |8.202/km² (21.24/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;&nbsp;•&nbsp;លេខរៀង | class="infobox-data" |30th |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាសាស្ត្រ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ក្រុមជនជាតិ | class="infobox-data" |[[ជនជាតិចិនហាន់|ចិនហាន់]] – ៥៤%<br /><br />ទីបេ – ២១%<br /><br />ហួយ – ១៦%<br /><br />ទូ – ៤%<br /><br />ម៉ុងហ្គោល – ១.៨%<br /><br />សាឡា – ១.៨% |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Languages and dialects | class="infobox-data" |Zhongyuan Mandarin Chinese, Amdo Tibetan, Monguor, Oirat Mongolian, Salar and Western Yugur |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|GDP]] <span style="font-weight:normal; font-style:normal">(2025)</span><div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Total | class="infobox-data" |[[រ៉ិនមីនប៊ី|CN¥]] 412.2 billion (30th) <br /><br />[[ដុល្លារ​អាមេរិក|US$]] 57,705 billion |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Per capita | class="infobox-data" |CN¥ 69,567 (24th) <br /><br />US$ 9,739 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class="infobox-data nickname" |CN-QH |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|HDI]] (2023) | class="infobox-data" |0.727 (30th) – <templatestyles src="Template:Color/styles.css" /><span class="tmp-color" style="color:#090">high</span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[http://www.qh.gov.cn/ www.qh.gov.cn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121001044706/http://www.qh.gov.cn/ |date=2012-10-01 }}</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q45833#P856|ឃ្លានៅផ្នែកខាងលើ|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this at Wikidata]] <span class="languageicon">(in Chinese)</span> |} '''ឈីងហៃ''' គឺជា[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]មួយនៅ[[ភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសចិន]] ។ វាគឺជាខេត្តធំជាងគេរបស់ប្រទេសចិន (មិនរាប់បញ្ចូលតំបន់ស្វយ័ត) តាមតំបន់ និងមានប្រជាជនតិចបំផុតទីបី ដោយមានទីរួមខេត្តដោយមាន និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់វាគឺ [[ស៊ីនីង]] ។ ខេត្តឈីងហៃមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង [[កាន់ស៊ូ|ខេត្តកាន់ស៊ូ]] នៅភាគឦសាន [[ស៊ីងជៀង|ខេត្តស៊ីនជៀង]] នៅភាគពាយ័ព្យ [[ស៊ីឈ័ន|ខេត្តស៊ីឈ័ន]] នៅភាគអាគ្នេយ៍ និង [[តំបន់ស្វយ័តទីបេ]] នៅភាគនិរតី។ ខេត្តឈីងហៃ ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៩២៨ ក្នុងអំឡុងពេលនៃ[[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២-១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]] ហើយរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៤៩ ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយមេទ័ព[[ជនជាតិហួយ|មូស្លីមចិនហួយ]] ដែលគេស្គាល់ថាជា [[ក្រុមម៉ា]] ។ ឈ្មោះ[[ភាសាចិន|​ចិន]]ថា "ឈីងហៃ" គឺ​យក​តាម ​[[បឹងឈីងហៃ|បឹង​ឈីងហៃ]] ដែល​ជា​បឹង​ធំ​បំផុត​នៅ​ប្រទេស​ចិន។ នៅ[[ភាសាទីបេ|ទីបេ]] បឹងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា {{Lang|bo|མཚོ སྔོན་པོ}} ( Mtsho-sngon-po ) ឬ Tso ngönpo ("បឹងខៀវ ឬសមុទ្រ")។ នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស ជួនកាលវាត្រូវបានគេហៅថា Koko Nor ដែលមានប្រភពមកពីឈ្មោះ Oirat ម៉ុងហ្គោលីបុរាណសម្រាប់បឹងឈីងហៃ {{Lang|mn|ᠬᠥᠬᠡ ᠨᠠᠭᠤᠷ}} ( köke naɣur ); ឈ្មោះម៉ុងហ្គោលីទំនើបគឺ {{Lang|mn|Хөхнуур}} ( Höhnuur )។ ទាំង Tso ngönpo និង Koko Nor សុទ្ធតែជាឈ្មោះដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រដើម្បីពិពណ៌នាអំពីតំបន់នេះ។ ខេត្តនេះ​ភាគច្រើន​ស្ថិតនៅលើ[[ខ្ពង់រាបទីបេ]] មានប្រជាជនរស់នៅមួយចំនួន រួមទាំង [[ជនជាតិចិនហាន់|​ជនជាតិហាន់]] (ដែលប្រមូលផ្តុំនៅរដ្ឋធានីស៊ីនីង [[ហៃដុង]] និង [[ខេត្តស្វយ័តហៃស៊ីម៉ុងហ្គោល និងទីបេ|ហៃស៊ី]] ដែលនៅក្បែរនោះ) [[ជនជាតិទីបេ]] [[ជនជាតិហួយ]] [[ជនជាតិម៉ុងហ្គោល]] [[ជនជាតិម៉ុងគួស]] និង [[ជនជាតិសាឡាស់]] ។ យោងតាមរបាយការណ៍ជំរឿនឆ្នាំ ២០២១ ជនជាតិទីបេមានចំនួនមួយភាគប្រាំនៃចំនួនប្រជាជនឈីងហៃ ហើយជនជាតិហួយមានចំនួនប្រហែលមួយភាគប្រាំមួយនៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ មានក្រុមជនជាតិភាគតិចជាង ៣៧ ក្រុមដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងចំណោមប្រជាជន ៥,៦ លាននាក់របស់ខេត្តឈីងហៃ ដែលក្នុងនោះ [[ជនជាតិភាគតិចនៅប្រទេសចិន|ជនជាតិភាគតិច]] មានចំនួនសរុប ៤៩,៥% នៃចំនួនប្រជាជនសរុប។ តំបន់ឈីងហៃបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[រាជវង្សឈីង]] ដែលដឹកនាំដោយ[[ជនជាតិម៉ាន់ជូ|ម៉ាន់ជូ]] នៅប្រហែលឆ្នាំ ១៧២៤ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់ពួកគេលើម៉ុងហ្គោល[[ខូស៊ូត]] ដែលពីមុនបានគ្រប់គ្រងតំបន់ភាគច្រើន។ បន្ទាប់ពី [[បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ]] និងការដួលរលំនៃរាជវង្សឈីងនៅឆ្នាំ ១៩១២ ឈីងហៃបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មេទ័ពមូស្លីមចិន [[ម៉ា ឈី]] រហូតដល់ [[បេសកកម្មភាគខាងជើង]] ដោយ[[សាធារណរដ្ឋចិន (១៩១២–១៩៤៩)|សាធារណរដ្ឋចិន]] បានបង្រួបបង្រួមការគ្រប់គ្រងកណ្តាលនៅឆ្នាំ ១៩២៨។ នៅឆ្នាំដដែលនោះ ខេត្តឈីងហៃត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ រដ្ឋាភិបាលជាតិនិយម ដោយមានស៊ីនីងជាទីរួមខេត្ត។ <ref>{{Cite news|date=Sep 1928|script-title=zh:中華民國政府令|volume=93|page=5|publisher={{lang|zh-Hant|國民政府秘書處}}|location=Republic of China|url=https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&dtd_id=12&type=g&sysid=E1237279&jid=79001163&vol=17090005&page=%E9%A0%815}}</ref> <ref>{{Cite news|date=27 Oct 1928|script-title=zh:中華民國十七年十月十九日 中華民國政府令|page=9|publisher={{lang|zh-Hant|國民政府文官處印鑄局}}|issue=2|location=Republic of China|url=https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&dtd_id=12&type=g&sysid=E1222064&jid=79001163&vol=17102700&page=%E9%A0%818-12}}</ref> <ref>{{Cite news|date=31 Jan 1929|script-title=zh:中華民國十八年一月二十九日 國民政府指令一八九號|pages=8–9|publisher={{lang|zh-Hant|國民政府文官處印鑄局}}|issue=80|location=Republic of China|url=https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&dtd_id=12&type=g&sysid=E1217949&jid=79001163&vol=18013100&page=%E9%A0%818-9}}</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] 1u13murgazpi0m1gqmpfgp29vq1xwlo 2 54842 340812 340566 2026-09-23T04:44:06Z ANKE CHEN 53000 Remove TV360 reference: linked page now displays Cinema1, so KPS99TV listing cannot be verified 340812 wikitext text/x-wiki '''KPS99TV''' ជាស្ថានីយទូរទស្សន៍មួយដែលមានទីតាំងនៅក្រុងព្រះសីហនុ ប្រទេសកម្ពុជា។<ref name="tvk">ប្រុស អាន. [https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%98%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%87/ មន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុ គាំទ្រនិងផ្តល់កិច្ចសហការជាមួយស្ថានីយទូរទស្សន៍ ខេត្តព្រះសីហនុ(KPS99TV)ក្នុងការផ្ដល់ព័ត៌មានពិត លឿន រហ័ស ជឿទុកចិត្តជូន សាធាណ:ជនទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស]. TVK Cambodia. 2025-07-16. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17.</ref><ref name="moi-directory">[https://www.information.gov.kh/d/inb អង្គភាពបានចុះបញ្ជី]. ក្រសួងព័ត៌មាន. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17 (KPS99 TV).</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គណៈប្រតិភូមន្ទីរព័ត៌មានខេត្តព្រះសីហនុបានទៅទស្សនកិច្ចនៅស្ថានីយនេះ ដើម្បីស្វែងយល់អំពីការងារផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន។<ref name="tvk" /> យោងតាមអត្ថបទរបស់ RadioInfo Asia ចេញផ្សាយនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ មាតិការបស់ស្ថានីយនេះរួមមានព័ត៌មាន វប្បធម៌ ការកម្សាន្ត និងការវិភាគសេដ្ឋកិច្ច។ កម្មវិធីរបស់ស្ថានីយនេះរួមមាន «Sihanoukville News»។<ref>[https://radioinfo.asia/news/kps99tv-sihanoukville-a-media-bridge-connecting-cambodia-to-the-world/ KPS99TV Sihanoukville: a media bridge connecting Cambodia to the world]. RadioInfo Asia. 2025-09-05. ចូលមើលនៅថ្ងៃទី 2026-09-17.</ref> == ឯកសារយោង == <references /> == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [https://www.kps-tv.com/ គេហទំព័រផ្លូវការ] auev292csak7u6es2vlz81xoj7evxow 0 54877 340813 2026-09-23T08:56:07Z Asa MILAI 50298 បង្កើតដោយការបកប្រែទំព័រ "[[:en:Special:Redirect/revision/1376285979|Anhui]]" 340813 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Anhui</div> <div class="nickname ib-settlement-native" lang="zh">安徽</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[Province of China|Province]]</div> |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Name&nbsp;transcription(s) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">Chinese</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language text"><span lang="zh">安徽省</span></span> (<span title="Chinese-language romanization">''Ānhuī shěng''</span>) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">Abbreviation</span> | class="infobox-data" |AH / <span lang="zh">皖</span> (''<span lang="zh-Latn">Wǎn</span>'') |- class="mergedbottomrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">Lower Yangtze Mandarin</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language romanization">''Ang1 huei1 Sen3''</span> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:282px;max-width:282px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:91px;overflow:hidden">[[File:Mount-huangshan_53319732882_o.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">Mount Huang</div></div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:91px;overflow:hidden">[[File:Yixian_Hongcun_2016.09.09_18-17-55.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">Hongcun</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:77px;overflow:hidden">[[File:Skylines_of_Hefei_at_Tianehu.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">Hefei skyline</div></div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:77px;overflow:hidden">[[File:Jiuhua_Dayuan_Culture_Park.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">Mount Jiuhua</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Anhui_in_China_(+all_claims_hatched).svg|275x275ភីកសែល|Map showing the location of Anhui within China]]<div class="ib-settlement-caption">Map showing the location of Anhui within China</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Anhui&params=31_50_N_117_0_E_type:adm1st_region:CN-34 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°50′N</span> <span class="longitude">117°0′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.833°N 117.000°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">31.833; 117.000</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:16}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Anhui&params=31_50_N_117_0_E_type:adm1st_region:CN-34 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°50′N</span> <span class="longitude">117°0′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.833°N 117.000°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">31.833; 117.000</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Country | class="infobox-data" |[[ចិន|China]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Named for | class="infobox-data" |Anqing and Huizhou |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Capital <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nowrap"><span class="nobold">(and largest city)</span></span> | class="infobox-data" |Hefei |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Divisions | class="infobox-data" |16 prefectures, 105 counties, 1845 townships |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Government<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Type | class="infobox-data" |Province |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Body | class="infobox-data agent" |[[Anhui Provincial People's Congress]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Party Secretary | class="infobox-data" |Li Lecheng |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;[[Anhui Provincial People's Congress|Congress]] Chairperson | class="infobox-data" |Liang Yanshun |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Governor | class="infobox-data" |Wang Qingxian |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Provincial CPPCC Chairperson | class="infobox-data" |Zhang Ximing |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;National People's Congress Representation | class="infobox-data" |111 deputies |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Total</div> | class="infobox-data" |140,200&nbsp;km² (54,100&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Rank | class="infobox-data" |22nd |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">&#x20;(Lianhua Peak)</div> | class="infobox-data" |1,873&nbsp;m (6,145&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Population<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(2020)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Total</div> | class="infobox-data" |61,027,171 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Rank | class="infobox-data" |9th |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Density | class="infobox-data" |435.3/km² (1,127/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;&nbsp;•&nbsp;Rank | class="infobox-data" |9th |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Demographics<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Ethnic composition | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * [[ជនជាតិចិនហាន់|Han]] (99%) * Hui (0.6%) </div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Languages and dialects | class="infobox-data" |Lower Yangtze Mandarin, Central Plains Mandarin, Gan, Wu, Huizhou |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|GDP]] <span style="font-weight: normal;"><span style="font-size: 85%;">(2024)</span></span><div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Total | class="infobox-data" |[[រ៉ិនមីនប៊ី|CN¥]] 5,062 billion (11th) <br /><br />[[ដុល្លារ​អាមេរិក|US$]] 710 billion |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Per capita | class="infobox-data" |CN¥ 82,694 (13th) <br /><br />US$ 11,611 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class="infobox-data nickname" |CN-AH |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|HDI]] (2023) | class="infobox-data" |0.776 (20th) – <templatestyles src="Template:Color/styles.css" /><span class="tmp-color" style="color:#090">high</span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[http://www.ah.gov.cn www.ah.gov.cn]</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q40956#P856|ឃ្លានៅផ្នែកខាងលើ|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this at Wikidata]] <span class="languageicon">(in Chinese)</span> |} '''អានហួយ''' គឺជា[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]មួយនៅ[[ភាគខាងកើតប្រទេសចិន]] ។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ខ្លួនគឺ [[ហឺហ្វី]] ។ ខេត្តនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយ[[ទន្លេយ៉ង់សេ]] និង [[ទន្លេហួយ]] ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង [[ជាងស៊ូ|ខេត្តជាងស៊ូ]] និង[[ជឺជាង|ខេត្តជឺជាង]] នៅភាគខាងកើត [[ជាងស៊ី|ខេត្តជាងស៊ី]] នៅភាគខាងត្បូង [[ហូប៉ី|ខេត្តហ៊ូប៉ី]] និង [[ហឺណាន|ខេត្តហឺណាន]] នៅភាគខាងលិច និង [[សានតុង|ខេត្តសានតុង]] នៅភាគខាងជើង។ ដោយមានប្រជាជនចំនួន ៦១ លាននាក់ អានហួយ គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ៩ នៅក្នុងប្រទេសចិន។ វាគឺជាខេត្តធំជាងគេទី ២២ របស់ប្រទេសចិនដោយផ្អែកលើផ្ទៃដី និងជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតទី ១២ ក្នុងចំណោមតំបន់ខេត្តទាំង ៣៤ របស់ប្រទេសចិន។ ប្រជាជន​នៅ​អានហួយ​ភាគច្រើន​ជា [[ជនជាតិចិនហាន់|​ជនជាតិ​ចិន​ហាន]] ។ ភាសាដែលនិយាយនៅក្នុងខេត្តនេះ រួមមាន [[ភាសាចិនកុកងឺក្រោមទន្លេយ៉ាងសេ]],[[ភាសាអ៊ូ (ចិន)|ភាសាអ៊ូ]],[[ភាសាហួយចូវ (ចិន)|ភាសាហួយ]],[[ភាសាកាន (ចិន)|ភាសាកាន]] និងផ្នែកតូចមួយនៃ [[ចិនកុកងឺវាលទំនាបកណ្តាល|ភាសាចិនកុកងឺតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល]] ។ ឈ្មោះ "អានហួយ" មានប្រភពមកពីឈ្មោះទីក្រុងពីរគឺ [[អានឈីង]] និង [[ហួយចូវ , អានហួយ|ហួយចូវ]] (ឥឡូវជា [[ក្រុងហួងសាន]] )។ អក្សរកាត់សម្រាប់អានហួយគឺ វ៉ាន់ (皖) ដែលត្រូវនឹង [[នគរវ៉ាន់]] តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ហើយក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើទន្លេវ៉ាន់ និង [[ភ្នំតៀនជូ]] ផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលខេត្តអានហួយ រួមមាន អភិបាលខេត្ត,សភាខេត្ត,សន្និសីទប្រឹក្ស,នយោបាយប្រជាជន និងតុលាការប្រជាជនជាន់ខ្ពស់ខេត្ត។ ក្រៅពីការគ្រប់គ្រងនាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន រដ្ឋាភិបាលខេត្តអានហ៊ុយគ្រប់គ្រងទីក្រុងចំនួន ១៦ ស្រុកចំនួន ៦២ ស្រុកកម្រិតខោនធីចំនួន ៤៣ និងឃុំចំនួន ១.៥២២។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ខេត្តអានហួយ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៤ ក្នុងចំណោមតំបន់កម្រិតខេត្តចំនួន ៣១ របស់ប្រទេសចិន {{កាលពី|2022|}} ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] r8bcqdmdaruhv2n99wvpmyczdehodmi 340815 340813 2026-09-23T09:09:24Z Asa MILAI 50298 340815 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">អានហួយ</div> <div class="nickname ib-settlement-native" lang="zh">安徽</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]</div> |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ចម្លងឈ្មោះតាមសម្លេង |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">[[ភាសាចិន|ចិន]]</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language text"><span lang="zh">安徽省</span></span> (<span title="Chinese-language romanization">''Ānhuī shěng''</span>) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">អក្សរកាត់</span> | class="infobox-data" |AH / <span lang="zh">皖</span> (''<span lang="zh-Latn">Wǎn</span>'') |- class="mergedbottomrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">ចិនកុកងឺក្រោមទន្លេយ៉ង់សេ</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language romanization">''Ang1 huei1 Sen3''</span> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:282px;max-width:282px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:91px;overflow:hidden">[[File:Mount-huangshan_53319732882_o.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">ភ្នំហ្វាង</div></div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:91px;overflow:hidden">[[File:Yixian_Hongcun_2016.09.09_18-17-55.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">ហុងក័ន</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:77px;overflow:hidden">[[File:Skylines_of_Hefei_at_Tianehu.jpg|137x137ភីកសែល]]</div>ជើងមេឃក្រុងហឺហ្វី </div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:77px;overflow:hidden">[[File:Jiuhua_Dayuan_Culture_Park.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">ភ្នំជិវហ្វា</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Anhui_in_China_(+all_claims_hatched).svg|275x275ភីកសែល|Map showing the location of Anhui within China]]<div class="ib-settlement-caption">ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃខេត្តអានហួយនៅក្នុងប្រទេសចិន</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Anhui&params=31_50_N_117_0_E_type:adm1st_region:CN-34 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°50′N</span> <span class="longitude">117°0′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.833°N 117.000°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">31.833; 117.000</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:16}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Anhui&params=31_50_N_117_0_E_type:adm1st_region:CN-34 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°50′N</span> <span class="longitude">117°0′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.833°N 117.000°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">31.833; 117.000</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ប្រទេស | class="infobox-data" |[[ចិន]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ដាក់ឈ្មោះតាម | class="infobox-data" |អានឈីង និង ហួយចូវ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ទីរួមខេត្ត <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nowrap"><span class="nobold">(និងក្រុងធំបំផុត)</span></span> | class="infobox-data" |[[ហឺហ្វី]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |រដ្ឋបាល | class="infobox-data" |ខេត្តចំនួន ១៦, ស្រុកចំនួន ១០៥, ឃុំចំនួន ១៨៤៥ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |រដ្ឋាភិបាល<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ប្រភេទ | class="infobox-data" |ខេត្ត |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Body | class="infobox-data agent" |[[Anhui Provincial People's Congress]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Party Secretary | class="infobox-data" |Li Lecheng |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;[[Anhui Provincial People's Congress|Congress]] Chairperson | class="infobox-data" |Liang Yanshun |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Governor | class="infobox-data" |Wang Qingxian |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Provincial CPPCC Chairperson | class="infobox-data" |Zhang Ximing |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;National People's Congress Representation | class="infobox-data" |111 deputies |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ផ្ទៃដី |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |១៤០,២០០&nbsp;km² (៥៤,១០០&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | class="infobox-data" |ទី២២ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">&#x20;(Lianhua Peak)</div> | class="infobox-data" |1,873&nbsp;m (6,145&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាសាស្ត្រ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(២០២០)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |៦១,០២៧,១៧១នាក់ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | class="infobox-data" |ទី៩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ដង់ស៊ីតេ | class="infobox-data" |435.3/km² (1,127/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | class="infobox-data" |ទី៩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Demographics<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;សមាសភាពជនជាតិ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * [[ជនជាតិចិនហាន់]] (៩៩%) * [[ជនជាតិហួយ]] (០.៦%) </div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Languages and dialects | class="infobox-data" |Lower Yangtze Mandarin, Central Plains Mandarin, Gan, Wu, Huizhou |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|GDP]] <span style="font-weight: normal;"><span style="font-size: 85%;">(2024)</span></span><div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Total | class="infobox-data" |[[រ៉ិនមីនប៊ី|CN¥]] 5,062 billion (11th) <br /><br />[[ដុល្លារ​អាមេរិក|US$]] 710 billion |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Per capita | class="infobox-data" |CN¥ 82,694 (13th) <br /><br />US$ 11,611 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class="infobox-data nickname" |CN-AH |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|HDI]] (2023) | class="infobox-data" |0.776 (20th) – <templatestyles src="Template:Color/styles.css" /><span class="tmp-color" style="color:#090">high</span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[http://www.ah.gov.cn www.ah.gov.cn]</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q40956#P856|ឃ្លានៅផ្នែកខាងលើ|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this at Wikidata]] <span class="languageicon">(in Chinese)</span> |} '''អានហួយ''' គឺជា[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]មួយនៅ[[ភាគខាងកើតប្រទេសចិន]] ។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ខ្លួនគឺ [[ហឺហ្វី]] ។ ខេត្តនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយ[[ទន្លេយ៉ង់សេ]] និង [[ទន្លេហួយ]] ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង [[ជាងស៊ូ|ខេត្តជាងស៊ូ]] និង[[ជឺជាង|ខេត្តជឺជាង]] នៅភាគខាងកើត [[ជាងស៊ី|ខេត្តជាងស៊ី]] នៅភាគខាងត្បូង [[ហូប៉ី|ខេត្តហ៊ូប៉ី]] និង [[ហឺណាន|ខេត្តហឺណាន]] នៅភាគខាងលិច និង [[សានតុង|ខេត្តសានតុង]] នៅភាគខាងជើង។ ដោយមានប្រជាជនចំនួន ៦១ លាននាក់ អានហួយ គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ៩ នៅក្នុងប្រទេសចិន។ វាគឺជាខេត្តធំជាងគេទី ២២ របស់ប្រទេសចិនដោយផ្អែកលើផ្ទៃដី និងជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតទី ១២ ក្នុងចំណោមតំបន់ខេត្តទាំង ៣៤ របស់ប្រទេសចិន។ ប្រជាជន​នៅ​អានហួយ​ភាគច្រើន​ជា [[ជនជាតិចិនហាន់|​ជនជាតិ​ចិន​ហាន]] ។ ភាសាដែលនិយាយនៅក្នុងខេត្តនេះ រួមមាន [[ភាសាចិនកុកងឺក្រោមទន្លេយ៉ាងសេ]],[[ភាសាអ៊ូ (ចិន)|ភាសាអ៊ូ]],[[ភាសាហួយចូវ (ចិន)|ភាសាហួយ]],[[ភាសាកាន (ចិន)|ភាសាកាន]] និងផ្នែកតូចមួយនៃ [[ចិនកុកងឺវាលទំនាបកណ្តាល|ភាសាចិនកុកងឺតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល]] ។ ឈ្មោះ "អានហួយ" មានប្រភពមកពីឈ្មោះទីក្រុងពីរគឺ [[អានឈីង]] និង [[ហួយចូវ , អានហួយ|ហួយចូវ]] (ឥឡូវជា [[ក្រុងហួងសាន]] )។ អក្សរកាត់សម្រាប់អានហួយគឺ វ៉ាន់ (皖) ដែលត្រូវនឹង [[នគរវ៉ាន់]] តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ហើយក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើទន្លេវ៉ាន់ និង [[ភ្នំតៀនជូ]] ផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលខេត្តអានហួយ រួមមាន អភិបាលខេត្ត,សភាខេត្ត,សន្និសីទប្រឹក្ស,នយោបាយប្រជាជន និងតុលាការប្រជាជនជាន់ខ្ពស់ខេត្ត។ ក្រៅពីការគ្រប់គ្រងនាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន រដ្ឋាភិបាលខេត្តអានហ៊ុយគ្រប់គ្រងទីក្រុងចំនួន ១៦ ស្រុកចំនួន ៦២ ស្រុកកម្រិតខោនធីចំនួន ៤៣ និងឃុំចំនួន ១.៥២២។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ខេត្តអានហួយ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៤ ក្នុងចំណោមតំបន់កម្រិតខេត្តចំនួន ៣១ របស់ប្រទេសចិន {{កាលពី|2022|}} ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] k51lqvemd5hrzippwnnlpi738de29u5 340816 340815 2026-09-23T09:10:42Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អានហួយ]] ទៅ [[ខេត្តអានហួយ]] 340815 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">អានហួយ</div> <div class="nickname ib-settlement-native" lang="zh">安徽</div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]</div> |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ចម្លងឈ្មោះតាមសម្លេង |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">[[ភាសាចិន|ចិន]]</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language text"><span lang="zh">安徽省</span></span> (<span title="Chinese-language romanization">''Ānhuī shěng''</span>) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">អក្សរកាត់</span> | class="infobox-data" |AH / <span lang="zh">皖</span> (''<span lang="zh-Latn">Wǎn</span>'') |- class="mergedbottomrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;<templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">ចិនកុកងឺក្រោមទន្លេយ៉ង់សេ</span> | class="infobox-data" |<span title="Chinese-language romanization">''Ang1 huei1 Sen3''</span> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:282px;max-width:282px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:91px;overflow:hidden">[[File:Mount-huangshan_53319732882_o.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">ភ្នំហ្វាង</div></div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:91px;overflow:hidden">[[File:Yixian_Hongcun_2016.09.09_18-17-55.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">ហុងក័ន</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:77px;overflow:hidden">[[File:Skylines_of_Hefei_at_Tianehu.jpg|137x137ភីកសែល]]</div>ជើងមេឃក្រុងហឺហ្វី </div><div class="tsingle" style="width:139px;max-width:139px"><div style="height:77px;overflow:hidden">[[File:Jiuhua_Dayuan_Culture_Park.jpg|137x137ភីកសែល]]</div><div class="text-align-center">ភ្នំជិវហ្វា</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |[[File:Anhui_in_China_(+all_claims_hatched).svg|275x275ភីកសែល|Map showing the location of Anhui within China]]<div class="ib-settlement-caption">ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃខេត្តអានហួយនៅក្នុងប្រទេសចិន</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Anhui&params=31_50_N_117_0_E_type:adm1st_region:CN-34 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°50′N</span> <span class="longitude">117°0′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.833°N 117.000°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">31.833; 117.000</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:16}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Anhui&params=31_50_N_117_0_E_type:adm1st_region:CN-34 <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">31°50′N</span> <span class="longitude">117°0′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">31.833°N 117.000°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">31.833; 117.000</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ប្រទេស | class="infobox-data" |[[ចិន]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ដាក់ឈ្មោះតាម | class="infobox-data" |អានឈីង និង ហួយចូវ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ទីរួមខេត្ត <templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nowrap"><span class="nobold">(និងក្រុងធំបំផុត)</span></span> | class="infobox-data" |[[ហឺហ្វី]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |រដ្ឋបាល | class="infobox-data" |ខេត្តចំនួន ១៦, ស្រុកចំនួន ១០៥, ឃុំចំនួន ១៨៤៥ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |រដ្ឋាភិបាល<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ប្រភេទ | class="infobox-data" |ខេត្ត |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Body | class="infobox-data agent" |[[Anhui Provincial People's Congress]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Party Secretary | class="infobox-data" |Li Lecheng |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;[[Anhui Provincial People's Congress|Congress]] Chairperson | class="infobox-data" |Liang Yanshun |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Governor | class="infobox-data" |Wang Qingxian |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Provincial CPPCC Chairperson | class="infobox-data" |Zhang Ximing |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;National People's Congress Representation | class="infobox-data" |111 deputies |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ផ្ទៃដី |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |១៤០,២០០&nbsp;km² (៥៤,១០០&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | class="infobox-data" |ទី២២ |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Highest&nbsp;elevation<div class="ib-settlement-fn">&#x20;(Lianhua Peak)</div> | class="infobox-data" |1,873&nbsp;m (6,145&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ប្រជាសាស្ត្រ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(២០២០)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;សរុប</div> | class="infobox-data" |៦១,០២៧,១៧១នាក់ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | class="infobox-data" |ទី៩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ដង់ស៊ីតេ | class="infobox-data" |435.3/km² (1,127/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;&nbsp;•&nbsp;ចំណាត់ថ្នាក់ | class="infobox-data" |ទី៩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Demographics<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;សមាសភាពជនជាតិ | class="infobox-data" |<templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><div class="plainlist"> * [[ជនជាតិចិនហាន់]] (៩៩%) * [[ជនជាតិហួយ]] (០.៦%) </div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Languages and dialects | class="infobox-data" |Lower Yangtze Mandarin, Central Plains Mandarin, Gan, Wu, Huizhou |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |[[ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប|GDP]] <span style="font-weight: normal;"><span style="font-size: 85%;">(2024)</span></span><div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Total | class="infobox-data" |[[រ៉ិនមីនប៊ី|CN¥]] 5,062 billion (11th) <br /><br />[[ដុល្លារ​អាមេរិក|US$]] 710 billion |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Per capita | class="infobox-data" |CN¥ 82,694 (13th) <br /><br />US$ 11,611 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ISO 3166|ISO 3166 code]] | class="infobox-data nickname" |CN-AH |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|HDI]] (2023) | class="infobox-data" |0.776 (20th) – <templatestyles src="Template:Color/styles.css" /><span class="tmp-color" style="color:#090">high</span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="official-website"><span class="url">[http://www.ah.gov.cn www.ah.gov.cn]</span></span> [[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|តំនភ្ជាប់=https://www.wikidata.org/wiki/Q40956#P856|ឃ្លានៅផ្នែកខាងលើ|គ្មានស៊ុម|10x10ភីកសែល|Edit this at Wikidata]] <span class="languageicon">(in Chinese)</span> |} '''អានហួយ''' គឺជា[[ខេត្តនៃចិន|ខេត្ត]]មួយនៅ[[ភាគខាងកើតប្រទេសចិន]] ។ ទីរួមខេត្ត និងទីក្រុងធំបំផុតរបស់ខ្លួនគឺ [[ហឺហ្វី]] ។ ខេត្តនេះមានទីតាំងស្ថិតនៅតាមបណ្ដោយ[[ទន្លេយ៉ង់សេ]] និង [[ទន្លេហួយ]] ដែលមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹង [[ជាងស៊ូ|ខេត្តជាងស៊ូ]] និង[[ជឺជាង|ខេត្តជឺជាង]] នៅភាគខាងកើត [[ជាងស៊ី|ខេត្តជាងស៊ី]] នៅភាគខាងត្បូង [[ហូប៉ី|ខេត្តហ៊ូប៉ី]] និង [[ហឺណាន|ខេត្តហឺណាន]] នៅភាគខាងលិច និង [[សានតុង|ខេត្តសានតុង]] នៅភាគខាងជើង។ ដោយមានប្រជាជនចំនួន ៦១ លាននាក់ អានហួយ គឺជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេលំដាប់ទី ៩ នៅក្នុងប្រទេសចិន។ វាគឺជាខេត្តធំជាងគេទី ២២ របស់ប្រទេសចិនដោយផ្អែកលើផ្ទៃដី និងជាតំបន់ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនបំផុតទី ១២ ក្នុងចំណោមតំបន់ខេត្តទាំង ៣៤ របស់ប្រទេសចិន។ ប្រជាជន​នៅ​អានហួយ​ភាគច្រើន​ជា [[ជនជាតិចិនហាន់|​ជនជាតិ​ចិន​ហាន]] ។ ភាសាដែលនិយាយនៅក្នុងខេត្តនេះ រួមមាន [[ភាសាចិនកុកងឺក្រោមទន្លេយ៉ាងសេ]],[[ភាសាអ៊ូ (ចិន)|ភាសាអ៊ូ]],[[ភាសាហួយចូវ (ចិន)|ភាសាហួយ]],[[ភាសាកាន (ចិន)|ភាសាកាន]] និងផ្នែកតូចមួយនៃ [[ចិនកុកងឺវាលទំនាបកណ្តាល|ភាសាចិនកុកងឺតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល]] ។ ឈ្មោះ "អានហួយ" មានប្រភពមកពីឈ្មោះទីក្រុងពីរគឺ [[អានឈីង]] និង [[ហួយចូវ , អានហួយ|ហួយចូវ]] (ឥឡូវជា [[ក្រុងហួងសាន]] )។ អក្សរកាត់សម្រាប់អានហួយគឺ វ៉ាន់ (皖) ដែលត្រូវនឹង [[នគរវ៉ាន់]] តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ហើយក៏ត្រូវបានប្រើដើម្បីសំដៅទៅលើទន្លេវ៉ាន់ និង [[ភ្នំតៀនជូ]] ផងដែរ។ រដ្ឋាភិបាលខេត្តអានហួយ រួមមាន អភិបាលខេត្ត,សភាខេត្ត,សន្និសីទប្រឹក្ស,នយោបាយប្រជាជន និងតុលាការប្រជាជនជាន់ខ្ពស់ខេត្ត។ ក្រៅពីការគ្រប់គ្រងនាយកដ្ឋានរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន រដ្ឋាភិបាលខេត្តអានហ៊ុយគ្រប់គ្រងទីក្រុងចំនួន ១៦ ស្រុកចំនួន ៦២ ស្រុកកម្រិតខោនធីចំនួន ៤៣ និងឃុំចំនួន ១.៥២២។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) របស់ខេត្តអានហួយ ជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខ ១៤ ក្នុងចំណោមតំបន់កម្រិតខេត្តចំនួន ៣១ របស់ប្រទេសចិន {{កាលពី|2022|}} ។ == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទជាមួយនឹងការពិពណ៌នាខ្លី]] k51lqvemd5hrzippwnnlpi738de29u5 2 54878 340814 2026-09-23T08:59:54Z Mon Ratha 53106 ហេតុការនៃការកើតឡើងនៃសង្គ្រាមរវាងខ្មែរ&ថៃ ពីរឆ្នាំ ( 2008-2011) 340814 wikitext text/x-wiki កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០១០ (ចាប់ពីឆ្នាំ២០០៨ ដល់ឆ្នាំ២០១១) មានជម្លោះព្រំដែនប្រដាប់អាវុធយ៉ាងក្តៅគគុកមួយបានកើតឡើងរវាង កម្ពុជា និងថៃ នៅតាមបណ្តោយព្រំដែន ភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ជម្លោះនេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានដាក់ប្រាសាទព្រះវិហារចូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក។ ខាងក្រោមនេះជាការរៀបរាប់អំពី ហេតុការណ៍ដំបូងនៃការរំលោភបំពាន សង្គ្រាមប្រយុទ្ធគ្នា និង ការបកស្រាយអំពីបញ្ហាទឹកដី៖ ១. ហេតុការណ៍ដំបូងនៃការរំលោភបំពាន (ដើមហេតុនៃជម្លោះ) ដើមចោទនៃការប៉ះទង្គិច '''('''មេសា '''-''' កក្កដា ឆ្នាំ២០០៨'''):''' នៅថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨ អង្គការ UNESCO បានសម្រេចដាក់បញ្ចូល ប្រាសាទព្រះវិហារ ជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកផ្លូវការរបស់កម្ពុជា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកនយោបាយ និងក្រុមជ្រុលនិយមអាវលឿងនៅប្រទេសថៃកើតកំហឹង ដោយសារពួកគេប្រឆាំងនឹងការទទួលស្គាល់នេះ។ ការបំពានដែនដីលើកដំបូង '''('''ថ្ងៃទី១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨'''):''' កងទ័ពថៃ និងជនជាតិថៃមួយក្រុម រួមទាំងព្រះសង្ឃ និងអ្នកតវ៉ា បានលួចចូលមកក្នុងដែនដីអធិបតេយ្យកម្ពុជា នៅ វត្តកែវសិក្ខាសិរីគីរីស្វារៈ (ដែលស្ថិតនៅជិតប្រាសាទព្រះវិហារ) ដោយខុសច្បាប់។ បន្ទាប់មក យោធាថៃបានបញ្ជូនកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងគ្រឿចក្រជាច្រើនចូលមកបោះទីតាំង និងបោះតង់ក្នុងតំបន់នោះ។ ការផ្ទុះអាវុធដំបូង '''('''តុលា ឆ្នាំ២០០៨'''):''' បន្ទាប់ពីការប្រឈមមុខដាក់គ្នាយ៉ាងតានតឹងអស់រយៈពេលជាច្រើនខែ កងទ័ពថៃបានចាប់ផ្តើមបើកការបាញ់ប្រហារមុនមកលើកងទ័ពកម្ពុជា ដែលឈរជើងនៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ រហូតឈានដល់ការប្រយុទ្ធគ្នាដោយអាវុធធុនធ្ងន់ជាលើកដំបូង។ ២. ការរីករាលដាលនៃសង្គ្រាម (២០០៩ - ២០១១) សង្គ្រាមព្រំដែនបានផ្ទុះឡើងជាច្រើនលើកយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ៖ ការប្រើប្រាស់អាវុធធុនធ្ងន់ '''('''កុម្ភៈ និង មេសា ២០១១'''):''' ភាគីយោធាថៃបានប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំ អាវុធយុទ្ធភ័ណ្ឌធ្ងន់ៗ និងគ្រាប់បែកចង្កោម (Cluster Munitions) បាញ់ស្រោចចូលមកក្នុងដែនដីកម្ពុជា។ ផលប៉ះពាល់''':''' គ្រាប់កាំភ្លើងធំរបស់ថៃបានបាញ់ប្រហារចំ និងបណ្តាលឱ្យខូចខាតផ្នែកខ្លះនៃ តួប្រាសាទព្រះវិហារ។ សាលារៀន វត្តអារាម និងផ្ទះសម្បែងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាត្រូវរងការខូចខាត។ ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជារាប់ម៉ឺននាក់នៅតាមព្រំដែនត្រូវបានបង្ខំឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញពីភូមិករ។ ទាហាន និងស៊ីវិលទាំងសងខាងបានបាត់បង់ជីវិត និងរងរបួសជាច្រើននាក់។ ការរីករាលដាលទីតាំងប្រយុទ្ធ''':''' សង្គ្រាមមិនត្រឹមតែប្រយុទ្ធគ្នានៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែបានរីករាលដាលទៅដល់តំបន់ប្រាសាទបុរាណផ្សេងទៀតនៅតាមខេត្តឧត្តរមានជ័យ ដូចជា ប្រាសាទតាក្របី និង ប្រាសាទតាមាន់ធំ។ ៣. តើតំបន់ណាខ្លះដែលថៃព្យាយាមឈ្លានពាន និងស្ថានភាពទឹកដី? ក្នុងការប្រយុទ្ធគ្នានោះ ភាគីថៃបានព្យាយាមដណ្តើម និងអះអាងសិទ្ធិលើទីតាំងសំខាន់ៗមួយចំនួន៖ 1. តំបន់ដី ៤'''.'''៦ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ''':''' ការអះអាងរបស់ថៃ''':''' ថៃបានប្រើប្រាស់ផែនទីដែលគូរដោយឯកតោភាគី ដើម្បីទាមទារយកផ្ទៃដី ៤.៦ គីឡូម៉ែត្រក្រឡានៅជុំវិញប្រាសាទ។ ដំណោះស្រាយ និងសាលក្រម''':''' កម្ពុជាបានដាក់ពាក្យប្តឹងទៅ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ '''(ICJ)''' នៅក្រុងឡាអេ ដើម្បីសុំការបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ឡើងវិញ។ នៅ ថ្ងៃទី១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០១៣ តុលាការ ICJ បានសម្រេចក្តីជាផ្លូវការថា៖ តំបន់ដីជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ (រួមទាំងតំបន់ ៤.៦ គីឡូម៉ែត្រក្រឡា) គឺជាដែនដីអធិបតេយ្យពេញលេញរបស់កម្ពុជា។ តុលាការបានបង្គាប់ឱ្យថៃដកកងទ័ព និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធទាំងអស់ចេញពីតំបន់នោះ។ 2. តំបន់ប្រាសាទតាក្របី និងប្រាសាទតាមាន់ធំ '''('''ខេត្តឧត្តរមានជ័យ'''):''' ទីតាំងទាំងពីរនេះជាតំបន់ប្រាសាទបុរាណនៅតាមជួរភ្នំដងរែក ដែលយោធាថៃបានព្យាយាមវាយប្រហារដើម្បីកាន់កាប់ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០១១។ ក្រោយមក តំបន់ទាំងនេះត្រូវបានរៀបចំឱ្យមានការឈរជើង និងគ្រប់គ្រងតាមការព្រមព្រៀងគ្នារវាងគណៈកម្មការព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ ដើម្បីរក្សាភាពស្ងប់ស្ងាត់ និងបន្តបោះបង្គោលព្រំដែនឱ្យបានច្បាស់លាស់។ សេចក្តីសន្និដ្ឋាន នៅក្នុងសង្គ្រាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនាពេលនោះ ភាគីថៃគឺជាអ្នកផ្ដើមការរំលោភបំពានចូលដែនដីកម្ពុជាមុន ដោយសារតែជម្លោះនយោបាយផ្ទៃក្នុងរបស់គេ។ យ៉ាងណាមិញ តាមរយៈការតស៊ូយ៉ាងស្កាត់ស្បាញទាំងលើ សមរភូមិយោធា '''('''ការការពារខ្លួន''')''' និង សមរភូមិច្បាប់អន្តរជាតិ '''('''តុលាការ '''ICJ''' ឆ្នាំ២០១៣''')''' កម្ពុជាបានការពារបូរណភាពទឹកដី និងអធិបតេយ្យភាពលើតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារបានយ៉ាងជោគជ័យ ដោយមិនបានបាត់បង់អធិបតេយ្យភាពលើតំបន់ព្រះវិហារទៅឱ្យភាគីខាងណាឡើយ។ ls1kw4vn6lx8wqbvybdi3zpf7ips95t 0 54879 340817 2026-09-23T09:10:42Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[អានហួយ]] ទៅ [[ខេត្តអានហួយ]] 340817 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ខេត្តអានហួយ]] ga5o8mluovm0r1f0v1c117jdr4gisd0 0 54880 340819 2026-09-23T09:11:12Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ឈីងហៃ]] ទៅ [[ខេត្តឈីងហៃ]] 340819 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ខេត្តឈីងហៃ]] ojq1qzyhazg0lrp5qcozrydeplk2vns 0 54881 340821 2026-09-23T09:13:08Z Asa MILAI 50298 Asa MILAI បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[គុយចូវ]] ទៅ [[ខេត្តគុយចូវ]] 340821 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ខេត្តគុយចូវ]] 2scdnbs44sqgwzwqy23vsgttzd12k8i 1 54882 340822 2026-09-23T09:48:32Z SOK PHAIYA 52994 /* SOK PHAIYA */ ផ្នែកថ្មី 340822 wikitext text/x-wiki == SOK PHAIYA == 077727734 [[អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៤៨ ថ្ងៃពុធ ទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) lpp1v7i0gobz9tuzd3p0mwanfbs8bld 340823 340822 2026-09-23T09:49:09Z SOK PHAIYA 52994 /* SOK PHAIYA */ ការឆ្លើយតប 340823 wikitext text/x-wiki == SOK PHAIYA == 077727734 [[អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៤៨ ថ្ងៃពុធ ទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :sassymy168@gmail.com [[អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៤៩ ថ្ងៃពុធ ទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) a6z06i2dlj8wj1juekssp1g6qed64z2 340824 340823 2026-09-23T09:49:20Z SOK PHAIYA 52994 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/340823|340823]] ដោយ​ [[Special:Contributions/SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[User talk:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា​]]) 340824 wikitext text/x-wiki == SOK PHAIYA == 077727734 [[អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៤៨ ថ្ងៃពុធ ទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) lpp1v7i0gobz9tuzd3p0mwanfbs8bld 340825 340824 2026-09-23T09:49:48Z SOK PHAIYA 52994 /* SOK PHAIYA */ ការឆ្លើយតប 340825 wikitext text/x-wiki == SOK PHAIYA == 077727734 [[អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៤៨ ថ្ងៃពុធ ទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) :sassymy168@gmail.com [[អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|SOK PHAIYA]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:SOK PHAIYA|ការពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៩:៤៩ ថ្ងៃពុធ ទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) a6z06i2dlj8wj1juekssp1g6qed64z2