វិគីភីឌា kmwiki https://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%91%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter មេឌា ពិសេស ការពិភាក្សា អ្នកប្រើប្រាស់ ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់ វិគីភីឌា ការពិភាក្សាអំពីវិគីភីឌា ឯកសារ ការពិភាក្សាអំពីឯកសារ មេឌាវិគី ការពិភាក្សាអំពីមេឌាវិគី ទំព័រគំរូ ការពិភាក្សាអំពីទំព័រគំរូ ជំនួយ ការពិភាក្សាអំពីជំនួយ ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ការពិភាក្សាអំពីចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1935 341234 341058 2026-09-27T20:54:48Z ~2026-50538-27 53012 9/28/ 2026 341234 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption =eangmengseang3@gmail.com | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា កម្ពុជា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីសកម្ពុជា | ម្ចាស់ = <nowiki>[[EANG MENGSEANG </nowiki> | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ =ASEAN }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា____ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] 0elul2x6nh1h83x67buozwl7oun4c3k 341250 341234 2026-09-28T03:29:04Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/341234|341234]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-50538-27|~2026-50538-27]] ([[User talk:~2026-50538-27|ការពិភាក្សា​]]) 341250 wikitext text/x-wiki {{Inforbox គេហទំព័រ | name = [[ឯកសារ:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon of Wikipedia]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ | រូបថតអេក្រង់ = [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|280px|ទំព័រដើមនៃវិគីភីឌាភាសាខ្មែរថ្ងៃទី៣០មេសា២០០៨]] | collapsible = yes | caption = | logo = [[ឯកសារ:Wikipedia-logo-v2-km.svg]] | url = http://km.wikipedia.org/ | commercial = ទេ | ទីតាំង = ក្រុងម៉ៃអាមី រដ្ឋផ្ល័រីដា | type = សព្វវចនាធិប្បាយ លើអ៊ីនធឺណិត | ភាសា = [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]] | registration = ជម្រេីស | ម្ចាស់ = [[មូលនិធិវិគីមេឌា]] | launch date = ថ្ងៃទី១៥ មករា ឆ្នាំ២០០៥ | អ្នកនិពន្ធ = }} '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''គឹជាគំរោងរបស់[[វិគីមេឌា]]។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើអ៊ិនធឺណេត អាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន។ '''វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ'''អ្នកគ្រប់គ្នាពិតជា បានស្គាល់រួចមកហើយ នូវគេហទំព័រ [[km.Wikipedia.org]]។ វាគឺជាគេហទំព័រ ដែលអាចឲ្យ អ្នកប្រើប្រាស់សរសេរអត្ថបទផ្សេងៗ និងកែប្រែបានដោយសេរី។ បច្ចុប្បន្ននេះ វីគីភីឌាមានអត្ថបទជាច្រើនភាសា នៅលើពិភពលោក ហើយអ្វីដែលជាមោទនភាពជាបំផុតសម្រាប់ជនជាតិ[[ខ្មែរ]]នោះគឺនៅលើគេហទំព័រមួយនេះក៏មានជាភាសាខ្មែរយើងផងដែរ។ វីគីភីឌាជា[[ភាសាខ្មែរ]] ជាគេហទំព័រមួយក្នុងចំណោម គេហទំព័រទាំងអស់ដែលមានប្រយោជន៍ និង មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ក៏ដូចជាសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់ដែលនិយាយជា[[ភាសាខ្មែរ]] ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ គឹជាគេហទំព័ររបស់ ជា[[អង្គការ]]មូលនិធិវីគីភីឌាដែល មានគោលដៅសរសេរអត្ថបទនានាដែលមានប្រយោជន៍ នៅលើប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត ។ គេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ បានដើរតួយ៉ាងសំខាន់ក្នុងវិស័យអប់រំលើប្រព័ន្ធ [[អ៊ីនធើណែត]]នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ននេះ ។ នៅក្នុងគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកអាចសរសេរ និង បង្កើតអត្ថបទជាភាសាខ្មែរ ដែលមានប្រយោជន៍ ដោយសេរីនិង មិនគិតថ្លៃ ។ វិគីភីឌា[[ភាសាខ្មែរ]]គឹជាគម្រោងរបស់[[វិគីមេឌា]] ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ[[មូលនិធិវិគីមេឌា]] ជា[[អង្គការ]]មិនរកប្រាក់កម្រៃឡើយ ។ វិគីភីឌា និង[[សព្វវចនាធិប្បាយ]] នៅលើ[[អ៊ិនធឺណែត]] អាចឱ្យ អ្នកប្រើប្រាស់នៅលើ ពិភពលោកចូលរួមចំណែកបាន គ្រប់គ្នា ។ បន្ទាប់ពី លោកអ្នកបានស្គាល់ពីគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះរួចហើយ យើងខ្ញុំជាសមាជិកវីគីភីឌាសង្ឃឹមថា លោកអ្នកក៏ដូចជាសិស្ស និស្សិតទាំងអស់នឹងចូលរួមស្ថាបនាគេហទំព័រនេះ ដោយ ផ្ដល់នូវ អត្ថបទល្អៗ ដើម្បី ទុកជាឯកសារ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ សិស្ស និស្សិតទូទៅបានសិក្សាស្រាវជ្រាវ ហើយឯកសារទាំងនោះ នឹងរក្សាទុកគង់វង្សនៅជាកេរមរតក ដល់កូនខ្មែរជំនាន់ក្រោយ តទៅទៀតផងដែរ ។ របៀបនៃការចូលជាសមាជិក របស់វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរ លោកអ្នកគ្រាន់តែ បង្កើតគណនី (Account) មួយ និង ធ្វើតាមអ្វីដែល វីគីភីឌាខ្មែរតម្រូវឱ្យធ្វើ ជាការស្រេច ។ == ប្រវត្តិ == [[ឯកសារ:Khmer Wikipedia Main Page on 30th April 2008.png|right|240px||thumb|[[ទំព័រដើម|ទំព័រដើមរបស់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]]] [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៥ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]បានកកើតឡើង។ ការបង្កើតឡើងនៅគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរនេះគឺជាគម្រោងរបស់អង្គការ មូលនិធិវីគីមេឌា ដោយអង្គការនេះធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណង ចែករំលែកនូវ ចំណេះដឹង ប្រវត្តិសាស្ត្រនានា នៅក្នងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជា ធ្វើការបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទាំងអស់នេះ ទៅដល់មនុស្សនិង ប្រជាជនទាំងអស់នៅពិភពលោក ។ ហើយនៅក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ នោះគឺវីគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ចំនួនតិចតូចបំផុត ។ រហូតមកដល់ ថ្ងៃទី ២០ ខែ កុម្ភះ ឆ្នាំ២០០៧ វីគីភីឌាមាន អត្ថបទចំនួន ១០០ អត្ថបទ ។ នៅថៃ្ងទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០៧ វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទដែលធ្វើឱ្យគេហទំព័រ[[វីគីភីឌា]]មានការចាប់អារម្មណ៏ជាងមុន ។ ថៃ្ងទី៣ ខែមិនា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ ថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ [[វិគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]កើនបាន ២០០០អត្ថបទ ។ ហើយសម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ [[វីគីភីឌា]]មានកើនឡើងបាន ចំនួន [[៣៦៥១]]អត្ថបទ (ចំណាត់ថ្នាក់លេខរៀងទី១៥៥ ក្នុងចំណោម ២៨៥ភាសា)។ អ្វីទាំងអស់នេះ គឺជាភាពរីកចម្រីន យ៉ាងឆាប់រហ័សបំផុត ។ មូលហេតុដែលនាំឱ្យគេបង្កើត វីគីភីឌាជាភាសាខ្មែរក៏ព្រោះតែ វាមានសារៈសំខាន់ចំពោះ សិស្សានុសិស្ស និង មនុស្សទាំងអស់នៅលើពិភពលោក និងដោយថាមកពីស្នាដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់[[វប្បធម៌ខ្មែរ]] ឬស្រឡាញ់[[វិគីភីឌា]] ទើបនាំឱ្យមានការបង្កើត គេហទំព័រ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]នេះឡើង ។ សម្រាប់នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ[[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]]រូបភាពចំនួន [[១០៣៤]] រូបភាពមានសមាជិកចំនួន [[១១០២២]]នាក់ ។ ==គោលបំណង == [[ឯកសារ:Kmwiki sidebar-1st-Sep-2008.png|right|240px||thumb|]]ទិសដៅក្នុងការបង្កើតវីគីភីឌាភាសាខ្មែរគឺដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹង ទាំងអស់ដល់សិស្សានុសិស្ស និង ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់គ្រប់គ្នាបានដឹង ។ ផលប្រយោជន៍ ដែលអ្នកបង្កើតនិងចូលជាសមាជិក នៅក្នុងវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ មានដូចជា ៖ * ចូលរួមចំណែកលើកស្ទួយ ភាសាខ្មែរលើប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត ដើម្បីបញ្ជ្រាបចំណេះដឹងទៅទាំងអស់ទៅដល់មនុស្សនៅក្នុងពិភពលោកបានដឹង ពីប្រវត្តិសាស្រ្ត វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្មែរ ប្រពៃណីខ្មែរ * ចែករំលែក អ្វីៗដែលអ្នកមានដល់ ជនជាតិខ្មែរដទៃទៀត * ថែរក្សា គំនិត ឬ អត្ថបទដែលអ្នកមាននៅក្នុងប្រព័ន្ធ អ៊ីនធើណែត * អាចទទួលបាននូវចំណេះដឹងផ្សេងៗ តាមរយៈគេហទំព័រវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ * ក្លាយជាសមាជិកនៃ អ្នកដែលមានការរួមចំណែកជួយដល់វីគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅក្នុងប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណែត * អាចធ្វើអោយសមាជិកដទៃទៀតនៅក្នុង [[វីគីភីឌាភាសាខ្មែរ]] tស្គាល់អ្នកកាន់តែច្រើ់នឡើងៗ ជាការរួមចំណែកមួយដែលមានភាពល្អប្រសើរបំផុតដែលអ្នកបានចែករំលែកនូវចំណេះដឹងទាំងអស់នេះទៅ ជនរួមជាតិខ្មែរយើងអោយបានយល់ដឹងគ្រប់គ្នាជាការរួមចំណែក ដ៏ល្អប្រសើរក្នុងការ បង្កើនការអប់រំ ការសិក្សា ។ បើសិនបើអ្នកចំណាយពេលវេលា ដើម្បីចូលរួមក្នុងវីគីភីឌា ទាំងអស់ លោកអ្នកបានចំណាយពេលវេលាដ៏មានតម្លៃ របស់លោកអ្នកយ៉ាងមានប្រយោជន៍ ។ == ការបញ្ចូល == បំណងវិគីភីឌា គឺដើម្បីអោយអ្នកនិយាយ[[ភាសាខ្មែរ]] បានប្រើវិគីភីឌានូវភាសារបស់ខ្លួន។ វិគីភីឌាត្រូវបានសរសេរជាចើ្រនភាសា។ បំណងធំរបស់យើងគឺ ឱ្យមាន អត្ថបទច្រើនដូច វិគីភីឌា ជា​ភាសាអង់គេ្លស។ វិគីភីឌាគឺជាប្រភពផ្តល់ចំណេះដឹងល្អៗនិងពិសេសសំរាប់ យុវជនកម្ពុជា។ == សេចក្តីផ្តើម == វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] ជាពិសេសមកពីទឹកដៃរបស់ជនបរទេសដែលស្រឡាញ់វប្បធម៌ខ្មែរ ឬស្រឡាញ់វិគីភីឌា។ បច្ចុប្បន្ន វិគីភីឌាភាសាខ្មែរនៅមានទំហំតូចដោយហេតុថា: * ប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនជាអ្នកស្រែ(៩០%)។ មានខ្មែរតិចតូចដែលប្រើ[[កុំព្យូទ័រ]] និងអ៊ិនធឺណិត។ *ពលរដ្ឋខ្មែរដែលប្រើអិនធឺំណិត (Internet)គឺជាមនុស្សដែលធ្វើការជាមួយ[[អង្គការ]]អន្ដរជាតិ ឬក្រុមហ៊ុន។ *ប្រទេសខ្មែរត្រូវការ ការបង្កើតអោយមានជា សូហ្វវែរ(Software) សំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសរសេរភាសាខ្មែរនៅលើ[[អ៊ិនធឺណិត]] (Internet)។ == កាលបរិច្ឆេទសំខាន់ៗ == *ថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ[[២០០៥]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរបានកកើតឡើង។ *ថៃ្ងទី២០ [[ខែកុម្ភះ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរមាន ១០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី១៣ [[ខែធ្នូ]] ឆ្នាំ[[២០០៧]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ៥០០អត្ថបទ។ *ថៃ្ងទី៣ [[ខែមិនា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ១០០០អត្ថបទ។ *ថ្ងៃទី២៥ [[ខែវិច្ឆិកា]] ឆ្នាំ[[២០០៨]] វិគីភីឌាភាសាខ្មែរកើនបាន ២០០០អត្ថបទ។ == មើលផងដែរ == * [[វិគីភីឌា]] * The Wikipedia Times: [http://thewikipediatimes.blogspot.com/2010/05/khmer-wikipedia.html Khmer Wikipedia]{{Dead link|date=វិច្ឆិកា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{វិគីភីឌាភាសា}} [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិគីភីឌា]] __លាក់មាតិកា__ __ផ្នែកមិនត្រូវកែប្រែ__ __DISAMBIG__ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ]] ecbbpbr48kffukv4bwewk7j9fpg4f8k 0 2018 341246 314004 2026-09-28T02:41:39Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341246 wikitext text/x-wiki '''ម៉ូសូវសេ (Mošovce)''' (1380 នាក់) គឺជា [[ភូមិ]]​​ ភូមិមួយក្នុងចំនោមភូមិធំៗ ស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ Turiec Region របស់ប្រទេស ស្លូវ៉ាគី ។ កន្លែង​នេះ ពុំ​មែនមាន​រឿង​រ៉ាវសំបូរ​បែប​ ដោយ​សារមាន​វិមាន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ នោះ​ឡើយ​ ប៉ុន្តែ គឺដោយ​សារ គេសរសេរ​ប្រវត្តិ​ភូមិ​នេះ តាំងពី​៧៧០​ឆ្នាំ​មកម្ល៉េះ ។ សំណេរ​ដំបូងៗ​ ស្ដីអំពីភូមិប្រមាណជា នៃកណ្ដាល [[ឆេកូស្លូវ៉ាគី]] ព្រមនឹង ចំនួនច្រើន ដែលជាប្រវត្ដិសាស្ដ្រ [[បូជនីយ ស្ថាន]], និង ស្រុកកំណើត អធិក Slovak [[អ្នកសរសេរ]], [[Ján Kollár]]។ មឞវជ == ភ្ជាប់ទៅគេហទំព័រផ្សេងៗ == * [http://www.mosovce.sk www.mosovce.sk] * [https://web.archive.org/web/20070928160138/http://www.mosovce.sk/doc/tur_spr/Brozura-anj.doc សៀវភៅពត៌មានសំរាប់អ្នកទេសចរ] * [http://www.tourist-channel.sk/mosovce/indexen.html និវេទនិ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211222306/http://www.tourist-channel.sk/mosovce/indexen.html |date=2007-02-11 }} * [http://www.bb.telecom.sk/drienok/english Drienok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028143321/http://www.bb.telecom.sk/drienok/english |date=2008-10-28 }} == ហ្គលអិរអអា == <gallery> ឯកសារ:Kastielmosovce.jpg|ប្រាសាទ - ឯកសារ:Kostolmosovce1.jpg|អ្នកកាន់លទ្ធិប្រូតេស្ដង់ វិហារកាតូលិក - ម៉ូសូវសេ ឯកសារ:Kostolmosovce2.JPG|នៃកាតូលិក វិហារកាតូលិក - ម៉ូសូវសេ ឯកសារ:Kaplnka-Mosovce.jpg|វិហាររង - ម៉ូសូវសេ ឯកសារ:Dom-Mosovce.jpg|ដែលបុរាណ និម្មាបនកម្មឫស្ថាបត្យកម្ម - ម៉ូសូវសេ ឯកសារ:Mosovce.jpg|ខែល - ម៉ូសូវសេ ឯកសារ:Vlajka-Mosovce.jpg|ទង់ - ម៉ូសូវសេ ឯកសារ:Map slovakia mosovce.png|ម៉ូសូវសេ - ឆេកូស្លូវ៉ាគ ឯកសារ:Mapa-Mosovce.png|ម៉ូសូវសេ </gallery> [http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Mošovce Commons:Mošovce] [[ចំនាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆេកូស្លូវ៉ាគី]] 60m1fnothjtxbp3o9a4do58orm5emro 0 2069 341215 341003 2026-09-27T16:28:14Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341215 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}'''<ref>{{cite web |title=Geographical Names of the Kingdom of Cambodia |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/8th-uncsgn-docs/inf/8th_UNCSGN_econf.94_INF.30_corr1.pdf |website=UNSTATS |publisher=Eighth United Nations Conference on the Standardization of Geographical Names|date=29 August 2002|access-date=7 June 2019}}</ref> ([[ភាសាអង់គ្លេស|អង់គ្លេស]] : Siem Reap Province) គឺជាខេត្តមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ទីរួមខេត្តរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺ[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ខេត្តសៀមរាបត្រូវបានដាក់ឈ្មោះបែបនេះគឺដើម្បីរំលឹកដល់ជ័យជម្នះរបស់កងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]វាយឈ្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦។សព្វថ្ងៃខេត្តសៀមរាបត្រូវបានគេស្គាល់ទូទាំងពិភពលោកថាជាទីតាំងនៃ[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញ។ខេត្តនេះគឺជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ដោយសារខេត្តនេះមាន[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដ៏ល្បីល្បាញនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ដទៃទៀតជាច្រើន។ថ្មីៗនេះ[[ក្រុងសៀមរាប]]កំពុងប្រែក្លាយរូបរាងទៅជាទីក្រុងទំនើបតាមរយៈកំណើនសណ្ឋាគារ ភោជនីយដ្ឋាន ហាងលក់ទំនិញជាដើមដែលបម្រើឲ្យវិស័យទេសចរណ៍។រមណីយដ្ឋានបុរាណនិង[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]ជាច្រើនដែលស្ថិតនៅក្នុងក្រុងនិងក្រៅក្រុងនៃខេត្តសៀមរាបគឺជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់សម្រាប់ឲ្យភ្ញៀវទេសចរមកពីគ្រប់ទិសទីទស្សនានិងសិក្សាស្វែងយល់អំពីវប្បធម៌ អរិយធម៌ និង សង្គមធម៌របស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានរងនូវការលុកលុយជាច្រើនដងពីពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ហើយនៅទីបំផុត[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។គួររំលឹកផងដែរថារាជធានីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបានប្តូរពី[[អង្គរ|រាជធានីអង្គរ]]ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣២ រួចបន្តទៅ[[លង្វែក|រាជធានីលង្វែក]]និង[[ឧដុង្គមានជ័យ|រាជធានីឧដុង្គ]]ហើយត្រឡប់ទៅ[[ភ្នំពេញ|រាជធានីចតុមុខ]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦។ជនជាតិបទេសដែលបានមកដល់[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]មុនគេគឺអ្នករុករក[[ជនជាតិបារាំង]]លោក[[ហង់រី មូហូត]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦០(នៅក្នុង[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]នាសតវត្សរ៍ទី ១៦ ក៏មានជនបរទេសខាងបស្ចឹមលោកក៏បានមកមើល[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]រួចមកហើយដែរ)។<ref>''ដកស្រង់ចេញពីសៀវភៅ[[ជនជាតិខ្មែរ]]សតវត្សរ៍ទី ១៥-១៩៥៣ (ភាគទី ០២)''</ref>[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]គឺជាគោលដៅចម្បងសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរទូទាំងពិភពលោកហើយក៏ជាតំបន់ដែលសម្បូរទៅដោយសំណង់[[បញ្ជីរាយនាមប្រាសាទខ្មែរនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទបុរាណ]]តូចធំជាច្រើនអនេកដែលជាទីស្ថានរបស់ពពួកអាទិទេពទាំងឡាយទាំងពួងផងដែរ។ {{Infobox settlement | name = ខេត្តសៀមរាប | native_name = Siem Reap Province | native_name_lang = | settlement_type = [[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្ត]] | image_skyline = Angkor Wat aerial view.jpg | image_caption = [[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] (ព្រះបរមវិស្ណុលោក) | image_flag = | image_seal = | image_shield = | nickname = ច្រកចូលទៅកាន់អង្គរ | motto = | image_map = Cambodia Siem Reap locator map.svg | map_caption = ផែនទីនៃខេត្តសៀមរាប | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = Location of Siem Reap in Cambodia | coordinates_type = type:adm1st_region:KH | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | established_title2 = ក្លាយជាខេត្ត | established_date2 = ថ្ងៃទី ២៣ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩០៧<ref>{{Cite web|url=http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html/|title=History of Siem Reap|website=siemreap.gov.kh|access-date=17 August 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html|url-status=dead|archivedate=18 កក្កដា 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190718152126/http://www.siemreap.gov.kh/siem-reap/History-of-Siem-Reap.html}}</ref> | seat_type = ទីរួមខេត្ត | seat = [[ក្រុងសៀមរាប]] និង [[ក្រុងរុនតាឯក]] | leader_party = | leader_title = គណៈអភិបាល​ខេត្ត | leader_name = ប្រាក់ សោភ័ណ | area_footnotes = | area_total_km2 = 10299 | area_rank = ១០ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name=census2019>{{Cite web|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019 – Final Results|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=26 January 2021|access-date=3 February 2021|archivedate=26 តុលា 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221026124420/https://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|url-status=dead}}</ref> | population_total = ១,០៩៩,៨២៥ នាក់ | population_rank = ០៥ | population_as_of = ២០២៤ | population_density_km2 = ៩៨ | population_density_rank = ១៣ | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = ក្រុង និង ស្រុក | blank_info_sec1 = ១៣ | blank1_name_sec1 = សង្កាត់ និង ឃុំ | blank1_info_sec1 = ១០០ | blank2_name_sec1 = ភូមិ | blank2_info_sec1 = ៩១០ | timezone1 = [[:en:Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +០៧:០០ | postal_code_type = លេខកូដប្រៃសណីយ៍ | postal_code = ១៧០១០១-១៧១២១២ | area_code_type = លេខកូដតំបន់ | area_code = ០៦៣ | iso_code = KH-១៧ | website = {{URL|www.siemreap.gov.kh}} | footnotes = }} ខេត្តសៀមរាប គឺជា​ខេត្ត​ធំ​ទី ​១០ ​នៅក្នុង​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ចំនួនប្រជាជននៅក្នុងខេត្តនេះកើនឡើងដល់ខ្ទង់លាននាក់ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ជាខេត្តដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។មួយផ្នែកធំនៃព្រំដែនភាគខាងត្បូងរបស់ខេត្តសៀមរាបគឺជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដូច្នេះហើយបានជាខេត្តសៀមរាបគឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ០៩ ដែលបង្កើតបានជា[[តំបន់អភិរក្សជីវមណ្ឌលទន្លេសាប]]។នាពេលបច្ចុប្បន្នខេត្តនេះត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាទីតាំងនៃ[[ក្រុងអង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]និង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|តំបន់បេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[យូណេស្កូ|អង្គការយូណេស្កូ]]និងជា[[អច្ឆរិយវត្ថុរបស់ពិភពលោក]]ផងដែរ។ខេត្តនេះក៏ជាទីតាំងរបស់[[ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទ]]ល្បីល្បាញជាច្រើនផ្សេងៗទៀតក្រៅពី[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជា[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|សម្បត្តិបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក]]របស់[[អង្គការយូណេស្កូ]]ផងដែរ។[[ឧទ្យានជាតិព្រះជ័យវរ្ម័ន-នរោត្តម ភ្នំគូលែន|ឧទ្យានជាតិភ្នំគូលែន]]គឺជារមណីយដ្ឋានប្រវត្តិសាស្ត្រនិងធម្មជាតិដ៏ល្បីល្បាញមួយដែលជាទីពេញនិយមសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិទៅទស្សនាកម្សាន្តនិងជាទីតាំងនៃ[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ធំរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ផងដែរ។ [[File:Angkor Wat;- Ta Reach (2).jpg|thumb|បដិមាលោកតារាជ]] ==ឈ្មោះនៃខេត្ត== ខេត្តសៀមរាប គឺជាអតីតខេត្តមួយឈ្មោះថា[[ខេត្តមហានគរ]]។ការប្ដូរឈ្មោះមកជាខេត្តសៀមរាបនេះគឺនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។បើតាម[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]មូលហេតុបានជាផ្លាស់ប្ដូរឈ្មោះខេត្តនេះបានបញ្ជាក់ថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៣០ នៃគ្រិស្តសករាជ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចនៃនគរស្រីអយុធ្យា]]បានបញ្ជាឲ្យកងទ័ពរបស់ខ្លួនវាយលុក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅ[[ខេត្តមហានគរ]]ដើម្បីបង្ក្រាបការមិនចុះញ៉មរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]។កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្ដើម[[ខេត្តមហានគរ]]បានមួយរយៈហើយមេដឹកនាំរបស់ខ្លួនបានទៅទស្សនាប្រាសាទយ៉ាងគួរឲ្យស្ងប់ស្ងែង។បន្ទាប់មកកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្ដេចសៀម]]នេះបានជួបនឹងកងទ័ព[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខ្មែរ]]នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ហើយបានប្រយុទ្ធគ្នាធ្វើឲ្យកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ក្រោយពីទទួលបានជ័យជម្នះ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានបរិញ្ញាតិ្តឲ្យប្ដូរឈ្មោះ[[ខេត្តមហានគរ]]នេះទៅជាខេត្តសៀមរាបវិញដែលមានន័យថា'''ទ័ពសៀមត្រូវបង្ក្រាបឲ្យរាបនៅទីនេះ'''។<ref>{{Cite web |title=តើឈ្មោះខេត្តសៀមរាប ជាអតីតខេត្តឈ្មោះអ្វី? បានប្តូរមកខេត្តសៀមរ |url=https://www.khmernokor.com/question-answers/agzvm0jy6x |access-date=2025-07-30 |website=Khmernokor}}</ref> អ្នក​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[ប្រទេសកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]បាន​ពន្យល់​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា​ថាពាក្យ'''សៀម'''គឺ​ទាក់ទង​នឹង​ជាតិសាសន៍មួយដែល​បច្ចុប្បន្ន​បាន​ប្រែ​ឈ្មោះ​ទៅ​ជា'''ថៃ'''ទៅ​ហើយ។រីឯ​ពាក្យ​ថា'''រាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ចាញ់ខ្លបខ្លាច'''។ អនុ​ប្រធាន​ផ្នែក​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​[[សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ|សាកលវិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ]]និង​ជា​សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៅ​[[សាកលវិទ្យាល័យបញ្ញាសាស្ត្រកម្ពុជា|សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញា​សាស្ត្រ​កម្ពុជា]]លោក[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ថាចាប់​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី ​០៩ និង​ទី​ ១០ នៃគ្រិស្តសករាជខេត្ត​សៀមរាបត្រូវបានគេ​​ប្រើ​ឈ្មោះ​ជា​​[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធបុរៈ]]ដោយសារ​តែ​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]ព្រះនាម[[យសោវរ្ម័នទី១|ព្រះបាទយសោ​វម្ម៌ទី ១]] គឺជាស្ថាបនិក។ក៏ប៉ុន្តែ​ក្រោយ​មកត្រូវ​បាន​គេ​ហៅ​ថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|អាណាចក្រ​អង្គរ]]វិញ។នៅ​ក្នុង​រជ្ជកាល​នៃ​ព្រះរាជា​ក្រោយៗ​មកទៀតដែល​បានផ្លាស់​ប្ដូរ​រាជធានី​ទៅ​តាំង​នៅ​ភាគ​ខាង​ត្បូងនិង​[[ទួលបាសាន|ទួល​បាសាន]]រហូត​ដល់​[[ភ្នំពេញ|ចតុមុខ]]ជាដើមគឺ​[[អង្គរ|ទីក្រុង​អង្គរ]]ត្រូវ​បាន​បោះ​បង់​ចោល​មួយ​រយៈ។ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មកទើប​មាន​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​គ្រប់គ្រង​​ជារាជធានី​នេះឡើង​វិញ។ លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]បាន​ពន្យល់​ទៀត​ថាបន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​គ្រប់គ្រង​ជា​រដ្ឋបាល​ឡើង​វិញ​នោះគឺ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]​ត្រូវ​បាន​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៃ​[[អាណាចក្រអយុធ្យា|នគរ​ស្រីអយុធ្យា]]ចូល​មក​លុកលុយ​ជា​ច្រើន​លើកចាប់​តាំង​ពី​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៤ នៃគ្រិស្តសករាជ។នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​រ៍ទី​ ១៥ ដល់ ១៦ មាន​[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​មួយ​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បាន​ធ្វើ​ចម្បាំង​ជាមួយនឹងកង​ទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដើម្បី​បណ្ដេញឲ្យពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចេញ​ពី​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។នៅក្នុង​ការ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​កាល​នោះគឺកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទទួលបានជោគជ័យយ៉ាងធំធេងហើយ​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''(អានថា : សៀមម៉ារាប)គឺ​ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់​ឈ្មោះបន្ទាប់​ពី​ជ័យ​ជម្នះ​របស់​កងទ័ព​[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]លើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''សៀមបាន​ខ្លបខ្លាច​លោក បាន​ចាញ់​លោក បាន​អស់​ឫទ្ធានុភាព ចាញ់រាបដលដី'''។ដូច្នេះគេ​ឲ្យឈ្មោះ​ថា'''តំបន់​សៀមរាប'''នេះ​គឺជា​ទស្សនៈ​របស់​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]របស់​អ្នក​ដែល​បាន​លើក​ឡើង​នៅក្នុងកេរតំណែល​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នេះ​ផង​ដែរ។ចំណុច​នេះ​ហើយបានជា​ចាប់​ផ្ដើម​មាន​ពាក្យ​ថា'''សៀមរាប'''។ ការ​អធិប្បាយ​របស់​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ[[សំបូរ មាណ្ណារ៉ា]]នេះគឺ​ដូច​គ្នា​ទៅនឹង​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​ផ្សេង​ៗទៀតផងដែរ។ សៀវភៅ​[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ|ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ]]​សង្ខេប​មួយដែល​សរសេរ​ដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គឺជា​មន្ត្រី​រាជការ​នៅ​ទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបាន​អធិប្បាយ​ថានៅ​ក្នុងឆ្នាំ​ ១៥២៥ [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះ​មហាក្សត្រ​ខ្មែរ]]​ព្រះនាម[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទ​រាជា]]​បាន​វាយ​បង្ក្រាប​កងទ័ព​[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែល​ឈ្លាន​ពានឲ្យបរាជ័យ​យ៉ាងអាម៉ាស់នៅ​[[អង្គរ|តំបន់​អង្គរ]]។ដូច្នេះ​ហើយបាន​ជា​ព្រះអង្គបាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ថា'''សៀមរាប'''គឺ​មាន​ន័យ​ថា'''ទ័ព​សៀមចាញ់​រាប​ដូចជា​កន្ទេលឬទ័ពសៀមចាញ់រាបដល់ដី'''។ បច្ចុប្បន្ន​នេះខេត្តសៀមរាបមិន​ត្រឹម​តែ​ជា​និមិត្តរូប​នៃ​[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិ​ខ្មែរ]]​ប៉ុណ្ណោះ​នោះទេក៏ប៉ុន្តែខេត្តនេះក៏​កំពុង​នាំ​[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេស​កម្ពុជា]]ឲ្យទទួល​បាន​នាម​ថ្មី​មួយ​ទៀតគឺ​'''ព្រះរាជាណាចក្រ​អច្ឆរិយៈ'''ដោយសារ​តែ​ភាព​ល្បីល្បាញ​ខាង​វប្បធម៌​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។<ref>{{Cite web |title=អត្ថន័យ​នៃ​ឈ្មោះ​ខេត្ត​សៀមរាប |url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |access-date=2023-03-16 |website=www-rfa-org.cdn.ampproject.org |archivedate=2023-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230316035301/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html/ampRFA?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_ct=1678937526295&amp_tf=%E1%9E%96%E1%9E%B8%20%251$s&aoh=16789375100149&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.rfa.org/khmer/news/culture/history-of-siemreap-province-02152014042137.html |url-status=dead }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ===សម័យមុនអង្គរ=== [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6825025205).jpg|right|thumb]] [[File:Phnom_Kulen_0001.jpg|thumb]] [[File:Cascade de la rivière sacrée (Phnom Kulen) (6871645593).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន(មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)]] អ្នកស្រាវជ្រាវខាងប្រវត្តិវិទ្យានិងបុរាណវិទ្យាជាច្រើនបានអះអាងថាប្រវត្តិសាស្រ្តនៃ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ២]] ក្រោយពីព្រះមហាក្សត្រអង្គនេះបានយាងមកពី[[កោះជ្វា|ប្រទេសជ្វា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ៨០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។តាមឯកសារខាងលើបានឲ្យដឹងថា[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] កាលនៅក្នុងដំណាក់កាលទី ០២ ព្រះអង្គគង់នៅ[[ឥន្ទ្របុរៈ (ខ្មែរ)|ទីក្រុងឥន្រ្ទបុរៈ]]នៅ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]បន្ទាប់មកព្រះអង្គគង់នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)និងចុងក្រោយបង្អស់ព្រះអង្គគង់នៅ[[ហរិហរាល័យ|ទីក្រុងហរិហរាល័យ]](តំបន់រលួស)ដែលជារាជធានីដើមនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា[[អាណាចក្រខ្មែរ|វប្បធម៌អង្គរ]]បានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ៨០២ នៃគ្រិស្តសករាជគឺនៅពេលដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] បានអភិសេកជាព្រះមហាក្សត្រនៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ការអភិសេករបស់ព្រះអង្គគឺឈរនៅលើមូលដ្ឋាននៃ[[ពិធីទេវរាជ]]ដែលបានផ្តល់ចំពោះព្រះអង្គនូវមហិទ្ធិប្ញទ្ធិដើម្បីធ្វើការបង្រួបបង្រួមជាតិហើយក៏ជាឆ្នាំដែល[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]] ប្រារព្ធ[[ពិធីទេវរាជ]]នៅលើ[[ភ្នំគូលែន]](មហេន្ទ្របវ៌តឬមហិន្រ្ទបព៌ត)។ព្រះអង្គបានបើកសករាជថ្មីមួយដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌វប្បធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]រីកចម្រើនរុងរឿងនៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]។ការអះអាងបែបនេះក៏បានបង្អាញឲ្យដឹងទៀតថាវប្បធម៌‌[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](សម័យមុនអង្គរ)គឺយោងតាមឯកសារមួយចំនួនដែលផែ្អកតាមកំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]។ឯកសាររបស់គេសម្អាងទៅលើកំណត់ត្រាផងនិងស្ថាបត្យកម្មប្រាង្គប្រាសាទមួយចំនួនផង។រីឯព្រឹត្តិការណ៍ដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់ជាខ្លាំងមួយទៀតគឺនៅក្នុងអំឡុង[[ចេនឡា|សម័យចេនឡា]]នៅលើទឹកដីខេត្តសៀមរាប។កំណត់ហេតុរបស់[[ចិន]]បានឲ្យដឹងថាទីក្រុងដំបូងបង្អស់នៅខេត្តសៀមរាបមានឈ្មោះថា'''នគរគម្ពីរ'''ដែលសិ្ថតនៅរវាង[[បារាយណ៍ខាងលិច]]និង[[បារាយណ៍ខាងកើត]]នៃ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាខែ្មរ]]ដែលបានសោយរាជ្យសម្បត្តិនៅ[[នគរគម្ពីរ]]មានព្រះនាមថា[[ចន្ទ្រវម្ម៌|ព្រះបាទចន្ទ្រវម្ម៌]]។លោកបណ្ឌិត[[មីសែល ត្រាណេ]]បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងបនែ្ថមទៀតថាកាលពី[[សម័យមុនអង្គរ|សម័យបុរេអង្គរ]](សម័យមុនអង្គរ)នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ៨០២ សេដ្ឋកិច្ចនិងបរិយាកាសសង្គមនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មានការវិវត្តជាវិជ្ជមាន។គេបានឃើញមានការរៀបចំដែនដីឬនគរូបនីយកម្មដែនដីនៅក្នុងតំបន់នីមួយៗនៃខេត្តសៀមរាបយ៉ាងច្បាស់លាស់ទៅហើយចាប់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី ០៦ នៃដើមសតវត្សរ៍ទី ០៧ នៃគ្រិស្តសករាជ។[[ជនជាតិខ្មែរ|ជនជាតិខែ្មរ]]នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រនិងពួកព្រាហ្មបុរោហិតបានចាប់ផ្តើមគម្រោងការកសាងប្រាសាទឥដ្ឋដំបូងបង្អស់ជាច្រើន។រីឯវិស័យសង្គមកិច្ចវិញគេបានដឹងថា[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]ចូលចិត្តកសាងទីលំនៅរបស់ខ្លួននៅកែ្បរ[[បឹងទន្លេសាប|បឹងទនេ្លសាប]]កែ្បរអូរស្ទឹងធម្មជាតិជាដើម។ការកសាងប្រាសាទក៏ដូច្នោះដែរគឺ[[ជនជាតិខ្មែរ|បុព្វការីជនខែ្មរ]]តែងតែជ្រើសរើសរកទីតាំងណាខ្ពស់ៗមិនលិចទឹកនៅក្នុងរដូវវស្សាគំនិតរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខែ្មរ]]នៅក្នុងការជ្រើសរើសទីតាំងខ្ពស់ៗសម្រាប់ការកសាងសំណង់ផេ្សងៗគឺជាប្រយោជន៍រួមគឺនៅតែបន្តរហូតមកទល់សព្វថៃ្ងនេះ។ ===សម័យអង្គរ=== [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានជ្រើសរើសទីតាំង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ធ្វើជារាជធានីព្រោះស្ថិតនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]និងជាទីប្រជុំនៃជំនួញទាំង ០២ គឺជើងគោកនិងជើងទឹកហើយសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិសព្វគ្រប់ដូចជាត្រីនៅក្នុង[[បឹងទន្លេសាប]] [[ព្រៃឈើ]] [[ថ្មភក់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] [[ឥដ្ឋ]]សម្រាប់កសាងប្រាសាទនិងដីដែលមានជីវជាតិផងដែរ។ខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ០៩ ដល់សតវត្សរ៍ទី ១៥ បានបម្រើការជារាជធានីនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលដ៏សំខាន់នៃអំណាចនយោបាយ វប្បធម៌ និង សាសនារបស់[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។ភាពថ្កើងថ្កានរបស់ទីក្រុងគឺជារាជធានីនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]ដែលគ្រប់គ្រងដោយស្តេចដែលមានអំណាចជាបន្តបន្ទាប់។ខេត្តសៀមរាបមានទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រនៅចំចំណុចកណ្ដាលនៃអាណាចក្រហើយមានភាពងាយស្រួលនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងត្រួតត្រានិងគ្រប់គ្រងទឹកដីដ៏ធំធេងមួយនេះ។ទីក្រុងនេះបានរីកចម្រើនក្លាយជាទីក្រុងដែលមានភាពអ៊ូអរបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលរដ្ឋបាល សេដ្ឋកិច្ច និង សាសនានៅក្នុងតំបន់។នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ដែលជាយុគមាសរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ៗបានអនុវត្តន៍នយោបាយវាតទីទឹកដីពង្រឹងអរិយធម៌ឲ្យរីកចម្រើនរុងរឿងនិងកសាងសំណង់ប្រាសាទល្បីល្បាញមួយចំនួនទាំងធំទាំងតូចដែលបង្ហាញអំពីតម្លៃវប្បធម៌អរិយធម៌[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ពាសពេញ[[អាណាចក្រខ្មែរ]]។[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានបម្រើការជារាជធានីអស់រយៈពេល ០៦ សតវត្សរ៍មកហើយ។នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មានការអភិវឌ្ឍរីកចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យនិងមានភាពសម្បូរសប្បាយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]រស់នៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ភាគច្រើនប្រកបមុខរបរកសិកម្មនិងនេសាទជាធំ។តំបន់ជុំវិញ[[បឹងទន្លេសាប]]សម្បូរទៅដោយដីដ៏មានជីវជាតិ។គេអាចធ្វើស្រែនៅក្នុងតំបន់នេះប្រហែលជាពីរទៅបីដងនៅក្នុងមួយឆ្នាំដូច្នេះហើយបានជាយើងឃើញមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយចំនួនដែលបន្សល់ទុកតាំងពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]មកម្ល៉េះ។ [[File:Khmer_Empire.png|thumb|ផែនទីនៃ[[ចក្រភពខ្មែរ]](៨០២-១៤៣១)]] ===សម័យក្រោយអង្គរ=== [[File:Angkor1866.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៨៦៦]] [[File:Angkor Wat November 1964 12.jpg|thumb|ប្រាសាទអង្គរវត្តនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៤]] បើយោងតាមឯកសារក្រោយពីកងទ័ពរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ឈ្លានពានជាស្ថាពរនៅ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ពោលគឺបានវាយកម្ទេចកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រាបស្មើនឹងដីបានជា[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដាក់ឈ្មោះថា[[ខេត្តសៀមរាប]]។ស្ថានការណ៍បែបនេះបានធ្វើឲ្យយើងយល់ថាគឺជាដើមកំណើតនៃការកកើតឈ្មោះខេត្តសៀមរាបតាំងពីរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មកទល់នឹងសព្វថ្ងៃនេះបើទោះបីជា[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ច្បាប់[[ឧកញ៉ាព្រះឃ្លាំងនង]]មិនបាននិយាយដោយចំហក៏ដោយ។ប្រសិនជាយើងបើកច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]ខាងលើមកមើលយើងពិតជាស្លុតចិត្តដោយហេតុថាកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានរុករាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ឥតឈប់ឈរជាច្រើនលើក។ពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក្រោយពីដណ្តើមបានអាណា[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួនដែលសព្វថ្ងៃបានក្លាយទៅជាទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]រួចទៅហើយនោះក៏បាននាំសង្គ្រាមចូលទៅយ៉ាងជ្រៅចំកណ្តាលបេះដូងនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តែម្តងគឺ[[អង្គរ|ទីក្រុងមហានគរ]]ដែលស្ថិតនៅខេត្តសៀមរាបតែពីមុនហៅថា'''ស្រុកនគរវត្ត'''ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិក្ដៅគគុកពីមុនមក។ប៉ុន្តែលើកនេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ត្រឡប់ទៅ[[អាណាចក្រអយុធ្យា|ទីក្រុងអយុធ្យា]]វិញក្រោយពីចាញ់សង្គ្រាមនៅក្នុងចុល្លសករាជ ៩០២ ត្រូវនឹងឆ្នាំ ១៥៤១ នៃគ្រិស្តសករាជ។កាលបើពិនិត្យលើទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រចាស់ដែលបានកើតឡើងនៅលើទឹកដីដ៏បវរដែលជាទីតាំងនៃព្រះរាជនគរយើងបានឲ្យដឹងថានៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៨|ព្រះបាទជ័យវម្ម៌ទី ៨]] និងដើមរាជ្យរបស់[[ឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣|ព្រះបាទឥន្ទ្រវម្ម៌ទី ៣]] រវាងឆ្នាំ ១២៩៦ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានបើកការវាយលុកមួយដ៏ធំសម្បើមនៅខេត្តសៀមរាបដើម្បីយក[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ធ្វើជាស្រុកឬនគរចំណុះរបស់ខ្លួនហើយមហិច្ឆតានេះពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានសម្រេចជាស្ថាពរ។បន្ទាប់ពីទទួលបានជ័យជម្នះលើខេត្តទាំងឡាយនោះហើយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានពង្រឹងបណ្តាញអំណាចរបស់ខ្លួន។សង្គ្រាមឈ្លានពានមួយដែលគេត្រូវកត់សម្គាល់គឺបានកើតឡើងជាលើកដំបូងបង្អស់នៅលើទឹកដី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុងរាជ្យរបស់[[លំពង្សរាជា|ព្រះបាទលំពង្សរាជា]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៣៥២។ចំពោះចម្បាំងនេះច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]បានបញ្ជាក់ថាគឺភាគីឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះលើកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកាន់កាប់[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១។មុននឹងដកថយចេញពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានកេណ្ឌឈ្លើយសឹក[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ជាច្រើនម៉ឺននាក់នាំទៅកាន់នគររបស់ខ្លួន។នៅក្នុងឱកាសនោះផងដែរពួក[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏បានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]គ្រប់ប្រភេទនៅក្នុងឆ្នាំ ១៤៣១ គឺជាឆ្នាំដែលកំណត់នូវឱនភាព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដែលប្រឈមនិងការវាតទីនិយមរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលគ្មានទីបញ្ចប់។ជាការពិតទោះបីជាភ្លើងសង្គ្រាមឈ្លានពានបានកន្លងផុតជាច្រើនសតវត្សរ៍មកហើយក្តីក៏ប៉ុន្តែវាបានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមរបួសដ៏ឈឺចាប់នៅក្នុងផ្នត់គំនិត[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]គ្មានថ្ងៃបំភ្លេចបាន។បើតាមច្បាប់[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ព្រះរាជពង្សាវតារខ្មែរ]]គឺនៅក្នុងរាជ្យរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]](១៥១៦ ដល់ ១៥៥៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)កងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]មកឈ្លានពាន[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ហើយត្រូវបានកងទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បង្ក្រាបរាបស្មើទល់នឹងដីនៅត្រង់[[ស្ទឹងសៀមរាប|ស្ទឹងអង្គរ]]នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៤១ ដោយហេតុនេះហើយបានជាព្រះអង្គត្រាស់បង្គាប់ឲ្យគេហៅតំបន់នេះថា'''តំបន់សៀមរាប'''ដើម្បីទុកជាការចងចាំរួមរបស់[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]អំពីជ័យជម្នះដ៏ត្រចះត្រចង់នេះមុនទីតាំងនេះបានក្លាយទៅជាស្រុកហើយបន្ទាប់មកទៀតក្លាយជាខេត្តនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]។ព្រឹត្តិការណ៍មួយគួរឲ្យកត់សម្គាល់គឺព្រះរាជាអង្គនេះបានឆ្លាក់បង្ហើយនូវចម្លាក់មួយចំនួននៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] មិនទាន់ឆ្លាក់រួច។ទោះបីជាទទួលបាននូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខនេះក្តីកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ក៏នៅតែទន្ទ្រាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|មាតុភូមិខ្មែរ]]មិនស្រាកស្រាន្តនោះឡើយហើយទង្វើនេះត្រូវបានបន្តរហូតដល់[[សម័យកាលលង្វែក|សម័យលង្វែក]]។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៥៩៤ [[លង្វែក|ទីក្រុងលង្វែក]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដណ្តើមបានពី[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ព្រះនាម[[នរិន្ទសួន|ស្ដេចនរិន្ទសួន]]។ចំពោះបរាជ័យនៃកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលដឹកនាំដោយ[[ព្រះមហាក្សត្រសៀម|ស្តេចសៀម]]ដែលបានយកលេសថាដោយសារ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]មិនបានប្រគល់ដំរីសមួយក្បាលបានជាមកវាយលុក[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]។បើតាមប្រសាសន៍របស់លោក[[ហ្សក ហ្រ្គូសលីយេ]]បានបញ្ជាក់ថា[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]គឺជា[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ]]ដ៏ខ្លាំងពូកែជាងគេបំផុតនៅក្នុង[[សម័យក្រោយអង្គរ]]ដោយហេតុថាស្តេចអង្គនេះមិនត្រឹមតែបានខិតខំស្តារប្រទេសជាតិតែប៉ុណ្ណោះនោះទេព្រះអង្គថែមទាំងមានមហិច្ឆិតាវាយដណ្តើមយក[[ខេត្តនៃកម្ពុជា|ខេត្តខ្មែរ]]មួយចំនួននៅក្នុងទឹកដី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បច្ចុប្បន្នដែល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានដណ្តើមយកបានពីមុនៗមកវិញ។មានហេតុផលជាច្រើនដើម្បីបញ្ជាក់ថាហេតុដូចម្តេចបានជានៅក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រថៃ|ព្រះរាជពង្សាវតារសៀម]]ដូចជាច្បាប់របស់[[នព្វរ័ត្ន|អ្នកអង្គម្ចាស់នព្វរ័ត្ន]]តែងឡើងនៅក្នុងពុទ្ធសករាជ ២៤២០ ត្រូវនឹងគ្រិស្ដសករាជ ១៨៧៧ បានប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''([[ភាសាសៀម|សៀម]] : เสียมราฐ)ជំនួសឲ្យពាក្យ'''សៀមរាប'''ទៅវិញ។តាមពិតទៅការប្រើពាក្យ'''សៀមរ៉ាដ្ឋ'''(សៀមម៉ារ៉ាត)គឺដើម្បីហៅទីប្រជុំជនមួយដែលពីមុនគឺជាសមរភូមិឬទីលានប្រយុទ្ធស៊ីសាច់ហុតឈាមរវាង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្ថិតនៅ'''ស្រុកនគរវត្ត'''គឺបណ្តាលមកពីអាជ្ញាធរ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[រាមាទី ៣|ស្ដេចរាមាទី ៣]] មិនចង់រំលឹកនូវភាពបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់មុខរបស់កងទ័ពឈ្លានពាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]របស់ព្រះអង្គតែប៉ុណ្ណោះបើទោះបីជាសម័យនោះព្រះអង្គបានត្រួតត្រា[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ក៏ដោយ។យ៉ាងណាមិញគឺដោយសារតែហេតុការណ៍នេះហើយទើប[[រាមាទី ៤|ស្ដេចរាមាទី ៤]] ដែលបានគ្រប់គ្រង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ជាមួយនឹង[[អណ្ណាម|អាណ្ណាម]]ព្រះអង្គក៏បានប្រើពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ជំនួសឲ្យពាក្យ'''ស្រុក'''ឬ'''មឿងសៀមម៉ារ៉ាត'''ផងដែរ។គ្មានឯកសាររបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ណាមួយដែលបញ្ជាក់ឲ្យបានច្បាស់លាស់អំពីការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះពី'''មឿងព្រះនគរវត្ត'''ទៅជា'''សៀមរាប'''នោះទេហើយបើមានក៏អាចស្ថិតនៅក្នុងដើមសម័យរជ្ជកាលទី​ ០៣ ដែលជាសម័យបាងកកដែលគេហៅថា[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|រតនកោសិន្ទ្រ៍]]។ប៉ុន្តែចំពោះ[[ជនជាតិខ្មែរ]]វិញឈ្មោះ'''សៀមរាប'''ពិតជាត្រូវបានចាប់ផ្តើមឡើងនៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]យ៉ាងពិតប្រាកដឥតក្លែងក្លាយបើទោះបីជាទឡ្ហីករណ៍មានចំណុចខ្វះចន្លោះយ៉ាងណាក៏ដោយព្រោះថាការតាំងឈ្មោះ'''សៀមរាប'''នេះមិនមែនជារឿងចៃដន្យឬជំនឿលេងសើចនោះទេជាពិសេសនៅក្នុងសម័យកាលមួយដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]នៅច្បាំងគ្នាមិនឈប់មិនឈរ។ដូច្នេះការចង់យល់ឲ្យលម្អិតអំពីប្រវត្តិពិតនៃឈ្មោះ'''សៀមរាប'''តម្រូវឲ្យយើងស្គាល់អំពីបរិបទសង្គមនយោបាយហើយទង្វើនេះគឺជាការចាំបាច់បំផុត។បើតាមសៀវភៅ[[ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា|ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]រៀបរៀងដោយលោក[[នួន សុធិមន្ត]]បានអធិប្បាយថានៅក្នុងឆ្នាំ ១៥២៥ នៃគ្រិស្ដសករាជ[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]បានវាយបង្ក្រាបកងទ័ព[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលឈ្លានពានឲ្យបរាជ័យនៅ[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ដូច្នេះហើយបានជាព្រះអង្គបានដាក់ឈ្មោះថា'''សៀមរាប'''គឺមានន័យថាទ័ព'''សៀមចាញ់រាបដូចកន្ទេល'''។<ref>{{Cite web |date=2020-08-09 |title=ខេត្តសៀមរាប ៖ ប្រវត្តិ​សាវតារ និង​ប្រវត្តិ​ឈ្មោះខេត្ត​ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/1142889.html |access-date=2025-12-14 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> [[File:Thais_return_Battambang_to_King_Sisowath.jpg|thumb]] ខេត្តសៀមរាបធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]]ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៧៩៥ ហើយក្រោយមកត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានចុះ[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម ឆ្នាំ ១៩០៤|សន្ធិសញ្ញា]]ជាមួយនឹង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ស្តីពីការផ្លាស់ប្តូរ[[ខេត្តត្រាច]]និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ជាមួយនឹង[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលរួមមាន[[ខេត្តបាត់ដំបង]] ខេត្តសៀមរាប និង [[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]]ត្រូវបានបែងចែកជា[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និងខេត្តសៀមរាបតាមព្រះរាជក្រឹត្យរបស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ។តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃដែនដីដែលមានវិវាទរវាង[[បារាំង]]និង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលនាំឲ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១]]។សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់ដោយ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទទួលបានជ័យជម្នះនិងបានគ្រប់គ្រងទៅលើទឹកដីមួយចំនួនឡើងវិញដោយលើកលែងខេត្តសៀមរាបនិង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។ខេត្តសៀមរាបបានត្រឡប់មកស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] បានបិទបញ្ចប់និងក្រោមសម្ពាធអន្តរជាតិពី[[បារាំង]]និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ ==សាសនា== {{Pie chart |thumb = right |caption = សាសនានៅខេត្តសៀមរាប(ជំរឿនឆ្នាំ ២០១៩)<ref>{{cite web|title=General Population census of the Kingdom of Cambodia 2019|url=http://nis.gov.kh/nis/Census2019/Final%20General%20Population%20Census%202019-English.pdf|publisher=National Institute of Statistics Ministry of planning|date=October 2020}}</ref> |label1 = [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] |value1 = 99.3 |color1 = Gold |label2 = [[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] |value2 = 0.4 |color2 = DodgerBlue |label3 = [[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអ៊ីស្លាម]] |value3 = 0.2 |color3 = Green |label4 = ជំនឿលើវិញ្ញាណនិងសាសនាផ្សេងៗទៀត |value4 = 0.1 |color4 = Black }} [[ថេរវាទ|សាសនាព្រះពុទ្ធថេរវាទ]]គឺជា[[សាសនារដ្ឋ|សាសនារបស់រដ្ឋ]]នៅក្នុង[[ប្រទេសកម្ពុជា]]។ប្រជាជននៅខេត្តសៀមរាប ៩៩.៣% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា|សាសនាព្រះពុទ្ធ]] ០.៤% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[គ្រិស្តសាសនា|សាសនាគ្រិស្ត]] និង ០.២% គឺជាអ្នកដែលមានជំនឿលើ[[អ៊ីស្លាមសាសនា|សាសនាអុីស្លាម]]ដែលភាគច្រើនគឺជា[[ជនជាតិចាម|ជនជាតិចាម]]។ ==ព្រះរាជដំណាក់ ឬ វាំងចាស់== [[File:Royal Palace, Siem Reap.JPG|thumb|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]] [[File:Royal Independence Gardens, Siem Reap.jpg|thumb|សួនបឹងកាឡូឬហ្គ្រេនហូថែល]] '''[[ព្រះរាជដំណាក់|ព្រះរាជដំណាក់ឬវាំងចាស់]]'''នៃ[[ក្រុងសៀមរាប]] គឺជាទីកន្លែងស្នាក់នៅបណ្ដោះអាសន្នរបស់អតីត[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រ]]នៃយើងគឺ[[ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]និងព្រះរាជអគ្គមហេសី។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះគឺជាទីដែលព្រះអង្គស្នាក់នៅអាស្រ័យនៅពេលដែលព្រះអង្គយាងមកកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។បើយើងធ្វើដំណើរពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] [[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]មើលមកខាងស្ដាំដៃយើងនឹងឃើញអគារពណ៌សមួយអមដោយរបងនិងដើមឈើត្រឈឹងត្រឈៃនិងបរិវេណស្រស់ស្រាយដែលមានសួនច្បារធំនៅខាងមុខ(សួនហ្គ្រង់ឬបឹងកាឡូ)នោះហើយគឺជា[[ព្រះរាជដំណាក់]]។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នេះត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅក្នុង[[កម្ពុជាក្រោមអាណាព្យាបាលបារាំង|សម័យអាណានិគមនិយមបារាំង]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៨៦៣ ដល់ឆ្នាំ ១៩៥៣។[[ព្រះរាជដំណាក់]]នៅក្នុងសម័យ[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]គឺស្ថិតនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ហើយ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]គឺជាវត្តមួយដែលស្ថិតនៅខាងកើតដង[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ចំកណ្ដាលបេះដូងនៃ[[ក្រុងសៀមរាប]]តែម្ដង។[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ពីមុនគឺជាទីតាំង[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់[[ស៊ីសុវត្ថិ|ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ]]នៅក្នុងអំឡុងឆ្នាំ ១៩០៤ ដល់ឆ្នាំ ១៩២៧។លុះក្រោយមក[[ព្រះរាជដំណាក់]]របស់ព្រះមហាក្សត្រត្រូវបានប្ដូរទីតាំងទៅនៅជិតអាស្រម[[ព្រះអង្គចេកព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]វិញ។ក្រោយពី[[ព្រះរាជដំណាក់]]ត្រូវបានផ្លាស់ប្ដូរទីតាំងទីធ្លាបរិវេណ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ចាស់ត្រូវបានប្រែក្លាយជាទីវត្តអារាម[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]វិញ។ជាអកុសល[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]នៅក្នុង[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របបខ្មែរក្រហម]]ត្រូវបានកងទ័ព[[ខ្មែរក្រហម]]ប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានយោធារបស់ពួកគេ។បច្ចុប្បន្ននេះមិនត្រឹមតែជាទីអារាមរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]សម្រាប់ព្រះសង្ឃគង់នៅបដិបត្តិធម៌និងសម្រាប់ឲ្យពុទ្ធបរិស័ទធ្វើបុណ្យទានប៉ុណ្ណោះនោះទេតែវត្តនេះក៏ជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជាដល់ព្រះសង្ឃផងដែរដោយសារតែនៅក្នុងវត្តមានពុទ្ធិកបឋមសិក្សាសម្រាប់ព្រះសង្ឃសិក្សារៀនសូត្រ[[ភាសាបាលី]] [[ភាសាសំស្ក្រឹត]] និង ព្រះធម៌នានា។លើសពីនេះនៅក្នុងបរិវេណវត្តក៏មានសាលាបឋមសិក្សាសម្រាប់ឲ្យកុមារសិក្សារៀនសូត្រផងដែរ។បន្ថែមពីលើនេះជារៀងរាល់ថ្ងៃតែងតែមានជនានុជនជាច្រើនបានអានសៀវភៅឬធ្វើកិច្ចការសាលានៅទីនោះ។ដោយឡែកនៅក្នុងវត្តក៏មានបណ្ណាល័យមួយហៅថា[[មជ្ឈមណ្ឌលខេមរសិក្សា|បណ្ណាល័យខេមរសិក្សា]]ដែលបម្រើឲ្យសាធារណជនចូលធ្វើការសិក្សាស្រាវជ្រាវឯកសារនិងអានសៀវភៅនានាយ៉ាងសម្បូរបែប។នៅតាមដងផ្លូវនៅក្នុងវត្តមានរៀបចំពាក្យស្លោកនិងសុភាសិតជាច្រើនសម្រាប់ដាស់តឿនដល់សាធារណជនទាំងឡាយនិងជាថ្នាលបណ្ដុះបណ្ដាលចំណេះវិជ្ជា។វត្តនេះក៏បាននិងកំពុងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិមកទស្សនាផងដែរ។ថ្មីៗនេះមានហេតុការណ៍ដ៏គួរឲ្យរន្ធត់និងសោកស្ដាយជាពន់ពេកដោយកាលពីវេលាម៉ោងប្រមាណជា ១០ និង ០៥ នាទីយប់ថ្ងៃទី ១២ ខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៣ អគ្គិភ័យបានឆាបឆេះអគារមួយនៃ[[ព្រះរាជដំណាក់]]ដែលជាកន្លែងទីសក្ការៈដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។<ref>{{Cite web |last=ពិសី |first=អ៊ិន |date=2023-03-13 |title=ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ព្រះរាជដំណាក់ នៅក្រុងសៀមរាប |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/478067 |access-date=2025-06-16 |website=Kampuchea Thmey Daily |language=en-US}}</ref> [[File:Preah_Ang_Chek_Preah_Ang_Chorm_shrine.jpg|thumb|ទីសក្ការៈបូជាព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]] '''[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]''' គឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ភេទស្រីហើយក៏ត្រូវបានមតិខ្លះគិតថារូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជាបងប្អូនបង្កើតជាមួយនឹងគ្នាផងដែរ។រូបធំនិងខ្ពស់គឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]និងរូបតូចនិងទាបគឺជា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានគេគិតថាសាងអំពីមាសនិងលង្ហិននិងខ្លះថាពីសំរិទ្ធហើយមានទម្ងន់ប្រមាណ ១៥០ គីឡូក្រាម។បើយោងទៅតាមការតំណាលតៗគ្នាដោយមិនមានប្រភពច្បាស់លាស់បានលើកឡើងថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺជាទេពធីតាដែលជាអតីតព្រះរាជបុត្រីរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលជាស្ថាបនិកកសាង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]។គេជឿថា[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]គឺទ្រង់មានភាពសុច្ចរិតទៀងត្រង់ទន់ភ្លន់និងប្រកបដោយក្ដីមេត្តាករុណាយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ដែលព្រះអង្គទាំង ០២ តែងតែអាណិតអាសូរធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អស់ប្រជានុរាស្រ្តដែលត្រូវការព្រះនាងទាំង ០២ អង្គជួយ។ពិសេសជាងនេះទៅទៀតព្រះនាងទាំង ០២ អង្គបានអប់រំអ្នកទោសទាំងឡាយឲ្យដើរតាមគន្លងទូន្មានរបស់[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]និងបានដោះលែងពួកគេឲ្យមានសេរីភាពថែមទៀត។ព្រះនាងទាំង ០២ អង្គគឺជាអ្នកដែលគោរពប្រតិបត្តិ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]យ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនដែលប្រជានុរាស្រ្តទូទាំងនគរបានដឹងអំពីចរិតលក្ខណៈដ៏ប្រពៃរបស់ព្រះអង្គម្ល៉េះហើយពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់រហូតដល់រជ្ជកាល[[ចន្ទរាជា|ព្រះបាទចន្ទរាជា]]ឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិនៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៦ ព្រះអង្គក៏បានអនុញ្ញាតឲ្យគេកសាងរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]] [[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចម]]សម្រាប់ប្រជារាស្ត្រទូទៅគោរពបូជា។តំណតៗមកទៀតរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះតែងតែធ្វើឲ្យប្រជារាស្រ្តរស់នៅប្រកបដោយសេចក្ដីសុខចម្រើនទើបប្រជារាស្រ្តបានចាត់ទុករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះគឺជា[[ព្រះពុទ្ធរូប]]ដ៏ស័ក្ដិសិទ្ធិនិងមានកិត្តិនាមល្បីរន្ទឺទូទាំងប្រទេស។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះរូបសំណាកទាំង ០២ នេះបានក្លាយជាភាពទាក់ទាញសម្រាប់បុគ្គលមានអំណាចនិងឈ្មួញទុច្ចរិតដោយពួកគេចាប់ផ្ដើមរៀបផែនការលួចសម្រាប់ទុកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិនិងលក់ដូរហេតុនេះហើយបានជារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]បានបាត់មួយរយៈនៅក្នុងអំឡុងពេលដែល[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ត្រូវបានគេបោះបង់ចោល។ក្រោយមកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥០ រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវបានរកឃើញឡើងវិញនៅក្នុងព្រៃម្ដុំ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]ដោយក្រុមមន្ត្រី[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ខេត្តសៀមរាបដែលគេជឿថារូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]កាលពីដើមត្រូវបានតម្កល់ទុកនៅក្នុង[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]ដែលជាសម័យកាលដ៏រុងរឿង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកឧត្តមសេនីយ៍[[ដាប ឈួន]]ដែលជាសមាជិកកងទ័ព[[ខ្មែរឥស្សរៈ]]ប្រឆាំងជាមួយនឹង[[បារាំង]]ហើយបានទទួលតំណែងនិងងារជា'''ដាប ឈួន ម្ជុលពេជ្រ'''ពី[[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]ក្រោយពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បានទទួលឯករាជ្យនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ ហើយព្រះអង្គក៏បានប្រទានតំណែងឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]គ្រប់គ្រងខេត្តសៀមរាបនិង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។មានពេលមួយបន្ទាប់ពីបានទទួលដំណឹងពីការរកឃើញរូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះហើយលោក[[ដាប ឈួន]]ជាមួយនឹងកងការពាររបស់លោកបានទៅយករូបសំណាកពីការិយាល័យ[https://icc-angkor.org/kh/temple/angkor-conservation/ អភិរក្សដ្ឋានអង្គរ]ហើយដឹកតាមឡានទៅកាន់បន្ទាយដែលមានឈ្មោះថា'''បន្ទាយជើងក្រហម'''សព្វថ្ងៃទីតាំងនោះក្លាយជា[[សណ្ឋាគារអង្គរសិនជូរី|សណ្ឋាគារ Angkor Century Hotel]] នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]។ថ្ងៃមួយលោក[[ដាប ឈួន]]បានយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះដាក់នៅក្នុងរថយន្តរបស់លោកហើយយកមកតម្កល់ទុកនៅក្នុងផ្ទះ(គេបានឲ្យដឹងថារូបសំណាកមួយត្រូវសែងដោយទាហានចំនួន ០៥ នាក់ទើបអាចលើករួច)។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្វើឲ្យលោក[[ដាប ឈួន]]មានកម្លាំងលើសអស់មនុស្សលោកធម្មតាដោយលោកអាចលីដាក់លើស្មាទាំងសងខាងនៅក្នុងពេលតែមួយដោយប្រើដៃតែម្ខាងប៉ុណ្ណោះរួមទាំងអាចដឹងគ្រប់ហេតុការណ៍មុនដែលគ្រប់គ្នាហៅថា'''វិញ្ញាណទីប្រាំមួយ'''ផងដែរ។លោក[[ដាប ឈួន]]និងទាហានរបស់លោកពិតជាមានជំនឿយ៉ាងខ្លាំងចំពោះរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដោយពួកគេតែងតែសូត្រធម៌នៅមុខរូបសំណាកយ៉ាងហោចណាស់កន្លះម៉ោងនៅក្នុងមួយថ្ងៃនៅរៀងរាល់ព្រឹកនិងល្ងាចមិនដែលខានឡើយរហូតបានរយៈពេល ០២ ឆ្នាំជាពេលដែលលោកអស់លក្ខណ៍។នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ [[នរោត្ដម សីហនុ|ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ]]បានបញ្ជូនកងទ័ពពី[[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]]ឲ្យទៅចាប់ខ្លួនចៅហ្វាយខេត្តលោក[[ដាប ឈួន]]ដោយព្រះអង្គសង្ស័យថាលោក[[ដាប ឈួន]]ក្បត់ជាតិពីព្រោះលោក[[ដាប ឈួន]]ជាប់ទាក់ទងជាមួយនឹងគម្រោងការ [[:en:Bangkok_Plot|Bangkok Plot]] នៅក្នុងបំណងទម្លាក់ព្រះអង្គចេញពីរាជបល្ល័ង្កដែលគម្រោងក្បត់នេះផ្តួចផ្តើមឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្តាំនិយមមួយចំនួន។បើទោះបីជាលោក[[ដាប ឈួន]]បានក្បត់ប៉ុន្តែបារមី[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]នៅតែតាមជួយលោកដោយឲ្យលោកដឹងខ្លួនជាមុនអំពីគម្រោងការចាប់ខ្លួននេះនិងបានរត់គេចខ្លួនទៅព្រំដែន[[ថៃ|សៀម]]ដោយប៉ងយករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅជាមួយផង។នៅពេលដែលកម្លាំងខ្លាំងដូចដំរីសាបានបាត់បង់លោក[[ដាប ឈួន]]បានកាច់ម្រាមចំនួន ០៥ ពីរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម|ព្រះអង្គចេក]]រួចគេចខ្លួនទៅកាន់ចម្ការលោកមួយនៅក្នុង[[ភូមិត្បែងកើត]]តម្រង់ទៅកាន់ព្រំដែន។ពេលនោះហើយដែលលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានភរិយារបស់លោកជួយពាំងគ្រាប់កាំភ្លើងដែលទាហានបាញ់សង្គ្រប់ទៅលើរូបលោក។បន្ទាប់ពីបាញ់ជាច្រើនគ្រាប់លោក[[ដាប ឈួន]]មិនស្លាប់ដោយសារតែភរិយាលោកចេះវិជ្ជាពិសេសដែលបញ្ចៀសគ្រាប់និងបាញ់មិនមុត។ទាហានទាំងនោះក៏ចាប់ពួកគេដាក់ឡានយកទៅដាក់ពន្ធនាគារប៉ុន្តែយោងទៅតាមឯកសារមួយចំនួនបានបង្ហាញថាលោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបាននាំទៅកន្លែងមួយហើយត្រូវបានសម្លាប់នៅទីនោះ។លោក[[ដាប ឈួន]]ត្រូវបានសម្លាប់និងកប់នៅក្នុងព្រៃគោកប្រមាដែលសាកសពជាប់ខ្នោះដៃនិងបាញ់សុសដោយគ្រាប់កាំភ្លើងព្រោះត្រូវអ្នកភូមិរកឃើញប៉ុន្មានថ្ងៃក្រោយមក។គេនិយាយតៗគ្នាថាលោកស្លាប់ដោយសារបាបកម្មរបស់លោកព្រោះលោកធ្វើអំពើអាក្រក់ច្រើនណាស់។ក្រោយពីលោក[[ដាប ឈួន]]បានស្លាប់[https://www.facebook.com/share/1Dbt7JL8AE/ មន្ទីរធម្មការនិងសាសនាខេត្តសៀមរាប]បានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅថែរក្សាទុកនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨។១៥ ឆ្នាំក្រោយមករូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងគ្រោះមហន្តរាយម្តងទៀតនៅក្នុងអំឡុង[[សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងកម្ពុជា|សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅកម្ពុជា]]បានផ្ទុះឡើងនៅពេលដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ចាប់ផ្តើមវាយប្រហារទាហាន[[សាធារណរដ្ឋខ្មែរ|រដ្ឋាភិបាលលន់ នល់]]នៅខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៣។មន្រ្តីធម្មការនិងសាសនាខេត្តបានព្យាយាមផ្លាស់ប្តូរទីតាំងរបស់រូបសំណាកដើម្បីបញ្ចៀសពីការបំផ្លាញប៉ុន្តែត្រូវទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]រកឃើញពេលពួកគេគ្រប់គ្រងទីក្រុងនេះនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៤។បើតាមគោលការណ៍របស់[[ខ្មែរក្រហម]]គឺតម្រូវឲ្យលុបបំបាត់សាសនានៅក្នុងប្រទេសដូច្នេះមេបញ្ជាការទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]នៅក្នុងខេត្តសៀមរាបបានបញ្ជាឲ្យកូនទាហានយករូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ទៅទម្លាក់នៅក្នុងទឹក[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ក្រោយប្រព្រឹត្តមេបញ្ជាការនិងទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]ជាច្រើននាក់ស្លាប់ដោយសារជំងឺបន្ទាប់ពីបានទម្លាក់រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះទៅក្នុងស្ទឹង។រូបសំណាកទាំង ០២ អង្គនេះត្រូវត្រាំទុកក្នុងទឹករហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលទាហាន[[ខ្មែរក្រហម]]បានដកថយចេញពីខេត្តសៀមរាប។ក្រោយពី[[ខ្មែរក្រហម|របបខ្មែរក្រហម]]បានដួលរលំប្រជាពលរដ្ឋនៅខេត្តសៀមរាបដែលបានដឹងអំពីរឿងនេះក៏បាននាំគ្នាទៅស្រង់រូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ពីបាតស្ទឹងមកតម្កល់ទុកនៅ[[វត្តដំណាក់​|វត្តដំណាក់]]ប៉ុន្តែនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៨២ ព្រះមេគណៈខេត្តសៀមរាបព្រះនាម[[ពុត ពន]]និងអតីតអភិបាលខេត្តសៀមរាបលោក[[នៅ សំ]]បានកសាងស្តូបដាក់តម្កល់រូបសំណាកដែលមានបារមីទាំង ០២ អង្គនេះនៅក្នុងទីតាំងសព្វថ្ងៃនេះ។សូមជម្រាបថាបច្ចុប្បន្នរូបសំណាក[[ព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម]]ដែលស្ថិតនៅ[[សង្កាត់ស្វាយដង្គំ]] [[ក្រុងសៀមរាប]]គឺជាទីកន្លែងសម្រាប់គោរពបូជារបស់អ្នកខេត្តសៀមរាបនិងមហាជនទូទៅដែលគេជឿថាមានអាយុកាលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ទីតាំងសក្ការៈបូជានេះគឺជាទីតាំងស័ក្តិសិទ្ធិនិងមានប្រវត្តិបែបអច្ឆរិយៈតែមួយគត់ដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]នៅពេលទៅដល់ទីនោះមិនអាចរំលងដោយមិនចូលគោរពបូជាបាននោះឡើយ។<ref>{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=ប្រវត្តិនិងជំនឿលើព្រះអង្គចេក ព្រះអង្គចម - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/128389-761.html |access-date=2025-06-19 |website=VAYO FM Radio |language=en}}</ref> រូបសំណាកមេទ័ពពី[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ចំនួន ១២ រូបត្រូវបានដាក់តាំងជានិមិត្ដរូបនៅក្នុងសួនព្រះរាជដំណាក់នៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]ដែលសុទ្ធតែជាមេទ័ពនិងរាជវង្សសានុវង្សដ៏អង់អាចក្លាហាននិងមានស្នាព្រះហស្ថយ៉ាងធំធេងចំពោះ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះនគរកម្ពុជា]]ដើម្បីបង្ហាញដល់[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយគ្រប់ៗរូបបានស្គាល់។រូបចម្លាក់ចំនួន ១២ រូបនេះធ្វើអំពីលោហៈស្ពាន់សុទ្ធមានកម្ពស់ជាង ០២ ម៉ែត្រ ០១ តឹកដូចៗគ្នាដោយមិនគិតពីជើងទម្រនិងមានទម្ងន់ពី ២០០ ទៅ ៣០០ គីឡូក្រាមទាំងរូបរាង សម្លៀកបំពាក់ ម៉ូដសក់ និង អាវុធបរិក្ខានៃមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានស្មូនរចនាតុបតែងឡើងទៅតាមលំនាំសម័យកាលនីមួយៗនៃមេទ័ពនោះហើយទ្រង់ទ្រាយមុខមាត់នៃរូបសំណាកទាំងនេះគឺសូននិងច្នៃឡើងតាមទម្រង់មុខអត្តចរិត[[ខ្មែរបុរាណ]]ទៅតាមសម័យកាលដែលមេទ័ពនោះរស់នៅនិងបម្រើការរាជការតាមរយ:រូបភាពនិងចម្លាក់នៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ។លោកស្រី[[គង់ បញ្ញា]]រដ្ឋលេខាធិការ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា#ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង|ក្រសួងព្រះបរមរាជវាំង]]មានប្រសាសន៍ថារូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]នៅក្នុង[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំង ១២ រូបនេះត្រូវបានឆ្លងកាត់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវអំពីប្រវត្តិស្នាដៃរួមទាំងរចនាបថដោយដកស្រង់ចេញពីសិលាចារឹកផ្ទាំងចម្លាក់នៅតាមបណ្តាប្រាសាទនានាជាច្រើនមុននឹងត្រូវបានសាងសង់ចេញជារូបសំណាកនៅក្នុងនោះមានមេទ័ពជាង ៣០ រូបដែលបានបម្រើរាជការនៅក្នុងរជ្ជកាលនៃ[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ត្រូវបានក្រុមការងារកំណត់និងប្រមូលទិន្នន័យ។លោកជំទាវក៏បានឲ្យដឹងទៀតថាការកំណត់យកចំនួនមេទ័ពទាំង ១២ រូបនេះគឺជាលេខដែល[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]តែងប្រើញឹកញាប់និងតំណាងឲ្យនគរទាំង ១២ នៅក្នុង[[រចនាបថបាពួន|សម័យបាពួន]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត|សម័យអង្គរ]] និង [[រចនាបថបាយ័ន|សម័យបាយ័ន]]។បើទោះបីនេះជាសមិទ្ធផលនៃស្នាដៃ[[ជនជាតិខ្មែរ|កូនខ្មែរ]]សម័យថ្មីប៉ុន្តែស្នាដៃដែលលេចឡើងនេះត្រូវបានរក្សានិងអនុលោមយោងទៅតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជានិច្ចដោយមិនចាកឆ្ងាយពីប្រវត្តិសាស្ត្រនោះឡើយ។រូបសំណាកមេទ័ព[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]ទាំង ១២ រូបដែលបានស្ថាបនាឡើងនោះរួមមាន ៖ * '''ព្រះកំស្ដេងអញ ស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពដ៏អង់អាចមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]](១០០៦-១០៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''ព្រះស្រីលក្ស្មីបតីវម៌្ម'''ក៏ជាអ្នកជាប់ខ្សែ[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|រាជវង្សខ្មែរ]]នៅ[[វ្យាធបុរៈ|ទីក្រុងវ្យាធបុរៈ]]([[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តព្រៃវែង]])ផងដែរហើយបានទទួលភារកិច្ចពីរាជការ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]([[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]])ឲ្យទៅគ្រប់គ្រងនៅ[[ទ្វារវត្តី|ទីក្រុងទ្វារវតី្ត]]របស់ពួករាមន្យ([[ជនជាតិមន]])។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកំស្ដេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់អភិជន មហាមន្ត្រី មហាសេនាបតី អ្នកអង្គម្ចាស់ ប្រធានតុលាការ បុព្វជិតសាសនាជាដើម * '''មហាសេនាបតី សង្គ្រាម''' គឺជាមេទ័ពដ៏ឆ្នើមមួយរូបនៅក្នុងរាជ្យ[[ឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២|ព្រះបាទឧទ័យាទិត្យវម្ម៌ទី ២]](១០៥០-១០៦៦ នៃគ្រិស្តសករាជ)ដែលបានទទួលគោរម្យងារជា'''មហាសេនាបតី'''ពីព្រះរាជា។ដូនតាវង្សត្រកូលរបស់លោកក៏ជាអ្នកបម្រើរាជការនិងកងទ័ពច្រើនជំនាន់មកហើយពោលគឺតាំងពីរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ២]](៨០២-៨៣៤ នៃគ្រិស្តសករាជ)មកម្ល៉េះ។គួរជម្រាបថា'''មហាសេនាបតី'''គឺជាឋារន្តរនាមខ្ពស់បំផុតនៃមន្ត្រីទ័ពនា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] * '''ព្រះកម្រតេងអញមហាសេនាបតី ស្រីវីរេន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជា'''អ្នកសញ្ជកកវីស្វរៈ'''និងជាមេទ័ពដែលមានតួនាទីនិងឋានៈខ្ពស់បំផុតនៅក្នុងចំណោមមន្ត្រីកងទ័ពនារជ្ជកាល[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គួរជម្រាបថា'''ព្រះកម្រតេងអញ'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់រាជវង្សានុវង្ស អភិជន មហាមន្ត្រីដែលមានន័យថា'''ព្រះបាទ'''។ពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺជាពាក្យ[[ខ្មែរបុរាណ]]ដោយពាក្យ'''កម្រតេង'''មានន័យថា'''ម្ចាស់'''រីឯពាក្យ'''អញ'''មានន័យថា'''ខ្ញុំ'''ដូច្នេះពាក្យ'''កម្រតេងអញ'''គឺមានន័យថា'''ម្ចាស់របស់ខ្ញុំឬលោកម្ចាស់របស់ខ្ញុំ''' * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីនរបតីន្ទ្រវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែព្រះរាជវង្សមកពីតំបន់អ្នកចិះ(?)និងជាមន្ត្រីបម្រើរាជការតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)រហូតដល់រាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីស្រិន្ទ្រកុមា'''រ គឺជាព្រះរាជបុត្រារបស់[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)ជាមួយនឹង[[ជ័យរាជទេវី|ព្រះនាងជ័យរាជទេវី]]។ព្រះរាជបុត្រអង្គនេះបានដឹកនាំទ័ពចេញច្បាំងជួយព្រះបិតា(កាលមិនទាន់សោយរាជ្យ)នៅក្នុងការទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]និងបានច្បាំងតទល់នឹងជនក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម្ម៌ទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ហើយក៏បានពលីជីវិតនៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយមេទ័ពដទៃទៀតផងដែរ។ដោយសារព្រះរាជបុត្រាមានស្នាដៃការពារព្រះនគរយ៉ាងដូច្នេះទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យកសាង[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]([[ស្រុកថ្មពួក]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ហើយក៏បានកសាងរូបបដិមាទេពមួយអង្គនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីស្រិន្ទ្រទេវៈ'''ជាតំណាងឲ្យ'''ព្រះស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''នៅឋានទេវលោកតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គកណ្ដាលនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]នោះ * '''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' គេហៅលោកម្យ៉ាងទៀតថា'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន''' គឺជាមេទ័ពជំនិតរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''បានចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបល្ល័ង្ក[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]](១១៦០-១១៦៥ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទប់ទល់នឹងពួកក្បត់ដឹកនាំដោយ[[រាហូ]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។ដោយសារការពលីការពារព្រះនគរនេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]](១១៨១-១២១៨ នៃគ្រិស្តសករាជ)បានប្រទានងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតអជ៌នទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គអាគ្នេយ៍នៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]និងមួយទៀតនៅក្នុង[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]]។គេក៏ឃើញមានចម្លាក់'''ព្រះកម្រតេងអញ ធនញ្ជ័យ''' ឬ '''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''នេះនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ត្រង់របៀងខាងត្បូងនៃ[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត]]នេះបញ្ជាក់ថាលោកក៏ធ្លាប់ជាមេទ័ពដ៏សំខាន់នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ផងដែរ។គួរជម្រាបថា'''អំតេង'''គឺជាឋានន្តរនាមរបស់វរជន យុទ្ធជន សេនាបតីដែលមានភក្តីភាពចំពោះព្រះមហាក្សត្រខណៈឋានន្តរនាមនេះគឺឃើញមានប្រើនៅក្នុងរាជ្យ[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] សតវត្សរ៍ទី ១២ ដែលព្រះអង្គប្រោសប្រទានគោរម្យងារនេះចំពោះមេទ័ពដែលបានច្បាំងស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិការពារព្រះនគរនិងរាជបល្ល័ង្កស្របច្បាប់ * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន''' គឺជាមេទ័ពដ៏សំខាន់មួយរូបតាំងពីរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)។គេឃើញមានចម្លាក់រូបលោកនៅលើភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]])និងនៅក្នុងក្បួនព្យុហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]]។'''អ្នកសញ្ជក ស្រីវទ៌្ធន'''មានបងប្អូនម្នាក់ឈ្មោះ'''ស្រីទេវៈ'''ហើយបានប្ដេជ្ញាចេញច្បាំងការពារព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិតទាំងពីរនាក់តែម្ដង។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីវទ៌្ធនទេវៈ'''តម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គពាយ័ព្យនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីទេវៈ''' គឺជាមេទ័ពនិងជាបងប្អូនរបស់មេទ័ព'''ស្រីវទ៌្ធន'''ដែលបានចេញច្បាំងជួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''ទប់ទល់នឹងកងទ័ព[[ជនជាតិចាម្ប៍|ចាម]]នៅ[[ប្រទេសចម្ប៉ា|ប្រទេសចាម្ប៉ា]]រហូតដល់ពលីបាត់បង់ជីវិត។[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''ដូចបងប្អូនរបស់លោកដែរនិងបានកសាងរូបបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងអញជគតស្រីទេវៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គនិរតីនៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] * '''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ''' គឺជាមេទ័ពដែលបម្រើការពារព្រះនគរ[[យសោធរបុរៈ|ទីក្រុងយសោធរបុរៈ]]ដោយបានរួមកម្លាំងគ្នាជាមួយ'''អ្នកសញ្ជក អជ៌ន'''ចេញច្បាំងទប់ទល់នឹងពួកក្បត់[[រាហូ]]ដែលចង់ដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្កពី[[យសោវម៌្មទី ២|ព្រះបាទយសោវម៌្មទី ២]]។នៅក្នុងសង្គ្រាមការពារព្រះនគរនេះ'''អ្នកសញ្ជក ស្រីធរទេវបុរៈ'''បានពលីជីវិតជាមួយព្រះរាជបុត្រ'''ស្រីស្រិន្ទ្រកុមារ'''។ដោយសារស្នាដៃនិងការលះបង់ចំពោះជាតិយ៉ាងដូច្នេះហើយទើប[[ជ័យវម៌្មទី ៧|ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី ៧]] បានប្រទានគោរម្យងារដល់លោកជា'''អំតេង'''និងបានកសាងបដិមាទេពនាម'''ព្រះកម្រតេងជគតស្រីធរទេវបុរៈ'''ជាតំណាងតម្កល់ទុកនៅក្នុងប្រាង្គឦសាននៃ[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]]។គួរជម្រាបថា'''អ្នកសញ្ជក'''គឺជាឋានន្តរនាមសម្រាប់មន្ត្រីកងទ័ពដែលព្រះរាជាទុកព្រះទ័យជាជំនិតរបស់ព្រះរាជាដោយសារពួកគេមានភក្តីភាពរហូតដល់ហ៊ានពលីបូជាជីវិតដើម្បីការពារព្រះរាជាតួយ៉ាងដូចជា'''អ្នកសញ្ជក'''នា[[អាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]]ទាំងឡាយនេះជាដើម * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីជ័យសិង្ហវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពជាប់ខ្សែស្រឡាយព្រះរាជវង្សនិងមានគោរម្យងារជា'''ខ្លោញវលល្វោ'''ដែលជាមេទ័ពស្រួចមានជំនាញដឹកនាំទ័ពលុកព្រៃមកពីតំបន់ល្វោ([[ទ្វារវត្តី|ទ្វារវតី្ត]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីវិរេន្ទ្រធិបតីវម៌្ម''' គឺជាមេទ័ពគ្រប់គ្រងនៅតំបន់ឆោកព្កុល(?)នៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]](១១១៣-១១៥០ នៃគ្រិស្តសករាជ)ទើបគេឃើញមានរូបចម្លាក់លោកនៅក្នុងក្បួនព្យុះហយាត្រាកងទ័ពរបស់[[សូរ្យវម៌្មទី ២|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ២]] ដែលចុះពីភ្នំសិវបាទ([[ភ្នំព្រះនេត្រព្រះ]] [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]) * '''ព្រះកម្រតេងអញ ស្រីរាជេន្ទ្រវម៌្ម'''។<ref>{{Cite web |title=មកស្គាល់ឈ្មោះ និងស្នាដៃរបស់មេទ័ពខ្មែរសម័យអង្គរ ១២រូប ត្រូវបានសង់រូបសំណាកនៅសួនព្រះរាជដំណាក់ក្រុងសៀមរាប |url=https://m.freshnews.com.kh/localnews/270473-2022-12-19-10-20-51.html |access-date=2026-01-05 |website=m.freshnews.com.kh |language=en}}</ref> ==ប្រាសាទ== {{For|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប|ប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប}} ==ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត== '''[[ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្ក្រាន្ត|ព្រឹត្តិការណ៍អង្គរសង្រ្កាន្ត]]''' គឺជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលត្រូវបានផ្ដួចផ្ដើមរៀបចំឡើងជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពវប្បធម៌ទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកដំបូងនៅក្នុងឆ្នាំ ២០១៣ នៅលើ[[អង្គរ|ទឹកដីអង្គរ]]នៃខេត្តសៀមរាបដោយ[https://www.facebook.com/share/1E6uLbWwZR/ សហភាពសហព័ន្ធយុវជនកម្ពុជា](ស.ស.យ.ក.)។ព្រឹត្តិការណ៍នេះប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅក្នុងគោលបំណងប្រមូលផ្តុំយុវជននិងសាធារណជនដើម្បីអបអរសាទរ[[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ]]ជាមហា[[ជនជាតិខ្មែរ|គ្រួសារខ្មែរ]]តែមួយដោយរំលឹកនិងធ្វើឲ្យរស់រវើកឡើងនៃមរតក[[សម្បត្តិវប្បធម៌ខ្មែរដែលបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបញ្ជីបេតិកភ័ណ្ឌពិភពលោក|បេតិកភ័ណ្ឌអរូបីខ្មែរ]]ចូលរួមថែរក្សា អភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ និង លើកស្ទួយកិត្យានុភាពជាតិនៅលើឆាកអន្តរជាតិក៏ដូចជាផ្តល់ឱកាសដល់យុវជន ប្រជាពលរដ្ឋ ភ្ញៀវទេសចរជាតិ និង អន្តរជាតិបានសិក្សាអំពីកិត្តិនាមនូវភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង សាសនា។ទន្ទឹមនឹងនេះគឺដើម្បីបំផុសស្មារតី[[ជនជាតិខ្មែរ|ប្រជាជនខ្មែរ]]ជាពិសេស[[ជនជាតិខ្មែរ|យុវជនកូនចៅខ្មែរ]]ជំនាន់ក្រោយឲ្យមានមោទកភាព ស្រឡាញ់វប្បធម៌ អរិយធម៌ ប្រពៃណី និង ទំនៀមទម្លាប់រួមទាំងបំផុសគំនិតឲ្យមានការរួបរួមកម្លាំងសាមគ្គីជាធ្លុងមួយនិងជាគ្រួសារតែមួយព្រមទាំងបណ្តុះស្មារតីអភិរក្សនិងអភិវឌ្ឍវប្បធម៌ជាតិ បាវចនាជាតិ ព្រលឹងជាតិ និង អត្តសញ្ញាណ[[ជនជាតិខ្មែរ|ជាតិខ្មែរ]]រួមទាំងផ្តល់ឱកាសសម្រាប់ពាណិជ្ជករ សហគ្រិន អាជីវករ ផលិតផលពាណិជ្ជកម្ម ផលិតផលសិប្បកម្ម និង សេវាកម្មនានាព្រមទាំងចូលរួមចំណែកនៅក្នុងការជំរុញទេសចរណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិដែលជាមាសបៃតងរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite web |title=ក្រសួងព័ត៌មាន |url=https://www.information.gov.kh/ |access-date=2025-10-04 |website=www.information.gov.kh}}</ref> [[File:Angkor Sangkranta 01.jpg|thumb|អង្គរសង្ក្រាន្តឆ្នាំ ២០២៣]] ==ស្ទឹងសៀមរាប== [[File:រសៀលនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរសៀល]] [[File:Siem Reap River, Siem Reap, 2018 (04).jpg|thumb]] [[File:រាត្រីនៅមាត់ស្ទឹងសៀមរាប.jpg|thumb|ស្ទឹងសៀមរាបនៅពេលរាត្រី]] '''[[ស្ទឹងសៀមរាប]]''' ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាស្ទឹងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដ៏សំខាន់សម្រាប់ខេត្តសៀមរាប។តាមពិតទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]គឺជាស្ទឹងសិប្បនិមិត្តដែលកកើតឡើងដោយស្នាដៃរបស់មនុស្ស។គ្មានឯកសារបញ្ជាក់ពីឆ្នាំនៃការបង្កើត[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ឲ្យជាក់លាក់នោះទេប៉ុន្តែអ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ជាក់ថាវាត្រូវបានគេបង្កើតនិងកែច្នៃជាច្រើនសារតម្រូវតាមការរៀបចំដែនដីនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]កកើតឡើងដោយសារការប្រសព្វគ្នារវាងអូរធំៗចំនួន ០២ គឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមស្ទឹងសំខាន់ៗទាំង ០៣ ដែលហូរកាត់[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]ដោយធ្វើដំណើរពីជើងទៅត្បូង។ស្ទឹងនេះស្ថិតនៅខាងកើត[[ស្ទឹងពួក]]និងខាងលិច[[ស្ទឹងរលួស]]។យោងតាមឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]អនុប្រធាននាយកដ្ឋានមជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិស្រាវជ្រាវនិងតម្កល់ឯកសារអង្គរនៃ[[អាជ្ញាធរអប្សរា|អាជ្ញាធរជាតិអប្សរា]]បានសរសេរថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលគេឃើញសព្វថ្ងៃចាប់ពីចំណុចបំពេញរាជមកជាសមិទ្ធិផលនៃស្នាដៃមនុស្សបង្កើតឡើងនៅក្នុង[[សម័យអង្គរ]]។ស្ទឹងនេះកើតពីអូរតូចៗដែលហូរពីភ្នំផ្សេងៗដែលស្ថិតនៅខាងជើងវាលរាប[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]បន្ទាប់មកវាជួបគ្នានៅច្រកមួយមុននឹងហូរធ្លាក់ទៅកាន់វាលរាប។នៅក្នុងនោះក៏មានដៃអូរតូចៗជាច្រើនបានហូរមកភ្ជាប់បន្ថែមទៀតដែលប្រភព ០២ សំខាន់ៗដែលគេស្គាល់ច្បាស់នោះគឺ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរធំមានប្រភពពី[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៤០ គីឡូម៉ែត្រពីទិសឦសាននៃ[[អង្គរ|រមណីយដ្ឋានអង្គរ]]។លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតនៅក្នុងឯកសាររបស់លោកបន្ថែមទៀតថា[[ភ្នំគូលែន]]ដែលមានលក្ខណៈជាខ្ពង់រាបមានបណ្តោយ ២៥ គីឡូម៉ែត្រលាតសន្ធឹងពីទិសពាយ័ព្យមកទិសអាគ្នេយ៍និងមានទទឹង ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីទិសនិរតីមកឦសាននិងមានកម្ពស់ ៣០០ ម៉ែត្រទៅ ៤៥០ ម៉ែត្រប្រៀបនឹងវាលទំនាបជុំវិញ។ជ្រលងចុងខាងកើតនៃ[[ភ្នំគូលែន|ខ្ពង់រាបគូលែន]]មានជប់ធំមួយដែលឲ្យកំណើតទៅផ្លូវទឹកសំខាន់ៗ ០២ គឺ[[អូរថ្មដាប់]]និង[[អូរធំ]]។ចេញពីជប់[[អូរធំ]]ហូរធ្លាក់ចុះមកពីទិសពាយ័ព្យដោយទទួលទឹកពីអូរតូចៗជាច្រើនបត់បែនតាមជ្រលងថ្មហើយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីប្រភពទើបទៅដល់ទឹកធ្លាក់ម្តុំព្រះអង្គធំ។ជាបន្តបន្ទាប់វាបន្តដំណើរហូរទៅមុខហូរចុះយ៉ាងឆ្ងាយទើបទៅដល់ជើង[[ភ្នំហប់]]ផ្នែកខាងកើត។ចុងក្រោយ[[អូរធំ]]ហូរចុះមកខាងលិច ប្រសព្វនឹង[[ស្ទឹងឬស្សី]]ហើយហូរចុះមកត្បូងរួមគ្នាបង្កើតជា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ចំណែក[[អូរក្បាលស្ពាន]]វិញអូរនេះមានប្រភពពី[[ភ្នំក្បាលស្ពាន]]និង[[ភ្នំក្រោល]]។[[ក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅ[[ភូមិឃុនរាម]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]]មានចម្ងាយប្រមាណ ១៥ គីឡូម៉ែត្រទិសឦសានពី[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]]។ឯកសាររបស់លោក[[អ៊ឹម សុខរិទ្ធី]]បានលម្អិតទៀតថា[[អូរក្បាលស្ពាន]]ស្ថិតនៅលើកម្ពស់ប្រមាណ ២០០ ម៉ែត្រពីផ្ទៃទឹកសមុទ្រហូរចុះពីទិសពាយ័ព្យមកអាគ្នេយ៍បង្កើតជាទឹកធ្លាក់មួយមានកម្ពស់ពី ០៥ ទៅ ០៦ ម៉ែត្ររួចចូលទៅក្នុង[[អូរឬស្សី]]និងបន្តហូរទៅជួប[[អូរធំ]]ស្ថិតនៅជើង[[ភ្នំហប់]]។[[អូរធំ]]និង[[អូរឬស្សី]]ក៏ហូរចូលគ្នាបង្កើតជាស្ទឹងតែមួយគឺ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ដែលហូរចុះទៅខាងត្បូងស្រោចស្រព[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]មុននឹងហូរចាក់ទៅ[[បឹងទន្លេសាប]]។ទឹកដែលហូរតាម[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]ទទួលមន្តពីចម្លាក់ជាច្រើនមានដូចជា[[ស្ទឹងលិង្គមួយពាន់|លិង្គមួយពាន់]]ដែលត្រូវបានឆ្លាក់នៅក្នុងឆ្នាំ ១០៥៤ នៃគ្រិស្តសករាជនៅក្នុងរាជ្យ[[សូរ្យវម៌្មទី ១|ព្រះបាទសូរ្យវម៌្មទី ១]]។ទឹកនេះហូរធ្លាក់ចូលទៅ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]បន្តកាត់តាម[[ក្រុងអង្គរ|អង្គរ]]និងធ្លាក់ចូល[[បឹងទន្លេសាប]]។តាមអ្នកមានជំនឿទឹកនេះគឺជាប្រភពនៃសេចក្តីចម្រុងចម្រើននិងត្រជាក់ត្រជុំ។ [[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចជា[[ទន្លេគង្គា]]នៅ[[ទីក្រុងពារាណសី]] [[ប្រទេសឥណ្ឌា]]។[[ទន្លេគង្គា]]មានប្រភពពី[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]។តាម[[ហិណ្ឌូសាសនា|សាសនាព្រាហ្មណ៍]]ទន្លេនេះមានកំណើតនៅឋានសួគ៌។[[ទន្លេគង្គា]]ហូរធ្លាក់មកលើដីមានរូបរាងជាភ្លៀងរួចជ្រាបចូលទៅក្នុងដីនិងចុងបញ្ចប់ហូរចេញមកវិញផ្តល់ជាប្រភពទឹកទៅស្ទឹងទន្លេទាំងឡាយ។ភ្នំនៅក្បែរវាលនិង[[ភ្នំហិមាល័យ|ភ្នំហិមពាន្ត]]ទទួលទឹកភ្លៀងនៅក្នុងរដូវវស្សាជាមួយគ្នាគឺរដូវមូសុងវស្សាភ្នំទាំងនោះគឺជាអាងទឹកធម្មជាតិនិងជាប្រភពនៃស្ទឹងនិងទន្លេទាំងពូងដែលហូរមកកាន់តំបន់ទំនាប។បន្ទាប់មកមនុស្សបានចាត់ចែងរៀបចំយកទឹកស្ទឹងទន្លេទាំងនោះមកប្រើប្រាស់ទៅតាមតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ខ្លួន។នៅ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ស្រុកខ្មែរ]]គ្មាន[[ទន្លេគង្គា]]ដូច[[ឥណ្ឌា]]នោះទេ។ដូច្នេះហើយ[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានកែច្នៃរៀបចំប្រភពស្ទឹងដើម្បីប្រដូចទៅនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។ដូចជានៅ[[ភ្នំគូលែន]]និង[[ក្បាលស្ពាន]]ជាក់ស្ដែង[[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរ]]បានឆ្លាក់លិង្គនិងរូបទេពផ្សេងៗនៅតាមបណ្តោយ[[អូរធំ]]និង[[អូរក្បាលស្ពាន]]។អូរទាំង ០២ នេះគឺជាប្រភពនៃ[[ស្ទឹងសៀមរាប]]។ទឹកហូរកាត់តាមលិង្គប្រៀបដូចជាភ្លៀងធ្លាក់មកពីភ្នួងព្រះកេសា[[ព្រះសិវៈ]]។ហេតុនេះហើយដែលគេថា[[ស្ទឹងសៀមរាប]]ប្រៀបដូចនឹង[[ទន្លេគង្គា]]។<ref>{{Cite web |title=ស្ទឹង​សៀមរាប​ប្រដូច​ទៅនឹង​ទន្លេ​គង្គា​របស់​ឥណ្ឌា​ |url=https://thmeythmey.com/detail/46648 |access-date=2025-06-16 |website=thmeythmey.com |language=en}}</ref> [[File:Varanasiganga.jpg|thumb|ទន្លេគង្គានៅទីក្រុងពារាណសី]] ==លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ== [[File:Kulen Mountain National Park (26534692938).jpg|thumb]] [[File:Kulen Mountain National Park (26534688808).jpg|thumb|ភ្នំគូលែន]] [[File:Angkor War-meow.jpg|thumb|ភ្នំបាខែង]] [[File:Phnom_Krom3.png|thumb|ភ្នំក្រោម]] [[File:Phnom Bok5.JPG|thumb|ភ្នំបូក]] ខេត្តសៀមរាប គឺជាខេត្តមួយស្ថិតនៅតំបន់ភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]តាមបណ្តោយ[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] ដែលមានចម្ងាយ ៣១៤ គីឡូម៉ែត្រពី[[រាជធានីភ្នំពេញ]]មានពំ្រប្រទល់ខាងលិចជាប់នឹង[[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ខាងកើតជាប់នឹង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]ខាងជើងជាប់នឹង[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]និង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]និងខាងត្បូងជាប់នឹង[[ខេត្តបាត់ដំបង]]និង[[បឹងទន្លេសាប]]។ខេត្តនេះមានព្រំប្រទល់ជាប់[[បឹងទន្លេសាប]]ប្រវែង ៨២ គីឡូម៉ែត្រដែលស្ថិតជាប់នឹង[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម|ស្រុកសូត្រនិគម]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។ខេត្តសៀមរាបមានផ្ទៃក្រឡាសរុបប្រមាណ ១០២៩៩.៤៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េចែកចេញជា ១៣ ក្រុងនិងស្រុកដែលនៅក្នុងនោះមាន ០២ ក្រុង ១៤ សង្កាត់ និង ១១ ស្រុក ៨៦ ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ។ខេត្តនេះមានសណ្ឋានដីចែកជា ០៣ តំបន់សំខាន់ៗដោយតំបន់ខ្ពស់(តំបន់ខ្ពង់រាបឬតំបន់ព្រៃភ្នំ)គឺជាតំបន់ចម្ការ ឈើហូបផ្លែ និង ដំណាំឧស្សាហកម្មស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យ ភាគឧត្តរ និង ភាគឦសាននៃខេត្តសៀមរាបនៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកស្រីស្នំ]] [[ស្រុកវ៉ារិន]] [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ស្រុកអង្គរជុំ]] និង [[ស្រុកស្វាយលើ]]។តំបន់វាលទំនាប(តំបន់វាលស្រែ)ដែលលាតសន្ធឹងតាមដង[[ផ្លូវជាតិលេខ៦|ផ្លូវជាតិលេខ ០៦]] នៅក្នុងនោះមាន[[ស្រុកជីក្រែង]] [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ក្រុងសៀមរាប]] [[ស្រុកពួក]] និង [[ស្រុកក្រឡាញ់]]។តំបន់ទំនាបគឺជាតំបន់ជាប់នឹង[[បឹងទន្លេសាប]]ដែលស្ថិតនៅប៉ែកខាងកើតនៃខេត្តសៀមរាបមាន[[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] និង [[ស្រុកជីក្រែង]]។នៅក្នុងរដូវវស្សាតំបន់នេះទទួលរងនូវការលិចទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំមួយភាគគឺជាតំបន់ព្រៃលិចទឹកដែលជាជម្រកត្រីពងកូនចំណែកខាងលើនៃតំបន់នេះគឺជាកន្លែងធ្វើស្រូវឡើងទឹកនៅរដូវវស្សានិងដាំដំណាំបន្លែធ្វើនៅរដូវប្រាំង។ក្រៅពីផ្ទៃដីកសិកម្មនៅក្នុងនោះមានផ្ទៃដីព្រៃភ្នំ ដីព្រៃលិចទឹក ស្ទឹង បឹងបួរ និង អាងទឹក។<ref>{{Cite web |last=intocambodia.org |date=2022-07-27 |title=Siem Reap Province - IntoCambodia.org |url=https://intocambodia.org/content/siem-reap-province |access-date=2025-12-15 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kakada|first=Thap|title=សក្កានុពលអភិវឌ្ឍន៍ក្នុងខេត្តសៀមរាបឆ្នាំ២០២៤ - រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តសៀមរាប|url=https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|access-date=2025-12-30|archive-date=2025-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403194324/https://siemreap.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%BB%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%BB|url-status=dead}}</ref> [[File:20171129 Mangrove forest Tonle Sap 6016 DxO.jpg|thumb|ព្រៃលិចទឹក]] [[File:Sunset at Tonle Sap Lake.jpg|thumb|បឹងទន្លេសាប]] ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ចែកចេញជា ១៣​ ក្រុង/ស្រុក ១០០ សង្កាត់/ឃុំ និង ៩១០ ភូមិ<ref name="Cambodia Government Homepage">{{cite web |url=http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |title=Administration; Siem Reap |website=Kingdom of Cambodia |access-date=2010-06-27 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html |archive-date=27 May 2009 |df=dmy-all |archivedate=2009-05-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090527014607/http://www.cambodia.gov.kh/unisql1/egov/english/province/siem_reap.html }}</ref><ref>{{Cite web |title=Siem Reap Province postcodes - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine |access-date=2026-01-09 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដ(ISO code) ! ក្រុងនិងស្រុក ! អក្សរឡាតាំង ! ផែនទីក្រុងនិងស្រុក |- | ១៧០១ | [[ស្រុកអង្គរជុំ]] | Angkor Chum |[[File:1701 Angkor Chum District.svg|thumb]] |- | ១៧០២ | [[ស្រុកអង្គរធំ]] | Angkor Thum |[[File:1702 Angkor Thum District.svg|thumb]] |- | ១៧០៣ | [[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] | Banteay Srei |[[File:1703 Banteay Srei District.svg|thumb]] |- | ១៧០៤ | [[ស្រុកជីក្រែង]] | Chi Kraeng |[[File:1704 Chi Kraeng District.svg|thumb]] |- | ១៧០៦ | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] | Kralanh |[[File:1706 Kralanh District.svg|thumb]] |- | ១៧០៧ | [[ស្រុកពួក]] | Puok |[[File:1707 Puok District.svg|thumb]] |- | ១៧០៩ | [[ស្រុកប្រាសាទបាគង]] | Prasat Bakong |[[File:1709 Prasat Bakong District.svg|thumb]] |- | ១៧១០ | [[ក្រុងសៀមរាប]] | Siem Reap |[[File:1710 Siem Reap Municipality.svg|thumb]] |- | ១៧១១ | [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] | Soutr Nikom |[[File:1711 Soutr Nikom District.svg|thumb]] |- | ១៧១២ | [[ស្រុកស្រីស្នំ]] | Srei Snam |[[File:1712 Srei Snam District.svg|thumb]] |- | ១៧១៣ | [[ស្រុកស្វាយលើ]] | Svay Leu |[[File:1713 Svay Leu District.svg|thumb]] |- | ១៧១៤ | [[ស្រុកវ៉ារិន]] | Varin |[[File:1714 Varin District.svg|thumb]] |- | ១៧១៥ | [[ក្រុងរុនតាឯក]] | Run Ta Aek | |- |} ==មធ្យោបាយធ្វើដំណើរនិងដឹកជញ្ជូន== [[File:Siem Reap Airport From Upstairs (12381535463).jpg|thumb]] [[File:Siem_reap_airport.JPG|thumb|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប (Siem Reap International Airport)]] '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]''' គឺជាអតីត[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]បានបើកដំណើរការនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៣២ និងបានបិទទៅវិញនៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ នៅពេលបើកដំណើរការ[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]ជាផ្លូវការ។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលមមាញឹកជាងគេទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិភ្នំពេញ]]។<ref>{{cite web|url=http://cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|title=Cambodia Airports Traffic Data|website=Cambodia-airports.com|access-date=2025-06-16|archivedate=2009-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090911094100/http://www.cambodia-airports.com/index.php?option=com_trafficdata&Itemid=79&lang=en|url-status=dead}}</ref><ref name="CAPA">{{Cite web |title=New Siem Reap-Angkor International Airport New Airport Profile {{!}} CAPA |url=https://centreforaviation.com/data/profiles/newairports/new-siem-reap-angkor-international-airport |access-date=2022-12-06 |website=centreforaviation.com}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|title=New Siem Reap International Airport to begin operations in October|publisher=TIG Asia|date=31 July 2023|accessdate=20 September 2023|archivedate=29 កញ្ញា 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929025458/https://www.ttgasia.com/2023/07/31/new-siem-reap-international-airport-to-begin-operations-in-october/|url-status=dead}}</ref> '''[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]''' គឺជា[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិ]]ស្ថិតនៅ[[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ខេត្តសៀមរាបដែលបម្រើសេវាកម្មដឹកជញ្ជូនសម្រាប់[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]មានទីតាំងស្ថិតនៅចម្ងាយប្រមាណ ១៨ គីឡូម៉ែត្រភាគឦសាន[[ឃុំដំដែក]] [[ស្រុកសូទ្រនិគម]] ៤០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] និង ៥០ គីឡូម៉ែត្រខាងកើត[[ក្រុងសៀមរាប]]។[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិសៀមរាប-អង្គរ]]គឺជាអាកាសយានដ្ឋានដែលធំជាងគេបង្អស់ទី ០២ នៅក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]បន្ទាប់ពី[[អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោតាខ្មៅ|អាកាសយានដ្ឋានអន្តរជាតិតេជោ]]។<ref name="CAPA"/><ref name=cnn>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/travel/cambodia-siem-reap-airport-angkor-wat/index.html|title=Cambodia's newest and biggest airport opens in Siem Reap, the gateway to UNESCO-listed Angkor|work=[[CNN]]|date=18 October 2023|accessdate=24 October 2023}}</ref> [[File:Pier at Phnom Krom, Siem Reap - panoramio.jpg|thumb]] [[File:Tonle_Sap_boat.jpg|thumb|មធ្យោបាយធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹកពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ខេត្តសៀមរាប]] ភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់ខេត្តសៀមរាបបានតាមរយៈ[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ|ច្រកព្រំដែនអន្តរជាតិប៉ោយប៉ែត]] [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]។ប្រសិនបើភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិធ្វើដំណើរតាមឡានតាក់ស៊ីពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅកាន់[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]និងពី[[ក្រុងប៉ោយប៉ែត]]ទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]គឺត្រូវចំណាយពេលពី ០៦ ទៅ ១០ ម៉ោងអាស្រ័យលើពេលវេលាឆ្លងកាត់ព្រំដែន។ការធ្វើដំណើរទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]ដោយចេញពី[[បាងកក|ក្រុងបាងកក]]([[ខេត្តបឹងកក់]])ទៅភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិអាចធ្វើដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬធ្វើដំណើរតាមរយៈរថភ្លើងទៅកាន់ស្ថានីយ៍ព្រំដែន[[ផ្សាររ៉ុងក្លឿ]] [[ស្រុកអរញ្ញ(ខេត្តស្រះកែវ)|ស្រុកអារញ្ញ]] [[ខេត្តស្រះកែវ]]ហើយបន្តដំណើរតាមរយៈឡានក្រុងឬតាក់ស៊ីទៅកាន់[[ក្រុងសៀមរាប]]។<ref>{{cite web |url=http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |title=How to get from Siem Reap to Bangkok? |website=tripsget.com |access-date=31 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ |archive-date=27 May 2016 |url-status=dead |archivedate=27 ឧសភា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527232122/http://tripsget.com/blog/2016/05/from-siem-reap-to-bangkok-bus-train-airplane/ }}</ref> ==ឯកសារយោង== ewd5uhoovvdysyksah76s43i0rtl7sj 0 2533 341251 329800 2026-09-28T03:36:13Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341251 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Ghosanda de Camboya.JPG|right|thumb|300px|{{កណ្តាល|សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ}}]] '''មហា​ឃោសានន្ទ''' (ព្រះ​នាម​ពេញ '''សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ''') ​(២៣ ឧសភា ១៩១៣ - ១២ មីនា ២០០៧) ជា​សម្តេច​សង្ឃរាជ​ដែល​ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​ប្រជាជន​​[[កម្ពុជា]]​និរទេស​ ដោយ​ព្រះ​អង្គ​​បាន​​គង់​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្នុង​អំឡុង​ពេល​​សម័យ​[[ខ្មែរ​ក្រហម]] ​និង​សម័យ​កុម្មុយនិស្ត​នៅ​[[ប្រទេសកម្ពុជា]] ។ មហា​ឃោសានន្ទ​គឺជាព្រះសង្ឃខ្មែរដែលមានការគោរពយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងទំនៀមទំលាប់ថេរវាទ ដែលបានបម្រើការជាអយ្យកោនៃព្រះពុទ្ធសាសនាកម្ពុជាក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម និងក្រោយការផ្លាស់ប្តូរសម័យកុម្មុយនិស្តនៃប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជា។ ឈ្មោះ​ជា​ភាសាបាលី​របស់​ព្រះអង្គ​ថា មហា​គហសដ្ឋា ប្រែ​ថា​ជា​អ្នក​ប្រកាស​ដ៏​រីករាយ។ ព្រះ​នាម​របស់​ព្រះ​អង្គ​ជា​ភាសា​បាលី គឺ « ឃោសានន្ទ » ដែល​មាន​ន័យ​ថា ជា​ « អ្នក​ឃោសនា​ដោយ​រីក​រាយ » (ឃោស ៖ សំឡេង​ប្រកូក, សម្រែក​ខ្លាំង, ការ​បន្លឺ​សំឡេង + អានន្ទ ៖ សេចក្តី​សប្បាយ, សេចក្តី​រីក​រាយ, សេចក្តី​សុខ​សាន្ត, ប្រាមោទ្យ<ref>វចនានុក្រម​បាលី-ខ្មែរ-អង់គ្លេស ដោយ​​បណ្ឌិត សួន ឱសថ, ការ​ផ្សាយ​របស់​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ, បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី ១, ព.ស. ២៥៥៥ គ.ស. ២០១១, ទំព័រ ៣២, ៣១៦  ។</ref>)  ។ ព្រះ​អង្គ​ប្រសូត​​នៅ[[ខេត្ត​តាកែវ]] នៅ[[ប្រទេសកម្ពុជា]]នាឆ្នាំ ១៩១៣ នៅ​ក្នុង​គ្រួសារ​អ្នក​ស្រែ​នៅ​[[ទន្លេ​ចតុមុខ]]  ។ កាលនៅ​ពី​ក្មេង ព្រះអង្គ​មាន​ចំណាប់​អារម្មណ៍​យ៉ាង​ខ្លាំង​ទៅ​លើ​[[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា]]​ និង​​បាន​ចូល​បម្រើ​ជា​ក្មេង​វត្ត កាល​ពី​អាយុ ៨ ឆ្នាំ ។ ​​ព្រះ​សង្ឃ​ក្នុង​វត្ត​​ស្ងើច​ក្មេង​វត្តរូប​​នោះ​ណាស់ ហើយ​នៅ​អាយុ ១៤ ឆ្នាំ ព្រះ​អង្គ​បាន​បួស​ជា​លោក​នេន<ref>http://www.mahaghosananda.com/biography.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626050554/http://www.mahaghosananda.com/biography.html |date=2007-06-26 }}  ។</ref>  ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​សិក្សា​ភាសា​បាលី​នៅ​ពុទ្ធិកសាលា​ក្នុង​វត្ត ហើយ​បន្ទាប់​មក​ទៀត បាន​និមន្ត​ទៅ​បំពេញ​​ការ​សិក្សា​​នៅ​​ពុទ្ធិកវិទ្យាល័យ នៅ​[[ភ្នំ​ពេញ]]​និង​[[ខេត្ត​បាត់ដំបង]] មុន​នឹង​និមន្ត​ទៅ​​[[ប្រទេស​ឥណ្ឌា]] ដើម្បី​ស្វែង​រក​ការ​សិក្សា​បន្ថែម​ទៅ​លើ​ភាសា​បាលី​នៅ​​​វិទ្យស្ថាន « នវនាលន្ទា​មហាវិហារ » ​ឯ​រដ្ឋ​ពិហារ ប្រទេស​ឥណ្ឌា<ref>{{Cite web |title=Home - NAVA NALANDA MAHAVIHARA UNIVERSITY |url=https://www.nnm.ac.in/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715152622/https://www.nnm.ac.in/ |archive-date=2023-07-15 |access-date=2025-12-16 |website=NAVA NALANDA MAHAVIHARA UNIVERSITY |language=en |url-status=live}}</ref>  ។ == ការអប់រំ==   ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ទទួល​ការ​ហ្វឹក​ហាត់​ពី​គ្រូ​ជា​ច្រើន​អង្គ​ក្នុង​[[សាសនា​ព្រះ​ពុទ្ធ]] ដូច​ជា​​ព្រះ​សង្ឃ​ ១ អង្គ​ពី​[[ប្រទេស​ជប៉ុន]] ព្រះ​នាម ហ៊្វូជិអ៊ិ និឈិដាត់ស៊ឺ (藤井 日達)<ref>https://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%97%A4%E4%BA%95%E6%97%A5%E9%81%94 និង https://en.wikipedia.org/wiki/Nichidatsu_Fujii  ។</ref> និង​សម្តេច​ព្រះ​សង្ឃរាជ [[ជួន ណាត]] ជា​ដើម  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦៥ ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា ទៅ​ភាវនា​ធម៌​នៅក្នុង​វត្ត​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ ប៉ែន ធម្មធរោ (พระอาจารย์แป้น ธมฺมธโร) គឺ​ វត្ត​ឆាយ​ណា (วัดชายนา) នៅ​ក្នុង​ព្រៃ​មួយ ​ជិត​​ទី​រួម​ខេត្ត​​នគរ​ស្រី​ធម្មរាជ នៅ​ភាគ​​ខាង​​ត្បូង​នៃ​​ប្រទេស​ថៃ<ref>http://www.watchaina.com/home/index.php/2014-12-05-14-50-19{{Dead link|date=ធ្នូ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  ។</ref>  ។ បួន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ពោល​​គឺ​​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដែល​ព្រះ​​អង្គនៅ​តែ​​កំពុង​សិក្សា​នៅ​ក្នុង​វត្ត​ព្រៃ​​របស់​ព្រះ​អាចារ្យ​ធម្មធរោ​នោះ រដ្ឋាភិបាល​សហរដ្ឋ​អាមេរិក ​បាន​​ចាប់​ផ្តើម​​ទម្លាក់​​គ្រាប់​បែក​​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​ក្នុង​​គោល​បំណង​​កាត់​ផ្ដាច់​​ផ្លូវ​​លំ​​ហូ​ជី​មិញ និង​​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​វៀតណាម  ។ ប្រទេស​កម្ពុជា​ត្រូវ​រង​ការ​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ខ្ទេច​ខ្ទី ហើយ​ប្រជាជន​ត្រូវ​បែក​ខ្ញែក​ព្រាត់​ប្រាស​គ្នា  ។ == សម័យខ្មែរក្រហម== ពួក​[[ខ្មែរ​ក្រហម]]​​បាន​​​រឹប​​អូស​​​យក​​​ប្រទេស​​ទាំង​មូល ហើយ​​​​វាសនា​នៃ​ព្រះ​ពុទ្ធ​សាសនា​ខ្មែរ ត្រូវ​ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​មិន​ទៀង  ។ [[ប៉ុល ពត]] ​ដែល​ធ្លាប់​រស់​នៅ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​កាល​នៅ​ក្មេង បាន​ប្រកាស​ថា [[ព្រះ​សង្ឃ]] ​ជា​បញ្ញើ​ក្អែគ ​គ្មាន​​ប្រយោជន៍​​អ្វី​នោះទេ ហើយ​ជា​វណ្ណៈ​មួយ​ក្នុង​របប​សក្តិភូមិ​ចាស់  ។ ដោយ​សារ​ការ​ឃោសនា​​ដ៏​​គួរ​ឲ្យ​រន្ធត់​បែប​នោះ ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​ផ្សឹក​[[ព្រះ​សង្ឃ]]​ ហើយ​បញ្ជូន​ទៅ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​ដូច​ប្រជាជន​ដទៃ​ទៀត​ដែរ ឬ​ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​លើ​ព្រះ​សង្ឃ​ ឬ​​​បញ្ជូន​ទៅ​រៀន​សូត្រ និង​ធ្វើ​គត់​ចោល​​ទៀត​ផង ។ ព្រះ​សង្ឃ​​ខ្លះ​ទៀត ​ត្រូវ​បាន​បង្ខំឲ្យ​​ប្រព្រឹត្ត​ខុស​នឹង​​វិន័យ​​របស់​ព្រះ​សង្ឃ ដោយ​​ត្រូវ​បាន​គេ​ភ្ជង់​កាំភ្លើង  ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក រហូត​ដល់​ពេល​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ត្រូវ​រលំ លែង​មាន​ព្រះ​សង្ឃ​នៅក្នុង​[[ប្រទេស​កម្ពុជា]] ហើយ​និង​វត្ត​ជា​ច្រើន បាន​ត្រូវ​គេ​កម្ទេច​ចោល  ។ នៅ​​គ្រា​នោះ មាន​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ជា​ច្រើន ​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​រត់​ចេញ​​ពី​[[ប្រទេស​កម្ពុជា]] ទៅ​ផ្តុំ​គ្នា​តាម​បណ្តោយ​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ ដោយ​តំណាល​ទាំង​រឿង​រ៉ាវ​ដែល​អ្នក​ក្រៅ​ ពិបាក​ជឿ ស្តី​ពី​របប​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ភ័យ​​រន្ធត់​នោះ  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៨ ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ចាក​ចេញ​ពី​អាស្រមបទ​ក្នុង​ព្រៃ ហើយ​បាន​និមន្តទៅ​ដល់ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​នៅ​តាម​​ព្រំ​ប្រទល់​ប្រទេស​ថៃ​និង​ខ្មែរ ​និង​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​ជួយ​ផ្គត់​ផ្គង់​​ដល់​​ជន​​ភៀស​​ខ្លួន​ដែល​រត់​មក​ប្រទេស​ថៃ​នោះ  ។ នៅ​តាម​ជំរំ​នានា ជន​ភៀស​ខ្លួន ដែល​ខាន​បាន​ជួប​ព្រះ​សង្ឃ​ជា​ច្រើន​ឆ្នាំ​មក​នោះ ពេល​ឃើញ​មុខ​ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ ក៏​រំភើប​ចិត្ត​យ៉ាង​ក្រៃ​លែង ហើយ​ក៏​ស្រក់​ទឹក​ភ្នែក​ស្រែក​យំ កាល​ណា​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​សូត្រ​មន្ត្រ ដែល​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​ធ្លាប់​ឮ​ធ្លាប់​សូត្រ​ជា​ច្រើន​ជំនាន់​ច្រើន​តំណ​មុន​ឆ្នាំ​សូន្យ​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម  ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ចែក​រំលែក​នូវ​អត្ថបទ​ព្រះ​ធម៌​ដល់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ជា​ធម្មទាន សម្រាប់​ចម្រើន​ព្រះ​បរិត្ត និង​បំផុសគំនិត​ ដើម្បី​លើក​ទឹក​ចិត្ត​របស់​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ដ៏​វេទនា​ទាំង​នោះ<ref>http://www.ghosananda.org/bio_book.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117000818/http://ghosananda.org/bio_book.html |date=2016-01-17 }}  ។</ref>  ។ == ការស្ថាបនាឡើងវិញ== ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​ជួយ​ដល់​ប្រទេស​ជាតិ​ និង​ជួយ​ឲ្យ​ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​ខ្មែរ ​កើត​ឡើង​​វិញ ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨០  ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​ធ្វើ​​​ជា​អ្នក​តំណាង​ប្រជាជន​ខ្មែរ​ក្នុង​​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន និង​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​និរទេស​កម្ពុជា នៅ​ឯ​​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ  ។ នៅ​ពេល​ដែល​របប ប៉ុល ពត រលំ​នា​ឆ្នាំ ១៩៧៩ ​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ គឺ​ជា​ព្រះ​សង្ឃ​ ១ ​អង្គ ក្នុង​ចំណោម​ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ ៣០០០ អង្គ ដែល​បាន​ផុត​ពី​ស្លាប់​ ក្នុង​ចំណោម​​ព្រះ​សង្ឃ​ចំនួន ៦ ម៉ឺន​អង្គ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​​មុន​ឆ្នាំ ១៩៧៦  ។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៩ នៅ​តាម​ជាយ​ដែន​ខ្មែរ-ថៃ ព្រះ​អង្គ​បាន​កសាង​វត្ត​ក្នុង​ជំរំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ទាំង​ឡាយ ហើយ​បាន​បំបួស​ព្រះ​សង្ឃ​ជាតិ​ខ្មែរ ទោះ​បី​ជា​​មាន​ការ​ហាម​ប្រាម​ពី​អាជ្ញាធរ​យោធា​ថៃ​ក៏​ដោយ<ref>John Amos Marston, Elizabeth Guthrie, History, Buddhism, and new religious movements in Cambodia, គ្រឹះ​ស្ថាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​សាកលវិទ្យាល័យ​ហាវ៉ៃ (University of Hawaii Press), គ.ស. ២០០៤ ISBN 0-8248-2868-2, ទំព័រ​ ២០១  ។</ref>  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨០ ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ និង​​បព្វជិត​សាសនា​គ្រីស្ទាន ១ រូប គឺ​គ្រូ​គង្វាល ភីធ័រ ឡរ៉ែន្ស ផនដ៍ (Peter L. Pond) បាន​បង្កើត​ « បេសកកម្ម​អន្តរសាសនា​ដើម្បី​សន្តិភាព​នៅ​កម្ពុជា »  ។ លោក​ទាំង​ពីរ បាន​រក​ឃើញ​អតីត​ព្រះ​សង្ឃ​និង​ដូន​ជី​ រាប់​រយ​អង្គ និង​រាប់​រយ​នាក់ ដែល​បាន​រួច​ពី​ស្លាប់ ដើម្បី​ឲ្យ​ពួក​អតីត​សង្ឃ​និង​ដូន​ជី​ទាំង​នោះ អាច​បួស​​ឬ​កាន់​សីល​ ១០ ឡើង​វិញ និង​កាន់​កាប់​មុខ​ងារ​​ឡើង​វិញ ​ក្នុង​វត្ត​អារាម​ខ្មែរ​ទូទាំង​ពិភព​លោក​ផង​ដែរ  ។ នៅ​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៨០ រដ្ឋាភិបាល​ថៃ​សម្រេច​ចិត្ត​បង្ខំ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​រាប់​ពាន់​នាក់​ឲ្យ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍  ។ លោក​គ្រូ​គង្វាល ផនដ៍ និង​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ក៏​បាន​រៀប​ចំ​ការ​តវ៉ា​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ធ្វើ​មាតុភូមិនិវត្តន៍​ទាំង​បង្ខំ​នូវ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ពី​ជំរំ​ស្រះ​កែវ (សាកែវ)<ref> Brian Peter Harvey , An introduction to Buddhist ethics: foundations, values, and issues. គ្រឹះ​ស្ថាន​បោះ​ពុម្ព​ផ្សាយ​សាកលវិទ្យាល័យ​ខេម​ប្រ៊ិដហ្សិ៍ (Cambridge University Press), គ.ស. ២០០០, ISBN 0-521-55640-6, ទំព័រ ២៨១  ។</ref>  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៨ ព្រះ​សង្ឃ​ខ្មែរ​មួយ​ក្រុម ដែល​បាន​និរទេស​ខ្លួន​ចាក​ចេញ​ពី​ប្រទេស​កម្ពុជា បាន​ជ្រើស​​តាំង​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​​​​ជា​​សង្ឃរាជ  ។ ព្រះ​មហាឃោសានន្ទ​ បាន​យល់​ព្រម​ទទួល​ឋានៈ​នេះ​​​ជា​បណ្តោះ​អាសន្ន ដរាប​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នឹង​មាន​សន្តិភាព​ឡើង​វិញ<ref>Harris, Ian (August 2001), "Sangha Groupings in Cambodia", Buddhist Studies Review (UK Association for Buddhist Studies) 18 (I): 70  ។</ref>  ។ នៅ​ជំនាន់​នោះ គឺ​នៅ​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០ សម្តេច​ព្រះ​មហា​សង្ឃរាជ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា គឺ សម្តេច ទេព វង្ស ដែល​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​គាំ​ទ្រ​ពី​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម បាន​តែង​តាំង​កាល​ពី​ឆ្នាំ ១៩៨១<ref>Harris, Ian (August 2001), "Sangha Groupings in Cambodia", Buddhist Studies Review (UK Association for Buddhist Studies) 18 (I): 75  ។</ref>  ។ == ធម្មយាត្រា== នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩២ ជា​ឆ្នាំ​ដំបូង ដែល​[[អង្គការ​សហប្រជាជាតិ]]​​បាន​អនុវត្ត​សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស​នៃ​ឆ្នាំ ១៩៩១ ទើប​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​​ដឹក​នាំ​ធម្មយាត្រា​នៅ​ថ្នាក់​ជាតិ​ជា​​លើក​ដំបូង​​ សម្រាប់​​ផ្តល់​នូវ​សន្តិភាព​ដល់​ប្រទេស​ខ្មែរ​​ទាំង​មូល ​ដើម្បី​ឲ្យ​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​​មាន​សេចក្តី​សង្ឃឹម​និង​សន្តិភាព​​ឡើង​វិញ<ref>http://www.buddhanet.net/masters/maha-gosanada.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303171724/http://www.buddhanet.net/masters/maha-gosanada.htm |date=2016-03-03 }}  ។</ref>  ។ ធម្មយាត្រា​នេះ​ បាន​ធ្វើ​ដំណើរ​​និង​ចំណាយ​ពេល​អស់​រយៈ​ពេល ​១៦ ​ថ្ងៃ ​និង​ ​២០០ គ.ម. ​ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​​តំបន់​ខ្មែរ​ក្រហម ដោយ​ឆ្លង​កាត់​ដី ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​បង្កប់​គ្រាប់​មីន  ។ បន្ទាប់​​មក ព្រះ​អង្គ​នាំ​​[[ធម្មយាត្រា]]​​ជា​ច្រើន ​ឆ្ពោះ​មក​ប្រទេស​កម្ពុជា​​ទាំង​មូល ជាមួយ​មនុស្ស​ចំនួន​ប្រមាណ​ ២០០ ទៅ ៣០០ នាក់​រៀង​រាល់​ឆ្នាំ (មាន​ទាំង​ព្រះ​សង្ឃ ដូន​ជី និង​ឧបាសក​ឧបាសិកា)  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥ មាន​រហូត​ដល់ ៥០០ នាក់ ដែល​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា  ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥ នោះ មាន​ពួក​ខាង​​ « បូជនីយេសចរណ៍​អន្តរជំនឿ​ដើម្បី​សន្តិភាព​និង​ជីវិត » បាន​ទៅ​ជួប​និង​រួប​រួម​គ្នា​ជា​មួយ​ពួក​អ្នក​ធ្វើ​ធម្មយាត្រា​នោះ  ។ ក្រុម​ទាំង ២ បាន​ដើរ​ឆ្លង​កាត់​ប្រទេស​កម្ពុជា ពី​ព្រំ​ប្រទល់​ថៃ រហូត​ដល់​ព្រំ​ប្រទល់​វៀតណាម ដោយ​បាន​ដើរ​កាត់​តំបន់​ដែល​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​កាន់​កាប់ អស់​រយៈ​ពេល​ច្រើន​ថ្ងៃ  ។ ដោយ​ហេតុ​តែ​បាន​បង្រៀន​នូវ​ភាព​អហិង្សា និង​កសាង​វត្ត​អារាម​ខាង​ពុទ្ធសាសនា​ទូទាំង​ពិភព​លោក ដើម្បី​ជួយ​ជ្រោម​ជ្រែង​ដល់​ជន​ជាតិ​ខ្មែរ ដែល​ត្រូវ​និរទេស ឲ្យ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​សាសនា​ប្រកប​ដោយ​សន្តិភាព​របស់​ខ្លួន​នេះ បាន​ជា​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ បាន​ទទួល​ « រង្វាន់​នៃ​​សេចក្តី​ក្លាហាន​និង​មនសិការ ពី​​មូលនីធិ​ ភីស ​អាប្បេយ៍ (អាស្រមបទ​សន្តិភាព) » (Peace Abbey Courage of Conscience Award)  ។<br /> <br /> គេ​បាន​ដាក់​ឈ្មោះ​ព្រះ​អង្គ​ថា ជា « មហាត្មៈ​គន្ធី នៃ​ប្រទស​កម្ពុជា »<ref>{{Cite news |title=Preah Maha Ghosananda |url=https://www.economist.com/obituary/2007/03/22/preah-maha-ghosananda |access-date=2025-12-16 |work=The Economist |issn=0013-0613|language=en}}</ref>  ។ លោក​ស្រី ឃ្លែរប៊ន ផិល្ល (Claiborne Pell) ដែល​ជា​ប្រធាន​គណៈ​កម្មាធិការ​ការ​បរទេស​នៃ​ព្រឹទ្ធសភា​អាមេរិកាំង បាន​ស្នើ​ឈ្មោះ​របស់​ព្រះ​អង្គ ចំពោះ​រង្វាន់​សន្តិភាព​ណូបែល<ref name="biography">http://www.mahaghosananda.com/biography.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626050554/http://www.mahaghosananda.com/biography.html |date=2007-06-26 }}  ។</ref>  ។ គេ​ក៏​បាន​ស្នើ​ព្រះ​នាម​ព្រះ​អង្គ ចំពោះ​រង្វាន់​នេះ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៥, ១៩៩៦ និង ១៩៩៧ ដោយ​យល់​ឃើញ​សកម្មភាព​របស់​ព្រះ​អង្គ​ក្នុង​ការ​នាំ​សន្តិភាព​ដល់​ប្រទេស​កម្ពុជា  ។ ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ក៏​មាន​តួ​នាទី​ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ឲ្យ​​​​ « ពុទ្ធសាសនិក​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បីសន្តិភាព » (Buddhist Peace Fellowship) ហើយ​ព្រះ​អង្គ​គង់​ម្តង​ម្កាល​នៅ​វត្ត​អារាម​​បាលិលេយ្យ​ ដែល​កសាង​ដោយ​ជន​ភៀស​ខ្លួន​ខ្មែរ នៅ​ទី​ក្រុង​ហ្វ៊ីឡាឌែលហ៊្វីយ៉ា រដ្ឋ​ផេនស៊ីលវ៉ានីញ៉ា ស.រ.អា.  ។<br /> <br /> សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ ​បាន​ទទួល​អនិច្ចធម្ម​នៅ​ក្រុង​ន័រធ៍​ហាំប៍តុន រដ្ឋ​ម៉ាស្សាឈូសេត្តស៍ នៃ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១២ ខែ​មីនា ឆ្នាំ ២០០៧<ref name="biography" />  ៕ {{អត្ថបទពិសេស}}   * ជីវប្រវត្តិ​សម្តេច​ព្រះ​មហា​ឃោសានន្ទ​ជា​ខេមរភាសា ៖ [http://www.centrepeaceconflictstudies.org/fileadmin/downloads/pdfs/Maha_Ghosananda_Buddha_of_Battlefield.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716065859/http://www.centrepeaceconflictstudies.org/fileadmin/downloads/pdfs/Maha_Ghosananda_Buddha_of_Battlefield.pdf |date=2011-07-16 }} [http://5000-years.org/kh/play/45250/90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124103020/https://5000-years.org/kh/play/45250/90 |date=2025-01-24 }} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ្នកល្បីឈ្មោះរបស់ខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រះពុទ្ធសាសនា]] [[Category:ព្រះសង្ឃខ្មែរ]] [[Category:ព្រះសង្ឃ]] [[Category:ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទក្នុងប្រទេសកម្ពុជា]] [[Category:ព្រះសង្ឃក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] ozi62vm5wpnbc11o7vcp1fjqrg2hqp0 0 2896 341152 233967 2026-09-27T12:49:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341152 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ ==រដ្ឋបាល== ==ឯកសារយោង== gvjplghs9ml7qc6egtriccl731ozq43 341153 341152 2026-09-27T12:57:15Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341153 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x =|dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== ==ឯកសារយោង== 7isyusok4km1t0fmwvgk4l007r87vj2 341166 341153 2026-09-27T13:52:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341166 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x =|dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ០២ ឃុំ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- |} ==ឯកសារយោង== 8f1kp06l8gqywgmfgapttvjwou1pn21 341167 341166 2026-09-27T13:53:28Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341167 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x =|dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ០២ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Ta Veaeng District, Ratanak Kiri Province Postal Codes |url=https://www.cambodiapostalcode.com/ratanak-kiri-provine/ta-veaeng-district |access-date=2026-09-27 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- |} ==ឯកសារយោង== e5irdaavsdl7siyk1w7g2ywe6if09x7 341168 341167 2026-09-27T13:58:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341168 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x =|dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ០២ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Ta Veaeng District, Ratanak Kiri Province Postal Codes |url=https://www.cambodiapostalcode.com/ratanak-kiri-provine/ta-veaeng-district |access-date=2026-09-27 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- ! ! ! ! |- ! ! ! ! |- |} ==ឯកសារយោង== 7vtapbd8k94hjgbyep2y8o41svzd6lw 341170 341168 2026-09-27T14:04:12Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341170 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x =|dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ០២ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Ta Veaeng District, Ratanak Kiri Province Postal Codes |url=https://www.cambodiapostalcode.com/ratanak-kiri-provine/ta-veaeng-district |access-date=2026-09-27 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៦០៨០២០០ | [[ឃុំតាវែងក្រោម]] | Ta Veaeng Kroam | |- | ១៦០៨០១០០ | [[ឃុំតាវែងលើ]] | Ta Veaeng Leu | |- |} ==ឯកសារយោង== 4oqxqnir2ur52otg4vk4g4h7wxh9g0h 341171 341170 2026-09-27T14:13:31Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341171 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តរតនគិរី]]ដែលស្ថិតនៅភាគឦសាននៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ស្រុកតាវែង | native_name = Ta Veaeng District | native_name_lang = km | settlement_type = [[ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_shield = | shield_size = | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | image_map = | mapsize = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x =|dot_y = | pushpin_map = Cambodia | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = ផែនទីនៃស្រុកតាវែង | coordinates = {{coord|display=inline,title|region:KH_type:city|format=dms}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តរតនគិរី|រតនគិរី]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | area_total_dunam = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi= | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = | population_note = | timezone = [[Time in Cambodia|ICT]] | utc_offset = +7 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៤០៨ | website = | footnotes = | geocode = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]មាន ០២ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Ta Veaeng District, Ratanak Kiri Province Postal Codes |url=https://www.cambodiapostalcode.com/ratanak-kiri-provine/ta-veaeng-district |access-date=2026-09-27 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៦០៨០២០០ | [[ឃុំតាវែងក្រោម]] | Ta Veaeng Kroam | ទំពួនរឺនធំ, ទុន, កេាះប៉ុង, សៀងសាយ, ផ្យ៉ាង, កិគួង, តាង៉ាច, ផាវ, ទំពួនរឺនតូច, វៀងចាន់ |- | ១៦០៨០១០០ | [[ឃុំតាវែងលើ]] | Ta Veaeng Leu | ចាន់, ជួយ, តាបូក, ប៉ាងគិត, សញ, កិគួង, រៀងវិញ, ភ្លឺធំ, ភ្លឺតូច, តាវែង |- |} ==ឯកសារយោង== 4ncnqvdjou4jixu40oxagxkg5lwtode 0 3052 341169 340411 2026-09-27T14:02:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341169 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកអង្គរជុំ | other_name = | native_name = Angkor Chum District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1701 Angkor Chum District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកអង្គរជុំ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០១ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Angkor Chum District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/angkor-chum-district |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០១០១ | [[ឃុំចារឈូក]] | Char Chhuk | ប្រាសាទ, យាង, អានូក, ព្រៃលៃ្វ, ព្រៃចេង, ក្បាលចាម, គោកល្វា, ចាររកា, ថ្នល់, ឈូក, គោកក្បាត់, តាទយ, ព្រៃទទឹង, ដូនស្វា, មាជា, គោកថ្នល់, ខ្លុង, ថ្មី, គោកធ្នង់, កត្រកៀត |- | ១៧០១០២ | [[ឃុំដូនពេង]] | Doun Peng | រកា, បត់, គោកយាង, បុស្សល្ហុង, បេង, ខ្ចាស់, ដូនពេង, រំដួលថ្មី |- | ១៧០១០៣ | [[ឃុំគោកដូង]] | Kouk Doung | ទំលាប់, ខ្ចារ, គោកដូងថ្មី, គោកភ្នៅ, គោកត្របែក, អន្ទិតសុខ, រកា, គោកក្រោល, កប្តៀក, ចេកក្បូរ, គោកស្នួល, ប្រាសាទត្រាវ, កំប្លើប, ដូនអែម, គោកដូងចាស់, បុះក្រឡុក, អូរគោល |- | ១៧០១០៤ | [[ឃុំគោល]] | Koul | ខ្វាវ, ខាន់សរ, គោល, អំពិលធ្នង់, ដូនមៀវ, តាគួយ, ព្រៃអារ |- | ១៧០១០៥ | [[ឃុំនគរភាស]] | Nokor Pheas | រមៀត, ល្បើក, សំបួរ, គោកថ្មី, ទនេ្លស, កុក, ពង្រ, នគរភាស ០១, នគរភាស ០២, ជំពូង |- | ១៧០១០៦ | [[ឃុំស្រែខ្វាវ]] | Srae Khvav | រាជជន្ទល់, រវៀងថ្មី, ស្រែខ្វាវ, គោកក្នាំង, គោកចាស់, ជំនុំរាជ្យ, ស្លាត, ស្រែប្រាំង, រណ្តាស, រលំ, ទឹកថ្លា |- | ១៧០១០៧ | [[ឃុំតាសោម]] | Ta Saom | ថ្នល់, ភ្នៅ, ម្កាក់, គោកចាន់, ករលំ, ទំពូង, ប្រាំដំឡឹង, តាលាវ, បាយម៉ាត, ត្រពាំងភ្លោះ, តាសោម, គោកថ្មី, ស្វាយជុំ |- |} ==ឯកសារយោង== rdzy4w86vees7oxybtlrt6o95otqblc 0 3053 341203 340412 2026-09-27T16:01:04Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341203 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកអង្គរធំ | other_name = | native_name = Angkor Thum District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1702 Angkor Thum District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកអង្គរធំ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧០២ | footnotes = }} ទីតាំងបុរាណវិទ្យានៃ[[អង្គរធំ|ទីក្រុងអង្គរធំ]]គឺមិនស្ថិតនៅស្រុកអង្គរធំនោះទេគឺស្ថិតនៅ[[ក្រុងសៀមរាប]]([[សង្កាត់គោកចក]]និង[[សង្កាត់នគរធំ]])។ នៅថ្ងៃទី ២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៦៤ [[ខេត្តព្រះវិហារ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយក្រមលេខ ១៩៤ ប.រ ដោយកាត់យកឃុំចំនួន ០៣ គឺ[[ឃុំអន្លង់វែង (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំអន្លង់វែង]] [[ឃុំថ្កូវ (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំថ្កូវ]] និង [[ឃុំកោះកែរ (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំកោះកែរ]]ពីស្រុកអង្គរធំ។<ref>{{Cite web |url=https://www.preahvihear.gov.kh/%e1%9e%94%e1%9f%92%e1%9e%9a%e1%9e%9c%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%b7%e1%9e%81%e1%9f%81%e1%9e%8f%e1%9f%92%e1%9e%8f%e1%9e%94%e1%9e%b6%e1%9e%8f%e1%9f%8b%e1%9e%8a%e1%9f%86%e1%9e%94%e1%9e%84 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-14 |archivedate=2025-05-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250530020016/https://www.preahvihear.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៤ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Angkor Thum District postcode - Cambodia Postal Code |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/angkor-thum-district |access-date=2026-01-13 |website=www.cambodiapostalcode.com |language=en-us}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០២០១ | [[ឃុំជប់តាត្រាវ]] | Chob Ta Trav | ត្រពាំងទូក, ជប់, ប្រាសាទ, ទ័ពស្វាយ, ពងទឹក |- | ១៧០២០២ | [[ឃុំលាងដៃ]] | Leang Dai | លាងដៃ, ដូនឪ, ភ្លង់, តាប្រុក, សំរោង, ត្រពាំងស្វាយ, បំពេញរាជ្យ, ស្ពានថ្មី |- | ១៧០២០៣ | [[ឃុំពាក់ស្នែង]] | Peak Snaeng | ពាក់សែ្នងថ្មី, ពាក់សែ្នងចាស់, លៀប, ខី្ទង, សណ្តាន់, ជប់សោម |- | ១៧០២០៤ | [[ឃុំស្វាយចេក (ស្រុកអង្គរធំ)|ឃុំស្វាយចេក]] | Svay Chek | គោកកក់, ស្វាយចេក, កណ្តោល, តាត្រាវ, បុស្សតាត្រាវ, ព្រះគោថ្មី |- |} ==ឯកសារយោង== qia6uacvtcsq5h5eaptlwyspb63m0j2 0 3054 341255 341017 2026-09-28T04:32:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341255 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement |name = ស្រុកបន្ទាយស្រី |other_name = |native_name = Banteay Srei District |nickname = |settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = 1703_Banteay_Srei_District.svg |mapsize = |map_caption = ផែនទីនៃស្រុកបន្ទាយស្រី |pushpin_map = |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = |subdivision_type = ប្រទេស |subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} |subdivision_type1 = ខេត្ត |subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone = +៧ |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |website = |blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ |blank_info = ១៧០៣ |footnotes = }} នៅថ្ងៃទី ១១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៤ [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]បានចុះហត្ថលេខាលើអនុក្រឹត្យលេខ ០៧ អនក្រ.បក ស្ដីពីការបង្កើត[[ក្រុងរុនតាឯក]] [[ខេត្តសៀមរាប]]ដោយកាត់យក[[សង្កាត់រុនតាឯក|ឃុំរុនតាឯក]]ពីស្រុកបន្ទាយស្រីបញ្ចូលទៅឲ្យ[[ក្រុងរុនតាឯក]]។ចំណែកឯទីតាំងរដ្ឋបាលស្រុកបន្ទាយស្រីត្រូវស្ថិតនៅ[[ឃុំខ្នារសណ្តាយ]]។<ref>{{Cite web |url=https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2026-03-12 |archivedate=2025-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250508212945/https://pressocm.gov.kh/archives/89635 |url-status=dead }}</ref> ==រដ្ឋបាល== '''{{pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ឃុំ<ref>https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/banteay-srei-district</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧០៣០១ | [[ឃុំខ្នារសណ្តាយ]] | Khnar Sanday | បន្ទាយស្រី, ខ្នារ, ប្រីយ៍, សណ្ដាយ, កកោះជ្រុំ, ទួលក្រឡាញ់ |- | ១៧០៣០២ | [[ឃុំឃុនរាម]] | Khun Ream | ខ្នាររង្វាស, កំព្រហ្ម, ឃុនរាម, ឈូកស, ទួលគ្រួស, ត្រពាំងថ្ម, ពើងឆ័ត្រ |- | ១៧០៣០៣ | [[ឃុំព្រះដាក់]] | Preah Dak | ព្រះដាក់, ថ្នល់បណ្តោយ, តាត្រៃ, ថ្នល់ទទឹង, តាកុះ, អូរទទឹង |- | ១៧០៣០៤ | [[ឃុំរំចេក (ស្រុកបន្ទាយស្រី)|ឃុំរំចេក]] | Rumchek | រំចេក, សាលាក្រវ៉ាន់, រវៀងតាទុំ |- | ១៧០៣០៦ | [[ឃុំត្បែង (ស្រុកបន្ទាយស្រី)|ឃុំត្បែង]] | Tbaeng | ត្បែងកើត, ត្បែងលិច, វត្ត, ស្រះខ្វាវ, គូលែនថ្មី, ស្គន់, ថ្មជល់ |- |} ==ឯកសារយោង== qm6uc2pb8yp01c44540r5v9vir6gvfu 0 3062 341213 340424 2026-09-27T16:21:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341213 wikitext text/x-wiki '''{{Pagename}}''' គឺជាស្រុកមួយរបស់[[ខេត្តសៀមរាប]]ដែលស្ថិតនៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។ {{Infobox settlement | name = ស្រុកស្វាយលើ | other_name = | native_name = Svay Leu District | nickname = | settlement_type = [[ស្រុក|ស្រុក]] | image_skyline = | imagesize = | image_caption = | image_map = 1713_Svay_Leu_District.svg | mapsize = | map_caption = ផែនទីនៃស្រុកស្វាយលើ | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | subdivision_type = ប្រទេស | subdivision_name = {{flag|កម្ពុជា}} | subdivision_type1 = ខេត្ត | subdivision_name1 = [[ខេត្តសៀមរាប|សៀមរាប]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | timezone = +៧ | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | website = | blank_name = លេខកូដភូមិសាស្ត្រ | blank_info = ១៧១៣ | footnotes = }} ==រដ្ឋបាល== '''{{Pagename}}''' ជាស្រុកមួយស្ថិតនៅ[[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ឃុំ<ref>{{Cite web |title=Svay Leu District Postal Codes {{!}} Cambodia |url=https://www.cambodiapostalcode.com/siem-reap-provine/svay-leu-district |access-date=2026-03-08 |website=CambodiaPostalCode |language=en}}</ref> ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដឃុំ ! ឃុំ ! អក្សរឡាតាំង ! ភូមិ |- | ១៧១៣០១ | [[ឃុំបឹងមាលា]] | Boeng Mealea | បឹងមាលា, ត្រពាំងឫស្សី, ទឹកលិច, សក្តា, ចាន់ហៀរ, ទ័ពជ័យ, ស្រែរបង |- | ១៧១៣០២ | [[ឃុំកន្ទួត (ស្រុកស្វាយលើ)|ឃុំកន្ទួត]] | Kantuot | កន្ទួត, ខ្នារក្រៅ, សែនជ័យ, ជប់រំដេង, អភិវឌ្ឍន៍, រុងរឿង |- | ១៧១៣០៣ | [[ឃុំខ្នងភ្នំ]] | Khnang Phnum | តាពេញ, ខ្លាឃ្មុំ, ថ្មជ្រួញ, សងែ្កឡាក់, អន្លង់ធំ |- | ១៧១៣០៤ | [[ឃុំស្វាយលើ]] | Svay Leu | ជប់លើ, ជប់ក្រោម, ត្រពាំងខ្នារ, បិតផ្កា, ឆេះចាន, ត្រពាំងស្វាយ, អង្កាញ់, រំចេក, អូរមានជ័យ, ថ្មី |- | ១៧១៣០៥ | [[ឃុំតាសៀម]] | Ta Siem | តាសៀម, ដំបូកខ្ពស់, រហាល, ត្រពាំងទឹម, ត្រពាំងពពេល, ត្រពាំងថ្ម |- |} ==ឯកសារយោង== naye4s1eoip1smifafjrs1wlvc66n1j 0 3286 341240 337565 2026-09-28T00:38:03Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341240 wikitext text/x-wiki '''ទីក្រុងហូជីមិញ''' (អក្សរកាត់: '''TP.HCM'''), ដែលត្រូវបានហៅថា សៃហ្គុង, គឺជា [https://vi.m.wikipedia.org/wiki/Th%C3%A0nh_ph%E1%BB%91_(Vi%E1%BB%87t_Nam) ទីក្រុងដ៏ធំបំផុតនៅប្រទេសវៀតណាម] អំពីចំនួនប្រជាជន និងជាគន្លងមួយសំខាន់នៃ [https://vi.m.wikipedia.org/wiki/Kinh_t%E1%BA%BF_Vi%E1%BB%87t_Nam សេដ្ឋកិច្ច], [[:en:Entertainment|កម្សាន្ត]], ហើយជាមួយក្នុងពីរគន្លងសំខាន់នៃ [https://vi.m.wikipedia.org/wiki/V%C4%83n_h%C3%B3a_Vi%E1%BB%87t_Nam វប្បធម៌] និង [https://vi.m.wikipedia.org/wiki/Gi%C3%A1o_d%E1%BB%A5c_Vi%E1%BB%87t_Nam អប់រំ] នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម។ {{Infobox settlement | name = | native_name = {{lang|vi|italic=unset|Thành phố Hồ Chí Minh}} | official_name = Ho Chi Minh City | former_names = | native_name_lang = vi | other_name = Saigon {{nobold|({{lang|vi|italic=unset|Sài Gòn}})}} | settlement_type = [[Municipalities of Vietnam|Municipality (special)]] | image_skyline = {{multiple image | total_width = 310 | border = infobox | perrow = 1/2/2/1/2 | caption_align = center | image1 = Ho Chi Minh City Skyline.jpg | caption1 = Skyline of [[Sài Gòn (ward)|Saigon Ward]] | alt1 = Skyline of District 1, Ho Chi Minh City at morning | image2 = Ho Chi Minh City panorama 2019 (cropped2).jpg | alt2 = Landmark 81 at late afternoon | caption2 = [[Landmark 81]] | image3 = Ho Chi Minh City, City Hall, 2020-01 CN-04.jpg | alt3 = Ho Chi Minh City Hall | caption3 = [[Ho Chi Minh City Hall]] | image4 = Municipal Theatre of Ho Chi Minh City, 2023 (01).jpg | alt4 = Saigon Opera House | caption4 = [[Ho Chi Minh City Opera House|Saigon Opera House]] | image5 = Basílica de Nuestra Señora, Ciudad Ho Chi Minh, Vietnam, 2013-08-14, DD 03.JPG | alt5 = Notre-Dame Cathedral Basilica of Saigon | caption5 = [[Notre-Dame Cathedral Basilica of Saigon]] | image6 = Independence Palace (36766444460).jpg | alt6 = Independence Palace | caption6 = [[Independence Palace]] | image7 = Bai Truoc Vung Tau.jpg | caption7 = [[Vũng Tàu]] coastline | image8 = Thu Dau Mot Six-way Intersection Clock Tower.jpg | caption8 = [[Thủ Dầu Một]] Clock Tower }} | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|frame-width=280|frame-align=center|stroke-width=2|stroke-color=#000000}} | image_map1 = Ho Chi Minh City in Viet Nam.svg | mapsize1 = 150px | map_caption = Interactive map outlining Ho Chi Minh City | pushpin_map = Vietnam#Southeast Asia#Asia | image_seal = Emblem of Saigon.svg | pushpin_map_caption = Location within Vietnam##Location within Southeast Asia##Location within Asia | pushpin_relief = yes | coordinates = {{coord|10|46|32|N|106|42|07|E|region:VN | display = inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[Vietnam]] | subdivision_type2 = [[Regions of Vietnam|Region]] | subdivision_name2 = [[Southeast (Vietnam)|Southeast]] | seat = [[Sài Gòn (ward)|Saigon Ward]] | parts_type = [[List of districts of Vietnam|Subdivisions]] | parts = 113 wards, 54 communes and 1 special administrative region | government_type = [[Municipalities of Vietnam|Municipality]] | governing_body = Ho Chi Minh City People's Council | leader_title1 = Secretary of [[Communist Party of Vietnam|CPV]] | leader_name1 = [[Trần Lưu Quang]] | leader_title2 = Chairman of People's Council | leader_name2 = Võ Văn Minh | leader_title3 = Chairman of People's Committee | leader_name3 = [[Nguyễn Văn Được]] | area_footnotes = <ref name="area_2022">{{Cite act|date=18 October 2023|type=Decision|index=3048/QĐ-BTNMT|legislature=[[Ministry of Natural Resources and Environment (Vietnam)]]|title=Biểu số 4.5: Hiện trạng sử dụng đất vùng Đông Nam Bộ năm 2022|trans-title=Table 4.5: Current land use status in the Southeast region in 2022|language=vi|url=https://monre.gov.vn/VanBan/Lists/VanBanChiDao/Attachments/3012/b4.5_Signed.pdf}} – the data in the report are in hectares, rounded to integers</ref> | area_total_km2 = 6781 | area_metro_km2 = 30595 | elevation_footnotes = | elevation_m = 19 | elevation_ft = 34 | population_footnotes = <ref name="pop_2025">{{Cite web |last=xaydungchinhsach.chinhphu.vn |title=Chi tiết 34 ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH CẤP TỈNH từ 12/6/2025 |url=https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-tiet-34-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-tu-12-6-2025-119250612141845533.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20250622034147/https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-tiet-34-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-tu-12-6-2025-119250612141845533.htm |archive-date=2025-06-22 |access-date=2025-06-25 |website=xaydungchinhsach.chinhphu.vn |language=vi |url-status=live}}</ref> | population_total = 14002598<ref>{{cite web | url=https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/chi-tiet-34-don-vi-hanh-chinh-cap-tinh-tu-12-6-2025-119250612141845533.htm | title=Chi tiết 34 ĐƠN VỊ HÀNH CHÍNH CẤP TỈNH }}</ref> | population_rank = [[List of cities in Vietnam|1st]] | population_as_of = 2025 | population_density_km2 = 2067 | population_metro = 22552900 | population_density_metro_km2 = auto | population_demonym = Saigonese | demographics_type1 = GDP {{Nobold|(Nominal, 2023)}}<ref name="TelluBase">{{cite web|url=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_vnm.pdf|publisher=Tellusant Public Service Series|title=TelluBase—Viet Nam Fact Sheet| access-date = 31 July 2024}}</ref> | demographics1_title1 = [[Municipalities of Vietnam|Municipality (Special)]] | demographics1_info1 = [[US$]]93.1 billion | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = US$6,650 | blank6_name = [[Human Development Index|HDI]] (2022) | blank6_info = {{increase}} 0.811<ref>{{Cite web |title=Human Development Index by province(*) by Cities, provincies and Year |url=https://www.gso.gov.vn/en/px-web/?pxid=E1438&theme=Health%2C%20Culture%2C%20Sport%20and%20Living%20standard |access-date=September 28, 2024 |website=[[General Statistics Office of Vietnam]]}}</ref><br />([[List of administrative divisions of Vietnam by Human Development Index|3rd]]) | area_code = 28 | area_code_type = [[Telephone numbers in Vietnam|Area codes]] | website = {{URL|https://hochiminhcity.gov.vn/}} | timezone = [[Time in Vietnam|Indochina Time]] | utc_offset = +7 | postal_code_type = [[Postal codes in Vietnam|Postal code]] | postal_code = 70xxx–74xxx | iso_code = [[ISO 3166-2:VN|VN-SG]] | registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of Vietnam|License plate]] | registration_plate = 41, 50–59 | blank2_name_sec2 = [[Rapid transit|Rapid transit system]] | blank2_info_sec2 = [[Ho Chi Minh City Metro]] | established_title = Founded | established_date = 1698 | established_title1 = Change of name | established_date1 = 1976 | founder = [[Nguyễn Hữu Cảnh]] | nickname = <br>The city bearing the name of [[Ho Chi Minh|Uncle Ho]] ({{lang|vi|Thành phố mang tên Bác}})<br>The Pearl of Far East ({{lang|vi|Hòn ngọc Viễn Đông}})<br>Paris of the Orient ({{lang|vi|Paris phương Đông}})<br>Sài thành {{small|(The short way to call the "City of Saigon" ({{lang|vi|Thành phố Sài Gòn}}) in Vietnamese)}}<hr> | motto = {{lang|la|Paulatim crescam}} (historical)<ref>{{Cite book |last=Cherry |first=Haydon |title=Down and Out in Saigon: Stories of the Poor in a Colonial City |date=2019 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-21825-1 |page=29}}</ref><br />{{smaller|Meaning: Little by little we grow}} | named_for = [[Ho Chi Minh]] | seat_type = Government center }} [[ឯកសារ:Candaransi.jpg|thumb|ខ្លោងទ្វារវត្តចន្ទរង្សី នៅទីក្រុងព្រៃនគរ ។|600px|right]] ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដ៏​សំខាន់ និង​ជាទី​ប្រជុំ​កិច្ចការ​នៃ​រដ្ឋការ​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម និង​ជា​អតីត​កំពង់ផែ​ពាណិជ្ជ​កម្ម ដ៏​សំខាន់​មួយ​នៃ​អាណាចក្រ​ខ្មែរ មុនពេល​ជនជាតិ [[យួន​]]ភៀសខ្លួន​មក​រស់នៅ​ក្នុងអំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី១៧ ។ ក្រោយពេល ស្តេច​ខ្មែរ ព្រះបាទ [[ជ័យជេដ្ឋាទី២]] (១៥៧៣–១៦២៧) បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​ស្នំ​ស្តេច យួន​មក ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​ជនជាតិ​យួន​ហៅថា [[ខេត្ត​យ៉ាឌិន]] (Gia Định Thành嘉定) នា​ឆ្នាំ១៧៩០ តាម​ស្តេច​ឈ្មោះ [[ង្វៀង អា​ញ់|ង្វៀង-អាញ់]](Nguyễn Ánh阮福映 ​)​។ ក្រោយពេល​បារាំង កាន់កាប់ បាន​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ នា​ឆ្នាំ ១៨៥៩ នៅ​ថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៨៧៤ [[ប្រធានាធិបតី​]]បារាំង​ឈ្មោះ Jules Grévy​បានចេញ​បទបញ្ជា​មួយ​ក្នុង​ការបង្កើត ព្រៃនគរ ទៅជា​ទីក្រុង​សៃ​ហ្គ​ន (Thành Phố Sài Gòn西贡市 ) ។​ ក្នុង [[សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង]] ព្រៃនគរ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល ដ៏​សំខាន់ មិន​ត្រឹមតែ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទេវា​ថែមទាំង​ជា មជ្ឈមណ្ឌល[[​រដ្ឋបាល]] [[វប្បធម៌]] និង [[អប់រំ]] ទូទាំង​[[សហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន]] និង​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា «​ទីក្រុង​[[ប៉ា​រីស​]]នៃ បូព៌ា​ប្រទេស​» (Paris in the Orient) ។​ ​ក្រោយពី​របប​[[សាធារណរដ្ឋ​វៀតណាម]] ដែលមាន​[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]​គាំទ្រ​ត្រូវ បាន​ដួលរលំ​នា​ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​[[បក្សកុម្មុយនិស្ត]] វៀតណាម ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា ទីក្រុង​ហូ​ជី​មិញ (Thành phố Hồ Chí Minh胡志明市 ) ដើម្បី​រំ​ឮ​ក ដល់​ឈ្មោះ​មេដឹកនាំ បក្សកុម្មុយនិស្ត​យួន ហូ-ជីមិញ ។ បច្ចុប្បន្ន ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដែលមាន​ប្រជាជន​រស់នៅ​ច្រើនជាងគេ និង​ជាម​ជ្ឈ មណ្ឌល [[សេដ្ឋកិច្ច]] វប្បធម៌ និង​អប់រំ ដ៏​សំខាន់​របស់​ប្រទេស​បក្សកុម្មុយនិស្ត [[សាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម]]។​ ==ភូមិសាស្ត្រ​== ​​ ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ឋិត​នៅ​ចំ​កណ្តាល​បេះដូង​នៃ​តំបន់​ទាំងពីរ​គឺ [[តំបន់​វាលទំនាប]] (Tây Nam Bộ 西南部) និង​[[តំបន់​ដូន​ណៃ]] ( Đông Nam Bộ东南部) របស់​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម និង​មាន​ទីតាំង​ខាងជើង​ជាប់​នឹង [[ខេត្តទួលតាមោក]] (Thủ Dầu Một 土龙蒙特 ) បច្ចុប្បន្ន​ជា [[ខេត្ត​បិ​ន​ភឿ​ក]] (Bình Phước平福) ,​ពាយ័ព្យ​ជាប់​នឹង​[[ខេត្តរោងដំរី]] ​(Tây Ninh西宁) ,​ខាងកើត និង ឦសាន ជាប់​នឹង​[[ខេត្តដូនណៃ]] ( Đồng Nai同奈) , អាគ្នេយ៍ជាប់​នឹង​[[ខេត្តអូរកាប់]] ( Bà Rịa – Vũng Tàu 巴地头顿) , ខាងលិច និង​ទិសនិរតី ជាប់​នឹង​[[ខេត្តកំពង់គោ]] (Long An隆安) និង [[ខេត្តមេ ស]] (Tiền Giang前江)។ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ទៅ​ទីក្រុង[[​ហាណូយ]]​ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​[[វៀតណាម]] មាន​ចម្ងាយ​ប្រមាណ ១,៧៣ គីឡូម៉ែត្រ និង​ចម្ងាយ ៥០ [[គីឡូម៉ែត្រ]] ទៅ​[[សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង]] (South China Sea 南海 ) ។ ចំពោះ[[​អាស៊ីអាគ្នេយ៍东南亚]] ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ជា​ចំណុចរួម​នៃ​ផ្លូវ​គមនាគមន៍​ដ៏​សំខាន់ រួមមាន ផ្លូវគោក ផ្លូវទឹក និង​ផ្លួ​វ​អាកា​សត​ភ្ជាប់​នឹង​ខេត្ត​នានា​នៅក្នុង​តំបន់ និង​ជា​ច្រក​អន្តរជាតិ ផងដែរ។​ ==និរុត្តិសាស្ត្រ== ===ខ្មែរ=== ​ពាក្យ «​ព្រៃនគរ​» បើ​យោងតាម វចនានុក្រម​ខ្មែរ​របស់ សម្តេច​ព្រះសង្ឃ រាជ ជួន ណាត (​ជោ​ត​ញ្ញា​ណោ​) ដែល​បាន​បោះពុម្ព ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ពុទ្ធ​សាស ន​បណ្ឌិត្យ បាន​បញ្ជាក់ថា​៖ ​ព្រៃនគរ ( ន​. ) ឈ្មោះ​ក្រុង​ជាទី​ប្រ ជុំ​កិច្ចការ នៃ​រដ្ឋការ​ធំ​នៅក្នុង​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម ។​ ​ដូចនេះ ពាក្យ​ថា «​ព្រៃនគរ​» យើង​អាច​កាត់ចេញ​ជា​ពីរ​សព្ទ គឺ «​ព្រៃ​» និង «​នគរ​» ។ បណ្តា​សព្ទ​ទាំងពីរ​នេះ សព្ទ​នីមួយៗ បើ​យោង តាម​វចនានុក្រម​ខាងលើ​ដដែល មាន​អត្ថន័យ​ថា ៖ ​ព្រៃ ( ន​. ) ប្រទេស ឬ​ទី​ដី​ដែលមាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល : ព្រៃតូច​, ព្រៃធំ ។ ព្រៃរនាម ព្រៃ​ក្នុង​បឹង ឬ​ក្នុង​ទី​ដែល​មានទឹក​លិច​ត្រាំ​នៅ​យូរ ។ ព្រៃរបោះ ព្រៃ​ដែលមាន​ដើមឈើ​របោះៗ ។ ព្រៃរំលោង ព្រៃស្រោង​ក្នុង​ទំនាប ។ ព្រៃស្រោង ព្រៃ​ក្នុង​ទី​ខ្ពស់ ដែលមាន​ដើមឈើ​ខ្ពស់​ស្រោងៗ ។ ព្រៃហ័តព្រៃហោង ព្រៃ ធំ​ដែល​ឆ្ងាយ​ដាច់ស្រយាល អំពី​ស្រុកភូមិ គួរ​ស្ញើប​គួរ​ស្បើម ព្រោះ​តែងមាន​សត្រូវ​ចាំ​បៀតបៀន ។​ល​។ (​ម​. ព​. ជាំ​, ញៀតស្បាត​, ផ្សៃ ផង​) ។​ ( គុ​. ) ដែល​កើត​, ដែលមាន​នៅក្នុង​ព្រៃ : សត្វព្រៃ​, ក្របីព្រៃ​, គោព្រៃ​, ឆ្កែព្រៃ​, មាន់ព្រៃ​…; មនុស្ស​ព្រៃ​…​។ ព​. ប្រ​. ព្រៃៗ ដែលមាន​បែបបទ​ឬ​សណ្ដាប់ធ្នាប់​ឆ្គងៗ​, ឆ្វេងៗ : ឫក​ព្រៃៗ​, សម្ដី​ព្រៃៗ​, និយាយ​ព្រៃៗ ។ នាំ​ឲ្យ​ព្រៃ​គំនិត នាំ​ឲ្យ​ទើស​គំនិត​, ឲ្យ​ចង្អៀត​គំនិត ។​ល​។​ ​នគរ ន​-​គ សំ​. បា​. ( ន​. ) បុរី​, ក្រុង : អ្នក​នគរ គឺ​អ្នកក្រុង ។​ ​សរុបមក ពាក្យ « ព្រៃនគរ​» មានន័យថា «​នគរ , ប្រទេស ឬ ទី​ដី​ដែលមាន​ព្រៃ​» ឬ « នគរ​ដែលមាន​មាន​រុក្ខជាតិ​, លតាជាតិ​, តិណជាតិ ដុះ​ដេរដាស ទ្រុប​ទ្រុល » ។​ ===វៀតណាម=== ​ក្រោយពី​ជនជាតិ​យួន ដែល​បាន​ភៀសខ្លួន​ពី[[​តំបន់​តុង​កឹង东京]] (Tonkin东京) ឬ ហាណូយ (Hà Nội河内) ភាគ​ខាងជើង​នៃ​ប្រទេស​វៀតណាម មក​រស់នៅក្នុង​ទីក្រុង ព្រៃនគរ នា​សតវត្សរ៍ ទី១៧ ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ [[ង្វៀង អា​ញ់|ង្វៀង-អាញ់]] (Nguyễn Ánh阮福映) ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ភាសា​យួន​ថា យ៉ា​ដិ​ន (​អក្សរ​យួនៈ​Gia Định嘉定) (​អក្សរ​ចិន​:嘉定) ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦២ ក្រោយពេល​បារាំង បាន​ចូល​កាន់កាប់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ពួកគេ​បាន​លុបឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន ចេញ ហើយ​បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ​ថា សៃហ្គ​ន (Sài Gòn西贡) វិញ ហើយ​ឈ្មោះ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ជា​សាធារណៈ​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ។ ទោះបី​បារាំង​បាន​លុបឈ្មោះ​យ៉ា​ដិ​ន ហើយ​ប្តូរ​ទៅជា សាយ​ហ្គ​ន ហើយ​ក្តី ក៏​ឈ្មោះ យ៉ា​ដិ​ន​ជា​អក្សរ​ចិន 嘉定 នៅតែ​ត្រូវបាន​គេ​សរសេរ​នៅលើ​ផែនទី sinitic រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨៩១ ។​ ​ពាក្យ​«Sài Gòn» ក្នុង​ភាសា​យួន នេះ​អ្នកខ្លះ​បាន​អះអាងថា ជនជាតិ​យួន​និយាយ​ពាក្យ «​ព្រៃនគរ​» តាម​ខ្មែរ​មិន​ច្បាស់ ពេលដែល​ពួកគេ​បាន​ភៀសខ្លួន​មកដល់​ព្រៃនគរ​ដំបូង ។ អ្នក​ដែល​បាន​អះអាង​យ៉ាងនេះ ដោយ​គេ​បាន​លើក​ហេតុផល​ថា ពាក្យ «​សាយ​» (Sài) នេះ ចេញ​មកពី​ពាក្យ «​ព្រៃ​» របស់​ខ្មែរ​ដែល​ជនជាតិ​យួន​និយាយ​មិន​ច្បាស់ ។ ពាក្យ​«​ហ្គ​ន​» (Gòn) នេះ ជា​ភាសា​យួន ប្រែ​ថា «​ដើម​គ​» (Cây Gòn坤树) ឬ «​ផ្កាគ​» (Bông Gòn棉花) ដែល​ពួក​ជនជាតិ​យួន​បាន​បកប្រែ​ចេញពី​ពាក្យ «​នគរ​» របស់​ខ្មែរ ។ តាមពិត​ពាក្យ «​នគរ​» ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ​មានន័យថា បុរី ឬ ក្រុង មិនមែនជា​«​ដើម​គ​» ឬ «​ផ្កាគ​» ទេ តែ​ជនជាតិ​យួន ឮ​ខ្មែរ​និយាយថា​«​នគរ​»​ៗ​ស្តាប់​មិន​ច្បាស់​ស្មានតែ «​ដើម​គ​» ក៏​នាំគ្នា​ហៅថា «​សាយ​ហ្គ​ន​» (Sài Gòn西贡 ) រហូតមកដល់​បច្ចុប្បន្ន។​ ​តាមន័យ​មួយទៀត អ្នកខ្លះ​ថា បានជា​ជនជាតិ​យួន​ហៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ថា Sài Gòn 西贡នោះ មកពី​ពេលដែល​ជន ជាតិ​យួន បាន​ភៀសខ្លួន​ចូលដល់​ទឹកដី​ព្រៃនគរ បានឃើញ ដើម​គ ជាច្រើន​ដែល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​បាន​ដាំ​នៅ​តំបន់​នោះ។​ ===ចិន=== ​តាម​ការអះអាង​មួយបែប​ទៀតថា ពាក្យ «Sài西 » ក្នុង​ភាសា​យួន​នេះ ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន (​អក្សរ​ចិនៈ 柴 ដែល​បញ្ចេញ​សំឡេង តាម ភាសា​ចិន ថា «​ឆាយ​» ឬ (Chay柴) មានន័យថា «​ឧស​,​មែក​,​របង​ចម្រឹង​ការពារ​,​ស្វិត​ស្រពោន​») ។ ពាក្យ «Gòn贡» វិញ​ក៏​ជា​ពាក្យ​យួន​ខ្ចី​ពី​ចិន​ដែរ (​អក្សរ​ចិនៈ​棍 បញ្ចេញ​សំឡេង​តាម​ភា សា​ចិន​ថា «​សុង​» ឬ Súng មានន័យថា «​គល់ឈើ​, ប៉ូល​» ) ។ តែ​ពាក្យ «Gòn» នេះ​មានន័យថា «​សំឡី ឬ ផ្កាគ​» ក្នុង​ភាសា​យួន​ទៅវិញ ។​ ​នៅ​ប្រទេស​ចិន ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ហៅថា 西贡 បញ្ចេញ​សំនៀង​ថា Sai Gung តាម​គ្រាមភាសា​បញ្ចេញ​សំឡេង​ថា Sai Goong តាម​ចិន​តា​ជីវ (Teochew) និង xīgòng តាម​ភាសា​ចិន (Mandarin) ។​ ==ប្រវត្តិ== ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​គេ​ស្កាល់​ជាទូទៅ​ថា ទីក្រុង​ហូជីមិញ (TP Hồ Chí Minh胡志明市) ឋិត​នៅក្នុង​តំបន់​វាលទំនាប​នៃ​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម ឬ​ភាគខាងត្បូង​នៃ​ប្រទេស​សាធារណរដ្ឋ​សង្គមនិយម​វៀតណាម បច្ចុប្បន្ន។ មុនពេល​ជនជាតិ​យួន​ភៀសខ្លួន​មក​រស់នៅ នា​សតវត្សរ៍ ទី ១៧ ព្រៃនគរ ជាទី​ក្រុង​ដ៏​សំខាន់​របស់​ខ្មែរ និង​មាន​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរក្រោម​រស់នៅ​រាប់​សតវត្សរ៍​មកហើយ។​ ​ឆ្នាំ ១៦២៣ ព្រះបាទ[[ជ័យជេដ្ឋាទី២]] ឬ [[ព្រះ​ពញាញោម]] (១៥៧៣-១៦២៧) សោយរាជ្យ​នៅ​ក្រុង​[[ឧដុង្គ]] ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៦១៨ ដល់ ១៦២៨ របស់​ខ្មែរ​បានផ្តល់​ឱកាស​ឲ្យ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង (Nguyễn阮) ឈ្មោះ [[ង្វៀង ផុងង្វៀង|ង្វៀង-ផុ​កង្វៀង]] (Nguyễn Phúc Nguyên阮福源) (១៥៦៣–១៦៣៥) សោយរាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ ១៦១៣ ដល់ ១៦៣៥ បោះជំរុំ​ទ័ព ​និង​ ជនភៀសខ្លួន​យួន​នៅ​ព្រៃនគរ ដើម្បី​ធ្វើសង្គ្រាម ជាមួយ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ទ្រិ​ញ​(Trịnh郑) នៅ​ភាគ​ខាងជើង​ប្រទេស​យួន​ក្រោយពី​ស្តេច​ខ្មែរ​អង្គ​នេះ បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​បុត្រី ស្តេច​យួន​ឈ្មោះ ង្វៀង-ផុ​កង៉ុ​កវ៉ាន (Nguyễn Phúc Ngọc Vạn阮福玉万) មក​ធ្វើជា​មហេសី​មក​។ ដោយ​អំណាច​នៃ ការរៀប​អភិសេក បុត្រី​យួន​ឲ្យ​ស្តេច​ខ្មែរ​នេះហើយ បានធ្វើ​ឲ្យ​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង​ខាងត្បូង​ធ្វើសឹក​ឈ្នះ​ស្តេច យួន​ត្រកូល​ទ្រិ​ញ​ខាងជើង ហើយ​បន្ទាប់មក​ស្តេច​យួន​ត្រកូល​ង្វៀង ក៏បាន​ទទួលជោគជ័យ​នូវ​ម​ហ​ច្ឆិ​តា​លេប​ទឹកដី របស់​ខ្មែរ​តាម​គោលនយោបាយ «​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ ទិស​ខាងត្បូង​»(Cuộc Nam Tiến向南进) យ៉ាង​ត្រចះត្រចង់ ។​ ===សម័យ​អាណានិគម​បារាំង​ពី​ឆ្នាំ ១៨៦២ ដល់ ១៩៥៤ ៖=== ​យោងតាម​ស​ព្វា​វចនាធិប្បាយ​វី​គី​ភី​ឌា (Wikipedia) នៅ​ឆ្នាំ ១៨៥៩ ពេល​បារាំង​ត្រួតត្រា​បាន ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ភ្លាម ពួកគេ​ក៏​ចាប់ផ្តើម​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​មួយ​នេះ​ឲ្យ​ក្លាយទៅជា​ទីក្រុង​ពាណិជ្ជកម្ម ដ៏​ធំ​មួយ ដើម្បី​បំពេញ​ម​ហិ​ច្ឆិ​តា​ពង្រីក​ឥទ្ធិពល​របស់ខ្លួន​នៅ​ឥណ្ឌូចិន។ តាម​គម្រោង​ដំបូង​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ត្រូវបាន​បូក​បញ្ចូល​ទាំង​តំបន់​ផ្សារ​ធំ ដែល​ភាសា​យួន​ហៅ ចើ​លើង (Chợ Lớn ) ប៉ុន្តែ​ដល់​ឆ្នាំ ១៩៦៩ ដោយ​យល់ឃើញថា គម្រោង​នៃ​ការបង្កើត​ទីក្រុង​នេះ​មាន​ទំហំ​ធំ​ពេក ពិបាក​ក្នុង​ការរក្សាសន្តិសុខ រដ្ឋាភិបាល​អាណានិគម បារាំង បាន​កាត់ ផ្តាច់​តំបន់​ផ្សារ​ធំ​ចេញ ពី​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ។ ក្រោយពី​ការបង្កើត​គម្រោង​នេះ​មិនយូរប៉ុន្មាន អាគារ​ធំៗ សំខាន់ៗ​របស់​ទីក្រុង ដែល​បាន​កសាង​តាមបែប​បស្ចិមប្រទេស ដូចជា អាគារ​ទេសាភិបាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន និង​វិមាន​នរោត្តម ត្រូវបាន​ដំណើរ​សាងសង់ ។ ក្រោយពី​កសាង​អាគារ​នេះ និង​ធ្វើការ​អភិវឌ្ឍ​រួចមក មុខមាត់​នៃ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ​មានការ​ផ្លាស់ប្តូរ គួរ​ឲ្យ​កត់ សម្គាល់ ។​ ​គួរកត់សម្គាល់​ផងដែរ អាគារ​វិមាន​នរោត្តម ត្រូវបាន​លោក​ទេ​សា​ភិ បាល​ដែន​កូស័ងស៊ីន Lagrandière ប្រារព្ធ​ពិធី​សម្ពោធិ៍ បញ្ចុះបឋមសិលា ជា​លើកដំបូង​នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៦៨ ដើម្បី​ដំណើរការ​សាងសង់ អា គារ​ទេសាភិបាល​ថ្មី​មួយ​នេះ នៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ​ជំនួស​ឲ្យ​អាគារ​ចាស់​ដែល បាន​កសាង​ដោយ​ឈើ​កាលពី​ឆ្នាំ ១៨៦៣ ។ អាគារ​ថ្មី​នេះ កសាង​រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៣ (៥ ឆ្នាំ ) ទើបបាន​សម្រេច​ជា​ស្ថាពរ ដែលមាន​វិស្វករ Hermite ជា​អ្នក​រៀប​គម្រោង​សំណង់ ។ ក្រោយពី​បាន​កសាង សម្រេច​ជា​ស្ថាពរ គេ​បានដាក់​ឈ្មោះ​អាគារ​នេះ​ថា វិមាន​នរោត្តម និង​ផ្លូវ​នៅមុខ​អាគារ​នេះ ក៏ត្រូវ​បាន​គេ​ដាក់ឈ្មោះថា វិថី​នរោត្តម ដែរ ដើម្បី​ឧទ្ទិស​ដល់​ព្រះករុណា​ព្រះបាទ សម្ដេចព្រះ​នរោត្តម (១៨៣៤ – ១៩០៤) ជា​ព្រះ​ចៅ ក្រុង​កម្ពុជា​ធិបតី នាពេលនោះ ។​ ​គម្រោងការណ៍ (​ប្លង់​) របស់​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ នាពេលនោះ ត្រូវបាន​រៀបចំឡើង​តាមបែប​អ៊ឺ​រុ​ប ដោយមាន​បង្កើត​ការិយាល័យ និង​ស្ថាប័ន​រដ្ឋបាល​ជាច្រើន​ដូចជា វិមាន​ទេសាភិបាល អាគារ​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ តុលាការ សាលាឧទ្ធរណ៍ សាលាដំបូង តុលា ការ​ពាណិជ្ជកម្ម និង វិហារ​សម្តេច​សង្ឃ​កាតូលិក ជាដើម ។ ​ឆ្នាំ ១៨៦២ ព្រៃនគរ​ត្រូវបាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា​សាយ​ហ្គ​ង (Sai Gon) ។ ដល់​ឆ្នាំ ១៨៦៧ អភិបាលកិច្ច​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ បានប្រគល់ ទៅ​ឲ្យ​គណៈកម្មការ​ទីក្រុង​ដែលមាន​ប្រធាន​មួយរូប និង​សមាជិក​គណៈកម្មការ ១២ រូប ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង ។​ ​ថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៨៧៤ ប្រ​ធា​ធិបតី​បារាំង Jules Grévy បានចេញ​បទបញ្ជា​មួយ ក្នុងការ​បង្កើត​ព្រៃនគរ ទៅជា​ទីក្រុង ដោយមាន​ទេសាភិបាល​ក្រុង (résident-maire ) ជា​ជនជាតិ​បារាំង ។​ ​ឆ្នាំ ១៨៧៦ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង បាន​បែងចែក​ដែនកម្ពុជា​ក្រោម ចេញ​ជា ៤ តំបន់​រដ្ឋបាល​ធំៗ ហៅថា circons cription administrative ក្នុង​តំបន់​និ​មួយៗ ត្រូវបាន​បែង​ចែកចេញជា​និគម តូចៗ (arrondissement ) ដូចខាងក្រោម​៖ *[[តំបន់​ព្រៃនគរ]] (Sai Gon椃、西贡) មាន ៥ និគម​ *[[តំបន់​មេស]] (My Tho美萩 ) មាន ៤ និគម​ *[[តំបន់​លង់​ហោរ]] (Vinh Long 永隆) មាន ៤ និគម​ *[[តំបន់​បាសាក់]] (Ba Sac)巴萨 មាន ៦ [[និគម]]​ ​តំបន់​ព្រៃនគរ បាន​បែង​ចែកចេញជា ៥ និគម​រួមមាន​៖ #[[រោងដំរី]] (Tây Ninh西宁) #[[ទួល​តា​មោក]] (Thủ Dầu土龙蒙特) #[[ត្រពាំង​ចង្វា]] (Biên Hòa边和) #[[បា​រៀ]] (Bà Rịa巴地头顿) #[[ព្រៃនគរ]] (Gia Định嘉定) ​លុះដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៩ រដ្ឋាភិបាល​បាន​បង្កើត​បន្ថែម​នូវ​គណៈកម្មការ​ទី​រួម​ខេត្ត​ព្រៃនគរ មួយទៀត។​ ​ក្រោយពេល​បារាំង​ចូល ត្រួតត្រា​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ គេ​សង្កេត​ឥទ្ធិពល​វប្បធម៌ និង​សាសនា​នៃ​បស្ចិមប្រទេស​ក៏បាន​ហូរ ចូលមក​ដែនដី កម្ពុជា​ក្រោម​ផងដែរ។ ឥទ្ធិពល​ទាំងនេះ អាច​បញ្ជាក់បាន​តាម រយៈ​ការកសាង អាគារ​ផ្សេងៗ​តាមបែប​បស្ចិមប្រទេស និង​ជនជាតិ​យួន​ជាច្រើន​បាន​ប្តូរ​ពី​សាសនាព្រះពុទ្ធ ទៅជា​សាស នា​កាតូលិក ។ ចំណែក​ខ្មែរក្រោម​រក្សា​គោលជំហរ ក្នុងការ គោរព​ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ​ដដែល។​ ​ក្នុងសម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង ទីក្រុង​ព្រៃនគរ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ដ៏​សំខាន់ មិន​ត្រឹមតែ​ពាណិជ្ជកម្ម​ទេ វា​ថែមទាំង​ជា មជ្ឈមណ្ឌល​រដ្ឋបាល វប្បធម៌ និង​អប់រំ​ទូទាំង​សហព័ន្ធ​ឥណ្ឌូចិន និង​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា «​ទីក្រុង​ប៉ា​រិ​ស​នៃ​បូព៌ា​ប្រទេស​» (Paris in the Orient)។​ ​ឆ្នាំ ១៩២៩ ទីក្រុង​ព្រៃនគរ មាន​ប្រជាជន​ទាំងអស់​ចំនួន ១២៣ ៨៩០ នាក់ ក្នុងនោះ ជនជាតិ​បារាំង​មាន ១២ ១០០ នាក់។ ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៤០ មាន ២២០ ០០០ នាក់៕ =អំពីវិមាននរោត្តម= វិមាននរោត្តម បារាំងបានសាងសង់ឡើងដើម្បីឧទ្ទិសដល់ ព្រះករុណាព្រះបាទ សម្ដេច ព្រះ[[នរោត្តម]] (១៨៣៤ – ១៩០៤) ជាព្រះចៅកុ្រងកម្ពុជាធិបតី នាពេលនោះ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អាគារត្រូវបានគេសាងសង់ទុកសម្រាប់ទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន (Gouverneur de la Cochinchine ) ទើបគេហៅថា អាគារទេសាភិបាល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥ រដ្ឋការអាណានិគមបារាំងទូទាំងឥណ្ឌូចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បានប្រើអាគារនេះជាទីស្នាក់នៅ និងសម្រាប់ប្រជុំកិច្ចការរដ្ឋការធំៗ ទើបគេហៅហៅថា អាគាររដ្ឋាភិបាល ។ ក្រោយឆ្នាំ ១៩៥៤ បារាំងបានដកអាណានិគមចេញពី [[កូសាំងស៊ីន|ដែនកូស័ងស៊ីន]] ឬ [[កម្ពុជាក្រោម|ដែនដីកម្ពុជាក្រោម]] និង[[តឹងកឹង]] (ហាណូយ ) [[អណ្ណាម]] (Hue) ប្រធានាធិបតី ង៉ូ ដិន យេម នៃរបបសាធារណរដ្ឋវៀតណាម បានប្តូរឈ្មោះទៅជា វិមានឯករាជ្យ (Dinh Độc Lập) វិញ ។ ថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ របបសាធារណរដ្ឋវៀតណាមត្រូវដួលរលំ ដែនដីកម្ពុជាក្រោមត្រូវបានត្រួតត្រាដោយរដ្ឋាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្ត [[វិមាននរោត្តម]] ត្រូវបានប្តូរឈ្មោះទៅជា សាលឯកភាព (Hội trường Thống Nhất ) តាមសេចក្តីសម្រេចលេខ 77A/VHQĐ ចុះថ្ងៃទី ២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧៦ របស់ក្រសួងវប្បធម៌ ដែលសព្វថ្ងៃជា ក្រសួងវប្បធម៌ កីឡា និង ទេសចរណ៍ (Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ) នៃរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋសង្គមនិយមវៀតណាម ។ =វិមាននរោត្តមសម័យអាណានិគមបារាំង= ថ្ងៃទី ២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៦៩ លោកទេសាភិបាល [[កូសាំងស៊ីន|ដែនកូសាំងស៊ីន]] Lagrandière បានប្រារព្ធពិធីសម្ពោធិ៍បញ្ចុះបឋមសីលាជាលើកនៅដំបូង ក្នុងការចាប់ផ្តើមដំណើរការសាងសង់ វិមានថ្មី នៅទីក្រុងព្រៃនគរ សម្រាប់លោកទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន ជំនួសឲ្យអាគារចាស់ធ្វើពីឈើ ដែលបានសាងកាលពីឆ្នាំ ១៨៦៣ ។ វិមានថ្មីនេះ ត្រូវបានវិស្វករបារាំងឈ្មោះ Hermite ជាអ្នករៀបគម្រោងការណ៍ (ប្លង់) ។ ផ្ទាំងបឋមសីលាជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ត្រូវបានគេយកមកពី [[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង]] (Bien Hoa) មានទំហំ ៥០ Cm បួនជ្រុង ហើយត្រូវបានគេដាក់រូបិយប័ណ្ណ នាសម័យនោះ ដែលផលិតពីមាស ប្រាក់ និងស្ពាន់ចូលទៅរន្ធខាងក្នុង ។ សំណង់នេះ បានសាងឡើងលើផ្ទៃដីក្រឡាប្រមាណ ១២ Ha ក្នុងនោះមានអាគារធំមួយ មានទីធ្លាទំហំ ៨០ ម៉ែត្រ ។ នៅក្នុងវិមាននេះ មានបន្ទប់អាចឲ្យមនុស្សស្នាក់នៅប្រមាណ ៨០០ នាក់ និងនៅជុំវិញអាគារនេះ មានសួនច្បារដែលមានដើមឈើធំៗ និងទីធ្លាស្មៅ ។ វត្ថុធាតុសម្រាប់សាងសង់ភាគច្រើន គឺបាននាំយកមកពីប្រទេសបារាំង ។ ដោយមានសង្គ្រាមបារាំងនិងអាលឺម៉ង់( Franco-Prussian War ) នាឆ្នាំ ១៨៧០ ទើបការសាងសង់អាគារនេះ ត្រូវអូសបន្លាយពេលដល់ឆ្នាំ ១៨៩៣ ទើបបានសម្រេចជាស្ថាពរ ។ ក្រោយពីបានកសាងសម្រេចជាស្ថាពរ គេបានដាក់ឈ្មោះអាគារនេះថា [[វិមាននរោត្តម]] និងផ្លូវនៅមុខអាគារនេះ ក៏ត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា [[មហាវិថីព្រះនរោត្តម|វិថីនរោត្តម]] ដែរ ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ព្រះករុណាព្រះបាទ [[នរោត្តម|សម្ដេចព្រះនរោត្តម]] (១៨៣៤ –១៩០៤) ជាព្រះចៅ កុ្រងកម្ពុជាធិបតី នាពេលនោះ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៧១ ដល់ ១៨៨៧ អាគារ ត្រូវបានគេសាងសង់ទុកសម្រាប់ទេសាភិបាលដែនកូស័ងស៊ីន (Gouver neur de la Cochinchine ) ទើបគេហៅថា អាគារទេសាភិបាល ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៨៧ ដល់ ១៩៤៥ រដ្ឋការអាណានិគមបារាំង ទូទាំងឥណ្ឌូ ចិន (Gouverneur-général de l’Indochine Française) បានប្រើអាគារនេះជាទីស្នាក់នៅ និងសម្រាប់ប្រជុំកិច្ចការរដ្ឋការធំៗ ទើបគេហៅហៅថា អាគាររដ្ឋាភិបាល ។ ចំណែកអាគារសម្រាប់ស្នាក់នៅនិងធ្វើការរបស់ លោកទេសាភិបាលត្រូវបានគេផ្លាស់ទីតាំងឲ្យនៅអាគារមួយក្បែរនោះ ។ ថ្ងៃទី ៩ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ជប៉ុនវាយឈ្នះបារាំងនៅឥណ្ឌូចិន វិមាននរោត្តម ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលអាណានិគមជប៉ុន យកធ្វើជាអាគាររដ្ឋការរបស់ខ្លួននៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ។ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ដដែលជប៉ុនបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ បារាំងបានវិលត្រឡប់ចូលធ្វើអាណានិគមជាថ្មីនៅដែនដីកម្ពុជាក្រោម ឬ កូស័ងស៊ីន វិមានរោត្តម ត្រូវបានបារាំងយកធ្វើជាទីតាំងអាគាររដ្ឋបាលខ្លួនឡើងវិញដែរ ។ == ឯកសារយោង == ដោយ ថាច់ ប្រីជា គឿន *[http://preynokornews.info/geography/prey-nokor-city/ ទីក្រុងព្រៃនគរ-សារព័ត៌មានព្រៃនគរ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131206210201/http://preynokornews.info/geography/prey-nokor-city/ |date=2013-12-06 }} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វៀតណាម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខេត្តក្រុងនៃកម្ពុជាក្រោម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អតីតខេត្ត-ក្រុងខ្មែរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទីក្រុងនៃប្រទេសវៀតណាម]] =មើលផងដែរ= {{Navbox |name = ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់ទៅប្រទេសវៀតណាម(យួន) |title = ខ្មែរកម្ពុជាក្រោម[[កម្ពុជាក្រោម]]([[កូសាំងស៊ីន]]) |state = {{{state|autocollapse}}} |liststyle = text-align:left; |image = [[File:Flag_of_KKF.svg|right|75px|ខ្មែរក្រោម]] |group1 = '''រាជធានី''' |list1 = [[ក្រុងព្រៃនគរ]](ខេត្តព្រៃគ) |group2 = '''ខេត្ត''' |list2 = [[ខេត្តមាត់ជ្រូក|មាត់ជ្រូក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តក្រមួនស|ក្រមួនស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តលង់ហោរ|លង់ហោរ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តរោងដំរី|រោងដំរី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តមេ ស|មេ ស]] {{spaces|3}}[[ខេត្តអូរកាប់|អូរកាប់]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះត្រពាំង|ព្រះត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តព្រែកឫស្សី|ព្រែកឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាមបារាជ|ពាមបារាជ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពាម|ពាម]] {{spaces|3}}[[ខេត្តពលលាវ|ពលលាវ]]{{spaces|3}}[[ខេត្តផ្សារដែក|ផ្សារដែក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទួលតាមោក|ទួលតាមោក]] {{spaces|3}}[[ខេត្តទឹកខ្មៅ|ទឹកខ្មៅ]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឃ្លាំង|ឃ្លាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តចង្វា​ត្រពាំង|ចង្វាត្រពាំង]] {{spaces|3}}[[ខេត្តឈ្មោះថ្មី|ឈ្មោះថ្មី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកំពង់ឬស្សី|កំពង់ឬស្សី]] {{spaces|3}}[[ខេត្តកោះគង|កោះគង]]{{spaces|3}}[[ខេត្តព្រះសួគ៌ា|ព្រះសួគ៌ា]] |belowstyle= background: #7BBA43; color: #000080; |below=[[កម្ពុជាក្រោម]]​មាន [[​ក្រុង]]ចំនួន១​ [[ខេត្ត]]​ចំនួន​២០ </div> }} 9i88fx23ynxtt7ijxx3o3gm5ul5e8vm 0 5937 341156 340707 2026-09-27T13:29:51Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341156 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ធរណីន្ទ្រទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = Phnom-da-09.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]][[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = ប្រហែល គ.ស ២២៥-២៤០ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | predecessor = [[ឝ្រីមារញទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬ ស្រីមារញ]]) | successor = [[អស្សាជយទេវី]]<br/>(ផែនដី[[អស្សាជយ|ព្រះបាទអស្សាជយ]]) | spouse = [[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ធរណីន្ទ្រទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>Sách Lương, Tập 54, Tiểu sử 48, Các bộ lạc man rợ, Vương quốc Phù Nam: "Pan Kuang qua đời khi đã hơn chín mươi tuổi. Ông kế vị con trai thứ là Panpan và giao phó việc nước cho tướng quân Fan Man. Panpan qua đời sau ba năm trị vì, và dân chúng cùng nhau bầu Man làm vua."</ref><ref>Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Pan Kuang qua đời khi đã hơn chín mươi tuổi. Ông liền lập tức đưa con trai thứ là Panpan lên ngôi và giao việc nước cho tướng quân Fan Man. Panpan qua đời sau ba năm trị vì, và dân chúng trong nước cùng nhau bầu Man làm vua."</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[ឝ្រីមារញទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬ ស្រីមារញ]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=ប្រហែល គ.ស ២២៥-២៤០}} {{s-aft|after= [[អស្សាជយទេវី]]<br/>(ផែនដី[[អស្សាជយ|ព្រះបាទអស្សាជយ]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} jpcixsjw6wh4dladtg2qtslw55gcwkx 0 6040 341233 340626 2026-09-27T20:48:50Z ~2026-50538-27 53012 /* */ 2026 341233 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃASEAN''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] gn22g4d01dmglyukv591lxz0wpo9t3e 341249 341233 2026-09-28T03:28:00Z TheRandomGoober 27248 មិន​ធ្វើ​វិញ​នូវ​កំណែ​ប្រែ [[Special:Diff/341233|341233]] ដោយ​ [[Special:Contributions/~2026-50538-27|~2026-50538-27]] ([[User talk:~2026-50538-27|ការពិភាក្សា​]]) 341249 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Gulf of Thailand.svg|រូបភាពតូច]]   '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' (Gulf of Thailand) ដែល បានគេស្គាល់តាម ថៃ ថា '''សៀម''' គឺជាច្រកចូលរាក់ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer browser |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=browser&id=4331#ct |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thailand, Gulf of |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141030160533/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Thailand-Gulf-of |archive-date=October 30, 2014 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Oxford University Press |archivedate=សីហា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804114629/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/thailand-gulf-of }}</ref> នៅភាគនិរតីនៃ [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ដែលមានព្រំប្រទល់រវាងច្រាំងភាគនិរតីនៃ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក|ឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន]] និងពាក់កណ្តាលខាងជើងនៃ [[ទៀបកោះម៉ាឡេ|ឧបទ្វីបម៉ាឡេ]] ។ វាគឺប្រហែល {{Convert|800|km}} មានប្រវែង និងរហូតដល់ {{Convert|560|km}} ទទឹង និងមានផ្ទៃក្រឡា {{Convert|320,000|km2}} ។ <ref>{{Cite web |title=Marine Gazetteer Placedetails - Gulf of Thailand |url=http://www.marineregions.org/gazetteer.php?p=details&id=4334 |access-date=June 6, 2016 |publisher=Marineregions org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=http://www.deepseawaters.com/Gulf_of_Thailand.htm |access-date=June 7, 2016 |publisher=Deepseawaters.com}}</ref> ឈូងសមុទ្រត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធនៅខាងជើង ខាងលិច និងនិរតីដោយឆ្នេរសមុទ្រ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ភាគឦសានជាប់ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] និងតំបន់ [[ដីសណ្តមេគង្គ]] នៃ [[វៀតណាម|ប្រទេសវៀតណាម]] ហើយបើកទៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅភាគអាគ្នេយ៍។ == ឈ្មោះ == ឈ្មោះ [[ភាសាថៃ|ថៃ]] សម័យទំនើបនៃឈូងសមុទ្រគឺ ''អូថៃ'' ( ថៃ: อ่าวไทย , 'ឈូងសមុទ្រថៃ') និង "ឈូងសមុទ្រថៃ" ត្រូវបានអនុម័តជាឈ្មោះផ្លូវការរបស់ស្ថាប័នដោយ អង្គការធារាសាស្ត្រអន្តរជាតិ ។ <ref name="iho">{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=8 October 2011 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization |page=23 |edition=3}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The time period mentioned near this tag is ambiguous. (March 2015)">ពេលណា?</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ឈ្មោះរបស់វាជាភាសា [[ភាសាម៉ាឡេ|ម៉ាឡេ]] គឺ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ''តេលូ សៀម'' ជាទូទៅវាត្រូវបានសម្គាល់ដោយ ឈូងសមុទ្រដ៏អស្ចារ្យ ត្រូវបានគេស្គាល់ចំពោះអ្នកគូសវាស ជនជាតិក្រិច រ៉ូម៉ាំង អារ៉ាប់ ពែរ្ស និង ក្រុមហ៊ុន Renaissance មុន ពេលលំហូរចូល នៃ អ្នករុករកព័រទុយហ្គាល់ បានដក ឧបទ្វីប Dragon Tail ខ្មោចចេញពីផែនទីពិភពលោកនៅអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សទី ១៦ ។ == និរុត្តិសាស្ត្រ == '''ឈូងសមុទ្រថៃ''' ដែលគេស្គាល់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រថា '''ឈូងសមុទ្រសៀម''' យកឈ្មោះរបស់វាពីនគរប្រវត្តិសាស្ត្រ [[ថៃ|សៀម]] ដែលជាអតីតឈ្មោះរបស់ប្រទេសថៃសម័យទំនើប។ ពាក្យ "ឈូងសមុទ្រសៀម" ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុង តារាងផែនទី បស្ចិមប្រទេស និងឯកសារយោងភូមិសាស្ត្ររហូតដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ២០ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអនុវត្ត សម័យអាណានិគម នៃការដាក់ឈ្មោះតំបន់ដោយផ្អែកលើអង្គភាពនយោបាយក្នុងស្រុកដែលរីករាលដាលនៅពេលនោះ។ "សៀម" ខ្លួនវាផ្ទាល់ជា ពាក្យនិក្ខមនំ ដែលគេជឿថាមានដើមកំណើតពីពាក្យ [[សំស្ក្រឹត]] "ស្យាម" ដែលមានន័យថា "ងងឹត" ឬ "ត្នោត" សំដៅលើស្បែករបស់អ្នកស្រុកក្នុងតំបន់។ ពាក្យ "សៀម" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាអន្តរជាតិរហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៣៩ នៅពេលដែលប្រទេសនេះបានប្តូរឈ្មោះជាផ្លូវការទៅជាប្រទេសថៃ។ បន្ទាប់ពីការប្តូរឈ្មោះនេះ "ឈូងសមុទ្រថៃ" បានក្លាយជាពាក្យដែលប្រើជាទូទៅកាន់តែច្រើន ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទផ្លូវការ ទោះបីជា "ឈូងសមុទ្រសៀម" នៅតែប្រើម្តងម្កាលក៏ដោយ។ == ភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Gulf of Thailand in its region.svg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| ផែនទីបង្ហាញទីតាំងនៃឈូងសមុទ្រ]] ឈូងសមុទ្រថៃមានព្រំប្រទល់ជាប់ប្រទេស [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]] [[ថៃ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] និង [[វៀតណាម]] ។ <ref>{{Cite web |title=Map of Gulf of Thailand, Gulf of Thailand Location Facts, Major Bodies of Water, South China Sea |url=https://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfofthailand.htm |access-date=29 July 2018 |website=World Atlas}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gulf of Thailand |url=https://www.britannica.com/place/Gulf-of-Thailand |access-date=29 July 2018 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> វាកាន់កាប់តំបន់បាតសមុទ្រចំនួន 304,000&nbsp;គីឡូម៉ែត្រ ² ពី 6 ° N ដល់ 13 ° 30' N រយៈទទឹង និង 99 ° E ដល់ 104 ° E រយៈបណ្តោយ។ <ref name="Worldfish">{{Cite web |last=Khongchai |first=Narongsak |last2=Vibunpant |first2=Somchai |last3=Eiamsa-ard |first3=Monton |last4=Supongpan |first4=Mala |title=Preliminary Analysis of Demersal Fish Assemblages in Coastal Waters of the Gulf of Thailand |url=http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf |archive-date=19 February 2015 |access-date=19 Feb 2015 |website=Worldfish |archivedate=19 កុម្ភៈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219173027/http://pubs.worldfishcenter.org/resource_centre/AMF_Chapter-12-FA.pdf }}</ref> {{Rp|250}}ចុងខាងជើងនៃឈូងសមុទ្រគឺ ឈូងសមុទ្របាងកក នៅមាត់ទន្លេ [[ទន្លេចៅព្រះយា|ចៅប្រាយ៉ា]] ។ ព្រំដែនភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រត្រូវបានកំណត់ដោយខ្សែពី Capeបៃបុង នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសវៀតណាម (ភាគខាងត្បូងនៃមាត់ [[ទន្លេមេគង្គ]] ) ទៅកាន់ទីក្រុង Tumpat និង Pengkalan Chepa នៅលើឆ្នេរសមុទ្រម៉ាឡេស៊ី។ ឈូងសមុទ្រគឺរាក់ណាស់៖ ជម្រៅមធ្យមរបស់វាគឺ {{Convert|58|m|ft}} ហើយជម្រៅអតិបរមាគឺត្រឹមតែ {{Convert|85|m|ft}} <ref name="Worldfish"/> {{Rp|250}}នេះធ្វើឱ្យការផ្លាស់ប្តូរទឹកមានភាពយឺតយ៉ាវ ហើយលំហូរទឹកខ្លាំងពីទន្លេកាត់បន្ថយកម្រិត ជាតិប្រៃ នៅក្នុងឈូងសមុទ្រ (3.05-3.25 ភាគរយ) និងធ្វើឱ្យ ដីល្បាប់ ។ មានតែនៅជម្រៅធំជាងនេះទេ ដែលទឹកដែលមានជាតិប្រៃខ្ពស់ (3.4 ភាគរយ) ហូរចូលទៅក្នុងឈូងសមុទ្រពី [[សមុទ្រចិនខាងត្បូង]] ។ វាបំពេញការធ្លាក់ទឹកចិត្តកណ្តាលនៅក្រោមជម្រៅ {{Convert|50|m|ft}} ទន្លេសំខាន់ៗដែលហូរចូលឈូងសមុទ្រគឺ ចាវប្រាយ៉ា រួមទាំង ទន្លេថាជីន មេក្លុង និងទន្លេ បាងប៉ាកុង នៅ ឈូងសមុទ្របាងកក ហើយក្នុងកម្រិតតិចជាងនេះ ទន្លេតាពី ហូរចូល ឈូងសមុទ្រ Bandon នៅភាគនិរតីនៃ ឈូងសមុទ្រ។ អង្គការជលសាស្ត្រអន្តរជាតិ កំណត់ដែនកំណត់ភាគខាងត្បូងនៃឈូងសមុទ្រថាជា "[a] ខ្សែរត់ពីចុងខាងលិចនៃ [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]] ឬ Camau Point (8°36'N) ទៅចុងខាងជើងនៃចំណុចនៅត្រើយខាងកើតនៃមាត់ទន្លេ។ ទន្លេកាឡាន់តាន់ ( === សរីរវិទ្យាបាតសមុទ្រ === === ឆ្នេរសមុទ្រ === ; ប្រទេសថៃ * ឈូងសមុទ្របាងកក * ឈូងសមុទ្រ ប្រជួប * អូម៉ាណាវ * ឆកសមុទ្រ សតហប * ឆ្នេរសមុទ្រ បានដុន ; កម្ពុជា * [[ឈូងសមុទ្រកំពង់សោម|ឆកកំពង់សោម]] * ឆ្នេរសមុទ្រវាលរេញ * ឆ្នេរសមុទ្រកែប * ឆក កោះកុង ; ប្រទេសវៀតណាម * Vinh Thuan Yen * Vinh Ba Hon * Vinh Hon Chong === កោះ === កោះធំៗនៅឈូងសមុទ្ររួមមាន៖ កោះឆាង កោះម៉ាក កោះកុត កោះសាម៉ុយ កោះផាងាន កោះតៅ កោះផាលូវ កោះស៊ីឆាង កោះឡាន់ កោះផៃ កោះខ្រម កោះសមែសាន កោះសាម៉េត កោះរ៉ាង កោះខាងខៅ  កោះម៉ាន់នុក កោះវ៉ៃ កោះភិ កោះខាំ កោះសៃ កោះក្រា កោះលូស៊ីន កោះត្រល់ កោះហាទៀន កោះបាលួ កោះណាំទុ កោះកុង កោះរុង កោះស្ដេច កោះរ៉ុងសន្លឹម កោះពោះ កោះដែកគោល កោះឬស្សី កោះតាកៀវ កោះព្រាប កោះថ្មី កោះសេះ កោះទន្សាយ កោះតាង កោះព្រីង កោះពូលូវ៉ៃ == បរិស្ថាន == === ផ្កាថ្ម === មាន ថ្ម ប៉ប្រះទឹកផ្កាថ្មចំនួន 75,590 រ៉ៃនៅក្នុងឈូងសមុទ្រដែលក្នុងនោះ 5 ភាគរយត្រូវបានចាត់ទុកថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមានជីជាតិ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 ការប្រែពណ៌ផ្កាថ្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបានកើតឡើងនៅតំបន់ថ្មប៉ប្រះទឹកភាគច្រើនក្នុងប្រទេស។ ការហូរចេញនៃថ្មប៉ប្រះទឹកនៅសមុទ្រ Andaman គឺធ្ងន់ធ្ងរ និងទូលំទូលាយជាងនៅឈូងសមុទ្រថៃ។ <ref name="GP-2012">{{Cite book|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|location=Bangkok|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|archive-date=22 September 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150922104018/http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf |date=22 កញ្ញា 2015 }}</ref> នៅឆ្នាំ 2016 ផ្កាថ្ម bleach ត្រូវបានគេរកឃើញនៅ Ko Thalu និង Ko Luam ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត Prachuap Khiri Khan]] ជាលើកដំបូង។ <ref>{{Cite news|last=Wipatayotin|first=Apinya|date=2016-04-04|title=Rising sea temps bring coral bleaching to Gulf|work=Bangkok Post|url=http://www.bangkokpost.com/news/general/919989/rising-sea-temps-bring-coral-bleaching-to-gulf|access-date=4 April 2016}}</ref> អ្នកវិទ្យាសាស្ត្របានកំណត់ថាការ bleaching ចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលសីតុណ្ហភាពទឹកសមុទ្រកើនឡើងលើសពី 30&nbsp;°C លើសពីបីសប្តាហ៍។ ដែលបានផ្តល់ឱ្យរយៈពេលយូរនៃសីតុណ្ហភាពរហូតដល់ 32&nbsp;°C នៅ Ko Thalu ក្នុងខេត្ត Prachuap Khiri Khan ផ្កាថ្មពី 5 ទៅ 10 ភាគរយនៅក្នុងតំបន់នេះត្រូវបាន bleach រួចហើយ។ <ref>{{Cite news|last=Rujivanarom|first=Pratch|date=2018-05-29|title=More coral reefs damaged by mass bleaching|work=The Nation|url=http://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|url-status=dead|access-date=2 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815200516/https://www.nationmultimedia.com/detail/national/30346501|archive-date=2022-08-15}}</ref> === គុណភាពទឹក។ === លទ្ធផលត្រួតពិនិត្យទឹកតាមឆ្នេរសមុទ្រក្នុងឆ្នាំ 2015 ពីទីតាំងសំណាកចំនួន 202 ដែលប្រមូលបានពីរដងក្នុងមួយឆ្នាំ បង្ហាញថាគ្មានទឹកឆ្នេរសមុទ្រថៃត្រូវបានគេរកឃើញថាស្ថិតក្នុងស្ថានភាពល្អប្រសើរនោះទេ។ ដប់ប្រាំមួយភាគរយនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រមានគុណភាពល្អ 72 ភាគរយមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ 9 ភាគរយមានគុណភាពអន់ និង 3 ភាគរយមានគុណភាពអន់ខ្លាំង។ គុណភាពនៃទឹកឆ្នេរសមុទ្រទាំងអស់បង្ហាញភាគរយស្រដៀងគ្នា — ភាគច្រើនមានគុណភាពត្រឹមត្រូវ លើកលែងតែឈូងសមុទ្រខាងក្នុងនៃប្រទេសថៃ ដែលទឹកនៅឆ្នេរសមុទ្រមានកម្រិតទាបទៅអន់ខ្លាំង។ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​គុណភាព​ទឹក​តាម​ឆ្នេរ​តាម​ការ​វាស់វែង​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ គុណភាព​ទឹក​មាន​ការ​ធ្លាក់​ចុះ។ <ref name="PCD-AR2015">{{Cite book|title=Thailand State of Pollution Report 2015|date=2016|location=Bangkok|isbn=978-616-316-327-1|url=http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf|archive-date=5 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905191033/http://infofile.pcd.go.th/mgt/PollutionReport2015_en.pdf |date=5 កញ្ញា 2017 }}</ref> {{Rp|52}}ទឹកឈូងសមុទ្រមួយចំនួននៃ [[ខេត្តស្ទឹងជ្រៅ|ខេត្ត ស្ទឹងជ្រៅ]] [[ខេត្តសមុទ្រសាគរ|ខេត្ត សមុទ្រសកល]] [[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ|ខេត្ត សមុទ្រព្រះកាណ៌]] ទីក្រុងបាងកក [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត រយ៉ង]] [[ខេត្តរយ៉ង|ខេត្តជលបុរី]] [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]] [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី]] ត្រូវបានវិនិច្ឆ័យថាមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រនៅក្នុង "មិនល្អ" ឬ "ក្រីក្រខ្លាំង" ។ លក្ខខណ្ឌ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|54}}[[ខេត្តសង្ខលា|សុងក្លា]] គឺជាខេត្តតែមួយគត់នៅឈូងសមុទ្រ ដែលមានទឹកឆ្នេរសមុទ្រវាយតម្លៃគុណភាព "ល្អ"។ <ref name="PCD-AR2015" /> {{Rp|56}} === ជលផល === === សំណឹកឆ្នេរសមុទ្រ === === ការបំពុលផ្លាស្ទិច === === ការធ្លាយប្រេង === == ទេសចរណ៍ == ថ្មប៉ប្រះ ទឹកផ្កាថ្ម ជាច្រើននៅឈូងសមុទ្របានធ្វើឱ្យវាទាក់ទាញដល់អ្នកមុជទឹក។ កំដៅត្រូពិចនៃទឹកទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរជាច្រើន។ គោលដៅទេសចរណ៍សំខាន់ៗមួយចំនួននៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃគឺកោះ [[កោះសមុយ|កោះសាម៉ុយ]] និង កោះផាងាន ក្នុង [[ខេត្តសុរាស្ត្រធានី|ខេត្ត សុរាស្ត្រធានី]], [[ផាត់ថាយ៉ា|Pattaya]] ក្នុង [[ខេត្តជលបុរី (ឆនបុរី)|ខេត្ត ជលបុរី]], Cha-am ក្នុង [[ខេត្តពេជ្របុរី|ខេត្ត ពេជ្របុរី]], [[ស្រុកហួហ៊ិន|Hua Hin]] ក្នុង [[ខេត្តប្រចួបគីរីខ័ន្ធ|ខេត្ត ប្រជុំគិរីក្ខន]] និង កោះសាម៉េត នៅ [[ខេត្តរយ៉ង]] ។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ឆ្នេរសមុទ្រនេះត្រូវបានគេស្គាល់សម្រាប់សកម្មភាព មើលត្រីបាឡែន របស់ខ្លួន ដោយកំណត់គោលដៅដល់ប្រជាជនដែលជិតផុតពូជ និងជិតផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៃ ពពួក cetaceans ( Eden's whales, newly described Omura's whale, <ref>{{Cite web |date=2019-05-13 |title=มารู้จักวาฬโอมูระ สัตว์ทะเลในบัญชีสัตว์สงวนชุดใหม่ |trans-title=Come to know Omura's whale, marine animal in the new reserve animal account |url=https://www.dmcr.go.th/detailAll/32142/nws/141 |website=DMCR |language=th}}</ref> Chinese white dolphins និង [[ផ្សោតក្បាលត្រឡោក|Irrawaddy dolphins]] ដែលបង្ហាញពីអាកប្បកិរិយាពិសេសនៃការចិញ្ចឹម) និង [[ជ្រូកទឹក|សត្វព្រាប]] ។ <ref>{{Cite web |title=Dugongs and seagrass in Thailand: Present status and future challenges |url=http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf |archive-date=March 4, 2016 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Phuket Marine Biological Center and Department of Marine and Coastal Resources |pages=41–50 |archivedate=មីនា 4, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304102737/http://chm-thai.onep.go.th/chm/MarineBio/Paper/Mammals/7thSEASTAR.41.pdf }}</ref> <ref>{{Cite web |date=May 1, 2004 |title=Conservation of the Dugong (Dugong Dugon) on the Eastern Coast of the Gulf of Thailand |url=http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf |archive-date=September 8, 2015 |access-date=June 7, 2016 |publisher=Ocean Park Conservation Foundation Aberdeen, Hong Kong & Project Aware, Australia |archivedate=កញ្ញា 8, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150908055018/http://rtc.sfsu.edu/research/papers/Conservation%20of%20dugongs%20(Dugong%20dugon)%20along%20the%20eastern%20Gulf%20of%20Thailand%20in%20Thailand%20and%20Cambodia.pdf }}</ref> <ref name="IUCNpdf">Marsh, H. ''et al.'' (2002). [http://www.iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf Dugong: status reports and action plans for countries and territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070508123219/http://iucn.org/dbtw-wpd/edocs/2002-001.pdf|date=2007-05-08}}. IUCN.</ref> វាត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ដំបូងដោយ Muller ក្នុងឆ្នាំ ១៧៧៦ ជា ''Trichechus dugon'' ។ អណ្តើកសមុទ្រចំនួន ៥ ប្រភេទត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ និងឆ្នេរសមុទ្រ Andaman រួមមានអណ្តើកអូលីវ រីលលី អណ្តើកបៃតង អណ្តើកហាកប៊ីល អណ្តើកក្បាលដី និងអណ្តើកស្បែក។ <ref>{{Cite news|last=Boonngok|first=Papitchaya|date=22 June 2009|title=Threatened sea turtles have Thai navy for protection|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-thailand-turtles-idUSTRE55L1GE20090622|access-date=11 August 2021}}</ref> == ជម្លោះទឹកដី == តំបន់​រវាង​ម៉ាឡេស៊ី, ថៃ ,កម្ពុជា និង​វៀតណាម​មាន​ជម្លោះ​ទឹកដី​ជាច្រើន​។ ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី និង​ថៃ​បាន​ជ្រើសរើស​រួម​គ្នា​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តំបន់​ជម្លោះ​ដែល​រួម​មាន​កោះ កោះក្រា និង កោះឡោសិន ។ <ref>{{Cite web |title=Defining areas for joint development in disputed waters - Malaysia–Thailand p. 13 |url=http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |access-date=June 7, 2016 |publisher=University of Wollongong |archivedate=សីហា 22, 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160822033653/http://ro.uow.edu.au/cgi/viewcontent.cgi?article=2627&context=lhapapers |url-status=dead }}</ref> ជម្លោះដ៏រ៉ាំរ៉ៃរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅឈូងសមុទ្រថៃ ភាគច្រើនទាក់ទងនឹងកោះ [[កោះត្រល់|ភូកុក]] ឬកោះត្រល់ជាភាសាខ្មែរ ដែលនៅជាប់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជា។ <ref>{{Cite book|title=Boundaries and Frontiers|url=https://archive.org/details/boundariesfronti0000pres|url-access=registration|date=1978|isbn=978-0847660865}}</ref> កម្ពុជា​ក៏​ទាមទារ​យក {{Convert|48000|km2|mi2}} នៃ ផ្ទៃធ្នើ ។ <ref>{{Cite book|title=Borders and Border Politics in a Globalizing World|date=2005|location=Lanham|isbn=0-8420-5104-X|pages=301–313}} [Reprint of {{Cite book|editor1-first=Clife|title=Boundaries and Energy: Problems and Prospects|date=1998|location=London|isbn=90-411-0690-1|pages=117–135}}]</ref> <ref>{{Cite journal|last=Schofield|first=Clive|year=2008|title=Maritime Claims, Conflicts and Cooperation in the Gulf of Thailand|journal=Ocean Yearbook Online|volume=22|pages=75–116|doi=10.1163/221160008x00064}}</ref> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Articles containing Thai-language text]] m5c41xuv49qnanrge6vnj4vm9jxezji 0 8625 341230 340033 2026-09-27T18:17:37Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341230 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ភវវម៌្មទី១ | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | image = MET DP310109.jpg | caption = [[មូរតិ|ទេវរូប]] [[ព្រះហរិហរៈ|ព្រះហរិហរ]] (និងទុកជាតំណាងព្រះអង្គផ្ទាល់ផង) [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] The Metropolitan Museum of Art មកពី[[ប្រាសាទសម្បូណ៍ព្រៃគុក|ប្រាសាទសម្បូណ៍ព្រៃគុក]] [[ស្រុកប្រាសាទសំបូរ]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស. ៥៨០-៥៩៨<ref>{{Cite book |last=Sharan |first=Mahesh Kumar |url=https://books.google.com/books?id=8B886QamMBMC&pg=RA4-PA33 |title=Studies In Sanskrit Inscriptions Of Ancient Cambodia |publisher=Abhinav Publications |year=2003 |isbn=978-81-7017-006-8 |pages=33|language=en}}</ref> | coronation = | full name = | posthumous name = ភវបទ | predecessor = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] | successor = វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] | spouse = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] | issue = មាន តែព្រះនាមមិនបានវែកញែក | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = វ្រះបាទ[[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] | mother = [[វីរៈទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស. ៥៩៨ | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ភវបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ភវវម៌្មទី១'''ឬ '''ភវវរ្ម័នទី១'''(គ.ស ?-៥៩៨) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៨០-៥៩៨) ជាបុត្ររបស់វ្រះបាទ[[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] និងត្រូវជាចៅរបស់វ្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] ស្ដេចចុងក្រោយបង្អស់នៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រភ្វូណាន]]។ ព្រះអង្គបានរៀបអភិសេកជាមួយក្សត្រីនៃ[[ចេនឡា|អាណាចក្រចេនឡា]]ព្រះនាម '''កម្វុជរាជលក្ឝ្មី''' ដែលជាប់សាច់ញាតិខាងមាតានៃវ្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] ដោយហេតុនេះហើយបានជាស្លោកទី១១ នៃសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងបានបញ្ជាក់ថា កូនចៅឥសីកម្ពុ បានភ្ជាប់សូរ្យវង្ស (ខាងចេនឡា) ទៅនឹង សោមវង្ស (ខាងអាណាចក្រ[[ហ៊្វូណន|ភ្វូណាន]])។ ព្រះអង្គមានព្រះរាជធានីឈ្មោះ [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] ដែលស្ថិតនៅម្ដុំ[[បាសាក់]] ក្បែរជើងភ្នំមួយដែលជាទីតាំង[[ប្រាសាទវត្តភូ|វត្តភូ]] (សព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងទឹកដី[[លាវ]])។ ក្រោយពីការសោយទិវង្គតរបស់ព្រះអង្គ បុត្រាដ៏អាថ៌កំបាំងរបស់ព្រះអង្គពុំបានស្នងរាជ្យ​បន្តពីព្រះអង្គឡើយ ដែលគេបានឃើញបុត្រាអង្គនេះចេញមុខដឹកនាំប្រទេសនៅពេលដែលវ្រះបាទភវវម៌្មទី១ចូលនិវត្តន៍ក្នុងទីអារាម នៅរជ្ជកាលចុងក្រោយរបស់ព្រះអង្គ។ រាជសម្បត្តិត្រូវធ្លាក់ទៅលើព្រះអនុជរបស់ព្រះអង្គ ព្រះនាមចិត្រសេនា ដែលមានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] ដែលត្រូវជាព្រះរាជបុត្រ​ពៅ​របស់​វ្រះបាទ[[វីរវម៌្មទី២|​វីរវម៌្ម]] «ដែល​ទ្រង់​ប្រកប​ទៅ​ដោយ[[​កេតនភណ្ឌ]]​ជា​[[ព្រះករុណា​]]ជា​ម្ចាស់» ហើយ​ប្រហែល​ចាប់​តាំងពី​ពេល​នោះ​មក នៅ​កម្ពុជា​ក៏​ដូច​ជា​នៅ[[ជនជាតិចាម្ប៍|​ចាម្ប៉ា]] និង​[[ម៉ាឡេយូ]] [[ទំនៀម​ទម្លាប់]]​ចង់​ឱ្យ​ព្រះ​អនុជ​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​[[ព្រះ​រៀម]] ដើម្បី​ឱ្យ​មាន​ព្រះរាជា​ជា​បុរស​រហូត​តទៅ។ នៅ​ពេល​ដែល​ស្ដេច​ឝ្រីភវវម៌្មទី១​ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​ទៅ គេ​បាន​ប្រមើល​ថា ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​ទៅ​ចាប់​កំណើត​ឯ[[​ស្ថានសួគ៌​]]របស់​ព្រះ​[[សិវ]] ព្រោះ​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​ប្រកាន់​យក​ព្រះ​នាម​ថាជា ​[[ភវ]] ដែល​ជា​ព្រះ​នាម​មួយ​របស់​ព្រះ​សិវ ហើយ​គេ​បាន​ថ្វាយ​ព្រះ​នាម​ថាជា ​'''ភវ​បទ'''។ ==ប្រវត្តិ== ផ្ដើមពីដំបូងត្រូវបានគេហៅដូច្នេះថា ជាពួកមេកន្ទ្រាញដងរែក ដែលជាអាណាខេត្តមេកន្ទ្រាញតូចៗនៅភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងនៃជួរភ្នំដងរែក ដែលគេមិនសូវស្គាល់។ ពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេបានស្គាល់ទីមួយត្រូវបានគេវែកញែក នៅក្នុងសិលាចារឹកដើមដំបូងៗ។ សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែលមិនបានចុះកាលបរិច្ឆេទ) នៅ[[វាលកន្ទេល]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] (K.៣៥៩) មានឈ្មោះក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមវីរវម៌្មជាបិតានៃព្រះនាងមួយអង្គដែលព្រះនាងព្រះនាមមិនត្រូវបានវែកញែកទេ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម [[សោមសម៌ន]] និង ជាព្រះភគិនីនៃវ្រះបាទភវវម៌្មប្រាកដមែន។ តាមរយៈសិលាចារឹកមួយមកពី[[ចន្ទនគរ]] នៅបាសាក់/លាវ (K.៣៦៣) វ្រះបាទវីរវម៌្មក៏ជាបិតាព្រះអង្គម្ចាស់ចិត្រសេនាដែរ ដែលជាព្រះកនិដ្ឋភាតានៃវ្រះបាទភវវម៌្ម។ មែនហើយព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គមានព្រះមាតាតែមួយតែបិតាផ្សេងគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់អះអាងដោយ[[សិលាចារឹកស្រីទេព]] K.៩៧៨ (ប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន៖15° 27’ N, 101° 4’ E) ដែលផ្ដល់ព័ត៌មានថាវ្រះបាទភវវម៌្មជាបុត្រនៃប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងជាព្រះនត្តានៃព្រះចក្រវរ្តិនរីឯសិលាចារឹកមួយទៀតមកពីបាកមូលនៅ[[ឧប្បល]]/ប្រទេស[[ថៃ]] (K.៤៩៦) ឲ្យយើងដឹងថានាមនៃបិតាវ្រះបាទវីរវម៌្មមានគោរម្យងារថា សាវ៌ភៅម។ សិលាចារឹកទាំងនេះសំដៅលើទឹកដីមួយភាគធំត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចអស់ទាំងនេះ។ សិលាចារឹក​បាន​ពិពណ៌នា​ពី​ព្រះរាជា​អង្គ​នេះ​ថា ជា​អ្នក​ចម្បាំង​ដ៏​អង់អាច​ក្លាហាន​ ជា​វីរបុរស​មានចិត្ដ​សប្បុរសមិន​ចេះ​ចាញ់ វិសេស​ប្រៀប​បាន​ទៅ​នឹង​ភ្នំ​ព្រះ​[[សុមេរុ៍​]] ជាប់​អម្បូរ​ព្រះ[[អាទិត្យ]]​ អាច​វាយ​បង្ក្រាប​ទាំង​សត្រូវ​ខាងក្នុង និង​ខាងក្រៅ​ បាន​ជា​[[ទ្រមាក់​ដំរី​]]ដ៏​ពូកែ​ ជា​អ្នក​ដាក់​ទាន​ដែល​មាន​ព្រះ​ហស្ថសើម​ជានិច្ច​ អាស្រ័យ​ដោយ​ទឹក​ដែល​គេ​ចាក់​លើ​ព្រះ​ហស្ថរាល់​ពេល​ដែល​ទ្រង់​ដាក់​ទាន។ សិលាចារឹក​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា ទីកន្លែង​ណា​ដែល​ព្រះ​អង្គ​ទ្រង់​បាន​ប្រើ​ព្រះ​កាយពល​ដណ្ដើម​យក​បាន​ហើយ​ ទីនោះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ទទួល​នូវ​ការ​សណ្ដោស​ប្រណី​ពី​ព្រះ​អង្គ ហើយ​បណ្ដា​សត្រូវ​ទាំងឡាយ​នាំ​គ្នា​មក​ថ្វាយបង្គំ​គាល់​ព្រះ​អង្គ​នៅ​ក្នុង​ ព្រះរាជវាំង ទោះជា​អ្នក​ទាំងនោះ​មិន​បាន​ត្រូវ​ព្រះ​អង្គ​វាយ​បង្ក្រាប​ឱ្យ​ចុះចាញ់​ ក្នុង​សង្គ្រាម​ក៏​ដោយ។ ===ព្រះនាមក្នុងគម្ពីរវិស្ណុបុរាណ=== គម្ពីរ​វិស្ណុ​បុរាណ​ ហាក់​ដូចជា​មាន​និយាយ​ពី​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​នេះ​ផង​ដែរ ត្រង់​វគ្គ​ស្ដី​ពី​[[សក្ក​ទ្វីប]]​ដែល​យើង​បាន​ឃើញ​ពី​ខាងលើ​រួច​មក​ហើយ គឺជា​ឈ្មោះ​សំដៅយក​ [[កម្ពុជា]] នេះឯង ដោយ​បាន​លើក​ឡើង​ថា ព្រះរាជា​ទ្រង់​ព្រះ​នាម​ថា [[ភវ្យ]] ទ្រង់​បាន​រៀបចំ​ព្រះរាជាណាចក្រ​របស់​ព្រះ​អង្គជា​៣​ស្រុក ដែល​មានឈ្មោះ​ថា [[ជលទ]]​ [[កុមារ]] និង[[​សុកាមារ]]។ លោក​[[វរសេនីយ៍ឯក]][[ហ្សេរីនី]]​ បាន​ផ្គូផ្គង​ស្រុក​ទី​១​ទៅ​នឹង​[[ចេនឡា​ទឹក]] គឺ​ដែនដី​សណ្ដ​ទន្លេ​មេគង្គ​ រីឯ​ស្រុក​ទី​២ និង​ទី​៣​ក៏​ជា​ស្រុក​នៅ​ភាគ​ខាងត្បូង​កម្ពុជា​ដែរ។ [[គម្ពីរ​វិស្ណុ​បុរាណ]]​បាន​ប្រដៅ​ថែម​ទៀត​ថា ស្រុក​នោះ​មាន​ជួរ​ភ្នំ​ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា [[ឧទយ​គិរី​]] [[ស្យាម]] និង​[[អាស្ដ​គិរី]] ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​យើង​នឹកឃើញ​ដល់​ឧទយ​ សៀម និង​[[លេស្ដៃ]] ដែល​យើង​បានឃើញ​ពី​ខាងលើ​រួច​មក​ហើយ ហើយ​ដែល​ជា​ឈ្មោះ​របស់​កម្ពុជា និង​ឧប​សម្ព័ន្ធ​សៀម​នោះ​ឯង។ តាម​ពិត​ទៅ ការ​ប្រើ​ពាក្យ​ «ស្យាម» នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​៦ ហាក់​ដូចជា​មិន​ទាន់​ត្រឹមត្រូវ​ទេ បើសិនជា​ថា គេ​ចង់​សំដៅ​យក​ប្រទេស​របស់​ពួក​ថៃ ឬ​[[សៀម]]។ ប៉ុន្ដែ នោះ​ប្រហែលជា​ការ​សំដៅ​យក​កុលសម្ព័ន្ធ​មួយ​ដែល​ប្រជាជន​មាន​ស្បែក​ខ្មៅ​ជាង​ អ្នក​ជិតខាង​បន្ដិច ហើយ​រស់នៅ​ជិត​ភ្នំ ដូច​ជា​កុលសម្ព័ន្ធ​សាមន្តរដ្ឋ ដែល​មាន​រាជធានី​នៅ​ខាង​ពាយព្យ​[[ឆកសមុទ្រ]]សៀម​ត្រង់​កន្លែង​[[ឝ្រីវិជ័យ]]​ សព្វថ្ងៃ។ [[គម្ពីរ​វិស្ណុ​បុរាណ]]​ក៏ ​មាន​រៀបរាប់​ផង​ដែរ​អំពី​ទន្លេ​ឈ្មោះ [[សុកុមារិ​]] [[កុមារិ]] និង​[[នាលិនិ]] ទន្លេ​ក្រោយ​នេះ លោកហ្សេរីនី ថា គឺជា​[[ទន្លេមេគង្គ]]​នេះឯង ។ ===សង្គ្រាម=== នៅ​ចុង​សម័យ​នគរភ្វូណានដោយសារ​វ្រះបាទ​រុទ្រវម៌្មបាន​ធ្វើ​គត[[គុណវម៌្ម]]ជា​ប្អូនដើម្បី​ដណ្ដើម​រាជ្យ​សោយ​នោះ ការ​បះ​បោរ​ចលាចល​ក៏កើត​មាន​ឡើង ហើយ​ចលនា​បះ​បោរ​នេះ ក៏​កាន់​តែ​រីក​ធំ​ឡើងៗ ហើយ​នៅ​ចុង​រាជ្យ​ព្រះអង្គ វ្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] ជា​អ្នក​ដណ្ដើម​រាជ្យ ប្រហែលជា​បាន​ធ្វើ​អត្តឃាត​សម្លាប់​ខ្លួន​ឯង ឬ​ក៏​ដាក់​រាជ្យ។ មិន​មាន​ឯកសារ​ណា​មួយ​បញ្ជាក់​ច្បាស់ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ទេ ក៏ប៉ុន្តែ​ពេល​នោះ​រាជបល្លង្ក​នគរភ្វូណាន ត្រូវ​នៅ​ទំនេរ។ កម្លាំង​បះ​បោរ​របស់​គុណវម៌្មបាន​វាយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​រាជធានី​វ្យាធបុរ។ នៅ​ឯ​សាមន្តរដ្ឋ​ចេនឡាឯណោះ​វិញ ក្រោយ​ពី​វ្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]]ជាក្សត្រចេនឡា​សុគត​ទៅ ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​មួយ​អង្គព្រះនាមភវវម៌្មទី១ ដែល​ត្រូវ​ជា​ចៅ​របស់​វ្រះបាទ​[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] ដែល​ជា​ស្ដេច​ចុង​ក្រោយ​នៃ​អាណាចក្រភ្វូណាន ក៏​ក្រោក​ឈរ​ប្រឆាំង​នឹង​ចលនា​បះ​បោរ​របស់ញាតិវង្សខាងគុណវម៌្ម។ បើតាមសិលាចារឹករបស់ព្រះភវវម៌្ម និងប្អូនមាតាតែមួយនិងបិតាផ្សេងគ្នារបស់ទ្រង់ ថាចេនឡាបានផ្ដើមវាយលុកអាណាចក្រភ្វូណាននៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃ​ស.វទី៦ ចំពេលដែលអាណាចក្រនេះត្រូវទទួលរងគ្រោះថ្នាក់ធម្មជាតិ ដោយទឹកជំនន់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានបំផ្លាញទីក្រុងនិងប្រព័ន្ធ[[ធារាសាស្ត្រ]] ធ្វើអោយប្រជារាស្ត្រភៀសខ្លួនទៅរស់នៅលើតំបន់ទួលខ្ពស់ភាគខាងជើង។ ឆ្លៀតពេលដែលអាណាចក្រនេះចុះទន់ខ្សោយជួបនឹងភាពច្របូកច្របល់ វ្រះបាទភវវម៌្មទី១ដែលមានអនុជចិត្រសេនាជាមេទ័ពដឹកនាំការប្រយុទ្ធ បានចាប់វាយលុកលើអាណាចក្រភ្វូណាន ហើយបានគ្រប់គ្រងដល់[[ក្រចេះ]]នៅលើច្រាំងខាងកើតនៃ[[ទន្លេមេគង្គ]] ដល់[[បុរីរម្យ]]នៅចន្លោះ[[ទន្លេមូល]]និង[[ជួរភ្នំដងរែក]] និងដល់[[មង្គលបុរី]]នៅខាងលិច[[បឹងទន្លេសាប]]។ នៅចំពោះមុខអាសន្ននេះទ័ពអាណាចក្រភ្វូណាន​ដែលជាបក្សពួក​របស់​គុណវម៌្មបានថយដៃ ហើយក៏បានលើករាជធានីពី[[វ្យាធបុរ]]ទៅតាំងនៅភាគខាងត្បូងត្រង់[[នរវរនគរ]] ដែលអ្នកប្រវត្តិវិទូថាត្រូវនឹង[[អង្គរបុរី]] [[ស្រុកព្រៃកប្បាស]] [[ខេត្តតាកែវ]]សព្វថ្ងៃនេះ។ អង្គរបូរី ជា​រាជធានី​ចុងក្រោយ​បង្អស់​របស់​នគរភ្វូណានក្នុង​សម័យភ្វូណាន។ ព្រះអង្គ​គ្រប់គ្រង​បាន​ដែន​ដី​ពី​ចន្លោះ​ទន្លេ​មូល​ខាង​ជើង ទន្លេសាប​ខាង​ត្បូង [[ជួរ​ភ្នំ​អណ្ណាម]]​ខាង​កើត ទៅ​ទិស​ខាង​លិច​ដល់​[[ស្ទឹង​ព្រាជី]] និង​[[មង្គលបុរី]] ដែល​គេ​បាន​រក​ឃើញ​សិលា​ចារឹក​របស់​ព្រះអង្គ។ ដូច្នេះនគរភ្វូណានត្រូវក្លាយជាចំណុះរបស់[[ចេនឡា]]វិញ។ រាជធានីថ្មីរបស់ព្រះអង្គមានឈ្មោះថា '''[[ភវបុរ]]''' ដែលស្ថិតនៅត្រង់ម្ដុំ[[អំពិលរលំ]]ក្នុង[[ខេត្តកំពង់ធំ]]។ ព្រឹត្តិការណ៍​ព្រះមហាក្សត្រ​ចេនឡា​លើក​ទ័ព​មក​វាយ​ប្រហារ​កាន់​កាប់​នគរ​ភ្វូណាននេះ ត្រូវ​បាន​អ្នក​ប្រវត្តិវិទូ​ចាត់​ទុក​ជាព្រឹត្តិការណ៍​បង្រួបបង្រួម​ទឹកដី​ខ្មែរ​ដំបូង​បង្អស់​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ជោគជ័យ​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​ក៏​បាន​មក​ដោយសារ​ព្រះអង្គ​មាន​ដើម​កំណើត​ ឈាមជ័រ​ជា​ចៅ​វ្រះបាទ​រុទ្រវម៌្ម ព្រះមហាក្សត្រ​នគរភ្វូណានដែរ ដែល​ជា​កត្តា​ធំ​មួយ​ធ្វើ​ឲ្យ​នាម៉ឺន មេទ័ព និង​ប្រជារាស្ត្រ​នៅភ្វូណានគាំទ្រ​ទទួល​ស្គាល់​ព្រះអង្គ។ ក្រោយ​ពី​ទទួល​ជ័យ​ជម្នះ​ហើយ វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម ដែល​ទ្រង់​ជា​ព្រះរាជា​នៃ​សន្តតិវង្ស សោម​វង្ស ខាងនគរភ្វូណាន [[វ្យាធបុរ]] ទ្រង់​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ក្សត្រី​កម្វុជរាជលក្ឝ្មី ផ្នែក​ខាង​សូរ្យវង្ស ខាង​នគរចេនឡា [[ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] ដែល[[​ស្លោក]]​ទី​១១ នៃ​សិលា​ចារិក​បក្សី​ចាំ​ក្រុង​បាន​បញ្ជាក់​ថា កូន​ចៅ​[[ឥសី​កម្ពុ]] បាន​ភ្ជាប់[[​សូរ្យ​វង្ស​]]ខាង​ចេនឡា និង​[[សោមវង្ស]]​ខាង​អាណាចក្រភ្វូណាន។ ព្រះអង្គ​បាន​លាត​សន្ធឹង​ទឹកដី​ខ្មែរ​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី វាយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​ស្រុក​[[ចន្ទបុរី]] និង​[[ស្រុក​ភូមិភ្នំ]] [[ខ្ពង់រាប]] [[ព្នង]] [[​កួយ]] [[​ជង]]។ តាម​រយៈ​សិលាចារឹក​នៅ[[​វត្ត​ហ្លួងកៅ]] គេ​អាច​ដឹង​បាន​ថានា​ពាក់​កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី​៥ ព្រះមហាក្សត្រ​នគរ​កម្ពុជា ឬ​ចេនឡា បាន​ធ្វើ​សង្គ្រាម​វាយ​ប្រហារ​ពង្រីក​ទឹកដី យក​ជ័យ​ជំនះ​លើ[[​ចាម]] យក​បាន​ភូមិភាគ​តំបន់​ខាងជើង​[[ភ្នំដងរែក]] រហូត​ទៅ​ដល់​[[ខេត្ត​នគររាជសីមា]] និង​ភូមិភាគ​ខាងត្បូង​[[ល្បាក់ខោន]]។ វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​ប្រហែលជា​បាន​វាត​ព្រះ​នគរ​រហូត​ទល់​ភ្នំ​ដងរែក ហើយ​បាន​វាយ​បង្ក្រាប «បណ្ដា​ស្ដេចភ្នំ» ពោល​គឺ បណ្ដា​វិប្រជា​មិន​ទាន់​ស៊ីវីល័យ ដែល​រស់នៅ​តាម​ដងភ្នំ និង​ខ្ពង់រាប ដូច​ជា​សព្វ​ថ្ងៃនេះ​ដែរ តាម​មើលទៅ​គឺ ពួក​ជង​ដែល​រស់នៅ​សម្បូរ​ក្នុង​បណ្ដា​ខែត្រ​ខាងលិច​ចាប់ពី​កែប​នៅ​មាត់​ឈូង​ សមុទ្រ​សៀម​រហូត​ដល់​ភាគ​ខាងលើ ចន្ទ​បុរ ក្នុង​នោះ​មាន​ទាំង​ជួរ​ភ្នំ​ខាងលិច​ខែត្រ[[​ពោធិ៍សាត់​]]ផង​ដែរ និង​ពួក​ស៊ូឡាង ឬ​ឡាងហួង ដែល​ជា​បុព្វបុរស​របស់​ពួក​ម៉យ ឬ​ម្ល៉យ​ ឬ​រ៉ម៉យ​សព្វថ្ងៃ​ដែល​រស់នៅ​លើ​ជម្រាល​ជួរ​[[ភ្នំ​អាណ្ណាម​]]នៅ​ចន្លោះ​នគរ​[[ចាម្ប៉ា]] និង​កម្ពុជា។ នៅ​ពេល​នោះ វា​ហាក់ដូចជា​ថា​បណ្ដា​ប្រទេស​ដែល​យើង​ហៅ​សព្វថ្ងៃ​ថា​ជា [[សៀម]] ដែល​ចិន​ហៅ​ថា [[ឈេទូ]] ឯកសារ​[[ប្រវត្ដិសាស្ដ្រ​ចិន]]​បានឱ្យ​យើង​ដឹង​ថា រាជាណាចក្រ​ឈេទូ ដែល​ដំបូង​ឡើយ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ បន្ទាប់​មក​បាន​ត្រូវ​កុរុង[[ឝ្រីមារញ]]​បង្ក្រាប​ដាក់​ឱ្យ​ចំណុះ​នគរភ្វូណាន​​ ពេល​នោះ​ទទួល​បាន​នូវ​សេរីភាព​ឡើង​វិញ។ ដោយហេតុ​នេះ មាន​រាជាណាចក្រ​ធំៗ​ពីរ​កើត​ឡើង​នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​៦ ជា​ជំនួស​នគរ​ភ្វូណានគឺ ចេនឡា ដែល​ក្រោយមក​ក្លាយជា​[[កម្ពុជា]] និង​ឈេទូ ដែល​ក្រោយមក គឺ​ប្រទេស​សៀម។ គឺ​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១ នេះ​ហើយ​ដែល​បាន​ប្ដូរ​ឈ្មោះ​ប្រទេស​ពី​នគរភ្វូណាន មក​ជា​កម្ពុជា ដែល​យើង​ប្រើ​រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ។ ប្រវត្តិ​បង្រួបបង្រួម​នគរ​ចេនឡា (ឬ​កម្វុជ) និង​នគរភ្វូណានក្រោម​ស្នាដៃ​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​ទី​១ អាច​ចាត់​ទុក​ជា​ការ​ចាប់​ផ្ដើម​ដំបូង​នៃ​ប្រវត្តិ​កម្ពុជា​បច្ចុប្បន្ន។ ព្រះមហាក្សត្រ​នគរ​កម្វុជ ឬ​នគរ​ចេនឡា ជា​ព្រះរាជវង្ស​បន្ត​ចុះ​មក​ពី ឫសីកម្វុ​ស្វយម្ភុវៈ និង​ទេពអប្សរ​មេរា ដែល​មាន​ដើម​កំណើត​ចុះ​មក​ពី​ព្រះ[[អាទិត្យ]]។ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​សោយរាជ្យ​ពី​ឆ្នាំ​៥៥០ ដល់​ឆ្នាំ​៦០០ នៃ​គ្រិស្ដសករាជ។ ក្រោយ​ពី​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម សោយ​ទិវង្គត​ទៅ ចិត្រសេនា ជា​ប្អូន​ក៏​បាន​ឡើង​គ្រង​រាជ្យ​បន្ត​ពី​ព្រះរៀម ដែល​ទ្រង់​មាន​ព្រះនាម​ក្នុង​រាជ្យ​ថា មហេន្ទ្រវម៌្ម។ វ្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម​ទ្រង់​បាន​បន្ដ​នយោបាយ​របស់​ព្រះ​រៀម ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​វាយ​បង្ក្រាប​បណ្ដា​ខែត្រ​ដែល​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម​មិន​ ទាន់​បាន​ដណ្ដើម​ដាក់​ជា​ចំណុះ។ ទ្រង់ ​មាន​មន្ដ្រី​២​នាក់​បម្រើ​ព្រះ​អង្គ​គឺ​ [[ធម្មទេវ|ធម៌ទេវ]] និង​ [[សិម្ហទេវ]] ដែល​ជា​បងប្អូន​ជីដូនមួយ​នឹង​គ្នា ដែលជា​កូន​របស់​ព្រាហ្មណ៍​២​នាក់​បងប្អូន [[ព្រាហ្មទត្ត]] និង​ [[ព្រាហ្មសិម្ហ]]។ អ្នក​ទាំង​២​នេះ​ធ្លាប់​ជាម​ន្ដ្រី​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្ម ហើយ​វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា​ជា[[ទី​ប្រឹក្សា]]​ល្អ ទ្រង់​ក៏​រក្សា​ទុក​ព្រោះ «ពួក​គេ​នេះ​ចេះ​ចាំ​ច្បាស់​លាស់​អំពី​[[វិទ្យាសាស្ដ្រ]]​ត្រឹមត្រូវ និង​វិទ្យាសាស្ដ្រ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍» មាន​ន័យ​ថា ជា​អ្នក​អនុវត្ដ​ជាក់ស្ដែង និង​ត្រឹម​ត្រូវ។ មន្ដ្រី​ទាំង​២​នាក់​នេះ ជា​ជំនួយ​ដែល​ជួយ​ឱ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នូវ​ជ័យជម្នះ។ ទ្រង់​បាន​ចាត់​ឱ្យ​សិម្ហទេវ​ទៅ​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​នគរ​[[ចាម្ប៉ា]] ដើម្បី​រក្សា​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាង​ព្រះរាជា​កម្វុជនឹង​ព្រះរាជា​ចាម។ បេសកកម្ម​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ ហើយ​សន្ដិភាព​ត្រូវ​បាន​ធានា។ ====បុព្វហេតុនៃចម្បាំង==== *ទំនាស់រាជបល្លង្ក៖ អ្នកខ្លះយល់ថាវ្រះបាទភវវម៌្មលើកទ័ពមកតទល់ នឹងការដណ្ដើមរាជ្យបល្លង្ករបស់បក្សពួកគុណវម៌្ម។ *ទំនាស់សាសនា៖ រវាង[[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] និង[[ពុទ្ធសាសនា]] បើតាម[[អ៊ីឈិង]][[ពុទ្ធបរិស័ទចិន]]បានសរសេរថានៅចុងសតវត្សទី៧៖ពីដើមនៅភ្វូណានព្រះធម៌បានចម្រើនលូតលាស់ហើយផ្សព្វផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទី តែឥឡូវនេះមានព្រះរាជាកំណាចមួយអង្គបានបំផ្លាញចោលអស់ ឯព្រះសង្ឃតែមួយអង្គក៏គ្មានដែរ។ គេអាចសន្និដ្ឋានថាព្រះរាជាកំណាចនោះប្រាកដជាវ្រះបាទភវវម៌្មនេះហើយ។ *[[គ្រោះធម្មជាតិ]]៖ តែលោកបឺនាដ-ភ្វីលីព-ហ្ក្រុស្លៀរ យល់ថាមកពីទឹកជំនន់បំផ្លាញប្រព័ន្ធបញ្ចូលទឹក ពេលនោះកម្ពុជាក្រោមក៏ក្លាយជាដីល្បាប់ស្ងាត់ជ្រងំ ប្រជារាស្ត្ររត់ទៅកាន់ដីខ្ពស់ភាគខាងជើង ដោយហេតុនេះនៅឆ្នាំ៥៥០វ្រះបាទភវវម៌្មបានវាយលុកនគរភ្វូណាន ដើម្បីបង្កើតរាជាណាចក្រខ្មែរ។ យើងឃើញថានេះជាមូលហេតុដែលមានចម្បាំងចេនឡានិងអាណាចក្រភ្វូណាន បូករួមទាំងទំនាស់រាជបល្ល័ង្កផង។ ==បម្រែបម្រួលប្រជាករ និងស្ថានភាព[[សង្គម]]== ការលូតលាស់ពូជពង្សនៃជនជាតិ[[ខ្មែរ]]សម័យនោះ ពុំទាន់ធាត់ធំទេ ជាកត្តាចម្បងធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងប្រទេស។ ម្យ៉ាងទៀត លក្ខណៈពិសេសនៃ[[សេដ្ឋកិច្ច]]របស់ប្រទេស និងការវិវត្តខាងនយោបាយនៃប្រទេស ពឹងផ្អែកទៅលើដីស្រែ[[ចម្ការ]]។ [[វាលទំនាប]][[ទន្លេមេគង្គ]] [[សម្បូរ]][[ថ្លុក]][[ត្រពាំង]]។ ដូចនេះនៅនគរភ្វូណាន ផ្ទៃដីសម្រាប់ដាំស្រូវមានតូច តម្រូវឲ្យមានការវាតដីជាបន្តបន្ទាប់ ដោយវិធីបង្ខិតបង្ខំកម្លាំងទាសាទាសី ដែលជាកសិករ។ ដីស្រែចម្ការគឺជា[[កម្មសិទ្ធិ]]របស់[[រដ្ឋ]] ហើយសំណង់ទំនប់ទឹក និង[[ប្រព័ន្ធ]]បង្ហូរទឹក គឺកសាង និងដឹកនាំដោយ[[រាជការ]]។ [[ចេនឡា]]មានការរីកចម្រើនខ្លាំងខាងវិស័យ[[សេដ្ឋកិច្ច]]។ រីឯអាណាចក្រ[[ភ្វូណាន]]វិញរងគ្រោះធម្មជាតិបណ្ដាលឲ្យសេដ្ឋកិច្ចធ្លាក់ចុះ។ នេះជាឱកាសល្អសម្រាប់រាជវង្សខាង[[ចេនឡា]]ធ្វើសញ្ជ័យលើអាណាចក្រភ្វូណាន។ ព្រះរាជា[[ចេនឡា]] វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] និងប្អូនជីដូនមួយ ចិត្រសេនា បានវាយលុកអាណាចភ្វូណានប្រហែលរវាងគ.ស ៥៥០។ អាណាចក្រភ្វូណានក៏ធ្លាក់ក្នុងកណ្ដាប់ដៃរាជវង្សនៅចេនឡា គឺវ្រះបាទភវវម៌្មទី១ ហើយអាណាចក្រភ្វូណានក៏ប្រែឈ្មោះជាកម្វុជ។ នៅសតវត្សទី៨ រវាងឆ្នាំ៧០៦ កម្វុជត្រូវបានបែងចែកជាពីរគឺចេនឡាដីគោកដែលសម្បូរភ្នំ និងជ្រលងភ្នំ និងចេនឡាទឹកលិច ដែលសម្បូរទៅដោយបឹងនិងមាន[[ឆ្នេរសមុទ្រ]]។ ការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុងរវាង[[ចេនឡា]]ទាំងពីរ ជាការបើកឱកាសឲ្យពួកចោរជាតិ[[ជ្វា]]ក្នុងសម័យ[[រាជវង្ស]][[សៃលេន្ទ្រ]] ចូលឈ្លានពាន ហើយបានកៀរយកប្រជាជនមន្ត្រី និងរាជវង្សទៅកាន់ប្រទេសជ្វា។ ==ពង្សាវលី== *ព្រះអយ្យកាទួត ព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម]] ជាអតីតព្រះមហាក្សត្រភ្វូណាន។ **ព្រះអយ្យកា ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] និងព្រះអយ្យកាបិតុលា ព្រះបាទ[[គុណវម៌្ម]] ដែលជាព្រះអយ្យកាមានព្រះអយ្យកាទួតតែមួយ តែព្រះអយ្យកោទួតរៀងខ្លួន ***ព្រះបិតា ព្រះនាម [[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] និងមាតាជាព្រះមហេសីរួមគ្នាជាមួយព្រះបិតុលាព្រះនាម[[វីរវម៌្ម]] ****ព្រះមហេសីព្រះនាម [[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] ****ព្រះភាតាអយ្យកាមួយ និងជា ព្រះភាតាចុងមានព្រះមាតារួមគ្នាជាមួយព្រះអង្គ ព្រះនាម [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] *****បុត្រមាន ប៉ុន្តែមិនត្រូវបានគេវែកញែក *****ព្រះភាគិនេយ្យ ជាច្រើនអង្គ[[ឦឝានសេនា]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] * [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] * [[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>រាជធានីភវបុរ|years=គ.ស. ៥៨០-៥៩៨}} {{s-aft|after= វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} hu96jzrsk8b5rrpon2zmjaxv32jn0ys 0 9557 341198 338190 2026-09-27T15:44:57Z Hgdnjgcvbxx 53180 /* */ 1*%4?'_(#@# 341198 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | common_name = សហរាជាណាចក្រ | conventional_long_name = សហរាជាណាចក្រនៃក្រង់ប្រឺតាញ និងអៀរឡង់ខាងជើង | native_name = {{nobold|''United Kingdom of Great Britain<br/>and Northern Ireland''}} | image_flag = Flag of the United Kingdom.svg | alt_flag = A flag featuring both cross and saltire in red, white and blue | flag_type = [[w:Union Jack|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Royal Coat of Arms of the United Kingdom.svg | symbol_type = [[w:Coat of arms of the United Kingdom|ព្រះរាជសង្ហារ]] | other_symbol = [[File:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|x100px]] | other_symbol_type = [[ព្រះរាជសង្ហារស្កុតឡិន|ព្រះរាជសង្ហារ (ស្កុតឡិន)]] | national_anthem = "[[w:God Save the King|ព្រះជាម្ចាស់សូមជួយព្រះមហាក្សត្រ]]"{{#tag:ref |There is no authorised version of the national anthem as the words are a matter of tradition; only the first verse is usually sung.<ref>{{cite web |title=National Anthem |url=https://www.royal.uk/national-anthem |website=Official web site of the British Royal Family |accessdate=4 June 2016|date=15 January 2016 }}</ref> No law was passed making "God Save the Queen" the official anthem. In the English tradition, such laws are not necessary; proclamation and usage are sufficient to make it the national anthem. "God Save the Queen" also serves as the [[Honors music|Royal anthem]] for certain [[Commonwealth realms]]. The words ''Queen, she, her'', used at present (in the reign of Elizabeth II), are replaced by ''King, he, him, his'' when the monarch is male. |group=note}} <br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg]]</div> | image_map = United Kingdom on the globe (United Kingdom centered).svg | image_map_caption = ទីតាំងសហរាជាណាចក្រ (ក្រហម) នៅលើភូគោល | capital_type = រាជធានី | capital = [[ឡុងដ៍]] | coordinates = {{coord|51|30|N|0|7|W|type:city}} | largest_city = capital | languages_type = ភាសាផ្លូវការ<br /> {{nobold|និងភាសាជាតិ}} | languages = [[ភាសាអង់គ្លេស]] | languages2_type = ភាសាតំបន់ និងភាសាភាគតិច{{#tag:ref |Scots, Ulster Scots, Welsh, Cornish, Scottish Gaelic and Irish are classed as [[Regional language|regional]] or [[Minority language|minority]] languages under the [[Council of Europe]]'s [[European Charter for Regional or Minority Languages]]. <ref name="reglang">{{cite web |url=http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |title=List of declarations made with respect to treaty No. 148 |publisher=[[Council of Europe]] |accessdate=12 December 2013 |archivedate=12 ធ្នូ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212175720/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=148&VL=1 |url-status=dead }}</ref> These include defined obligations to promote those languages.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.uk/guidance/content-design/welsh-language-on-gov-uk|title=Welsh language on GOV.UK – Content design: planning, writing and managing content – Guidance |website=www.gov.uk |accessdate=3 August 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gov.uk/government/organisations/department-for-transport/about/welsh-language-scheme |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |accessdate=3 August 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gov.uk/government/organisations/home-office/about/welsh-language-scheme |title=Welsh language scheme |work=GOV.UK |accessdate=3 August 2018}}</ref> See also [[Languages of the United Kingdom]]. Welsh has limited ''[[de jure]]'' official status in Wales, as well as in the provision of national government services provided for Wales.|group=note<!--(end #tag:)-->}} | languages2 = {{hlist <!--Anglo--> | [[w:Scots language|ភាសាស្កុត]] | [[w:Ulster Scots|អ៊ុលស្ទឺរស្កុត]] <!--Brittonic--> | [[w:Welsh language|ភាសាវ៉ែល]] <!--Goidelic--> | [[w:Scottish Gaelic|ស្កុតហ្កេឡិក]]<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"--> | [[w:Irish language|ភាសាអៀរឡង់]] }} | ethnic_groups = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; | ៨៧.១% [[w:White people|ជនជាតិស្បែកស]]<ref group=note>"This category could include Polish responses from the country specific question for Scotland which would have been outputted to ‘Other White’ and then included under ‘White’ for UK ‘White Africans’ may also have been recorded under ‘Other White’ and then included under ‘White’ for UK."</ref> | ៧.០% [[w:British Asians|ជនជាតិអាស៊ី]] | ៣.០% [[w:Black British people |ជនជាតិស្បែកខ្មៅ]] | ២.០% [[ជនជាតិចម្រុះ (សហរាជាណាចក្រ)|ជនជាតិចម្រុះ]] | ០.៩% ជនជាតិផ្សេងៗទៀត }} | ethnic_groups_year = [[ជំរឿនសហរាជាណាចក្រឆ្នាំ២០១១|២០១១]] | religion = <!-- direct figures from ReligionUNdata reference -->{{ublist |item_style=white-space:nowrap; | ៥៩.៥% [[w:Religion in the United Kingdom #Christianity|គ្រិស្តសាសនា]] | ២៥.៧% គ្មានជំនឿសាសនា | ៤.៤% [[w:Religion in the United Kingdom #Islam|ឥស្លាមសាសនា]] | ១.៣% [[w:Religion in the United Kingdom #Hinduism|ហិណ្ឌូសាសនា]] | ០.៧% [[w:Religion in the United Kingdom #Sikhism|ស៊ីគ]] | ០.៤% [[w:Religion in the United Kingdom #Judaism|ជ្វីហ្វ]] | ០.៤% [[w:Religion in the United Kingdom #Buddhism|ព្រះពុទ្ធសាសនា]] | ០.៤% [[w:Religion in the United Kingdom|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] | ៧.២% គ្មានព័ត៌មាន }} | religion_year = [[ជំរឿនសហរាជាណាចក្រឆ្នាំ២០១១|២០១១]]<ref name="ReligionUNdata">{{cite web |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode:28;countryCode:826&c=2,3,6,8,10,12,14,15,16&s=_countryEnglishNameOrderBy:asc,refYear:desc,areaCode:asc&v=1 |title=UNdata {{!}} record view {{!}} Population by religion, sex and urban/rural residence |website=data.un.org |accessdate=13 October 2018}}</ref><ref name="Philby">{{cite news |last=Philby |first=Charlotte |title=Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html |newspaper=[[The Independent]] |date=12 December 2012 |location=London}}</ref> | membership = {{plainlist| * [[អង់គ្លេស]] * [[អេកូស|ស្កុតឡិន]] * [[វេលស៍]] * [[អៀរឡង់ខាងជើង]]}} | membership_type = ប្រទេសសមាជិក | government_type = [[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] [[រដ្ឋឯកភូត]]ប្រកាន់[[ប្រព័ន្ធសភា]] | leader_title1 = [[ព្រះមហាក្សត្រនៃសហរាជាណាចក្រ|ព្រះមហាក្សត្រ]] | leader_name1 = [[ឆាលស៍ទី៣]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] | leader_name2 = [[អានឌី ប៊ឺនហាម]] | legislature = [[រដ្ឋសភានៃសហរាជាណាចក្រ|រដ្ឋសភា]] | upper_house = [[ព្រឹទ្ធសភានៃសហរាជាណាចក្រ|ព្រឹទ្ធសភា]] | lower_house = [[សភាតំណាងរាស្រ្តនៃសហរាជាណាចក្រ|សភាតំណាងរាស្រ្ត]] | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិនិមិត្តកម្មនៃសហរាជាណាចក្រ|និមិត្តកម្ម]] | established_event2 = [[សេចក្តីសម្រេចច្បាប់វេលស៍ឆ្នាំ១៥៣៥ និងឆ្នាំ១៥៤២|សេចក្តីសម្រេចច្បាប់វេលស៍]] | established_date2 = ១៥៣៥ និង ១៥៤២ | established_event3 = [[សហភាពរាជបល្ល័ង្ក]] | established_date3 = ២៤ មីនា ១៦០៣ | established_event4 = [[សេចក្តីសម្រេចសហភាពឆ្នាំ១៧០៦|សេចក្តីសម្រេចសហភាពនៃអង់គ្លេសនិងស្កុតឡិន]] | established_date4 = ១ ឧសភា ១៧០៧ | established_event5 = [[សេចក្តីសម្រេចសហភាពឆ្នាំ១៨០០|សេចក្តីសម្រេចសហភាពនៃក្រង់ប្រឺតាញនិងអៀរឡង់]] | established_date5 = ១ មករា ១៨០១ | established_event6 = [[សេចក្តីសម្រេចរដ្ឋធម្មនុញ្ញរដ្ឋសេរីអៀរឡង់ឆ្នាំ១៩២២|សេចក្តីសម្រេចរដ្ឋធម្មនុញ្ញរដ្ឋសេរីអៀរឡង់]] | established_date6 = ៥ ធ្នូ ១៩២២ | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២៤២,៤៩៥ | area_footnote = <ref>{{cite journal |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |publisher=United Nations Statistics Division |year=2012 |accessdate=9 August 2015}}</ref> | area_rank = ទី៧៨ | percent_water = ១.៣៤ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} ៦៧,០៨១,០០០<ref name="pop_estimate">{{Cite web|title=Office for National Statistics|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/|website=ons.gov.uk}}</ref> | population_census = ៦៣,១៨២,១៧៨<ref name="pop_census">{{cite web |url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |title=2011 UK censuses |publisher=Office for National Statistics |accessdate=17 December 2012 |archivedate=31 មករា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160131125807/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/census/2011/uk-census/index.html |url-status=dead }}</ref> | population_estimate_year = ២០២០ | population_estimate_rank = ទី២១ | population_census_year = ២០១១ | population_census_rank = ទី២២ | population_density_km2 = ២៧០.៧ | population_density_sq_mi = ៧០១.២ | population_density_rank = ទី៥០ | GDP_PPP = {{increase}} ៤.៧២១&nbsp;ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.UK">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=20 July 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី១០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៦៧,៥៨៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.UK"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៣ | GDP_nominal = {{increase}} ៤.២៦៥&nbsp;ទ្រីលានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.UK"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦១,០៥៦ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.UK"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី២១ | Gini = ៣៥.៤ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |access-date=20 July 2026 |website=OECD Data |publisher=[[អង្គការសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច|OECD]] |archive-date=1 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701171540/https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |url-status=live}}</ref> | Gini_rank = ទី៣៣ | HDI = ០.៩៤៦ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=20 July 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី១៣ | currency = [[ផោនស្ទឺលីង (រូបិយវត្ថុ)|ផោនស្ទឺលីង]]<ref group=note>Some of the devolved countries, Crown dependencies and British Overseas Territories issue their own sterling banknotes or currencies, or use another nation's currency. See [[List of British currencies]] for more information</ref> | currency_code = GBP | utc_offset = {{sp}} | time_zone = [[ម៉ោងមធ្យមហ្រ្គីនវីច]], [[ម៉ោងអឺរ៉ុបខាងលិច|WET]] | utc_offset_DST = +១ | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅប្រឺតាញ]], [[ម៉ោងរដូវក្តៅអឺរ៉ុបខាងលិច|WEST]] | DST_note = <ref group=note>Also in observed by the [[Crown dependencies]], and in the two British Overseas Territories of [[Gibraltar]] and [[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]] (though in the latter, without daylight saving time). For further information see [[Time in the United Kingdom#British territories]]</ref> | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}}<br />{{abbr|yyyy|year}}-{{abbr|mm|month}}-{{abbr|dd|day}}&nbsp;([[គ្រិស្ទរាជ|គ.ស]]) | electricity = 230 V–50 Hz | drives_on = [[ការបើកបរប្រកាន់ឆ្វេងនិងស្តាំ|ឆ្វេង]]<ref group=note>Except two overseas territories: [[Gibraltar]] and the [[British Indian Ocean Territory]].</ref> | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅសហរាជាណាចក្រ|+៤៤]]<ref group=note>[[Telephone numbers in the United Kingdom#Telephone numbers in Overseas Territories|Excludes most overseas territories]]</ref> | cctld = [[.uk]]<ref group=note>The [[.gb]] domain is also reserved for the UK, but has been little used.</ref> | today = | wikidata = Q145 }} '''សហរាជាណាចក្រ''' ឬ '''រាជាណាចក្ររួម''' ([[ចក្រភពពណ៌ទីស្តង់|ភាសា រស្សុី ឯករាជ្យ]]៖ ''United Kingdom'', ហៅកាត់ថា"'''UK'''")<ref>{{cite web |at=10.2 Definitions |title=Toponymic guidelines for the United Kingdom |url=https://www.gov.uk/government/publications/toponymic-guidelines |website=GOV.UK |author=United Kingdom Permanent Committee on Geographical Names |date=May 2017}}</ref> ដោយមាន​ឈ្មោះផ្លូវការ​ថា '''សហរាជាណាចក្រ​នៃក្រង់ប្រឺតាញ និងអៀរឡង់ខាងជើង''' (The ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') ហើយជា​ទូទៅ​ ខ្មែរយើងច្រើននិយម​ហៅថា "'''ចក្រភពអង់គ្លេស'''" គឺជា​ប្រទេស​មួយស្ថិតនៅ​[[អឺរ៉ុបពាយព្យ|អឺរ៉ុបភាគពាយព្យ]]​។ ប្រទេស​នេះបានគ្របដណ្តប់លើកោះ"ក្រង់ប្រឺតាញ" ផ្នែកភាគឥសាននៅលើ​កោះ"[[អៀរឡង់]]" និងរួម​ជាមួយនឹង​កោះ​តូចៗ​ជាច្រើន​ទៀត​។<ref>{{cite web |title=Definition of Great Britain in English |url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/Great-Britain?q=Great+Britain |publisher=Oxford University Press |accessdate=29 October 2014 |archivedate=14 សីហា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160814114302/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/great-britain?q=Great+Britain |url-status=dead }}</ref> [[អៀរឡង់ខាងជើង]] ដែលជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​រាជាណាចក្ររួម ​មាន​ព្រំប្រទល់​ជាមួយនឹង[[សាធារណរដ្ឋអៀរឡង់]]។ សហរាជាណាចក្រត្រូវ​បាន​ព័ទ្ធជុំវិញ​ដោយ​[[មហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក]] ដោយទិសខាងកើតជាប់នឹង[[w:North Sea|សមុទ្រខាងជើង]] ខាងត្បូងជាប់នឹង[[w:English Channel|ច្រកសមុទ្រអង់គ្លេស]] និងទិសនីរតីជាប់នឹង[[w:Celtic Sea|សមុទ្រសែលទិក]]​។ [[w:Irish Sea|សមុទ្រអៀរឡង់]]គឺជាសមុទ្រស្ថិតនៅចន្លោះកណ្តាលនៃកោះអៀរឡង់ និងក្រង់ប្រឺតាញ។ សហរាជាណាចក្រមានផ្ទៃដីសរុបចំនួន ២៤០,០០០ គ.ម^២ និងមានប្រជាជនចំនួន ៦៧ លាននាក់បើគិតត្រឹមឆ្នាំ២០២០។ រាជាណាចក្ររួមជាប្រទេសដែលប្រកាន់​របប​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]][[ប្រជាធិបតេយ្យតំណាង|អាស្រ័យ]][[រដ្ឋឯកភូត|សភាឯកភូត]]។<ref group="note">The United Kingdom does not have a codified constitution but an unwritten one formed of Acts of Parliament, court judgments, traditions, and conventions.{{citation |last= |first= |title=What is the UK Constitution? |publisher= The Constitution Unit of UCL |url=https://www.ucl.ac.uk/constitution-unit/what-uk-constitution/what-uk-constitution |volume= |pages= |access-date=6 February 2020}}</ref><ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/HowtheMonarchyworks/Whatisconstitutionalmonarchy.aspx The British Monarchy, "What is constitutional monarchy?"]. Retrieved 27 June 2020</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html "United Kingdom"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |date=2019-01-07 }} CIA ''The World Factbook'']. Retrieved 27 June 2020</ref> [[ព្រះមហាក្សត្រនៃសហរាជាណាចក្រ|ព្រះរាជា]]បច្ចុប្បន្នគឺព្រះអង្គម្ចាស់[[ឆាលស៍ទី៣]] ហើយទ្រង់បានសោយរាជ្យតាំងពីឆ្នាំ ២០២២ ។ រាជធានីនិងទីក្រុងធំបំផុតរបស់សហរាជាណាចក្រគឺ[[ឡុងដ៍|ទីក្រុងឡុងដ៍]] ដែលបច្ចុប្បន្នជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុពិភពលោកហើយមានប្រជាជនរស់នៅចំនួន ១៤ លាននាក់។<ref>{{Cite web|date=2014|title=Summary Table for the 20 largest cities and urban areas in the EU, 2014|url=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=File:Summary_table_for_20_largest_cities_urban_areas_in_the_EU,_2014_(%C2%B9)_(inhabitants)_Cities16.png|access-date=8 កុម្ភៈ 2022|publisher=Eurostat}}</ref><ref>The 30 Largest Urban Agglomerations Ranked by Population Size at Each Point in Time, 1950–2030, [http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/ World Urbanization Prospects, the 2014 revision] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218125411/http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/|date=18 February 2015}}, Population Division of the [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]. Retrieved 27 June 2020.</ref> សហរាជាណាចក្រផ្តុំឡើងដោយ​ប្រទេស​ចំនួន​ បួនមាន៖ [[អង់គ្លេស]] [[អៀរឡង់ខាងជើង]] [[ស្កុតឡិន]] និង[[វេលស៍]]។<ref name="page823">{{cite web |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |title=Countries within a country |date=10 January 2003 |publisher=Prime Minister's Office |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archivedate=9 កញ្ញា 2008 |url-status=dead |accessdate=8 March 2015 |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080909013512/http://www.number10.gov.uk/Page823 }}</ref> ក្រៅពីអង់គ្លេស ប្រទេសទាំងបីទៀតគឺមានប្រតិភូរដ្ឋាភិបាល<ref name="devoladmins">{{cite web|url=https://www.gov.uk/devolution-of-powers-to-scotland-wales-and-northern-ireland#devolved-administrations|title=Devolution of powers to Scotland, Wales and Northern Ireland|publisher=United Kingdom Government|accessdate=17 April 2013|quote=In a similar way to how the government is formed from members from the two Houses of Parliament, members of the devolved legislatures nominate ministers from among themselves to comprise executives, known as the devolved administrations...}}</ref> ដែលមានអំណាចផ្សេងៗគ្នា។<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/7859034.stm|title=Fall in UK university students|date=29 January 2009|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm|title=Country Overviews: United Kingdom|publisher=Transport Research Knowledge Centre|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100404062853/http://www.transport-research.info/web/countryprofiles/uk.cfm|archivedate=4 April 2010|url-status=dead|accessdate=28 March 2010}}</ref> សហរាជាណាចក្រ​បានលេចចេញឡើង​ពី​ប្រវត្តិសាស្ត្ររាប់រយឆ្នាំនៃការ​កាត់យកទឹកដីជិតខាង និងការចងសហភាពជាមួយរដ្ឋជិតខាង។ [[សន្ធិសញ្ញាសហភាព]]រវាង[[ព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេស]] (ដែលរួមបញ្ចូលប្រទេសវេលស៍ដោយទឹកដីវាត្រូវបានកាត់បញ្ចូលជាកម្មសិទ្ធិរបស់អង់គ្លេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៥៤២) និង[[ព្រះរាជាណាចក្រស្កុតឡិន]]នៅឆ្នាំ១៧០៧ បានបង្កើតឱ្យមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រក្រង់ប្រឺតាញ]]ឡើង។ ការចងសហភាពជាមួយ[[ព្រះរាជាណាចក្រអៀរឡង់]]នៅឆ្នាំ១៨០១ បានធ្វើឱ្យប្រទេសនេះបន្តវិវត្តទៅជា[[សហរាជាណាចក្រនៃក្រង់ប្រឺតាញ និងអៀរឡង់]]។ ទឹកដីអៀរឡង់មួយភាគធំត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ចេញពីចក្រភពអង់គ្លេសនៅក្នុងឆ្នាំ១៩២២ ដោយបន្សល់ទុកនូវសហរាជាណាចក្រនៃក្រង់ប្រឺតាញ និងអៀរឡង់ខាងជើងរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ កោះមួយចំនួនដែលមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរដូចជា កោះ[[ម៉ាន់]] [[គែនស៊ី]] និង[[ជែស៊ី]] គឺមិនស្ថិតនៅក្រោម​​សហរាជាណាចក្រផ្ទាល់នោះទេដោយកោះទាំងបីត្រូវជារដ្ឋអនិស្សរភាពដែលធានាការការពារនិងទទួលខុសត្រូវដោយរាជរដ្ឋាភិបាលនៃសហរាជាណាចក្រ។<ref>{{cite web |url=http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |archivedate=15 October 2012 |title=Key facts about the United Kingdom |archiveurl=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20121015000000/http://www.direct.gov.uk/en/Governmentcitizensandrights/LivingintheUK/DG_10012517 |accessdate=6 March 2015 |publisher=Directgov |url-status=dead}}</ref> ប្រទេសនេះសព្វថ្ងៃមានទឹកដីក្រៅស្រុកចំនួន ១៦<ref name="overseasterrirories">{{Cite web|title=Supporting the Overseas Territories|url=https://www.gov.uk/government/policies/protecting-and-developing-the-overseas-territories|access-date=8 កុម្ភៈ 2022|publisher=Foreign and Commonwealth Office}}</ref> ដោយគេបានចាត់ទុកទឹកដីទាំងនោះជាសំណល់ទឹកដីចុងក្រោយរបស់[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]ដែលពីមុនធ្លាប់គ្រប់គ្រងនិងកាន់កាប់ទឹកដីជិតមួយភាគបួននៃផ្ទៃដីសរុបរបស់ពិភពលោក និងមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោក ហើយក៏ជាចក្រភពដ៏ធំបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រផងដែរ។ ឥទ្ធិពលរបស់អង់គ្លេសអាចត្រូវបានគេសង្កេតឃើញមានដក់ជាប់នៅក្នុងភាសា វប្បធម៌ ប្រព័ន្ធច្បាប់ និងនយោបាយនៃអតីតទឹកដីអាណានិគមជាច្រើន។<ref>{{Cite book|last=Julian Go |title=Constitutionalism and political reconstruction |date=2007 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-15174-1 |editor-last=Arjomand |editor-first=Saïd Amir |pages=92–94 |chapter=A Globalizing Constitutionalism?, Views from the Postcolony, 1945-2000 |chapter-url= https://books.google.com/books?id=kYmmnYKEvE0C&pg=PA94}}</ref>{{sfn|Ferguson|2004|p=307}} យោងតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (មធ្យម)|ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុបជាមធ្យម]] សហរាជាណាចក្រគឺជាប្រទេសដែលមានសេដ្ឋកិច្ចធំជាងគេទីប្រាំ ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទីប្រាំបួនបើគិតតាម[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (យអទ)|យុគភាពនៃអំណាចទិញ (យអទ)]]។ សហរាជាណាចក្រមានប្រាក់ចំណូលសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ហើយក៏មាន[[លិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|សន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស]]ខ្ពស់ផងដែរដោយជាប់[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាមលិបិក្រមអភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៣ នៅលើពិភពលោក]]។ វាជាប្រទេសឧស្សហកម្មដំបូងបំផុតហើយជាមហាអំណាចខ្លាំងជាងគេនៅក្នុងអំឡុងសតវត្សទី១៩ និងទី២០។<ref>{{cite book |title=The First Industrial Nation: the Economic History of Britain, 1700–1914 |url=https://archive.org/details/firstindustrialn00unse |publisher=Routledge |location=London |author=Mathias, P. |year=2001 |isbn=978-0-415-26672-7}}</ref><ref name="ferguson">{{cite book |last=Ferguson |first=Niall |year=2004 |title=Empire: The rise and demise of the British world order and the lessons for global power |url=https://archive.org/details/empire00nial |url-access=registration |publisher=Basic Books |location=New York |isbn=978-0-465-02328-8|ref=harv}}</ref> សព្វថ្ងៃ សហរាជាណាចក្រនូវតែរក្សាខ្លួនជាប្រទេសមហាអំណាច ជឿនលឿនខ្លាំងខាងសេដ្ឋកិច្ច វប្បធម៌ យោធា វិទ្យាសាស្រ្ត បច្ចេកវិទ្យា និងឥទ្ធិពលនយោបាយនៅលើឆាកអន្តរជាតិ។<ref>{{cite book |author1=T.V. Paul |author2=James J. Wirtz |author3=Michel Fortmann |title=Balance of Power |publisher=State University of New York Press |year=2005 |pages=59, 282 |isbn=978-0-7914-6401-4 |url=https://www.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&pg=PA59&dq="Great+power"}} ''Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States'' p. 59</ref><ref name="David M. McCourt">{{cite book |last=McCourt |first=David |title=Britain and World Power Since 1945: Constructing a Nation's Role in International Politics |publisher=[[University of Michigan Press]] |year=2014 |location=United States |pages= |isbn=978-0-472-07221-7 |url=https://books.google.com/?id=lwpOnwEACAAJ&dq=Britain+and+World+Power+Since+1945:+Constructing+a+Nation%27s+Role+in+International+Politics}}</ref> រាជាណាចក្ររួមត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជា[[បញ្ជីរដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ|រដ្ឋមានអាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់លេខបួនខាងការចំណាយលើយោធា។<ref>{{cite web |url=https://www.iiss.org/-/media//documents/publications/the%20military%20balance/mb18/top-15-defence-budgets-2017.jpg?la=en |title=IISS Military Balance 2017 |accessdate=6 March 2018 |archivedate=15 កុម្ភៈ 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180215024400/https://www.iiss.org/-/media//documents/publications/the%20military%20balance/mb18/top-15-defence-budgets-2017.jpg?la=en |url-status=dead }}</ref> សហរាជាណាចក្រគឺជា[[សមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍នៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ|ប្រទេសសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍]]នៃ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]]ចាប់តាំងពីសម័យប្រជុំលើកទី១ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៦ មកម្ល៉េះ។ សហរាជាណាចក្រគឺជា​សមាជិក​នាំមុខនៃ[[សមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[ក្រុមប្រាំពីរ]] [[ក្រុមម្ភៃ]] [[អង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើង|អង្គការណាតូ]] [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​អង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[អង្គការនគរបាលព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ]] [[អង្គការ​សហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច និងការ​អភិវឌ្ឍន៍]] និង[[អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក]]។ល។ សហរាជាណាចក្រជាអតីតសមាជិក[[សហភាពអឺរ៉ុប]]អស់រយៈពេល ៤៧ ឆ្នាំ ដោយបានចូលនៅថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៣ ហើយចេញវិញនៅថ្ងៃទី៣១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២០។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសហរាជាណាចក្រ}} [[ឯកសារ:PalaceOfWestminsterAtNight.jpg|thumb|right|180px|Palace of Westminster]] [[ឯកសារ:Buckinghampalace.jpg|thumb|right|180px|Buckingham Palace]] [[ឯកសារ:Queen+philipp.jpg|thumb|right|180px|Queen Elizabeth II]] [[ឯកសារ:Westminster Abbey - West Door.jpg|thumb|right|160px|Westminster Abbey]] [[ឯកសារ:Royal courts of justice.jpg|thumb|left|180px|Royal Courts of Justice]] [[ឯកសារ:BenNevis2005.jpg|thumb|left|180px|Ben Nevis]] [[ឯកសារ:Stonehenge-Green.jpg|thumb|left|180px|Stonehenge]] [[ឯកសារ:Queens.guard.buck.palace.arp.jpg|thumb|left|180px|Grenadier Guards]] នា​ថ្ងៃទី​០១ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៧០៧ [[រាជាណាចក្រសហភាពអង់គ្លេស]] "Kingdom of Great Britain" ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​ឯកភាព​នយោបាយ រវាង​[[រាជាណាចក្រអង់គ្លេស]] (មាន​បញ្ចូល​ទាំង​ប្រទេស​[[វ៉ែល]]​ផងដែរ) "Kingdom of England" និង [[រាជាណាចក្រស្កុតឡែន]] "Kingdom of Scotland" ។ ព្រឹត្តិការណ៍ គឺជា​លទ្ធផល​នៃ​សន្ធិសញ្ញារួបរួម (Treaty of Union) ដែល​បាន​យល់ព្រម​នា​ថ្ងៃទី​២២ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៧០៧ ហើយ​បន្ទាប់មក​សន្ធិសញ្ញា​នេះ ត្រូវ​បាន​ផ្ដល់​សច្ចាប័ន​ដោយ​[[រដ្ឋសភា​អង់គ្លេស]] និង [[រដ្ឋសភា​ស្កុតឡែន]] ដែល​ដាក់ចេញ​នូវ​ព្រឹត្តិការណ៍រួបរួម​ឆ្នាំ​១៧០៧​។ ជិត​មួយ​សតវត្ស​ក្រោយមក​ទៀត [[រាជាណាចក្រអៀរឡង់]] (Kingdom of Ireland) ដែល​ធ្លាក់​ក្រោម​ការគ្រប់គ្រង​របស់​[[អង់គ្លេស]]​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៥៤១ និង ១៦៩១ បាន​រួម​ជាមួយ​[[រាជាណាចក្រសហភាពអង់គ្លេស]] បង្កើត​ជា '''សហរាជាណាចក្រនៃ​សហភាពអង់គ្លេស និង អៀរឡង់''' ({{lang-en|United Kingdom of Great Britain and Ireland}}) ដែល​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍រួបរួម​ឆ្នាំ​១៨០០​។ ទោះជា [[អង់គ្លេស]] និង [[ស្កុតឡែន]] បាន​បែងចែក​រដ្ឋ​គ្នា​រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៧០៧ ក៏ដោយ ពួកគេ​មាន​សហភាព​រួមគ្នា​មួយ តាំងតែពី​ការ​មាន​រាជបល្ល័ង្ក​រួមគ្នា​មួយ​នៅ​ឆ្នាំ​១៦០៣ នៅពេលដែល​ព្រះមហាក្សត្រ [[ជេមស៍ទី៦]] (James VI) របស់​[[ស្កុតឡែន]] បាន​ទទួលមរតក​ពី​[[រាជាណាចក្រអង់គ្លេស]] និង​[[អៀរឡង់]] ហើយ​បាន​ផ្លាស់​ព្រះរាជវាំង​របស់​ទ្រង់​ពី​ទីក្រុង "[[អេឌីនប័រ]]" ទៅ ទីក្រុង "[[ឡុងដ៍]]" ។ នៅ​សតវត្ស​ដំបូង​របស់ខ្លួន សហរាជាណាចក្រ បាន​ដើរតួ​យ៉ាង​សំខាន់ ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​គំនិត​បែប​បស្ចិមលោក នៃ​[[ប្រព័ន្ធសភានិយម]] ដែល​បាន​រួម​វិភាគទាន​យ៉ាង​សំខាន់​ចំពោះ វិស័យ​[[អក្សរសាស្ត្រ]] [[សិល្បៈ]] និង [[វិទ្យាសាស្ត្រ]] ។ សហរាជាណាចក្រ ជា​អ្នកដឹកនាំ​[[បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម]] ដែល​បាន​ប្រែក្លាយ​ប្រទេស​ឲ្យ​រីកចម្រើន និង បង្កើត​នូវ "[[ចក្រភពអង់គ្លេស]]" ឡើង​។ ក្នុង​សម័យកាល​នោះ សហរាជាណាចក្រ ក៏ដូចជា​មហាអំណាច​ផ្សេងទៀត​ដែរ​មាន​ជាប់​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ការស្វែងរក​ទឹកដី​អាណានិគម​។ ក្រោយពី​ជ័យជម្នះ​លើ "[[ណាប៉ូលេអុង]]" ក្នុង​[[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអុង]] សហរាជាណាចក្រ​បាន​ក្លាយទៅជា​មហាអំណាច​នាវាចរ​ធំបំផុត នៃ​សតវត្ស​ទី១៩ ហើយ​នៅតែ​រក្សា​បាន​ឧត្ដមភាព​ខ្លាំងក្លា​រហូតដល់​ពាក់កណ្ដាល​សតវត្ស​ទី២០​។ [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] បាន​រីកធំ​ដល់​កម្រិត​កំពូល​របស់ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២១ ដោយ​បាន​ទាញយក​ផល​ចំណេញ​ពី "[[សង្គមប្រជាជាតិ]]" (League of Nation) តាមរយៈ​ការបង្កើត "[[ម៉ែនដែត]]" លើ​ទឹកដី​អាណានិគម​[[ចក្រភពអាល្លឺម៉ង់]] និង [[ចក្រភពអូតូម៉ង់|អូតូម៉ង់]] នៅ​ក្រោយ​[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]]​។ ភាពតានតឹង​ដែល​រ៉ាំរ៉ៃ​អូស​បន្លាយ​ជា​យូរ​មកហើយ​នៅ​[[អៀរឡង់]] បាន​ធ្វើឲ្យ​មាន​ការបែងចែក​កោះ​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩២០ ដែល​បាន​បង្កើត​ឡើង​នូវ​រដ្ឋឯករាជ្យ​សម្រាប់ "[[រដ្ឋអៀរឡង់សេរី]]" នៅ​ឆ្នាំ​១៩២០ ហើយ​[[អៀរឡង់ខាងជើង]]​នៅតែ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​សហរាជាណាចក្រ។ ជា​លទ្ធផល នា​ឆ្នាំ​១៩២៧ ឈ្មោះ​ផ្លូវការ​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ត្រូវ​បាន​ប្ដូរ​មក​ដូច​សព្វថ្ងៃ​គឺ​៖ "សហរាជាណាចក្រនៃ​សហភាពអង់គ្លេស និង អៀរឡង់ខាងជើង" ។ ក្នុងកំលុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩២០ បណ្ដាញ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ​ដ៏​ធំ​ទី១​របស់​[[ពិភពលោក]] ឈ្មោះ [[BBC]] ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​។ សហរាជាណាចក្រ ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដ៏​សំខាន់​មួយ ដែល​បាន​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​នឹង​ពួកណាស៊ីអាល្លឺម៉ង់ ក្នុង​[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] និង បាន​ជួយ​រៀបចំ​គម្រោង​ក្រោយ​សង្គ្រាមលោក​។ [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] បាន​ធ្វើឲ្យ​ខូចខាត​ដល់​វិស័យ​ហិរញ្ញវត្ថុ​រាជាណាចក្រ​ជា​ដំណំ​។ [[ផែនការម៉ារសាល់]] និង ប្រាក់កម្ចី​យ៉ាងច្រើន​ពី​[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង [[កាណាដា]] បាន​ជួយ​ឲ្យ​សហរាជាណាចក្រ ស្ដារ​ឡើងវិញ​នូវ​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ​ផ្លូវថ្នល់​។ នា​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ក្រោយ​សង្គ្រាម គេ​ឃើញ​មាន​ការបង្កើត "[[រដ្ឋសុខុមាលភាព]]" (Welfare Sate) ដោយ​រួមមាន​ក្នុង​ចំណោម​សេវា​សុខភាព​សាធារណៈ​ដ៏​ទូលំទូលាយ និង ដំបូងបង្អស់​នៅលើ​ពិភពលោក នៅខណៈដែល ការទាមទារ​ឲ្យ​ស្ដារ​សេដ្ឋកិច្ច​ឡើងវិញ ដែល​ផ្ដល់​ដល់​ប្រជាជន​មកពី​គ្រប់​ទិសទី​នៃ​[[ប្រជាជាតិកុំមុនវាល]] ធ្វើឲ្យ​មាន​ជនភៀសខ្លួន​ពហុជាតិសាសន៍​ចូលមក​រាជាណាចក្ររួម​។ បើទោះជា ក្រោយ​[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] បាន​កម្រិត​តួនាទី​នយោបាយ​សហរាជាណាចក្រ ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​ដោយ "[[វិបត្តិព្រែកជីកស៊ុយអេ]] " ក៏ដោយ តាមរយៈ​ការ​សាយភាយ​ជា​អន្តរជាតិ​នៃ​[[ភាសាអង់គ្លេស]] មានន័យ​ថា សហរាជាណាចក្របាន​បន្ត​ឥទ្ធិពល​នៃ [[អក្សរសាស្ត្រ]] និង [[វប្បធម៌]]​របស់ខ្លួន ខណៈ​ចាប់ពី​ទសវត្ស​ឆ្នាំ​១៩៦០​មក វប្បធម៌​ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយ​របស់ខ្លួន ក៏​បាន​សាយភាយ​ទៅ​បរទេស​ផងដែរ​។ សហរាជាណាចក្រ គឺជា​សមាជិក​ស្ថាបនិក​មួយ​ក្នុងចំណោម​សមាជិក​ស្ថាបនិក​ទាំង១២ ដែល​បាន​បង្កើត​សហភាពអឺរ៉ុប តាមរយៈ​[[សន្ធិសញ្ញាម៉ាទ្រិក]] នា​ឆ្នាំ​១៩៩២​។ ដំបូងឡើយ សហរាជាណាចក្រ គឺជា​សមាជិក​នាំមុខ​មួយ​នៃ "[[សហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចអឺរ៉ុប]]" (EEC) ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៧៣​មក​។ នៅ​ចុង​សតវត្ស​ទី២០ គេ​ឃើញ​មាន​បំលាស់ប្ដូរ​យ៉ាង​សំខាន់​ចំពោះ​ការគ្រប់គ្រង​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ដោយ​មាន​ការបង្កើត​នូវ​ការផ្ទេរ​ការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋបាល​ថ្នាក់ជាតិ ឲ្យទៅ​[[អៀរឡង់ខាងជើង]] [[ស្កុតឡែន]] និង [[វ៉ែល]]​។ == រដ្ឋាភិបាល និង នយោបាយ == {{Main|នយោបាយនៅសហរាជាណាចក្រ}} សហរាជាណាចក្រ គឺ​ប្រទេស​[[រាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] ដែល​មាន​ព្រះមហាក្សត្រី [[អេលីហ្សាបែតទី២]] ជា​ព្រះប្រមុខរដ្ឋ​នៃ​សហរាជាណាចក្រ ក៏ដូចជា​[[អាណាចក្រកុំមុនវាល]]​១៤​ផ្សេងទៀត​។ ស្ថាប័ន​រាជបល្ល័ង្ក​សហរាជាណាចក្រ មាន​អំណាច​លើ​ក្សត្របុរី​ចំណុះ​នៃ Isle of Man, Bailiwicks of Jersey, និង Guernsey ដែល​ពុំ​មែន​ជា​ផ្នែក​នៃ​សហរាជាណាចក្រ​ទេ ថ្វីបើ​រាជរដ្ឋាភិបាល​នៃ​សហរាជាណាចក្រ គ្រប់គ្រង​លើ​កិច្ចការ​ការបរទេស និង ការពារជាតិ ហើយ​រដ្ឋសភា​សហរាជាណាចក្រ មាន​អំណាច​អនុម័ត​ជំនួស​ពួកគេ​ក៏ដោយ​។ == ទំនាក់ទំនង​ការបរទេស និង យោធា == សហរាជាណាចក្រ គឺជា​សមាជិកអចិន្ត្រៃយ៍ នៃ​[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​អង្គការសហប្រជាជាតិ]], ជា​សមាជិក [[G8]], [[អង្គការណាតូ]] និង [[សហភាពអឺរ៉ុប]]​។ សហរាជាណាចក្រ មាន​ទំនាក់ទំនង​ពិសេស​ជាមួយ​[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]​។ ក្រៅពី​[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង [[អឺរ៉ុប]] សម្ព័ន្ធមិត្ត​ជិតស្និទ្ធ​របស់​សហរាជាណាចក្រ​រួមមាន [[ប្រជាជាតិកុំមុនវាល]] និង បណ្ដា​[[ប្រទេសនិយាយភាសាអង់គ្លេស]]​ដទៃទៀត​។ == សេដ្ឋកិច្ច == សេដ្ឋកិច្ច​នៃ​សហរាជាណាចក្រ គឺ​ត្រូវ​បាន​បូកបញ្ចូល​ទាំង សេដ្ឋកិច្ច​របស់ [[អង់គ្លេស]] [[ស្កុតឡែន]] [[វ៉ែល]] និង [[អៀរឡង់ខាងជើង]]​។ ដោយ​ផ្អែក​តាម​អត្រាប្ដូរប្រាក់​នៅលើ​ទីផ្សារ បច្ចុប្បន្ន​សហរាជាណាចក្រ គឺជា​មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​ទី៥ លើ​[[ពិភពលោក]] និង ទី២ នៅ​[[អឺរ៉ុប]] បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​[[អាល្លឺម៉ង់]]​។ [[បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្ម]] បាន​ចាប់ផ្ដើម​នៅ​សហរាជាណាចក្រ ជាមួយ​ការប្រមូលផ្ដុំ​ជាចម្បង​ទៅលើ​ឧស្សាហកម្ម​ធុន​ធ្ងន់​ដូចជា ផលិតផល​សំណង់នាវា [[ធ្យូងថ្ម]] [[ដែកថែប]] និង [[វាយនភណ្ឌ]]​។ [[ចក្រភពអង់គ្លេស]] បាន​បើក​ទីផ្សារ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស សម្រាប់​ផលិតផល​អង់គ្លេស ដែល​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​សហរាជាណាចក្រ ធ្វើការ​គ្រប់គ្រង​លើ​ទីផ្សារ​អន្តរជាតិ នា​សតវត្ស​ទី១៩​។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សហរាជាណាចក្រ​ក៏ដូចជា​ប្រទេសឧស្សាហកម្ម​ដទៃ​ទៀត​ដែរ បាន​ជួប​នឹង​ឱនភាព​សេដ្ឋកិច្ច​បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាមលោក​ទាំងពីរ​។ សហរាជាណាចក្រ បាន​បាត់បង់​អត្ថប្រយោជន៍​ប្រកួតប្រជែង និង ឱនភាព​ឧស្សាហកម្ម​ជាខ្លាំង​ពេញ​សតវត្ស​ទី២០​។ វិស័យ​ផលិតកម្ម នៅតែ​ជា​កត្តា​ដ៏​សំខាន់​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​សហរាជាណាចក្រ ប៉ុន្តែ​មាន​តែ ១ ភាគ ៦ នៃ​ផលិតផល​នាំចេញ​សរុប​នា​ឆ្នាំ​២០០៣​ប៉ុណ្ណោះ​។ == មើលផងដែរ == *[[ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃសហរាជាណាចក្រ]] ==កំណត់សម្គាល់== {{reflist|group=note}} ==ឯកសារយោង== {{reflist|colwidth=30em}} ==តំណភ្ជាប់ក្រៅ== {{Sister project links|n=Category:United Kingdom|voy=United Kingdom|d=Q145}} ; រដ្ឋាភិបាល * [http://www.gov.uk/ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់រដ្ឋាភិបាននៃសហរាជាណាចក្រ] * [http://www.royal.gov.uk/ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រ] * [https://web.archive.org/web/20131210042804/http://ons.gov.uk/ons/index.html របាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំនៃសហរាជាណាចក្រ] ស្ថិតិ * [http://www.number10.gov.uk/ គេហទំព័រផ្លូវការរបស់ការិយាល័យនាយករដ្ឋមន្រ្តី] ; ព័ត៌មានទូទៅ * [https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18023389 United Kingdom] from the [[BBC News]] * {{CIA World Factbook link|uk|United Kingdom}} * [https://web.archive.org/web/20090406224510/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/british.htm United Kingdom] from ''UCB Libraries GovPubs'' * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/615557/United-Kingdom United Kingdom] ''Encyclopædia Britannica'' entry * {{wikiatlas|United Kingdom}} * {{osmrelation-inline|62149}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GB Key Development Forecasts for the United Kingdom] from [[International Futures]] ; ការធ្វើដំណើរ * [http://www.visitbritain.com/en/EN/ មគ្គុទេសទេសចរណ៍ទៅប្រឺតាញ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210213081243/https://www.visitbritain.com/gb/en |date=2021-02-13 }} <!-- Please discuss links on the talk page before adding them to this list – remember to read the WP:EL guideline.--> {{Navboxes | list = {{United Kingdom constituents and affiliations}} {{British Isles}} {{Sovereign states of Europe}} {{Commonwealth realms}} {{English official language clickable map}} {{European Economic Area (EEA)}} {{The Commonwealth}} }} {{Authority control}} {{coord|55|N|3|W|display=title|scale:10000000}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សហរាជាណាចក្រ| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:កោះប្រឺតាញ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមប្រាំពីរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រជាជាតិក្រុមម្ភៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសកោះ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុបខាងជើង]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកអង្គការណាតូ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃសមាគមប្រជាជាតិនៃសហធនរដ្ឋ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាអឺរ៉ុប]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសតំបន់អឺរ៉ុបខាងលិច]] na26ptxkikhmhh7m0y9u1slzqzkwpq5 0 12430 341252 176341 2026-09-28T03:47:11Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341252 wikitext text/x-wiki '''សាលារៀនសាធារណៈនៃ​ទី[[ក្រុងស៊ីអាថឹល]]''' ('''Seattle Public Schools''') គឺ​ជា​បណ្តា​​សាលារៀន​រដ្ឋ​មួយ​ចំនួន​ ​នៅ​ក្នុង​​ទីក្រុង [[ស៊ីអាថឹល]] រដ្ឋ[[វ៉ាស៊ីងតោន]] នៃ​[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ។ ទីបញ្ជាការ​ធំ​របស់​សាលារៀន​សាធារណៈ​នៃ​ទីក្រុង​ស៊ីអាថឹល ស្ថិតនៅ'''មជ្ឈមណ្ឌល សំរាប់ឧត្ដមភាពវិស័យអប់រំ '''ចនស្ទែនហ្វដ''' ។ ==តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ== {{Commons cat|Seattle Public Schools}} * [http://www.seattleschools.org/ សាលារៀនសាធារណៈនៃ​ទីក្រុង​ស៊ីអាថឹល] {{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20080310231909/http://www.seattleschools.org/area/bfc-loc/localized-forms.dxml?listpath=/cambodian/ សាលារៀនសាធារណៈនៃ​ទីក្រុង​ស៊ីអាថឹល] (Archive) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ខណ្ឌរដ្ឋបាលសាលារៀននៅសហរដ្ឋ]] 3qq7zjiby8fco7zowu9tiohtlvnymv2 0 12711 341163 334074 2026-09-27T13:43:52Z SMunyroth1 53178 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 341163 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political party | name = '''គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ''' | native_name = {{noitalics|{{nobold|{{lang|en|League for Democracy Party}}}}}} | native_name_lang = en|League for Democracy Party | បាវចនា = រួមគិត រួមធ្វើ រួមទទួលខុសត្រូវ | colorcode = #3BB9FF |អ្នកដឹកនាំ= [[លោកពូ ខឹម វាសនា | Khem Veasna]] |អនុប្រធាន= [[សន បូផង់ | Sorn Bophang]] |អគ្គលេខាធិការ = [[ចិន ថុន | Chen Thon]] |បង្កើតឡើង = ថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៦ |មនោគមវិជ្ជា = [[ធម្មាធិបតេយ្យ]] [[ប្រជាធិបតេយ្យ]] [[សេរីនិយម]] |ទីស្នាក់ការកណ្ដាល = ផ្ទះលេខ១០៨ ផ្លូវ៣១៥ [[សង្កាត់បឹងកក់ទី២]] [[ខណ្ឌទួលគោក]] [[រាជធានីភ្នំពេញ]] [https://goo.gl/maps/5BGFJZJLZ7VfeHmv5|ផែនទី] |seats1_title = [[រដ្ឋសភា]] |seats1 = {{Infobox political party/seats|0|125|hex=blue}} |seats2_title = [[ព្រឹទ្ធសភា]] |seats2 = {{Infobox political party/seats|0|62|hex=blue}} |គេហទំព័រ = [http://www.camldp.org www.camldp.org] |}} '''គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ''' (អង់គ្លេស៖ League for Democracy Party ហៅកាត់ថា​ '''LDP''' ប្រមុខ៖ លោក [[ខឹម វាសនា]]) គឺជាចលនានយោបាយមួយ​ដែលកើតពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់[[សិទ្ធ|សិទ្ធិ]] ហើយមានលក្ខណៈភ្លឺស្វាង ក្នុងការធ្វើអោយបានសម្រេចនូវសុបិនរួមរបស់ពួកគេគឺ "'''មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់"''' ដោយកណ្តាប់ដៃរបស់ពួកគេ ដែលត្រូវធ្វើឱ្យ​បានសម្រេចឡើងដោយ[[យន្តការ៨ចំណុច]]។ ដើម្បីឈានទៅដាក់ឱ្យ​បាននូវយន្តការ៨ចំណុច គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តើមចេញពីការផ្លាស់ប្តូរផ្នត់គំនិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទៅលើគោលធំៗបីគឺ ៖ '''១.''' ការយល់ដឹងអំពី[[ប្រជាធិបតេយ្យ]] '''២.''' កិច្ចបដិបត្តិព្រះធម៌ '''៣.''' សីលធម៌សង្គម ឬ​ទស្សនវិជ្ជា​ជីវិត។<ref>http://www.phnompenhpost.com/index.php/2008071120238/National-news/Party-profiles-An-election-rundown.html</ref> ===គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យមានអត្តសញ្ញណចំនួន ៤ គឺ៖=== '''១. គោលដៅ ៖''' សុបិនរួមរបស់ពួកយើងគឺ '''មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់''' ដែលត្រូវធ្វើអោយស្តែងឡើង ដោយ[[យន្តការ៨ចំណុច]]។ '''២. ចំណុចចាប់ផ្តើម ៖''' អ្វីៗទាំងអស់ត្រូវផ្តើមចេញពីការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ '''៣. ឥរិយាបទនយាបាយ ៖''' សុទ្ធចរិតភាពជាបាតគ្រឹះដែលជាអត្តចរិកផង ដែលជាខ្លឹមសារពិតប្រាកដរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ។ '''៤. ធនធានមនុស្ស ៖''' គុណសម្បត្តិរបស់បេះដូង និងគុណសម្បត្តិខួរក្បាល ជាលក្ខណមិនអាចខ្វះបានរបស់ចលនាស្នូល។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/libraries/Keynote_of_LDP_President_First_Ordinary_Congress_06-11-2011_Khmer.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=13 សីហា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813020924/http://camldp.org/libraries/Keynote_of_LDP_President_First_Ordinary_Congress_06-11-2011_Khmer.pdf |url-status=dead }}</ref> ==គោលនយោបាយ== គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យមានគោលបំណងចង់ឲ្យរាស្ត្រមានអំណាចតាមរូបមន្ត: (បន្ថយអំណាចរដ្ឋ = រាស្ត្រមានអំណាច) ។ ក្នុងនោះរួមមានយន្តទាំង៨ជាគោលនយោបាយស្នូល ។ ===យន្តការ៨ចំណុច=== ការកំណត់ត្រឹមពីរអាណត្តិនេះ គឺជៀសវាងកុំឲ្យនាយករដ្ឋមន្រ្តី មានឱកាសបង្កើតជាបណ្តាញខ្សែរយៈ គ្រួសារ បក្សពួកក្នុងគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋពង្រឹងអំណាចរហូតដល់បង្កើតជា របបផ្តាច់ការ បក្សពួកក្រុមគ្រួសារនិយម បំផ្លាញដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជាជន។ '''២. មិនអនុញ្ញាតឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីបង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង''' ការ បង្កើតក្រុមអង្គរក្សដោយខ្លួនឯង ស្មើនឹងការបង្កើតក្រុមប្រដាប់អាវុធមួយអាចជាលទ្ធភាពយកទៅ បំរើមហិច្ឆិតាអ្នកគ្រប់គ្រង ធ្វើការគៀបសង្កត់ ឬគំរាមកំហែងដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីរក្សា និងបន្តក្រាញក្នុងអំណាចរបស់ខ្លួន។ '''៣. ត្រូវរៀបចំគេហដ្ឋានឱ្យនាយករដ្ឋមន្ដ្រីរស់នៅដែលផ្ដល់ដោយរដ្ឋ''' គឺជាវិធានការ ជួយដល់ការការពារសន្តិសុខ និងទំនុកបំរុងជីវភាពគ្រួសារនាយករដ្ឋមន្រ្តី ប្រកបដោយ សុខុមាលភាព និងសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ បង្កលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការបំពេញការងារ ទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ បំរើ ប្រទេសជាតិ ហើយក៏ជាការផ្តល់ មុខមាត់ដល់ប្រទេសជាតិផងដែរ។[[File:Khem_Veasna_003.jpg|thumb|Khem Veasna 003]] '''៤. ត្រូវបង្កើត[[តុលាការរដ្ឋបាល]]''' ដើម្បីបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ពលរដ្ឋ ប្តឹងចំពោះទង្វើមិនសមស្រប ឬរំលោភរបស់មន្រ្តីរាជការ ក្នុងការបំពេញការងារ ឬពលរដ្ឋអាចប្តឹងឲ្យស្ថាប័ននេះពិនិត្យលើភាពមិនស្របច្បាប់ នៃលិខិតស្នាម ឬសេចក្តីសម្រេច ផ្សេងៗចេញដោយអង្គភាពរដ្ឋបាលសាធារណៈគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ។ '''៥. ត្រូវសុំការទុកចិត្ដពីសភាសម្រាប់តួនាទីភារកិច្ច និងឋានន្ដរសក្ដិចាប់ពីថ្នាក់[[ឧត្ដមសេនីយ៍]] [[យោធា]] និង[[នគរបាល]]''' វិធានការនេះ គឺដើម្បីឲ្យសភាជាតំណាងរបស់ពលរដ្ឋ អាចមានឥទ្ធិពលខ្លះទៅលើនាយទាហាន និង នាយនគរបាលជាន់ខ្ពស់ ដែលជាអ្នកបញ្ជាលើកងកំលាំងប្រដាប់អាវុធ រក្សាបូរណភាពទឹកដី និងសន្តិសុខ ស្ថេរភាពសង្គម ហើយក៏អាចជួយទប់ស្កាត់ ការប្រើប្រាស់កងកំលាំងប្រដាប់ អាវុធជាឧបករណ៍ផ្តាច់ការរបស់មេគណបក្សកាន់អំណាចផងដែរ។[[File:Khem_Veasna_01.jpg|thumb|Khem Veasna 01]] '''៦. អព្យាក្រឹត្យ[[មន្ដ្រីរាជការ]]''' ការដាក់ឲ្យអនុវត្តចំណុចនេះ គឺដើម្បីធានាការចាត់តាំងបែងចែកការងារដល់មន្រ្តីរាជការចំជំ នាញ ស្របតាមសមត្ថភាព បទពិសោធន៍ការងារ និងផ្តល់នូវសេចក្តីថ្លៃថ្នូរដល់មន្ត្រីរាជការដែលជាភ្នាក់ងារ របស់រដ្ឋ ។ ដូច្នេះ មន្ត្រីរាជការត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់មិនលំអៀង។ ចៀសវាងការប្រើប្រាស់មន្ត្រីរាជការជាឧបករណ៍ឃោសនបំរើប្រយោជន៍ គណបក្ស។ '''៧. បោះឆ្នោតដោយផ្ទាល់ជ្រើសរើស និងទំលាក់តំណាងគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ដោយប្រជាពលរដ្ឋ(ថ្នាក់[[ឃុំ]]/[[សង្កាត់]] [[ស្រុក]]/[[ខណ្ឌ]] និង[[ខេត្ដ]]/[[ក្រុង]])''' គឺជាវិធានការ ធ្វើឲ្យតំណាងពលរដ្ឋគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ ទទួលខុសត្រូវផ្ទាល់ ចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាម្ចាស់ អំណាច ហើយក៏ជួយកាត់ផ្តាច់ខ្សែរយៈបក្សពួក ពីថ្នាក់ជាតិ ដល់មូលដ្ឋានដែលជាចំណុចផ្តើម នៃការកកើត នូវអំណាចផ្តាច់ការ ។ '''៨. ប្រើ[[ប្រព័ន្ធឯកត្ដនាម]]ជ្រើសរើស[[តំណាងរាស្ដ្រ]]''' ប្រព័ន្ធឯកត្តនាមនេះ បានកាត់បន្ថយយ៉ាងខ្លាំងនូវឥទ្ធិពលរបស់មេបក្សទៅលើអ្នកតំណាង រាស្រ្ត។ ឥទ្ធិពលមេបក្សអាចធ្វើឲ្យតំណាងរាស្រ្ត បាត់ឯករាជ្យភាព ខ្វល់ខ្វាយតែផលប្រយោជន៍បក្សខ្លួន ជាជាងគិតគូរដល់ផលប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋដែលជាម្ចាស់ប្រទេស។ តំណាងរាស្រ្តមានឯករាជ្យ និងសេរីភាពគ្រប់គ្រាន់ ដោយគ្មានរងសម្ពាធពីជនមានឥទ្ធិពលណាម្នាក់នោះ តំណាងរាស្រ្តនោះអាចបំពេញការងារជួយកែតម្រង់រដ្ឋាភិបាល យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងរៀបចំធ្វើច្បាប់ណាដែលបំរើដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ និងផលប្រយោជន៍ប្រជាជនពិតៗ។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/threads/355/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=5 មករា 2014 |archivedate=8 កុម្ភៈ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140208115950/http://camldp.org/threads/355/ |url-status=dead }}</ref> * [http://www.camldp.org/Voices/others-sound/?title=8-Mechanisms_Wat.SelaCha-C.KnaSandai-D.BanteaySrey-S.Reap ស្តាប់ការបកស្រាយយន្តការនីមួយៗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140212175902/http://www.camldp.org/Voices/others-sound/?title=8-Mechanisms_Wat.SelaCha-C.KnaSandai-D.BanteaySrey-S.Reap |date=12 កុម្ភៈ 2014 }} ==ប្រវត្តិ​សង្ខេប== '''គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​''' ត្រូវ​បាន​​ផ្តួច​ផ្តើម​បង្កើត​ទ្បើង​នៅ​ថ្ងៃ​​១៥ ខែ​កក្កដា​ ឆ្នាំ​ ២០០៥​ ដោយ​ពលរដ្ឋ​មួយ​ក្រុម​តូច​ ដែល​មាន​ចិត្ត​គំនិត​ និង​ទស្សនៈ​ប្រ​ហាក់​ប្រហែល​ គ្នា​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​ខ្មែរ​។ ក្រុម​ស្ថាប​និក​នេះ​ បាន​បំពេញ​បែប​បទ​បង្កើត ​គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​ទ្បើង​ ស្រប​តាម​ច្បាប់​ស្តី​ពី ​គណ​បក្ស​នយោ​បាយ​ ហើយ​ក៏​បាន​ទទួល​ស្គាល់​ចុះ​បញ្ជី​ជា​ផ្លូវ​ការ​តាម​ប្រ​កាស​ក្រ​សួង​មហា​ ផ្ទៃ ​លេខ​៧៩២​ប្រ.ក​ ចុះ​ថ្ងៃទី​២៦​ ខែ​មិថុនា​ ឆ្នាំ​២០០៦​។ គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជាធិប​តេយ្យ​​ យើង​បាន​បង្កើត​ទ្បើង​ ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​មួយ ​ដ៏​លំបាក​ បំផុត​ដោយ​សារ​ខ្វះ​ខាត​ទាំង​ធនធាន​មនុស្ស​ដែល​ហ៊ាន​ប្រ​ឈម​រាល់​គំនិត​ ត្រួត​ត្រា អាត្មា និយម តែ​មាន​ឥទ្ធិពល​ នៅ​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​ និង​ ខ្សត់​ខ្សោយ​ប្រ​ភព​ថវិកា​ ព្រម​ជា​មួយ​នេះ ​នៅ​មាន​ការ​ឃោស​នា​មួល​បង្កាច់​ ពី​អ្នក​នយោ​បាយ​មួយ​ក្រុម​ដ៏​ល្បី​ ដែល​គេ​ប្រ​សិទ្ធ​នាម ខ្លួន​គេ​ថា​ ជា​អ្នក​ប្រ​ជា​ធិបតេយ្យ ដោយ​ចោទ​យើង​ថា ជា​ក្រុម​លក់​ខ្លួន​ជា​គណបក្ស​ អាយ៉ង​។ ក៏​ប៉ុន្តែ​ឧបសគ្គ​ទាំង​នេះ ពុំ​អាច​វាយ​បំបាក់ ឬ​ក៏​រា​រាំង​នូវ​ការ​ប្តេជ្ញា​ចិត្ត​ដ៏​មុះ​មុត របស់​ពួក​យើង​បាន​ទ្បើយ​ ព្រោះ​យើង​មាន​លក្ខណៈ​សម្បត្តិ​ពិសេស ដែល​អ្នក​ទាំង​នោះ គ្មាន​គឺ ភាព​សុចរិត​​បេះ​ដូង​បរិសុទ្ធ​ ចង់​ជួយ​ពលរដ្ឋ​របស់​យើង​ពិត​ប្រាកដ និង​មាន​ ទស្សនៈ​ច្បាស់​លាស់​ក្នុងការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​​ជាតិ​ ដែល​អ្នក​នយោ​បាយ​ទាំង​នោះ ពុំ​បាន​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់ ឬ​ក៏​យល់​មិន​ដល់​។ យើង​បាន​កំណត់​យ៉ាង​ច្បាស់ នូវ​ប្រ​ភព​បញ្ហា ទាំង​អស់​ក្នុង​សង្គម​ជាតិ​ខ្មែរ តាំង​ពី​ដើម រៀង​ៗ​មក​គឺ​ អំ​ណាច​​ប្រ​មូល​ផ្តុំ​ ជា ​មូល​​ហេតុ​ ធ្វើ​ឲ្យ​បាត់​តុល្យ​ភាព​អំណាច​រវាង​អ្នក​កាន់​អំណាច​ និង​ប្រ​ជា​ពល​រដ្ឋ​ ដែល​ជា​ម្ចាស់​ប្រទេស​ ម្ចាស់​អំណាច​ នាំ​​ឲ្យ​អ្នក​កាន់​អំណាច​គ្រប់​ ជំនាន់​ប្រើ​អំណាច​ដោយ​រំលោភ​គ្មាន​កោត​ក្រែង​ គ្មាន​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​ ហើយ​ក៏​ជា​ហេតុ​មួយ​ធ្វើ​អោយ​ពលរដ្ឋ​យើង​អស​កម្ម​ផង​ដែរ​។ ចំណែក ​ពលរដ្ឋ​ជា​ម្ចាស់​អំណាច​ ពុំ​មាន​លទ្ធ​ភាព​ប្រើ​សិទ្ធិ​របស់​ខ្លួន​ ឲ្យ​បាន​ទាន់​ពេល​វេលា​ ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​មិន​អោយ​ អ្នក​កាន់​អំណាច​ នាំ​ប្រ​ទេស​ជាតិ​ធ្លាក់​ក្នុង​ភាព​មហន្ត​រាយ​ ដូច​ ដែល​ប្រ​វត្តិ​សាស្ត្រ​ បាន​បង្ហាញ​យើង​គ្រប់ៗ​គ្នា រួច​មក​ហើយ។​ ពលរដ្ឋ​យើង​ត្រូវ​បាន​ អ្នក​នយោ​បាយ​បំពុល​ដោយ​ប្រើ​គ្រប់​​មធ្យោ​បាយ​លែង ឲ្យ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ពី​រឿង​នយោ​បាយ ប្រ​ទេស​ជាតិ​ ឬ​ក៏​ត្រូវ​បាន​អ្នក​នយោ​បាយ​បោក​បញ្ឆោត​ ឲ្យ​ធ្លាក់​ខ្លួន​​ចូល​បំរើ​នយោ​បាយ​ ទាំង​ងងឹត​ងងល់​។ ដើម្បី ​លុប​បំបាត់​នូវ​ប្រ​ព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​ប្រើ​អំណាច​ប្រ​មូល​ផ្តុំ ​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​មនុស្ស​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​អាច​រួច​ផុត​ពី​ប្រ​ព័ន្ធ​ច្បាប់​ ឬ​នៅ​លើ​ច្បាប់​ ដើម្បី​ឲ្យ​អ្នក​នយោ​បាយ​ងាក​មក​រក​ផ្លូវ​សុចរិត​ មិន​ប្រើ​នយោ​បាយ​ប្រ​ជា​ភិថុត​ និង​ ទទួល​ខុស​ត្រូវ​រាល់​សកម្ម​ភាព​របស់​ខ្លួន​ចំពោះ​មុខ ប្រ​ជាពល​រដ្ឋ​ដោយ​ផ្ទាល់​គណ​បក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រ​ជា​ធិប​តេយ្យ​បាន​ដាក់​ចេញ​នូវ​យន្ត​ការ​៨​ចំណុច​ និង​ធ្វើ​ការ​ ពន្យល់​បក​ស្រាយ​ ឲ្យ​ពលរដ្ឋ​យល់​ដឹង​អត្ថ​ប្រ​យោជន៏​នៃ​ចំណុច​នីមួយៗ​នៃ​យន្ត​ការ​នេះ​ដើម្បី​ សំរេច​ចិត្ត​ចូល​រួម​ក្នុង​ចលនា​មួយ​នេះ​ ដោយ​យល់​ដឹង ​និង​ស្គាល់​ពី​ គោល​ដៅ​ច្បាស់​លាស់​។ ​គោល​ដៅ​យើង​នៅ​ឆ្ងាយ ​តែ​ជា​គោល​ដៅ​ដែល​យើង​អាច​ទៅ​ដល់​។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/threads/456/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=5 មករា 2014 |archivedate=8 កុម្ភៈ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140208050954/http://camldp.org/threads/456/ |url-status=dead }}</ref> ===ទស្សនៈនយោបាយ=== *ការងារថ្លៃថ្នូរគឺជាការងាររកប្រយោជន៍ដល់អ្នកដទៃ។ *ការងារថ្លៃថ្នូរគឺជាការងារប្រាសចាកអត្មានិយម។ *បញ្ហាធំបំផុតនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាគឺភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់ប្រជាជន។ *អំណាចប្រមូលផ្តំគឺជានយោបាយជីកកប់ខ្លួនឯង។ *នៅលើលោកនេះ ឲ្យតែចង់បោកប្រាស់ មិនខ្វះមនុស្ស ដែលអាចបោកប្រាស់បានទេ។ *នៅលើលោកនេះ ធម៌ទាំងអស់កើតមិនដាច់ពីគ្នា។ *គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាបក្សរបស់ប្រជាពលរដ្ន។ ដូចនេះការចូលរួមរបស់របស់ប្រជាពលរដ្ឋដូចជាបង់ប្រាក់ គឺជាការចាំបាច់ដើម្បីសម្រេចគោលដៅរបស់ខ្លួន។ *សត្រូវនៃភាពល្អប្រសើរ មិនមែនភាពអាក្រក់ទេ ប៉ុន្តែសត្រូវពិតប្រាកដ នៃភាពល្អប្រសើរគឺភាពល្អ។ *ធ្វើនយោបាយ ដោយប្រើបេះដូងបរិសុទ្ធ។ *ផ្តល់ឳកាសដល់កូនខ្មែរ ដែលមានសមត្ថភាព ដើម្បី បញ្ចេញសមត្ថភាពដឹកនាំប្រទេស។ *រៀបចំប្រព័ន្ធដឹកនាំ ឲ្យអ្នកដឹកនាំធ្វើជាកញ្ជះរបស់រាស្រ្ត។ *ទាំងអស់គ្នា ដើម្បីទាំងអស់គ្នា។ *ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាពលរដ្ឋទទួលខុសត្រូវលើវាសនាប្រទេសជាតិខ្លួនឯងក្នុងនាមជាម្ចាស់ អ្នកកាន់ការងារស្រុកទេស ទទួលខុសត្រូវវាសនាប្រទេសជាតិក្នុងនាមជាអ្នកតំណាង។ *បើសិនបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ មិនព្រមចូលរួមគិតគូរបញ្ហាប្រទេសជាតិដោយខ្លួនឯងទេ ហើយ បងប្អូននៅតែបណ្ដោយឱ្យគេគិតគូរ ជីវភាពបងប្អូននៅតែប៉ុណ្ណឹង សង្គមរបស់បងប្អូននៅតែប៉ុណ្ណឹង អយុត្តិធម៌នៅតែអ៊ីចឹង បរទេសនៅតែរំកិលចូលដីខ្មែរអ៊ីចឹង កូនយើងឈឺថ្កាត់នៅតែគ្មានពេទ្យ ព្យាបាលអ៊ីចឹង ពួកយើងនៅតែចែកជើងគ្នាទៅធ្វើកញ្ជះគេនៅស្រុកថៃអ៊ីចឹង។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/threads/9781/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=13 កញ្ញា 2020 |archivedate=30 កញ្ញា 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200930070702/http://www.camldp.org/threads/9781/ |url-status=dead }}</ref> ==ការចេញទៅឃោសនានយោបាយ គឺដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត== គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យតែងប្រកាសថា ការចេញទៅឃោសនានយោបាយ មិនមែនដើម្បីស្វែងរក សន្លឹកឆ្នោតទេ ប៉ុន្តែជាការស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត។ ចុះចាំបាច់បង្កើតគណបក្សនិងឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត ធ្វើអ្វី បើមិនចង់បានសន្លឹកឆ្នោត? ហើយហេតុអ្វីបានជាមានអ្នកបោះឆ្នោតឲ្យកាលពីឆ្នាំ២០០៨ និង ២០១២ នឹង ២០១៣? ===ការស្វែងរកសន្លឹកឆ្នោត=== អ្វីដែលអ្នកនយោបាយមុនធ្វើគឺធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែបានសន្លឹកឆ្នោតដូចជា ទិញសន្លឹកឆ្នោតក្រោមរូបភាពជា អំណោយ បំភាន់ បំភ័យ លាបពណ៍ អុជអាល ញុះញង់ កុហកបោកប្រាស់គ្រប់មធ្យោបាយតាមតែ អាចធ្វើបានទោះបីជាសកម្មភាពទាំងនោះទុច្ចរិតក៍គេនៅតែធ្វើដើម្បីសន្លឹកឆ្នោត។ គណបក្សមួយចំនួន បានបង្ខំឲ្យសមាជិក ឬ អ្នកស៊ីនុយពីបក្សរបស់គេស្បថថានឹងបោះឆ្នោតឲ្យបក្សរបស់គេ។ ជាក់ស្តែង កាលពីមុនពេលបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១២ គណបក្សសម រង្ស៊ីបានលាបពណ៍[[គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស]] ថាជាអាយ៉ងរបស់គណបក្សប្រជាជនដើម្បីកុំឲ្យប្រជាជនបោះឆ្នោតឲ្យបក្សសិទ្ធិមនុស្សហើយបោះឆ្នោតឲ្យ បក្សសមរង្ស៊ីវិញ។ នៅឆ្នាំ២០០៨ កម្មវិធីរាជានិយមដែលជាកម្មវិធីរបស់គណបក្សនរោត្តម រណឬទ្ធិ ក៍បានចោទប្រកាន់លោក [[គឹម សុខា|កឹម សុខា]] ប្រធានបក្សសិទ្ធិមនុស្សជាអាយ៉ងបក្សប្រជាជន។ នេះជាការ លាបពណ៍បក្សដទៃដើម្បីបានសន្លឹកឆ្នោត។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០១១ អជ្ញាធរបានរុះរ៉ើផ្ទះសម្បែង អ្នកបឹងកក់ នៅពេលនោះលោក សួង សុភ័ណដែលជាប្រធានយុវជនគណបក្សសម រង្ស៊ីបានឆ្លៀតឱកាស ចូលរួមញុះញង់ឲ្យយុវជនក្មេងៗនៅបឹងកក់គប់ដុំថ្មលើគ្រឿងចក្ររុះរ៉ើ និង ប៉ូលីស ហើយត្រូវបានប៉ូលីស វាយបែកក្បាលហូរឈាម( បើចង់ដឹងច្បាស់សូមមើលវិដេអូដែលថតនិងផ្សាយដោយវិទ្យុអាស៊ីសេរី ដែលបង្ហាញសកម្មភាពលោក សួង សុភ័ណ ឆ្កាដៃឆ្កាជើងស្រែកឲ្យក្មេងៗធ្វើសកម្មភាពប្រឆាំងប៉ូលីស)។ នេះជាការញុះញង់ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រជាជនស្អប់រដ្ឋាភិបាលនិងបោះឆ្នោតឲ្យបក្សប្រឆាំងវិញ។ ចំណែកបក្សកាន់អំណាចប្រើប្រាស់វិធីសាស្រ្តអុជអាលបំបែកបំបាក់បក្សប្រឆាំងទាំងពីរតាមរយៈការ បញ្ចេញសារសំឡេងនៃការសន្ទនារវាងលោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីនិងលោក កឹម សុខា។ បក្សកាន់អំនាច ចែកនុយក្រោមរូបភាពជាអំណោយដូចជា សារ៉ុង ក្រម៉ា ប៊ីចេង និង លុយជាដើមដើម្បីបានសន្លឹកឆ្នោត។ កំឡុងពេលបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរឆ្នាំ២០១៣នេះ ក្រុមការងារគណបក្សប្រជាជនបានស្វែងរកសន្លឹកឆ្នោត តាមរយៈការធ្វើពិធីងូតទឹកឲ្យចាស់ៗ ព្រោះចាស់ៗមួយចំនួនបានងាករេទៅគាំទ្របក្សប្រឆាំងដែលសន្យា ផ្តល់ប្រាក់ឧបត្ថម្ភដល់ចាស់ៗចាប់ពីអាយុ៦៥ឆ្នាំឡើងទៅ៤ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយខែ។ម៉្យាងវិញទៀតគេបំភាន់ ប្រជាជនដោយប្រៀបធៀបតួនាទីក្នុងការកសាង អភិវឌ្ឍន៍ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធផ្លូវថ្នល់ សាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ ប្រឡាយទឹកជាដើមរបស់រដ្ឋាភិបាល ជាមួយគណបក្សប្រឆាំងដែលមានតែតួនាទីឃ្លាំមើលការ អនុវត្តរបស់រដ្ឋាភិបាល។មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អនុប្រធានគណបក្សកាន់អំណាចថែមទាំងគំរាម ដកហូត យកមាស៊ីនបូមទឹកវិញ និងឈប់ធ្វើបុណ្យប្រសិនគណបក្សរបស់គាត់ចាញ់ឆ្នោត។ បក្សកាន់អំនាច តែងរំលឹកថ្ងៃ៧មករាដើម្បីឲ្យប្រជាជនសងគុណតាមរយៈសន្លឹកឆ្នោត។ ទស្សនៈវិទូចិន ខុង ជឺ បានលើកឡើងថា គុណដែលយើងធ្វើចំពោះអ្នកដទៃនឹងរលាយសាបសូន្យនៅពេលយើង ទាមទារឲ្យគេ សងគុណយើងវិញ។ នេះបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថាអ្នកនយោបាយមួយចំនួនខិតខំធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងប៉ុន្តែក្នុង គោលបំណងឲ្យប្រជាជនស្រឡាញ់ដើម្បីបានសន្លឹកឆ្នោតតែប៉ុណ្ណោះមិនមែនកើតឡើងដោយសារកាតព្វ កិច្ចឬ ក្តីអាណិតស្រឡាញ់ពិតប្រាកដចំពោះជនរួមជាតិឡើយ។នេះមានន័យថាអ្វីដែលគេធ្វើគឺដើម្បីប្តូរ យកសន្លឹកឆ្នោតដែលជាប្រយោជន៍អំណាចផ្ទាល់ខ្លួន។ ===ការស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត=== គណបក្សនយោបាយគឺជាមនុស្សមួយក្រុមដែលមានគំនិតទស្សនៈដូចគ្នា ឬ ស្រដៀងចំពោះអ្វីដែល រដ្ឋាភិបាលគួរធ្វើហើយរួមគ្នាបង្កើតជារចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំនិងធ្វើសកម្មភាពស្វែងរកការគាំទ្រគំនិតនោះពី មហាជនបន្ថែមទៀតដើម្បីឲ្យប្រជាជនចូលរូមនិងឈ្នះឆ្នោតដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលអាចអនុវត្តនូវគំនិតទាំងនោះ បាន។មនុស្សមួយក្រុមតូចមិនអាចឈ្នះឆ្នោតដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលបានឡើយ ទាល់តែស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត ឲ្យបានចាប់ពី៥០%+១ឡើងទៅ។ ក្នុងប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ ការស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត ត្រង់នេះសំដៅទៅលើការស្វែងរកការគាំទ្រគោលនយោបាយ ឬ យន្តការរបស់គណបក្សសម្រាប់យកទៅ អនុវត្តនៅពេលឈ្នះឆ្នោតដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ដើម្បីទទួលបានការគាំទ្រលុះត្រាតែពន្យល់ពីអត្ថប្រយោជន៍ នៃគំនិតនោះពេលត្រូវបានអនុវត្ត។ គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យយល់ឃើញថាប្រភពនៃបញ្ហាទាំងឡាយគឺបណ្តាលមកពីអំណាច ប្រមូលផ្តុំលើមនុស្សម្នាក់ ហើយទស្សនៈដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាគឺ ត្រូវបំបែកអំណាចអ្នកដឹកនាំឬ បន្ថយអំណាច អ្នកដឹកនាំ តាមរយៈយន្តការ៨ចំណុច។លក្ខណៈគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ គោលដៅ មាតុភូមិមួយដែលពួកយើងរស់នៅដោយស្មើភាពគ្នាក្នុងភាពជាម្ចាស់ ដោយធ្វើឲ្យសម្រេចបានតាមរយៈការអនុវត្តយន្តការ៨ចំណុច។ ចំណុចចាប់ផ្តើម ពន្យល់ពីប្រជាធិបតេយ្យ សីលធម៍សង្គម កិច្ចប្រតិបត្តិព្រះធម៍ ដើម្បីឲ្យប្រជាជនយល់ដឹងពីប្រជាធិបតេយ្យនិងចូលរួមប្រកបដោយសីលធម៍។ ធនធានមនុស្ស បេះដូងស្រឡាញ់ជាតិនិងមានចំណេះដឹង ឥរិយាបទនយោបាយ សុចរិតជាបាតគ្រឹះនៃគ្រប់ឥរិយាបទនយោបាយ។ មិនបំផ្លើសបំផ្លោង មិនញុះញុងអុចអាល មិនកុហកបោកប្រាស់ មិនលាបពណ៍អ្នកដទៃ គឺធ្វើតែសកម្មភាពដែលយល់ថា ត្រឹមត្រូវស្របតាមឧត្តមគតិក្នុងការជួយអ្នកដទៃ។ យើងបោះឆ្នោតគាំទ្រគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ មានន័យថាយើងគាំទ្រគំនិតរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បី ប្រជាធិបតេយ្យនិងលក្ខណៈទាំង៤ខាងលើរួមមាន គោលដៅ ចំណុចចាប់ផ្តើម ធនធានមនុស្ស និង ឥរិយាបទនយោបាយ។ អ្នកគាំទ្រគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យមិនដែល ប្រាប់ ឬ ណែនាំឲ្យក្រុមគ្រួសារ មិត្តភក្រ័្ក បោះឆ្នោត ឲ្យគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យដោយគ្មានយល់អ្វីសោះឡើយ ប៉ុន្តែពួកគេប្រាប់ឲ្យក្រុមគ្រួសារ មិត្តភក្រ័្កស្តាប់ការពន្យល់អំពីគំនិតឬ ទស្សនៈរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យដើម្បីយល់រួច គាំទ្រគំនិតនោះ។ ទាល់តែយល់សិនចាំបោះឆ្នោតឲ្យគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ព្រោះគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បី ប្រជាធិបតេយ្យស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត។ កាលណាយើងគាំទ្រគំនិតរបស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ នោះយើងនឹងទៅបោះឆ្នោតឲ្យគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ។ សន្លឹកឆ្នោតដែលបោះឆ្នោតគាំទ្រគណបក្ស ប្រជាធិបតេយ្យបង្ហាញថាអ្នកបោះឆ្នោតយល់ស្របនិងគាំទ្រគំនិត ទស្សនៈរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បី ប្រជាធិបតេយ្យ។ យើងធ្វើនយោបាយដោយចំណុចចាប់ផ្តើមគឺពន្យល់ដើម្បីស្វែងរកការគាំទ្រគំនិតឲ្យបាន ចាប់ពី៥០%+១ឡើងទៅដើម្បីឈ្នះឆ្នោតដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល។ ប្រជាជនដែលយល់និងគាំទ្រគំនិត គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យចូលរួមជាកម្លាំងកាយ កម្លាំងប្រាជ្ញា និង កម្លាំងថវិកា ហើយ បោះឆ្នោតឲ្យគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ។ មកដល់ត្រង់ចំណុចនេះអ្នកប្រាកដជាយល់ពីអត្ថន័យនៃ ការស្វែងរកសន្លឹកឆ្នោត និងការស្វែងរកការគាំ ទ្រគំនិត។ មនុស្សមួយចំនួនយល់ពីអត្ថន័យនៃការស្វែងរកសន្លឹកឆ្នោត និង ការស្វែងរកការគាំទ្រគំនិត បាននិយាយថានឹងមិនទៅបោះឆ្នោតទេ ប្រសិនបើគ្មានគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ។ នៅឆ្នាំ២០០៧ គណបក្ស​​បានចូលរួមដាក់បេក្ខជនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតឃុំ/សង្កាត់ បាន២៥ឃុំ​​ ក្នុងខេត្តចំនួន៥។ ===ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៨=== គណបក្សបានចូលរួមបោះឆ្នោតជាតិដោយបានដាក់បេក្ខភាពទូទាំងប្រទេសចំនួន​ ២៤ ខេត្ត/ក្រុង និងបានទទួលសំឡេងគាំទ្រសរុបចំនួន៦៨៩០៩ សំឡេង។ ក្រោយការបោះឆ្នោតខែកក្តដាឆ្នាំ២០០៨ គ.ស.ប នៅតែបន្តសកម្មភាពរបស់ខ្លួនដោប្រកាន់ខ្ជាប់នៅយុទ្ធវិធីដដែលគឺ​១ ពន្យល់ ២ ពន្យល់ ៣ ក៏នៅតែពន្យល់។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/libraries/Speech-of-General-Secretary-Congress-06-Nov-2011_Khmer.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=3 មីនា 2014 |archivedate=13 សីហា 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130813080147/http://camldp.org/libraries/Speech-of-General-Secretary-Congress-06-Nov-2011_Khmer.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៣=== ថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៣ នៅ[[ខេត្តសៀមរាប]] គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិតេយ្យបានហែក្បួនសម្រាប់ការឃោសនារបស់ខ្លួន មានទ្រង់ទ្រាយធំជាងនៅភ្នំពេញដែលមានអ្នកចូលរួមរហូតប្រមាណជាង៣ពាន់នាក់។<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_02-07-2013.jpg |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=3 មីនា 2014 |archivedate=20 ធ្នូ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131220113911/http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_02-07-2013.jpg |url-status=dead }}</ref> ==កម្មវិធីវិទ្យុអីលឌីភី== [https://m.ak.fbcdn.net/sphotos-g.ak/hphotos-ak-xfp1/t31.0-8/11025919_1550617398552600_4502824529969618336_o.jpg?efg=eyJpIjoiYiJ9 >>ប្រភព]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==សារសំឡេងខ្លីៗ== មនុស្សធ្វើប្រយោជន៍ដើម្បីមាតុភូមិធំៗ កាន់ព្រះពុទ្ធសាសនាប្រៀបដូចស្វាបានដូង។ គ្មានបុណ្យណាធំជាងបុណ្យជួយជាតិទេ។ 01:57 ==បណ្តាញទំព័រហ្វេសបុក== *[https://www.facebook.com/pages/LDP-Headquarter-គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ/1462964310616929 LDP Headquarter គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ] *[http://facebook.com/LeagueForDemocracyParty?refid=46&ref=bookmark មហាគ្រួសារខ្មែរ] *[http://facebook.com/profile.php?id=295362997245195&refid=46 20ឆ្នាំក្រោយ អ្នកនឹងយល់ពីពួកយើង] *[http://facebook.com/profile.php?id=328334187301122&refid=46 LDP Football Club] ==បញ្ជីឈ្មោះគណៈកម្មាធិការអចិន្រ្តៃយ៍== '''១.''' [https://facebook.com/veasna.khem.56 ខឹម វាសនា] (ប្រុស) ប្រធាន '''២.''' [https://www.facebook.com/leesangleng អ៊ី សាំងឡេង] (ប្រុស) អនុប្រធានទី១ '''៣.''' [https://www.facebook.com/bophang.sorn សន បូផង់] (ប្រុស) អនុប្រធានទី២ '''៤.''' [https://www.facebook.com/like.democracy ចិន​ ថុន](ប្រុស) អគ្គលេខាធិការ '''៥.''' [https://facebook.com/ldpbunthoeurn.chhoeuy ឆឺយ ប៊ុនធឿន] (ប្រុស) អគ្គលេខាធិការ​រង '''៦.''' [https://facebook.com/nara.kov កូវ គា] (ប្រុស) អចិន្ត្រៃយ៍ '''៧.''' ​ [https://facebook.com/sakdin.kun គុណ សាក់ឌីន] (ប្រុស) អចិន្រ្តៃយ៍ '''៨.''' [https://www.facebook.com/sokh.san.3 សុខ សាន្ត] (ប្រុស) អចិន្រ្តៃយ៍ '''៩.''' [https://facebook.com/ldp.puthsorida ទូច ពុធ្ធសូរីដា] (ប្រុស) អចិន្រ្តៃយ៍ '''១០.''' [https://www.facebook.com/yean.norea យាន នរា] (ប្រុស) អចិន្រ្តៃយ៍ '''១១.''' [https://www.facebook.com/sreymech.oun អ៊ន ស្រីម៉ិច] (ស្រី) អចិន្រ្តៃយ៍ '''១២.''' [https://www.facebook.com/chanpineth.ny.5 នី ចាន់ពិនិត្យ] (ប្រុស) អចិន្រ្តៃយ៍ <ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/libraries/decision/List-Permanence-Committee.pdf |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=10 មករា 2014 |archivedate=4 មីនា 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304114526/http://camldp.org/libraries/decision/List-Permanence-Committee.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ទីស្នាក់ការរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ== [http://maps.google.com/maps?q=league+for+democracy+party&oe=utf-8&ie=UTF-8&ei=SrVLU5vkH8WB8gWykoKQCA&ved=0CAoQ_AUoAw មើលផែនទី] ''' ​ទីស្នាក់ការរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យបង្កើតទ្បើងក្នុងគោលបំណង ៖''' ​ *១. ជា កន្លែងសម្រាប់ផ្សព្វផ្សាយពីមនោគមន៏វិជ្ជា របស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ ផ្តល់មូលដ្ឋានពិចារណា និងផ្សព្វផ្សាយគំនិតដល់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ *២. ជា កន្លែងសម្រាប់ជួបជុំសមាជិកខេត្ត ស្រុក និងឃុំ ដើម្បីពិភាក្សាគ្នាដោះស្រាយបញ្ហាផ្សេងៗ ឬជាកន្លែងរៀបចំផែនការសម្រាប់ដំណើរការគណបក្សក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន និងទៅថ្ងៃអនាគត *៣. ជា កន្លែងសម្រាប់ប្រមូលថវិកាដើម្បីប្រើប្រាស់តម្រូវការផ្សេងៗដូច ជាការជួលវិទ្យុផ្សាយ ការធ្វើស្លាកគណបក្សតាមកន្លែងនីមួយៗ និងផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការក្នុងទីស្នាក់ការ *៤. ជាកន្លែងរៀនពីរបៀបធ្វើការជាក្រុម និងការចែករំលែកចំណេះដឹង បទពិសោធន៍ឲ្យគ្នាទៅវិញទៅមក *៥. ជាកន្លែងសម្រាប់ចែករំលែកព័ត៌មានទាក់ទងគណបក្ស *៦. ជាកន្លែងសម្រាប់បើកវេទិកាជួបជុំជាមួយសមាជិកនិងអ្នកគាំទ្រប្រចាំខែ។ ===ទីស្នាក់ការកណ្តាល ភ្នំពេញ=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ​ស្ថិត​នៅ​​​ ផ្ទះ​លេខ​ 108 B2 ​ផ្លូវ ​315 ​សង្កាត់​បឹង​កក់​ពីរ​ ​ខណ្ឌ​ទួល​គោក​ រាជ​ធានី​ភ្នំ​ពេញ​។ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០១០ ៥៣ ២០០៣, ០១១ ៥៣ ២០០៣, ០១២ ៥៣ ២០០៣, ០១៣ ៥៣ ២០០៣ ០១៥ ៥៣ ២០០៣, ០៩០ ៥៣ ២០០៣, ០១២ ៣៦ ៣៦ ២២ * '''អ៊ីម៉ែល៖''' camldp3@gmail.com<ref>{{Cite web |url=http://www.camldp.org/threads/1807/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=3 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103053150/http://camldp.org/threads/1807/ |url-status=dead }}</ref> ===ទីស្នាក់​ការ​​​ ខេត្តសៀមរាប=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ​ស្ថិត​នៅ​​​ ផ្ទះ​លេខ​០០៥៨ ភូមិ​តា​វៀន​ សង្កាត់​សាលា​កំរើក ក្រុង​សៀម​រាប ខេត្ត​សៀម​រាប * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖'''០១៧ ៨៧ ១៨ ១៩, ០១០ ៨៧ ១៨ ១៩,០៨១ ៨៧ ១៨ ១៩<ref>{{Cite web |url=http://www.camldp.org/threads/1818/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=3 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103124649/http://www.camldp.org/threads/1818/ |url-status=dead }}</ref> * [https://maps.google.com.kh/maps?q=LDP+Office+siem+reap&hl=en&ll=13.354637,103.88556&spn=0.003205,0.003449&sll=11.98483,104.98386&sspn=6.595071,7.064209&t=h&hq=LDP+Office&hnear=Siem+Reap&z=18 មើលផែនទី] ===ទីស្នាក់​ការ​​​ បាត់ដំបង=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ​ផ្ទះ​លេខ​ ២៤៩​ ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៥ ​ភូមិ​បេង​ ឃុំ​អន្លង់​វិល ស្រុក​សង្កែ​ ខេត្ត​​បាត់​ដំបង។​ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០៩២​ ៥៣ ២០០៣<ref>{{Cite web |url=http://www.camldp.org/threads/1814/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=3 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103025408/http://camldp.org/threads/1814/ |url-status=dead }}</ref> ===ទីស្នាក់​ការ​​​ ខេត្តកំពង់ចាម=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ​ស្ថិត​នៅ​​​ ផ្ទះ​លេខ​​២២​ ផ្លូវ​ជាតិ​លេខ​៧ ​ភូមិ​បឹង​ស្នាយ​​ សង្កាត់​​សំបួ​រ​មាស ក្រុង​​កំពង់​ចាម​​ ខេត្ត​កំពង់​ចាម។ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០១៦ ២៨ ២០០៣, ០៦១ ៥៣ ២០០៣, ០៦៧ ៥៣ ២០០៣<ref>{{Cite web |url=http://www.camldp.org/threads/1816/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=3 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103063351/http://camldp.org/threads/1816/ |url-status=dead }}</ref> ===ទីស្នាក់​ការ​​​ ខេត្តព្រៃវែង=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ​ស្ថិត​នៅ​​​ ភូមិ​​ពីរ​ សង្កាត់​កំពង់​​លាវ​ ​ក្រុង​ព្រៃ​​វែង​​ ខេត្ត​ព្រៃវែង​។ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០៨៥ ៥៣ ២០០៣, ០៨៧ ៥៣ ២០០៣<ref>{{Cite web |url=http://www.camldp.org/threads/1815/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=3 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103124639/http://www.camldp.org/threads/1815/ |url-status=dead }}</ref> ===ទីស្នាក់​ការ​​​ ខេត្តកំពង់ស្ពឺ=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ​ស្ថិត​នៅ​​​ ​​ភូមិ​​ឧកញ៉ា​ទេព​​ ឃុំ​ត្រពាំង​គង​ ​ស្រុក​សំរោង​ទង​​​ ខេត្ត​កំពង់​ស្ពឺ។ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០៧៧ ៥៣ ២០០៣ ===ទីស្នាក់​ការ​​​ ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ភូមិ​ត្រពាំង​អញ្ខាញ ឃុំ​ស្វាយ​ជ្រុំ ស្រុក​រលាប្អៀរ ខេត្ត​កំពង់​ឆ្នាំង។ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០១៥ ៤៤៦ ៧៤៤<ref>{{Cite web |url=http://camldp.org/threads/8399/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=17 កុម្ភៈ 2014 |archivedate=14 កុម្ភៈ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214084456/http://camldp.org/threads/8399/ |url-status=dead }}</ref> ===ទីស្នាក់ការខេត្តតាកែវ=== * '''អាសយ​ដ្ឋាន៖''' ភូមិ​ផ្សារ​តាកោ សង្កាត់​រការក្នុង ក្រុង​ដូន​កែវ​ ខេត្ត​តាកែវ។ * '''ទូរ​ស័ព្ទ​៖''' ០១៦ ៩៣២ ៦០៨<ref>{{Cite web |url=http://www.camldp.org/threads/1817/ |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=12 មករា 2014 |archivedate=3 មករា 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140103124644/http://www.camldp.org/threads/1817/ |url-status=dead }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{commons|League for Democracy Party}} *[http://www.camldp.org/english/index.php?nav=2 League for Democracy website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418232924/http://www.camldp.org/english/index.php?nav=2 |date=18 មេសា 2010 }} {{reflist}} ==អានបន្ថែម== *[http://camldp.org/libraries/Keynote_of_LDP_President_First_Ordinary_Congress_06-11-2011_Khmer.pdf សន្ទរ​កថា​ក្នុង​ឪកាស​សមាជ​លើក​ទី១​ របស់​ប្រធាន​គណបក្ស​សម្ព័ន្ធ​ដើម្បី​ប្រជា​ធិបតេយ្យ​ ថ្ងៃ​ទី​០៦​ ខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០១១​] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813020924/http://camldp.org/libraries/Keynote_of_LDP_President_First_Ordinary_Congress_06-11-2011_Khmer.pdf |date=13 សីហា 2013 }} *[http://camldp.org/libraries/Speech-of-General-Secretary-Congress-06-Nov-2011_Khmer.pdf របាយ​ការណ៏​គណៈ​កម្មា​ធិការ​អចិន្ត្រៃយ៏​សមាជ​លើក​ទី១​ ថ្ងៃ​ទី០៦​ ខែ​វិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០១១​​] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813080147/http://camldp.org/libraries/Speech-of-General-Secretary-Congress-06-Nov-2011_Khmer.pdf |date=13 សីហា 2013 }} *[http://camldp.org/libraries/Leaflet-Approved.pdf ​ខិត្តប័ណ្ណរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130813043916/http://camldp.org/libraries/Leaflet-Approved.pdf |date=13 សីហា 2013 }} *[http://bunthoeurnldp.wordpress.com/2013/06/07/%E1%9E%95%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80ldp%E1%9E%92%E1%9F%92%E1%9E%9C%E1%9E%BE%E1%9E%96%E1%9E%B8%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98%E1%9E%AC%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%B8%E1%9E%93%E1%9E%B7/ ផ្លាកLDPធ្វើពីដើមឬស្សីនិងក្រដាសនៅខេត្តស្វាយរៀង] *[http://km.wikibooks.org/wiki/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%82%E1%9F%86%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%8F%E1%9E%82%E1%9E%8E%E1%9E%94%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9F%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%92%E1%9E%8A%E1%9E%BE%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%94%E1%9E%B8%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%99%E1%9F%92%E1%9E%99 កម្រង់គំនិតគណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ] *[http://km.wikipedia.org/wiki/%E1%9E%A2%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%BB%E1%9F%87%E1%9E%94%E1%9E%8E%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B6%E1%9E%9B%E2%80%8B_%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%A2%E1%9E%97%E1%9E%B7%E1%9E%9C%E1%9E%8C%E1%9F%92%E1%9E%8D%E1%9E%93%E1%9F%8D អង្កការបណ្តុះបណ្តាល​ និងអភិវឌ្ឍន៍] *[http://1ldp.blogspot.com/2014/10/blog-post_90.html សម្រង់សំដីបងប្អូនអីលឌីភី] *[http://1ldp.blogspot.com/2014/09/blog-post.html លក្ខណៈតំណាងទាំងប្រាំបីរបស់ អីល ឌី ភី] *[http://www.camldp.org/libraries/Policy-LDP-for-NEC.pdf គោលនយោបាយសង្ខេប] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712175416/http://www.camldp.org/libraries/Policy-LDP-for-NEC.pdf |date=12 កក្កដា 2019 }} '''ពីសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក''' ''រស្មីកម្ពុជា'' *[http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_23-07-2013.jpg យុទ្ធនាការណ៍ឃោសនាបោះឆ្នោតដ៏ធំរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិតេយ្យនៅភ្នំពេញ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806104058/http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_23-07-2013.jpg |date=6 សីហា 2013 }} *[http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_02-07-2013.jpg គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិតេយ្យហែក្បួនឃោសនាដ៏ធំនៅសៀមរាប] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220113911/http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_02-07-2013.jpg |date=20 ធ្នូ 2013 }} *[http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_10-07-2013.jpg គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិតេយ្យឃោសនានៅផ្លូវមួយចំនួនជាប្រចាំនៅក្រុងភ្នំពេញ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220114557/http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_10-07-2013.jpg |date=20 ធ្នូ 2013 }} *[http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_12-07-2013.jpg គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិតេយ្យមានកំនើត៨ឆ្នាំហើយ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220115502/http://camldp.org/libraries/Other-News-Fr-Newspaper/RSK-News_12-07-2013.jpg |date=20 ធ្នូ 2013 }} *[http://km.rfi.fr/cambodian-small-political-cambodian-met-difficulties-with-local-authorities-in-doing-activity សកម្មជន​​នយោបាយ​​ត្អូញត្អែរ​​ពី​​ការ​​រំខាន​​របស់​​អាជ្ញាធរ​​មូលដ្ឋាន​​ (ឆ្នាំ២០១២)] ==YouTube== *[http://5ldp.blogspot.com/2014/10/blog-post.html ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់គណបក្សសម្ព័ន្ធដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ និង លោក ខឹម វាសនា]{{Dead link|date=តុលា 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Use dmy dates|date=September 2010}} {{Use British English|date=September 2010}} {{DEFAULTSORT:League For Democracy Party}} [[Category:គណបក្សនយោបាយបង្កើតក្នុងឆ្នាំ២០០៦]] [[Category:គណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយ]] {{Cambodia-party-stub}} 4g54rzz9zwbirxqp03ru9nblsl0rol7 0 13561 341216 327581 2026-09-27T16:28:56Z Sreynaree1986 47227 ឯកសារយោង 341216 wikitext text/x-wiki [[File:005_Apsaras_at_Angkor_Wat,_Cambodia.jpg|thumb|[[អប្សរា|នាងទេព​អប្សរ]]មកពី[[ប្រាសាទ អង្គរវត្ត|ប្រាសាទអង្គរវត្ត ឬ នគរវត្ត]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថអង្គរវត្ត]]។]] '''និយមន័យ " រចនាបថ (Style)''' បេីតាមអត្ថន័យទូទៅនៃរចនាបថ (style) គឺជារបៀបរៀបរយទៅតាមលំដាប់លំដេាយដែលមានលក្ខណះដូចគ្នា ឬស្រដៀងគ្នាទៅតាមសម័យកាល ឬ កំណត់ទៅតាមលក្ខណះរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់យកតាមព្រឹត្តិការណ៍ និងសម័យកាលផ្សេងៗ ។ ស្ថាបត្យកម្ម ជាសិល្បៈក្នុងការសាងសង់ប្រកបដោយការតុបតែងតាមក្បួនខ្នាត។ សិល្បៈ (សិល្បៈ-សំ-សីប្ប-បា) សំដៅទៅលើការសាងសង់ផ្សេងៗ ជំនាញ ហត្ថកម្មគ្រប់បែបយ៉ាង ដែលមានសោភ័ណ និងប្រកបដោយសិល្ប៍ ពោលគឺធ្វើឱ្យមនុស្សគាប់ចិត្ដ គាប់អារម្មណ៍ ចង់មើល ចង់ឃើញ ចង់ស្ដាប់។ នៅក្នុងសម័យបុរាណ គេបានចែករចនាបថស្ថាបត្យកម្ម ឲ្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលមានរហូតទៅដល់ ១៣ រចនាបថ (Style) ដែលក្នុងរចនាបថនិមួយៗ មានលក្ខណៈខុសគ្នាទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ == រចនាបថភ្នំដា ('''ស.តទី១ នៃគ.ស -''' '''ស.តទី៦ នៃគ.ស)''' == តាមការធ្វើការកំណាយនៅក្នុងអង្គរបុរី និងនៅអូរកែវ ([[កម្ពុជាក្រោម]]) ស្ថាបត្យកម្មនាសម័យអាណាចក្រភ្នំ ត្រូវកំណត់យកប្រាសាទភ្នំដាធ្វើជាគោល និងកំណត់ជារចនាបថភ្នំដា។ ប្រាសាទភ្នំដាស្ថិតនៅក្នុង[[ស្រុកអង្គរបុរី]] ក្នុង[[ខេត្តតាកែវ]]បច្ចុប្បន្ន។ នៅក្នុង[[ហ្វូណន|សម័យហ្វូណន]] ប្រទេសខ្មែរមានទំនាក់ទំនងជាច្រើនជាមួយ[[ប្រទេសឥណ្ឌា]]ជាពិសេសក្នុងវិស័យសិល្បៈ។ ក្រៅពីស្ថាបត្យកម្មប្រសាទ នគរភ្នំបានទុកស្នាដៃជាច្រើនខាងរូបដិមា ដែលគេបានជួបប្រទះនៅតំបន់អង្គរបូរី និងទីកន្លែងដទៃជាច្រើនទៀតនៅក្នុងប្រទេសខ្មែរ។ ចំណែកឯកំណាយនៅកំពង់ផែរអូរកែវវិញ បានបង្ហាញពីគ្រឿងឧបករណ៍ និងគ្រឿងអលង្ការ ដែលខ្មែរសម័យនោះបានប្រើប្រាស់ ។ ===អំពីរចនាបថ=== ​ស្ថាបត្យកម្ម សង់ពីឥដ្ឋ ថ្មបាយក្រៀម ថ្មភក់ និងឈើ ឬចោះភ្នំតែម្តង។ ប្រាសាទដែលរាប់បញ្ចូលរួមមាន៖ *[[ប្រាសាទភ្នំដា]] *[[ប្រាសាទអាស្រមមហាឬស្សី]] *[[ប្រាសាទលុងថ្ម]] បដិមាសាស្រ្ត មានពីរ(ពុទ្ធដិមា ព្រហ្មញ្ញបដិមា)ដែលធ្វើពីថ្ម និងពីលោហះ ហើយមានជន្ទល់។ == រចនាបថសម្បូណ៍ (ពាក់កណ្ដាលស.វ ទី១ នៃគ.សទី ៧) == រចនាបថសម្បូណ៍ គឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទឥសានវរ្ម័នទី១]] (ឆ្នាំ៦១៦-ឆ្នាំ៦៣៥) ដោយមាន រាជធានីឈ្មោះ [[ឦសានបុរៈ]] គឺសម្បូណ៍ព្រៃគុក([[ខេត្តកំពង់ធំ]])ប្រាសាទជាច្រើនដែលគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថ សម្បូណ៍មាន [[ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុក]] ស្ទើរតែទាំងអស់ លើកលែងតែ[[ប្រាសាទតោ]](ស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថគូលែន) កសាងផ្នែកស្ថាបត្យកម្ម ក្នុងរចនាបថសម្បូណ៍និង ក្នុងរចនាបថជាច្រើនបន្ទាប់មកទៀតរហូតមកដល់គ.ស វទី១០ ប្រាសាទមានរាងតូចៗ ធ្វើអំពីឥដ្ឋបូកបាយអធ្វើអំពីកំបោរលាយស្ករ ប៉ុន្ដែបច្ចុប្បន្ននេះ របេះធ្លាក់ស្ទើរអស់ទៅ ហើយ គឺនៅសល់តែឥដ្ឋទទេ។ រីឯចំណែកផ្ដែរ (Linteaul) និងសរសរពេជ្រ (Colonnelte) ធ្វើអំពីថ្មភក់ហើយប្រាសាទទាំងឡាយភាគច្រើនសង់ដោយគ្មានរបៀបរៀបរយ ត្រង់នេះមួយ ត្រង់នោះមួយ។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ គេបានប្រទះឃើញ បដិមាភេទស្រី ដែលតាមធម្មតាមានរាងតូច ត្រគាកសាយ ហើយពាក់មកុដរាងមូល ។ ចំណែកឯបដិមាភេទប្រុសវិញ ច្រើនមានរាងធំហើយមាំទៀតផង ។ ===អំពី{{pagename}}=== *ស្ថាបត្យកម្ម ​​​​​​​តួប្រសាទសង់ពីឥដ្ធក្បាច់ផ្សែងៗសង់ពីថ្មភក់ ដែលប្រាសាទសង់ជាការេ និងចតុកោណ បូកដោយបាយអរ។ *សសរពេជ្រ សសរពេជ្រមានរាងមួលនៅខាងចុងរាងប៉ោង និងមានរំយោផ្កា ប្រកបដោយក្បាច់ចិញ្ចៀន។ *ផ្តែរ អក្ស័ជាដងធ្នូរដូចទឹករលក។ *ហោជាង រាងអក្សរ អ៊ុយផ្កាប់។ *បដិមាសាស្រ្ត ដូចនៅភ្នំដារដែរ។ #ប្រាសាទទាំងឡាយរាប់បញ្ចូលរួមមាន​ ៖ ##ក្រុមប្រាសាទខាងជើង ##ក្រុមប្រាសាទកណ្តាល ##ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូង == រចនាបថព្រៃក្មេង (ពាក់កណ្ដាល ស.វ ទី២ នៃគ.សទី ៧) == [[រចនាបថព្រែក្មេង]] គឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី១]] (គ.ស ៦៥៥-៦៨១)ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរបូរី។ ប្រាសាទដែលគេបញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន [[ប្រាសាទព្រៃក្មេង]] ប្រាសាទស្វាយព្រាហ្មណ៍ (ផ្នែកបុរាណ)។ ស្ថាបត្យកម្ម មានលក្ខណៈប្រហែលគ្នានិងស្ថាបត្យកម្មក្នុងរចនាបថសម្បូណ៍ក្បាច់រចនាលើផ្ដែរច្រើនតែ ក្បាច់ភ្ញីទេស ពោលគឺក្បាច់ផ្កាច័ន្ទន៍ ។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ គេច្រើននាំគ្នាកោតសរសើរបដិមាហរិហរៈ [[ប្រាសាទអណ្ដែត]] ដែលគេចាត់ទុកថា ស្នាដៃឯកមួយក្នុងសិល្បៈខ្មែរ ព្រោះបដិមានេះបានបង្ហាញឱ្យឃើញថា សិល្បៈករខ្មែរ មាន បច្ចេកទេសខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយចេះធ្វើបដិមានេះ ឱ្យមានរាងរៅសមសួនល្អណាស់ ។ ===អំពី{{pagename}}=== *ស្ថាបត្យកម្ម ឪ្យតម្លៃទៅលើមនុស្សច្រើនជាងធម្មជាតិ ដែលសំណង់ប្រហែលនឹងរចនាបថសំបូរព្រៃគុក *ផ្តែរ អក្ស័ដងធ្នូគ្មានសត្វមក ជំនួសដោយ​ផ្តាតូចពន្ធ័ជុំវិញរូបមនុស្ស។ *សសរពេជ្រ មានរាងមូលដដែលប្រហែលនឺងសំបូរព្រៃគុក។ *បដិមាសាស្រ្ត ច្រើនតូច ហើយបដិមាស្រីកាច់ចង្កេះ ទម្រក្រចកសេះប្រើសម្រាប់បដិមាដែលមានដៃ៤។ #ប្រាសាទដែលរាប់បញ្ចូលសំខាន់ៗ៖ ##[[ប្រាសាទព្រៃក្មេង]](សៀមរាប) ##[[ប្រាសាទអណ្តែត]](កំពង់ធំ) ##ទ្វារខាងកើត [[ប្រាសាទស្រីគ្រប់លក្ខណ៍]](ភ្នំបាសិទ្ធ) == រចនាបថកំពង់ព្រះ (សតវត្សរ៍ទី៨) == រចនាបថនេះ គឺស្ថិតនៅក្នុងសម័យចេនឡាបែកបាក់គ្នាជាពីរ ។ ប្រាសាទដែលគេបញ្ចូលនៅ ក្នុងរចនាបថ នេះមាន [[ប្រាសាទកំពង់ព្រះ]] [[ប្រាសាទអកយំ]](ផ្នែកបុរាណ) [[ប្រាសាទត្រពាំងផុង]] (ផ្នែកបុរាណ) នៅក្នុងរចនាបថ នេះ ប្រាសាទសឹងតែទាំងអស់សង់ដូចជាសម័យមុនៗ ដែរ គឺសង់រាបនឹងដី លើកលែងតែ[[ប្រាសាទអកយំ]]មួយទេ ដែលគេសង់ជាច្រើនជាន់ មានរាងដូចជាចេតិយ ។ ចំណែករូបបដិមាក្នុងចនាបថនេះមានល្អ ខ្លះអាក្រក់ ប៉ុន្ដែ សិល្បៈខ្មែរមានវិវត្ដន៍ពិសេសរបស់ខ្លួន គឺត្រង់សិល្បៈករខ្មែរបានសាងល្បងបំបាត់គោលទម្រ និងទប់របស់បដិមាខ្លះៗ។ ===អំពីរចនាបថកំពង់ព្រះ=== *ស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទសង់អំពីឥដ្ធដែលមានលក្ខណះជាប់ទាក់ទងនឹងឥណ្ឌានៅឡើយ សង់ផ្ទាល់នឹងដី។ *ផ្តែរ លម្អដោយក្បាច់ស្លឹកឈើយ៉ាងច្រើន មានលំនាំជាមែកឈើមួយបាច់​ ហើយមានរាងមូល។ *សសរពេជ្រ មានរាងមូល។ *បដិ​មាសាស្រ្ត ហរិហរះច្រើនមាឌធំសម្លៀកបំពាក់មានពីរបែប​ គីសំពត់បែប [[រចនាបថព្រៃក្មេង]]([[ប្រាសាទអណ្តែត]]) និងសំពត់ដែលមានជាយ។ #ប្រាសាទសំខាន់ៗមាន៖ ##[[ប្រាសាទកំពង់ព្រះ]](ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង) ##[[ប្រាសាទអកយំ]] ##[[ប្រាសាទត្រពាំងផុង]] ##[[ប្រាសាទភ្នំបាសិទ្ធ]](ទ្វារខាងលិច) ##[[ប្រាសាទភូមិប្រាសាទ]]។ == រចនាបថគូលែន (ដើមសតវត្សទី៩ - ចុងស.វទី ៩) == រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] (គ.ស ៨០២-៨៥០) ដែល មានរាជធានី នៅជាច្រើនកន្លែង។ ចំពោះប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូលនៅក្នុងរចនាបថមានដូចជា [[ប្រាសាទព្រៃប្រាសាទ]] [[ប្រាសាទភ្នំគូលែន]] [[ប្រាសាទដំរីទ្រោម]] [[ប្រាសាទអូបាង]] [[ប្រាសាទខ្ទីងងាប់]]។ល។ ដោយ[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២]] ធ្លាប់បានគង់នៅប្រទេសជ្វា ហើយនៅក្នុងរាជរបស់ព្រះអង្គ គេបានបង្កើត ពិធីទេវរាជ ថែមទៀតផង។ ដូចនេះហើយទើបសិល្បៈខ្មែរក៏បាន ទទួលឥទ្ធិពលទាំងនេះខ្លះ ដែលជាហេតុនាំឱ្យ មានការកសាងប្រាសាទភ្នំជាដើម។ ជាទូទៅសិល្បៈខ្មែរ ក្នុងសម័យនោះពុំសូវមានក្បាច់រចនាប៉ុន្មានទេ ប៉ុន្ដែ សិល្បករបានបង្កើតនូវភាពថ្មីៗ ជាច្រើនដែលគេឱ្យឈ្មោះថា បុនព្ភពសម័យទី ១ (Lére Renaissance) ក្នុងប្រវត្ដិសិល្បៈខ្មែរ។ ដូចនៅក្នុងសម័យមុន គេសង់ប្រាសាទអំពីឥដ្ឋនៅឡើយ ប៉ុន្ដែគេនិយមស្ថាបនាប្រាសាទ លើភ្នំដើម្បី តម្រូវទៅតាមពិធីទេវរាជ ទស្សនៈនេះហើយ ដែលជាកត្ដានាំឱ្យកើតមានប្រាសាទភ្នំ (Temple Mentange)ជា ច្រើននៅសម័យក្រោយមកទៀត។ ===អំពីរចនាបថគូលែន(ឆ្នាំ៨០២ ដល់ ឆ្នាំ៨៥០)=== *ស្ថាបត្យកម្ម ប្រាសាទសង់ពីឥដ្ធបូកដោយបាយអរ ហើយភាគច្រើនមានតួប៉មតែមួយ។ *ផ្តែរ ពិបាកចំណាំ តែគេកត់សម្គាល់ឃើញថា គេចម្លងតាមចាស់ រួចប្រឌិតថែមថ្មីៗមួយវិញទៀតបានច្នៃពីបរទេសមកជារបស់ខ្លួន។ *សសរពេជ្រ វាមានរាងជា៨ជ្រុង សម្រាប់តួប៉ម​សំខាន់ៗ ចំណែករាងការេ សម្រាប់តួបន្ទាប់បន្សំ។ *ហោជាង លំនាំបែបសិល្បៈចម៉្បា និងមានគ្របលម្អដោយស្លឹកឈើ។ *បដិមា ​​​​​​​​សូវឃើញមានបដិមាស្រីទេ មានតែបដិមាព្រះវិស្ណុដែលមានដៃ៤កាន់កងចក្រ ដុំមូល ដំបងនិងសង្ខ័។ #ប្រាសាទសំខាន់ៗ​មានដូចជា៖ ##[[ប្រាសាទដំរីក្រាប]] ##[[ប្រាសាទអ្នកតា]] ##[[ប្រាសាទអូរផ្អុង]] ##[[ប្រាសាទក្រហម]] ##[[ប្រាសាទអាស្រមរោងចិន]] ##[[ប្រាសាទរូបអារក្ស]] ##[[ប្រាសាទថ្មដាប់]] ##[[ប្រាសាទគោកពោធិ]] ##[[ប្រាសាទឪឡោក]] ##[[ប្រាសាទភ្នំស្រួច]] ##[[ប្រាសាទត្រពាំងផុង ប្រាង្គកណ្តាល]] ##[[ប្រាសាទខ្ទីងស្លាប់]] == រចនាបថព្រះគោ (ចុងនៃ ស.វទី ១ - ស.វ ទី ៩) == រចនាបថព្រះគោស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] (៨៧៧-៨៨៩) និងព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១ (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ដែលដំបូងបានគង់នៅក្នុង[[ហរិហរាល័យ|រាជធានីហរិហរាល័យ]] ដែរ គឺនៅ[[តំបន់រលួស]] [[ខេត្តសៀមរាប]]។ ប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថព្រះគោគឺ [[ប្រាសាទព្រះគោ]] (គ.ស ៨៧៩) [[ប្រាសាទបាគង]] (គ.ស ៨៨១)ដែល កសាងឡើងដោយ [[ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ។ រីឯ[[ប្រាសាទលលៃ]]វិញ គឺនៅ(គ.ស ៨៩៣) ដែលជាស្នាដៃរបស់[[ព្រះបាទឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១]] ។ នៅសម័យនេះ គេតែងតែកសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ឋបូកបាយអដដែល ប៉ុន្ដែគេកសាងប្រាង្គជាច្រើនលើខឿនតែមួយ នៅត្រង់ [[ប្រាសាទលលៃ]] ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះបុព្វជន មានព្រះមាតាបិតាជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀត គេបាន កសាងប្រាសាទភ្នំបាគង[[ប្រាសាទបាគង]]ដែលមានច្រើនជាន់ ដើម្បីតំកល់លិង្គព្រះឥសូរ ហើយនៅជាន់ទី ៤ កន្លែប្រាសាទនេះ គេបានសាកល្បងសង់ប្រាសាទតូចៗ អំពីថ្មភក់ចំនួន១២។ ===អំពីរចនាបថព្រះគោ=== *ស្ថាបត្យកម្ម គេនៅតែកសាងប្រាសាទអំពីឥដ្ធ បូកបាយអរដដែល។​ គេសាងប្រាង្គជាច្រើនតែ​ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះបុព្វជន។ *សសរពេជ្រ មានរាងមូល តែភាគច្រើនមានរាង៨ជ្រុង។ *រូបបដិមា មានរាងត្រង់ៗ ឥតកាច់ចង្កេះ​ដូចសម័យមុនឡើយ។ ជាទូទៅ សិស្បះក្នុងរច​នាបថនេះមានលក្ខណះជាខ្មែ​រសុទ្ធសាធ ហើយសិស្បះនេះតែងបានទទួលទីវត្តក្នុងសម័យក្រោយមកទៀត។ #ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖​ ##[[ប្រាសាទព្រះគោ]](គ.ស ៨៧៩) ##[[ប្រាសាទបាគង]](គ.ស ៨៨១) ##[[ប្រាសាទលលៃ]](គ.ស ៨៩៣) == រចនាបថបាខែង (ចុងនៃ ស.វទី៩-ដើម ស.វ ទី១០) == រចនាបថបាក់ខែងស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១]] (គ.ស ៨៨៩-៩០០) ដែលមានរាជធានី នៅ[[យសោធរបុរៈ]]([[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]]) ចំពោះប្រាសាទដែលចាក់ចូលក្នុងរចនាបថនោះមាន [[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] [[ប្រាសាទភ្នំក្រោម]] [[ប្រាសាទភ្នំបូក]]។ល។ នៅក្នុងសម័យនេះ រូបបដិមាទាំងឡាយ មានរាងត្រង់ៗ មានមាឌធំហើយមាំទៀតផង។ ចញ្ចើមទាំងពីរត្រង់ហើយជាប់គ្នា ចំណែកឯផ្នែក និងបបូរមាត់វិញ សិល្បៈករបានឆ្លាក់ឱ្យឃើញជា រង្វង់ពីរផ្នក់យ៉ាងច្បាស់ ។ ជើងសក់ និងពុកចង្កា ឆ្លាក់ជាប់គ្នាតែម្ដង។ រូបបដិមាទាំងនេះមានស្លៀកសំពត់ជីប ជាផ្នត់ជុំវិញខ្លួនហើយមានជាយខាងលើ បត់ជាផ្នត់ទំលាក់ចុះមកក្រោម។ ===អំពីរចនាបថបាខែង=== *ស្ថាបត្យកម្ម គេបានប្រាសាទធំៗ អំពីថ្មភក់ មានច្រើនជាន់នៅលើខឿនខ្ពស់។ *រូបបដិ​​​​​​​​​​​​​មា មានរាងត្រង់ៗ មានមាឌធំ ហើយមាំទៀត។ ចិញ្ចីមទាំងពីរត្រង់ហើយជាប់គ្នា។ ភ្នែកនិងបបូរមាត់ សិល្បះករបានឆ្លាក់ឪ្យឃើញជារង្វង់ពីរផ្នត់យ៉ាងច្បាស់។ ជើងសក់និងពុកចកង្ការឆ្លាក់ជាប់គ្នាតែគ្នា។ #ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុង​រចនាបថនេះមាន៖ ##[[ប្រាសាទភ្នំបាខែង]] ##[[ប្រាសាទក្រវាន់]] ##[[ប្រាសាទភ្នំក្រោម]] ##[[ប្រាសាទភ្នំបូក]] ##[[ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង]] == រចនាបថកោះកែ (ស.វ ទី ១០) == រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤]] (គ.ស ៩២៨-៩៤១ )ដែលទ្រង់បានតាំងរាជធានី នៅ[[កោះកែ]] ចម្ងាយប្រមាណ ១០០ គីឡូមែត្រ នៅទិសឦសាន នៃភូមិភាគអង្គរ។ ប្រាសាទដែលគេរាប់បញ្ចូល នៅក្នុងរចនាបថនេះ គឺប្រាសាទនៅកោះកែទាំងអស់ ហើយនៅក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងអស់នេះគេឃើញមាន ប្រាសាទមួយសង់លើខឿនប្រាំពីរជាន់ ដែលមានកំពស់ប្រមាណ ៣៥មែត្រ។ រីឯរូបបដិមា មានសភាពប្រហាក់ ប្រហែលគ្នាទៅនិងសម័យមុនៗដែរ តែច្រើនមាន មាឌធំៗ ប្រកបដោយចលនា ផ្សេងៗ ដូចជារូបដើរ រូបរាំ ឬរូប ប្រយុទ្ធគ្នា (សុគ្រិព និងពាលី)ដើម្បីបង្ហាញអំណាច និងថាមពលឱ្យស្របទៅតាមព្រះទ័យនៃ[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៤]] ដែលជាស្ដេចជ្រែករាជ។ ===អំពីរចនាបថកោះកែ=== *ស្ថាបត្យកម្ម គេឃើយមានប្រាសាទមួយសង់លើខឿនប្រាំងពីជាន់ដែលមានកំពស់ប្រមាណ៣៥ម៉្រែត។ *រូបបដិមា មានសភាពប្រហាក់ប្រហែលនឹងសម័យមុន។ ប្រាសាទដែលគេរាន់បញ្ចូលក្នុងរចបនាបថកោះកែរគឺ [[ប្រាសាទនៅកោះកែ]] ទាំងអស់។ == រចនាបថបន្ទាយស្រី (ពាក់កណ្ដាលទី២ នៃស.វ ទី១០) == រចនាបថបន្ទាយស្រី ស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទរាជេន្ទ្រវរ្ម័នទី២]] (គ.ស ៩៤៤-៩៦៨) ដែលទ្រង់បានតាំង រាជធានីនៅអង្គរវិញ ។ ចំពោះប្រាសាទមាន[[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត]] (គ.ស ៩៥២) [[ប្រាសាទប្រែរូប]] (គ.ស ៩១៦) [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] (គ.ស ៩៦៧) យោងទៅតាមឯកសារប្រវត្ដិសាស្ដ្រខ្លះនិយាយថា [[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] ជាប្រាសាទរបស់ព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម [[យជ្ញវរាហៈ]]។ ប្រាសាទនេះពុំមែនជាប្រាសាទភ្នំទេ ជាប្រាសាទ ដែលសង់ក្បាច់ម្នាក់នៅគង់វង្សល្អជាងគេរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ។ ចំណែករូបបដិមាវិញមានច្រើន មានរាងតូចៗ ទឹកមុខសុភាព មានបបូរមាត់ក្រាស់ហើយខ្លី មានរបៀបតុបតែងសក់ថ្មី ហើយពុំមានមកុដឡើយ ។ បដិមាទាំង នេះមានស្លៀកពាក់សំពត់ជីបជាផ្នត់ផង សំពត់លាតរលីងផង។ល។ ===អំពីរចនាបថបន្ទាយស្រី=== *ស្ថាបត្យកម្ម មានការរីកចំរើន ព្រោះគេសង្កេតឃើញមានបន្ទប់វែង សង់នៅជាន់ទី១ ក្នុងប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត ហើយ​មានថែរដាច់ពីគ្នានៅប្រាសាទប្រែរូបទៀតផង។ *រូបបដិមា ច្រើនមានរាងតូចៗ ទឹកមុខសុភាព មានបបូរមាត់ក្រាស់ ហើយខ្លី មានរបៀបតុបតែងសក់ថ្មី ហើយពុំមានមកុដឡើយ។ #ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖ ##[[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត]] ##[[ប្រាសាទប្រែរូប]] ##[[ប្រាសាទបន្ទាយស្រី]] ##[[ប្រាសាទស្រឡៅ]] និង ប្រាសាទមួយចំនួនទៀតស្ថិតខាងជើង [[ប្រាសាទឃ្លាំង]] ខាងជើង។ == រចនាបថឃ្លាំង (ចុងស.វទី១០ និងពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី១១) == រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥]] (គ.ស ៩៦៨-១០០១)និង [[ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១]] (គ.ស ១០០២-១០៥០) ដែលមានរាជធានីនៅ[[អង្គរ]]។ គេរាប់បញ្ចូលក្នុង[[រចនាបថឃ្លាំង]] នូវ [[ប្រាសាទតាកែវ]] [[ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង]] [[ប្រាសាទវិមានអាកាស]] ។ ចំពោះរូបចម្លាក់បដិមាវិញមានទឹកមុខសុភាពដូចសម័យបន្ទាយស្រីដែរ លាក់តែសម្លៀកបំពាក់ជីបជាផ្នត់ជាដរាប ហើយគេឃើញសំពត់មួយថ្មី ប្លែកពីមុនគឺខាងក្រោយសំពត់ ឡើងរហូតដល់ខ្នង ឯខាងមុខធ្លាក់សំយេះមកក្រោម បញ្ចេញក្បាលពោះកណ្ដាលវាល។ ===រចនាបថឃ្លាំង=== *ស្ថាបត្យកម្ម ការកសាងប្រាសាទភ្នំ កាន់តែរីកចំរើន។ ការស្ថាបនាប្រាសាទអំពីឥដ្ឋលែងមានទៀតហើយ។ *ផ្តែរ ពុំមានក្បូរក្បាច់រចនាល្អប៉ុន្មានទេ។ *រូបបដិមា មានទឹកមុខសុភាពដូចសម័យបន្ទាយស្រី។ #ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖ ##[[ប្រាសាទតាកែវ]] ##[[ប្រាសាទឃ្លាំងខាងជើង]] ##[[ប្រាសាទវិមានអាកាស]] ##[[ប្រាសាទព្រះវិហារ]] ##[[ប្រាសាទឃ្លាំងខាងត្បូង]] ##[[ក្លោងទ្វារនៃព្រះរាជវាំង]] ##[[ប្រាសាទភ្នំជីសូរ]] ##[[ប្រាសាទចៅស្រីវិបុល]] == រចនាបថបាពួន (ពាក់កណ្ដាលទី ២ នៃស.វទី ១១) == រចនាបថនេះស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល ព្រះបាទ[[ឧទយទិត្យវរ្ម័នទី២]] (គ.ស ១០៥០-១០៦៦) ព្រះបាទ[[ហ៌សវរ្ម័នទី៣]] (គ.ស ១០៦៦-១០៨០) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរដែរ ចំពោះប្រាសាទដែលបញ្ចូលក្នុងរចនាបថនោះ មានដូចជា [[ប្រាសាទបាពួន]] [[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច]] និង[[ប្រាសាទវត្ដខ្នារ]]។ នៅក្នុងសម័យនោះ ការកសាងប្រាសាទភ្នំ តែមានការរីកចម្រើនឡើងថែមទៀត គឺ[[ប្រាសាទបាពួន]]មានថែវពីរជាន់ ប្រក់ថ្មភក់ព័ទ្ធជុំវិញ ព្រមទាំងមានប្រាង្គនៅគ្រប់ជ្រុងថែវ និងមានគោបុរៈនៅត្រង់ជណ្ដើរគ្រប់ទិសទាំងបួនទៀត។ នៅក្នុង[[ប្រាសាទបាពួន]]គេ សង្កេតឃើញមានរចនាក្បាច់រឿង នៅតាមជញ្ជាំងគោបុរៈ និងជញ្ជាំងប្រាង្គជ្រុងជាន់ទី២ក្បាច់រឿងទាំងនេះ ចែកជាផ្ទាំងតូចដាច់ៗពីគ្នាមានរាងចតុកោណកែងស្មើរ។ ចតុកោណកែង ហើយច្រើនតែរឿងដែលទាក់ទងទៅ និង[[ព្រះវិស្ណុ]]រីឯរូបបដិមាវិញ ពុំខុសពីរចនាបថឃ្លាំងឡើយ។ ===អំពីរចនាបថបាពួន=== *ស្ថាបត្យកម្ម ការកសាងប្រាសាទភ្នំរឹតតែមានការរីកចម្រើនឡើង។ *សសរពេជ្រ មានការរីនចម្រើន។ *រូបបដិមា ពុំខុសពររចនាបថឃ្លាំងឡើយ។ #ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖ ##[[ប្រាសាទបាពួន]] ##[[ប្រាសាទមេបុណ្យខាងលិច]] ##[[​ប្រាសាទវត្តខ្នារ]]៕ == រចនាបថអង្គរវត្ដ (ពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី ១២) == [[រចនាបថអង្គរវត្ដ]] គឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជកាល[[ព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី២]] (គ.ស ១១១៣-១១៤៥) ដែលមានរាជធានីនៅអង្គរ។ប្រាសាទដែលចាក់បញ្ចូល ក្នុងរចនាបថនេះគឺ[[ប្រាសាទបឹងមាលា]] [[ប្រាសាទព្រះបាលិលៃ]]។ល។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ ស្ថាបត្យករខ្មែរមានការរីកចម្រើនឡើងដល់កំពូល។ នៅលើជញ្ជាំងថែវជាន់ទី១ មានក្បាច់រឿងចែកជា ៨ផ្ទាំងធំៗ ហើយវែងៗ ហើយក្បាច់រឿងទាំងនោះមានរឿងផ្សេងៗ ពីគ្នាដូចតទៅ ៖ *ផ្ទាំងទី ១ ៖ (ជញ្ជាំងខាងលិចឆៀងខាងត្បូង) បង្ហាញពីចម្បាំងបាណ្ឍៈ និងកៅវរៈក្នុងមហាភារតៈ។ *ផ្ទាំងទី ២ ៖ (ជញ្ជាំងខាងត្បូងឆៀងខាងលិច) បង្ហាញពីរាព្យូហត្រាក្នុងសម័យអង្គរ។ *ផ្ទាំងទី ៣ ៖ (ជញ្ជាំងខាងត្បូងឆៀងខាងកើត) អធិប្បាយពីឋានសួគ៌ និងឋាននរក។ *ផ្ទាំងទី ៤ ៖ (ជញ្ជាំងខាងកើតឆៀងខាងត្បូង) ចែងពីការកូរសមុទ្រដោះ ដើម្បីបង្កើតទឹកអម្រិតដកស្រង់ពីរឿងហមាយាណៈ។ *ផ្ទាំងទី ៥ ៖ (ជញ្ជាំងខាងកើតឆៀងខាងជើង) ពណ៌នាពីចម្បាំងរវាងទេវតា និងអសុរៈ ។ *ផ្ទាំងទី ៦ ៖ (ជញ្ជាំងខាងជើងឆៀងខាងកើត) ពណ៌នាពីចម្បាំងរវាងក្រឹស្ណៈ និងសុរពាណៈ ដកស្រង់ ពីគម្ពីរ ហរិវង្ស។ *ផ្ទាំងទី ៧ ៖ (ជញ្ជាំងខាងជើងឆៀងខាងលិច) ចែងអំពីចម្បាំងរវាងពួកទេវតា និងអសុរៈ ក្នុងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ *ផ្ទាំងទី ៨ ៖ (ជញ្ជាំងខាងលិចឆៀងខាងជើង) រៀបរាប់អំពីចម្បាំងរវាងព្រះរាម និងរាមពណ៌ ក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍។ នៅក្នុងរចនាបថនេះ លើជញ្ជាំងប្រាសាទ ជាពិសេសលើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ដ គេសង្កេត ឃើញមានរូប ទេវតា ឬទេពអប្សរឈររេរាំញញឹមប្រិមប្រិយ ដោយគ្មានស៊ុមជាទីជម្រកឡើយ ។ នៅជញ្ជាំងអង្គរវត្ដ រូបទេព អប្សរមានច្រើនពន់ពេកណាស់ ហើយមានការវិការខុសៗគ្នាទាំងអស់ ច្រើនពាក់មកុដកំពូលបីខ្ពស់ៗ និងស្លៀក សំពត់ផ្កាស្ដើងៗ គ្មានផ្នត់ ដោយទម្លាក់ជាយសងខាង ម្ខាងធំ ម្ខាងតូច ។ ឯទេបអប្សរខ្លះទៀត ឥតមានពាក់មកុដ ទេ តែមានក្រងសក់ជាច្រើនបែបយ៉ាង ដូចក្រងជាភួងផ្កាជាដើម ។ នៅក្នុងសម័យនេះដែរ គេសង្កេតឃើញមាន រូបព្រះពុទ្ធជាច្រើន ហើយព្រះពុទ្ធរូបទាំងនេះ ភាគច្រើនសាងជាបែបឈានមុទ្រះ ដោយមាននាគមុចលិន្ទ ដក ពពារប្រក់ពីលើ។ ===អំពីរចនាបថអង្គរវត្ត=== *ស្ថាបត្យកម្ម បានរីកចំរើនឡើងដល់កំពូល។ តួប្រាសាទសាងពីថ្មភក់ទាំងអស់។ *រូបបដិមា រូបទេវតា ឬទេពអប្សរឈររេរាំ ញញឹមប្រិមប្រិយ។ រូបទេពអប្សរមានច្រើន ហើយមានកាយវិការខុសៗគ្នាទាំងអស់។ ​មានព្រះពុទ្ធរូបច្រើន។ #ប្រាសាទរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖ ##[[ប្រាសាទបឹងមាលា]] ##[[ប្រាសាទព្រះបាលិលេយ្យ]] ##[[ប្រាសាទបាគង]] ##[[ប្រាសាទពិមាឃ]] ##[[ប្រាសាទព្រះខ័នកំពង់ស្វាយ]] ##[[ប្រាសាទចៅសាយទេវតា]] ##[[ប្រាសាទធម្មនន្ទ]] ##[[ប្រាសាទអង្គរវត្ត]] ##[[ប្រាសាទវត្តអធ្វា]] == រចនាបថបាយ័ន (ពាក់កណ្ដាលទី១ នៃស.វទី១២ និងដើមស.វទី១៣) == រចនាបថបាយ័នគឺស្ថិតនៅក្នុងរជ្ជ កាល[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧]]។ (គ.ស ១១៨១-១២១៨) ដែលមានរាជធានីនៅ[[អង្គរ]]។ នៅក្នុងរចនាបថនោះ ប្រាសាទរួមមាន [[ប្រាសាទបាយ័ន]] [[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]][[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] [[ប្រាសាទនាគព័ន្ធ]] [[ប្រាសាទក្រោលគោ]]។ [[រចនាបថបាយ័ន]] ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបានចុះអន់ថយ បន្ដិចវិញ ព្រោះប្រាសាទទាំងឡាយច្រើនស្ថាបនាដោយប្រញាប់ប្រញាលពេក ឯថ្មវិញ ក៏ពុំសូវមានគុណភាពដូចសម័យមុនៗដែរ។ [[ប្រាសាទបាយ័ន]]មានប្លង់ស្មុកស្មាញ ហើយរុះរើសាងឡើងវិញ ជាច្រើនគ្រា។ លើកលែងតែប្រាសាទបាយ័ន ដែលមានប្លងបែបជាប្រាសាទភ្នំ ក្នុងរចនាបថនេះ ប្រាសាទទាំងឡាយ សុទ្ធតែសង់នៅលើដីរាបស្មើបែបជាវត្ថអារាម ដើម្បីស្របទៅតាមទស្សនៈនៃ[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ លក្ខណៈពិសេសនៃរចនាបថនេះ គឺប្រាំងមុខបួនញញឹមប្រិយប្រិយ និងមាននាគអបសងខាងផ្លូវ ដែលឆ្លងចូលទៅក្នុងប្រាសាទ ក្បាលនាគបែរចេញមកខាងក្រៅ នាគម្ខាងមានពួកទេវតាជាអ្នកចាប់ទាញ ឯម្ខាងទៀត មានពួកអសុរៈចាប់ទាញ ជានិមិត្ដរូបនៃការ[[កូរសមុទ្រទឹកដោះ]]។ នៅលើជញ្ជាំងថែវខាងក្រៅ នៃ[[ប្រាសាទបាយ័ន]] និង [[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] គេសង្កេតឃើញក្បាច់រឿង ដែលទាក់ទងទៅនិងប្រវត្ដិសម័យ[[ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧]] ដូចជាចម្បាំងខ្មែរ ចាម និងបដិសណ្ឋារកិច្ចចំពោះ គណៈប្រតិភូបរទេសជាដើម។ ម្យ៉ាងទៀតក្បាច់រឿងនេះ មានបង្ហាញសកម្មភាពផ្សេងៗ នៃប្រជាពលរដ្ឋ ដូចជានេសាទ កីឡា ល្បែងប្រជល់មាន់ជាដើម ។ សម្លៀកបំពាក់ និងកាយវិការនៃរូបចម្លាក់ទាំងអស់នោះមិនសូវខុសពីសម័យ ខ្មែរយើងបច្ចុប្បន្នប៉ុន្មានទេ។ ===អំពីរចនាបថបាយ័ន=== *ស្ថាបត្យកម្ម ស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបានចុះអន់ថយបន្តិច។ ថ្មមិនសូ​វមានគុណភាពល្អដូចមុន។ *រូបបដិមា ការរចនារូបបដិមា មានការរីកចម្រើន។ គេមិនសូវគិតពីរាងរៅទេ គេខំតែផ្ចិតផ្ចង់តែទឹកមុខ។ ប្រាសាទគេរាប់បញ្ចូលក្នុងរចនាបថនេះមាន៖ ##[[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]] ##[[​ប្រាសាទ​បន្ទាយក្តី]] ##[[ប្រាសាទព្រះខ័ន]] ##[[ប្រាសាទនាគព័ន្ធ]] ##លំពែងប្រាសាទបាយ័ន និង ខ្លោងទាំង៥នៃអង្គរធំ ##[[ប្រាសាទបន្ទាយឆ្មារ]] ##[[ប្រាសាទបាយ័​ន]] ##[[ប្រាសាទតាព្រហ្ម]](បាទី) ##[[ប្រា​សាទវត្តនគរ]] ##[[ព្រះលានជល់ដំរី]] ##[[ប្រាសាទក្រោលគោ]] == ឯកសារ == {{Reflist}} * សៀវភៅវប្បធម៌អវិយធម៌ខ្មែរ == សូមមើលផងដែរ == * [[សិល្បៈខ្មែរ]] {{commons category|រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រាសាទខ្មែរ]] {{Cambodia-royal-stub}} 6jie2h1kg3easgd6h9o3xd0wm87a0o6 0 13618 341162 339698 2026-09-27T13:42:59Z SMunyroth1 53178 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 341162 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ព្រឹទ្ធសភា<br />Senate | legislature = និតិកាលទី៥ | native_name = | transcription_name = | coa_pic = Senate of Cambodia.png | coa_res = 155px | house_type = សភាជាន់ខ្ពស់ | term_length = ប្រាំមួយឆ្នាំ | leader1_type = [[បញ្ជីរាយនាមប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ប្រធាន]] | leader1 = [[ហ៊ុន សែន]] | party1 = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | election1 = ៣ មេសា ២០២៤ | leader2_type = អនុប្រធានទី១ | leader2 = អ៊ុច បូររិទ្ធ | party2 = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | election2 = ២៥ វិច្ឆិកា ២០២៤ | leader3_type = អនុប្រធានទី​២ | leader3 = ធន់ វឌ្ឍនា | party3 = [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] | election3 = ២៥ វិច្ឆិកា ២០២៤ | members = ៦២ |structure1 = Cambodge Sénat 2024.svg |structure1_res = 277px | political_groups1 = '''សមាជិកជាប់ឆ្នោត (៥៨)''' * {{Color box|#1E90FF|border=darkgray}} [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] (៥៥) * {{Color box|#EC3438|border=darkgray}} [[គណបក្សឆន្ទៈខ្មែរ|គឆខ]] (៣) '''សមាជិកជ្រើសតាំង (៤)''' * {{Color box|#1E90FF|border=darkgray}} [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គបក]] (២) * {{Color box|#6D6D6D|border=darkgray}} ឯករាជ្យ (២) | last_election1 = [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា នីតិកាលទី​៥ ឆ្នាំ​២០២៤|ថ្ងៃទី២៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៤]] | next_election1 = [[ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា|នៅ ឬមុនថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០៣០]] | meeting_place = [[File:Entrance of the senate 2016.jpg|277px]] | website = [http://www.senate.gov.kh/ www.senate.gov.kh] }} '''ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា''' គឺជា​សភា​ជាន់​ខ្ពស់​នៃ​[[សភាតំណាងរាស្ត្រ​កម្ពុជា]]។ ព្រឹទ្ធសភាជាស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិដែលមានសមាជិកចំនួន ៦២ រូប ដោយក្នុងនោះមានសមាជិកចំនួន ៥៨ រូបត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជារៀងរាល់ ៦ ឆ្នាំម្តង ដោយក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ មកពី ២៤ ខេត្តនៃប្រទេសកម្ពុជា និងសមាជិក[[រដ្ឋសភាកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]]។ ចំពោះសមាជិកជ្រើសតាំងវិញគឺត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រ​តែងតាំងសមាជិកចំនួន​ពីររូប ខណៈ​រដ្ឋសភា​ជ្រើសតាំងសមាជិក​ពីររូបបន្ថែមទៀត ដែលនាំឱ្យចំនួនសមាជិកព្រឹទ្ធសភាសរុបមានចំនួន ៦២ រូប។ ព្រឹទ្ធសភា​បំពេញ​តួនាទី​របស់​ខ្លួន​ដូច​បាន​កំណត់​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​ច្បាប់​ជា​ធរមាន។ ព្រឹទ្ធសភា​ត្រូវ​បាន​ដឹកនាំដោយ[[បញ្ជីរាយនាមប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|​ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]]ម្នាក់ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​កាន់ដោយលោក[[ហ៊ុន សែន]]នៃ​[[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា]] និងមាន​អនុប្រធាន​ពីរ​រូបទៀតជាជំនួយការ។ សម័យប្រជុំព្រឹទ្ធសភាលើកទី១ បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៩ ហើយការបោះឆ្នោតលើកទី១ បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២២ ខែមករា ឆ្នាំ២០០៦។ ព្រឹទ្ធសភានីតិកាលទីប្រាំ និងបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេច[[នរោត្តម សីហមុនី]] បើកសម័យប្រជុំនៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៤។<ref>{{Cite web|title=ព្រឹកនេះព្រឹទ្ធសភាបើកសម័យប្រជុំលើកដំបួង សម្រាប់នីតិកាលទី៥ ក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពរបស់ព្រះមហាក្សត្រ |url=https://m.freshnewsasia.com/index.php/en/localnews/334661-2024-04-02-23-29-42.html |date=2024-04-03 |access-date=2024-04-03 |website=Fresh News}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា|ការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភា]]បន្ទាប់នឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ២០៣០។ == ប្រវត្តិសង្ខេប == [[ប្រព័ន្ធ​សភា​ពីរ​ថ្នាក់]] បាន​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​[[កម្ពុជា]] តាំង​ពី​ពេល​ដែល [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]] នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា បាន​កកើត​ឡើង​ជា​លើក​ដំបូង នា​[[ឆ្នាំ ១៩៤៧]]។ ប៉ុន្តែ​អាស្រ័យ​ដោយ​ឥទ្ធិពល​នៃ​[[សង្គ្រាម​ត្រជាក់]] លើ​[[សកល​លោក]] បាន​ធ្វើ ឱ្យ​ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ក្នុង​សង្គ្រាម​រ៉ាំរ៉ៃ​អស់​រយៈ​ពេល​ជាង​ពីរ[[ទសវត្សរ៍]] ដែល​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​គ្រប់[[​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ព័ន្ធ​]]សង្គម ត្រូវ​បំផ្លាញ​ខ្ទេចខ្ទី និងបាត់​បង់​ទាំង​ស្រុង​ធ្លាក់​ដល់​កម្រិត​សូន្យ នា​សម័យ​កាល​ដ៏​ខ្មៅ​ងងឹត នៃ​[[របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ]]។ [[កិច្ច​ព្រមព្រៀង​សន្តិភាព]]​ទីក្រុង​ប៉ារីស នា​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ខែ​តុលា ឆ្នាំ​១៩៩១ បានកំណត់​ឱ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​សកល ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​ក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្រោម​ការ​រៀបចំ​របស់​អាជ្ញាធរ​បណ្តោះ​អាសន្ន នៃ​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​ប្រចាំ នៅ​កម្ពុជា​ហៅ​កាត់​ថា (UNTAC) ដើម្បី​បញ្ចប់​ជម្លោះ បង្កើត​ស្ថាប័ន​គ្រប់​គ្រង​ប្រទេស និង​កសាង​នីតិ​រដ្ឋ។ បន្ទាប់​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​សកល​លើក​ដំបូង ដែល​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​២៣ ដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៩៣ សភា​ធម្មនុញ្ញ​មួយ​បាន​ចាប់​បដិ​សន្ធិ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី​១៤ ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ​១៩៩៣ ដើម្បី​តាក់​តែង​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា។ រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នោះ ត្រូវ​បាន​សភា​ធម្មនុញ្ញ​អនុម័ត​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​កញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៩៣ និង​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន នា​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែ​ឆ្នាំ​ដដែល។ រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នោះ បាន​កំណត់​ឱ្យ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា ស្ថិត​ក្រោម​របប​រាជា​និយម​អាស្រ័យ​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ។ អំណាច​ក្នុង​ការ​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ដាច់​ពី​គ្នា​ជា​បី គឺ​អំណាច នីតិ​ប្បញ្ញត្តិ នីតិ​ប្រតិបត្តិ និង​អំណាច​តុលាការ។ នៅ​ពេល​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន សភា​ធម្មនុញ្ញ​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋសភា​នីតិកាល​ទី១ ហើយ​បាន​ដំណើរការ​ក្នុង​នាម​ជា​ស្ថាប័ន​នីតិ​ប្បញ្ញត្តិ​តែ​មួយ​គត់ របស់​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ពេញ​មួយ នីតិ​កាល។ ក្រោយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជា​សកល ជ្រើស​តាំង​តំណាង​រាស្ត្រ​នីតិកាល​ទី២ នាថ្ងៃទី​២៦ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​១៩៩៨ វិបត្តិ​នយោបាយ ផ្ទៃ​ក្នុង​មួយ​បាន​កើត​ឡើង។ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​នេះ កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​រវាង​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ជាន់​ខ្ពស់ នៃ​គណ​បក្ស​នយោបាយ​ធំ​ទាំង​ពីរ គឺ​គណ​បក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា និង​គណ​បក្ស​[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]បាន​ប្រារឰ​ឡើង​ពី​ថ្ងៃទី​១២-១៣ ខែ​វិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៩៨ នា​ប្រាសាទ​ខេមរិន្ទ ព្រះ​បរម​រាជវាំង ក្រោម​ព្រះ​រាជា​ធិបតី​ភាពដ៏​ខ្ពង់​ខ្ពស់ ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្តេចព្រះ [[នរោត្ដម សីហនុ|នរោត្តម សីហនុ]] ដែល​នៅ​ពេល​នោះ ព្រះអង្គ​ទ្រង់​ជា​ព្រះ​មហាក្សត្រ នៃ​ព្រះរាជា​ណាចក្រ​កម្ពុជា។ តាម​រយៈ​លទ្ធផល​នៃ​កិច្ច​ប្រជុំ​កំពូល​នេះ ស្ថាប័ន​ព្រឹទ្ធសភា ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង និង​ក្លាយ​ជា​ចំណែក​មួយ​នៃ​ស្ថាប័ន​នីតិ​ប្បញ្ញត្តិ​ជាតិ ដែល​មាន​ពីរ​ថ្នាក់ បន្ទាប់​ពី​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​នីតិកាល​ទី២ បាន​ធ្វើ​វិសោធន​កម្ម​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ឆ្នាំ​១៩៩៣។ ព្រឹទ្ធសភា​នីតិ​កាល​ទី១ កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​តែង​តាំង និង​មាន​អាណត្តិ​៥ឆ្នាំ។ សមាជិក​ចំនួន​៦១រូប ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​រើស​ពី​ក្នុង​ចំណោម​ឥស្សរជន​ជាន់​ខ្ពស់ នៃ​គណបក្ស​នយោបាយ ដែល​មាន​អាសនៈ​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋសភា​នីតិកាល​ទី២។ ព្រឹទ្ធសភា នីតិ​កាល​ទី១ បាន​បើក​សម័យ​ប្រជុំ​លើក​ទី១ នៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​១៩៩៩។ ព្រឹទ្ធសភា​នីតិកាល​ទី២ កើត​ឡើង​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​អសកល នាថ្ងៃ​អាទិត្យ ទី​២២ ខែ​មករា ឆ្នាំ​២០០៦ ដោយ​មាន​អាណត្តិ​៦ឆ្នាំ។ ក្នុង​ចំណោម សមាជិក​៦១រូប មាន​៥៧រូប​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​អសកល ០២រូប​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​រដ្ឋសភា និង​០២រូប​តែងតាំង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ។ ព្រឹទ្ធសភា​​នីតិកាល​​ទី២ បាន​​បើក​​សម័យ​​ប្រជុំ​​ដំបូង នា​​ថ្ងៃ​ទី​​២០ ខែ​​មីនា ឆ្នាំ​​២០០៦ ដោយ​មាន​អាណត្តិ​៦ឆ្នាំ។ ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក ៦១រូប មាន ៥៧រូប​ត្រូវ​បាន​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​អសកល ០២រូប​ជ្រើស​តាំង​ដោយ​រដ្ឋសភា និង​០២រូប​តែង​តាំង​ដោយ​ព្រះមហាក្សត្រ។ ព្រឹទ្ធសភានីតិកាលទី៣ បានបើកសម័យប្រជុំដំបូង នាថ្ងៃទី ២៤ ខែ មីនា ឆ្នាំ ២០១២ ដោយមានអាណត្តិ ៦ឆ្នាំ ដូចព្រឹទ្ធសភា នីតិកាលទី២ ដែរ ។ ក្នុងចំណោមសមាជិកព្រឹទ្ធសភាទាំងអស់ មាន ៦១រូប មាន ៥៧រូបត្រូវបានជ្រើសតាំងដោយការបោះឆ្នោតជាអសកល ០២រូបជ្រើសតាំងដោយរដ្ឋសភា និង ០២រូបទៀតតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ ។ (ចូលរួមកែសម្រួលដោយលោក ពៅ ថារី អនុប្រធាននាយកដ្ឋាននីតិវិធី នៃអគ្គនាយកដ្ឋានសេវាច្បាប់ និងសមូហភាពដែនដី នៃអគ្គលេខាធិការដ្ឋានព្រឹទ្ធសភា ) ។ ពិនិត្យអោយយោបល់លើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ដែលអនុម័តដោយរដ្ឋសភា និងផ្តួចផ្តើមធ្វើសេចក្តីស្នើច្បាប់។ តួនាទីសំខាន់របស់ ព្រឹទ្ធសភាគឺការពិនិត្យឡើងវិញរាល់អត្ថបទច្បាប់ទាំងឡាយដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តរួចហើយ។ រដ្ឋសភាមិនអាចបញ្ជូន ច្បាប់ដែលខ្លួនបានអនុម័តរួចហើយអោយព្រះមហាក្សត្រឡាយព្រះហស្តលេខាប្រកាសអោយប្រើជាផ្លូវការមុនពេលដាក់ ឆ្លងអោយ ព្រឹទ្ធសភាពិនិត្យបានឡើយ។ ព្រឹទ្ធសភាមានអំណាចត្រួត ពិនិត្យព្រមទាំងធ្វើអនុសាសន៍ទៅ លើពង្រាង​ច្បាប់ ឬសេចក្តីស្នើច្បាប់ ដែលត្រូវបាន អនុម័តដោយរដ្ឋសភា។ ទោះបីជាព្រឹទ្ធសភាអាចធ្វើការបដិសេធ ឬស្នើអោយ ធ្វើវិសោធន កម្មទៅលើអត្ថបទច្បាប់ ព្រឹទ្ធសភាពុំមានអំណាចចាប់បង្ខំអោយ រដ្ឋសភាទទួលយកអនុសាសន៍របស់​ខ្លួនឡើយ។ ចំណែកឯរដ្ឋសភាវិញ អាចបដិសេធ មិនទទួលអនុសាសន៍របស់ ព្រឹទ្ធសភា ហើយនឹងអាចអនុម័តអោយ​ចេញនូវច្បាប់ដែលព្រឹទ្ធសភាបានបដិសេធ។ច្បាប់ណាក៏ដោយ បើទោះបីជាព្រឹទ្ធសភាបដិសេធតែទីបំផុតនៅតែ​ត្រូវ​បានរដ្ឋសភាអនុម័ត ហើយដាក់ថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ឡាយព្រះហស្តលេខា និងប្រកាសអោយប្រើ។​ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ មិនបានផ្តល់អោយ ព្រឹទ្ធសភា នូវអំណាច អនុម័តនូវច្បាប់ ឬអំណាចជំទាស់អត្ថបទច្បាប់ ឡើយប៉ុន្តែផ្តល់អោយនូវ តួនាទី​​​ប្រឹក្សា​ ឬអំណាច ធ្វើអនុសាសន៍ ដែលរដ្ឋសភា បានអនុម័ត។ ព្រឹទ្ធសភាសហការជាមួយរដ្ឋសភានិងរាជរដ្ឋាភិបាលដើម្បីរៀបចំអោយបានចេញជារូបរាងនូវកម្មវិធីនិងប្រតិទិននៃការ កសាងច្បាប់ សម្រាប់ ឆ្នាំនីមួយៗ។ ព្រឹទ្ធសភាផ្តល់យោបល់លើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ក្នុងរយៈពេលមួយខែយ៉ាងយូរដែលរដ្ឋសភាបានអនុម័តយល់ព្រមលើកដំបូងរួចហើយ ព្រមទាំង លើបញ្ហាទាំងពួងដែលរដ្ឋសភាបានដាក់បើជាការប្រញាប់ អោយពិនិត្យ។ បើជាការប្រញាប់ រយៈពេលនោះ ត្រូវ បន្ថយមកនៅត្រឹម តែប្រាំថ្ងៃ។ បើព្រឹទ្ធសភាអោយយោបល់ព្រមឬពុំបានអោយយោបល់សោះក្នុងរយៈពេលដែលមានកំណត់ទុកហើយនោះទេច្បាប់ ដែល រដ្ឋសភាបាន អនុម័ត យល់ព្រមហើយនោះ នឹងត្រូវបាន យកទៅប្រកាសអោយប្រើ។ ព្រឹទ្ធសភាមានអំណាចចំពោះការផ្តួចផ្តើមធ្វើច្បាប់និងអនុម័តប៉ុន្តែមិនមានអំណាចសម្រេចជាចុងក្រោយថាតើច្បាប់ទាំងនោះ ចូលជាធរមានឬអត់នោះទេ។ មានតែរដ្ឋសភាមួយគត់ ដែលមានអំណាចនោះ។ មាត្រា៩១ថ្មីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ផ្តល់អំណាចនេះ អោយ ទៅព្រឹទ្ធសភា ដោយចែងថា «សមាជិកព្រឹទ្ធសភា សមាជិករដ្ឋសភា និងនាយករដ្ឋមន្រ្តីមាន សិទ្ធិផ្តួចផ្តើមគំនិតធ្វើ ច្បាប់»។ ចំពោះការកែសម្រួល ឬបដិសេធច្បាប់ព្រឹទ្ធសភាមានសិទ្ធិសុំអោយកែសម្រួល ឬបដិសេធ អត្ថបទច្បាប់នោះ ក្នុងករណី នេះ រដ្ឋសភា ត្រូវយក មកពិចារណាភ្លាមជាលើកទីពីរ។ រដ្ឋសភាត្រូវពិនិត្យ និងសម្រេចតែត្រង់បទប្បញ្ញត្តិ ឬចំណុច ណា ដែលព្រឹទ្ធសភាសុំអោយកែសម្រួល ដោយបដិសេធចោលទាំងមូល ឬទុកជាបានការខ្លះ។ ព្រឹទ្ធសភាអាចតាមដានត្រួតពិនិត្យការងារ និងការអនុវត្តន៍គោលនយោបាយផ្សេងៗរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលជាពិសេសត្រួត ពិនិត្យការប្រើប្រាស់ ថវិកាជាតិរបស់ រាជរដ្ឋាភិបាល។ ១-១៥ ររាច ==== កម្មវត្ថុនៃការត្រួតពិនិត្យ ==== * ការអនុវត្តន៍ច្បាប់៖ព្រឹទ្ធសភាដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតាមដានដំណើរការការងាររបស់ស្ថាប័នរដ្ឋ និងត្រួតពិនិត្យ​យ៉ាងទៀង​ទាត់ អំពីការ អនុវត្តន៍ច្បាប់របស់ស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ។ * ការអនុវត្តន៍កម្មវិធីនិងផែនការរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល៖ ព្រឹទ្ធសភាក៏ដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអនុវត្តន៍នូវកម្មវិធីនិងផែនការរបស់រាជរដ្ឋភិបាលលើការងារប្រជាធិបតេយ្យ នីតិរដ្ឋ ការងារ កែទម្រង់រដ្ឋ ការងារកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ការងារ អភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច…។ ==== វិធីត្រួតពិនិត្យ ==== * ចុះរកព័ត៌មានតាមមូលដ្ឋានក្រសួង៖ព្រឹទ្ធសភាប្រមូលបញ្ហារសើបពីប្រភពផ្សេងៗតាមរយៈឯកសារអនាមិកជួប សម្ភាសន៍អ្នកឯកទេស ពាក់ព័ន្ធ សិក្សាវិភាគលើទិដ្ឋ ភាពផ្សេងៗ ឯកសារយោងបទដ្ឋានគតិយុតិ្ត ឬសំណុំរឿងប្រហាក់ - ប្រហែល សហការជាមួយ អាជ្ញាធរ មូលដ្ឋាន សង្គមស៊ីវិល និងប្រជាពលរដ្ឋ ដល់ទីកន្លែង។ * អញ្ជើញតំណាងរាជរដ្ឋាភិបាលមកបំភ្លឺ៖ ប្រសិនបើឃើញថាមានការខ្វះខាតលើអត្ថបទច្បាប់ណាមួយព្រឹទ្ធសភាអាចស្នើសុំអោយ រាជរដ្ឋាភិបាល ឬរដ្ឋមន្រ្តី ពាក់ព័ន្ធ មកបំភ្លឺ និងអាច ផ្តល់ជាអនុសាសន៍កែលំអរឡើងវិញក្នុង ន័យស្ថាបនា។ * ​ ពិនិត្យលើរបាយការណ៍សកម្មភាពដែលរាជរដ្ឋាភិបាល ឬក្រសួងផ្ញើមក៖ ព្រឹទ្ធសភាដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការតាមដានលើ របាយការណ៍សកម្មភាពរបស់រាជរដ្ឋាភិ បាល ឬរបស់ក្រសួងដើម្បី ទទួល បាននូវព័ត៌មានដ៏ សំខាន់។ ករណីនេះបើសិនជាព្រឹទ្ធសភា ពិនិត្យលើរបាយការណ៍ឃើញថាមានការខ្វះចន្លោះ ឬចំណុច ខ្សោយ ត្រង់ណានោះ ព្រឹទ្ធសភា អាច ធ្វើជារបាយការណ៍ទៅរាជរដ្ឋាភិបាល ដើម្បី ផ្តល់ជាយោបល់កែលំអរ និងជា ការរួម ចំណែកក្នុង យន្តការស្ថាបនាចំណុចខ្វះខាតនោះ អោយមាន លក្ខណៈល្អឡើងវិញ។ === មុខងារជាតំណាង === ==== តំណាងសមូហភាពដែនដី (ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់) ==== ព្រឹទ្ធសភាតំណាងអោយភូមិភាគ និងសមូហភាពដែនដី (ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់) មាត្រា៩ និង មាត្រា១១ នៃច្បាប់ស្តីពីការ បោះឆ្នោត ជ្រើសតាំង សមាជិកព្រឹទ្ធសភា បានបង្ហាញច្បាស់ អំពីអត្តសញ្ញាណរបស់សមាជិក ព្រឹទ្ធសភា។ ក្នុងតួនាទីជាអ្នកតំណាងអោយក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ដែលជាស្ពានតភ្ជាប់នូវកិច្ចទំនាក់ទំនងរវាងមូលដ្ឋានដែនដី និង រាជរដ្ឋាភិបាល ព្រឹទ្ធសភាចាំបាច់ត្រូវតែផ្តោតការយកចិត្តទុក ដាក់ជាពិសេសទៅលើផលប្រយោជន៍របស់ ក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ‑សង្កាត់ និង ភូមិភាគ។ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតជាអសកលលើកដំបូងដើម្បីជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភានីតិកាលទី២ នាថ្ងៃទី ២២ ខែ មករា ឆ្នាំ ២០០៦ មកព្រឹទ្ធសភាមានទម្ងន់នយោបាយមួយតាមរយៈ ការពង្រឹងដំណើរការពិនិត្យ តាមដានការអនុវត្តន៍គោល នយោបាយវិមជ្ឈការ វិសហមជ្ឈការ ក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលបានចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ ២០០២ មក។ បច្ចុប្បន្ន ក្នុងចំនួនប្រជាជនសរុបជាង ១៤លាននាក់ ត្រូវតំណាង ​អោយ ឃុំសង្កាត់ ចំនួន ១៦២១ ក្នុងនោះមានសមាជិកក្រុម ប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់ សរុបចំនួន ១១៣៥៣នាក់ ដែលត្រូវបានប្រជាជនផ្តល់នូវជំនឿទុកចិត្ត និងសេចក្តីសង្ឃឹមជឿជាក់។ ដូច្នេះ ព្រឹទ្ធសភាគឺជាចំណុច ប្រសព្វនៃដំណើរការជ្រើសរើស សម្រិតសម្រាំង និងភាពជំរុញ ដោយ ហេតុផល។ ==== តំណាងស្ថាប័នជាតិ ==== សមាជិក ០២រូប តែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ និង ០២រូបទៀតតែងតាំងដោយរដ្ឋសភា។ ព្រឹទ្ធសភាក៏ តំណាងអោយ ព្រះមហាក្សត្រ និងរដ្ឋ សភា ហើយក៏ជាអ្នកសម្របសម្រួលការងាររវាងរដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាលមាត្រា ១១២ បញ្ជាក់ថា «ព្រឹទ្ធសភាមានភារកិច្ចសម្រប​ សម្រួលការងាររវាងរដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាល»។ នេះបើតាមទ្រឹស្តី ជាតួនាទីមួយដែល សំខាន់បំផុត ដែលអនុញ្ញាតអោយព្រឹទ្ធសភា អនុវត្តនូវឥទ្ធិពលមួយសំខាន់​លើការងាររបស់ស្ថាប័ន ទាំងពីរ គឺរាជរដ្ឋាភិបាល និង រដ្ឋសភា។ ប៉ុន្តែតួនាទីនេះមិនត្រូវបានអនុវត្តដោយមានប្រសិទ្ធភាពទេ។ មាត្រា១១២ចែងតែគោលការណ៍ដោយមិនបញ្ជាក់ពី សារធាតុ ដែលមាននៅក្នុងនោះទេ។ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញក៏មិន បានបញ្ជាក់អោយច្បាស់ជាងនេះដែរ។ សេចក្តីសម្រេច របស់ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនេះគ្រាន់ តែបញ្ជាក់ ថាវាគ្រាន់តែជាតួនាទីនយោបាយរបស់ព្រឹទ្ធសភា ដែលមិនអាចកំណត់ បាន ដោយអត្ថបទច្បាប់ ឬបទបញ្ជាណាមួយបានទេ។ ព្រឹទ្ធសភា ត្រូវតែប្រើប្រាស់គ្រប់ មធ្យោបាយ និងអាចធ្វើអន្តរាគមន៍បាន គ្រប់ពេលវេលា ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិនយោបាយ តូច ឬធំ រវាងស្ថាប័នទាំងពីរ។ ព្រឹទ្ធសភាមិនអាចបង្ខំទស្សនៈរបស់ ខ្លួនអោយរដ្ឋសភា និងរាជរដ្ឋាភិបាលគោរពតាមដោយ ឆន្ទានុសិទ្ធិបានទេ។ និយាយផ្សេងពីនេះ ទៀតតួនាទី នេះមិនចង ស្ថាប័នទាំងពីរនេះទេ។ ចុងបញ្ចប់សេចក្តីសម្រេចក្រុម ប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនេះ បញ្ជាក់ថា តួនាទីនេះ​ ចាត់ទុកថាមាន លទ្ធផល វិជ្ជមាន នៅពេលដែលមានការស្រុះស្រួលគ្នា រវាងស្ថាប័នទាំងពីរ។ ==== តំណាងប្រជាជាតិទាំងមូល ==== សមាជិកព្រឹទ្ធសភាភាគច្រើន ត្រូវបានជ្រើសតាំង ដោយការបោះឆ្នោតជាអសកលមិនចំពោះ និងតាមវិធីជ្រើសរើស បោះឆ្នោតជាសម្ងាត់ តំណាងអោយក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់ ដែលប្រមូលផ្តុំនៅក្នុងភូ​មិភាគទាំង៨។ ព្រឹទ្ធសភាមាន កាតព្វកិច្ច ចូលរួម ចំណែកយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួនក្នុង ការតាមដានត្រួតពិនិត្យ និងវាយតម្លៃ ព្រមទាំងជួយផ្តល់អនុសាសន៍ ដើម្បីតម្រង់ទិស លើការ អនុវត្តន៍​​ ជាក់ស្តែង​អោយបានប្រកបដោយ លទ្ធផលផ្លែផ្កាពិតប្រាកដដល់ឃុំសង្កាត់ទូទាំង ប្រទេស និងភូមិភាគ។ ប្រការនេះមានការពាក់ព័ន្ធ ដល់ការដ្ឋានដ៏ធំដែលរាជរដ្ឋាភិបាលកំពុងខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុង ការកែទម្រង់ការគ្រប់គ្រង រដ្ឋបាលសាធារណៈ និងការបង្ខិត​ ប្រជាធិបតេយ្យ អោយទៅដល់ថ្នាក់មូលដ្ឋានជិត ប្រជាជន នោះគឺជាការអនុវត្តន៍គោលនយោ បាយវិមជ្ឈការ និងវិសហមជ្ឈការដើម្បី អភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងការកាត់ បន្ថយភាពក្រីក្ ររបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ភាពជាតំណាងបែបនេះមានចរិតពិសេសត្រង់ថា សមាជិកព្រឹទ្ធសភា គឺជាអ្នកជាប់ឆ្នោត តាមការជ្រើសតាំងដោយអ្នក ជាប់ ឆ្នោតទទួល បន្ទុក គ្រប់គ្រងដឹកនាំឃុំ‑សង្កាត់ទូទាំងប្រទេស និងតំណាងរាស្រ្តក្នុងតំណែង។ ក្នុងភាពជាអ្នក តំណាង ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ‑សង្កាត់នាំអោយព្រឹទ្ធសភាមានបេសកកម្មផ្ទាល់របស់ខ្លួនក្នុងលក្ខណៈពិសេសមួយដោយត្រូវ ផ្សាភ្ជាប់ការងាររបស់ខ្លួនទៅនឹងកិច្ចការពារនិងជំរុញផលប្រយោជន៍របស់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ទូទាំងប្រទេសរួមទាំង ភូមិភាគទាំង ៨ទៀតផង។ ការជំរុញផលប្រយោជន៍របស់ក្រុមប្រឹក្សា ឃុំសង្កាត់ ទូទាំងប្រទេសនេះ គឺជាការជំរុញ ផលប្រយោជន៍ ប្រជាពលរដ្ឋទូទាំង ប្រទេស។ == ឯកសារយោង == {{Reflist}} [[Category:រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា]] rf26rn0f4miz5nxheyg7ajo077z4wn0 10 18333 341199 265664 2026-09-27T15:45:26Z Nisetpdajsankha 5475 341199 wikitext text/x-wiki {{#invoke:infobox|infoboxTemplate | bodyclass = vcard | titleclass = fn org | title = {{#if:{{{group|}}}|{{{group}}}|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}} | aboveclass = nickname | abovestyle = font-size:115%; font-weight:normal; | above = {{#if:{{{native_name|}}} |<div {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |upright={{{flag_upright|}}}|image={{{flag|}}}|alt={{{flag_alt|}}}|border={{#ifeq:no|{{{flag_border|}}}||yes}}}} | caption1 = {{{flag_caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |upright={{{image_upright|}}}|alt={{{image_alt|}}}|image={{#if:{{{rawimage|}}}|{{{rawimage}}}|{{{image|}}} }} }} | caption2 = {{{image_caption|{{{caption|}}}}}} | headerstyle = background-color:#b0c4de; | labelstyle = font-weight:normal; | header1 = {{#if:{{{total|}}}{{{total1|}}}{{{population|}}}{{{pop|}}} |ចំនួនប្រជាជនសរុប}} | data2 = {{{total|{{{population|{{{pop|}}}}}}}}}{{{total_ref|}}} {{#if:{{{genealogy|}}}{{{total_year|}}}{{{total_source|}}}|({{comma separated entries | {{{total_year|}}} | {{#switch:{{{total_source|}}} |census = census |estimate|est = est.}} | {{{genealogy|}}} }})}} {{#if:{{{genealogy|}}} |&#32;{{{genealogy|}}} (រួមទាំងអ្នកដែលមានតំណ[[វង្សត្រកូល|ពូជពីដូនតា]]របស់ពួកគេ)}} | label3 = {{{total1_year|}}} {{#switch:{{{total1_source|}}} |census = (census) |estimate|est = (est.) }} | data3 = {{{total1|}}}{{{total1_ref|}}} | label4 = {{{total2_year|}}} {{#switch:{{{total2_source|}}} |census = (census) |estimate|est = (est.) }} | data4 = {{{total2|}}}{{{total2_ref|}}} | label5 = {{{total3_year|}}} {{#switch:{{{total3_source|}}} |census = (census) |estimate|est = (est.) }} | data5 = {{{total3|}}}{{{total3_ref|}}} | header6 = {{#if:{{{popplace|}}}{{{regions|}}}{{{region1|}}} |តំបន់ដែលមានអត្រាប្រជាជនគួរឱ្យកត់សំគាល់}} | data7 = {{{popplace|}}}{{{regions|}}} | header8 = {{{tablehdr|}}} | data9 = {{{pop_embed|}}} | label11 = {{{region1|}}} | data11 = {{{pop1|}}}{{{ref1|}}} | label12 = {{{region2|}}} | data12 = {{{pop2|}}}{{{ref2|}}} | label13 = {{{region3|}}} | data13 = {{{pop3|}}}{{{ref3|}}} | label14 = {{{region4|}}} | data14 = {{{pop4|}}}{{{ref4|}}} | label15 = {{{region5|}}} | data15 = {{{pop5|}}}{{{ref5|}}} | label16 = {{{region6|}}} | data16 = {{{pop6|}}}{{{ref6|}}} | label17 = {{{region7|}}} | data17 = {{{pop7|}}}{{{ref7|}}} | label18 = {{{region8|}}} | data18 = {{{pop8|}}}{{{ref8|}}} | label19 = {{{region9|}}} | data19 = {{{pop9|}}}{{{ref9|}}} | label20 = {{{region10|}}} | data20 = {{{pop10|}}}{{{ref10|}}} | label21 = {{{region11|}}} | data21 = {{{pop11|}}}{{{ref11|}}} | label22 = {{{region12|}}} | data22 = {{{pop12|}}}{{{ref12|}}} | label23 = {{{region13|}}} | data23 = {{{pop13|}}}{{{ref13|}}} | label24 = {{{region14|}}} | data24 = {{{pop14|}}}{{{ref14|}}} | label25 = {{{region15|}}} | data25 = {{{pop15|}}}{{{ref15|}}} | label26 = {{{region16|}}} | data26 = {{{pop16|}}}{{{ref16|}}} | label27 = {{{region17|}}} | data27 = {{{pop17|}}}{{{ref17|}}} | label28 = {{{region18|}}} | data28 = {{{pop18|}}}{{{ref18|}}} | label29 = {{{region19|}}} | data29 = {{{pop19|}}}{{{ref19|}}} | label30 = {{{region20|}}} | data30 = {{{pop20|}}}{{{ref20|}}} | label31 = {{{region21|}}} | data31 = {{{pop21|}}}{{{ref21|}}} | label32 = {{{region22|}}} | data32 = {{{pop22|}}}{{{ref22|}}} | label33 = {{{region23|}}} | data33 = {{{pop23|}}}{{{ref23|}}} | label34 = {{{region24|}}} | data34 = {{{pop24|}}}{{{ref24|}}} | label35 = {{{region25|}}} | data35 = {{{pop25|}}}{{{ref25|}}} | label36 = {{{region26|}}} | data36 = {{{pop26|}}}{{{ref26|}}} | label37 = {{{region27|}}} | data37 = {{{pop27|}}}{{{ref27|}}} | label38 = {{{region28|}}} | data38 = {{{pop28|}}}{{{ref28|}}} | label39 = {{{region29|}}} | data39 = {{{pop29|}}}{{{ref29|}}} | label40 = {{{region30|}}} | data40 = {{{pop30|}}}{{{ref30|}}} | label41 = {{{region31|}}} | data41 = {{{pop31|}}}{{{ref31|}}} | label42 = {{{region32|}}} | data42 = {{{pop32|}}}{{{ref32|}}} | label43 = {{{region33|}}} | data43 = {{{pop33|}}}{{{ref33|}}} | label44 = {{{region34|}}} | data44 = {{{pop34|}}}{{{ref34|}}} | label45 = {{{region35|}}} | data45 = {{{pop35|}}}{{{ref35|}}} | label46 = {{{region36|}}} | data46 = {{{pop36|}}}{{{ref36|}}} | label47 = {{{region37|}}} | data47 = {{{pop37|}}}{{{ref37|}}} | label48 = {{{region38|}}} | data48 = {{{pop38|}}}{{{ref38|}}} | label49 = {{{region39|}}} | data49 = {{{pop39|}}}{{{ref39|}}} | label50 = {{{region40|}}} | data50 = {{{pop40|}}}{{{ref40|}}} | label51 = {{{region41|}}} | data51 = {{{pop41|}}}{{{ref41|}}} | label52 = {{{region42|}}} | data52 = {{{pop42|}}}{{{ref42|}}} | label53 = {{{region43|}}} | data53 = {{{pop43|}}}{{{ref43|}}} | label54 = {{{region44|}}} | data54 = {{{pop44|}}}{{{ref44|}}} | label55 = {{{region45|}}} | data55 = {{{pop45|}}}{{{ref45|}}} | label56 = {{{region46|}}} | data56 = {{{pop46|}}}{{{ref46|}}} | label57 = {{{region47|}}} | data57 = {{{pop47|}}}{{{ref47|}}} | label58 = {{{region48|}}} | data58 = {{{pop48|}}}{{{ref48|}}} | label59 = {{{region49|}}} | data59 = {{{pop49|}}}{{{ref49|}}} | label60 = {{{region50|}}} | data60 = {{{pop50|}}}{{{ref50|}}} | header61 = {{#if:{{{langs|}}}{{{languages|}}} |ភាសា}} | data62 = {{{langs|}}}{{{languages|}}} | header63 = {{#if:{{{rels|}}}{{{religions|}}} |សាសនា}} | data64 = {{{rels|}}}{{{religions|}}} | header65 = {{#if:{{{related_groups|}}}{{{related|}}}{{{related-c|}}} |ក្រុមជនជាតិដែលពាក់ព័ន្ធ}} | data66 = {{{related-c|}}}{{#if:{{{related_groups|}}}{{{related|}}} |{{{related_groups|}}}{{{related|}}} {{main other |[[Category:"Related ethnic groups" needing confirmation]]}} }} | belowstyle = padding-top:0.5em;font-size:85%;text-align:left; | below = {{#if:{{{footnotes|}}} |<hr/>{{{footnotes}}} }} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|1=[[Category:Pages using infobox ethnic group with unsupported parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox ethnic group]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y | caption | flag |flag_alt | flag_border | flag_caption | flag_upright | footnotes | genealogy | group | image |image_alt | image_caption | image_upright | langs | languages | native_name | native_name_lang | pop | pop_embed | pop1 | pop10 | pop11 | pop12 | pop13 | pop14 | pop15 | pop16 | pop17 | pop18 | pop19 | pop2 | pop20 | pop21 | pop22 | pop23 | pop24 | pop25 | pop26 | pop27 | pop28 | pop29 | pop3 | pop30 | pop31 | pop32 | pop33 | pop34 | pop35 | pop36 | pop37 | pop38 | pop39 | pop4 | pop40 | pop41 | pop42 | pop43 | pop44 | pop45 | pop46 | pop47 | pop48 | pop49 | pop5 | pop50 | pop6 | pop7 | pop8 | pop9 | popplace | population | rawimage | ref1 | ref10 | ref11 | ref12 | ref13 | ref14 | ref15 | ref16 | ref17 | ref18 | ref19 | ref2 | ref20 | ref21 | ref22 | ref23 | ref24 | ref25 | ref26 | ref27 | ref28 | ref29 | ref3 | ref30 | ref31 | ref32 | ref33 | ref34 | ref35 | ref36 | ref37 | ref38 | ref39 | ref4 | ref40 | ref41 | ref42 | ref43 | ref44 | ref45 | ref46 | ref47 | ref48 | ref49 | ref5 | ref50 | ref6 | ref7 | ref8 | ref9 | region1 | region10 | region11 | region12 | region13 | region14 | region15 | region16 | region17 | region18 | region19 | region2 | region20 | region21 | region22 | region23 | region24 | region25 | region26 | region27 | region28 | region29 | region3 | region30 | region31 | region32 | region33 | region34 | region35 | region36 | region37 | region38 | region39 | region4 | region40 | region41 | region42 | region43 | region44 | region45 | region46 | region47 | region48 | region49 | region5 | region50 | region6 | region7 | region8 | region9 | regions | related | related_groups | related-c | religions | rels | tablehdr | total | total_ref | total_source | total_year | total1 | total1_ref | total1_source | total1_year | total2 | total2_ref | total2_source | total2_year | total3 | total3_ref | total3_source | total3_year }}{{main other| {{#ifeq:{{{image|♦}}}{{{rawimage|♦}}}{{{image_caption|♦}}}{{{caption|♦}}}|♦♦♦♦||[[Category:Articles using infobox ethnic group with image parameters|{{#if:{{{image|}}}{{{rawimage|}}}{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|{{#ifexpr:{{#invoke:String|find|{{{image|}}}{{{rawimage|}}}{{{image_caption|}}}{{{caption|}}}|<div}}>0|ID|IR}}|Β}}{{PAGENAME}}]]}} {{#ifeq:{{{flag|♦}}}{{{flag_caption|♦}}}|♦♦||[[Category:Articles using infobox ethnic group with image parameters|{{#if:{{{flag|}}}{{{flag_caption|}}}|F|ψ}}{{PAGENAME}}]]}} {{#ifexpr:{{#ifeq:{{{total|a}}}|{{{total|b}}}|1|0}}+{{#ifeq:{{{population|a}}}|{{{population|b}}}|1|0}}+{{#ifeq:{{{pop|a}}}|{{{pop|b}}}|1|0}} > 1|[[Category:Articles using Template:Infobox ethnic group with deprecated parameters|¶]]}} }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> syi54q4me3ure12ajv16dlf03jwe8s6 0 27243 341160 340711 2026-09-27T13:37:17Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341160 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = ព្រះនាងកុលប្រភាវតី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = Wat asram moha russei.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | succession = [[រាជានិយមកម្ពុជា|សម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] | more_text = | reign = រជ្ជកាលគ្រងរាជ គ.ស ៥១៤-៥១៧ | reign_type = រជ្ជកាលគ្រងរាជ | reg_type = | regent = | predecessor = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | successor = [[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម]] | succession1 = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | reign1 = គ.ស ៤៧០-៥១៤ | predecessor1 = [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]​) | successor1 = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | issue = ព្រះអង្គម្ចាស់[[គុណវម៌្ម]] | house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | full_name = '''ព្រះនាងកុលប្រភាវតី''' | birth_date = | birth_place = រាជធានី[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | death_date = | death_place = រាជធានី[[វ្យាធបុរៈ|វ្យាធបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} | signature = | signature_alt = }} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះនាងកុលប្រភាវតី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជាព្រះអគ្គមហេសីរបស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងបានបម្រើជាអ្នករាជានុសិទ្ធិក្នុងកំឡុងឆ្នាំដើមនៃរជ្ជកាលព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]ក្នុងគ.ស ៥១៤-៥១៧។<ref name="lost">{{Cite book |last=Jacobsen |first=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=-9unZvFaiREC&pg=PA22 |title=Lost Goddesses: The Denial of Female Power in Cambodian History |date=2008 |publisher=NIAS Press |isbn=978-87-7694-001-0 |pages=22–23 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=qT0yAQAAQBAJ&dq=Kulaprabhavati&pg=PA77 |title=Re-imagining South Asian Religions: Essays in Honour of Professors Harold G. Coward and Ronald W. Neufeldt |date=2012-12-03 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-24237-1 |language=en}}</ref> ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះមហាក្សត្រនៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រនគរភ្នំ]]ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។ ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់[[គុណវម៌្ម]] ព្រះរាជបុត្រច្បង របស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។<ref>{{Cite book |last=Higham |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&pg=PA188 |page=188|title=Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations |date=2014-05-14 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-1-4381-0996-1 |language=en}}</ref> ==ព្រះ​​រាជ​​ជីវប្រវត្តិ== តាម[[សិលាចារឹកអ្នកតាដំបងដែក]] នៃ[[ខេត្តតាកែវ]] បញ្ជាក់ថា ព្រះ[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អគ្គមហេសី]]របស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] គឺព្រះនាងកុលប្រភាវតី។ សិលាចារឹកនេះបានបញ្ជាក់ទៀតថា មុនព្រះនាងសោយទិវង្គត ព្រះនាងបាន ចាត់ចែងឲ្យសាងសង់ [[ទេវស្ថាន|ទេវាល័យ]] សម្រាប់តម្កល់[[ព្រះវិស្ណុ]]មួយព្រះអង្គ ដែលធ្វើអំពីមាសសុទ្ធ ព្រមទាំង លំនៅស្ថានសម្រាប់ពួកព្រហ្មបុរោហិត និងបានជីកស្រះទុកជាប្រយោជន៍ចំពោះអ្នកស្រុកផង។ សិលាចារឹកនៅ[[ប្រាសាទប្រាំល្វែង]] ដែលបានចារឡើងដោយព្រះរាជកុមារ [[គុណវម៌្ម]] នៅដើម សតវត្សរ៍ទី៦ នៃគ.ស បានរៀបរាប់អំពីប្រវត្តិរបស់ទ្រង់ផ្ទាល់។ ព្រះរាជកុមារ ឬ ផ្វានថាងចឹង បើ សរសេរជាភាសាចិន ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាង កុលប្រភាវតី និង កៅណ្ឌិន្យជយវម៌្ម ដែលបាន សោយទិវង្គត នៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស។ ព្រះអង្គជារាជបុត្រនៃព្រះមហាក្សត្រដែលជា ព្រះចន្ទនៃរាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យ]] ព្រះអង្គបានត្រួតត្រា កាន់កាប់តំបន់មួយដែលបិតារបស់ទ្រង់បានកសាងនៅលើទីទឹកភក់ ដែលនៅ[[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ស្រុកទឹកខ្មៅ]] [[ខេត្តព្រែកឬស្សី|ខេត្តព្រែកប្ញស្សី]] កម្ពុជាក្រោមសព្វថ្ងៃ។ ព្រមពេលជាមួយគ្នាដែរ [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|លទ្ធិព្រហ្មញ្ញសាសនា]] មានការរីកចម្រើនដែរ។ នេះបើយើងសំអាងលើទិដ្ឋភាពរួមនៃសង្គមខ្មែរនាសម័យនគរវ្នំ ដែលជំនឿលើ[[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]បានគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែគ្រប់ច្រកល្ហក ពោលគឺមានអាទិភាពចម្បង។ សិលាចារឹកនៅវាលភក់ កម្ពុជាក្រោម បានបញ្ជាក់ថា មុននឹងសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ៥១៤ នៃគ.ស ព្រះមហារាជិនីនៃព្រះបាទជយវម៌្មដែលមានព្រះនាមថា កុលប្រភាវតី បានត្រាស់បង្គាប់ឲ្យ[[ទេវស្ថាន|រាជឌ្ឍកី]] ស្ថាបនា[[អាស្រម]]ដើម្បីបូជា[[ព្រះសិវៈ|ព្រះសិវ]]។ រីឯព្រះរាជបុត្ររបស់ទ្រង់ដែលមានព្រះនាមថា ព្រះគុណវម៌្មដែលជានាយកលើ[[ទេវស្ថាន|អារាម]]មួយនៅក្នុងព្រះ[[ទេវស្ថាន|វិហារ]]នេះ មានការគោរពបូជាស្នាមព្រះបាទ[[ព្រះវិស្ណុ]] ឈ្មោះ[[ទេវស្ថាន|ចក្រវីរថស្វាមិគ]]គួរឲ្យមោទនៈ។ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|កុលប្រភាវតី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចចក្រពត្តិក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]|years=គ.ស ៥១៤-៥១៧}} {{s-aft|after=[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម]]}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ឝ្រីន្ទ្រវម៌្ម]]​)}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=គ.ស ៤៧០-៥១៤​}} {{s-aft|after=[[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះស្នំត្រូវជាមាតានៃព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} dopfsnf0ftsnocxs929tofeuiwfrlbo 0 27246 341201 340085 2026-09-27T15:47:05Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341201 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ឝ្រុតវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]]<br/>([[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]) | image = 2024-11-15 Vat Phou 15.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទវត្តភូ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] អតីតរាជធានី[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] [[ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្តិ|ខេត្តចម្ប៉ាសាក់]] ប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស ៥៥០-៥៥៥ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] | successor = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]) | spouse = [[ឝ្រុតទេវី]] | issue = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] | royal house = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = [[ស្វ័យកម្ពុជ|ឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវ]] | mother = [[មេរ៉ា|នាងទេពអប្សរមេរា]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]] | death_date = | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ឝ្រុតវម៌្ម''' (គ.ស ?-៥៥៥) រជ្ជកាល (គ.ស ៥០០-៥៥៥) បើតាមសិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុងស្ដេច[[ចេនឡា]]មានដើមកំណើត ពី[[ស្វ័យកម្ពុជ|ឥសីកម្ពុស្វយម្ភុវ]]និង[[មេរ៉ា|នាងទេពអប្សរមេរា]] ដែល[[ព្រះសិវៈ|ព្រះឥសូរ]]ប្រទានឲ្យធ្វើព្រះមហេសី។ ស្ដេចដំបូងមានឝ្រុតវម៌្ម ឯរាជបុត្រព្រះនាម[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |archivedate=2021-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> ហើយបានកសាងក្រុង[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]]ដែលប្រហែលជានៅតំបន់បាសាក់។ ប្រហែលជាស្ដេចទាំងនេះហើយ ដែលជួយរំដោះអ្នកស្រុកឲ្យផុតពីច្រវាក់សួយសាអាករ ដោយខំរើបម្រះខ្លួនពីការគ្រប់គ្រងអាណាចក្រ[[ភ្វូណាន]]។ នៅពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៦ ចេនឡាកាន់តែមានអានុភាពកាន់តែខ្លាំង បានវាយលុកនឹងអាណាចក្រភ្វូណាន។ ស្ថាបនិកនៃនគរនេះដែលជាអ្នកបានរំដោះខ្លួនពីអំណាចរបស់នគរភ្វូណាន គឺព្រះបាទឝ្រុតវម៌្ម។ កំណត់ត្រាចិនបុរាណបានវែកញែកអំពីស្ដេចពីរអង្គ គឺឝ្រុតវម៌្ម និងឝ្រេឝ្ឋវម៌្មដែលបានគ្រប់គ្រងនៅឯរាជធានី[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] ស្ថិតនៅលាវខាងត្បូងសម័យទំនើបនេះ។ ឥទ្ធិពលដ៏មហិមានៃអត្តសញ្ញាណរបស់កម្ពុជាត្រូវបានចម្រើនឡើងដោយនគរខ្មែរនៅ[[ភវបុរ]] នៅឯទីក្រុងកម្ពុជា[[កំពង់ធំ]]សម័យទំនើបនេះ។<ref>{{cite book| doi=10.1017/S0041977X08000384 | title= Historical Dictionary of Ancient Southeast Asia | url=https://archive.org/details/historicaldictio0000miks |author= John N. Miksic | year= 2007 | isbn= 9780810855229 }}</ref> ==ព្រះរាជពង្សាវលី== * ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ឝ្រុតទេវី]] * បុត្រព្រះនាម [[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់-ចន្ត្រាបុត្រ។ == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] * [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] * [[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category|ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= វ្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]<br/>([[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]])}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]<br/>([[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])|years= គ.ស ៥៥០-៥៥៥}} {{s-aft|after= វ្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 28ta67bxxqjwvomwdu01l45jbtmyyav 0 27247 341210 339988 2026-09-27T16:12:30Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341210 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = វ្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | image = Champassak, Site de Vat Phou palais des Femmes (2).jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[គភ៌គ្រឹះ]][[ប្រាសាទវត្តភូ]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] អតីតរាជធានី[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] [[ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្តិ|ខេត្តចម្ប៉ាសាក់]] ប្រទេសឡាវសព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស.៥៥៥-៥៦០ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] នៃចេនឡា | successor = ព្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]] | spouse = ព្រះនាង[[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] | issue = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] | royal house = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយប្រសូត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|កម្ពុសុរិយវង្ស]] {{small|(ដោយប្រសូត)}} | father = ព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] | mother = ព្រះនាង[[ឝ្រុតទេវី|ស្រុតទេវី]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]] | death_date = គ.ស.៥៦០ | death_place = [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម''' (គ.ស ?-៥៦០) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៥៥-៥៦០) បើតាមរឿងនិទានមួយ ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌​មានប្រវត្តិទាក់​ទងនឹងរឿងនិទានផងគឺ មហា​ឫសី[[​​ស្វ័យកម្ពុជ|កម្វុ]] និងប្រវត្តិ នៃខ្សែ ស្រឡាយរបស់[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|សូយ៌្យវង្ស]]។ ព្រះមហាក្សត្រិយ៍ ដែលជាអ្នកទ្រទ្រង់​ថែរក្សា​ផែនដីនៃកម្ពុជា គឺជាវង្សក្សត្រត្រិយ៍ទាំងនោះហើយ ដែលជាអ្នកផ្សព្វផ្សាយវង្ស និងជាឫសគល់នៃក្សត្រិយ៍ក្រោយហើយ​ក្សត្រិយ៍ឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ ដែលអាចប្រដូចទៅនឹង ព្រះ[[សុរិយា|អាទិត្យ]] ក្នុង[[ទេវតានព្វគ្រោះ|ចក្រវាឡ]] គឺជាត្រកូលនៃវង្ស[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|ឝ្រី​កម្វុ]]។ [[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]]ក៏បានក្លាយទៅជាក្រុងមួយ ជាជង្រុកនៃសន្តតិវង្សដើមនៃ[[ចេនឡា|កម្វុជ]]។ ព្រះបាទឝ្រុតវម្ម៌ និង ព្រះបាទឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ គឺជាអតីតក្សត្រិយ៍ប្រទេសនៃនគរភ្វូណាន។ ឝ្រេឝ្ឋបុរ បានបញ្ជាក់ឡើងឲ្យយើងបានឃើញច្បាស់ថា ប្រាកដជាមានលក្ខណៈសមរម្យប្រពៃណីណាស់ ដោយហេតុថា គេឃើញមាន ការស្រប ឆន្ទៈ នឹងឯកសារនេះ ថានៅតាមតំបន់នេះហើយ ដែលអំពីបុព្វកាល ជាក្រុងដើមនៃរាជណាចក្រចេនឡា និងប្រភពដើមយ៉ាងប្រណីតនៃ មាតុភូមិកម្ពុ ដែលមានព្រះបាទឝ្រុតវម្ម៌ និង ឝ្រេឝ្ឋវម្ម៌ ជាក្សត្រិយ៍ដំបូងបង្អស់។ កវីបណ្ឌិតដែលនិពន្ធសិលាចារឹកនៅ បានធាតុ នោះឡើង ហាក់ដូចជាមានចេតនាចង់បញ្ចេញឲ្យ​យើងបាន​ដឹងអំពីក្រុងនេះ ព្រោះថា បានបញ្ចេញអំពី[[ប្រាសាទវត្តភូ|បវ៌តភទ្រេឝ្វរ]] គឺ[[ប្រាសាទវត្តភូ|វត្តភូ]] ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេស​កម្ពុ [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ភទ្រេឝ្វរាទ្រាវឥហ]] [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|កម្វុទេឝ]]។ យើងក៏មានការបញ្ជាក់ទៀតថា ស្តេចឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម ពីពាក់កណ្តាលស.វទី៦ ពោលគឺ រវាង៥៥៥ ដល់៥៦៥ នៃគ.សដែលស្ថិតក្នុងសន្តតិវង្ស សូយ៌្យវង្ស ខុសពីស្តេចនគរភ្វូណាន ដែលស្ថិតក្នុងសន្តតិវង្សសោមវង្ស ឬចន្ទ្រ​វង្ស​ ទ្រង់គឺជាបុត្ររបស់ក្សត្រ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] ហើយបានប្រសូតនៅ[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]]។ វង្សត្រកូលរបស់ព្រះអង្គមានលោហិត នឹងមហាឫសីកម្វុជ និង អប្សរមេរាដែលពាក់ព័ន្ធ នឹង[[សុរិយា|ទេវកថាវិទ្យា]]ផ្នែកព្រះអាទិត្យ។ នៅឆ្នាំ៥៥៥ ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម​ស្តេចចេនឡា​គង់នៅ​តែឯកឯង។ ព្រះអង្គទទួលបន្ទុកកាន់កាប់ផែនដីកម្ពុជា និងរំដោះប្រជានុរាស្ត្រនៃខ្សែស្រឡាយរបស់កុលសម្ព័ន្ធពីនគរភ្វូណាន។ ព្រះរាជធានីគឺ[[ប្រាសាទវត្តភូ|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] ដែលតាំងនៅរមណីដ្ឋាន[[ប្រាសាទវត្តភូ|បាដើម]] ខាងកើត[[ស្ទឹងត្រែង]] ជាកន្លែងដែលត្រូវបានគេ​ស្រង់នូវការវិនាសនា​ជំនាន់​ដើម។ ទីសក្ការៈ នេះនៅប្រទេសកម្ពុជាគឺភ្នំភទ្រេឝ្វរ ឬលិង្គបវ៌ត ពាក្យលាវហៅថា[[ប្រាសាទវត្តភូ|ភូខៅ]] ស្ថិតចំងាយប្រមាណ​១៥០គ.ម ​ត្រង់ពីបាដើម។ មានការផ្ញើរភ្នាក់ងារទូតទៅកាន់ប្រទេសចិននៅឆ្នាំ ៥៥៧ នៃគ.ស។ ==ព្រះរាជពង្សាវលី== * ព្រះបិតាព្រះនាម [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] ជាព្រះមហាក្សត្រនៅភូមិភាគខាងជើង * ព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម [[ឝ្រេឝ្ឋទេវី]] * ព្រះរាជបុត្រីព្រះនាម ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់-ចន្ត្រាបុត្រ។ * [http://www.khemerak.com/display/list.php?cid=2&ccid=3&page=6 Khemarak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304133303/http://www.khemerak.com/display/list.php?cid=2&ccid=3&page=6 |date=2016-03-04 }} ដោយបណ្ឌិត [[មីសែល ត្រាណេ]] == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] * [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] * [[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category|ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=វ្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>រាជធានីឝ្រេឝ្ឋបុរ|years= គ.ស.៥៥៥-៥៦០}} {{s-aft|after=វ្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} n037fs58ut76n9l6tsfg49qwz477hch 0 27248 341229 340024 2026-09-27T18:03:28Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341229 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = វីរវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | image = Sambor Prei Kuk-nX-24.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] អតីតរាជធានី[[ឥសានបុរៈ|ឦសានបុរៈ]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស.៥៦០-៥៧៥ | coronation = | full name = | predecessor = ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]] | successor = ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]] (ព្រះមហាក្សត្រិយានី) | spouse = [[វីរៈទេវី|ព្រះមហេសីរួមគ្នាជាមួយ]] ព្រះបាទ[[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] | issue = [[មហេន្ទ្រវម៌្មទី១|ចិត្រសេនា]] ព្រះនាងដែលជាមហេសី[[សោមសម៌ន]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] ([[សាវ៌ភៅម]]) | mother = ព្រះនាង[[រុទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = | death_date = គ.ស.៥៧៦ | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝ្រេឝ្ឋបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} ព្រះបាទ'''វីរវម៌្ម''' (គ.ស ?-៥៧៦) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៦០-៥៧៦) ពីដំបូងត្រូវបានគេហៅដូច្នេះថា ពួក[[មេកន្ទ្រាញ]][[ដងរែក]] ដែលមានអាណាខេត្ត[[មេកន្ទ្រាញ]]តូចៗនៅភាគខាងជើងនិងខាងត្បូងនៃជួរភ្នំដងរែក ដែលពុំមិនសូវមានគេស្គាល់។ ពួកព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេបានស្គាល់ទីមួយត្រូវបានគេវែកញែក នៅក្នុងសិលាចារឹកដើមដំបូងគេ។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |archivedate=2021-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត (ដែលមិនបានចុះ[[កាលបរិច្ឆេទ]]) នៅឯ[[វាលកន្ទេល]] [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]] (K.៣៥៩) មានឈ្មោះក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមវីរវម៌្មជាបិតានៃព្រះនាងមួយអង្គដែលព្រះនាងព្រះនាមមិនត្រូវបានវែកញែកទេ ដែលបានរៀបអភិសេកជាមួយនឹងព្រាហ្មណ៍ម្នាក់នាម [[សោមសម៌ន]] និង ជាព្រះភគិនីនៃព្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]]ប្រាកដមែន។ តាមរយៈសិលាចារឹកមួយមកពីចន្ទនគរនៅ[[បាសាក់]]/[[លាវ]] (K.៣៦៣) ព្រះបាទវីរវម៌្មក៏ជាបិតាព្រះអង្គម្ចាស់[[មហេន្ទ្រវម៌្មទី១|ចិត្រសេនា]]ដែរ ដែលជាព្រះអនុជនៃព្រះបាទភវវម៌្មទី១។ ប្រាកដណាស់ ព្រះអង្គម្ចាស់ទាំងពីរអង្គនេះមានព្រះមាតារួមគ្នា តែបិតាផ្សេងគ្នា ដែលត្រូវបានបញ្ជាក់អះអាងដោយ[[សិលាចារឹកស្រីទេព]] K.៩៧៨ (ប្រទេសថៃសម័យបច្ចុប្បន្ន៖15° 27’ N, 101° 4’ E) ដែលផ្ដល់ព័ត៌មានថាព្រះបាទភវវម៌្មជាបុត្រនៃប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និងជាព្រះ[[នត្តា]]នៃ[[ស្ដេចចក្រពត្តិ|ចក្រវរ្តិន]] រីឯសិលាចារឹកមួយទៀតមកពីបាកមូលនៅ[[ឧប្បល]]/ប្រទេស[[ថៃ]] (K.៤៩៦) បានឲ្យយើងដឹងថានាមនៃបិតាព្រះបាទវីរវម៌្មមានព្រះនាមថា[[សាវ៌ភៅម]] ពាក្យនេះមិនមែនជានាមទេគឺងាររបស់ស្ដេចចក្រវរ្តិន ដូច្នេះងារត្រូវនឹងវ្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]]។ សិលាចារឹកទាំងនេះសំដៅលើទឹកដីមួយភាគធំត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយបណ្ដាក្សត្រអស់ទាំងនោះខាងលើ។<ref>Michael Vickery. (2003). Funan Reviewed: Deconstructing the Ancients. Bulletin de l’École Française d’Extrême-Orient, 90/91, 101–143. http://www.jstor.org/stable/43732647</ref><ref>{{cite book| url=https://ia800308.us.archive.org/18/items/Encyclopedia-of-ancient-asian-civilzations/encyclopedia-of-ancient-asian-civilizations1.pdf | title= Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations |author= Charles Higham | year= 2004 | isbn= 9780816046409 | access-date=March 14, 2023}}</ref> <ref name=anurak>{{cite journal|url=https://so01.tci-thaijo.org/index.php/damrong/article/view/279760/182022|title=Ban Wang Phai Inscription: The Historical Context of The Relationship Between Si Thep Dvaravati and Chenla|doi=10.14456/drj.2025.12|first=Anurak|last=Depimai|language=th|year=2025|volume=24|issue=2|journal=Damrong Journal of the {{ill|Faculty of Archaeology Silpakorn University|th|คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร}}|archivedate=26 សីហា 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260826015659/https://so01.tci-thaijo.org/index.php/damrong/article/view/279760/182022|accessdate=31 សីហា 2026|dead-url=}}</ref>{{rp|38, 41}} ==ព្រះរាជពង្សាវលី== *ព្រះបិតា ព្រះនាម[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] ជាអតីតព្រះមហាក្សត្រ។ **ព្រះភាតា ព្រះនាម [[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] ជាម្ចាស់នៃក្សត្របុរៈមួយអង្គ។ ***បុត្រព្រះនាម [[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] ជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរចេនឡា និងព្រះនាងមួយអង្គដែលមានព្រះស្វាមីនាម សោមសម៌ន សោយរាជ្យនៅបុរៈឯតំបន់ទ្វារវតី? ***មានព្រះភាគិនេយ្យ [[ភវវម៌្មទី១]] ត្រូវជាបុត្រចុងផង ដែលព្រះបិតាជាព្រះភាតារបស់ទ្រង់ព្រះនាម [[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] និងមាតាជាព្រះមហេសីរបស់ទ្រង់ ****ព្រះនត្តានាម [[ឦឝានវម៌្មទី១]] ជាព្រះមហាក្សត្របានបង្រួបបង្រួមចេនឡា និង ភ្វូណានជាស្ថាពរ, ព្រះបាទ [[ហិរណ្យវម៌្ម (ក្សត្របុរៈភាគខាងជើង)|ហិរណ្យវម៌្ម]] ត្រូវជាបុត្រនៃព្រះនាងមានស្វាមីជាព្រាហ្មណ៍នាម [[សោមសម៌ន]] *****ព្រះនត្តាទួត ព្រះនាម ឝិវទត្ត, ព្រះ[[យុវរាជ (ឦឝានវម៌្មទី១)|យុវរាជ]], [[ភវវម៌្មទី២]], [[សុវណ៌]] ******ព្រះនត្តាលួត ព្រះនាម [[ហឝ៌វម៌្ម (ទ្វារវតី)|ហឝ៌វម៌្ម]] ជាបុត្ររបស់ព្រះ[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]], ព្រះរាជបុត្រីនៃព្រះយុវរាជ *******ព្រះនត្តាលា ព្រះនាម [[ជយវម៌្មទី១]] ជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរចេនឡា ********ព្រះនត្តាក្សត្រីប៉ា ព្រះនាម[[ជយទេវី (ម្ចាស់ក្សត្រី)|ជយទេវី]] ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} * ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរដោយលោករស់-ចន្ត្រាបុត្រ។ == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] * [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] * [[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] * [[រចនាបថនៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ]] {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= ព្រះបាទ[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម]]}} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>រាជធានីឝ្រេឝ្ឋបុរ|years= គ.ស.៥៦០-៥៧៥}} {{s-aft|after= ព្រះនាង[[កម្វុជរាជលក្ឝ្មី (ចេនឡា)|កម្វុជរាជលក្ឝ្មី]]<br/>(ព្រះមហាក្សត្រិយានី) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} krag47dkkd6v3tr6cwk8hcze9suky23 0 27256 341232 340037 2026-09-27T18:30:51Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341232 wikitext text/x-wiki {{more footnotes|date=ខែឧសភា ២០១៣}} {{Infobox monarch | name = ឦឝានវម៌្មទី១<br/>(ឥសានវរ្ម័នទី១) | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | image = Vishnu 03.jpg | caption = [[មូរតិ|ទេវរូប]] [[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍]] (និងទុកជាតំណាងព្រះអង្គផ្ទាល់ផង) [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] The Crow Museum of Asian Art មកពី[[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍|ប្រាសាទសម្បូណ៍ព្រៃគុក]] [[ស្រុកប្រាសាទសំបូរ]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស. ៦១០-៦៣៥ | coronation = | full name = | predecessor = វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] | successor = វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី២]] | spouse = ព្រះ[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|នាង]][[សករមន្ជរិ]] | issue = ព្រះ[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]]<br/>ព្រះ[[ភវវម៌្មទី២]]<br/>ព្រះ[[យុវរាជ (ឦឝានវម៌្មទី១)|យុវរាជ]]<br/>[[សុវណ៌|ម្ចាស់ក្សត្រីសុវណ៌]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] | mother = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] | birth_date = | birth_place = ឝម្ភុបុរ | death_date = គ.ស. ៦៣៥ | death_place = ឦឝានបុរ | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះបាទ'''ឦឝានវម៌្មទី១''' ឬ '''ឦឝានសេនា''' ឬ'''ឦសានវរ្ម័នទី១''' ({{zh|s=伊奢那先代}}) (គ.ស ?-៦៣៥) រជ្ជកាល (គ.ស ៦១០-៦៣៥) ទ្រង់ជាព្រះមហាក្សត្រ[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ខ្មែរ]]នៃរាជាណាចក្រ[[ចេនឡា|កម្វុជ]]នៅក្នុងសតវត្សទី៧ ដែលក្រោយមកទៀតក្លាយជា[[អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ|អធិរាជាណាចក្រកម្វុជទេឝ]]។ ព្រះអង្គជាបុត្រ និង អ្នកស្នងរាជ្យបន្តពីវ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]]។ បន្ទាប់ពីវ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]]សោយទិវង្គតទៅ វ្រះបាទឦឝានវម៌្មទ្រង់បានប្រែឈ្មោះរាជធានី[[ឝម្ភុបុរ]]ទៅជា[[ឦឝានបុរ]]វិញ។ សម្បូរព្រៃគុហ៍ សំណង់ប្រាសាទប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានគេបញ្ជាក់ថាជាឦឝានបុរ រាជធានីនៃកម្វុជនាសតវត្សទី៧។<ref>[http://michaelvickery.org/vickery2000coedes.pdf “Coedès‟ Histories of Cambodia”].page 11.</ref> ប្រាសាទសំខាន់ៗនៅសម្បូរព្រៃគុហ៍ត្រូវបានគេនិយាយថាបានស្ថាបនាដោយវ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១។ [[ក្រាំងសួយ|សួយឝ៊ូ]] (វស្សប្បវត្តិនៃរាជវង្សសួយចិន) បានចងក្រងនៅឆ្នាំ៦៣៦នៃគ.ស ថ្លែងថានៅចំណាប់ផ្ដើមនៃសតវត្សទី៧ត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ ក្សត្រមួយអង្គ យីឝឹណាឝៀនតាយ (伊奢那先代)។ [[សិលាចារឹក]]នៅ[[ប្រាសាទតូច]] ប្រាសាទបាយ៉ង់ វត្តចក្រឹត ក្ដីអង្គជំនីក និង សម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍ត្រូវបានគេសន្មតថានៅក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបានឦឝានវម៌្មទី១។ សិលាចារឹកចុងក្រោយបង្អស់បានសន្មតថាព្រះអង្គដែលត្រូវចោះកាលបរិច្ឆេទដល់ឆ្នាំ៦២៧នៃគ.ស ([[ប្រតិទិនស័ក|ស័ក៥៤៩]]) ដែលសិលាចារឹកមានកាលបរិច្ឆេទតែមួយប៉ុណ្ណោះសន្មតថាត្រូវនឹងស្ដេចស្នងរាជ្យបន្តពីព្រះអង្គ គឺវ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី២]] ក្នុងឆ្នាំ៦៣៩នៃគ.ស។<ref>[http://www.rencontredespaces.org/renespace/voyages/ASIE%20SE/Perso/coedes%20Bhavavarnam%20II%20EFEO%201904%20N0093379_PDF_1_1183-2.pdf BEFEO 1904] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220510230002/http://www.rencontredespaces.org/renespace/voyages/ASIE%20SE/Perso/coedes%20Bhavavarnam%20II%20EFEO%201904%20N0093379_PDF_1_1183-2.pdf |date=2022-05-10 }}.page 693.</ref> សិលាចារឹកជាច្រើនបានបញ្ជាក់ពីជោគជ័យរបស់ព្រះអង្គ។ នៅពេលដែលគេនិយាយពីព្រះអង្គ គេតែងនិយាយពីការធ្វើសឹកសង្គ្រាមពង្រីកទឹកដី។ នៅក្នុងរជ្ជកាលរបស់ព្រះអង្គ វិសាលភាពទឹកដីរីកធំទូលាយយ៉ាងខ្លាំង ដែលព្រំដែនខាងលិចទៅទល់នឹង[[ជ្រលង]]ខាងលើនៃ[[ទន្លេមេទឹក]] (ដែលពេលនោះគ្រប់គ្រងដោយ[[ទ្វារវត្តី|រាជាណាចក្រទ្វារវតី]]) និងខាងជើងទៅដល់កណ្ដាលប្រទេស[[លាវ]]​បច្ចុប្បន្ន។ ==រាជធានី== យើងទទួលបានព័ត៌មានឣំពីរាជធានី[[ឦឝានបុរ]]តាមរយៈ កំណត់ហេតុនៃ[[រាជវង្សស្វេ|រាជវង្សសួយ]] ដូចមានជាឣាទិ៍ ទីក្រុងនេះមានប្រជាជនរស់នៅជាងពីរមឺុនគ្រួសារ ហើយនៅចំកណ្ដាលទីក្រុងមានឣាសនៈធំសម្រាប់ព្រះរាជសវនការរបស់ព្រះរាជា។ នៅសតវត្សទី៧ ឣ្នកធម្មយាត្រាចិនដ៏ល្បីល្បាញមួយរូបឈ្មោះ [[ស្ឈៀនហ្សាង]] (玄奘 ថាងចេង រឺ ថាងស្ឈៀនហ្សាងប្អូនធម៌របស់ស្ដេច[[ថាងថាយជុង|លីស៊ឺមិង]] ដែលមានព្រះនាមសម្រាប់រាជ្យថា[[ថាងថាយជុង]]) បាន ប្រើឈ្មោះ[[រាជធានី]][[ឦឝានបុរ]] សម្រាប់សំគាល់ ប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូលនាសម័យនោះ។ តំលៃផ្នែក[[នយោបាយ]]និងសាសនានៃ[[រាជធានី]]ឦឝានបុរស្ដែងឡើងតាមរយៈ[[វិសាលភាព]]នៃ[[សំណង់]][[សាសនា]]និងការរៀបចំដែនដីនៅក្រោមរាជ្យ វ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១។ ក្នុងចំណោម[[ប្រាង្គ]]ប្រាសាទទាំងឣស់ដែលមានចំនួនរាប់រយក្រុម[[ប្រាសាទ]]ខាង[[ត្បូង]] និងក្រុមខាង[[ជើង]]មានសារៈសំខាន់ជាងគេ។ ==នយោបាយ== នៅ​ខាង​ជើងភ្វូណាន ត្រង់​កន្លែង​មធ្យម​នៃ​ទន្លេ​មេគង្គ​ជា​ចន្លោះ​ខោន​ និង​ថា​ខែត្រ​ក្នុង​តំបន់​ដី​ខ្ពស់ នោះ​មាន​ស្រុក​ប្រទេស​រាជ​មួយ​ជា​ពួក​កម្ពុជា នៅ​ទី​នោះ​ហើយ​ដែល​កាល​ក្នុង​កណ្ដាល​គ្រិស្ដសករាជ ៦០០​ឆ្នាំ មាន​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​មួយ​អង្គ​ជា​រាជវង្ស​ពី​ស្រុក[[ភ្វូណាន​]]សោយរាជ្យ​នៅ​នគរ​នោះគឺ ​ភវវម៌្ម​ទី​១ ដោយ​ហេតុ​ភាន់​ប្រែ​អ្វី​ដែល​យើង​មិន​បាន​ដឹង​ជាក់​នោះ ស្ដេច​ក៏​តាំង​ព្រះអង្គ​ជា​ឯករាជ្យ​ឡើង ហើយ​ដោយ​បាន​ព្រះអង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនា​ ជា​ព្រះ​អនុជ​ជួយ​ផង ក៏​តាំង​លើក​កង​ទ័ព​ទៅ​វាយ​នគរ​ដែល​ស្ដេច​ធ្លាប់​ឡើង យក​បាន​ខែត្រ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ក្នុង​តំបន់​ខាង​ជើង​ ហើយ​នគរ​នេះ​ក៏​ផ្លាស់​ទីក្រុង​ទៅ​តាំង​នៅ​តំបន់​ខាង​ត្បូង​វិញ គឺ​ការ​កើត​ភាន់​ប្រែ​ដោយ​ខ្មាំង​សត្រូវ​លុកលុយ​ជា​ដំបូង​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ពោល​រួច​ហើយ។ ក្នុង​[[គ្រិស្តសករាជ]] ៧០០​ឆ្នាំ ស្ដេច​ដែល​កាន់​កាប់​ជា​តំណ​អំពី​[[ស្ដេច]]​បង​ប្អូន​ទាំង​ពីរ​អង្គ​ក៏​តាំង​សម្រេច​កិច្ច​ភ្ជាប់​ប្រទេស[[​កម្ពុជា​ក្រោម​]]មក​ក្នុង[[​អាណា​ខែត្រ]]​បាន ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្រោម​ដែល​កាល​ពី​ដើម​ជា​ទី​កន្លែង​ដ៏​មាន​[[ឫទ្ធានុភាព​]]របស់ភ្វូណាន បាន​មក​ជា​ដែន​របស់​ពួក​កម្ពុជា​វិញ មាន​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ទ្រង់​ព្រះ​នាមឦឝានវម៌្ម​ទី​១ បាន​សាង​ទីក្រុង​មួយ​ដែល​គេ​ស្គាល់​បាន​សព្វ​ថ្ងៃ​ថា​ [[សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍]] ហើយ​ស្ដេច​មួយ​អង្គ​ទៀត​ ទ្រង់​ព្រះ​នាម[[ជយវម៌្ម​ទី​១]] ទំនង​ជា​បាន​តាំង​ទីក្រុង​នៅ​[[អង្គរបូរី]]​សម័យ​ទាំង​មូល​នេះ (តាំង​ពី​ដែល​រលាយ​ស្រុកភ្វូណាន​ពី​គ្រិស្តសករាជ ៥៥០ ទៅ​ទល់​នឹង ៨០០) រាប់​បញ្ចូល​ជា​សម័យ​ដើម​ដំបូង​ ឬ​សម័យ​មុន​អង្គរ ក្នុង​[[ពង្សាវតារ]][[​ស្រុក​ខ្មែរ]]។ ព្រះអង្គ​បាន​បន្ត​[[នយោបាយ]]​វាយ​ប្រហារ​បង្រួបបង្រួម​ទឹកដី​នគរភ្វូណាន​បញ្ចូល​មក​ក្នុង​នគរ​[[ចេនឡា]] ឲ្យ​មាន​តែ​នគរ​[[កម្ពុជា​]]តែ​មួយ។ មានសេចក្ដីសន្និដ្ឋានថា ភ្វូណានប្រហែលក្លាយជា​ចំណែកនៃនគរចេនឡា នៅក្នុងរជ្ជកាលស្ដេច ឦឝានវម៌្មទី១ នៃនគរចេនឡា ប្រហែលក្នុងឆ្នាំ៦២៧ ឬមិនយូរ​ប៉ុន្មានក្រោយឆ្នាំនេះ។ ក្នុង ​គ.ស​ ៦៣០ ព្រះអង្គ​វាយ​ដណ្ដើម​យក​បាន​ទីក្រុង​[[អង្គរបូរី]]។ ដូច្នេះ នយោបាយ​បង្រួបបង្រួម​ជាតិ​ដែល​ចាប់​ផ្ដើម​អនុវត្ត​ក្នុង​[[រជ្ជកាល]]​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១ ត្រូវ​បាន​សម្រេច​ចប់​សព្វគ្រប់​ជា​ស្ថាពរ​ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ។ ដោយសារ​មហិទ្ធិឫទ្ធិ​ខ្លាំង​ពូកែ​ពិត​ជា​[[អ្នក​ចម្បាំង]] ទើប​បាន​ជា[[​សិលា​ចារឹក]]​ខ្មែរ​នៅ​វត្ត​ចក្រឹត និង​ស្វាយឆ្នូ អួត​សរសើរ​ថា «ព្រះអង្គ​មាន​ឫទ្ធិ​ស្មើ​នឹង​ព្រះ[[ឥន្ទ្រ]] មាន​តេជៈបារមី​ស្មើ​នឹង​ព្រះ​[[ហរិ]] (ព្រះហរិ គឺ​ព្រះ[[វិស្ណុ]] ឬ​ព្រះ[[នរាយណ៍]])» ។ល។ ក្នុង​គ.ស ​៦១៦ ប្រហែល​ជា​ក្នុង​ន័យ​រារាំង​បរទេស​កុំ​ឲ្យ​លូក​ដៃ​ចូល​ក្នុង​រឿង​ខ្មែរ ទើប​បាន​ជា​ព្រះអង្គ​បញ្ជូន​ព្រះតំណាង​ឲ្យ​ទៅ​គាល់​ស្ដេច​ចិន ដោយ​មាន​ទាំង​នាំ​យក​ទៅ​ថ្វាយ​នូវ​របស់​របរ​ដ៏​មាន​តម្លៃ​ជាច្រើន​ផង។ ក្នុង​គ.ស​ ៦២៣ និង​៦២៨ ព្រះរាជ​តំណាង​ខ្មែរ​បាន​ទៅ​គាល់​ស្ដេច​ចិន​ពីរ​លើក​ទៀត។ ប្រហែល​ជា​ក្នុង​ន័យ​ដដែល​នេះ​ដែរ ទើប​បាន​ជា​ព្រះអង្គ​សុខចិត្ត​រៀបការ[[​បុត្រី]]​ព្រះអង្គ​ព្រះនាម[[​ម្ចាស់ក្សត្រី​]][[សុវណ៌]] ជាមួយ​និង[[ចៅទួត]]​របស់​ព្រះមហាក្សត្រ​នគរ​[[ចាម្ប៉ា]]។ ថ្ងៃក្រោយ ព្រះនាង​ប្រសូត្រ​បាន​រាជបុត្រ​មួយ​ព្រះអង្គ​ដែល​ក្នុង​គ.ស​ ៦៥៣ បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​សម្បត្តិ​នៅ​នគរ​ចាម្ប៉ា។ ព្រះនាម​ព្រះអង្គ​ជាក្សត្រ​គឺ [[វិក្រាន្តវរ្ម័នទី១|វិក្រាន្ត]]។ ព្រះអង្គ​មាន​សន្ដាន​ចិត្ត​ជ្រះថ្លា​នឹង​[[សាសនា]] ដោយ​បាន​កសាង​ និង​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​ជាច្រើន។ វ្រះបាទ​ឦឝានវម៌្មទី១ បាន​រើដូរ​ព្រះរាជធានី​ពី​វ្យាធបុរ មក​គង់​នៅ​ឯ​សម្បូណ៌ព្រៃគុហ៍ ក្នុង​[[ខេត្ត​កំពង់ធំ]]​បច្ចុប្បន្ន។ ពីព្រោះ​ព្រះអង្គ​យល់​ថា ទីក្រុង​ថ្មី​នេះ ដែល​មាន​ឈ្មោះ​ថា[[ឦឝានបុរ]] ស្ថិត​នៅ​ចំកណ្ដាល​ប្រទេស និង​[[នគរ​ចំណុះ​]]ទាំងអស់។ [[សក្ខីភាព]]​របស់​អ្នក​ដំណើរ[[​ចិន]] បាន​បញ្ជាក់​ឲ្យ​ដឹង​ថា ព្រះ[[រាជធានី]][[​ឦឝានបុរ]] មាន​ផ្ទះ​ប្រមាណ​ជា​ពីរ​[[ម៉ឺន​]][[ខ្នង]]។ ជាមួយគ្នា​នេះ​ដែរ តាម​រយៈ​ប្រាសាទ និង​សិលាចារឹក​ជំនាន់​រាជ្យ​របស់​ព្រះអង្គ​ដែល​មាន​សេសសល់​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ គេ​អាច​ដឹង​ថា អរិយធម៌​ខ្មែរ​នៅ​សម័យ​នោះ បាន​រីកចម្រើន​លូនលឿន​ ថ្កុំថ្កើង ភ្លឺចិញ្ចែងចិញ្ចាច។ ក្នុង​[[រជ្ជកាល​]]វ្រះបាទ​ឦឝានវម៌្ម ប្រាង្គ​ប្រាសាទ​នានា​ច្រើន​តែ​សង់​អំពី​ឥដ្ឋ ដោយ​មាន​[[ក្លោងទ្វារ]]​ធ្វើ​អំពី[[​ថ្ម]] ហើយ​មាន​កំពូល​ខ្ពស់​ទៅ​លើ។ ចំណែក​អក្សរ​ដែល​គេ​សរសេរ​ចារ​នៅ​លើ[[​សិលចារឹក​]]វិញ [[បុព្វបុរស​]][[ខ្មែរ]]មិន​មែន​ត្រឹមតែ​ចារ​ជាភាសា​[[សំស្ក្រឹត]]​ទេ គេ​បាន​ទាំង​ចារ​ជា[[​ភាសា​ខ្មែរ]]​ទៀត។ រី​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ចិន​ឈ្មោះសួយ (ជា​ឈ្មោះ​ព្រះរាជវង្ស​ស្ដេច​ចិន​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​ពី​គ.ស ​៥៨៩ ទៅ​ដល់​គ.ស ​៦១៨) ដែល​និពន្ធ​ចងក្រង​ដោយ​តំណាង​ប្រទេស​ចិន​នៅ​កម្ពុជា បាន​រៀបរាប់​អំពី​សវនការ​វ្រះបាទឦឝានវម៌្ម និង​ការ​រស់​នៅ​របស់​ប្រជានុរាស្ត្រ​ខ្មែរ​យ៉ាង​ច្បាស់លាស់​ដែល​យើង​អាច​ចាត់​ទុក​ជា​[[សក្ខីភាព]]​មួយ​យ៉ាងសំខាន់។ ឯកសារ​ដដែល​បាន​កត់ត្រា​ថា ប្រទេស​ខ្មែរ​តែងតែ​មាន​[[ចម្បាំង]]​ជា​ញឹកញាប់​ជាមួយនឹង​[[នគរ​ចាម្ប៉ា]] (ប្រទេស​[[ចាម]] ក៏ដូចជា​ប្រទេស​ខ្មែរ​ដែរ មាន​[[នគរ]]​តូច​ធំ​ជាច្រើន ដែល​មាន​ស្ដេច​សោយរាជ្យ​ខុស​អំពី​គ្នា)។ ជាពិសេស នគរ​ចាម​ដែល​ស្ថិត​នៅ​ជាប់​នឹង​សមុទ្រ។ បន្ទាប់​ពី​ព្រះបាទ​ឦឝានវម៌្មទី១​ចូល​ទិវង្កត​ក្នុង​គ.ស​ ៦៣៥ ប្រទេស​ខ្មែរ​បាន​ជួប​ប្រទះ​ចលាចល​ រំជើបរំជួល និង​អសន្តិសុខ​ពាសពេញ​នគរ។ ព្រះមហាក្សត្រអង្គទី៣ នៃចេនឡាព្រះនាមថាឦឝានវម៌្មទី១ ទ្រង់មានអំណាចខ្លាំងក្លាណាស់ ទ្រង់បានបង្រ្កាបអាណាចក្រភ្វូណានរឹបអូសបញ្ចូលជាដែនដីអាណាចក្រចេនឡាទាំងស្រុងក្នុងព.ស ១១៧០ ហើយពង្រីកអាណាខេត្តចេញទៅស្ទើរគ្រប់ទិសជាពិសេសទិសខាងលិចលាតសន្ទឹងទៅដល់[[ខេត្តចន្ទបុរី]]។ ក្រៅពីសម្ថតភាពផ្នែកសំណង់សាសនា[[នគរភាវូបនីយកម្ម]] និង[[សិល្បៈសូនរូប]] វ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ បានរៀបចំប្រព័ន្ធ[[សេដ្ឋកិច្ច]]រឹងមាំមួយដែលពឹងផ្អែកជាសំខាន់ទៅលើទិន្នផល[[កសិកម្ម]]។ ព្រះអង្គសម្រួលនូវទស្សនៈ «នយោបាយ−សាសនា» ដែលមាន[[ប្រភព]]នៅប្រទេស[[ឥណ្ឌា]]មកឣនុវត្តនៅក្នុងឣាណាចក្រខ្មែរក្នុងគោលបំណងពង្រឹងឣំណាច[[រាជានិយម]]។ រាជធានី[[ឦឝានបុរ]]ពី រាជ្យព្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី២]] រហូតដល់រាជ្យ វ្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី៧]] ។ ==សាសនា== ឯកសារ​សិលាចារឹក​ទាំង​នេះ បាន​រាប់រៀប​អធិប្បាយ​បញ្ជាក់​អំពី​ជំនឿ​របស់​ព្រះ[[មហាក្សត្រ​]] [[អ្នក​ដឹកនាំ]] និង​[[ប្រជារាស្ត្រ​]]ដែល​គោរពបូជា[[​ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] តែ​ឲ្យ​តំលៃ​ទៅ​លើ​ព្រះ[[ហរិហរៈ]]។ ព្រះហរិហរៈ ជា​ព្រះ[[បដិមា​]]មួយ​អង្គ​ដែល​មាន​ពាក់​កណ្ដាល​ជា​ព្រះវិស្ណុ និង​ពាក់​កណ្ដាល​ទៀត​ជា​ព្រះ[[ឥសូរ]]។ ដូច្នេះ ព្រះបដិមា​តែ​មួយ​តំណាង​ព្រះវិស្ណុ​ផង ព្រះឥសូរ​ផង។ ប៉ុន្តែ​ព្រះ[[ពុទ្ធសាសនា]] និង[[​ព្រហ្មញ្ញសាសនា]] រួម​រស់​នៅ​ជាប់​ជាមួយ​គ្នា​ដោយ​សុខសាន្ត គ្មាន​ការ​ប្រកាន់ ឬ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​​ឡើយ។ នៅ​តាម​កន្លែង​គោរព​បូជា នៅ​តាម​[[សាលា]] ឬ​នៅ​[[ផ្ទះសំណាក់]]​តាម​ដង​ផ្លូវ​សម្រាប់​[[អ្នកដំណើរ]] គេ​ឃើញ​មាន​ព្រះ[[ពុទ្ធបដិមា]] និង​រូប​ព្រះ[[អាទិទេព]]ទាំងឡាយ​ក្នុង​ព្រហ្មញ្ញសាសនា​ដាក់​តាំង​លើ​[[ហ៊ឹង]]​លើ[[​អាសនៈ]]ជាមួយ​គ្នា។ [[ប្រាសាទ]]ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលនៃទីកក្រុងនេះឧទ្ទិសទៅព្រះ[[សិវៈ]] (ព្រះ[[ហសិតេស្វរ]])ហើយជាទីតម្កល់នូវរូប[[សិវលិង្គ]]ធ្វើរឣំពី[[មាស]]ដែលជានិមិត្តរូបនៃព្រះឣាទិទេព។ លទ្ធិដែលចម្លងចេញមកពីប្រទេសឥណ្ឌានេះត្រូវបានគេប្រណិប័តន៍នៅក្នុងរាជវង្សខ្មែរចាប់តាំងពីរាជ្យវ្រះបាទចិត្រាសេនា-មហេន្ទ្រវម៌្មមកម្ល៉េះ។ ក្រៅឣំពីប្រាសាទដែលជាស្នាព្រហស្ថរបស់វ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ព្រះមហេសីរបស់ព្រះឣង្គព្រះនាមសករមន្ជរិ ក៏បានកសាងប្រាសាទមួយចំនួនដើម្បីឧទិ្ទសទៅព្រះសិវៈ និងឣាទិទេពផ្សេងៗទៀតនៅក្នុង[[ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]។ ជាមួយគ្នានេះក៏មានការប្រណិប័តន៍ព្រះពុទ្ធសាសនាដោយសំឣាងទៅ លើ[[សិលាចារឹក]] ជាភាសាសំស្ក្រឹតមួយផ្ទាំង រៀបរាប់ឣំពីសេនាជំនិតព្រះមហាក្សត្រមួយរូបឈ្មោះ[[វិទ្យយវិសេស]] ដែលជាជនប្រកបដោយចំណេះដឹងនិងប្រណិប័តន៍យ៉ាងខ្ជាប់ក្នុងវិស័យព្រះ[[ពុទ្ធសាសនា]]។ [[តម្រា]]មួយចំនួនពោលថា សាសនាព្រហ្មញ្ញ[[លទ្ធិហរិហរៈ]]កើតឡើងក្នុងរជ្ជកាលនេះ ហើយក៍បានបៀតបៀនព្រះពុទ្ធសាសនាយ៉ាងខ្លាំងរហូតដល់ស្ទើរតែសាបសូន្យ។ ==ព្រះញាតិវង្សចុះពីព្រះអង្គ== ផ្អែកលើសិលាចារឹកព្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ មានបុត្រា ៣ ឣង្គព្រះនាម[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]]ជាបុត្រាទីពីរដែលគ្រប់គ្រងនៅក្នុងតំបន់ឣរញ្ញប្រទេឝ (ប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃ) និងព្រះបាទភវវម៌្មទី២ ជាបុត្រាទី១ ដែលបន្ដសោយរាជពីព្រះឣង្គនៅសម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍ ចំណែកឯបុត្រាទី៣ ព្រះនាមមិនបានវែកញែកស្គាល់តែគោរម្យងារ [[យុវរាជ (ឦឝានវម៌្មទី១)|យុវរាជ]] (ម្កុដរាជកុមារ)។ ព្រះបាទជយវម៌្មទី១ត្រូវជាចៅព្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ព្រះឣង្គបានផ្លាស់ប្ដូររាជធានីពីសម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍ទៅតំបន់ឣង្គរវិញបន្ទាប់ពីរាជ្យព្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី២]]ដែលជាក្សត្រស្ថាបនិកក្រុមខាងជើងនៃប្រាសាទសម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍។ នៅក្នុងសម័យចេនឡា មានព្រះមហាក្សត្រ ៣ ព្រះអង្គដែលមានព្រះ[[កិត្តិនាម]]ល្បីល្បាញគឺ ព្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]] និងព្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ដែលបានសោយរាជ្យបន្តបន្ទាប់គ្នានៅ[[រាជធានី]]មួយនេះ។ ប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណនៃ[[រាជវង្សថាង]] (ជីវថាងឝ៊ូ) រៀបរាប់អំពីចំណង[[មិត្តភាព]]រវាងអាណាចក្រខ្មែរ និងចាម ដែលបន្តតាំងពីរាជ្យព្រះបាទចិត្រសេនា-មហេន្ទ្រវម៌្ម រហូតដល់រាជ្យព្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ដែលត្រូវជាបុត្រ។ សម្ព័ន្ធភាពនេះកាន់តែជិតស្និទថែមទៀតក្រោយពីអភិសេកបុត្រាស្ដេច[[ចាម]] និងបុត្រីព្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ព្រះនាមសុវណ៌ បន្ថែមលើទំនាក់ទំនងទៅវិញទៅមកផ្នែក[[វប្បធម៌]]។ រីឯ[[សម្ព័ន្ធភាព]]ជាមួយ[[អធិរាជ]][[ចិន]]ក៏ប្រព្រឹត្តទៅមិនដាច់ដូចគ្នាដែរ។ ជាក់ស្ដែង បន្ទាប់ពីឡើងសោយរាជ្យភ្លាមព្រះអង្គបានបញ្ជូនរាជទូតទៅគាល់ព្រះចៅអធិរាជចិននៃរាជវង្សសួយ (៥៨១-៦១៨) ហើយដំណើរនេះបន្តរហូតមកដល់សម័យរាជវង្សថាង (៦១៨-៩០៧)។ ==ប្រាសាទ== ប្រាសាទសម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍ មានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុង[[ភូមិសំបូរ]] [[ស្រុកប្រាសាទសំបូរ]] ដែលមានចម្ងាយ ២៥ គ.ម ពី[[ទីរួមខេត្តកំពង់ធំ]] តាម[[ផ្លូវជាតិលេខ៦៤]] បត់ស្តាំតាម[[ផ្លូវកូនត្នោត]]។ សំបូរព្រៃគុហ៍ជារាជធានីចាស់បុរាណ ឈ្មោះ [[ឦឝានបុរ]] ដែលកាលពីសម័យនោះជា[[មជ្ឈមណ្ឌល]]នៃ[[សាសនា]] ឧទ្ទិសថ្វាយដល់[[សិវនិយម]]។ ក្រុមប្រាសាទនេះ សាងសង់អំពី[[ឥដ្ឋតាន់]] [[ថ្មបាយក្រៀម]] និង[[ថ្មភក់]]​ ដែលលំអដោយចម្លាក់ពីលើឥដ្ឋ ឬ ចាក់[[ពុម្ព]]ដោយ[[បាយអ]] ជាផ្ទាំងៗលើជញ្ជាំងឥដ្ឋ តែត្រូវរបេះអស់។ ក្បាច់ផ្តែរ និង[[សសរពេជ្រ]] ប្រអប់ទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ទាំងអស់។ ប្រាសាទ នេះកសាងឡើងនៅរជ្ជកាលវ្រះបាទឦឝានវម៌្មទី១ ក្នុងសតវត្សទី៧។ ក្រុមប្រាសាទសម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍ត្រូវបានបោះបង់ចោលតាំងពីឆ្នាំ ១៩៧១ មកម៉្លេះ ហើយត្រូវបានរៀបចំសាជាថ្មី នៅឆ្នាំ១៩៨០។ ក្នុងការកាប់ឆ្ការ[[ព្រៃ]] គេរកឃើញប្រាសាទទាំងអស់ចំនួន ១៤០ ប្រាសាទ។ [[រមណីដ្ឋាន]]សម្បូរណ៍ព្រៃគុហ៍ ចែកចេញជា៤ក្រុមធំៗគឺ៖ *១.ក្រុមប្រាសាទខាងជើងៈ ហៅថា[[ប្រាសាទសំបូរ]] នៅចំកណ្តាល និងព័ទ្ធជុំវិញ ដោយប្រាសាទតូចៗជាច្រើន ប្លែកៗគ្នា។ *២.ក្រុមប្រាសាទកណ្តាលៈ ហៅថា[[ប្រាសាទតោ]] ប្រាង្គប្រាសាទកណ្តាលមានទ្វារចូលពីខាងជើង ឯទ្វារបីទិស ទៀតជា[[ទ្វារបញ្ឆោត]]។ នៅគ្រប់[[ក្បាលជណ្តើរ]]ទាំង ៤ មានរូប[[តោ]]អង្គុយបញ្ឈរជង្គង់ពីរក្នុងទិសនីមួយៗ។ នៅភាគ ខាងលិចនៃប្រាសាទតោមានក្រុមប្រាសាទតូចៗមួយចំនួនទៀត។ ប្រាសាទទាំងនោះត្រូវបានកសាងឡើងនៅសតវត្សទី៩។ *៣.ក្រុមប្រាសាទខាងត្បូងៈ ហៅថា[[ប្រាសាទយាយព័ន្ធ]] ដែលស្ថិតនៅចំកណ្តាលហ៊ុំព័ទ្ធ ដោយប្រាសាទ ជាច្រើន មាន[[កំពែង]]ពីរជាន់ ដែលកំពែងខាងក្នុងមាន[[គោបុរៈ]]ចូលទាំង ៤ ទិស។ ក្រុមប្រាសាទនៅជាអតីតរាជធានី។ *៤.ក្រុម[[ប្រាសាទក្រោរមាស]]: មានទីតាំងនៅខាងជើងចម្ងាយ ២ គ.ម ពី[[ប្រាសាទសំបូរព្រៃគុហ៍]] មានតួប្រាសាទតូចៗធ្វើអំពីឥដ្ឋ និងខាងលិចមានប្រាសាទមួយធ្វើអំពីថ្មបាយក្រៀម។ ==ព្រះរាជពង្សាវលី== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម ព្រះបាទវីរវម៌្ម ជាអតីតព្រះមហាក្សត្រនៃអតីតទឹកដីចេនឡា។ **ព្រះបិតាព្រះនាម មហេន្ទ្រវម៌្ម, ព្រះបិតុលា ព្រះនាម [[ភវវម៌្មទី១]] ** ព្រះមាតុលា មិនស្គាល់ព្រះនាម មានស្វាមីជាព្រាហ្មណ៍ [[សោមសម៌ន]] ***ព្រះអគ្គមហេសី [[សករមន្ជរិ]] ****មានក្សត្រមួយអង្គព្រះនាម [[ហិរណ្យវម៌្ម (ក្សត្របុរៈភាគខាងជើង)|ហិរណ្យវម៌្ម]] ជាបុត្ររបស់ព្រះមាតុលា របស់ទ្រង់ ជាព្រះភាតាអយ្យកោមួយ ****បុត្រមានព្រះនាម ព្រះ[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]] ព្រះ[[ភវវម៌្មទី២]] ព្រះ[[យុវរាជ (ឦឝានវម៌្មទី១)|យុវរាជ]] និង ម្ចាស់ក្សត្រី[[សុវណ៌]] *****ព្រះនត្តា ដែលគេស្គាល់ព្រះនាមត្រូវជា ព្រះមហាក្សត្រនៃនគរ[[ចាម្បា]] ព្រះនាម [[វិក្រាន្តវម៌្មទី១]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} *[[សាលាបារាំងចុងបូព៌ា|Bulletin de l'Ecole française d'Extrême-Orient]] 1904 - BEFEO 1904 *Vickery, Michael. (2000) "Colloque George Coedès aujourd‟hui". Bangkok, Centre d‟Anthropologie Sirindhorn, 9–10 September 1999. Published as [http://michaelvickery.org/vickery2000coedes.pdf “Coedès‟ Histories of Cambodia”], in Silpakorn University International Journal (Bangkok,), Volume 1, Number 1, January–June 2000, pp.&nbsp;61–108. *Vickery, Michael. (1998). "Society, economics, and politics in pre-Angkor Cambodia: the 7th-8th centuries." :Centre for East Asian Cultural Studies for Unesco. ISBN 9784896561104 *Marr, David G./ Millner, A. C./ Gungwu, Wang (1986). "Southeast Asia in the Ninth to Fourteenth Centuries.". ISBN 9971988399 *[[រមេឝ ចន្ទ្រ មជុម្ទរ|Majumdar, Ramesh Chandra]]. (1980). "Kambuja-Deśa: or, An ancient Hindu colony in Cambodia." :Institute for the Study of Human Issues. ISBN 0915980282 == តំណខាងក្រៅ == * [http://www.bharatkambuja.com/joomla/index.php/2011-12-28-06-16-35/88-the-vat-chakret-temple-inscription-of-ishana-varman the Vat Chakret temple inscription of Ishanavarman] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130815050326/http://www.bharatkambuja.com/joomla/index.php/2011-12-28-06-16-35/88-the-vat-chakret-temple-inscription-of-ishana-varman |date=2013-08-15 }} * [http://sitemaker.umich.edu/mladjov/files/cambodian_rulers.pdf Cambodian rulers]{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Īśānavarmān | ALTERNATIVE NAMES = Iśânasena | SHORT DESCRIPTION = Cambodian king | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = 637 | PLACE OF DEATH = }} {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= វ្រះបាទ[[មហេន្ទ្រវម៌្ម (ក្សត្រចេនឡា)|មហេន្ទ្រវម៌្ម]]}} {{s-ttl|title= [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតីសម័យកាលចេនឡា]]|years=គ.ស.៦១០-៦៣៥}} {{s-aft|after= វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី២]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} i96yk8bzsw19rp1abwpk2wkxu8254ci 0 27281 341223 338307 2026-09-27T16:49:48Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341223 wikitext text/x-wiki {{disputed|date=ខែតុលា ២០១៤}} {{refimprove|date=ខែតុលា ២០១៤}} {{Cleanup|date=ខែតុលា ២០០៩}} {{Infobox monarch | name = កម្វុ<br/>'''(កម្វុស្វយម្ភុវ)''' | title = ព្រះឥសី<br/>ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា | image = Cambodian - Head of Rishi or Hermit - Walters 2592.jpg | caption = ព្រះភក្ត្រ[[មូរតិ|បដិមា]] ព្រះឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]] Walters Art Museum | reign = | coronation = | full name = កម្វុស្វយម្ភុវ | predecessor = | successor = [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|កម្វុជ]] | spouse = នាងទេពអប្សរ[[មេរា]] | issue = [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|កម្វុជ]] | royal house = កម្វុ | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសូរ្យវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = ឥណ្ឌា | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} [[File:Map of Vedic India.png|thumb|410px|ឥណ្ឌា[[សម័យវេទ]] ដែលមានពួក[[កម្ពោជ]] នៅព្រំដែនភាគពាយព្យ]] '''កម្វុស្វយម្ភុវ''' រឺ '''កម្វុ''' ជាឥសីមួយអង្គក្នុងចំណោមឥសីមួយចំនួនក្នុង[[ហិណ្ឌូសាសនា|ព្រហ្មញ្ញសាសនា]]ដែលគេវែកញែកជាមួយ[[អគស្ត្យ]] [[កៅណ្ឌិន្យ]] [[រាជេន្ទ្រចោឡៈទី១]] [[អឝោក]] និង [[បុឞ្យមិត្រឝុង្គា]] [[ស្លោក]]២២ នៃ'''ឯកមតស្តោត្រ''' ។ ឫសីអង្គនេះជាក្សត្រទីមួយនៃសន្តតិវង្ស[[ចេនឡា]]ដំបូងគេ។ ==ប្រវត្តិ== ព្រេងនិទាននិយាយថា ''កម្ពុស្វយម្ភុវ'' គឺជាព្រះអង្គម្ចាស់ដែលគេស្គាល់ដើមឡើយជាព្រះ[[រាជា]]ឥណ្ឌា។ ទ្រង់បានផ្សងព្រេងទៅកាន់ចុងបូព៌ា និង បានចូលទៅដល់តំបន់មួយដែលមានព្រៃស្បាតស៊ុបទ្រុបដែលគ្រប់គ្រងដោយស្ដេចនៃ[[ជនជាតិនាគ]]។ ដោយការបង្ក្រាបក្សត្រនៃពួកនាគ ហើយកម្ពុបានរៀបអភិសេក នឹងព្រះនាងមេរា និង បានកសាងដែនដីនេះទៅជាប្រទេសសម្បូណ៍រុងរឿង។ ការផ្សំបញ្ចូលគ្នានៃព្រះនាម '''កម្ពុ''' និង '''មេរា''' ត្រូវបានគេយល់ថាបានធ្វើឱ្យកើតមានឡើងនៃឈ្មោះថា[[ខ្មែរ (ជនជាតិ)|ខ្មែរ]] (''កម្ពុ+មេរា = ខ្មែរ'') តាមរយៈលោកហ្សក-សឺដេស។<ref>''D'après l'épigraphie cambodgienne du X° siècle, les rois des "Kambuja" prétendaient descendre d'un ancêtre mythique éponyme, le sage ermite Kambu, et de la nymphe céleste Mera, dont le nom a pu être forgé d'après l'appellation ethnique "khmèr"'' (George Coedes). [http://www.kh.refer.org/cbodg_ct/kh/culture_kh/hist/chenla.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055719/http://www.kh.refer.org/cbodg_ct/kh/culture_kh/hist/chenla.htm |date=2016-03-04 }}; See also: Indianised States of Southeast Asia, 1968, p 66, George Coedes.</ref> កម្ពុស្វយម្ភុវ ត្រូវបានគេអះអាងថា [[អភិនាម]]នៃពួក[[កម្ពោជ]]ដែលទ្រង់គឺជាបុព្វបុរសនៃពួកគេដែលមានព្រះមហេសីមេរា ដែលត្រូវប្រគល់ឱ្យទ្រង់ដោយព្រះ[[សិវ]]។<ref>Indianised States of Southeast Asia, 1968, p 66, 47, George Coedes</ref> ពួកព្រះអង្គម្ចាស់នៃកម្ពុជ បានថ្លែងបញ្ជាក់ថាខ្លួនឯងជាពួកកម្ពុជ និងជាកូនចៅនៃខ្សែកម្ពុ។ នាម កម្ពុ ត្រូវបានគេថ្លែងថាគឺជាកំហុសនៃនាម កម្ពោជ ជាភាសា[[សំស្ក្រឹត]]ដែលត្រូវតាមក្បួនខ្នាត។<ref>Ancient Kamboja, People and the Country, 1981, pp 359-60, Dr J. L. Kamboj.</ref> ពួកអ្នកប្រាជ្ញដូចជា លោក[[ឡាស្សិន|ស៊ី-ឡាស្សិន]], [[ឡេវី|អេស-ឡេវី]], [[វិតហ្សេល|អេម-វិតហ្សេល]], [[ឆាភេនធៀរ|ជេ-ឆាភេនធៀរ]], [[ហផ្វមែន|អេ-ហផ្វមែន]], [[អាថឺរ បឺរីដេល ខេត|អេប៊ី-ខេត]], [[អាថឺ អ៊ែនថូនី មែខដូនេល្ល|អា-អ៊ែ-មែខដូនេល្ល]], [[ហារ៉ូលដ៍ វ៉លថឺរ បេលី|ហ.វ.បេលី]] និង អ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនទៀតបានតាមដាននាមជនជាតិ កម្ពោជ ក្នុងព្រះនាមស្ដេច កម្ពុជិយ៉ា ក្នុងសិលាចារឹក[[ភាសាពែរ្ស៍បុរាណ|ពែរ្ស៍បុរាណ]] (ឃែមប៊ីសេស/កាំប៊ុសេស ដោយពួក[[ក្រិក]])។<ref>Early East Iran and Atharvaveda, Persica, 1980, pp 114-15, ffn 81, Dr Michael Witzel).</ref> ប៉ាស្កា-ហ្គ្រីហាមសុត្រាមបានប្រកបពាក្យ កម្ពោជ ជាធម្មតាជា កម្ពុជ។<ref>Parskar Gryhamsutram 2.1.23</ref> ''មាក៌ណ្ឌេយបុរាណ'' (៨.១-៦) ក៏ដូចក្នុង ''ឝ្រីមទទេវីភាគវតបុរាណ'' (៥.២៨.១-១២)។ល។ សំដៅ ពួកកម្ពោជ ជាគោត្រ '''កម្ពុ'''។ បញ្ញត្តិថ្មរបស់ព្រះបាទអឝោកទី៥ និង ទី១៣ដែលស្ថិតនៅ [[បុរឝបុរ]] សរសេរ កម្ពោជ ជា ''កម្ពោយ'' រឺ ''កម្ពោ''។ តាមរយៈលោក ជេ.វ.ម៉ខ់ឃ្រិនដល កម្ពោជ (=[[អាហ្កានីស្ថាន]]) គឺ ខាវហ៊្វូ ('''កម្ពុ''') ដោយព្រះតេជគុណ[[សៀនហ្សាង]] ([[ថាងសៀនហ្សាង|ថាងចេង]])<ref>Alexander's Invasion, p 38; See also Some Kshatriya Tribes of Ancient India, p 235, Dr B. C. Law</ref> ''[[តថាគតគភ៌សូត្រ]]''នៃពុទ្ធសាសនាប្រើប្រាស់ពាក្យ ''ឃៀវភ្វៀវ'' (ឧ. ខាវហ៊្វូ របស់សៀនហ្សាង) សម្រាប់ពាក្យ កម្ពោជ។ សេចក្ដីយោងនៃ ឃៀវផ្វៀវ នៃ''តថាគតគភ៌សូត្រ''ជំនួសដោយបកប្រែផ្សេងៗជា កាមប៉ូចេ កាមប៉ូឈិហ និង កាមប៉ូតសេ ។ល។ ក្នុងអត្ថបទសាសនា[[ទីបេ]]។ សំណេរនៃ[[មូស៊្លីម]]មួយចំនួននៅមជ្ឈិមសម័យប្រកបនាម[[គោត្រ]] [[កម្ពោជ]] ជា ''កាមប៊ូ'' ដូចគ្នានឹង ''កាមបូ'' ដែរ។ ប្រាកដណាស់ [[បច្ចេកសព្ទ]] កាមប៊ូ/កាមបូ ទាំងនេះគឺជាទម្រង់ខុសនៃ កម្ពុជ/កម្ពោជ និងមានទំនាក់ទំនងទៅនឹង កម្ពោជ នៃអត្ថបទនិងសិលាចារឹកជាភាសាសំស្ក្រឹត និង[[បាលី]]ពីបុរាណ។ {{or|date=ខែតុលា ២០១៤}} កម្ពោជ ជាភាសាសំស្ក្រឹតនេះ លេចឡើងជា ''កបអ៊ុជិអ៊យ'' ''កាបុជិយ៉ា'' រឺ ប្រហែលជា ''កាបាអ៊ុជិយ៉ា'' / ''កាប៊ូជិយ៉ា'' និង ''កាមប៊ូជិយ៉ា'' រឺ ប្រហែល ''កាមបាអ៊ុជិយ៉ា'' (រឺ ដែលមាន -ន- ជំនួសអោយ -ម- ជា ''កានប៊ុជិយ៉ា'' រឺ ''កានបាអ៊ុជិយ៉ា'') នៃសិលាចារឹកពែរ្ស៍បុរាណ និង [[កាមប៊ីសេស]] ក្នុងសំណេរ[[ភាសាក្រិក|ក្រិក]]។ នាមដដែលនេះលេចឡើងជា ''ច-ន-ប-ន-ហ្ស-អ៊ី'' ជា[[ភាសាអរ៉ម់]], កាមប៊ុហ៊្សៀ ជា[[ភាសាអាសេរី]], ''កាមប៊ីថេត'' ជា[[ភាសាអេហ៊្សីប]], ''កាមប៊ុហ៊្សីយ៉ា'' រឺ ''កាអាមប៊ុហ៊្សីយ៉ា'' ជា[[ភាសាអាកាឌី]], ''កានប៊ុហ៊្សីអៀ'' រឺ ''កានប៊ុស៊ីយ៉ា'' ជា[[អេឡាមីត]] និង ''កានពុហ៊្សីយ៉ា'' ជាភាសាស៊ូសា (បធ: ''កម្ពោជបុរាណ'' នៅ''អ៊ីរ៉ង់'' និង ''ឥស្លាម'' ទំ.៦៩ បត អេក.វ.បេលី)។ ===ជនជាតិខ្មែរ=== ទឹកដី​កម្ពុជា​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​នគរភ្វូណាន​អស់​រយៈពេល​ ដ៏​យូរ​ ហើយ​ដែល​ត្រូវ​នាំ​សួយសាអាករ​ជា​វត្ថុ​ប្រណិតៗ​ ទៅ​ថ្វាយ​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន។ តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​ដូចនេះ​ក៏ដោយ​ ក៏​ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង ​ឬ​កម្ពុជ​មាន​ទំនាក់ទំនង​ទូលំទូលាយ​ តាម​រយៈ​នគរភ្វូណាន​ ជា​មួយ​និង[[​ភូមិភាគ]]​ផ្សេងៗ​ទៀត​ ហើយ​និង​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​នៃ​[[អរិយធម៌​ឥណ្ឌា]]​ដែរ ពិសេស​តួ​[[អក្សរ​ឥណ្ឌា​]]។ ចាប់​ពី​ពេល​នោះ​មក ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង​ឬ​[[កម្ពុជ]]បាន​កែច្នៃ​បង្កើត​ជា​តួ​អក្សរ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ គឺ​[[អក្សរ​ខ្មែរ​បុរាណ​]]។ នេះ​ជា​[[វីរភាព​]]ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​ថ្លៃថ្លា​បំផុត​របស់​[[បុព្វបុរស]]​យើង ក្នុង​ការ​បង្កើត​[[វប្បធម៌]]​របស់​ខ្លួន​ក្នុង​សម័យ​នោះ​។ ក្រោយ​មក​ នគរភ្វូណានបាន​ត្រូវ​ចុះ​ខ្សោយ​។ ពួក​ខ្មែរ​ខាង​ជើង​ក៏​បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​នគរភ្វូណាន​ ហើយ​បង្កើត​ជា​រដ្ឋ​[[ឯករាជ្យ]]​មួយ​។ ​ស្ដេច​[[ភវវម៌្មទី១]]​បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ ហើយ​បាន​ប្រសិទ្ធិ​នាម​ប្រទេស​របស់​ព្រះអង្គថា​ “[[ភវបុរ]]”​។ បណ្ដា​ស្ដេច​ដែល​បាន​សោយរាជ្យ​បន្តបន្ទាប់​ បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ឲ្យ​ចុះ​មក​ទិស​ខាង​ត្បូង ដើម្បី​បង្ក្រាប​នគរភ្វូណាន​ ហើយ​បាន​វាយ​ដណ្ដើម​យក​ទឹកដីដែល​នគរ​ភ្វូណាន​ធ្លាប់​ត្រួតត្រា​ទាំងអស់​ មក​ដាក់​ជា​ចំណុះ​ភវបុរវិញ​។ បន្ទាប់​ពីបាន​ក្លាយ​ទៅ​ជា​រដ្ឋ​ខ្លាំង​ពូកែ​មួយ ដែល​មាន​[[អធិបតេយ្យ​ភាព​]]លើ[[​ភូមិ​ភាគ]]ដ៏​ធំធេង​មក ស្ដេចភវបុរក៏​បាន​ផ្ទេរ​រាជធានី​មក​តាំង​នៅ​[[សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍]]​ដែល​ស្ថិត​ នៅ​តាម​មាត់​[[ស្ទឹងសែន]]​ ក្នុង​[[ខេត្ត​កំពង់ធំ​]]សព្វថ្ងៃ​នេះ​។ រាជធានី​សម្បូរណ៍​ព្រៃគុហ៍​មាន​មនុស្ស​រស់នៅ​រាប់ពាន់​[[គ្រួសារ]]​។ ===ឈ្មោះប្រទេស=== បន្តិចម្តងៗ ឈ្មោះរបស់តាមហាឥសីកម្វុនេះ បានក្លាយទៅជា ឈ្មោះរបស់ប្រទេសខ្មែរគឺ [[កម្វុទេឝ]] ដែលត្រូវគេស្គាល់ជាផ្លូវការ តាមរយៈសិលាចារឹក K.៤០០ មានកាលបរិច្ឆេទ ឆ្នាំ ៨៦៨ នៅ[[បអ៊ីកា]] ក្នុង[[ចង្វាតនគររាជសីមា]] ប្រទេស[[ថៃ]]បច្ចុប្បន្ន។ ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុទេឝ បែបនេះនាសម័យចេនឡា ឬជួនកាលទៀត កម្វុជទេឝ ដូចករណី[[សិលាចារឹក]]នាសម័យ[[អង្គរ]] ចារនៅ[[វត្តសំរោង]] [[ស្រុកបាភ្នំ]] [[ខេត្តតាកែវ]] ក៏ដើម្បីរំលឹកដល់ប្រវត្តិនៃការកកើត នៃប្រទេសខ្មែរដែរ ពោលគឺការរួមសង្វាសរវាងសមាសធាតុឥណ្ឌាតំណាងដោយតាមហាឥសី កម្វុ (កម្ពុ) និងខ្មែរ តំណាង ដោយព្រះនាង[[មេរា]] ឬនាងនាគ ដែលជាម្ចាស់ទឹកម្ចាស់ដី។ មានន័យថា ទឹកដីខ្មែរ គឺជាទឹកដីដែល ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះហស្ថរបស់តាមហាឥសី កម្វុ(កម្ពុ) និងព្រះនាងមេរា ដើម្បីទុកជាកេរ្តិ៍ដល់ [[កុលបុត្រ]] [[កុលធីតា]] [[ខ្មែរ]]ដែលជា[[កូនចៅ]]។ ម្ល៉ោះហើយ បានជាមានការប្រើពាក្យខ្មែរជា[[ពន្ធុនាម]] ជាលើកដំបូងបង្អស់ នៅក្នុងសិលាចារឹក K.២២៧ ក្នុងន័យជាកូនចៅរបស់ មហាឥសីកម្ពុ និងព្រះនាងមេរា ដែលបានក្លាយជា [[ស្ថាននាម]] យ៉ាងប្រាកដ។ បើតាមការស្រាវជ្រាវ យើងក៏ដឹងទៀតថា ពាក្យចក្រភព[[កម្វុជទេឝ]] (ប្រទេសខ្មែរដែលជាចក្រភព ឬ [[មហាប្រទេស]]) ទើបតែត្រូវបាននិយម ប្រើប្រាស់នៅក្នុងរាជ្យរបស់ស្តេច ព្រះបាទ[[ជយវម៌្មទី២]] ( ៨០២-៨៥០ គ.ស) ដែលជាស្តេច[[ចក្រវរ្តិន]]។ កុំភ្លេចថា ស្តេចដ៏ខ្លាំងពូកែអង្គនេះ បានផ្តើម ការបង្រួបបង្រួមដែនដី [[ចេនឡាទឹក]] និង [[ចេនឡាគោក]] ឲ្យក្លាយជាធ្លុង ឬជាទឹកដីតែមួយ។ ស្របនឹង[[ទិន្នន័យ]] សិលាចារឹកនេះដែរ ដែលបានបញ្ជាក់ន័យនៃពាក្យ កម្វុជ យ៉ាងច្បស់លាស់នៅមានកត្តាផ្សេងៗ មួយចំនួន ក្នុងនោះរួមមានជំនឿរបស់ប្រជាជនខ្មែរ នាសម័យនគរភ្វូណាន ក្នុងអំឡុងស.តទី៦ នៃគ.ស ផងដែរ។ ខ្លឹមសារនៃសិលាចារឹកពីសម័យ[[បុរេអង្គរ]]ដល់សម័យ[[អង្គរ]]គឺជាភស្តុតាង យ៉ាងសំខាន់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការប្រើពាក្យ កម្វុជ ដើម្បីហៅប្រទេសខ្មែរ ក្នុងន័យដែលថាប្រទេសបង្កើតឡើងដោយមហាឥសី កម្វុ ឬជាប្រទេសរបស់ពួកកម្វុ។ ដូចនេះយើងអាចនិយាយបានថា ពាក្យ កម្វុជ ក្នុងសង្គមបុរាណ ជាពាក្យ មួយបង្កប់ទៅដោយអត្ថន័យដ៏ពិសិដ្ឋ ដោយហេតុថា ជាទឹកដីរបស់មហាឥសីដ៏មានមហិទ្ធិឫទ្ធិអស្ចារ្យ។ ជាឧទាហរណ៍ក្នុងសិលាចារឹក [[ស្តុកកក់ធំ]]ចារនៅឆ្នាំ ១០៥២ នៃ គ.ស (K.៩៣៥) នៅ[[ចង្វាតស្រះកែវ]] ក្នុងប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន តែជាអតីតទឹកដីខ្មែរពីមុនគេឃើញមានការប្រើពាក្យ ព្រះកម្វុជទេឝ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយបានជាយើងអាចនិយាយបានថាជាប្រពៃណី រាល់ជនជាតិសុទ្ធសឹងតែ ដាក់ឈ្មោះ ទឹកដី ស្រុកភូមិកំណើត ឬប្រទេស ដែលបានឲ្យកំណើតឲ្យខ្លួន យ៉ាងណាមិញ ជនជាតិ[[ខ្មែរ]] ក្នុងអតីតកាលក៏ដូច្នោះដែរ។ ដូច្នេះការដាក់ឈ្មោះប្រទេស របស់ខ្លួនមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ ជាតិនីមួយៗ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការដាក់ឈ្មោះ [[កម្វុជទេឝ]] ឬ ប្រទេសកម្ពុជាខាងលើនេះ មានលក្ខណៈជាប្រវត្តិសាស្ត្រ គួរឲ្យយើងយកមកវិភាគ ស៊ីជម្រៅ។ នៅទីនេះ យើងចង់និយាយថា ការដាក់ឈ្មោះ កម្វុជ ទំនងជាជំនួសឈ្មោះ[[គោកធ្លក]] ([[សក្កទ្វីប]]) ដែលត្រូវបាន អនុម័តឡើងនាសម័យ [[នគរភ្វូណាន]] និង ត្រូវបានធ្វើឡើងដោយឈរលើគោលការណ៍ដ៏ជាក់ច្បាស់ ដោយសមហេតុផលជាទីបំផុត។ ===បដិមាសាស្ត្រ=== ភស្តុតាងជាក់ស្ដែងអំពីពាក្យ [[ហរិកម្វុជេន្ទ្រ]] ដែលជាឈ្មោះព្រះ[[អាទិទេព]]ចម្បងសំខាន់ជាងគេបំផុត នៅលើ[[ប្រាសាទភ្នំដា]]នាសម័យនគរភ្វូណាន ដែលជា ប្រាសាទរាជនៃព្រះរាជធានី[[អង្គរបុរី]] ឬ[[វ្យាធបុរ]]ក្នុង[[ខេត្តតាកែវ]] បច្ចុប្បន្ន។ សូមរំលឹកថា ក្នុងចំណោមចំលាក់[[ទេវរូប]] [[ហរិកម្វុជេន្ទ្រ]] ដែលតំណាងព្រះ[[វិស្ណុ]]ទៅក្នុងសម័យបុរាណ ចំលាក់នៅប្រាសាទខាងលើមានទំហំធំជាងគេបំផុត ដោយមានកំពស់ទៅដល់ ២,៩០ មាត្រ ដែល សព្វថ្ងៃតម្កល់ទុកនៅ[[សារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ]]។ ការស្ថាបនានូវ[[ចំលាក់]]ថ្ម ដ៏សម្បើមនេះ ដែលក្នុង [[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]] គេមិនធ្លាប់ជួបប្រទះនោះអាចនឹងធ្វើឡើងទៅបាន លុះត្រាតែមានជាងជំនាញៗដ៏ច្រើននិងមានភាពស្ទាត់ជំនាញទាំង[[បច្ចេកទេស]] ទាំង[[បញ្ញា]][[ញ្ញាណ]]។ ជុំវិញចំលាក់ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] ដូចលោក[[សាស្ត្រចារ្យ]][[ឡុង សៀម|ឡុង-សៀម]]ដែរ យើងមានយោបល់ថាពាក្យនេះគឺជាពាក្យតំណាងឲ្យ[[ទេវនាម]]និង [[ស្ថាននាម]]។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង តាមសិលាចារឹក K.២៧២ នាសម័យ[[បុរេអង្គរ]] យើងអាចយល់អំពីបំណង និង [[អត្ថន័យ]] ដែលខ្មែរពេញនិយម ចំពោះពាក្យ [[កម្វុរាជលក្ឝ្មី]] និងពាក្យ [[កម្វុបុរី]] ឬទីក្រុងកម្វុក្នុងសិលាចារឹកនា[[អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ|សម័យអង្គរ]] K.២៨៣។ ការបង្ហាញនេះ ថ្វីត្បិតតែមានសភាពជាសេចក្តីខ្លី ក៏ប៉ុន្តែយើងក៏មិនត្រូវមើលរំលងនូវអត្តន័យស៊ីជម្រៅ នៃពាក្យ ទាំងនោះដែរ។ ចំពោះយើង យើងមានយោបល់ថា ការយកឈ្មោះទេវៈមកភ្ជាប់នឹងស្ថាននាម គឺប្រទេស (កម្វុជ) បែបនេះ គឺធ្វើឡើងដើម្បីបង្ហាញភាពដ៏រឹងមាំ ឬភាពអមតៈនៃប្រទេសកម្ពុជា មានន័យថាដរាបណាព្រះបដិមានេះដែលជាព្រះអាទិទេព នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា នៅគង់វង្សស្ថិតស្ថេរដរាបនោះ ប្រទេសខ្មែរក៏នៅស្ថិតស្ថេរដដែលដែរ។ ជាការពិតណាស់ សម្រាប់[[សាសនិកជន]][[ខ្មែរ]] នាជំនាន់នោះ ការហៅពាក្យ [[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] នេះដែល[[កវី]] [[បណ្ឌិត]]បានបង្កើតដោយ[[គោលការណ៍និយម]] យ៉ាងច្បាស់លាស់នាសម័យបុរេអង្គរ បានបង្កប់នូវ[[រូបារម្មណ៍]]ដ៏ជ្រាលជ្រៅ និងដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមបំផុត។ ក្រៅពី[[អំណាច]][[ពិសិដ្ឋ]] អំណាច[[សីលធម៌]] និង[[គុណធម៌]] ឥតត្រើយត្រាណ ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] ក៏បំពេញ ក្នុងអតីតនូវតួនាទី ជា[[អត្ថិភាព]]មួយទៀត គឺការផ្សះផ្សា បង្រួបបង្រួមជាតិតាមរយៈ[[ជំនឿ]]។ គោលបំណង ចម្បងគឺ ក៏ដើម្បីធ្វើឲ្យឈ្មោះនេះ ប្រកបដោយ ភាពខ្ទរខ្ទារ ទូទាំង[[ចក្រភពខ្មែរ]] ដោយធ្វើឲ្យគេគោរពកោតខ្លាច រំភើបញាប់ញ័រ កាលបើស្តាប់ឬ ឮ[[ពាក្យ]]នេះ។ ប្រសិនបើយើងរស់នៅក្នុង[[រង្វង់]][[សហគមន៍]]មនុស្សនាជំនាន់នោះ យើងពិតជាមាន[[អារម្មណ៍]]ដូច្នេះពុំខាន ដោយរកឃើញថា[[សង្គមវប្បធម៌]]តម្រូវឲ្យមានជំនឿបែបនេះ។ ទាំងនេះមិនគ្រាន់តែបានធ្វើឲ្យកូនចៅ កម្ពុជ ឬខ្មែរ គ្រប់រូបមានទឹកចិត្តជ្រះថ្លា មានសីលធម៌ និង [[គុណសម្បត្តិ]]ខ្ពស់ ដោយមាន ជំនឿទុកចិត្តលើខ្លួនឯង និងលើជាតិឯង ក្នុងនាមជា[[កម្ពុជា]] ឬជា[[ខ្មែរ]]តែប៉ុណ្ណោះទេ លើសពីនេះទៀត [[ភាពសាមគ្គី]] រវាងគ្នានឹងគ្នា ដោយសារតែចំណង[[ជំនឿ]][[ប្រពៃណី]] បានចងជាប់ពួកគេឲ្យរួមរស់ជាធ្លុងមួយ។ នេះជា [[និមិត្តរូប]]មួយយ៉ាងសំខាន់ ដែលការគោរពបូជាព្រះ[[វិស្ណុ]]លើកំពូល[[ភ្នំដា]] បានផ្តល់ឲ្យក្នុងអតីតកាល ដ៏យូរលង់។ បើនិយាយម្យ៉ាងទៀត វត្តមានរបស់[[ចំលាក់]]នេះ គឺជានិមិត្តរូបនៃការប្រមូលផ្តុំកំលាំង របស់ជាតិខ្មែរទាំងមូល តាមរយៈ ជំនឿ[[សាសនា]]។ ម្យ៉ាងទៀត [[ឆន្ទៈ]]នេះក៏អាចគូសបញ្ជាក់ ដូចទើបពោលតាមរយៈនៃទំហំនៃព្រះ[[បដិមាបុរាណ]]នេះ ដែលពុំធ្លាប់មានក្នុង[[ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ]]ឡើយ។ កុំភ្លេចថាអត្ថន័យនៃការគោរពបូជា គឺជាចលនាបួងសួងឲ្យប្រទេសជាតិ ឬ មនុស្សខ្មែរគ្រប់រូបបានតែសេចក្តីសុខ សេចក្តីរុងរឿង ថ្កើនថ្កាន។ ក៏ប៉ុន្តែទន្ទឹមនឹងនេះ ធ្វើឲ្យមាន[[សាមគ្គីភាព]] រវាង[[ប្រជានុរាស្ត្រ]] និង ប្រមុខដឹកនាំជាតិគឺព្រះ[[មហាក្សត្រ]] និងសព្វ[[នាម៉ឺន]] [[មន្ត្រី]] ដែលជាមេ[[ស្ថាប័ន]] ឬជា[[អ្នកដឹកនាំ]]ជាតិ។ បើនិយាយម្យ៉ាងទៀត ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] បានបំពេញ [[តួនាទី]]មួយយ៉ាងសំខាន់ គឺការពង្រឹងពង្រីក ស្ថាប័នអំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រ[[រាជេន្ទ្រវម៌្មទី១]] តាមរយៈរូបចំលាក់ដែលមានព្រះនាមរបស់ទ្រង់គឺ [[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]]។ ខាងលើនេះក៏ជាឧបករណ៍មួយដ៏កម្រ បង្ហាញនូវ[[ទេពកោសល្យ]] និង[[បញ្ញាញ្ញាណ]] ដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ក្នុងការបង្កើតពាក្យមួយដែលមិនគ្រាន់តែតំណាងឲ្យប្រទេសតែប៉ុណ្ណោះ ក៏ប៉ុន្តែតំណាងឲ្យព្រះអាទិទេពដ៏មានមហិទ្ធិរិទ្ធិ ព្រមទាំងព្រះ[[មហាក្សត្រ]]គ្រប់គ្រងអំណាចផងដែរ។ រួមសេចក្តីមក ព្រះ[[វិឝ្ណុកម្វុជេន្ទ្រ]] ខាងលើគូសបញ្ជាក់ឲ្យយើងឃើញនូវលក្ខណៈ ពិសិដ្ឋ ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តម និង[[សក្ដានុពល]] នៃកំលាំងពិសិដ្ឋ [[សក្តិសិទ្ធិ]] របស់ប្រទេសខ្មែរ ដែលជាទឹកដីរបស់ព្រះ ( មហាឥសីកម្វុ និងនាង[[មេរា]])។ កុំភ្លេចថាពាក្យ[[កម្វុជេន្ទ្រ]] ពិតជាបង្ហាញពីការបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរ យើងវិញជុំវិញព្រះអាទិទេព នៃព្រះ[[រាជាណាចក្រកម្ពុជា]] ក្រោម[[រូបភាព]] នៃព្រះ[[វិស្ណុ]] ដែលគេតម្កល់នៅក្នុង[[ប្រាសាទឥដ្ឋ]][[ភ្នំដា]]ក្នុងអំឡុង ស.តទី ៦ នៃគ.ស។ ==សូមមើលផងដែរ== *[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] ==ឯកសារយោង== {{reflist}} {{ឫសីនៃទេវកថាហិណ្ឌូ}} {{s-start}} {{s-bef|before= - }} {{s-ttl|title= [[រាជានិយមកម្ពុជា|ក្សត្រនៃចេនឡា រឺ ជយាទិត្យបុរ]]|years= គ.ស ៥២-៦៨}} {{s-aft|after= ព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|កម្វុជ]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃជយាទិត្យបុរ]] [[Category:ឥសីហិណ្ឌូ]] [[Category:កម្ពោជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 19gvyr1d2qnwd1mlbugjjqf2duaddul 0 27340 341227 338311 2026-09-27T17:25:17Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341227 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = មេរា | title = [[អប្សរា|ទេវអប្សរ]]<br/>(ចក្រវរ្តិនីកម្វុជ[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]) | image = Sambor Prei Kuk-nX-16.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍]] [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] អតីតរាជធានី[[ឥសានបុរៈ|ឦសានបុរៈ]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]] ប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = | coronation = | full name = | predecessor = | successor = | spouse = [[កម្វុ|កម្វុស្វយម្ភុវ]] | issue = ព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្មទី២]]<br/>ព្រះបាទ[[ស្រេស្ឋវម៌្ម]] ([[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|កម្វុជ]] មានន័យថាបុត្រ កម្វុ) | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|រាជវង្សកម្ពុសូរ្យវង្ស ឬ អាទិច្ចវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} ទេពអប្សរ'''មេរា''' (គ.ស ??) តាមរឿងព្រេងព្រេងក្នុង[[ប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង|សិលាចារឹកបក្សីចាំក្រុង]] (ស.វ.ទី១០) ដែលបាននិទានថា ស្ដេចខ្មែរយើងមានដើមកំណើតមកពីឥសី «កម្វុស្វយម្ភុវ» និងនាងទេពអប្សរ «មេរា» ដែលព្រះ[[ព្រះសិវៈ|ឦសូរ]]បានប្រទានអោយជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|មហេសី]]។ ទស្សនៈបែបនេះលោកហ្សក-សឺដេស បានត្រដាងក្នុងស្នាដៃលោកឈ្មោះ Histore ancienne des Etats Hindouisésd'Extrême-Orient បោះពុម្ពផ្សាយនៅក្រុងហាណូយកាលពីឆ្នាំ ១៩៤៤ ហើយត្រូវបានព្រះភិក្ខុវិរិយបណ្ឌិតោប៉ាងខាត់ យល់ស្របតាមទាំងស្រុង។ នៅក្នុង[[ទស្សនាវដ្ដីពុទ្ធិកសិក្សា]]ឆ្នាំទី១ លេខ៥ ឆ្នាំ១៩៥៧ ព្រះអង្គបានសរសេរជាអាទិថា «ការសម្ព័ន្ធឫសីកម្វុ និងនាងមេរា នេះជាបុព្វហេតុដែលនាំអោយកើតជា[[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|សូរ្យវង្ស]] រឺ[[អាទិច្ចវង្ស]]ឡើងនៅខាងចេនឡា។ បើយើងអានប្រមៀលពាក្យ កម្វុ និង មេរា នេះបន្ដិចម្ដងៗ ក៏នឹងបានទៅជាពាក្យក្មេរ‍ដូច ''កម្វុ + មេរា > កម្វុ + មេរ > កមវ + មេរ > ក័ម + មេរ > ក មេរ > ក្មេរ =ខ្មេរ ទៅជា ខ្មែរ (សព្វថ្ងៃ)។'' ដំណើរនេះមានន័យសមរម្យទំនងបានទៅជាពាក្យថាខ្មែរណាស់។ អ្នកបាលីបានធ្វើពាក្យថា ''ខ្មែរ'' ទៅជាបាលីថា ''[[ខ្មែរ|ខេមរ]]'' ប្រែថាអ្នកមានសេចក្ដីក្សេមក្សាន្ដ។ ពាក្យ [[កម្ពុជា]] កើតចេញមកពីពាក្យឫសី កម្វុ + ស្វយម្ភុវ នេះដែរ ព្រោះកាលដែល ឫសីកម្វុ បាននាងអប្សរ មេរា នោះក៏បានកើតជាវង្សមួយខាងចេនឡាហៅថា [[អាទិច្ចវង្ស|សូរ្យវង្ស]] រឺ អាទិច្ចវង្សគឺ [[រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស|វង្សស្រីកម្វុ]]។ តាមប្រវត្ដិថា ការសម្ព័ន្ធ កម្វុ-មេរា នេះកើតបានជាបុត្រពីរព្រះអង្គហៅថា កម្វុជ = បុត្រកម្ពុ គឺ [[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]] និង[[ឝ្រេឝ្ឋវម៌្ម|ឝ្រេស្ឋវម៌្ម]] សោយរាជ្យសន្ដិវង្សងខាងចេនឡាជាប់រៀងដរាបមក។ ដើមឡើយគេមិនសូវឃើញមានប្រើពាក្យ កម្វុជ នេះទេ តែកាលព្រះបាទ[[ជ័យវម៌្មទី ២|ជយវម៌្មទី២]] (ជ័យវរ្ម័នទី២) បានសោយរាជ្យមានអំណាចខ្លាំងពូកែ បានរួបរួមចេនឡាលើក្រោមអោយជាឯកភាព ហើយទើបឃើញមានសិលាចារឹកប្រើពាក្យ [[អាណាចក្រខ្មែរ|កម្វុជទេឝ]] រឺ កម្ពុជទេស ប្រទេសនៃបុត្រកម្វុ។ <ref>{{Cite web |title=សិលាចារឹកប្រាសាទបក្សីចាំក្រុង |url= https://www.yosothor.org/publications/khmer-renaissance/chapter-six/kampuchea-ning-khmer.html|access-date=2023-10-14}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] {{commons category|មេរ៉ា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= - }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= }} {{s-aft|after= [[ឝ្រុតទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ឝ្រុតវម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} 83sz8khatladua4yxy0xvuuse2vgpku 0 27919 341165 340713 2026-09-27T13:46:47Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341165 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = ព្រះរុទ្រទេវី | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី) | image = Phnom-da-04.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = គ.ស.៥១៤-៥៥០ | coronation = | full name = | predecessor = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្មអនុទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]) | successor = [[ឝ្រុតទេវី|ស្រុតទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ស្រុតវម្ម៌]] [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]) | spouse = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] | issue = ព្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]] អតីតព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | royal house = | dynasty = រាជវង្ស[[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|កៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[ព្រះ​ពុទ្ធសាសនា​នៅ​កម្ពុជា|ព្រះពុទ្ធសាសនានិកាយមហាយានបែបខ្មែរ]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''រុទ្រទេវី''' (ព្រះនាមពិតមិនស្គាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]និងជា[[រាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រនៃខ្មែរ|ព្រះភរិយាតំណែងព្រះអគ្គមហេសី]]នៃព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចក្រវរ្តិននៃកម្វុជទេឝ]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]] ក្រោយពីរៀបអភិសេកជាមួយព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]និងមានរាជបុត្រមួយអង្គគឺព្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]] អតីតព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]៕<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |archivedate=2021-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ព្រះរាជប្រវត្តិ== ព្រះអង្គបាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|ព្រះបាទរុទ្រវម៌្ម]]និងមានព្រះរាជបុត្រមួយអង្គគឺ៖ ព្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]] អតីតព្រះមហាក្សត្រ[[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]៕ ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|រុទ្រទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|កៅណ្ឌិន្យជ័យវម៌្មអនុទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]])}} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយានៃព្រះចក្រវរ្តិនក្រុងកម្ពុជាធិបតី]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរវ្នំ ឬ នគរភ្នំ ឬ ហ្វូណន]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី)|years= គ.ស.៥១៤-៥៥០}} {{s-aft|after= [[ឝ្រុតទេវី|ស្រុតទេវី]]<br/>(ផែនដីព្រះបាទ[[ឝ្រុតវម៌្ម (ចេនឡា)|ស្រុតវម្ម៌]] [[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} 1u0sbrafwew0699sqt4azbk1pmv6xwc 0 28532 341149 341148 2026-09-27T12:28:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 341149 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | conventional_long_name = ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម | native_name = จังหวัดพิบูลสงคราม | common_name = Phibunsongkhram Province | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal Phibunsongkhram Province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តវិបុលសង្គ្រាម (ពណ៌ខៀវ) | capital = [[ស្រុកក្រឡាញ់|ក្រុងក្រឡាញ់]] | today = {{flag|កម្ពុជា}} | anthem = [[Phleng Chat Thai]]<br>[[File:Phleng Chat Thai (instrumental) - The Orchestra of the Fine Arts Department (1958).oga]] }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพิบูลสงคราม) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦។ខេត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានលេបយកទឹកដីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]<ref>[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]</ref>ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ឈ្មោះរបស់ខេត្តនេះគឺយកតាមឈ្មោះរបស់លោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]ដែលជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីសៀម]]នៅពេលនោះ។<ref>[http://www.historytoday.com/george-horvath/thailands-war-vichy-france Thailand's War With Vichy France]</ref>ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានប្រគល់ខេត្តសៀមរាប(ដោយមិនរាប់បញ្ចូល[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]<ref>{{cite web|title=Regional Flag 1941-1945 (Thailand)|url=http://crwflags.com/fotw/flags/th1941.html|publisher=Flags of the World|accessdate=13 November 2013}}</ref>)[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] និង [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]។<ref>[https://web.archive.org/web/20111107120252/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2484/A/1920.PDF Ratchakitcha] access date 20 May 2013</ref>ខេត្តវិបុលសង្គ្រាមត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញបន្ទាប់ពី[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមប្រើសិទ្ធិវេតូដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref name="FrancoThai1946"></ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ស្រុកក្រឡាញ់]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- |០១ |ផៃរីរ៉ាយ៉ដេត |Phairirayodet |ไพรีระย่อเดช |[[ស្រុកពួក]] |- |០២ |កាល័នថា ប៊ូរី |Kalantha Buri |กลันทบุรี |[[ស្រុកក្រឡាញ់]] |- |០៣ |ព្រហ្ម ខ័ណ្ឌ |Phrom Khan |พรหมขันธ์ |[[ស្រុកចុងកាល់]] |- |០៤ |គ្រាំងសាក់ភីឈីត |Kriangsakphichit |เกรียงศักดิ์พิชิต |[[ក្រុងសំរោង]] |- |០៥ |វ៉ារី សែន |Wari Saen |วารีแสน |[[ស្រុកវ៉ារិន]] |- |០៦ |ចម ក្រាសាន្ត |Chom Krasan |จอมกระสานติ์ |[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] |} ==ឯកសារយោង== hh3kpa61ee6oyr8xqpkp2hxvdafdwqt 341217 341149 2026-09-27T16:30:42Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341217 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | conventional_long_name = ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម | native_name = จังหวัดพิบูลสงคราม | common_name = Phibunsongkhram Province | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal Phibunsongkhram Province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តវិបុលសង្គ្រាម (ពណ៌ខៀវ) | capital = [[ស្រុកក្រឡាញ់|ក្រុងក្រឡាញ់]] | today = {{flag|កម្ពុជា}} | anthem = [[Phleng Chat Thai]]<br>[[File:Phleng Chat Thai (instrumental) - The Orchestra of the Fine Arts Department (1958).oga]] }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพิบูลสงคราม) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦។ខេត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានលេបយកទឹកដីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]<ref>[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]</ref>ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ឈ្មោះរបស់ខេត្តនេះគឺយកតាមឈ្មោះរបស់លោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]ដែលជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីសៀម]]នៅពេលនោះ។<ref>[http://www.historytoday.com/george-horvath/thailands-war-vichy-france Thailand's War With Vichy France]</ref>ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានប្រគល់ខេត្តសៀមរាប(ដោយមិនរាប់បញ្ចូល[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]<ref>{{cite web|title=Regional Flag 1941-1945 (Thailand)|url=http://crwflags.com/fotw/flags/th1941.html|publisher=Flags of the World|accessdate=13 November 2013}}</ref>)[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] និង [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]។<ref>[https://web.archive.org/web/20111107120252/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2484/A/1920.PDF Ratchakitcha] access date 20 May 2013</ref>ខេត្តវិបុលសង្គ្រាមត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញបន្ទាប់ពី[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមប្រើសិទ្ធិវេតូដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref name="FrancoThai1946"></ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ស្រុកក្រឡាញ់]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | ផៃរីរ៉ាយ៉ដេត | Phairirayodet | ไพรีระย่อเดช | [[ស្រុកពួក]] |- | ០២ | កាល័នថា ប៊ូរី | Kalantha Buri | กลันทบุรี | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] |- |០៣ | ព្រហ្ម ខ័ណ្ឌ | Phrom Khan | พรหมขันธ์ | [[ស្រុកចុងកាល់]] |- | ០៤ | គ្រាំងសាក់ភីឈីត | Kriangsakphichit | เกรียงศักดิ์พิชิต | [[ក្រុងសំរោង]] |- | ០៥ | វ៉ារី សែន | Wari Saen | วารีแสน | [[ស្រុកវ៉ារិន]] |- | ០៦ | ចម ក្រាសាន្ត | Chom Krasan | จอมกระสานติ์ | [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] |- |} ==ឯកសារយោង== 2xq0ojtwdar65e8531hto97zxfn7rcd 341218 341217 2026-09-27T16:33:31Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341218 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | conventional_long_name = ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម | native_name = จังหวัดพิบูลสงคราม | common_name = Phibunsongkhram Province | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal Phibunsongkhram Province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តវិបុលសង្គ្រាម (ពណ៌ខៀវ) | capital = [[ស្រុកក្រឡាញ់|ក្រុងក្រឡាញ់]] | today = {{flag|កម្ពុជា}} | anthem = [[Phleng Chat Thai]]<br>[[File:Phleng Chat Thai (instrumental) - The Orchestra of the Fine Arts Department (1958).oga]] }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพิบูลสงคราม) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦។ខេត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានលេបយកទឹកដីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]<ref>[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]</ref>ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ឈ្មោះរបស់ខេត្តនេះគឺយកតាមឈ្មោះរបស់លោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]ដែលជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីសៀម]]នៅពេលនោះ។<ref>[http://www.historytoday.com/george-horvath/thailands-war-vichy-france Thailand's War With Vichy France]</ref>ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានប្រគល់ខេត្តសៀមរាប(ដោយមិនរាប់បញ្ចូល[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]<ref>{{cite web|title=Regional Flag 1941-1945 (Thailand)|url=http://crwflags.com/fotw/flags/th1941.html|publisher=Flags of the World|accessdate=13 November 2013}}</ref>)[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] និង [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]។<ref>[https://web.archive.org/web/20111107120252/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2484/A/1920.PDF Ratchakitcha] access date 20 May 2013</ref>ខេត្តវិបុលសង្គ្រាមត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញបន្ទាប់ពី[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមប្រើសិទ្ធិវេតូដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref name="FrancoThai1946"></ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ស្រុកក្រឡាញ់]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | ផៃរីរ៉ាយ៉ដេត | Phairirayodet | ไพรีระย่อเดช | [[ស្រុកពួក]] |- | ០២ | កាល័នថា ប៊ូរី | Kalantha Buri | กลันทบุรี | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] |- | ០៣ | ព្រហ្ម ខ័ណ្ឌ | Phrom Khan | พรหมขันธ์ | [[ស្រុកចុងកាល់]] |- | ០៤ | គ្រាំងសាក់ភីឈីត | Kriangsakphichit | เกรียงศักดิ์พิชิต | [[ក្រុងសំរោង]] |- | ០៥ | វ៉ារី សែន | Wari Saen | วารีแสน | [[ស្រុកវ៉ារិន]] |- | ០៦ | ចម ក្រាសាន្ត | Chom Krasan | จอมกระสานติ์ | [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] |- |} ==ឯកសារយោង== 8l0861qebfk89m18fuzxjzfn3b3fw43 341219 341218 2026-09-27T16:35:36Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 341219 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | conventional_long_name = ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម | native_name = จังหวัดพิบูลสงคราม | common_name = Phibunsongkhram Province | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal Phibunsongkhram Province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តវិបុលសង្គ្រាម (ពណ៌ខៀវ) | capital = [[ស្រុកក្រឡាញ់|ក្រុងក្រឡាញ់]] | today = {{flag|កម្ពុជា}} | anthem = [[Phleng Chat Thai]]<br>[[File:Phleng Chat Thai (instrumental) - The Orchestra of the Fine Arts Department (1958).oga]] }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพิบูลสงคราม) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦។ខេត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានលេបយកទឹកដីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]<ref>[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]</ref>ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ឈ្មោះរបស់ខេត្តនេះគឺយកតាមឈ្មោះរបស់លោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]ដែលជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីសៀម]]នៅពេលនោះ។<ref>[http://www.historytoday.com/george-horvath/thailands-war-vichy-france Thailand's War With Vichy France]</ref>ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានប្រគល់ខេត្តសៀមរាប(ដោយមិនរាប់បញ្ចូល[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]<ref>{{cite web|title=Regional Flag 1941-1945 (Thailand)|url=http://crwflags.com/fotw/flags/th1941.html|publisher=Flags of the World|accessdate=13 November 2013}}</ref>)[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] និង [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]។<ref>[https://web.archive.org/web/20111107120252/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2484/A/1920.PDF Ratchakitcha] access date 20 May 2013</ref>ខេត្តវិបុលសង្គ្រាមត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញបន្ទាប់ពី[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមប្រើសិទ្ធិវេតូដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref>''United Nations Treaty Series (PDF)''. Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ស្រុកក្រឡាញ់]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | ផៃរីរ៉ាយ៉ដេត | Phairirayodet | ไพรีระย่อเดช | [[ស្រុកពួក]] |- | ០២ | កាល័នថា ប៊ូរី | Kalantha Buri | กลันทบุรี | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] |- | ០៣ | ព្រហ្ម ខ័ណ្ឌ | Phrom Khan | พรหมขันธ์ | [[ស្រុកចុងកាល់]] |- | ០៤ | គ្រាំងសាក់ភីឈីត | Kriangsakphichit | เกรียงศักดิ์พิชิต | [[ក្រុងសំរោង]] |- | ០៥ | វ៉ារី សែន | Wari Saen | วารีแสน | [[ស្រុកវ៉ារិន]] |- | ០៦ | ចម ក្រាសាន្ត | Chom Krasan | จอมกระสานติ์ | [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] |- |} ==ឯកសារយោង== 5dyfbt8nryfunml8mne35j2wz1bl4ay 341222 341219 2026-09-27T16:43:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 341222 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | conventional_long_name = ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម | native_name = จังหวัดพิบูลสงคราม | common_name = Phibunsongkhram Province | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | s1 = | flag_s1 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal Phibunsongkhram Province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តវិបុលសង្គ្រាម (ពណ៌ខៀវ) | capital = [[ស្រុកក្រឡាញ់|ក្រុងក្រឡាញ់]] | today = {{flag|កម្ពុជា}} | anthem = [[Phleng Chat Thai]]<br>[[File:Phleng Chat Thai (instrumental) - The Orchestra of the Fine Arts Department (1958).oga]] }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพิบูลสงคราม) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៦។ខេត្តនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងបន្ទាប់ពី[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពានលេបយកទឹកដីរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]<ref>[[សហភាពឥណ្ឌូចិន]]</ref>ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]ឆ្នាំ ១៩៤០-១៩៤១។ឈ្មោះរបស់ខេត្តនេះគឺយកតាមឈ្មោះរបស់លោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]ដែលជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីសៀម]]នៅពេលនោះ។<ref>[http://www.historytoday.com/george-horvath/thailands-war-vichy-france Thailand's War With Vichy France]</ref>ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ បន្ទាប់ពី[[បារាំង]]បានប្រគល់ខេត្តសៀមរាប(ដោយមិនរាប់បញ្ចូល[[ក្រុងសៀមរាប]]និង[[អង្គរ|តំបន់អង្គរ]]<ref>{{cite web|title=Regional Flag 1941-1945 (Thailand)|url=http://crwflags.com/fotw/flags/th1941.html|publisher=Flags of the World|accessdate=13 November 2013}}</ref>)[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] និង [[ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]។<ref>[https://web.archive.org/web/20111107120252/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2484/A/1920.PDF Ratchakitcha] access date 20 May 2013</ref>ខេត្តវិបុលសង្គ្រាមត្រូវបានរំលាយចោលនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញបន្ទាប់ពី[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមប្រើសិទ្ធិវេតូដើម្បីរារាំងការចូលជាសមាជិក[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]របស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf United Nations Treaty Series] (PDF). Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ស្រុកក្រឡាញ់]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | ផៃរីរ៉ាយ៉ដេត | Phairirayodet | ไพรีระย่อเดช | [[ស្រុកពួក]] |- | ០២ | កាល័នថា ប៊ូរី | Kalantha Buri | กลันทบุรี | [[ស្រុកក្រឡាញ់]] |- | ០៣ | ព្រហ្ម ខ័ណ្ឌ | Phrom Khan | พรหมขันธ์ | [[ស្រុកចុងកាល់]] |- | ០៤ | គ្រាំងសាក់ភីឈីត | Kriangsakphichit | เกรียงศักดิ์พิชิต | [[ក្រុងសំរោង]] |- | ០៥ | វ៉ារី សែន | Wari Saen | วารีแสน | [[ស្រុកវ៉ារិន]] |- | ០៦ | ចម ក្រាសាន្ត | Chom Krasan | จอมกระสานติ์ | [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] |- |} ==ឯកសារយោង== s04fed8f0zpmapyhp5z3q51mtfvdzkn 0 28817 341256 340990 2026-09-28T04:39:24Z TheRandomGoober 27248 /* សតវត្សរ៍ទី២១ */ 341256 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស | conventional_long_name = រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល | common_name = អ៊ីស្រាអែល | native_name = {{nobold|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ([[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]])<br/>دَوْلَة إِسْرَائِيل ([[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]])}} | image_flag = Flag of Israel.svg | flag_type = [[ទង់ជាតិអ៊ីស្រាអែល|ទង់ជាតិ]] | image_coat = Emblem of Israel.svg | symbol_width = | symbol_type = [[វរលញ្ឆករអ៊ីស្រាអែល|វរលញ្ឆករ]] | national_motto = | national_anthem = ''[[ហាទីកវ៉ា|הַתִּקְוָה]]''<br/>"ក្តីសង្ឃឹម"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hatikvah instrumental.ogg|center]]</div> | image_map = Israel in its region (de-facto and Palestinian territory hatched).svg | image_map_caption = ទីតាំងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល (ក្រហម) នៅតំបន់[[មជ្ឈិមបូព៌ា]]<br/>[[ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល]] (ឆ្នូត) | capital_type = រដ្ឋធានី | capital = [[យេរូសាឡឹម]] ([[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម|ការទទួលស្គាល់មានកំណត់]]){{refn|group=ស|ទទួលស្គាល់ដោយរដ្ឋសមាជិក អសប៖ [[រុស្ស៊ី]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលិច]])<ref>{{cite web |title=Foreign Ministry statement regarding Palestinian-Israeli settlement |url=http://www.mid.ru/en/foreign_policy/news/-/asset_publisher/cKNonkJE02Bw/content/id/2717182 |website=www.mid.ru |date=6 April 2017}}</ref> [[ឆែក|សាធារណរដ្ឋឆែក]] ([[យេរូសាឡឹមខាងលច]])<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Breaking-News/Czech-Republic-announces-it-recognizes-West-Jerusalem-as-Israels-capital-517241|title=Czech Republic announces it recognizes West Jerusalem as Israel's capital|newspaper=Jerusalem Post|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref> [[អាហ្សង់ទីន]]<ref>{{cite web |title=Javier Milei on his first diplomatic visit to Israel as President of Argentina |url=https://www.gov.il/en/pages/javier-maili-on-his-first-diplomatic-visit-to-israel |access-date=3 September 2026}}</ref> [[ហុងឌូរ៉ាស]]<ref>{{cite news |title=Honduras recognizes Jerusalem as Israel's capital |url=https://www.timesofisrael.com/honduras-recognizes-jerusalem-as-israels-capital/ |work=The Times of Israel |date=29 August 2019}}</ref> [[ក្វាតេម៉ាឡា]]<ref>{{cite web|url=https://www.infobae.com/america/mundo/2017/12/24/guatemala-se-suma-a-eeuu-y-tambien-trasladara-su-embajada-en-israel-a-jerusalen/|title=(ភាសាអេស្ប៉ាញ) Guatemala se suma a EEUU y también trasladará su embajada en Israel a Jerusalén|website=Infobae|date=24 December 2017}} Guatemala's embassy was located in Jerusalem until the 1980s, when it was moved to Tel Aviv.</ref> [[ណូរូ]]<ref>{{cite news |title=Nauru recognizes J'lem as capital of Israel |url=http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/268084 |work=Israel National News |date=29 August 2019 }}</ref> និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]]។<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/12/06/world/middleeast/trump-jerusalem-israel-capital.html|title=Trump Recognizes Jerusalem as Israel's Capital and Orders U.S. Embassy to Move|work=The New York Times|date=6 December 2017|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}}{{refn|group=ស|យេរូសាឡឹមគឺជាទីក្រុងធំបំផុតរបស់អ៊ីស្រាអែល ប្រសិនបើរាប់បញ្ចូលទាំង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] ដែលគេច្រើនចាត់ទុកវាថាជាតំបន់អ៊ីស្រាអែលកាន់កាប់។<ref>{{citation|title=The Legal Status of East Jerusalem|publisher=Norwegian Refugee Council|date=December 2013|url=https://www.nrc.no/globalassets/pdf/reports/the-legal-status-of-east-jerusalem.pdf|pages=8, 29}}</ref> ប្រសិនបើមិនរាប់បញ្ចូលយេរូសាឡឹមខាងកើតទេនោះ [[តែលអាវីហ្វ]]គឺជាទីក្រុងធំបំផុតប្រចាំប្រទេសនេះ។}} | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)}} | largest_city = capital | official_languages = [[ភាសាហេប្រឺ|ហេប្រឺ]] | languages_type = ឋានៈពិសេស | languages = [[ភាសាអារ៉ាប់|អារ៉ាប់]]{{refn|group=ស|ភាសាអារ៉ាប់គឺមាន "ឋានៈពិសេស" ដោយអាស្រ័យតាម[[ច្បាប់មូលដ្ឋាន៖ អ៊ីស្រាអែលជារដ្ឋជាតិនៃជនជាតិជ្វីហ្វ|ច្បាប់មូលដ្ឋានក្នុងឆ្នាំ២០១៨]]។<ref name=lang2>{{cite news |title=Israel Passes 'National Home' Law, Drawing Ire of Arabs |url=https://www.nytimes.com/2018/07/18/world/middleeast/israel-passes-national-home-law.html |work=The New York Times |date=19 July 2018 }}</ref><ref name=lang3>{{cite news |last1=Lubell |first1=Maayan |title=Israel adopts divisive Jewish nation-state law |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-politics-law/israel-adopts-divisive-jewish-nation-state-law-idUSKBN1K901V |work=Reuters |date=19 July 2018}}</ref> ដើមឡើយមុនពេលច្បាប់មូលដ្ឋាននោះបានអនុម័ត ភាសាអារ៉ាប់ធ្លាប់ជាភាសាផ្លូវការមួយរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។<ref name=lang1>{{cite web |title=Arabic in Israel: an official language and a cultural bridge |url=http://mfa.gov.il/MFA/IsraelExperience/Culture/Pages/Arabic-in-Israel--an-official-language-and-a-cultural-bridge-18-December-2016.aspx |website=Israel Ministry of Foreign Affairs |date=18 December 2016|access-date=18 មេសា 2022}}</ref>}} | ethnic_groups = {{unbulleted list |៧១.៩% [[ជនជាតិជ្វីហ្វអ៊ីស្រាអែល|ជ្វីហ្វ]] |២១% [[ជនជាតិអារ៉ាប់នៅអ៊ីស្រាអែល|អារ៉ាប់]] |៧.១% [[ប្រជាសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិផ្សេងៗទៀត]] }} | ethnic_groups_year = ២០២៥ | ethnic_groups_ref = <ref name="population_stat2024">{{cite report |date=14 August 2025 |title=Population, by Population Group |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2025/yarhon0825/b1.pdf |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | religion = {{unbulleted list |៧៣.៧% [[យូដាសាសនា]] |១៨.៣% [[ឥស្លាមសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|ឥស្លាមសាសនា]] |១.៩% [[គ្រិស្តសាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|គ្រិស្តសាសនា]] |១.៦% [[ឌ្រុសនៅអ៊ីស្រាអែល|ឌ្រុស]] |៤.៥% [[សាសនានៅអ៊ីស្រាអែល|សាសនាផ្សេងៗទៀត]] }} | religion_year = ២០២៣ | religion_ref = <ref>{{cite report |date=30 December 2024 |title=Population Of Israelis, by Religion |url=https://www.cbs.gov.il/he/publications/DocLib/2024/2.ShnatonPopulation/st02_02.pdf |work=Statistical Abstract of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | government_type = [[ឯកត្តរដ្ឋ]] [[សាធារណរដ្ឋអាស្រ័យសភា]] | leader_title1 = [[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]] | leader_name1 = [[យីតសាក់ ហ៊ែរហ្សូក]] | leader_title2 = [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] | leader_name2 = [[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]] | leader_title3 = [[ប្រធានឃ្នេសេត]] | leader_name3 = [[អាមៀរ អូហាណា]] | legislature = [[ឃ្នេសេត]] | upper_house = | lower_house = | sovereignty_type = [[ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល|និម្មិតកម្ម]] | sovereignty_note = | established_event2 = [[សេចក្តីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]] | established_date2 = ១៤ ឧសភា ១៩៤៨ | established_event3 = | established_date3 = | established_event4 = | established_date4 = | established_event5 = | established_date5 = | established_event6 = | established_date6 = | established_event7 = | established_date7 = | established_event8 = | established_date8 = | area_size = 1 E7 | area_km2 = ២២,០៧២ ឬ ២០,៧៧០ | area_rank = ទី១៤៨ | area_footnote = {{ref label|area|a}} | percent_water = ២.៧១<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=18 មេសា 2022|publisher=OECD |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | population_estimate = ១០,១៤៧,២០០<ref>{{cite web |title=Time Series DataBank |url=https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=3 September 2026}}</ref> | population_census = ៩,៦០១,៧២០<ref>{{cite web |title=Geographic Areas – Nationwide |url=https://census.cbs.gov.il/geographic-area?search=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99&type=%D7%9B%D7%9C%D7%9C%20%D7%90%D7%A8%D7%A6%D7%99 |website=2022 Population Census Data |publisher=[[ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ (អ៊ីស្រាអែល)|ការិយាល័យកណ្ដាលនៃស្ថិតិ]] |access-date=3 September 2026}}</ref>{{refn|group=fn|ចំនួនប្រជាជន និងទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ចរបស់អ៊ីស្រាអែលបានគ្របដណ្តប់លើទឹកដីសេដ្ឋកិច្ចទាំងអស់របស់អ៊ីស្រាអែលរួមមាន៖ [[កំពូលហ្កូឡាន]] [[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] និងទីតាំងលំនៅប្រជាជនអ៊ីស្រាអែលនៅតំបន់[[វ៉េសប៊ែង]]។}} | population_estimate_year = ២០២៦ | population_estimate_rank = ទី៩៣ | population_census_year = ២០២២ | population_census_rank = | population_density_km2 = ៤៦៤ | population_density_rank = ទី៣០ | GDP_PPP = {{increase}} ៦០៩.៤១១&nbsp;ពាន់លានដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL">{{cite web |url=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |title=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |publisher=[[មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ]] |website=www.imf.org |date=14 April 2026 |access-date=3 September 2026}}</ref> | GDP_PPP_year = ២០២៦ | GDP_PPP_rank = ទី៥០ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ៥៩,០៩៥ ដុល្លារ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ទី៣៥ | GDP_nominal = {{increase}} ៧១៩.៨៤៨ ពាន់លានដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_year = ២០២៦ | GDP_nominal_rank = ទី២៥ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} ៦៩,៨០៤ ដុល្លាររ<ref name="IMFWEO.IL"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ទី១៤ | Gini = ៣៧.៩ | Gini_year = ២០២១ | Gini_change = {{increase}} | Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260126001153/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |url-status=dead |archive-date=26 January 2026 |title=Gini Index coefficient |publisher=The World Factbook |access-date=3 កញ្ញា 2026 |archivedate=4 កុម្ភៈ 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210204222738/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ០.៩១៩ | HDI_year = ២០២៣ | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=3 September 2026 |publisher=[[កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ]]}}</ref> | HDI_rank = ទី២៧ | currency = [[ស៊ីគែលថ្មីអ៊ីស្រាអែល|ស៊ីគែលថ្មី]] (₪) | currency_code = ILS | time_zone = [[ម៉ោងស្ដង់ដាអ៊ីស្រាអែល|IST]] | utc_offset = +២ | utc_offset_DST = +៣ | DST_note = | time_zone_DST = [[ម៉ោងរដូវក្តៅអ៊ីស្រាអែល|IDT]] | date_format = יי-חח-שששש (AM)<br/> ថ្ងៃ-ខែ-ឆ្នាំ / dd-mm-yyyy ([[សកលសករាជ|ស.ស]]) | drives_on = ស្ដាំ | calling_code = [[លេខទូរស័ព្ទនៅអ៊ីស្រាអែល|+៩៧២]] | iso3166code = IL | cctld = [[.il]] | today = | footnote_a = {{note|area}} ២០,៧៧០&nbsp;គម^{២^{ឃ្លាជានិទស្សន្តន៍}} គឺជាទំហំផ្ទៃដីសរុបរបស់អ៊ីស្រាអែលនៅក្នុង[[បន្ទាត់បៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|បន្ទាត់បៃតង]]។ ២២,០៧២&nbsp;គម^២ គឺរាប់បញ្ចូលទាំង[[កំពូលហ្កូឡាន]] (ប្រ. ១២០០ គម^២) និង[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]] (ប្រ. ៦៤ គម^២)។ | wikidata = Q801 }} '''ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល''' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ יִשְׂרָאֵל និង[[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ إِسْرَائِيل) ដោយមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា '''រដ្ឋអុីស្រាអែល''' គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់[[ឡឺវ៉ង់ខាងត្បូង]]នៃ[[អាស៊ីខាងលិច]]។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនគោកជាប់ជាមួយប្រទេស[[លីបង់]]នៅភាគខាងជើង ប្រទេស[[ស៊ីរី]]នៅភាគឦសាន ប្រទេស[[ហ្សកដានី]]នៅភាគខាងកើត និងប្រទេស[[អេហ្ស៊ីប]]នៅភាគនិរតី។ [[ទំនាបឆ្នេរអ៊ីស្រាអែល|តំបន់ឆ្នេរខាងលិច]]របស់អ៊ីស្រាអែលគឺជាប់នឹង[[សមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ]] ចុងប៉ែកខាងត្បូងអ៊ីស្រាអែលគឺលាតសន្ធឹងដល់[[សមុទ្រក្រហម]] ហើយនៅផ្នែកខាងកើតមានជាប់នឹង[[សមុទ្រមរណៈ]]។ ទីក្រុង[[យេរូសាឡឹម]]គឺជាទីអាសនៈនៃរដ្ឋាភិបាល និង[[រដ្ឋធានីទាមទារ]]<ref>Akram, Susan M., Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010.&nbsp;''International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace''.&nbsp;Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or&nbsp;corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future.&nbsp;This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967.&nbsp;To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref>{{refn|group=fn|[[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]បានចែងថា "ទីក្រុងយេរូសាឡឹមគឺជារដ្ឋធានីពេញលេញ និងតែមួយគត់នៃប្រទេសអ៊ីស្រាអែល" ហើយទីក្រុងនេះបម្រើជាអាសនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែល ជាមូលដ្ឋាននៃគេហដ្ឋានប្រធានាធិបតី ការិយាល័យរដ្ឋាភិបាល តុលាការកំពូល និង[[រដ្ឋសភា (អ៊ីស្រាអែល)|សភាជាតិ]]។ [[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ៤៧៨]] (២០ សីហា ១៩៤០; ១៤–០, ដោយមានអាមេរិកបោះឆ្នោតអនុប្បវាទ) បានប្រកាសច្បាប់យេរូសាឡឹមថា "មោឃៈ និងគ្មានន័យ" ហើយ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​រដ្ឋ​សមាជិក អសប ទាំងអស់​ដក​បេសកកម្ម​ការទូត​របស់​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុងយេរូសាឡឹម (សូមមើល {{Harvard citation no brackets|Kellerman|1993|p=140}})។ សម្រាប់ព័ត៌មានបន្ថែមសូមមើល [[ស្ថានការណ៍យេរូសាឡឹម]]។}} ខណៈទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]គឺជា[[ហ្គូសដាំន|ទីតំបន់ប្រជុំជនដ៏ធំបំផុត]]ក្នុងប្រទេស​ ក៏ដូចជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ឬក៏អាចហៅបានថា [[ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)|ប៉ាឡេស្ទីន]] ឬ[[ដែនដីវិសុទ្ធ]] ធ្លាប់ជាជម្រកទីមាតុភូមិរបស់ពួក[[កណាអាន់]]បុរាណ និងក្រោយមកជា[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|រដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែលនិងយូដា]] និង[[យូដាហាស្មូន]]។ ដោយមានទីតាំងភូមិសាស្ត្រស្ថិតនៅក្បែរចំណុចប្រសព្វនៃទ្វីប ដូច្នេះប្រជាសាស្ត្រនៃតំបន់ទឹកដីនេះបានប្រែប្រួលរហូតអាស្រ័យលើមហាអំណាចចក្រភពដែលគ្រប់គ្រងវា។ [[អរិសេមីតនៅអឺរ៉ុប|អរិសេមីតនៅទ្វីបអឺរ៉ុប]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៩ បានបញ្ឆេះឱ្យចលនា[[ហ្ស៊ីអននិយម|ហ្ស៊ីអន]]កកើតរស់រវើកឡើងដោយទាមទាររក[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|មាតុភូមិឱ្យសាសន៍ជ្វីហ្វ]] ដែលក្រោយមកបានទទួលការគាំទ្រពី[[ចក្រភពប្រ៊ិថេន|ប្រ៊ិថេន]]តាមរយៈ[[សេចក្ដីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]។ ក្រោយចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ប្រ៊ិថេនបានចូលគ្រប់គ្រងតំបន់នៃទឹកដីអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃនេះ ហើយបានបង្កើត[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]ឡើង។ ក្រោមនឹមរបបប៊្រិថេន និង[[អាលីយ៉ា|អន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វ]]ចូលក្នុងតំបន់ ក៏ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|មហាប្រល័យអូឡូកុស្ត]] បាននាំឱ្យ[[ជម្លោះអន្តរសហគមន៍នៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|ភាពតានតឹងរវាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់]]កាន់តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរឡើងៗ។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើនូវ[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]រដ្ឋអារ៉ាប់ និងរដ្ឋជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយក្នុងនោះ ភាគីខាងរដ្ឋជ្វីហ្វនឹងត្រូវទទួលចំណែកទឹកដីភាគច្រើន ថ្វីបើសាមីខ្លួនមានចំនួនប្រជាជនតិចជាងអារ៉ាប់ក្ដី។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានទទួលយកសំណើនោះយ៉ាងដោយអំណរ ខណៈឯភាគីអារ៉ាប់វិញបានប្រឆាំងយ៉ាងដាច់អហង្ការ។ មិនយូរ [[សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]ក៏បានផ្ទុះឡើង ហើយអ៊ីស្រាអែលក៏បាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ប្រកាសឯករាជ្យ]]នៅក្នុងថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ ពោលគឺនៅមុនរបបអាណត្តិភាពត្រូវបានបិទបញ្ចប់បន្តិច។ ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីនមួយនោះក៏បានបន្តវិវត្តរហូតដល់មាន[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨|ការធ្វើអន្តរាគមន៍]]ពីបណ្ដា[[ពិភពអារ៉ាប់|រដ្ឋអារ៉ាប់]]ជិតខាង។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|យុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩]] បាននាំឱ្យអ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងលើទឹកដីច្រើនជាងអ្វីដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានចែងក្រោមផែនការបែងចែករបស់ខ្លួនកាលឆ្នាំ១៩៤៧។<ref name="Britannica">{{Cite web |date=19 October 2023 |title=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Zionism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |archive-date=25 December 2018 |access-date=9 September 2026 |website=www.britannica.com }}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ រដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនឯករាជ្យមួយមិនត្រូវទាន់បានបង្កើតទៀត ដោយតំបន់ហ្កាហ្សាត្រូវធ្លាក់ក្រោម[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ការគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីប]] ហើយតំបន់វ៉េសប៊ែងត្រូវស្ថិតក្រោម[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|ការគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសហ្សកដានី]]។<ref name="Britannica" /><ref>{{cite journal |last1=Meir-Glitzenstein |first1=Esther |date=Fall 2018 |title=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |publisher=Indiana University Press |volume=23 |issue=3 |pages=114–122 |doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 }}</ref>{{sfn |Fischbach |2008 |pp=26–27}} ចំនួនប្រជាជនអារ៉ាប់មួយភាគធំត្រូវភៀសខ្លួន ឬត្រូវបានបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំ (គេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]]){{sfn |Slater |2020 |pp=81–92, 350}}<ref>{{cite journal |last1=Ghanim |first1=Honaida |date=March 2009 |title=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |url=https://www.jstor.org/stable/40608203 |url-status=live |journal=International Journal of Politics, Culture, and Society |volume=22 |pages=23–39 [25–26] |doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |issn=0891-4486 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |archive-date=6 November 2021 |quote=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |number=1}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cleveland |first1=William L. |url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&pg=PT290 |title=A History of the Modern Middle East |last2=Bunton |first2=Martin |date=2016 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-429-97513-4 |page=270 }}</ref> រីឯឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែលវិញបានជំរុញឱ្យមានកំណើន[[អរិសេមីតក្នុងពិភពអារ៉ាប់|អរិសេមីតនិយមក្នុងចំណោមប្រជាជនអារ៉ាប់]] និងការបណ្ដេញជនជាតិជ្វីហ្វចេញពីពិភពអារ៉ាប់ ដែលពួកគេភាគច្រើនបានផ្លាស់មករស់នៅលើទឹកដីប្រទេសអ៊ីស្រាអែលថ្មី។<ref name=":05">{{Cite journal |last=Beker |first=Avi |date=2005 |title=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |url=https://www.jstor.org/stable/25834637 |url-status=live |journal=Jewish Political Studies Review |volume=17 |issue=3/4 |pages=3–19 |issn=0792-335X |jstor=25834637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |archive-date=9 January 2024 |access-date=9 September 2026}}</ref><ref name=":22">{{Cite book |last=Dinstein |first=Yoram |url=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+%2872%25%29+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |title=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |date=11 October 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-42287-2 |page=282 |access-date=9 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUhaN&sig=ACfU3U0WsiDOJxluxSyPsNK60ypjp28O-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHeYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |archive-date=21 May 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រោយ[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]ឆ្នាំ១៩៦៧ បានបញ្ចប់ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបានកាន់កាប់តំបន់វ៉េសប៊ែង ហ្កាហ្សា និង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃក្រោមការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល|ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]របស់អេហ្ស៊ីប ក៏ដូចជាបានកាត់យកទីក្រុង[[ការកាត់យេរូសាឡឹមខាងកើតដោយអ៊ីស្រាអែល|យេរូសាឡឹមប៉ែកខាងកើត]] និង[[ច្បាប់កំពូលហ្កូឡាន|កំពូលហ្កូឡាន]]របស់ប្រទេសស៊ីរីផងដែរ។ សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពត្រូវបានចុះជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអេហ្ស៊ីប–អ៊ីស្រាអែល|អេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ (ឧបទ្វីបស៊ីណៃបានប្រគល់ឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២) និងជាមួយប្រទេស[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល|ហ្សកដានី]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤។ [[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]]ឆ្នាំ១៩៩៣ បានបើកសិទ្ធិឱ្យមានស្វ័យគ្រប់គ្រងមានកំណត់ដោយប៉ាឡេស្ទីននៅលើទឹកដីវ៉េសប៊ែង និងហ្កាហ្សា រីឯ[[កិច្ចព្រមព្រៀងអាប្រាហាម]]ក្នុងឆ្នាំ២០២​០ បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់មួយចំនួនមានស្ថេរភាពវិញ ប៉ុន្តែយ៉ាងណា [[ជម្លោះប៉ាឡេស្ទីន–អ៊ីស្រាអែល]]នៅតែបន្តអូសបន្លាយគ្មានដំណោះស្រាយបញ្ចប់ច្បាស់លាស់។ [[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ការត្រួតត្រាទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនដោយខុសច្បាប់ពីអ៊ីស្រាអែល]]បានទទួលការរិះគុនពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិ ខណៈអ្នកជំនាញខាងបញ្ហាតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ាភាគច្រើនបានអះអាងថា សកម្មភាពដែលអ៊ីស្រាអែលប្រព្រឹត្តចំពោះជនជាតិប៉ាឡេស្ទីននៅតំបន់វ៉េសប៊ែងពិសេសទាក់ទិននឹង[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|និគមជនអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះ គឺមានលក្ខណៈត្រូវគ្នាទៅនឹង[[ការបំបែកពូជសាសន៍ដោយអ៊ីស្រាអែល|ប្រព័ន្ធបំបែកពូជសាសន៍]]។ បន្ទាប់ពី[[ការលុកលុយអ៊ីស្រាអែលដោយហាម៉ាស់ឆ្នាំ២០២៣|ការវាយប្រហារនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា]] ដែលដឹកនាំដោយក្រុម[[ហាម៉ាស់]] អ៊ីស្រាអែលបានចាប់ផ្តើមប្រើកម្លាំង[[សង្គ្រាមហ្កាហ្សា|វាយចូលហ្កាហ្សា]]ជាការសងសឹក និងបានប្រព្រឹត្តិសកម្មភាពដែលមនុស្សជាច្រើនបានចាត់ទុកថាជា[[អំពើប្រល័យពូជសាសន៍នៅហ្កាហ្សា|អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅក្នុងតំបន់។<ref>ប្រភពច្រើនចំនួន៖ *{{Cite web |date=2024-11-19 |title=A genocide is unfolding before our eyes: History will not forgive our inaction, UN Special Committee warns General Assembly in report |url=https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002205342/https://www.ohchr.org/en/statements-and-speeches/2024/11/genocide-unfolding-our-eyes-history-will-not-forgive-our-inaction |archive-date=2025-10-02 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=Our findings conclude that Israel's methods of war align with the characteristics of genocide}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Israel has committed genocide in the Gaza Strip, UN Commission finds |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074842/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/09/israel-has-committed-genocide-gaza-strip-un-commission-finds |archive-date=2025-12-06 |access-date=2026-09-10 |website=OHCHR |quote=The Commission has been investigating the events on and since 7 October 2023 for the last two years, and concluded that Israeli authorities and Israeli security forces committed four of the five genocidal acts defined by the 1948 Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, namely killing, causing serious bodily or mental harm, deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the destruction of the Palestinians in whole or in part, and imposing measures intended to prevent births.}} *{{Cite web |date=2025-08-14 |title=Report of the Independent International Commission of Inquiry on the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem, and Israel |url=https://docs.un.org/en/A/80/337 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118125758/https://docs.un.org/en/A/80/337 |archive-date=2025-11-18 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=para. 76: ...Israeli authorities deliberately inflicted conditions of life on the Palestinians in Gaza calculated to destroy, in whole or in part, the Palestinians in Gaza, which is an underlying act of genocide...}} *{{Cite web |date=2025-09-16 |title=Legal analysis of the conduct of Israel in Gaza pursuant to the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210152028/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session60/advance-version/a-hrc-60-crp-3.pdf |archive-date=2025-12-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 233: the Commission concludes that the 'direct and public incitement to commit genocide' under article III(c) of the Genocide Convention is established. Para. 252. The Commission concludes on reasonable grounds that the Israeli authorities and Israeli security forces have committed and are continuing to commit the following actus reus of genocide against the Palestinians in the Gaza Strip, namely (i) killing members of the group; (ii) causing serious bodily or mental harm to members of the group; (iii) deliberately inflicting on the group conditions of life calculated to bring about its physical destruction in whole or in part; and (iv) imposing measures intended to prevent births within the group}} *{{Cite web |date=2025-03-13 |title="More than a human can bear": Israel's systematic use of sexual, reproductive and other forms of gender-based violence since 7 October 2023 |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019075921/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/sessions-regular/session58/a-hrc-58-crp-6.pdf |archive-date=2025-10-19 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 175: The Commission concludes that the destruction of the Basma IVF clinic was a measure intended to prevent births among Palestinians in Gaza, which is a genocidal act under the Rome Statute and Genocide Convention. Para. 178: The Commission concludes that the ISF caused serious bodily and mental harm to members of this group, and deliberately inflicted conditions of life that were calculated to bring about the physical destruction of Palestinians in Gaza as a group, in whole or in part, which are categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 218: The Commission finds that the Israeli authorities have destroyed in part the reproductive capacity of the Palestinians in Gaza as a group, including by imposing measures intended to prevent births, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention. Para. 219: The harm for pregnant, lactating and new mothers is of an unprecedented scale in Gaza...The underlying acts amount to crimes against humanity and deliberately inflicting conditions of life calculated to bring about the physical destruction of Palestinians as a group, one of the categories of genocidal acts in the Rome Statute and the Genocide Convention}} *{{Cite web |date=2024-10-18 |title=UN Independent International Commission of Inquiry, legal analysis and recommendations on the implementation of the International Court of Justice Advisory Opinion, Legal Consequences arising from the Policies and Practices of Israel in the Occupied Palestinian Territory |url=https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010022635/https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/hrbodies/hrcouncil/coiopt/2024-10-18-COI-position-paper_co-israel.pdf |archive-date=2025-10-10 |access-date=2026-09-10 |website=UN Human Rights Council |quote=Para. 23: On the issue of genocide, the Commission notes the provisional measures orders issued by the Court in the Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (South Africa v. Israel). The Commission finds that all States are on notice that Israel may be or is committing internationally wrongful acts in both its conduct in the military operations in Gaza and its unlawful occupation of the West Bank, including East Jerusalem. Thus, the Commission finds that, unless States cease their aid and assistance to Israel in the commission of these acts, those States shall be deemed to be complicit in those internationally wrongful acts.}} *{{Cite web |date=2024-01-26 |title=Application of the Genocide Convention (Order 26 I 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240126-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926134400/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/01/192-20240126-ord-01-00-en-1.pdf |archive-date=2025-09-26 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 54: In the Court's view, the facts and circumstances mentioned above are sufficient to conclude that at least some of the rights claimed by South Africa and for which it is seeking protection are plausible. This is the case with respect to the right of the Palestinians in Gaza to be protected from acts of genocide and related prohibited acts identified in Article III, and the right of South Africa to seek Israel's compliance with the latter's obligations under the Convention.}} *{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Application of the Genocide Convention (Order 28 III 24) |url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/192/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312091442/https://www.un.org/unispal/wp-content/uploads/2024/03/192-20240328-ord-01-00-en.pdf |archive-date=2025-03-12 |access-date=2026-09-10 |website=International Court of Justice |quote=Para. 25: ...The Court also sees no reason to revisit this conclusion [referring to para. 54 & 59 of Order of 26 January 2024 that there was/is a plausible case of genocide in Gaza]. Para. 30: The Court has already observed that the catastrophic humanitarian situation in the Gaza Strip that existed when it issued its Order of 26 January 2024 has deteriorated even further... Para. 34: ..."[t]he situation of hunger, starvation and famine is a result of Israel's extensive restrictions on the entry and distribution of humanitarian aid and commercial goods, displacement of most of the population, as well as the destruction of crucial civilian infrastructure"...}}</ref> អ៊ីស្រាអែល និងសម្ព័ន្ធមិត្តខ្លះរបស់ខ្លួនដូចជា [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]ជាដើម បានបដិសេធការចោទប្រកាន់ទាំងឡាយដែលថាសាមីខ្លួនបានកំពុងប្រព្រឹត្តិអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។<ref>{{cite news|last1=Deutsch|first1=Anthony|last2=Sterling|first2=Toby|last3=Berg|first3=Stephanie van den|date=12 January 2024|title=Israel rejects genocide charges, tells World Court it must defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|access-date=10 September 2026|work=Reuters|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260311010330/https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-counter-genocide-accusations-world-court-2024-01-12/|archive-date=11 មីនា 2026|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=20 May 2024 |title=Biden: What's happening in Gaza is not genocide |url=https://www.reuters.com/world/biden-whats-happening-gaza-is-not-genocide-2024-05-20/|access-date=10 September 2026 |work=Reuters}}</ref> [[ច្បាប់មូលដ្ឋានអ៊ីស្រាអែល]]បានកំណត់ឱ្យ[[ឃ្នេសេត]] (សភាអ៊ីស្រាអែល) ជាសភាដែលត្រូវជ្រើសតាំងតាមប្រព័ន្ធតំណាងសមាមាត្រ។ សភាជាស្ថាប័នបង្កើត[[គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|រដ្ឋាភិបាល]]ដែលដឹកនាំដោយ[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែល|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] និងជ្រើសរើស[[ប្រធានាធិបតីអ៊ីស្រាអែល|ប្រធានាធិបតី]]ដែលមានតំណែងតួនាទីចម្បងត្រឹមជាកិត្តិយសប៉ុណ្ណោះ។ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលមានសេដ្ឋកិច្ចដ៏ធំបំផុតមួយប្រចាំនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា<ref>{{Cite web |title=Israel datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |access-date=10 September 2026 |website=www.imf.org}}</ref> មាន[[បញ្ជីរាយប្រទេសនៅអាស៊ី និងអូសេអានីតាមសន្ទស្សន៍អភិវឌ្ឍន៍មនុស្ស|កម្រិតជីវភាពរស់នៅខ្ពស់បំផុតមួយនៅក្នុងទ្វីបអាស៊ី]] ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ២៥ នៅលើពិភពលោកសម្រាប់ [[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម)|ផសស ជាមធ្យម]] និង[[បញ្ជីរាយប្រទេសតាម ផសស (មធ្យម) ក្នុងមនុស្សម្នាក់|ទី ១៤ ចំពោះ ផសស ក្នុងមនុស្សម្នាក់]]។<ref name="IMFWEO.IL" /><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |url=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |access-date=10 September 2026 |website=Yahoo Finance }}</ref> ក្នុងនាមជាប្រទេសដែលមានភាពជឿនលឿនបំផុតមួយខាង[[វិទ្យាសាស្ត្រ និងបច្ចេកវិទ្យានៅអ៊ីស្រាអែល|ផ្នែកបច្ចេកវិទ្យា]]<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index (GII) |url=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |access-date=10 September 2026 |website=global-innovation-index }}</ref> [[សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីស្រាអែល|សេដ្ឋកិច្ច]]មួយចំណែកធំរបស់អ៊ីស្រាអែលគឺត្រូវបានទុកចំណាយសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍ ពោលគឺលើសពី[[បញ្ជីរាយរដ្ឋអធិបតេយ្យតាមការចំណាយស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍|ប្រទេសដទៃៗជាច្រើន]]<ref>{{Cite book |last1=Dutta |first1=Soumitra |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |last2=Lanvin |first2=Bruno |last3=Wunsch-Vincent |first3=Sacha |date=2022 |publisher=World Intellectual Property Organization |isbn=978-92-805-3432-0 |doi=10.34667/tind.46596 |access-date=10 September 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=9 August 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |archive-date=8 November 2023 |access-date=10 September 2026 |website=Global Finance Magazine }}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ អ៊ីស្រាអែលក៏ត្រូវបានគេជឿថាមាន[[អាវុធនុយក្លេអ៊ែរអ៊ីស្រាអែល|អាវុធនុយក្លេអ៊ែរ]]កាន់នៅក្នុងដៃផងដែរ។ អ៊ីស្រាអែលជាប្រទេសតែមួយគត់ដែលភាសាផ្លូវការរបស់ខ្លួនគឺជា[[ភាសារស់ឡើងវិញ]] ពោលគឺ[[ភាសាហេប្រឺ]] ចំណែកឯ[[វប្បធម៌អ៊ីស្រាអែល|វប្បធម៌ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]វិញគឺជាការរួមច្របាច់បញ្ចូលគ្នារវាង[[វប្បធម៌ជ្វីហ្វ|ប្រពៃណីជនជាតិជ្វីហ្វ]] និងលាយឡំ[[វប្បធម៌អារ៉ាប់|ឥទ្ធិពលពីអារ៉ាប់]]។ ==ឈ្មោះ== {{Further|អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)}} ឈ្មោះថា [[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]] ជារឿយៗតាមបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រ គេច្រើនសម្ដៅវាទៅលើ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]ដែលមានលើកឡើងនៅក្នុងគម្ពីរប៊ីប រីឯបុត្រធីតាអ៊ីស្រាអែលវិញគឺច្រើនសម្ដៅលើ[[ជនជាតិជ្វីហ្វ]]ទាំងមូល។ [[អ៊ីស្រាអែល (ឈ្មោះ)|ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'']] នេះ ([[ភាសាក្រិកបុរាណ]][[ស៊ីបតង់ត៍]]៖ Ἰσραήλ, ប្រែថា [[អ៊ែល (ព្រះ)]] ជំនះ/គ្រប់គ្រង) គឺសម្ដៅទៅលើអយ្យកោ[[យ៉ាកុប]] ដែលយោងទៅតាមព្រះគម្ពីរ[[ប៊ីបហេប្រឺ]] បានទទួលនាមថា អ៊ីស្រាអែល បន្ទាប់ពីរូបគាត់បានស៊ូប្រយុទ្ធចំបាប់ឈ្នះនឹង[[ទេវតារបស់ព្រះ]]។<ref>{{cite encyclopedia |title=Israel |encyclopedia=International Standard Bible Encyclopedia: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |url=https://books.google.com/books?id=yklDk6Vv0l4C&pg=PA907 |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0 |author=Geoffrey W. Bromiley}}</ref> វត្ថុបុរាណដែលមានអាយុកាលចំណាស់បំផុត ដែលបានលើកឡើងពីឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' ក្នុងន័យជាក្រុមមនុស្សមួយក្រុម គឺជាផ្ទាំង[[ថ្មចារឹកមេរ៉ុងផ្តា]]ពី[[អេហ្ស៊ីបបុរាណ]] (ដែលសន្មតថាមានអាយុកាលតាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ មុនគ្រិស្តសករាជ)។<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}. "The Merneptah Stele ... is arguably the oldest evidence outside the Bible for the existence of Israel as early as the 13th century BCE."</ref><ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 ''Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,''] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">Thomas L. Thompson, [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 ''Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,''] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> នៅក្រោម[[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|អាណត្តិភាពប៊្រិថេន]] (១៩២០–១៩៤៨) តំបន់ទាំងមូលត្រូវបានគេស្គាល់ថា ''ប៉ាឡេស្ទីន''។<ref>{{cite magazine |author=Noah Rayman |date=29 September 2014 |title=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |url=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |archive-date=18 May 2019 |access-date=11 September 2026 |magazine=Time }}</ref> នៅពេលបាន[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|បង្កើតឡើង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨ ប្រទេសមួយនេះបានសម្រេចរើសយកឈ្មោះផ្លូវការថា ''រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល'' ([[ភាសាហេប្រឺ]]៖ מְדִינַת יִשְׂרָאֵל​, {{audio|He-Medinat Israel.ogg|ស្តាប់}}; [[ភាសាអារ៉ាប់]]៖ دَوْلَة إِسْرَائِيل) ក្រោយពីបានគិតគូរពិចារណាលើជម្រើសនាមផ្សេងៗទៀតដូចជា ''[[ដែនដីអ៊ីស្រាអែល]]'' [[ហ្ស៊ីអន]] និង[[យូដា]]។<ref>{{cite news |date=7 December 1947 |title=Popular Opinion |url=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |archive-date=15 August 2012 |work=The Palestine Post |page=1}}</ref> ឈ្មោះ ''អ៊ីស្រាអែល'' នេះដែរត្រូវបានស្នើឡើងដោយលោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ហើយបានទទួលសំឡេងគាំទ្រ ៦ ទល់ ៣ នៅក្នុង[[រដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នអ៊ីស្រាអែល|ក្រុមប្រឹក្សាជាតិ]]កាលនុះ។<ref>{{Cite web |last=Forman |first=Jacob |date=17 April 2023 |title=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |url=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |access-date=11 September 2026 |website=Moment Magazine }}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== {{Main|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល}} {{Further|ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីស្រាអែល (១៩៤៨–បច្ចុប្បន្ន)}} ===បុរេប្រវត្តិ=== {{Further|បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រឡឺវ៉ង់}} [[ស្ថានីយបុរេប្រវត្តិអ៊ូបីឌីយ៉ា]]ដែលមានទីតាំងនៅភាគខាងជើងប្រទេសអ៊ីស្រាអែលសព្វថ្ងៃ គឺជាភស្តុតាងនៃវត្តមានរបស់មនុស្សសម័យបុរាណកាលនៅពីប្រមាណ ១.៥ លានឆ្នាំមុន។ ភស្តុតាងចំណាស់ជាងគេទីពីរនៃមនុស្សដែលមានលក្ខណៈកាយវិភាគសាស្ត្រដូចមនុស្សសម័យបច្ចុប្បន្ន (នៅក្រៅទ្វីបអាហ្វ្រិក) គឺជាគ្រោងហ្វូស៊ីលមួយដែលមានអាយុកាល ២០០,០០០ ឆ្នាំ ដែលគេបានរកឃើញនៅ[[គុហាមីស្លីយ៉ា]]លើ[[ភ្នំការមែល]]។<ref>{{cite news |last=Wade |first=Lizzie |date=10 July 2019 |title=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |url=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |access-date=14 September 2026 |journal=Science |publisher=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927}}</ref> [[វប្បធម៌ណាទូភ្វ]] (ប្រមាណឆ្នាំ ១០,០០០ មុន គ.ស.) ត្រូវបានគេជឿថាអាចមានទំនាក់ទំនងជាមួយ[[ភាសាប្រូតូ-អាហ្វ្រូអាស៊ីអាទិក]]<ref>{{cite book |author=Roger Blench, Matthew Spriggs |url=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |title=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-1-134-81623-1 |page=70}}</ref> ហើយត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ខ្លាំងត្រង់ថា ក្រុមមនុស្សនោះបានចាប់ផ្តើមរស់នៅជាលក្ខណៈអចិន្ត្រៃយ៍នៅមួយកន្លែង មុនពេលដឹងស្គាល់ពីកសិកម្ម ក៏ដូចជាមុន[[បដិវត្តន៍យុគថ្មរំលីង]]។<ref>{{cite book |last1=Hershkovitz |first1=Israel |author-link1=Israel Hershkovitz |title=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |last2=Gopher |first2=Avi |author-link2=Avi Gopher |date=30 September 2008 |publisher=Springer Science+Business Media |isbn=978-1-4020-8538-3 |editor-last1=Bocquet-Appel |editor-first1=Jean-Pierre |page=465 |chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |access-date=14 September 2026 |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426}}</ref> ===យុគសំរឹទ្ធ និងដែក=== {{Further|អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ}} [[File:Ruins atop Tel Megiddo with circular altar-like shrine and a series of temples on top of the other dating from the early bronze-age through the iron-age periods, Tel Meggido, Israel (19888642855).jpg|thumb|[[តែលមេហ្គីដ្ដូ]] ជាវិកិណ្ណដ្ឋាននៃបុរីកណាអាន់ និងក្រោយមកអ៊ីស្រាអែល]] កំណត់ត្រាអំពី[[កណាអាន់]] និង "ជនជាតិកណាអាន់" ដំបូងបង្អស់ត្រូវបានគេរកឃើញមាននៅក្នុងឯកសារអេហ្ស៊ីបបុរាណ និងតំបន់ជិតខាងនៃ[[ដើមបូព៌ាបុរាណ|ដើមបូព៌ា]] (ប្រមាណឆ្នាំ ២០០០ មុន គ.ស.)។ ពួកកណាអាន់នោះបានរស់នៅបណ្ដុំគ្នាជាលក្ខណៈ[[រដ្ឋបុរី]]ឯករាជ្យជាច្រើន។<ref>{{Cite web |last1=Killebrew |first1=Ann E. |title=Canaanites |url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |archive-date=3 April 2023 |access-date=14 September 2026 |website=obo |date=2016 |doi=10.1093/obo/9780195393361-0216 |isbn=978-0-19-785822-6 }}</ref> ក្នុងកំឡុង[[យុគសំរឹទ្ធ|យុគចុងសំរឹទ្ធ]] (១៥៥០–១២០០ មុន គ.ស.) ទឹកដីរដ្ឋកណាអាន់មួយភាគធំបានក្លាយជាសាមន្តរដ្ឋរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី|អាណាចក្រអេហ្ស៊ីបថ្មី]]។ ពួកកណាអាន់ និងនឹមគ្រប់គ្រងរបស់អេហ្ស៊ីបបាន[[ការដួលរលំយុគចុងសំរឹទ្ធ|ដួលរលំ]]នៅកំឡុងចុងសតវត្សរ៍ទី១៣ និងដើមសតវត្សរ៍ទី១២ មុន គ.ស.<ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", ''The Biblical Archaeologist'' (1987)</ref> ដោយបើកផ្លូវឱ្យពួកអ៊ីស្រាអែលរំលេចខ្លួនឡើង ខណៈគេជឿថាបុព្វបុរសពួកអ៊ីស្រាអែលបុរាណនេះជាក្រុមជនជាតិក្នុងស្រុកមួយផងដែរ។<ref name="Miller1986">{{Cite book |last1=Miller |first1=James Maxwell |url=https://archive.org/details/historyofancient00mill |title=A History of Ancient Israel and Judah |last2=Hayes |first2=John Haralson |publisher=Westminster John Knox Press |year=1986 |isbn=978-0-664-21262-9}}</ref>{{rp|៧៨–៧៩}} ក្រុមពួកគេនិយាយ[[ភាសាហេប្រឺ]]មួយបែប ដែលគេតែងសម្ដៅថា [[ភាសាហេប្រឺទម្រង់ប៊ីប]]។ ដំណាលគ្នានេះដែរ ពួក[[ភីលីស្ទីន]]បានចូលមករស់នៅតាំងទីលំនៅលើតំបន់ទំនាបឆ្នេរភាគខាងត្បូង។{{sfn |Killebrew |2005 |p=230}} បច្ចុប្បន្ន គេនៅមានការជជែកវែកញែកនៅឡើយអំពីការកកើតដំបូងនៃ[[អ៊ីស្រាអែល និងយូដាបុរាណ|ក្រុមរដ្ឋនគរអ៊ីស្រាអែល និងយូដា]] ក៏ដូចជាវិសាលភាពទឹកដី និងអំណាចនៃនគរទាំងអស់នោះ។ ថ្វីបើមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់អំពីអត្ថិភាពនៃ[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សហរាជាធិបតេយ្យ)|សហរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល]]មែនក្ដី<ref name="lipschits">{{cite book |last1=Lipschits |first1=Oded |title=The Jewish Study Bible |publisher=Oxford University Press |year=2014 |isbn=978-0-19-997846-5 |editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |access-date=14 September 2026 |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |archive-date=9 April 2023 |url-status=live}}</ref>ប៉ុន្តែក្រុមអ្នកប្រវត្តិវិទូនិងបុរាណវិទ្យូបានយល់ស្របឯកភាពគ្នាថា ពិតជាមានវត្តមាន[[ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីស្រាអែល (សាម៉ា)|នគរអ៊ីស្រាអែល]]ខាងជើងមួយមែននៅប្រមាណឆ្នាំ ៩០០ មុន គ.ស. ហើយនិង[[ព្រះរាជាណាចក្រយូដា|នគរយូដា]]មួយទៀតនៅប្រមាណឆ្នាំ ៨៥០ មុន គ.ស.។<ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023 }} ឃ្លាស្រង់៖ "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> រដ្ឋនគរទាំងពីរបានវិវត្តក្លាយជាមហាអំណាចតំបន់ជាមួយនឹងរាជធានីនៅ[[សាម៉ារី (បុរីបុរាណ)|សាម៉ារី]] ហើយក្រោម[[រាជវង្សអូមរ៉ែដ]] រដ្ឋអំណាចនោះបានគ្រប់គ្រងតំបន់[[សាម៉ារី]] [[ហ្កាលីឡេ]] [[ជ្រលងហ្សកដានី]]លើ [[ទំនាបឆារ៉ន]] និងមួយផ្នែកធំនៃ[[ត្រង់ហ្សកដានី]]។<ref name=":04">{{Cite book |last=Finkelstein |first=Israel |title=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |year=2013 |isbn=978-1-58983-911-3 |pages=65–66; 73; 74; 78; 87–94 |oclc=880456140}}</ref> នគរអ៊ីស្រាអែលត្រូវបាន[[ចក្រភពអាស៊ីរីថ្មី|អាណាចក្រអាស៊ីរីថ្មី]][[សាមេរីណា|ត្រួតត្រា]]ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ៧០២ មុន គ.ស. រីឯនគរយូដាដែលមានមូលដ្ឋាននៅ[[យេរូសាឡឹម]]វិញត្រូវធ្លាក់ជារដ្ឋចំណុះរបស់អាណាចក្រអាស៊ីរី មុនពេលធ្លាក់ក្រោមនឹម[[ចក្រភពបាប៊ីឡូនថ្មី|អាណាចក្របាប៊ីឡូនថ្មី]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៥៨៧/៦ មុន គ.ស. ពោលបន្ទាប់ពីកើត[[ការបះបោរនៅយូដាប្រឆាំងបាប៊ីឡូន|ការបះបោរនៅយូដា]] ស្ដេចបាប៊ីឡូនព្រះនាម[[ណាប៊ូកូដូណូស័រទី២]] បានលើកទ័ព[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (៥៨៧ ម.គ.)|ឡោមព័ទ្ធនិងកម្ទេចទីក្រុងយេរូសាឡឹម]] ក៏ដូចជាព្រះ[[ប្រាសាទសាឡូម៉ូន]]<ref>{{Cite journal |last=Lipschits |first=Oded |date=1999 |title=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |url=https://archive.org/details/tel-aviv_1999_26_2/page/155 |journal=Tel Aviv |volume=26 |issue=2 |pages=155–190 |doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> ហើយមិនតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គក៏បានរំលាយនគរយូដាចោល និង[[ការចាប់បង្ខាំងបាប៊ីឡូន|ចាប់និរទេសឥស្សរជនយូដាភាគច្រើនមកទឹកដីបាប៊ីឡូន]]ទៀតផង។<ref>{{cite journal |last=Wheeler |first=P. |date=2017 |title=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=79 |issue=4 |pages=696–697 |doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> ===តន្តីបុរាណ=== {{Further|សម័យប្រាសាទទីពីរ}} [[File:Monnaie - Prutah, bronze, Jérusalem, Judée, Mattathias Antigonos - btv1b8480202s (1 of 2).jpg|thumb|upright=0.8|[[កាក់ប្រាក់ហាស្មូន]]ក្នុងរជ្ជកាលព្រះ[[អង់ធីហ្កូនទី២ មត្តាធីយ៉ា]] ដែលមានរូបរចនា[[មេណូរ៉ាប្រាសាទ|មេណូរ៉ា]]]] បន្ទាប់ពីបាន[[ការដួលរលំនៃបាប៊ីឡូន|គ្រប់គ្រងបាប៊ីឡូន]]នៅក្នុងឆ្នាំ៥៣៩​ មុន គ.ស. ព្រះ[[ស៊ីរូសមហារាជ]] ព្រះស្ថាបនិកនៃ[[ចក្រភពអាគែមេនិដ]]​ បានចេញ[[រាជបញ្ញត្តិព្រះស៊ីរូស|សេចក្ដីប្រកាសមួយ]]ដែលអនុញ្ញាតឱ្យជនជាតិយូដាដែលធ្លាប់ត្រូវបានបាប៊ីឡូននិរទេសនោះត្រឡប់ទៅមាតុភូមិពួកគេវិញ។<ref name="rennert">{{cite web |title=Second Temple Period (538 BCE to 70 CE) Persian Rule |url=http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/19990116222939/http://www.biu.ac.il/js/rennert/history_4.html |archive-date=16 January 1999 |access-date=15 March 2014 |publisher=Biu.ac.il}}</ref> ព្រះ[[ប្រាសាទទីពីរ]]ត្រូវបានកសាងរួចរាល់នៅក្នុងប្រមាណឆ្នាំ៥២០ មុន គ.ស.។<ref name="rennert"/> ពួកអាគែមេនិដផងដែរបានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះជាខេត្តមួយរបស់ខ្លួនដែលមានឈ្មោះថា [[យេហូដមេឌីណាតា]]។ រំលងមកដល់ក្នុងឆ្នាំ៣៣២ មុន គ.ស. ព្រះចៅ[[មហារាជអេឡិចសាន់ដឺ|អាឡិចសង់ដ៍មហារាជ]]បានដឹកនាំទ័ពត្រួតត្រាគ្រប់គ្រងតំបន់នេះក្នុងយុទ្ធនាការរបស់ព្រះអង្គ[[សង្គ្រាមនៃអាឡិចសាន់ដឺមហារាជ|ប្រឆាំងនឹងចក្រភពអាគែមេនិដ]]។ ក្រោយពីទ្រង់បានសោយទិវង្គតទៅ តំបន់នេះបានធ្លាក់ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះនគរក្រិកបុរាណ ហើយក្រោមនឹមរបស់ពួកក្រិក វប្បធម៌ក្រិកនិងវប្បធម៌ក្នុងស្រុកបានប៉ះទង្គិចនឹងគ្នារហូតដល់ព្រះរាជាក្រិកព្រះនាម[[អង់ធីអូខូសទី៤]] បានចេញក្រឹត្យប្រកាសចាត់ទុកការគោរពទំនៀមទម្លាប់ប្រពៃណីជ្វីហ្វថាជាអំពើខុសនឹងច្បាប់ ហើយជាប្រតិកម្ម [[ការបះបោរម៉ាក្កាបេស៍]]ក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៦៧ មុន គ.ស.។ ការបះបោរនោះបានធ្វើឱ្យនឹមត្រួតត្រារបស់ក្រិកធ្លាក់ចុះទន់ខ្សោយរហូតដល់បានពួក[[រាជវង្សហាស្មូន|ហាស្មូន]]អាចទាមទារស្វ័យភាពមកបាននៅក្នុងឆ្នាំ១៤២/១៤១ មុន គ.ស. និងក្រោយបន្តិចមកក៏បានបង្កើត[[យូដាហាស្មូន|ព្រះនគរជ្វីហ្វដ៏ឯករាជ្យមួយ]]ផ្ទាល់ខ្លួន។ នៅក្នុងឆ្នាំ៦៧ មុន គ.ស. ពួកហាស្មូនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលហាស្មូន|ជម្លោះសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង]]មួយ ដោយបានបញ្ចប់វិញនៅក្នុងឆ្នាំ៦៣ មុន គ.ស. ពោលគឺនៅពេលដែល[[សាធារណរដ្ឋរ៉ូម|ពួករ៉ូម]]បានចូល[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹមឆ្នាំ​៦៣ ម.គ.|ឡោមព័ទ្ធក្រុងយេរូសាឡឹម]]។ [[File:Israel-2013-Aerial 21-Masada.jpg|thumb|upright=0.8|ទិដ្ឋភាពនៃបន្ទាយ[[ម៉ាសាដា]]បែរទៅ[[សមុទ្រមរណៈ]] វាត្រូវជាទីតាំងមួយដែល[[ការឡោមព័ទ្ធម៉ាសាដា|រ៉ូមបានឡោមព័ទ្ធ]]ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១ នៃ គ.ស.]] នៅក្នុងឆ្នាំ៣៧ មុន គ.ស. ព្រះ[[ហេរ៉ូដមហារាជ]]ត្រូវបានរ៉ូមចាត់តាំងឱ្យដឹកនាំតំបន់នេះក្នុងនាមជា[[រាជវង្សហេរ៉ូដ|សាមន្តរាជ]]ក្រោយពីចប់[[សង្គ្រាមរ៉ូម–ប៉ារ៍ធៀ]]។ នៅក្នុងឆ្នាំ ៦ គ.ស. តំបន់នេះក៏ត្រូវបានកាត់បញ្ចូលទៅជា[[យូដា (ខេត្តរ៉ូម)|ខេត្តមួយរបស់រ៉ូម]] ខណៈភាពតានតឹងនៅក្រោមនឹមត្រួតត្រារបស់រ៉ូមបាននាំឱ្យកើតផ្ទុះ[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូម]]ជាច្រើនសារ និងបង្កជាវិនាសកម្មធ្ងន់ធ្ងរ។ ឧទាហរណ៍ដូចនៅក្នុង[[សង្គ្រាមជ្វីហ្វ–រ៉ូមលើកទីមួយ]] (គ.ស. ៦៦–៧៣) បានបង្ក​ឱ្យ[[ការឡោមព័ទ្ធយេរូសាឡឹម (គ.ស. ៧០)|បុរីយេរូសាឡឹម និងប្រាសាទទីពីររងការបំផ្លិចបំផ្លាញខូចខាត]]ស្ទើរទាំងស្រុង ហើយមួយភាគធំនៃប្រជាជនក្នុងស្រុកត្រូវបានស្លាប់ដោយវេទនា ឬត្រូវភៀសខ្លួនរត់ចោលស្រុក។<ref name=":8">{{Cite book |last=Schwartz |first=Seth |url=https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |title=The ancient Jews from Alexander to Muhammad |date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-04127-1 |pages=85–86 |oclc=863044259 |access-date=15 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=Y6pkAwAAQBAJ&pg=PA85 |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមត្រូវបានកសាងឡើងវិញជាដែន[[អាណានិគម (រ៉ូម)|អាណានិគម]]របស់រ៉ូម ([[អែលីយ៉ាកាពីតូលីណា]]) រីឯខេត្តយូដាត្រូវបានប្ដូរឈ្មោះទៅជា [[ស៊ីរី-ប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="Ariel Lewin p. 33">Ariel Lewin. ''[https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC&pg=PA33 The archaeology of Ancient Judea and Palestine]''. Getty Publications, 2005 p. 33. "It seems clear that by choosing a seemingly neutral name – one juxtaposing that of a neighbouring province with the revived name of an ancient geographical entity (Palestine), already known from the writings of Herodotus – Hadrian was intending to suppress any connection between the Jewish people and that land." {{ISBN|978-0-89236-800-6}}</ref> ជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានអាជ្ញាធររ៉ូមបណ្ដេញចេញហាមមិនឱ្យរស់នៅក្នុងស្រុកតំបន់ជុំវិញក្រុងយេរូសាឡឹម<ref>Eusebius, ''Ecclesiastical History''. 4:6.3-4</ref> ប៉ុន្តែយ៉ាងណា សហគមន៍ជ្វីហ្វតូចមួយនៅតែមានវត្តមាននៅឯហ្កាលីឡេ។<ref>{{cite web |last=Lehmann |first=Clayton Miles |date=18 January 2007 |title=Palestine |url=http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110054258/http://www.usd.edu/erp/Palestine/palestin.htm |archive-date=10 November 2007 |access-date=15 September 2026 |website=Encyclopedia of the Roman Provinces |publisher=University of South Dakota}}</ref> ===ចុងបុរាណសម័យ និងមជ្ឈិមសម័យ=== {{Further|ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|ប៊ីឡាដអាល់ឆាម|ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម}} [[File:Ruins of the Ancient Synagogue at Bar'am.jpg|thumb|[[ធម្មសាលាកហ្វារបារ៉ាម]]នៃសតវត្សរ៍ទី៣ នៅហ្កាលីឡេ]] ក្នុងកំឡុង[[ប៉ាឡេស្ទីនប៊ីហ្សាស|សម័យប៊ីហ្សង់តាំង]] [[គ្រិស្តសាសនាដើម|សាសនាគ្រិស្តដំបូង]]បានចូលជំនួសពួក[[សាសនានៅរ៉ូមបុរាណ|ពាហិរសាសនារ៉ូម]]នៅក្នុងសតវត្សរ៍ទី៤ នៃ គ.ស. ដោយព្រះចៅ[[កុងស្តង់តាំងមហារាជ|កុងស្តង់តាំង]]បានផ្ដូរមកកាន់និងលើកកម្ពស់គ្រិស្តសាសនា ហើយព្រះចៅ[[ទីអូដូសទី១]] ក្រោយមកបានកំណត់គ្រិស្តសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ នីតិច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានអនុម័តឡើងដើម្បីរើសអើងប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនិងសាសនាយូដា ហើយជនជាតិជ្វីហ្វវិញត្រូវបានធ្វើគេទុក្ខបុកម្នេញដោយទាំងស្ថាប័នសាសនា និងអាជ្ញាធររដ្ឋ។<ref name=":3">{{Cite book |last=הר |first=משה דוד |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) ארץ-ישראל בשלהי העת העתיקה: מבואות ומחקרים |publisher=יד יצחק בן-צבי |year=2022 |isbn=978-965-217-444-4 |editor-link=Moshe David Herr |volume=1 |publication-place=ירושלים |pages=210–212 |chapter=היהודים בארץ-ישראל בימי האימפריה הרומית הנוצרית }}</ref> គិតមកដល់ពាក់កណ្ដាលសតវត្សរ៍ទី៥ ប្រជាជនរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើនជាគ្រិស្តសាសនិក។<ref>{{Cite journal |last=Bar |first=Doron |date=2003 |title=The Christianisation of Rural Palestine during Late Antiquity |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ecclesiastical-history_2003-07_54_3/page/401 |journal=The Journal of Ecclesiastical History |volume=54 |issue=3 |pages=401–421 |doi=10.1017/s0022046903007309 |issn=0022-0469 }}</ref> មកដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៥ [[ការបះបោរសាម៉ារី]]បានផ្ទុះឡើង និងបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សរ៍ទី៦ ហើយជាលទ្ធផលបាននាំឱ្យចំនួនជនជាតិសាម៉ារីថយចុះជាខ្លាំង។<ref>{{cite book |last=Kohen |first=Elli |url=https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26 |title=History of the Byzantine Jews: A Microcosmos in the Thousand Year Empire |publisher=University Press of America |year=2007 |isbn=978-0-7618-3623-0 |pages=26–31 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070638/https://books.google.com/books?id=r-9qJRP20MIC&pg=PA26#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ក្រុងយេរូសាឡឹមបានធ្លាក់ក្រោម[[ការសញ្ជ័យយេរូសាឡឹមដោយសាសាន|ការត្រួតត្រារបស់ពួកសាសាន]]មួយរយៈពេលខ្លី ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបាន[[ការបះបោរជ្វីហ្វប្រឆាំងអេរ៉ាក្លៀស|ងើបបះបោរប្រឆាំងនឹងអេរ៉ាក្លៀស]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦១៤ មុនពេលតំបន់ទាំងមូលត្រូវបានអាណាចក្រប៊ីហ្សង់តាំង[[សង្គ្រាមប៊ីហ្សង់តាំង–សាសានឆ្នាំ៦០២–៦២៨|ចូលគ្រប់គ្រងវិញ]]នៅក្នុងឆ្នាំ៦២៨។<ref>{{cite web |title=Roman Palestine |url=https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030111546/https://www.britannica.com/place/Palestine/Roman-Palestine |archive-date=30 October 2023 |access-date=16 September 2026 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ៦៣៤–៦៤១ [[កាលីបចក្ររ៉ាឝ៊ីឌូន]]បាន[[ការសញ្ជ័យស៊ីរីរបស់មូស្លីម|ត្រួតត្រាតំបន់ឡឺវ៉ង់]]។<ref name=":102">{{Cite journal |last1=לוי-רובין |first1=מילכה |last2=Levy-Rubin |first2=Milka |date=2006 |title=The Influence of the Muslim Conquest on the Settlement Pattern of Palestine during the Early Muslim Period / הכיבוש כמעצב מפת היישוב של ארץ-ישראל בתקופה המוסלמית הקדומה |journal=Cathedra: For the History of Eretz Israel and Its Yishuv / קתדרה: לתולדות ארץ ישראל ויישובה |issue=121 |pages=53–78 |issn=0334-4657 |jstor=23407269}}</ref><ref name=":Ellenblum20102">{{Cite book |last=Ellenblum |first=Ronnie |title=Frankish Rural Settlement in the Latin Kingdom of Jerusalem. |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-511-58534-0 |oclc=958547332 }}</ref> ព្រះកាលីផ្វ[[អូម៉ារ អិបិន អាល់ខាត្តាប]] (រ.ជ. ៦៣៤–៦៤៤) បានលើកបម្រាបបើកឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វចូលក្រុងយេរូសាឡឹមវិញ និងព្រមទាំងអនុញ្ញាតឱ្យពួកគេគោរពបូជាសាសនាខ្លួននៅទីនោះផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Al-Fasi |first=D. |author-link=David ben Abraham al-Fasi |title=(ជាភាសាហេប្រឺ) The Hebrew-Arabic Dictionary of the Bible, Known as 'Kitāb Jāmiʿ al-Alfāẓ' (Agron) |date=1936 |publisher=Yale University Press |editor=Solomon L. Skoss |volume=1 |location=New Haven |page=xxxix–xl (Introduction) }}</ref> នៅរយៈពេលប្រាំមួយសតវត្សរ៍បន្ទាប់ តំបន់នេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយ[[កាលីបចក្រឧមយ្យ៉ាដ]] [[កាលីបចក្រអាប្បាស៊ីដ|អាប្បាស៊ីដ]] និង[[កាលីបចក្រផ្វាទីមីដ|ផ្វាទីមីដ]] និងក្រោយមកទៀតក្រោមពួក[[រាជវង្សសិលជុក|សិលជុក]] និង[[រាជវង្សអាយ្យូប|អាយ្យូប]]។<ref name="MosheGil2">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |isbn=978-0-521-59984-9}}</ref> ចំនួនប្រជាជនក្នុងស្រុកបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅប៉ុន្មានសតវត្សរ៍បន្ទាប់ ដោយធ្លាក់ពីចំនួនប្រមាណ ១ លាននាក់កំឡុងសម័យរ៉ូមនិងប៊ីហ្សង់តាំងមកនៅជុំវិញ ៣០០,០០០ នាក់ក្នុង[[ចក្រភពអូតូម៉ង់|ដើមសម័យអូតូម៉ង់]] ខណៈតំបន់ទាំងមូលត្រូវឆ្លងកាត់[[អារ៉ាប់នីយកម្ម]] និង[[ឥស្លាមនីយកម្ម]]។<ref name="auto">{{cite book |last=Gil |first=Moshe |url=https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC&dq=history+of+palestine+two+people&pg=PR13 |title=A History of Palestine, 634–1099 |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |isbn=978-0-521-59984-9 |page=14 |access-date=16 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517102802/https://books.google.co.uk/books?hl=en&lr=&id=M0wUKoMJeccC&oi=fnd&pg=PR13&dq=history+of+palestine+two+people&ots=CMV1-8kJav&sig=C1Eh2oIUdicDWgg_Clo6yJgumUQ#v=onepage&q=history%20of%20palestine%20two%20people&f=false |archive-date=17 May 2024 |url-status=live}}</ref><ref name=":102" /><ref name=":Ellenblum20102" /> នៅចុងសតវត្សរ៍ទី១១ [[កាកបាទសង្គ្រាម|បូជនីយសឹក]]បានផ្ទុះឡើង គាំទ្រដោយព្រះ[[សម្ដេចប៉ាប]]ក្នុងគោលបំណងវាយដណ្ដើមយកយេរូសាឡឹមនិង[[ដែនដីវិសុទ្ធ]]ពីការត្រួតត្រារបស់មូស្លីម។ ពួកអាយ្យូបបានរុញពួកបូជនីយសឹកនោះចេញមុនពេលនឹមរបបមូស្លីមត្រូវបានស្ដារពេញលេញវិញក្រោម[[ស៊ុលតង់ចក្រម៉ាម្លុក|ព្រះស៊ុលតង់ម៉ាម្លុកនៃអេហ្ស៊ីប]]នៅក្នុងឆ្នាំ១២៩១។<ref name="GudrunKramer">{{cite book |last=Kramer |first=Gudrun |url=https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 |title=A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |publisher=Princeton University Press |year=2008 |isbn=978-0-691-11897-0 |page=[https://archive.org/details/historyofpalesti00krea/page/376 376]}}</ref> ===សម័យទំនើប និងកំណើតនៃលទ្ធិហ្ស៊ីអន=== {{Main|ប៉ាឡេស្ទីនអូតូម៉ង់|យេស៊ូហ្វចាស់|ហ្ស៊ីអននិយម}} [[File:Jews at Western Wall by Felix Bonfils, 1870s.jpg|thumb|ជនជាតិជ្វីហ្វនៅឯ[[ជញ្ជាំងខាងលិច]]ក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៨៧០ ដែលត្រូវជាទីកន្លែងដ៏វិសុទ្ធមួយក្នុង[[យូដាសាសនា]]]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានចូលត្រួតត្រាតំបន់ទឹកដីនេះ និងបានកាត់វាចូលជាតំបន់រដ្ឋបាលរបស់ខ្លួនហៅថា [[ស៊ីរីអូតូម៉ង់]]។<ref name=":7">Joel Rappel, History of Eretz Israel from Prehistory up to 1882 (1980), vol. 2, p. 531. "In 1662 Sabbathai Sevi arrived to Jerusalem. It was the time when the Jewish settlements of Galilee were destroyed by the Druze: Tiberias was completely desolate and only a few of former Safed residents had returned...."</ref><ref name="auto" /> នៅក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់ តំបន់ឡឺវ៉ង់គឺមានលក្ខណៈជាតិសាសន៍ចម្រុះ ដោយសេរីភាពខាងសាសនាមានចំពោះ[[ប្រជាសៀវភៅ|គ្រិស្តបរិស័ទ មូស្លីម និងជ្វីហ្វ]]។<ref>Toby Green (2007). ''Inquisition; The Reign of Fear''. Macmillan Press {{ISBN|978-1-4050-8873-2}} pp. xv–xix.</ref> នៅក្រោមប្រព័ន្ធ[[មីល្យេត៍ (ចក្រភពអូតូម៉ង់)|មីល្យេត៍]]របស់អូតូម៉ង់ គ្រិស្តនិងយូដាសាសនិកត្រូវបានចាត់ទុកជា[[ឌីម្មី]] (ការពារ) ក្រោម[[ច្បាប់នៃចក្រភពអូតូម៉ង់|ច្បាប់អូតូម៉ង់]]ជាថ្នូរនឹងភក្ដីភាពចំពោះរដ្ឋ និងការបង់ពន្ធចូលក្នុងប្រព័ន្ធ[[ជីស្យ៉ា]]។<ref>{{Cite book |last=Kieser |first=Hans-Lukas |title=Turkey Beyond Nationalism: Towards Post-Nationalist Identities |date=27 October 2006 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85771-757-3}}</ref> [[File:THEODOR HERZL AT THE FIRST ZIONIST CONGRESS IN BASEL ON 25.8.1897. תאודור הרצל בקונגרס הציוני הראשון - 1897.8.25.jpg|thumb|[[សមាជហ្ស៊ីអនលើកទីមួយ]] (១៨៩៧) ដែលបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[បាសែល]] ប្រទេស[[ស្វីស]]]] ទស្សនគំនិតនៃ[[ការវិលត្រឡប់ទៅហ្ស៊ីអន]]វិញនៅតែជានិមិត្តរូបមួយនៅក្នុងជំនឿសាសនារបស់ជនជាតិជ្វីហ្វ ដោយវាបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ការវិលត្រឡប់របស់ពួកគេគួរតែត្រូវបានកំណត់ដោយព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះទេវៈ ជាជាងសកម្មភាពរបស់មនុស្ស។ ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ពោលចាប់តាំងពីសម័យកាលក្រោមចក្រភពអូតូម៉ង់រហូតដល់ចំណុចចាប់ផ្តើមនៃចលនាហ្ស៊ីអន គឺត្រូវបានគេសម្គាល់ហៅថា [[យេស៊ូហ្វចាស់]] ហើយពួកគេនេះដែរត្រូវជាជនជាតិភាគតិចក្នុងតំបន់ ខណៈចំនួនពួកគេតែងប្រែប្រួលឡើងចុះទៅតាមសម័យកាលនីមួយៗ។ នៅកំឡុងសតវត្សរ៍ទី១៦ សហគមន៍ជ្វីហ្វមានមូលដ្ឋានចាក់ឬសគល់ចម្បងនៅក្នុង[[បុរីវិសុទ្ធទាំងបួន|ទីក្រុងវិសុទ្ធទាំងបួន]]គឺ យេរូសាឡឹម [[ទីបេរីយ៉ាដ]] [[អ៊ីប្រុង]] និង[[សាហ្វេដ]]។ [[វិបត្តិអំណាចឌ្រុស (១៦៥៨–១៦៦៧)|ការបះបោរដោយជនជាតិឌ្រុស]]ប្រឆាំងនឹងអូតូម៉ង់ក្នុងឆ្នាំ១៦៦០ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងសាហ្វេដ និងទីបេរីយ៉ាដរងការខូចខាតជាទម្ងន់។<ref name=":7"/> រលកជនជាតិជ្វីហ្វសម័យដែលបានធ្វើចំណាកស្រុកមកប៉ាឡេស្ទីនដំបូង ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អាលីយ៉ាលើកទីមួយ]]នោះ បានចាប់ផ្ដើមនៅក្នុងឆ្នាំ១៨៨១ ដែលជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុម]]នៅអឺរ៉ុបខាងកើត (ហិង្សាប្រឆាំងសាសន៍ជ្វីហ្វ)។<ref>{{Cite book |last=Halpern |first=Ben |url=https://archive.org/details/zionismcreationn00halp |title=Zionism and the creation of a new society |publisher=Oxford University Press |others=Reinharz, Jehuda |year=1998 |isbn=978-0-585-18273-5 |pages=[https://archive.org/details/zionismcreationn00halp/page/n61 53]–54 |oclc=44960036 |url-access=limited}}</ref> គោលនយោបាយអរិសេមីតគួបផ្សំជាមួយប៉ូគ្រុមនិងគោលនយោបាយផ្សេងៗទៀតក្នុងប្រទេសរុស្ស៊ីកាលសម័យនោះបានបង្ខំឱ្យជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណបីលាននាក់រត់ភៀសខ្លួនចេញនៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៨៨២ ដល់ឆ្នាំ១៩១៤ ហើយក្នុងនោះមានតែ ១% ប៉ុណ្ណោះដែលបានរត់មកប៉ាឡេស្ទីន។ ម្យ៉ាងទៀត អ្នកដែលបានសម្រេចរត់មកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីននោះគឺច្រើនដោយសារជំនឿគំនិតនៃសិទ្ធិសម្រេចជោគវាសនាខ្លួនរបស់ពួកគេ ក៏ដូចជាអត្តសញ្ញាណនៃសាសន៍ជ្វីហ្វ ច្រើនជាជាងរត់គេចពីអំពើហិង្សា និងការរើសអើងនានាពីប៉ូគ្រុម។{{sfn |Avineri |2017}} ដំណាលគ្នានេះដែរ [[ហ្ស៊ីអននិយម|លទ្ធិហ្ស៊ីអន]]បានលេចឡើងជាចលនានយោបាយ ដោយមានគោលដៅបង្កើតមាតុភូមិជ្វីហ្វមួយនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/zionism Zionism | Social Sciences and Humanities]</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ [[ភាសាហេប្រឺ]]ក៏ត្រូវបានគេចាប់ផ្ដើមសម្រង់ចងក្រងឡើងវិញជាភាសាសម័យថ្មីមួយផងដែរ ហើយបន្តិចម្តងៗ វាបានក្លាយជាភាសាចម្បងរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref>[https://www.nationalgeographic.com/history/article/hebrew-wasnt-spoken-for-2000-years-heres-how-it-was-revived Hebrew wasn't spoken for 2,000 years. Here's how it was revived]</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីពីរ]] (១៩០៤–១៩១៤) បានកើតឡើងជាលទ្ធផលនៃ[[ប៉ូគ្រុមឈីស៊ីណូ]] ហើយជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៤០,០០០ នាក់បានរត់មកជ្រកកោននៅប៉ាឡេស្ទីន យ៉ាងណា ពួកគេប្រមាណជិតពាក់កណ្ដាលបានចាកចេញវិញ។ អាលីយ៉ាលើកទីពីរនេះដែរបាននាំក្រុមពួកហ្ស៊ីអនសង្គមនិយមមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយក្រុមនេះបានបង្កើតចលនា[[គីប៊ូតស៍]]ឡើងដោយផ្អែកលើគំនិតនៃការបង្កើតសេដ្ឋកិច្ចជ្វីហ្វដាច់ដោយឡែកមួយ ដែលពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជាតិសាសន៍ជ្វីហ្វ។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY |quote=Many of these newcomers possessed a mixture of socialist and nationalist values, and they eventually succeeded in setting up a separate Jewish economy, based wholly on Jewish labor.}}</ref> នៅប៉ុន្មានទសវត្សរ៍បន្ទាប់ ក្រុមមនុស្សមួយចំនួនពីអាលីយ៉ាលើកទីពីរក៏បានក្លាយជាមេដឹកនាំនៃសហគមន៍[[យេស៊ូហ្វ]] ដោយពួកនេះជឿថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់និគមជនជ្វីហ្វមិនគួរខ្ចីពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មរបស់ជនជាតិអារ៉ាប់ឡើយ។ ទស្សនៈបែបនេះហើយដែលបានក្លាយជាប្រភពចម្បងនៃជម្លោះជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើនក្នុងស្រុក ហើយមនោគមវិជ្ជាជាតិនិយមថ្មីនេះដែរក៏បានក្លាយជាមនោគមវិជ្ជាចម្បងរបស់សហគមន៍យេស៊ូហ្វជំនួសឱ្យទស្សនៈសង្គមនិយមរបស់ខ្លួនពីមុន។<ref>{{cite book |last1=Moris |first1=Beni |title=Righteous victims: a history of the Zionist-Arab conflict, 1881 – 2001 |date=2001 |publisher=Vintage Books |isbn=978-0-679-74475-7 |edition=1. Vintage Books |location=New York, NY }}</ref> អ្នកអាលីយ៉ាទីពីរដំបូងឡើយមានបំណងគ្រាន់តែចង់បង្កើតតំណាំងលំនៅកសិកម្មសហគមន៍ជ្វីហ្វតែប៉ុណ្ណោះទេ​ តែយូរៗទៅក៏កើតមានគម្រោងចង់បង្កើតទីប្រជុំជនជ្វីហ្វដំបូងមួយនៅទីក្រុង[[តែលអាវីហ្វ]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៩។ នៅកំឡុងសម័យនោះ កងជីវពលប្រដាប់អាវុធផ្ទាល់មួយរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វបានលេចខ្លួនឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩០៧ ដោយមានឈ្មោះថា[[បារហ្គីយ៉ូរ៉ា]]។ ពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្រុម[[ហាស្យូម៊ែរ]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជំនួសឱ្យបារហ្គីយ៉ូរ៉ា។<ref>'''Goldstein, Yossi.''' ''Bar Giora and Ha'S̄homer, 1907-1918''. Jerusalem, 1994.</ref> ===អាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន=== {{Main|អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន}} ជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់លោក[[ហាអ៊ីម វ៉ៃស្មាំន]] ប៊្រិថេន​ (ចក្រភពអង់គ្លេស) ក៏បានសម្រេចគាំទ្រចលនាហ្ស៊ីអនតាមរយៈការចុះហត្ថលេខាលើ[[សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វួរ]]ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧<ref>{{Cite book |last=Gelvin |first=James |author-link=James L. Gelvin |url=https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81 |title=The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War |publisher=Cambridge University Press |year=2014 |isbn=978-0-521-85289-0 |edition=3 |access-date=27 September 2026 |orig-year=2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009012922/https://books.google.com/books?id=wfIFVze1MqQC&pg=PA81#v=onepage&q&f=false |archive-date=9 October 2023 |url-status=live}}</ref> ដែលបានថ្លែងពីសេចក្ដីប្តេជ្ញារបស់ប៊្រិថេនក្នុងការជួយគាំទ្របង្កើត[[មាតុភូមិសាសន៍ជ្វីហ្វ|ជាតិមាតុភូមិជ្វីហ្វ]]មួយនៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="macintyre">{{cite news |last=Macintyre |first=Donald |date=26 May 2005 |title=The birth of modern Israel: A scrap of paper that changed history |url=http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031304/http://maof.rjews.net/english/37-english/19351-the-birth-of-modern-israel-a-scrap-of-paper-that-changed-history |archive-date=14 November 2012 |access-date=17 September 2026 |work=The Independent}}</ref> លោកវ៉ៃស្មាំនបានយល់ឃើញចំពោះសេចក្តីប្រកាសនោះថា រាល់កិច្ចចរចាទាំងឡាយស្ដីពីអនាគតស្រុកទេសជ្វីហ្វនឹងត្រូវធ្វើឡើងដោយផ្ទាល់រវាងតំណាងប៊្រិថេននិងជ្វីហ្វ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិសាសន៍អារ៉ាប់ឡើយ។<ref name="Avi Shlaim">{{cite book |author=Avi Shlaim |title=The Iron Wall |publisher=W.W. Norton |year=2001 |isbn=978-0-393-32112-8 |chapter=PROLOGUE: THE ZIONIST FOUNDATIONS |access-date=17 September 2026 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-url=https://web.archive.org/web/20240403134300/https://books.google.com/books?id=HBBbY9rMxSAC&pg=PA |archive-date=3 April 2024 |url-status=live}}</ref> [[File:Allenby Street.JPG|thumb|right|ទិដ្ឋភាពកំណាត់ផ្លូវមួយកន្លែងនៃទីក្រុងតែលអាវីហ្វក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០]] នៅដំណាច់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី១]] ពោលគឺនៅក្នុងឆ្នាំ១៩១៨ [[កងទាហានជ្វីហ្វ]]បានចូលរួមជួយកងកម្លាំងប៊្រិថេនក្នុង[[យុទ្ធនាការស៊ីណៃ និងប៉ាឡេស្ទីន|ការវាយសញ្ជ័យយកប៉ាឡេស្ទីន]]ពីចក្រភពអូតូម៉ង់។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៩២០ តំបន់ទឹកដីនេះត្រូវបានកាត់ចែករវាងប៊្រិថេន និងបារាំងនៅក្រោម[[អាណត្តិភាពនៃអង្គការសង្គមប្រជាជាតិ|ប្រព័ន្ធអាណត្តិ]] ខណៈតំបន់ក្រោមរដ្ឋបាលប៊្រិថេន (រួមមានប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបច្ចុប្បន្ន) ត្រូវបានទទួលឈ្មោះថា [[អាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន]]។<ref name="GudrunKramer" /> រាល់កិច្ចសម្រេចទាំងឡាយដែលធ្វើឡើងដោយមហាអំណាចអឺរ៉ុបនៅមជ្ឈិមបូព៌ាគឺមិនបានឆ្លងកាត់ការពិគ្រោះជាមុនជាមួយប្រជាម្ចាស់ស្រុកឡើយ រហូតដល់មានផ្ទុះ[[កុបកម្មណេប៊ីមូសាឆ្នាំ១៩២០]] ឡើង ដែលជាការតវ៉ាពីប្រជាជនអារ៉ាប់ក្នុងស្រុកប្រឆាំងនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងរបបអាណានិគមប្រ៊ិថេន ក៏ដូចជាស្ថាបនកម្មនៃ[[ហាហ្កាណា]]ជាកងជីវពលប្រដាប់អាវុធថ្មីជំនួសឱ្យហាស្យូម៊ែរ។<ref>{{harvnb|Scharfstein|1996|p=269}}. "During the First and Second Aliyot, there were many Arab attacks against Jewish settlements ... In 1920, Hashomer was disbanded and Haganah ("The Defense") was established."</ref> ដល់ដំណាក់កាលនេះ តំបន់ទាំងមូលគឺនៅតែមានប្រជាជនរស់នៅភាគច្រើនជាជនជាតិអារ៉ាប់និងមូស្លីម ខណៈជនជាតិជ្វីហ្វបានកើនឡើងដល់ ១១%<ref>{{cite book |last1=Shaw |first1=J. V. W. |url=http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |title=A Survey of Palestine: Prepared in December 1945 and January 1946 for the information of the Anglo-American Committee of Inquiry |publisher=Institute for Palestine Studies |year=1991 |isbn=978-0-88728-213-3 |edition=Reprint |volume=I |page=148 |chapter=Chapter VI: Population |oclc=311797790 |orig-date=1946 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827011258/http://www.palestine-studies.org/books.aspx?id=543&href=details |archive-date=27 August 2013}}</ref> ដោយលើសពីគ្រិស្តបរិស័ទអារ៉ាប់ទៅទៀត ដែលមានតែ ៩.៥% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite web |year=1937 |title=Report to the League of Nations on Palestine and Transjordan, 1937 |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923061547/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/7BDD2C11C15B54C2052565D10057251E |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 September 2026 |publisher=British Government}}</ref> [[អាលីយ៉ាលើកទីបី]] (១៩១៩–១៩២៣) និង[[អាលីយ៉ាលើកទីបួន|ទីបួន]] (១៩២៤–១៩២៩) បាននាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ១០០,០០០ នាក់បន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីន។ បន្ទាប់ពី[[កុបកម្មប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩២៩]] របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់[[ហូប ស៊ីមសុន]] (១៩៣០) បានកត់ត្រាទម្លាយថា ការទិញដីធ្លីដោយមូលនិធិជាតិជ្វីហ្វ និងអង្គការនិយមហ្ស៊ីអនផ្សេងទៀត បានធ្វើឱ្យប្រជាជនអារ៉ាប់ត្រូវបាត់បង់ដីធ្លីរស់នៅនិងប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិត ហើយជាលទ្ធផលបានបង្កើតនូវក្រុមមនុស្សដែលជាជនជាតិអារ៉ាប់មួយក្រុមដែលគ្មានដីធ្លីនិងអស់ឱកាសសេដ្ឋកិច្ច។<ref>{{Cite web |last=Database |first=E. C. F. |title=Hope Simpson Report (1930) |url=https://ecf.org.il/issues/issue/1461 |access-date=2026-09-17 |website=ecf.org.il }}</ref> [[ការឡើងកាន់អំណាចរបស់អាដុលហ្វ៍ ហ៊ីទ្លែរ|ការរាលដាលនៃលទ្ធិណាស៊ី]]នៅអឺរ៉ុបក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៣០ បានបង្កឱ្យកើតមាន[[អាលីយ៉ាលើកទីប្រាំ]] ដែលបានពាំនាំជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ២៥០,០០០ នាក់បន្ថែមទៀត។ ជាប្រតិកម្មនឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វលើកនេះ [[ការបះបោរអារ៉ាប់នៅប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៣៦–១៩៣៩|ការបះបោរដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ]]ដោយប្រជាជនអារ៉ាប់ក៏បានផ្ទុះឡើង (១៩៣៦–៣៩) ប៉ុន្តែត្រូវបានបង្ក្រាបទៅវិញដោយកងកម្លាំងសន្តិសុខប៊្រិថេន និងកងជីវពលហ្ស៊ីអន។ កងអង្គភាពសន្តិសុខប្រ៊ិថេននិងជ្វីហ្វប្រមាណរាប់រយនាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតជាលទ្ធផល ខណៈបាតុករតវ៉ាអារ៉ាប់វិញមានចំនួនអ្នកស្លាប់រហូតដល់ទៅ ៥,០៣២ នាក់ឯណោះ។<ref>{{cite journal |last1=Hughes |first1=M |year=2009 |title=The banality of brutality: British armed forces and the repression of the Arab Revolt in Palestine, 1936–39 |url=http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |journal=English Historical Review |volume=CXXIV |issue=507 |pages=314–354 |doi=10.1093/ehr/cep002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221163210/http://v-scheiner.brunel.ac.uk/bitstream/2438/7251/4/The%20banality%20of%20brutality.pdf |archive-date=21 February 2016}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ ជនជាតិអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនជាបុរសពេញវ័យប្រមាណ ១០ ភាគរយត្រូវបានសម្លាប់ រងរបួស ជាប់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវនិរទេសខ្លួនចេញដោយបង្ខំ។<ref>Khalidi, Walid (1987). ''From Haven to Conquest: Readings in Zionism and the Palestine Problem Until 1948''. Institute for Palestine Studies. {{ISBN|978-0-88728-155-6}}</ref> [[File:"Jews and Arabs in Grim Struggle for Holy Land" article (1938).jpg|thumb|right|អត្ថបទក្នុងកាសែតសារព័ត៌មានស្ដីអំពីវិវាទជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ក្នុងឆ្នាំ១៩៣៨]] ដើម្បីកាត់បន្ថយជម្លោះនៅប៉ាឡេស្ទីន ប៊្រិថេនក៏បានប្រកាសរឹតបន្តឹងអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វបន្ថែមមកប៉ាឡេស្ទីនតាមរយៈ[[លិខិតសឆ្នាំ១៩៣៩]]។ ដោយមានប្រទេសជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោកបានបដិសេធមិនទទួលយកជនភៀសសឹកជ្វីហ្វពី[[ការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិយូដា|អូឡូកុស្ត]] ដូច្នេះ ចលនាសម្ងាត់មួយឈ្មោះថា [[អាលីយ៉ាប៊េត]] ក៏ត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីនាំយកជនជាតិជ្វីហ្វមកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីន។ ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]] ដែនដីប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបាន[[អំណាចអ័ក្ស]][[ការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់អ៊ីតាលីលើអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនកំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទីពីរ|ទម្លាក់គ្រាប់បែក]]លើជាញឹកញាប់ ដែលបាននាំឱ្យប្រជាជនក្នុងស្រុកទាំងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនិងរងរបួស។ នៅពេលសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ ប្រជាជនរស់នៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនប្រមាណ ៣១% នៃប្រជាជនសរុបគឺត្រូវជាជនជាតិជ្វីហ្វ។<ref>Government of Palestine, Department of Statistics, Village Statistics, 1945.</ref> បន្ទាប់ពីប៊្រិថេនបានរឹតបន្តឹងលំហូរអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វមកប៉ាឡេស្ទីន សាមីខ្លួនក៏ត្រូវប្រឈមនឹង[[កុបកម្មជ្វីហ្វនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន|កុបកម្មជ្វីហ្វ]]ចាប់ផ្ដើមពីឆ្នាំ១៩៤៤។ ក្រុមកងជីវពលហាហ្កាណាជ្វីហ្វបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងចលនាតស៊ូនោះដូចជា កិច្ចប្រឹងប្រែងពាំនាំជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វនិងអ្នករស់រានពីអូឡូកុស្តប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់តាមផ្លូវទឹកមកប៉ាឡេស្ទីន ដោយភាគច្រើនត្រូវបរាជ័យបន្ទាប់ពីកងកម្លាំងជើងទឹកប៊្រិថេនបានស្ទាក់ចាប់និងហាមឃាត់ រួចដាក់ឃុំខ្លួនពួកគេក្នុងនៅ[[ជំរុំឃុំឃាំងអាំតលីត|ជំរុំអាំតលីត]] និង[[ជំរុំឃុំឃាំងស៊ីប|ស៊ីប]]។<ref name="Golani2013">{{cite book |author=Motti Golani |url=https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130 |title=Palestine Between Politics and Terror, 1945–1947 |publisher=UPNE |year=2013 |isbn=978-1-61168-388-2 |page=130 |access-date=18 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219073858/https://books.google.com/books?id=Mp7BAgAAQBAJ&pg=PAPA130#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៦ អង្គភាព[[អៀរហ្គូន]]របស់ហាហ្កាណាបានដាក់[[ការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកនៅសណ្ឋាគារឃីងដេវីដ|គ្រាប់បែកបំផ្ទុះទីស្នាក់ការរដ្ឋបាលប៊្រិថេនប៉ាឡេស្ទីន]]នៅអគារប៉ែកខាងត្បូងនៃសណ្ឋាគារឃីងដេវីដដោយបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ៩១ នាក់។<ref>{{bulleted list| |{{cite book |last=Smith |first=Paul J. |title=The Terrorism Ahead: Confronting Transnational Violence in the Twenty-First |date=2007 |publisher=M. E. Sharpe |page=27}} |{{cite book |last=Louis |first=William Roger |date=1986 |title=The British Empire in the Middle East, 1945–1951: Arab Nationalism, the United States, and Postwar Imperialism |publisher=Oxford University Press |page=430}} |{{cite book |last=Kushner |first=Harvey W. |date=2003 |title=Encyclopedia of Terrorism |publisher=SAGE Publications |page=181}} }}</ref> គោលដៅនៃការវាយប្រហារភេរវកម្មនេះគឺដើម្បីកម្ទេចឯកសារភស្តុតាងរបស់ប្រ៊ិថេនដែលអះអាងថា[[ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វដើម្បីអ៊ីស្រាអែល|ទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ]]បានជាប់ពាក់ព័ន្ធក្នុងកុបកម្មហិង្សាប្រឆាំងនឹងរដ្ឋបាលប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីន។<ref name="bethell">{{Cite book |last=Bethell |first=Nicholas |title=The Palestine Triangle |publisher=Andre Deutsch |year=1979}}</ref> យ៉ាងណា កុបកម្មជ្វីហ្វនោះបាននៅបន្តសកម្មពេញមួយឆ្នាំ១៩៤៦ និងឆ្នាំ១៩៤៧។ ទោះជាប្រ៊ិថេនបានខិតខំសម្របសម្រួលយ៉ាងណាជាមួយតំណាងជ្វីហ្វនិងអារ៉ាប់ ក៏ពួកគេនៅតែមិនព្រមរារេចុះចាញ់ ដោយខាងតំណាងជ្វីហ្វបានបដិសេដរាល់ដំណោះស្រាយណាដែលមិនមានរួមបញ្ចូលការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វមួយ ហើយបានស្នើឱ្យបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនទៅជារដ្ឋជ្វីហ្វនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ខណៈដែលភាគីអារ៉ាប់វិញនៅតែប្រកាន់ជំហរម៉ឺងម៉ាត់ថា ការបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វនៅលើផ្នែកណាមួយនៃទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺជាការមិនអាចទទួលយកបានឡើយ ហើយដំណោះស្រាយតែមួយគត់គឺទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនគឺត្រូវតែស្ថិតនៅក្រោមរដ្ឋបាលអារ៉ាប់ជាដាច់ខាត។ នៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៤៧ ពួកប៊្រិថេនបានបញ្ជូនបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងប៉ាឡេស្ទីនទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលទើបបានបង្កើតថ្មីថ្មោង។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៧ [[មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានសម្រេចចិត្តបង្កើត[[គណៈកម្មាធិការពិសេសអង្គការសហប្រជាជាតិស្តីពីប៉ាឡេស្ទីន|គណៈកម្មាធិការពិសេស]]មួយ "ដើម្បីរៀបចំ... របាយការណ៍ស្តីពីបញ្ហាប៉ាឡេស្ទីន"។<ref>{{cite web |date=15 May 1947 |title=A/RES/106 (S-1) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120806072438/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/F5A49E57095C35B685256BCF0075D9C2 |archive-date=6 August 2012 |access-date=18 September 2026 |website=General Assembly resolution |publisher=United Nations}}</ref> របាយការណ៍របស់គណៈកម្មាធិការនោះបានស្នើចេញនូវផែនការមួយដោយលុបបំបាត់របបអាណត្តិភាពប្រ៊ិថេន និងជំនួសមកវិញនូវ "រដ្ឋអារ៉ាប់ឯករាជ្យមួយ រដ្ឋជ្វីហ្វឯករាជ្យមួយ និងទីក្រុងយេរូសាឡឹម [...] ដែលទីក្រុងនេះនឹងស្ថិតនៅក្រោមប្រព័ន្ធអាណាព្យាបាលអន្តរជាតិ"។<ref>{{cite web |date=20 April 1949 |title=Background Paper No. 47 (ST/DPI/SER.A/47) |url=https://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110103014616/http://unispal.un.org/UNISPAL.NSF/0/2248AF9A92B498718525694B007239C6 |archive-date=3 January 2011 |access-date=18 September 2026 |publisher=United Nations}}</ref> ===សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ និងកំណើតរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល=== {{Further|សង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៨|ជម្លោះអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែល}} [[File:UN Palestine Partition Versions 1947.jpg|thumb|upright|[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|ផែនការបែងចែក]]ប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិរវាងអ៊ីស្រាអែលនិង[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]]] នៅថ្ងៃទី២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤៧ មហាសន្និបាត អ.ស.ប. បានអនុម័ត[[ផែនការអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីបែងចែកប៉ាឡេស្ទីន|សេចក្ដីសម្រេចលេខ ១៨១ (២)]] ដោយផ្អែកលើផែនការដែលខ្លួនបានស្នើនៅក្នុងរបាយការណ៍ចុះថ្ងៃទី៣ ខែកញ្ញា នោះ ពោលគឺបែងចែកទឹកដីភាគច្រើន (៥៥–៥៦%) ទៅឱ្យទីភ្នាក់ងារជ្វីហ្វ ដែលជាតំណាងទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ថ្វីបើប្រជាជនជ្វីហ្វមានចំនួនត្រឹមប្រមាណមួយភាគបីនៃចំនួនប្រជាជនសរុបក្ដី (ហើយភាគច្រើនជាអ្នកទើបនឹងមកតាំងទីលំនៅថ្មីៗទៀត) ហើយពួកគេដែរបានកាន់កាប់ដីធ្លីត្រឹមតែប្រមាណ ៦–៧% ប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលនោះ ប្រជាជនអារ៉ាប់គឺជាក្រុមជនជាតិដែលមានចំនួនច្រើនជាងគេ និងកាន់កាប់ដីធ្លីប្រមាណ ២០% ខណៈដែលដីធ្លីនៅសល់ទាំងប៉ុន្មានត្រូវបានកាន់កាប់ដោយអាជ្ញាធរអាណត្តិភាព ឬម្ចាស់ដីជាជនបរទេស។ ថ្នាក់ដឹកនាំជ្វីហ្វបានយល់ព្រមទទួលយកផែនការនេះ ប៉ុន្តែថ្នាក់ដឹកនាំអារ៉ាប់បានបដិសេធវា។<ref>{{bulleted list| |Avneri, Aryeh L. (1984). ''The Claim of Dispossession: Jewish Land-Settlement and the Arabs, 1878–1948.'' Transaction Publishers. ISBN 978-0-87855-964-0. Retrieved 2 May 2009, p. 224. |Stein, Kenneth W. (1987) [Original in 1984]. The Land Question in Palestine, 1917–1939. University of North Carolina Press. ISBN 978-0-8078-4178-5. pp. 3–4, 247 |Nathan Thrall, [https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227 ''The Only Language They Understand: Forcing Compromise in Israel and Palestine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231219070639/https://books.google.com/books?id=1oXZDAAAQBAJ&pg=PA227#v=onepage&q&f=false |date=19 December 2023 }}, Henry Holt and Company 2017 {{isbn|978-1-627-79710-8}} pp. 41,227 n.9. |{{harvnb|Imseis|2021|pp=13–14}}: "As to territorial boundaries, under the plan the Jewish State was allotted approximately 57 per cent of the total area of Palestine even though the Jewish population comprised only 33 per cent of the country. In addition, according to British records relied upon by the ad hoc committee, the Jewish population possessed registered ownership of only 5.6 per cent of Palestine, and was eclipsed by the Arabs in land ownership in every one of Palestine's 16 sub-districts. Moreover, the quality of the land granted to the proposed Jewish state was highly skewed in its favour. UNSCOP reported that under its majority plan "[t]he Jews will have the more economically developed part of the country embracing practically the whole of the citrus-producing area"—Palestine's staple export crop—even though approximately half of the citrus-bearing land was owned by the Arabs. In addition, according to updated British records submitted to the ad hoc committee's two sub-committees, "of the irrigated, cultivable areas" of the country, 84 per cent would be in the Jewish State and 16 per cent would be in the Arab State"." |{{harvnb|Morris|2008|p=75}}: "The night of 29–30 November passed in the Yishuv's settlements in noisy public rejoicing. Most had sat glued to their radio sets broadcasting live from Flushing Meadow. A collective cry of joy went up when the two-thirds mark was achieved: a state had been sanctioned by the international community." }}</ref> [[សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់]] និង[[គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់]]នៃប៉ាឡេស្ទីនបានឆ្លើយតបថា ផែនការបែងចែកទឹកដីនោះគឺបង្កើតឡើងដើម្បីតែបម្រើផលប្រយោជន៍ភាគីខាងអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ជាជាងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនក្នុងស្រុក ហើយដាច់ខាត ពួកគេនឹងមិនទទួលស្គាល់វាឡើយ។<ref>{{harvnb|Imseis|2021|pp=14–15}}</ref> នៅថ្ងៃទី១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤៧ គណៈកម្មាធិការជាន់ខ្ពស់អារ៉ាប់បានប្រកាសធ្វើកូដកម្មរយៈពេលបីថ្ងៃ ហើយ[[កុបកម្មយេរូសាឡឹមឆ្នាំ១៩៤៧|កុបកម្មក៏បានផ្ទុះឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម]]<ref>{{cite book |last=Gelber |first=Yoav |title=Palestine 1948 |publisher=Sussex Academic Press |year=2006 |isbn=978-1-902210-67-4 |page=17}}</ref> ហើយក៏បន្តវិវត្តកើតជា[[សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៧–១៩៤៨|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]។ កងជីវពលនិងបាតុករអារ៉ាប់ត្រូវប្រឈមប៉ះគ្នានឹងកម្លាំងហាហ្កាណារបស់សហគមន៍ជ្វីហ្វ ហើយរំលងមកដល់ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ហាហ្កាណាក៏បានសម្រេចប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រមកប្រយុទ្ធវាយបកវិញ ហើយ[[ការសម្លាប់រង្គាលឌែរយ៉ាស្សីន|ហេតុការណ៍សម្លាប់រង្គាលនៅភូមិឌែរយ៉ាស្សីន]]ក៏បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែមេសា ដែលនាំឱ្យអ្នកភូមិប្រមាណជាង ១០០ នាក់ត្រូវបាត់បង់ជីវិតដោយក្នុងនោះមានទាំងស្ត្រីនិងកុមារផងដែរ។<ref>{{cite book |last=Tal |first=David |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=978-0-7146-5275-7 |page=471}}</ref> [[File:Declaration of State of Israel 1948.jpg|thumb|right|លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]]កំពុងឈរប្រកាសពី[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]នៅថ្ងៃទី១៤​ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨]] នៅថ្ងៃទី១៤ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៨ មួយថ្ងៃមុនពេលអាណត្តិភាពប៊្រិថេននៅប៉ាឡេស្ទីនបានផុតកំណត់ លោក[[ដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន]] ប្រមុខនៃទីភ្ញាក់ងារជ្វីហ្វ បានប្រកាសពី "[[សេចក្ដីប្រកាសឯករាជ្យភាពអ៊ីស្រាអែល|ស្ថាបនកម្មនៃរដ្ឋជ្វីហ្វក្នុងរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល]]"។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងទាហាននៃប្រទេសអារ៉ាប់ចំនួនបួនរួមមាន អេហ្ស៊ីប ស៊ីរី ត្រង់ហ្សកដានី និងអ៊ីរ៉ាក់ បានរួមគ្នាវាយលុកចូលទឹកដីអាណត្តិភាពប៉ាឡេស្ទីន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមអារ៉ាប់–អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៤៨]] ឡើង។{{sfn |Ben-Sasson |1985 |p=1058}} គោលបំណងនៃការឈ្លានពាននេះគឺដើម្បីបញ្ឈប់ហាមឃាត់ដំណើរបង្កើតរដ្ឋជ្វីហ្វ<ref>{{cite book |author=David Tal |url=https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4 |title=War in Palestine, 1948: Israeli and Arab Strategy and Diplomacy |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=978-1-135-77513-1 |page=469 |quote=some of the Arab armies invaded Palestine in order to prevent the establishment of a Jewish state, Transjordan... |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219070640/https://books.google.com/books?id=Vs2PAgAAQBAJ&pg=PAPR4#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> ខណៈសម្ព័ន្ធអារ៉ាប់បានថ្លែងថាវាគឺដើម្បីស្ដារសណ្ដាប់ធ្នាប់ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នាតទៀត។<ref name="cablegram">{{cite web |date=9 September 2002 |title=PDF copy of Cablegram from the Secretary-General of the League of Arab States to the Secretary-General of the United Nations: S/745: 15 May 1948 |url=https://undocs.org/S/745 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030519/https://undocs.org/S/745 |archive-date=12 November 2020 |access-date=22 September 2026 |publisher=un.org}}</ref> មួយឆ្នាំក្រោយ [[កិច្ចព្រមព្រៀងយុទ្ធសន្តិភាពឆ្នាំ១៩៤៩|បទឈប់បាញ់មួយ]]ត្រូវបានប្រកាស ហើយព្រំដែនបណ្ដោះអាសន្នដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[ខ្សែបៃតង (អ៊ីស្រាអែល)|ខ្សែបៃតង]]ត្រូវបានគូសឡើង។ ប្រទេសហ្សកដានីបាន[[ការកាត់យកវ៉េសប៊ែងដោយហ្សកដានី|កាត់យក]][[វ៉េសប៊ែង]]ដោយក្នុងនោះរួមមាន[[យេរូសាឡឹមខាងកើត]]ផងដែរ ខណៈប្រទេសអេហ្ស៊ីបបាន[[ការត្រួតត្រាដែនជ្រោយហ្កាហ្សាដោយសាធារណរដ្ឋអារ៉ាប់រួម|ត្រួតត្រា]][[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សា]]។ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០,០០០ នាក់ត្រូវបង្ខំចិត្តរត់ភៀសខ្លួន ឬត្រូវបណ្ដេញចេញដោយបង្ខំពីសំណាក់[[អំពើហិង្សានយោបាយហ្ស៊ីអន|កងជីវពលជ្វីហ្វ]]និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអ៊ីស្រាអែល|យោធាអ៊ីស្រាអែល]] ដោយហេតុការណ៍នេះក្រោយមកត្រូវបានគេនិយមស្គាល់ថា [[ណាក់បា]] ('ហាយនភាព')។<ref>{{cite book |last=Morris |first=Benny |author-link=Benny Morris |title=The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-00967-6 |page=602}}</ref> ប្រជាជនអារ៉ាប់មួយចំនួនប្រមាណ ១៥៦,០០០ នាក់បានបន្តស៊ូរស់នៅក្រោមអ៊ីស្រាអែល ហើយពួកគេក៏ត្រូវក្លាយជា[[ជនជាតិអារ៉ាប់នៃអ៊ីស្រាអែល|ជនជាតិអារ៉ាប់សញ្ជាតិអ៊ីស្រាអែល]]។<ref name=":2">{{cite web |title=עיצוב יחסי יהודים – ערבים בעשור הראשון |url=https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221008065301/https://lib.cet.ac.il/pages/item.asp?item=13336 |archive-date=8 October 2022 |access-date=22 September 2026 |website=lib.cet.ac.il}}</ref> [[File:Raising the Ink Flag at Umm Rashrash (Eilat) (3x4).jpg|thumb|right|ការលើក[[ទង់ជ័យទឹកខ្មៅ]]នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបញ្ជាក់ការបិទបញ្ចប់សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨]] ដោយអាស្រ័យតាម[[សេចក្ដីសម្រេចមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ២៧៣]] ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋសមាជិកផ្លូវការនៃអង្គការសហប្រជាជាតិនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៩។ នៅដើមឆ្នាំដំបូងៗ [[នយោបាយនៅអ៊ីស្រាអែល|នយោបាយរបស់រដ្ឋ]]នេះច្រើនស្ថិតក្រោមចលនា[[ពលកម្មហ្ស៊ីអននិយម|ពលកម្មហ្ស៊ីអន]]ដែលដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីដាវីដ ប៊ែនហ្គូរីយ៉ន។<ref>{{Cite book |last=Lewis |first=Mark A. |url=https://www.loc.gov/resource/gdcmassbookdig.israelcountrystu00metz_0/ |title=Israel: A Country Study |date=1990 |publisher=Federal Research Division, Library of Congress |editor-last=Metz |editor-first=Helen Chapin |edition=3rd |location=Washington, D.C. |pages=28–29 |chapter=Labor Zionism}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៤០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ អ៊ីស្រាអែលបានអនុវត្តគោលនយោបាយអន្តោប្រវេសន៍តាម[[ផែនការមួយលាននាក់]]របស់ខ្លួន ពោលគឺការអំពាវនាវកៀរគរជនជាតិជ្វីហ្វខាងក្រៅឱ្យផ្លាស់មករស់នៅក្នុងអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Shulewitz |first=Malka Hillel |title=The Forgotten Millions: The Modern Jewish Exodus from Arab Lands |publisher=Continuum |year=2001 |isbn=978-0-8264-4764-7}}</ref> លំហូរ[[អាលីយ៉ា#ភាពជារដ្ឋដំបូងៗ (១៩៤៨–១៩៦០)|អ្នករស់រានរួចជីវិតពីអូឡូកុស្ត]] ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វពីបណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់និងមូស្លីមដទៃមកអ៊ីស្រាអែលបានបង្កើនចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វពី ៧០០,០០០ ទៅ ១,៤០០,០០០ នាក់ ហើយគិតមកត្រឹមឆ្នាំ១៩៥៨ ចំនួនប្រជាជនសរុបបានកើនដល់ពីរលាននាក់។<ref>{{cite web |date=2016 |title=Population, by Religion |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160918223343/http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_02&CYear=2016 |archive-date=18 September 2016 |access-date=22 September 2026 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics}}</ref> នៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៤៨ និងឆ្នាំ១៩៧០ ជនភៀសខ្លួនជ្វីហ្វប្រមាណ ១,១៥០,០០០ នាក់បានផ្លាស់មករស់នៅក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |last=Bard |first=Mitchell |title=The Founding of the State of Israel |publisher=Greenhaven Press |year=2003 |page=15}}</ref> ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនបន្ថែមត្រូវបាន[[ការបណ្ដេញជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនឆ្នាំ១៩៤៩–១៩៥៦|បណ្ដេញចេញ]]បន្តកន្ទុយគ្នាក្រោយរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានបង្កើត ហើយក្នុងកំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ យុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីនបានបើកការវាយលុកជារឿយៗលើរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល ដោយភាគច្រើនចេញពីតំបន់ហ្កាហ្សា ហើយតែងសម្ដៅលើប្រជាជនស៊ីវិលអ៊ីស្រាអែល។<ref>{{cite book |author=Kameel B. Nasr |url={{Google books|QRXURzwdXS4C|page=PA40|keywords=|text=|plainurl=yes}} |title=Arab and Israeli Terrorism: The Causes and Effects of Political Violence, 1936–1993 |publisher=McFarland |year=1996 |isbn=978-0-7864-3105-2 |pages=40– |quote=Fedayeen to attack...almost always against civilians}}</ref> ការបិទច្រក[[ព្រែកជីកស៊ុយអេ]]និង[[ច្រកទីរ៉ង់]]មិនឱ្យនាវាអ៊ីស្រាអែលឆ្លងកាត់ ក៏ដូចជាកំណើននៃការវាយលុកពីយុទ្ធជនប៉ាឡេស្ទីន​ អ៊ីស្រាអែលក៏បានសម្រេចចិត្តវាយប្រឆាំងនឹងប្រទេសអេហ្ស៊ីប។<ref>{{cite book |author=Alan Dowty |url=https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102 |title=Israel/Palestine |publisher=Polity |year=2005 |isbn=978-0-7456-3202-5 |pages=102– |access-date=22 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071150/https://books.google.com/books?id=9iFxq6NPPgEC&pg=PAPA102#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> អ៊ីស្រាអែលបានចូលរួមក្នុង[[ពិធីសារសេវ៉្រ|សម្ព័ន្ធភាពសម្ងាត់]]មួយជាងមួយបារាំង និងសហរាជាណាចក្រដើម្បីវាយសន្ធប់គ្រប់គ្រង[[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]] ដែលគេតែងស្គាល់ថា [[វិបត្តិស៊ុយអេ]] នោះឯង។<ref>{{cite web |last=Schoenherr |first=Steven |date=15 December 2005 |title=The Suez Crisis |url=http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140430091614/http://sunnycv.com/steve/20th/suez.html |archive-date=30 April 2014 |access-date=22 September 2026}}</ref> យ៉ាងណា កម្លាំងទ័ពនៃសម្ព័ន្ធភាពនោះត្រូវបង្ខំឱ្យដកចេញវិញក្រោយរងសម្ពាធពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងដើម្បីជាថ្នូរនឹងការផ្ដល់សិទ្ធិចេញចូលនាវាចរណ៍អ៊ីស្រាអែលនៅស៊ុយអេ។ នៅក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ភាពតានតឹងរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងអារ៉ាប់បានកើនឡើង ពិសេសទាក់ទងនឹង[[សង្គ្រាមដើម្បីទឹក|ធនធានទឹក]]ក្នុងតំបន់និងការគំរាមកំហែងផ្ទួនៗគ្នាពីថ្នាក់ដឹកនាំអេហ្ស៊ីប<ref>"The Politics of Miscalculation in the Middle East", by Richard B. Parker (1993 Indiana University Press) p. 38</ref> ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៦៦ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធគ្នាតូចៗក៏បានផ្ទុះឡើង។ នៅខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៦៧ អេហ្ស៊ីបបានប្រមូលទាហានមកផ្ដុំឈរជើងនៅក្បែរព្រំដែនជាមួយអ៊ីស្រាអែល បណ្ដេញ[[កងកម្លាំងអាសន្នអង្គការសហប្រជាជាតិ|កម្លាំងរក្សាសន្តិភាព អ.ស.ប.]] ដែលមានវត្តមានឈរជើងនៅស៊ីណៃតាំងឆ្នាំ១៩៥៧ ចេញ និងរឹបអូសសិទ្ធិឆ្លងសមុទ្រក្រហមរបស់អ៊ីស្រាអែល។<ref>John Quigley, [https://books.google.com/books?id=0zEi3qGWLFIC&pg=PA32 ''The Six-Day War and Israeli Self-Defense: Questioning the Legal Basis for Preventive War''], Cambridge University Press, 2013, p. 32.</ref> ដំណាលគ្នានេះ បណ្ដាប្រទេសអារ៉ាប់នៅជុំវិញក៏ចាប់ផ្ដើមកំណែនទ័ពដូចគ្នា ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលក៏បានចោទថាវាជាអំពើសឹករួចសាមីខ្លួនក៏បានបើកការវាយប្រហារមុនទៅលើអេហ្ស៊ីបនៅក្នុងខែមិថុនា ([[ប្រតិបត្តិការផ្តោត]]) រីឯប្រទេសហ្សកដានី ស៊ីរី និងអ៊ីរ៉ាក់ក៏បានវាយអ៊ីស្រាអែលតាមក្រោយភ្លាមៗ។ ជម្លោះនេះត្រូវបានគេហៅថា [[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]] ហើយជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលបានវាយយកនិងត្រួតត្រាតំបន់វ៉េសប៊ែងពីប្រទេសហ្សកដានី ហ្កាហ្សានិងស៊ីណៃពីអេហ្ស៊ីប និងកំពូលហ្កូឡានពីស៊ីរី។<ref>{{harvnb|Smith|2006|p=126}}. "Nasser, the Egyptian president, decided to mass troops in the Sinai{{nbsp}}... ''casus belli'' by Israel."</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលបាន[[ណាក់សា|បណ្ដេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន]]ប្រហែល ៣០០,០០០ នាក់បន្ថែមចេញពីវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សាទៀតផង ខណៈយេរូសាឡឹមខាងកើតត្រូវបានបញ្ចូលទៅក្នុងផ្នែករបស់អ៊ីស្រាអែល។ ខ្សែបៃតងកាលឆ្នាំ១៩៤៩ ក៏បានក្លាយជាព្រំប្រទល់រដ្ឋបាលរវាងអ៊ីស្រាអែល និង[[ទឹកដីអ៊ីស្រាអែលត្រួតត្រា|ទឹកដីទាំងប៉ុន្មាន]]ដែលខ្លួនទើបបានកាន់កាប់។{{sfn |Shlay |Rosen |2010 |pp=362–363}} [[File:Six Day War Territories.svg|thumb|ទឹកដីកាន់កាប់ដោយអ៊ីស្រាអែល៖ {{legend|#ffffd0|នៅមុន[[សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ]]}} {{legend|#f7d3aa|ក្រោយសង្គ្រាម}} [[ឧបទ្វីបស៊ីណៃ]]ត្រូវបានប្រគល់ទៅឱ្យអេហ្ស៊ីបវិញក្នុងឆ្នាំ១៩៨២។]] មិនយូរប៉ុន្មានក្រោយបញ្ចប់សង្គ្រាមប្រាំមួយថ្ងៃ ជម្លោះថ្មីមួយទៀតក៏បានកើតឡើង ([[សង្គ្រាមសង្កៀត]], ១៩៦៧–១៩៧០) រវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់ ក៏ដូចជាក្រុមប្រដាប់អាវុធថ្មីដែលបានបង្កើតឡើងតាំងឆ្នាំ១៩៦៤ ឈ្មោះថា [[អង្គការរំដោះប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.រ.ប.) ដែលក្រុមនេះបានប្ដេជ្ញានឹង "តស៊ូប្រយុទ្ធដើម្បីរំដោះជាតិមាតុភូមិ" ទាល់តែបាន។<ref>{{cite news |last=Bennet |first=James |date=13 March 2005 |title=The Interregnum |url=https://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416021652/http://www.nytimes.com/2005/03/13/magazine/13PALESTINIANS.html |archive-date=16 April 2009 |access-date=23 September 2026 |work=The New York Times Magazine}}</ref> នៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ [[អំពើហិង្សានយោបាយប៉ាឡេស្ទីន|ក្រុមអង្គការប៉ាឡេស្ទីនបានធ្វើការវាយប្រហារ]]ទៅលើប្រជាជនអ៊ីស្រាអែល ក៏ដូចជាជនជាតិជ្វីហ្វឯទៀតនៅទូទាំងសកលលោក<ref>{{cite news |last1=Andrews |first1=Edmund |last2=Kifner |first2=John |author-link2=John Kifner |date=27 January 2008 |title=George Habash, Palestinian Terrorism Tactician, Dies at 82 |url=https://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313121747/http://www.nytimes.com/2008/01/27/world/middleeast/27habash.html |archive-date=13 March 2013 |access-date=23 September 2026 |newspaper=The New York Times}}</ref> ឧទាហរណ៍ដូចជា[[ការសម្លាប់រង្គាលនៅមុយនិច|ការសម្លាប់ក្រុមអត្តពលិកអ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧២]] នៅទីក្រុងមុយនិចជាដើម។ នៅថ្ងៃទី៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៣ កងទ័ពអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីបានបើក[[ប្រតិបត្តិការបាដ្រ|ការវាយប្រហារដោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយ]]ទៅលើកងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលនៅឧបទ្វីបស៊ីណៃនិងតំបន់ខ្ពង់រាបហ្កូឡាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមយមគីបពួរ]]ឡើង។ សង្គ្រាមនេះបានបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៥ ខែតុលា បន្ទាប់ពីអ៊ីស្រាអែលបានវាយរុញច្រានកងកម្លាំងអេហ្ស៊ីបនិងស៊ីរីចេញពីទឹកដីខ្លួនត្រួតត្រាវិញបាន តែត្រូវបាត់បង់ចំនួនទ័ពច្រើន។<ref>{{cite news |date=6 October 1973 |title=1973: Arab states attack Israeli forces |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302064003/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/6/newsid_2514000/2514317.stm |archive-date=2 March 2026 |access-date=23 September 2026 |work=On This Day |publisher=BBC News}}</ref> ក្រោយសង្គ្រាមបានបញ្ចប់ [[គណៈកម្មការអាក្រាណាត់|ការស៊ើបអង្កេតផ្ទៃក្នុងមួយ]]ត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយជាលទ្ធផលបានកំណត់ថារដ្ឋាភិបាលគឺមិនមែនជាអ្នកត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះការបរាជ័យនានានៅមុន និងកំឡុងពេលសង្គ្រាមនោះឡើយ ប៉ុន្តែដោយសារកំហឹងសាធារណជននៅពុះកញ្ជ្រោល ដូច្នេះ លោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ហ្គោលដា មិអៀ]]ក៏ត្រូវបង្ខំចិត្តលាលែងពីតំណែង។<ref>{{cite web |year=2008 |title=Agranat Commission |url=https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229175926/http://knesset.gov.il/lexicon/eng/agranat_eng.htm |archive-date=29 December 2010 |access-date=23 September 2026 |publisher=Knesset}}</ref> [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៧៧|ការបោះឆ្នោតសភាឃ្នេសេតឆ្នាំ១៩៧៧]] គឺជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយអ៊ីស្រាអែល ពោលគឺនៅពេលដែលគណបក្សស្ដាំនិយម[[លីគុដ]]ដឹកនាំដោយលោក[[មេណាកហ៊ែម ប៊ិហ្គីន]]បានផ្ដួល[[គណបក្សពលកម្មអ៊ីស្រាអែល|គណបក្សពលកម្ម]]ដើម្បីក្ដោបអំណាចរដ្ឋាភិបាល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប លោក[[អាន់វ៉ា សាដាត់]]បានធ្វើដំណើរមកប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងបានថ្លែងសុន្ទរកថាទៅកាន់[[ឃ្នេសេត]] ដោយលោកបានក្លាយខ្លួនជាប្រមុខនៃបណ្ដារដ្ឋអារ៉ាប់ដំបូងគេបង្អស់ដែលបានទទួលស្គាល់ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។{{sfn |Bregman |2002 |pp=171–174}} សាដាត់ និងប៊ិហ្គីនបានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងកាំដេវីដ]] (១៩៧៨) និង[[សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពអ៊ីស្រាអែល–អេហ្ស៊ីប]] ជាថ្នូរនឹងការដកទ័ពពីឧបទ្វីបស៊ីណៃដោយអ៊ីស្រាអែល និងការចូលចរចាជុំវិញស្វ័យភាពប៉ាឡេស្ទីននៅវ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។{{sfn |Bregman |2002 |pp=186–187}} ក្រោយរងការលុកលុយពី អ.រ.ប. នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨ អ៊ីស្រាអែលក៏បានបើក[[ជម្លោះលីបង់ខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៧៨|ការឈ្លានពាន]]ចូលភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសលីបង់ដើម្បីកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប.។ [[ច្បាប់យេរូសាឡឹម]]ឆ្នាំ១៩៨០ ត្រូវបានគេយល់ឃើញថាជាការកាត់បញ្ចូលក្រុងយេរូសាឡឹមទាំងមូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីស្រាអែលតាមផ្លូវច្បាប់ ហើយបានបង្កជាការជជែកវែកញែកដេញដោលជាថ្មីលើឆាកអន្តរជាតិជុំវិញស្ថានការណ៍របស់ទីក្រុងនេះ។ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ មិនមានច្បាប់ណាមួយរបស់អ៊ីស្រាអែលដែលបានកំណត់ទម្រង់ទឹកដីរបស់ខ្លួនបានច្បាស់លាស់ឡើយ ហើយក៏មិនមានច្បាប់ណាមួយដែលបានចែងជាក់លាក់អំពីការបញ្ចូលតំបន់យេរូសាឡឹមខាងកើតទៅក្នុងទឹកដីខ្លួននោះដែរ។<ref>{{cite journal |last=Lustick |first=Ian |year=1997 |title=Has Israel Annexed East Jerusalem? |url=https://www.sas.upenn.edu/polisci/sites/www.sas.upenn.edu.polisci/files/Lustick_Has%20Israel%20Annexed%20Jerusalem_1997.pdf |journal=Middle East Policy |volume=V |issue=1 |pages=34–45 |doi=10.1111/j.1475-4967.1997.tb00247.x |issn=1061-1924 |oclc=4651987544 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091120090306/http://www.mepc.org/journal_vol5/9701_lustick.asp |archive-date=20 November 2009 |access-date=23 September 2026}}</ref> នៅឆ្នាំ១៩៨១ អ៊ីស្រាអែលបានកាត់បញ្ចូលកំពូលហ្កូឡានទៅក្នុងទឹកដីរបស់ខ្លួនជាផ្លូវការ ខណៈសកម្មភាពនេះត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិភាគច្រើនបានប្រឆាំងបដិសេដ ដោយក្នុងនោះ ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានប្រកាសចាត់ទុកច្បាប់យេរូសាឡឹម ក៏ដូចជាច្បាប់កំពូលហ្កូឡានថាមោឃៈ។<ref>{{cite book |last=Hillier |first=T. |url=https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242 |title=Sourcebook on Public International Law |publisher=Routledge |year=1998 |isbn=978-1-135-35366-7 |access-date=23 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219071301/https://books.google.com/books?id=DmuPAgAAQBAJ&pg=PA242#v=onepage&q&f=false |archive-date=19 December 2023 |url-status=live}}</ref> នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨២ អ៊ីស្រាអែលបានបើក[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ១៩៨២|ការឈ្លានពាន]]ចូលប្រទេសលីបង់ម្តងទៀតដើម្បីវាយកម្ទេចមូលដ្ឋាន អ.រ.ប. ជាថ្មី{{sfn |Bregman |2002 |p=199}} ហើយមកដល់ឆ្នាំ១៩៨៦ ទើបអ៊ីស្រាអែលបានដកទ័ពចេញពីទឹកដីលីបង់ភាគច្រើនលើកលែងតែនៅ[[ការត្រួតត្រាលីបង់ខាងត្បូងដោយអ៊ីស្រាអែល (១៩៨២–២០០០)|តំបន់រណបព្រំដែន]]នៃភាគខាងត្បូងលីបង់ ដែលអ៊ីស្រាអែលបន្តកាន់កាប់រហូតដល់ឆ្នាំ២០០០។ ការបះបោរប៉ាឡេស្ទីនប្រឆាំងនឹងនឹមត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល ដែលគេនិយមស្គាល់ថា[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីមួយ]]នោះបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧<ref>{{cite book |last=Tessler |first=Mark A. |url=https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0 |title=A History of the Israeli–Palestinian conflict |publisher=Indiana University Press |year=2009 |isbn=978-0-253-20873-6 |edition=2nd |page=[https://archive.org/details/historyofisraeli00tess_0/page/677 677] |ref={{harvid|Tessler|2009}} |orig-year=1994}}</ref> ដោយនាំមកនូវរលកបាតុកម្មនិងហិង្សានៅក្នុងតំបន់វ៉េសប៊ែងនិងហ្កាហ្សា។ នៅរយៈពេលប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដាបានមានការរៀបចំប្រសើរជាងមុន​តាមរយៈការប្រើប្រាស់វិធានការសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ក្នុងគោលបំណងបំបែកការត្រួតត្រាអ៊ីស្រាអែល។ ជាលទ្ធផលនៃចលនាមហាបះបោរមួយនេះ មនុស្សសរុបជាង ១,០០០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត។<ref>{{harvnb|Stone|Zenner|1994|p=246}}. "Toward the end of 1991 ... were the result of internal Palestinian terror."</ref> ក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមឈូងសមុទ្រ]]ឆ្នាំ១៩៩១ អ.រ.ប. បានគាំទ្រលោក[[សាដាម ហ៊ូសេន]] និងការបាញ់ប្រហារមីស៊ីលរបស់អ៊ីរ៉ាក់មកលើអ៊ីស្រាអែល។ ថ្វីបើមានប្រតិកម្មខឹងសម្បារពីសាធារណជនក្ដី រដ្ឋាភិបាលអ៊ីស្រាអែលបានគោរពតាមការអំពាវនាវរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងបន្តនៅស្ងៀមមិនធ្វើការវាយបកតបតវិញ។{{sfn |Mowlana |Gerbner |Schiller |1992 |p=111}} [[File:Flickr - Government Press Office (GPO) - Foreign Min. Peres and King Hussein.jpg|thumb|លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] (ឆ្វេង) ជាមួយលោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]] (កណ្ដាល) និងព្រះបាទ[[ហ៊ូសេន (ព្រះមហាក្សត្រហ្សកដានី)|ហ៊ូសេននៃហ្សកដានី]] (ស្ដាំ) នៅមុនពិធីចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៤]] នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៩២ លោក[[យីតសាក់ រ៉ាប៊ីន]]បាន[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩២|ឈ្នះឆ្នោត]]ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី ខណៈលោកនិងគណបក្សរបស់លោកបានអំពាវនាវឱ្យមានការសម្របសម្រួលជាមួយប្រទេសជិតខាងរបស់អ៊ីស្រាអែល។ នៅឆ្នាំបន្ទាប់ លោក[[ស៊ីម្មន ប៉េរ៉េស]] តំណាងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល និងលោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ តំណាង អ.រ.ប. បានចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូ]] ដែលផ្តល់សិទ្ធិដល់[[អាជ្ញាធរប៉ាឡេស្ទីន|អាជ្ញាធរជាតិប៉ាឡេស្ទីន]] (អ.ជ.ប.) ក្នុងការគ្រប់គ្រងផ្នែកខ្លះនៃ[[តំបន់វ៉េសប៊ែងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងអូស្លូទីពីរ|តំបន់វ៉េសប៊ែង]] និងដែនជ្រោយហ្កាហ្សា។<ref>{{cite web |title=The Oslo Accords, 1993 |url=https://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122102530/http://history.state.gov/milestones/1990-2000/Oslo |archive-date=22 January 2010 |access-date=25 September 2026 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ.រ.ប. ក៏ថែមទាំងបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិអត្ថិភាពរបស់អ៊ីស្រាអែលផងដែរ ក៏ដូចជាបានសន្យាថានឹងបញ្ចប់សកម្មភាពភេរវកម្មរបស់ខ្លួន។{{sfn |Tessler |2009 |p=729}} នៅឆ្នាំ១៩៩៤ [[កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពហ្សកដានី–អ៊ីស្រាអែល]]ត្រូវបានចុះ ដែលធ្វើឱ្យហ្សកដានីក្លាយជាប្រទេសអារ៉ាប់ទីពីរដែលបានធ្វើនិយតកម្មទំនាក់ទំនងជាមួយអ៊ីស្រាអែល។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៩៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីរ៉ាប៊ីនត្រូវបាន[[ឃាតកម្មយីតសាក់ រ៉ាប៊ីន|ធ្វើឃាត]]ដោយ[[យីហ្កាល់ អាមៀរ]] ដែលជាជនជាតិជ្វីហ្វមាននិន្នាការស្តាំនិយមជ្រុលនិងក៏ដូចជាទំនោរប្រឆាំងនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងនោះ។<ref>{{cite news |date=12 November 2005 |title=Israel marks Rabin assassination |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117220054/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4431728.stm |archive-date=17 January 2010 |access-date=15 September 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ក្នុងកំឡុងអាណត្តិនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[ប៊ីនយ៉ាមីន ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ]]នាចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ប្រទេសអ៊ីស្រាអែលបាន[[ពិធីសារអ៊ីប្រុង|យល់ព្រម]]ដកទាហានចេញពីទីក្រុង[[អ៊ីប្រុង]] (ទោះបីជាកិច្ចព្រមព្រៀងនេះមិនត្រូវបានផ្តល់សច្ចាប័ន ឬអនុវត្តក៏ដោយ)<ref>[https://web.archive.org/web/20151002002611/http://www.ijcv.org/index.php/ijcv/article/view/14/14 Hanne Eggen Røislien, "Living with Contradiction: Examining the Worldview of the Jewish Settlers in Hebron"], 2 October 2015 ''International Journal of Conflict and Violence'', Vol.1 (2) 2007, pp.169–184</ref> ហើយលោកក៏បានចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទន្លេវ៉ាយ]]ផងដែរ ពោលជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាក់ព័ន្ធនឹងការដាក់ពង្រាយកងកម្លាំងឡើងវិញបន្ថែមនៅវ៉េសប៊ែង និងបញ្ហាសន្តិសុខផ្សេងៗ។ លោក[[អេហ៊ូដ បារ៉ាក់]] ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីថ្មី[[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិអ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ១៩៩៩|ជាប់ឆ្នោត]]ក្នុងឆ្នាំ១៩៩៩ បានបញ្ជាដកទ័ពចេញពីប្រទេសលីបង់ និងបានធ្វើការចរចាជាមួយប្រធាន អ.ជ.ប. លោកយ៉ាស៊ែរ អារ៉ាហ្វាត់ និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ប៊ីល គ្លីនតុន]] នៅក្នុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលកាំដេវីដឆ្នាំ២០០០]]។ ក្នុងនោះ លោកបារ៉ាក់បានដាក់ស្នើផែនការសម្រាប់បង្កើត[[រដ្ឋប៉ាឡេស្ទីន]]មួយ ដែលរួមបញ្ចូលតំបន់ហ្កាហ្សាទាំងមូល និងជាង ៩០% នៃវ៉េសប៊ែង ដោយមានយេរូសាឡឹមជារដ្ឋធានីរួម។{{sfn |Gelvin |2005 |p=240}} ភាគីទាំងពីរបានចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកចំពោះការបរាជ័យនៃកិច្ចប្រជុំនេះ។ ===សតវត្សរ៍ទី២១=== {{Further|ជម្លោះហ្កាហ្សា–អ៊ីស្រាអែល|វិបត្តិមជ្ឈិមបូព៌ា (២០២៣–បច្ចុប្បន្ន)}} នៅចុងឆ្នាំ២០០០ ដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏ចម្រូងចម្រាសដោយលោក[[អារីយ៉ែល ឆារ៉ន]]ទៅ[[ភ្នំប្រាសាទ]]បាននាំ​ឱ្យផ្ទុះ[[អ៊ីនធីហ្វាដាលើកទីពីរ]]ឡើង។ ការបះបោរលើកនេះត្រូវបានអ៊ីស្រាអែលព្យាយាមបង្ក្រាបយ៉ាងចាស់ដៃ ខណៈការបំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតប៉ាឡេស្ទីនបានកើតឡើងជារឿយៗ។<ref>Sela-Shayovitz, R. (2007). Suicide bombers in Israel: Their motivations, characteristics, and prior activity in terrorist organizations. ''International Journal of Conflict and Violence (IJCV)'', ''1''(2), 163. "The period of the second Intifada significantly differs from other historical periods in Israeli history, because it has been characterised by intensive and numerous suicide attacks that have made civilian life into a battlefront."</ref> លោកឆារ៉នបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលនៅក្នុងឆ្នាំ២០០១ ហើយក្រោមរដ្ឋបាលលោក តំណាំងលំនៅដ្ឋានអ៊ីស្រាអែលនៅហ្កាហ្សាត្រូវបានបញ្ជាឱ្យរុះរើចេញអស់ ហើយកសាង[[របាំងវ៉េសប៊ែង]]ឡើង និងទីបំផុតបានបញ្ចប់ចលនាអ៊ីនធីហ្វាដានោះ។<ref>ចូលពិនិត្យមើលជាឧទាហរណ៍៖<br/>* {{cite news |last1=Harel |first1=Amos |last2=Issacharoff |first2=Avi |date=1 October 2010 |title=Years of rage |url=https://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702094014/http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/years-of-rage-1.316603 |archive-date=2 July 2014 |access-date=28 September 2026 |newspaper=Haaretz}}<br/>* {{cite news |title=Losing Faith in the Intifada |first=Laura |last=King |date=28 September 2004 |newspaper=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2004-sep-28-fg-intifada28-story.html |access-date=28 September 2026 |archive-date=21 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921132644/http://articles.latimes.com/2004/sep/28/world/fg-intifada28 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |title=From Jenin To Fallujah? |last=Diehl |first=Jackson |date=27 September 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=3 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203212546/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A52801-2004Sep26.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |url=http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |title=Winning Counterinsurgency War: The Israeli Experience |last=Amidror |first=Yaakov |website=Strategic Perspectives |publisher=Jerusalem Center for Public Affairs |access-date=28 September 2026 |archive-date=11 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130134/http://www.jcpa.org/text/Amidror-perspectives-2.pdf |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Frisch |first=Hillel |url=http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |title=The Need for a Decisive Israeli Victory Over Hamas |date=12 January 2009 |website=Perspectives Papers on Current Affairs |publisher=Begin-Sadat Center for Strategic Studies |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614054502/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/perspectives57.html |archive-date=14 June 2012 }}<br/>* {{cite web |url=http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |title=The "Defensive Shield" Operation as a Turning Point in Israel's National Security Strategy |last=Buchris |first=Ofek |date=9 March 2006 |website=Strategy Research Project |publisher=United States Army War College |access-date=28 September 2026 |archive-date=7 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121007044643/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA449421 |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |title=Israel's Intifada Victory |last=Krauthammer |first=Charles |date=18 June 2004 |newspaper=The Washington Post |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170919235122/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A50910-2004Jun17.html |url-status=live }}<br/>* {{cite news |url=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |title=2nd Intifada forgotten |last=Plocker |first=Sever |date=22 June 2008 |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=19 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819220413/http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3558676,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite web |last=Ya'alon |first=Moshe |date=January 2007 |url=http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |title=Lessons from the Palestinian 'War' against Israel |website=Policy Focus |publisher=Washington Institute for Near East Policy |access-date=28 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811130133/http://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyFocus64.pdf |archive-date=11 August 2012 }}<br/>* {{cite news |date=20 September 2010 |url=http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |title=Letting the IDF win |last=Hendel |first=Yoaz |work=Ynetnews |access-date=28 September 2026 |archive-date=24 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924144858/http://www.ynetnews.com/articles/1,7340,L-3957131,00.html |url-status=live }}<br/>* {{cite book |author1=Zvi Shtauber |author2=Yiftah Shapir |title=The Middle East strategic balance, 2004–2005 |url=https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |access-date=28 September 2026 |year=2006 |publisher=Sussex Academic Press |isbn=978-1-84519-108-5 |page=7 |archive-date=19 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231219072213/https://books.google.com/books?id=t7C-ZDXrfOgC&pg=PAPA7 |url-status=live }}</ref> នៅរវាងចន្លោះឆ្នាំ២០០០ និងឆ្នាំ២០០៨ ជនជាតិអ៊ីស្រាអែលចំនួន ១,០៦៣ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត រីឯជនជាតិប៉ាឡេស្ទីនវិញមានរហូតដល់ទៅ ៥,៥១៧ នាក់ និងជនបរទេសមានចំនួន ៦៤ នាក់។<ref>{{cite web |title=Fatalities before Operation "Cast Lead" |url=http://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180120010413/https://www.btselem.org/statistics/fatalities/before-cast-lead/by-date-of-event |archive-date=20 January 2018 |access-date=28 September 2026 |publisher=B'Tselem}}</ref> នៅក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនៅលីបង់ឈ្មោះ[[ហេស្បុលឡា]]បានបំផ្លោងគ្រាប់ចូលទឹកដីខាងជើងអ៊ីស្រាអែលនិងចាប់ជំរិតទាហានអ៊ីស្រាអែលចំនួនពីររូប ដែលជាហេតុបង្កឱ្យកើតមាន[[សង្គ្រាមលីបង់ឆ្នាំ២០០៦|សង្គ្រាមលីបង់លើកទីពីរ]]រយៈពេលមួយខែ ដោយក្នុងនោះលីបង់ត្រូវរងការឈ្លានពានពីអ៊ីស្រាអែលផងដែរ។<ref name="UN1701">{{cite web |date=11 August 2006 |title=Security Council Calls for End to Hostilities between Hizbollah, Israel, Unanimously Adopting Resolution 1701 (2006) |url=https://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130025538/http://www.un.org/News/Press/docs/2006/sc8808.doc.htm |archive-date=30 January 2009 |access-date=28 September 2026 |website=[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|United Nations Security Council Resolution 1701]] |quote=Escalation of hostilities in Lebanon and in Israel since Hizbollah's attack on Israel on 12 July 2006}}</ref> សង្គ្រាមនេះបានថមថយចុះវិញនៅខែសីហា ឆ្នាំ២០០៦ បន្ទាប់ពីមានការអនុម័តលើ[[សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិលេខ ១៧០១|សេចក្តីសម្រេចក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ អ.ស.ប. លេខ ១៧០១]]។ កងកម្លាំងអ៊ីស្រាអែលភាគច្រើនបានដកខ្លួនចេញពីប្រទេសលីបង់នៅត្រឹមខែតុលា ឆ្នាំ២០០៦ ប៉ុន្តែនៅមានមួយចំនួនដែលបន្តកាន់កាប់ភូមិ[[រ៉ាដចារ]]នៅឯខាងទឹកដីលីបង់។<ref>{{cite news |date=1 October 2006 |title=UN peacekeepers: Israeli troops still in Lebanon |url=https://edition.cnn.com/2006/WORLD/meast/10/01/lebanon.withdrawal/index.html |access-date=28 September 2026 |work=CNN}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} {{Reflist|group=fn}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} {{ទំព័រគំរូ:ប្រទេសនៅទ្វីបអាស៊ី}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អ៊ីស្រាអែល| ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសនៅអាស៊ី]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសម្រាប់មេឌីទែរ៉ាណេ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រដ្ឋសមាជិកនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសមជ្ឈិមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឡេវ៉ាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសអាស៊ីខាងលិច]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប្រទេសដើមបូព៌ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ប៉ាឡេស្ទីន (តំបន់)]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាធារណរដ្ឋ]] 2fuuhc6z3rsp7gt186tfo6fcjpt0icw 0 35331 341231 340034 2026-09-27T18:25:27Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341231 wikitext text/x-wiki {{no footnotes|date=ខែមេសា ២០១១}} {{Infobox monarch | name = មហេន្ទ្រវម៌្ម | title = [[រាជានិយមកម្ពុជា|ព្រះចក្ររ្តិននៃកម្វុជទេឝ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]] | image = Khmer Funan Lord Vishnu sampot Cambodia.jpg | caption = [[មូរតិ|ទេវរូប]] [[ព្រះវិស្ណុ|ព្រះវិស្ណុ ឬ ព្រះនារាយណ៍]] (និងទុកជាតំណាងព្រះអង្គផ្ទាល់ផង) [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថសំបូរ|រចនាបថសម្បូណ៍]] [[សារមន្ទីរជាតិ|សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា]] មកពី[[ប្រាសាទសម្បូរព្រៃគុហ៍|ប្រាសាទសម្បូណ៍ព្រៃគុក]] [[ស្រុកប្រាសាទសំបូរ]] [[ខេត្តកំពង់ធំ]]សព្វថ្ងៃ។ | reign = គ.ស. ៥៩៨-៦១០ | coronation = | full name = | predecessor = វ្រះបាទ[[ភវវម៌្មទី១]] | successor = វ្រះបាទ[[ឦឝានវម៌្មទី១]] | spouse = [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] | issue = ព្រះ[[ឦឝានវម៌្មទី១|ឦឝានសេនា]] | royal house = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយកំណើត)}} | father = វ្រះបាទ[[វីរវម៌្ម]] | mother = [[វីរៈទេវី|មហេសីនៃព្រះបាទ]][[វីរវម៌្ម]] | birth_date = | birth_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ជយាទិត្យបុរ]] | death_date = គ.ស. ៦១០ | death_place = [[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|ឝម្ភុបុរ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូបែបខ្មែរ]][[សៃវៈនិកាយ|លទ្ធិព្រះសិវៈនិយម]] {{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី}} វ្រះ​កម្រតេង៑​អញ៑​'''មហេន្ទ្រវម៌្ម''' ព្រះនាមផ្ទាល់ '''ចិត្រសេនា''' ([[ចិន]]: 質多斯那, [[ភិងអ៊ិង]]: Zhituosena) (គ.ស ?-៦១០) រជ្ជកាល (គ.ស ៥៩៨-៦១០) ជា​ស្ដេច​នៃ​នគរ​ខ្មែរ​[[រាជធានីនៃប្រទេសកម្ពុជា|កម្វុជ]]​នៅ​សតវត្ស​ទី ៦ នៃគ.ស. ដែល​ក្រោយ​មក ក្លាយ​ជា​[[អធិរាជាណាចក្រខ្មែរ|កម្វុជទេឝ]] ។ ទ្រង់​ជា​ព្រះ​អនុជ​មាតា​តែ​មួយ របស់​វ្រះ​បាទ [[ភវវម៌្មទី១]] និង​អ្នក​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ពី​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១ ផងដែរ ។ បន្ទាប់​ពី​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១ សោយ​ទិវង្គត វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ទ្រង់​បាន​ឡើង​សោយ​រាជសម្បត្តិ​នៅ​រាជធានី​ឝម្ភុបុរ ត្រូវ​នឹង​[[សម្បូរព្រៃគុហ៍|សំបូរ​ព្រៃ​គុហ៍]]សព្វ​ថ្ងៃ ពេល​ជាមួយ​គ្នា​នោះ​ដែរ [[ព្រាហ្មណ៍បាគូ|ស្វាមិន]]​[[ហិរណ្យវម៌្ម (ក្សត្របុរៈ)|ហិរណ្យវម៌្ម]]​ទ្រង់​ក៏​កំពុង​គ្រង​រាជ្យ​នៅ​កម្ពុជា​កណ្ដាល​ដែរ ដែល​ជា​[[ក្សត្របុរី]]​មួយ​នៅ​ទី​នោះ ។ នៅ​ក្នុង​រាជ្យ​របស់​ព្រះ​អង្គ មាន​សិលា​ចារឹក​ជា​ច្រើន ដែល​បាន​សរសេរ​​លើក​ពី​គុណ​សម្បត្តិ​ចម្បង​បំផុត​របស់​ព្រះ​អង្គ​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​សឹក​សង្គ្រាម ។ សិលា​ចារឹក​បាន​បន្ថែម​ទៀត​ថា ព្រះ​អង្គ​ជា​[[វរជន]]​ក្នុង​លោក និង​ជា​អ្នក​កម្ទេច​[[សម្ព័ន្ធមិត្ត]]​ដ៏​មាន​[[មោទនភាព]]នៃ​គូ​សត្រូវ​របស់​ខ្លួន ។ ព្រះ​[[កិត្តិនាម]]​របស់​ព្រះ​អង្គ ត្រូវ​បាន​សាយ​ភាយ​ដោយ​ភាព​ខ្លាំង​ក្លា​និង​ដោយ​អានុភាព​ដ៏​កំពូល​របស់​ព្រះ​អង្គ ដូច​ព្រះ​[[អាទិត្យ]]​ចែង​ចាំង​[[រស្មី]]​ដ៏​ត្រចះ​ត្រចង់​ទៅ ។ ព្រះ​អង្គ​មាន​[[ថាមពល]]​និង​[[អានុភាព]]​​ល្បី​ល្បាញ ប្រៀប​បាន​នឹង​ព្រះ​[[ព្រះឥន្ទ្រា|ឥន្ទ្រ]] ។ ព្រះ​អង្គ​បាន​កសាង​លិង្គ​គីរី​ស តម្កល់​នៅ​ត្រង់​[[ពាម]][[ទន្លេមូល]] (ប្រទេស[[លាវ]]) ព្រះ​អង្គ​បាន​កាន់​កាប់​ផ្នែក​ខាង​ក្រោម​ទាំង​អស់​នៃ​ទន្លេ​មូល ។ ព្រះអង្គបាន​កសាង​[[ព្រះសិវលិង្គ|សិវលិង្គ]]​ជា​លើក​ទី ១ តម្កល់​ទុក​នៅ​[[បាភ្នំ]] ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ជ័យ​ជំនះ​​នៃ​ការ​ដណ្ដើម​កាន់​កាប់​​បាន[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រភ្វូណាន]] ។ ការ​ធ្វើ​បែប​នេះ​ជា​ទំនៀម​ទម្លាប់​របស់​ព្រះ​អង្គ រាល់​ការ​ដណ្ដើម​កាន់​កាប់​បាន​នៅ​ជ័យ​ជំនះ​ក្រោយៗ ទៀត ។ ក្នុង​ឆាក​[[នយោបាយ]] ព្រះ​អង្គ​បាន​បញ្ជូន​រាជទូត​ទៅ​ប្រទេស​ចាម្ប៉ា ដើម្បី​រឹត​ចំណង​[[មេត្រីភាព]]​រវាង​ប្រទេស​ទាំង២។ ក្រោយ​ពី​ចូល​ទិវង្គត បុត្រា​របស់​ព្រះ​អង្គ ព្រះ​នាម វ្រះ​បាទ​[[ឦឝានវម៌្មទី១]] ក៏​​បាន​​ឡើង​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត។ ទ្រង់​បាន​គ្រប់​គ្រង​នគរ​នេះ​ រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ៦២៨ នៃ​គ.ស.។ ==ប្រវត្តិ== កាល​ពី​មុន គេ​ហៅ​ថា ពួក​[[មេកន្ទ្រាញ|មេ​កន្ទ្រាញ]]​[[ដងរែក|ដង​រែក]] ដែល​កាល​ណោះ ដែន​មេ​កន្ទ្រាញ​តូចៗ ភាគ​ខាង​ជើង​និង​ខាង​ត្បូង​នៃ​ជួរ​ភ្នំ​ដង​រែក មិន​សូវ​មាន​គេ​ស្គាល់​ទេ ។ ពួក​ស្តេច​ដែល​គេ​​ស្គាល់​លើក​ទី​មួយ ត្រូវ​បាន​វែក​ញែក នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក​ដើម​ដំបូង​ខ្លះ​ដែរ ។ [[សិលាចារឹកសំស្ក្រឹត]] (ដែល​មិន​បាន​ចុះ​កាលបរិច្ឆេទ) នៅ​វាល​កន្ទេល [[ខេត្តស្ទឹងត្រែង|ខេត្ត​ស្ទឹង​ត្រែង]] (K. ៣៥៩) មាន​ឈ្មោះ​ក្សត្រ​មួយ​អង្គ ព្រះ​នាម វីរវម៌្ម ជា​ព្រះ​បិតា​នៃ​ព្រះ​នាង​មួយ​អង្គ ព្រះ​នាម​ព្រះ​នាង​មិន​ត្រូវ​បាន​វែក​ញែក​ទេ ដែល​បាន​រៀប​អភិសេក​ជាមួយ​នឹង​ព្រាហ្មណ៍​ម្នាក់ នាម សោមសម៌ន និង​ជា​ព្រះ​ភគិនី​នៃ​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ។ តាម​រយៈ​សិលា​ចារឹក​មួយ​ មក​ពី​[[ចន្ទនគរ]] នៅ​[[បាសាក់]]/លាវ (K. ៣៦៣) វ្រះ​បាទ​វីរវម៌្ម ក៏​ជា​បិតា​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនាដែរ ដែល​ត្រូវ​ជា​ព្រះ​អនុជ​នៃ​វ្រះ​បាទ​[[ភវវម៌្មទី១|ភវវម៌្ម]] ។ មែន​ហើយ ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ទាំង​ពីរ​អង្គ មាន​ព្រះ​មាតា​តែ​មួយ តែ​បិតា​ផ្សេង​គ្នា ដែល​ត្រូវ​បាន​បញ្ជាក់​អះ​អាង​ដោយ[[សិលាចារឹកស្រីទេព|សិលា​ចារឹក​ស្រី​ទេព]] K. ៩៧៨ (ប្រទេស​[[ថៃ]]​[[សម័យបច្ចុប្បន្ន|សម័យ​បច្ចុប្បន្ន]] ៖ ១៥° ២៧’ ជ, ១០១° ៤’ ក) ដែល​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម​ជា​បុត្រ​នៃ​វ្រះ​បាទ​ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម និង​ជា​ព្រះ​នត្តា​នៃ​ព្រះ​ចក្រវរ្តិន (រុទ្រវម៌្មទី១) រី​ឯ​សិលា​ចារឹក​មួយ​ទៀត មក​ពី[[បាកមូល|ប៉ាក​មូល]] (ปากมูล) នៅ​[[ឧប្បល]]/ប្រទេស​ថៃ (K. ៤៩៦) បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ព្រះ​នាម​នៃ​ព្រះ​បិតា​វ្រះ​បាទ​វីរវម៌្ម មាន​ព្រះ​នាម​ថា [[សាវ៌ភៅម]] ។ សិលា​ចារឹក​ទាំង​ប៉ុន្មាន​នេះ បាន​បញ្ជាក់​ថា ទឹក​ដី​មួយ​ភាគ​ធំ​កាល​ណោះ បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​បណ្ដា​ស្ដេច​អស់​ទាំង​នេះ ។ ដោយ​បាន​កត់​ត្រា​នៅ​ក្នុង​សិលា​ចារឹក K. ១៥១ ពី​របង​រមាស​នៅ​[[ឦឝានបុរ]] (ឦសានបុរៈ) (រមណីយដ្ឋាន​បុរាណវត្ថុ[[សម្បូរព្រៃគុហ៍]]) បញ្ជាក់​ថា [[នរសិម្ហគុប្ត]] គឺ​ជា​បរិវារ ([[នរសិម្ហគុប្ត|សមាន្តន្ឫប]]) នៃ​ស្ដេច​ស្នង​រាជ្យ​បន្ត​ពី​វ្រះ​បាទ​[[ភវវម៌្មទី១]] វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម (ព្រះ​នាម​សម្រាប់​រាជ្យ​នៃ​ព្រះ​អង្គ​ម្ចាស់​ចិត្រសេនា) និង​វ្រះ​បាទ​[[ឦឝានវម៌្មទី១]] បាន​កសាង​នៅ​ថ្ងៃ ១៣ មេសា ឆ្នាំ ៥៩៨ កំឡុង​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម នូវ​រូប​បដិមា​តំណាង​ឱ្យ​[[កល្បវាសុទេវ]] (ព្រះ​វិស្ណុ) ។ មាន​ការ​ស្រប​គ្នា​ជា​ច្រើន ជាមួយ​នឹង​អត្ថបទ​ចិន​បុរាណ​ដ៏​ចាស់​បំផុត ដែល​បាន​វែក​ញែក​អំពី​ចេនឡា ស៊្ហ្រុយឝ៊ូក 隋書 (កំណត់​ត្រា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​[[រាជវង្សសួយ|រាជវង្ស​សួយ]]) បាន​ចង​ក្រង​ដោយ [[អួយ ចឹង|អួយ-ចឹង]] 魏徵 (គ.ស. ៥៨០-៦៤៣) នៅឆ្នាំ ៦៣៦ គ.ស. ដែល​ក្នុងនោះ​ផ្ដល់​ព័ត៌មាន​ថា ចំណាប់​ផ្ដើម​នៃ​សតវត្ស​ទី៧ ចេនឡា​ត្រូវ​បាន​គ្រប់​គ្រង​ដោយ ជឺទួស៊ឺណា (ចិត្រសេនា) (質多斯那) និង អ៊ីស្ឈ័រណាសៀនតែយ ([[ឦឝានវម៌្មទី១]]) (伊奢那先代) ។ រាជធានី​ចុង​ក្រោយ គឺ​ឦឝានបុរ (ឦសានបុរៈ) កាល​ពី​រជ្ជកាល​វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១ រាជធានី​ស្ថិត​នៅ​[[ភវបុរ]] ជា​កន្លែង​មួយ​ទំនង​ជា​តាំង​នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ទី​រួម​[[ស្រុកធារាបរិវត្តន៍]] (ថាឡា​បរិវ៉ាត់) នា​សម័យ​នេះ (១៣°៣៣’ ជ, ១០៥°៥៧’ ក) ។ ទ្រង់​បាន​ចូល​រួម​ច្បាំង​ត​ទល់​នឹង​បក្ស​ពួក​[[គុណវម៌្ម]] កាល​ពី​អន្តរសម័យ​[[ចេនឡា]] និង [[នគរភ្វូណាន|ភ្វូណាន]] ដែល​បាន​រុញ​ច្រាន​ស្ដេច​នគរភ្វូណាន ទៅ​តាំង​រាជធានី​នៅ​ឯ​នរវរនគរ ដែល​ត្រូវ​នឹង​[[អូរ​កែវ]​]សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ។ វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម ​ទ្រង់​​បាន​បន្ដ​នយោបាយ​របស់​[[ព្រះ​រៀម]] ហើយ​បាន​បញ្ចប់​ការ​វាយ​បង្ក្រាប​បណ្ដា​[[ខែត្រ​]]ដែល​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១​ មិន​​ទាន់​បាន​ដណ្ដើម​ដាក់​​ជា​ចំណុះ ។ ទ្រង់​មាន​​មន្ដ្រី​ ២ ​នាក់​​ បម្រើ​​ព្រះ​​អង្គ ​គឺ​ [[ធម្មទេវ]] និង​ [[សិម្ហទេវ]] ដែល​​ជា​​បង​ប្អូន​​ជីដូន​មួយ​​នឹង​​គ្នា ព្រោះ​​ជា​កូន​របស់​ព្រាហ្មណ៍​ ២ ​នាក់​​បង​ប្អូន [[ព្រាហ្មទត្ត]] និង​ [[ព្រាហ្មសិម្ហ]] ។ អ្នក​​ទាំង ​២ ​នេះ​​ធ្លាប់​ជាម​ន្ដ្រី​របស់​វ្រះបាទ​ភវវម៌្មទី១ ហើយ​វ្រះ​បាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ពិនិត្យ​ឃើញ​ថា​ ជា​ទី​ប្រឹក្សា​ល្អ ទ្រង់​ក៏​រក្សា​ទុក​ព្រោះ « ពួក​គេ​នេះ​ចេះ​ចាំ​ច្បាស់​លាស់​អំពី[[​វិទ្យាសាស្ដ្រ​]]ត្រឹមត្រូវ និង​វិទ្យាសាស្ដ្រ​មាន​ផល​ប្រយោជន៍ » មាន​ន័យ​ថា ជា​អ្នក​អនុវត្ដ​ជាក់ស្ដែង និង​ត្រឹម​ត្រូវ ។ មន្ដ្រី​ទាំង​ ២ ​នាក់​​នេះ ជា​ជំនួយ​ដែល​ជួយ​ឱ្យ​ព្រះ​អង្គ​ទទួល​បាន​នូវ​ជ័យជម្នះ ។ ទ្រង់​បាន​ចាត់​ឱ្យ​[[សិម្ហទេវ]]ទៅ​ធ្វើការ​ចរចា​ជាមួយ​នគរ​[[ចាម្ប៉ា]] ដើម្បី​រក្សា​ចំណង​មេត្រីភាព​រវាងកម្វុជ​និង​ព្រះរាជា​ចាម តាមលោក សេដែស (Cœdès) ប្រហែល​ក្នុង​រាជ្យព្រះរាជា​ចាម ព្រះ​នាម [[ឝម្ភុវម៌្ម (ចាម)|ឝម្ភុវម៌្ម]] ។ បេសកកម្ម​នេះ​ទទួល​បាន​ជោគជ័យ ហើយ​សន្ដិភាព​ត្រូវ​បាន​ធានា ។ វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម​ ទ្រង់​សោយ​ទិវង្គត​នៅ​ឆ្នាំ​៦១០ ​នៃ​[[គ្រិស្ដ​សករាជ​]] ត្រូវ​​នឹង​​ឆ្នាំ ​៥៣២ ​នៃ[[​មហាសករាជ]] ។ ព្រះ​រាជបុត្រ​​របស់​វ្រះបាទ​មហេន្ទ្រវម៌្ម ក៏បាន​ឡើង​សោយរាជ្យ​បន្ដ​ពី​ព្រះ​អង្គ ​ក្រោម​ ព្រះ​នាម​ថា ឝ្រី[[ឦឝានវម៌្មទី១]] ។ ទ្រង់​បាន​គោរព​[[គណៈឝិវ]] ជា​សាសនា​ផ្លូវ​ការ ព្រោះ​មាន​កសាង​[[លិង្គ]]​ព្រះ[[ឥសូរ]]ជា​ច្រើន ក្នុង​សម័យ​ព្រះ​អង្គ។ ==ស្ថានភាពសង្គម== ការ​លូត​លាស់​ពូជ​ពង្ស​នៃ​ជន​ជាតិ​[[ខ្មែរ]]​សម័យ​នោះ ពុំ​ទាន់​ធាត់​ធំ​ទេ ជា​កត្តា​ចម្បង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​បែក​បាក់​[[ផ្ទៃក្នុងប្រទេស]]។ ម្យ៉ាង​ទៀត លក្ខណៈ​ពិសេស​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ប្រទេស និង​ការ​វិវត្ត​ខាង​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស ពឹង​ផ្អែក​ទៅ​លើ​ដី​ស្រែចំការ។ វាល​ទំនាប​ទន្លេ​មេគង្គ សម្បូរ​ថ្លុក​ត្រពាំង។ ដូច​នេះ នៅ​នគរ​ភ្វូណាន ផ្ទៃ​ដី​សម្រាប់​ដាំ​ស្រូវ មាន​តូច តម្រូវ​ឲ្យ​មាន​ការ​វាត​ដី​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ ដោយ​វិធី​បង្ខិត​បង្ខំ​កំលាំង​ទាសា​ទាសី ដែល​ជា​កសិករ។ ដី​ស្រែ​ចម្ការ គឺ​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​រដ្ឋ ហើយ​សំណង់​ទំនប់​ទឹក និង​ប្រព័ន្ធ​បង្ហូរ​ទឹក គឺ​កសាង និង​ដឹក​នាំ​ដោយ​រាជការ ។ ចេនឡា​មាន​ការ​រីក​ចម្រើន​ខ្លាំង​ខាង​វិស័យ​[[សេដ្ឋកិច្ច]] ។ រី​ឯ​អាណាចក្រ​[[ភ្វូណាន]]​វិញ រង​[[គ្រោះធម្មជាតិ|គ្រោះ​ធម្មជាតិ]]​បណ្ដាល​ឲ្យ​[[សេដ្ឋកិច្ច]]​ធ្លាក់​ចុះ។ នេះ​ជា​ឱកាស​ល្អសម្រាប់​រាជវង្ស​ខាង​ចេនឡា ធ្វើ​សញ្ជ័យ​លើ​អាណាចក្រភ្វូណាន។ ព្រះ​រាជា​[[ចេនឡា]] វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្ម ទី១ និង​ប្អូន​ជីដូន​មួយ ចិត្រសេនា បាន​វាយ​លុក​អាណាចក្រភ្វូណាន ប្រហែល​រវាង គ.ស. ៥៥០ ។ អាណាចក្រភ្វូណាន​ក៏​ធ្លាក់​ក្នុង​កណ្ដាប់​ដៃ​រាជវង្ស​នៅ​ចេនឡា គឺ វ្រះ​បាទ​ភវវម៌្មទី១ ហើយ​អាណាចក្រភ្វូណាន​ក៏​ប្រែ​ឈ្មោះ​ជា [[កម្វុជ]]។ នៅ​សតវត្ស​ទី៨ រវាង​ឆ្នាំ៧០៦ កម្ពុជា​ត្រូវ​បាន​បែង​ចែក​ជា​ពីរ គឺ ចេនឡា​ដី​គោក ដែល​សម្បូរ​[[ភ្នំ]] និង​[[ជ្រលងភ្នំ|ជ្រលង​ភ្នំ]] និង​ចេនឡា​ទឹក​លិច ដែល​សម្បូរ​ទៅ​ដោយ​[[បឹង]]​និង​មាន​[[ឆ្នេរសមុទ្រ]]។ ការ​បែក​បាក់​ផ្ទៃ​ក្នុង រវាង​ចេនឡា​ទាំង​ពីរ ជា​ការ​បើក​ឱកាស​ឲ្យ​ពួក​ចោរ​ជាតិ​[[ជ្វា]]​ក្នុង​សម័យ​រាជវង្ស​[[សៃលេន្ទ្រ]] ចូល​ឈ្លាន​ពាន ហើយ​បាន​កៀរ​យក​ប្រជាជន​ មន្ត្រី និង​រាជវង្ស ទៅ​កាន់​ប្រទេស​ជ្វា៕ ==ពង្សាវលី== *ព្រះអយ្យកា ព្រះនាម[[រុទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|រុទ្រវម៌្ម]] ជាព្រះមហាក្សត្រនៃនគរភ្វូណាន **ព្រះបិតា ព្រះនាម [[វីរវម៌្ម]] ជាស្ដេចសោយរាជ្យនៅក្សត្របុរៈណាមួយ [[វីរៈទេវី|ព្រះមាតា]] ជា[[វីរៈទេវី|មហេសីរួមជាមួយ]]ព្រះបាទ[[ប្រថិវេន្ទ្រវម៌្ម]] ***ព្រះមហេសីព្រះនាម [[ព្រះទេវីនៃព្រះបាទមហេន្ទ្រវម៌្ម|មហេន្ទ្រទេវី]] ****ព្រះរាជបុត្រព្រះនាម [[ឦឝានវម៌្មទី១]] *****ព្រះនត្តា មាន ព្រះ[[ឝិវទត្ត (អរញ្ញប្រទេឝ)|ឝិវទត្ត]] ព្រះ[[ភវវម៌្មទី២]] ព្រះ[[យុវរាជ (ឦឝានវម៌្មទី១)|យុវរាជ]] និងម្ចាស់ក្សត្រី[[សុវណ៌]] ==ឯកសារយោង== *Cœdès, George (1962). "The Making of South-east Asia." London: Cox & Wyman Ltd. ==តំណខាងក្រៅ== * [http://books.google.com/books?id=vf6Cf1so5b0C&pg=PA23&lpg=PA23&dq=Mahendravarman+cambodia&source=bl&ots=XrwsFr7X_V&sig=YnU0dF81KNlqQV2pmXSyUg51kb8&hl=en&ei=dsa0TN3gCc644AbxtPmfDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CB8Q6AEwAg#v=onepage&q=Mahendravarman%20cambodia&f=false Google Books] {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Mahendravarman | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Cambodian king | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = 611 | PLACE OF DEATH = }} {{commons category}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ភវវម៌្មទី១]]}} {{s-ttl|title=[[រាជានិយមកម្ពុជា|ស្ដេចនៃកម្វុជ]][[ចេនឡា|សម័យកាលចេនឡា]]|years=គ.ស. ៥៩៨-៦១០}} {{s-aft|after=[[ឦឝានវម៌្មទី១]]}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រនៃកម្វុជ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ចេនឡា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជត្រកូលកម្ពុសុរិយវង្ស]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកម្ពុសុរិយវង្ស]] {{Cambodia-royal-stub}} djc0tn0oxnpfdzjgd7eessqsn4ox78e 0 37354 341155 340706 2026-09-27T13:25:13Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341155 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ឝ្រីមារញទេវី''' ឬ '''ស្រីមារញទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = Phnom-da-05.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]] [[សិល្បៈខ្មែរ]][[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | predecessor = [[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យទី១|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]] | successor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]) | spouse = [[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ]] | issue = ព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]<br/>ព្រះបាទ[[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ឝ្រីមារញទេវី''' ឬ '''ស្រីមារញទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ឝ្រីមារញ|ព្រះបាទឝ្រីមារញ ឬស្រីមារញ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។ ព្រះនាងត្រូវ​ជា​កនិដ្ឋភគិនី​របស់​ក្សត្រិយ៍​ឝ្រីមារ (ចាម្ប៍) នៅវោក័ន ទ្រង់​មាន​ព្រះ​រាជ​ឱរស ២ អង្គគឺជាព្រះបាទ[[ផ្វានជិនឝឹង|សូរ្យវរ្ម័ន]]និងព្រះបាទ[[ផ្វានឆាង|ធរណិន្ទ្រ]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>Lý Sử Học, Tập 54, Tiểu Sử 48, Các Dân Tộc, Vương Quốc Phù Nam: "Khi Man chết, có một đứa bé tên là Chang còn đang bú sữa mẹ. Khi Chang hai mươi tuổi, nó đã tập hợp những cường giả trong vương quốc để tấn công và giết Zhan. Tướng quân Fan Xun của Zhan sau đó đã giết Chang và tự xưng làm hoàng đế."</ref><ref>Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Khi người chết, có một đứa trẻ tên là Chang được sinh ra trên thế giới. Khi tròn hai mươi tuổi, hắn tập hợp những cường giả trong nước và tấn công giết chết Zhan. Tướng quân của Zhan là Fan Xun sau đó đã tấn công và giết chết Chang rồi lên ngôi."</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|ស្រីមារញទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[សោមា|ព្រះមេសោមា (លីវយី ឬ នាងនាគ)]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យទី១|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី១ (ព្រះថោង)]]}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ចក្រវរ្តិនីកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=ប្រហែល គ.ស ២០៥-២១៧}} {{s-aft|after=[[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} ms8rebuptwd045v2mymloxkh45vi24w 0 37377 341157 340708 2026-09-27T13:31:33Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341157 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''អស្សាជយទេវី'''<br/>(មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = Phnom Da temple.JPG | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]][[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = ប្រហែល គ.ស ២៤០-២៨៧ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | predecessor = [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]) | successor = [[កុលទីទេវី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យទី២|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២]]) | spouse = [[អស្សាជយ|ព្រះបាទអស្សាជយ ឬ ទិត្យវរ្ម័ន ហ្វានសុីឈុន]] | issue = | royal house = | dynasty = រាជវង្សអស្សាជយ {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''អស្សាជយទេវី''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមផ្ទាល់) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[អស្សាជយ|ព្រះបាទអស្សាជយ ឬ ទិត្យវរ្ម័ន ហ្វានសុីឈុន]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref><ref>Lương thư, Tập 54, Tiểu sử 48, Ngoại quốc, Vương quốc Phù Nam: "Tiếp theo, khi họ sắp tấn công nước láng giềng Tấn, Mãn lâm bệnh và cử thái tử Kim Sinh thay mình. Cháu trai của Mãn là Trọng Hán, lúc đó là tướng quân của hai nghìn người, đã tiếm ngôi Mãn và sai người lừa Trọng Sinh giết mình. Khi Mãn chết, còn có một đứa bé tên là Trương đang bú sữa. Khi Trương tròn hai mươi tuổi, cậu ta tập hợp những cường giả trong nước để tấn công và giết Trọng Hán. Tướng quân của Trọng Hán sau đó đã giết Trương và tự xưng hoàng đế."</ref><ref>Trích từ Sử ký Nam Triều, Tập 78, Tiểu sử 68, Người man rợ và các dân tộc, Vương quốc Phù Nam: "Tiếp theo, khi họ sắp tấn công nước láng giềng Jin, Man lâm bệnh và cử thái tử Jin Sheng thay mình. Cháu trai của Man là Zhan đã tiếm quyền và sai người lừa Jin Sheng giết mình. Khi Man chết, còn có một đứa bé tên là Chang vẫn còn sống. Khi tròn hai mươi tuổi, cậu ta tập hợp những người mạnh mẽ trong nước và tấn công giết chết Zhan. Tướng quân Fan Xun của Zhan sau đó đã tấn công và giết chết Chang rồi chiếm lấy ngai vàng."</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|អស្សាជយទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[ធរណីន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ធរណីន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ធរណីន្ទ្រវម៌្ម (ភ្វូណាន)|ព្រះបាទធរណីន្ទ្រវម៌្ម]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years=ប្រហែល គ.ស ២៤០-២៨៧}} {{s-aft|after= [[កុលទីទេវី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យទី២|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យទី២]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} ak0q2zzwi1vaqcbsecqotpu4eaksofo 0 38349 341260 341018 2026-09-28T11:24:00Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341260 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០១០១ | ភូមិបន្ទាយស្រី | Banteay Srei |- | ១៧០៣០១០២ | ភូមិខ្នារ | Khnar |- | ១៧០៣០១០៣ | ភូមិប្រីយ៍ | Prei |- | ១៧០៣០១០៤ | ភូមិសណ្ដាយ | Sanday |- | ១៧០៣០១០៥ | ភូមិកកោះជ្រុំ | Karkoh Chrum |- | ១៧០៣០១០៦ | ភូមិទួលក្រឡាញ់ | Tuol Kralanh |- |} bbgk0yoagcxd5rdqtsoyz9d8hkxys8k 0 38350 341261 341019 2026-09-28T11:27:59Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341261 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០២០១ | ភូមិខ្នាររង្វាស | Khnar Rongveas |- | ១៧០៣០២០២ | ភូមិកំព្រហ្ម | Kom Prum |- | ១៧០៣០២០៣ | ភូមិឃុនរាម | Khun Ream |- | ១៧០៣០២០៤ | ភូមិឈូកស | Chhuk Sa |- | ១៧០៣០២០៥ | ភូមិទួលគ្រួស | Toul Kruos |- | ១៧០៣០២០៦ | ភូមិត្រពាំងថ្ម | Trapeang Thma |- | ១៧០៣០២០៧ | ភូមិពើងឆ័ត្រ | Peung Chhat |- |} o0pf42oxx8zgxaivp256a6y4c2avqli 0 38351 341262 341020 2026-09-28T11:30:13Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341262 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០៣០១ | ភូមិព្រះដាក់ | Preah Dak |- | ១៧០៣០៣០២ | ភូមិថ្នល់បណ្ដោយ | Thnal Bandaoy |- | ១៧០៣០៣០៣ | ភូមិតាត្រៃ | Ta Trai |- | ១៧០៣០៣០៤ | ភូមិថ្នល់ទទឹង | Thnal Totueng |- | ១៧០៣០៣០៥ | ភូមិតាកុះ | Ta Koh |- | ១៧០៣០៣០៦ | ភូមិអូរទទឹង | Ou Totueng |- |} 3oos1ie6dpn37h5iz5sem4murv56ejm 0 38353 341263 341021 2026-09-28T11:46:21Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341263 wikitext text/x-wiki '''ឃុំរំចេក''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០៤០ | ភូមិរំចេក | Rumchek |- | ១៧០៣០៤០ | ភូមិសាលាក្រវ៉ាន់ | Sala Kravan |- | ១៧០៣០៤០ | ភូមិរវៀងតាទុំ | Rovieng Ta Tum |- |} mqliw2e3kcn7fftnorclopwlimrvpdc 341264 341263 2026-09-28T11:49:01Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341264 wikitext text/x-wiki '''ឃុំរំចេក''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកបន្ទាយស្រី]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០៣០៤០១ | ភូមិរំចេក | Rumchek |- | ១៧០៣០៤០២ | ភូមិសាលាក្រវ៉ាន់ | Sala Kravan |- | ១៧០៣០៤០៣ | ភូមិរវៀងតាទុំ | Rovieng Ta Tum |- |} 12lb76wcca1mqn1t9yc1t0rsrlrxor0 0 38356 341173 341004 2026-09-27T14:18:51Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341173 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ២០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- |១៧០១០១០១ |ភូមិប្រាសាទ |Prasat |- |១៧០១០១០២ |ភូមិយាង |Yeang |- |១៧០១០១០៣ |ភូមិអានូក |Anuk |- |១៧០១០១០៤ |ភូមិព្រៃល្វៃ |Prey Lvey |- |១៧០១០១០៥ |ភូមិព្រៃចេង |Prey Cheng |- |១៧០១០១០៦ |ភូមិក្បាលចាម |Kbal Cham |- |១៧០១០១០៧ |ភូមិគោកល្វា |Kouk Lvea |- |១៧០១០១០៨ |ភូមិចាររកា |Char Roka |- |១៧០១០១០៩ |ភូមិថ្នល់ |Thnal |- |១៧០១០១១០ |ភូមិឈូក |Chhuk |- |១៧០១០១១១ |ភូមិគោកក្បាត់ |Kouk Kbat |- |១៧០១០១១២ |ភូមិតាទយ |Ta Toy |- |១៧០១០១១៣ |ភូមិព្រៃទទឹង |Prey Totueng |- |១៧០១០១១៤ |ភូមិដូនស្វា |Doun Sva |- |១៧០១០១១៥ |ភូមិមាជា |Mea Chea |- |១៧០១០១១៦ |ភូមិគោកថ្នល់ |Kouk Thnal |- |១៧០១០១១៧ |ភូមិខ្លុង |Khlong |- |១៧០១០១១៨ |ភូមិថ្មី |Thmei |- |១៧០១០១១៩ |ភូមិគោកធ្នង់ |Kouk Thnong |- |១៨០១០១២០ |ភូមិកត្រកៀត |Ka Trakiet |- |} 6y3qu4w0c27hh4b4rl1f9mqjfrqvazf 341175 341173 2026-09-27T14:24:36Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341175 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ២០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០១០១ | ភូមិប្រាសាទ | Prasat |- | ១៧០១០១០២ | ភូមិយាង | Yeang |- | ១៧០១០១០៣ | ភូមិអានូក | Anuk |- | ១៧០១០១០៤ | ភូមិព្រៃល្វៃ | Prey Lvey |- | ១៧០១០១០៥ | ភូមិព្រៃចេង | Prey Cheng |- | ១៧០១០១០៦ | ភូមិក្បាលចាម | Kbal Cham |- | ១៧០១០១០៧ | ភូមិគោកល្វា | Kouk Lvea |- | ១៧០១០១០៨ | ភូមិចាររកា | Char Roka |- | ១៧០១០១០៩ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧០១០១១០ | ភូមិឈូក | Chhuk |- | ១៧០១០១១១ | ភូមិគោកក្បាត់ | Kouk Kbat |- | ១៧០១០១១២ | ភូមិតាទយ | Ta Toy |- | ១៧០១០១១៣ | ភូមិព្រៃទទឹង | Prey Totueng |- | ១៧០១០១១៤ | ភូមិដូនស្វា | Doun Sva |- | ១៧០១០១១៥ | ភូមិមាជា | Mea Chea |- | ១៧០១០១១៦ | ភូមិគោកថ្នល់ | Kouk Thnal |- | ១៧០១០១១៧ | ភូមិខ្លុង | Khlong |- | ១៧០១០១១៨ | ភូមិថ្មី |Thmei |- | ១៧០១០១១៩ | ភូមិគោកធ្នង់ | Kouk Thnong |- | ១៨០១០១២០ | ភូមិកត្រកៀត | Ka Trakiet |- |} sc9ecktwhaojuw6czd6nhtugkhu2csb 341202 341175 2026-09-27T15:48:00Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341202 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ២០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០១០១ | ភូមិប្រាសាទ | Prasat |- | ១៧០១០១០២ | ភូមិយាង | Yeang |- | ១៧០១០១០៣ | ភូមិអានូក | Anuk |- | ១៧០១០១០៤ | ភូមិព្រៃល្វៃ | Prey Lvey |- | ១៧០១០១០៥ | ភូមិព្រៃចេង | Prey Cheng |- | ១៧០១០១០៦ | ភូមិក្បាលចាម | Kbal Cham |- | ១៧០១០១០៧ | ភូមិគោកល្វា | Kouk Lvea |- | ១៧០១០១០៨ | ភូមិចាររកា | Char Roka |- | ១៧០១០១០៩ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧០១០១១០ | ភូមិឈូក | Chhuk |- | ១៧០១០១១១ | ភូមិគោកក្បាត់ | Kouk Kbat |- | ១៧០១០១១២ | ភូមិតាទយ | Ta Toy |- | ១៧០១០១១៣ | ភូមិព្រៃទទឹង | Prey Totueng |- | ១៧០១០១១៤ | ភូមិដូនស្វា | Doun Sva |- | ១៧០១០១១៥ | ភូមិមាជា | Mea Chea |- | ១៧០១០១១៦ | ភូមិគោកថ្នល់ | Kouk Thnal |- | ១៧០១០១១៧ | ភូមិខ្លុង | Khlong |- | ១៧០១០១១៨ | ភូមិថ្មី | Thmei |- | ១៧០១០១១៩ | ភូមិគោកធ្នង់ | Kouk Thnong |- | ១៨០១០១២០ | ភូមិកត្រកៀត | Ka Trakiet |- |} apous2t5p2bbxb6h74je6gehsc241mf 0 38357 341174 341005 2026-09-27T14:20:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341174 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០២០១ | ភូមិរកា | Roka |- | ១៧០១០២០២ | ភូមិបត់ | Bot |- | ១៧០១០២០៣ | ភូមិគោកយាង | Kouk Yeang |- | ១៧០១០២០៤ | ភូមិបុស្សល្ហុង | Bos Lhong |- | ១៧០១០២០៥ | ភូមិបេង | Beng |- | ១៧០១០២០៦ | ភូមិខ្ចាស់ | Khchas |- | ១៧០១០២០៧ | ភូមិដូនពេង | Doun Peng |- | ១៧០១០២០៨ | ភូមិរំដួលថ្មី | Rumduol Thmei |- |} ah6viyw35n411dw040jnmlq4yfkpbs0 0 38358 341192 341006 2026-09-27T15:10:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341192 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០៣០១ | ភូមិទំលាប់ | Tumloab |- | ១៧០១០៣០២ | ភូមិខ្ចារ | Khchar |- | ១៧០១០៣០៣ | ភូមិគោកដូងថ្មី | Kouk Dong Thmei |- | ១៧០១០៣០៤ | ភូមិគោកភ្នៅ | Kouk Pnov |- | ១៧០១០៣០៥ | ភូមិគោកត្របែក | Kouk Trabaek |- | ១៧០១០៣០៦ | ភូមិអន្ទិតសុខ | Antit Sokh |- | ១៧០១០៣០៧ | ភូមិរកា | Roka |- | ១៧០១០៣០៨ | ភូមិគោកក្រោល | Kouk Kraol |- | ១៧០១០៣០៩ | ភូមិកប្ដៀក | Ka Bdiek |- | ១៧០១០៣១០ | ភូមិចេកក្បូរ | Chek kbour |- | ១៧០១០៣១១ | ភូមិគោកស្នួល | Kouk Snuol |- | ១៧០១០៣១២ | ភូមិប្រាសាទត្រាវ | Prasat Trav |- | ១៧០១០៣១៣ | ភូមិកំប្លើប | Kamblaeub |- | ១៧០១០៣១៤ | ភូមិដូនអែម | Doun Aem |- | ១៧០១០៣១៥ | ភូមិគោកដូងចាស់ | Kouk Doung Chas |- | ១៧០១០៣១៦ | ភូមិបុះក្រឡុក | Bos Kralok |- | ១៧០១០៣១៧ | ភូមិអូរគោល | Ou Koul |- |} epyed2c1448q5sepvk394at7qhzu9fv 0 38359 341189 341007 2026-09-27T15:07:41Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341189 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០៤០១ | ភូមិខ្វាវ | Khvav |- | ១៧០១០៤០២ | ភូមិខាន់សរ | Khan sa |- | ១៧០១០៤០៣ | ភូមិគោល | Koul |- | ១៧០១០៤០៤ | ភូមិអំពិលធ្នង់ | Ampil Thnong |- | ១៧០១០៤០៥ | ភូមិដូនមៀវ | Doun Miev |- | ១៧០១០៤០៦ | ភូមិតាគួយ | Ta Kuoy |- | ១៧០១០៤០៧ | ភូមិព្រៃអារ | Prey Ar |} iktq7ahttlk1bat72ja9bspulxrbw2r 341191 341189 2026-09-27T15:09:25Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341191 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០៤០១ | ភូមិខ្វាវ | Khvav |- | ១៧០១០៤០២ | ភូមិខាន់សរ | Khan sa |- | ១៧០១០៤០៣ | ភូមិគោល | Koul |- | ១៧០១០៤០៤ | ភូមិអំពិលធ្នង់ | Ampil Thnong |- | ១៧០១០៤០៥ | ភូមិដូនមៀវ | Doun Miev |- | ១៧០១០៤០៦ | ភូមិតាគួយ | Ta Kuoy |- | ១៧០១០៤០៧ | ភូមិព្រៃអារ | Prey Ar |- |} muckr11arokwc4zyf6sx39leggo8ka1 0 38360 341190 341008 2026-09-27T15:08:54Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341190 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១០ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០៥០១ | ភូមិរមៀត | Romiet |- | ១៧០១០៥០២ | ភូមិល្បើក | Lbaeuk |- | ១៧០១០៥០៣ | ភូមិសំបួរ | Sambuor |- | ១៧០១០៥០៤ | ភូមិគោកថ្មី | Kok Thmei |- | ១៧០១០៥០៥ | ភូមិទន្លេស | Tonle Sa |- | ១៧០១០៥០៦ | ភូមិកុក | Kok |- | ១៧០១០៥០៧ | ភូមិពង្រ | Pongro |- | ១៧០១០៥០៨ | ភូមិនគរភាស ០១ | Nokor Pheas Muoy |- | ១៧០១០៥០៩ | ភូមិនគរភាស ០២ | Nokor Pheas Pir |- | ១៧០១០៥១០ | ភូមិជំពូង | Chompung |- |} 1g5kekz6aoiv24mt281ghbl6vb3kgc0 0 38361 341194 341009 2026-09-27T15:38:16Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341194 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១១ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០៦០១ | ភូមិរាជជន្ទល់ | Reach Chontol |- | ១៧០១០៦០២ | ភូមិរវៀងថ្មី | Rovieng Thmei |- | ១៧០១០៦០៣ | ភូមិស្រែខ្វាវ | Srae Khvav |- | ១៧០១០៦០៤ | ភូមិគោកក្នាំង | Kouk Knang |- | ១៧០១០៦០៥ | ភូមិគោកចាស់ | Kouk Chas |- | ១៧០១០៦០៦ | ភូមិជំនុំរាជ្យ | Chumnum Reach |- | ១៧០១០៦០៧ | ភូមិស្លាត | Slat |- | ១៧០១០៦០៨ | ភូមិស្រែប្រាំង | Srae Prang |- | ១៧០១០៦០៩ | ភូមិរណ្ដាស | Rundas |- | ១៧០១០៦១០ | ភូមិរលំ | Rolum |- | ១៧០១០៦១១ | ភូមិទឹកថ្លា | Tuek Thla |- |} t9lqvv6il1ql44kfe9mhy6i4o72ow6c 0 38362 341200 341010 2026-09-27T15:47:00Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341200 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរជុំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ១៣ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០១០៧០១ | ភូមិថ្នល់ | Thnal |- | ១៧០១០៧០២ | ភូមិភ្នៅ | Pnov |- | ១៧០១០៧០៣ | ភូមិម្កាក់ | Mkak |- | ១៧០១០៧០៤ | ភូមិគោកចាន់ | Kouk Chan |- | ១៧០១០៧០៥ | ភូមិករលំ | Ka Rolum |- | ១៧០១០៧០៦ | ភូមិទំពូង | Tumpung |- | ១៧០១០៧០៧ | ភូមិប្រាំដំឡឹង | Pram Damloeng |- | ១៧០១០៧០៨ | ភូមិតាលាវ | Ta Leav |- | ១៧០១០៧០៩ | ភូមិបាយម៉ាត | Bay Mat |- | ១៧០១០៧១០ | ភូមិត្រពាំងភ្លោះ | Trapeang Phluoh |- | ១៧០១០៧១១ | ភូមិតាសោម | Ta Saom |- | ១៧០១០៧១២ | ភូមិគោកថ្មី | Kouk Thmei |- | ១៧០១០៧១៣ | ភូមិស្វាយជុំ | Svay Chum |- |} fl0us9efhe3xx637th5fh4oryekcfko 0 38367 341209 341016 2026-09-27T16:10:45Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341209 wikitext text/x-wiki '''ឃុំស្វាយចេក''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០២០៤០១ | ភូមិគោកកក់ | Kouk Kak |- | ១៧០២០៤០២ | ភូមិស្វាយចេក | Svay Chek |- | ១៧០២០៤០៣ | ភូមិកណ្តោល | Kandol |- | ១៧០២០៤០៤ | ភូមិតាត្រាវ | Ta Trav |- | ១៧០២០៤០៥ | ភូមិបុស្សតាត្រាវ | Bos Ta Trav |- | ១៧០២០៤០៦ | ភូមិព្រះគោថ្មី | Preah Kou Thmei |- |} 8obzgn1hbbpartww81sz4ud6oomi6o8 0 38368 341204 341013 2026-09-27T16:02:02Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341204 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៥ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |-​ | ១៧០២០១០១ | ភូមិត្រពាំងទូក | Trapeang Tuk |- | ១៧០២០១០២ | ភូមិជប់ | Chob |- | ១៧០២០១០៣ | ភូមិប្រាសាទ | Prasat |- | ១៧០២០១០៤ | ភូមិទ័ពស្វាយ | Toap Svay |- | ១៧០២០១០៥ | ភូមិពងទឹក | Pong Tuek |- |} 9m4y387geg7bfx4m7q3depv0u23pnfo 0 38369 341207 341014 2026-09-27T16:06:38Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341207 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៨ ភូមិ ៖​​ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០២០២០១ | ភូមិលាងដៃ | Leang Dai |- | ១៧០២០២០២ | ភូមិដូនឪ | Doun Ov |- | ១៧០២០២០៣ | ភូមិភ្លង់ | Phlong |- | ១៧០២០២០៤ | ភូមិតាប្រុក | Ta Prok |- | ១៧០២០២០៥ | ភូមិសំរោង | Samraong |- | ១៧០២០២០៦ | ភូមិត្រពាំងស្វាយ | Trapeang Svay |- | ១៧០២០២០៧ | ភូមិបំពេញរាជ្យ | Bampenh Reach |- | ១៧០២០២០៨ | ភូមិស្ពានថ្មី | Spean Thmei |- |} q6eh04n42yqqbw23bzsh5n37vwqys58 0 38370 341208 341015 2026-09-27T16:08:07Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341208 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកអង្គរធំ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៦ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧០២០៣០១ | ភូមិពាក់ស្នែងថ្មី | Peak Snaeng Thmei |- | ១៧០២០៣០២ | ភូមិពាក់ស្នែងចាស់ | Peak Snaeng Chas |- | ១៧០២០៣០៣ | ភូមិលៀប | Lieb |- | ១៧០២០៣០៤ | ភូមិខ្ទីង | Khting |- | ១៧០២០៣០៥ | ភូមិសណ្ដាន់ | Sandan |- | ១៧០២០៣០៦ | ភូមិជប់សោម | Chub Saom |- |} euz3ggyieuwqjt71u5rxx3qup8qzjrc 0 38682 341154 339743 2026-09-27T13:11:03Z SMunyroth1 53178 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 341154 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន គណបក្សនយោបាយ | country = កម្ពុជា | name = គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា | abbreviation = គ.ប.ក. ឬ CPP | native_name = | colorcode = #1e90ff | party_logo = | leader1_title = ប្រធានគណបក្ស | leader1_name = [[ហ៊ុន សែន]] | leader2_title = អនុប្រធានគណបក្ស | leader2_name = [[ស ខេង]]<br />[[សាយ ឈុំ]]<br />[[ទៀ បាញ់]]<br />[[ម៉ែន សំអន]]<br/>[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] | founder = [[សឺង ង៉ុកមិញ]]<br />[[ទូ សាមុត]] | headquarters = វិមាន ៧ មករា, [[មហាវិថីព្រះនរោត្តម]] ២០៣, [[ភ្នំពេញ|រាជធានីភ្នំពេញ]] | colors = {{color box|#1E90FF|border=darkgray}} [[ខៀវផ្ទៃមេឃ]] | youth_wing = [[សហភាពយុវជនប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា]] {{small|(១៩៧៩–១៩៨៩)}}<br/>[[យុវជនគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាថ្នាក់កណ្ដាល]] (បច្ចុប្បន្ន) | wing1_title = [[យោធា|សាខាយោធា]] | wing1 = [[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា]] (១៩៧៩–១៩៨៩)<br/>[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប្រជាជនកម្ពុជា]] (១៩៨៩–១៩៩៣) | foundation = ២៨ មិថុនា ១៩៥១<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national/cpp-set-mark-anniversary-vows-maintain-public-trust|title=CPP set to mark anniversary, vows to maintain public trust|first=Chheng|last=Niem|work=[[ភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍|The Phnom Penh Post]]|date=26 June 2019|accessdate=26 មិថុនា 2019}}{{Dead link|date=ធ្នូ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | predeccessor = [[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន]] | membership_year = ២០២៣ | membership = {{increase}} ៧,១០០,០០០<ref>{{cite web|url=https://english.news.cn/20231210/f847422e82d14682bec3ff2a97622430/c.html|title=Cambodian PM elected as ruling party's vice president|publisher=Xinhua|date=10 December 2023|access-date=17 December 2024}}</ref> | ideology = [[ជាតិនិយមខ្មែរ|ជាតិខ្មែរនិយម]]<ref>{{cite book|title=Entrepreneurship in the Polis|first=Inga N.|last=Aflaki|year=2016|publisher=Routledge|page=196|isbn=9781472423993 |url=https://books.google.com/books?id=OqEQBgAAQBAJ}}</ref><br/>[[សេដ្ឋកិច្ចសង្គមទីផ្សារ]]<ref>{{cite web |url=https://eastasiaforum.org/2018/07/20/what-lies-ahead-for-cambodia-after-its-next-election/ |title=What lies ahead for Cambodia after its next election? |date=20 July 2018 |first= Vannarith |last=Chheang |website=East Asia Forum}}</ref><br/>[[សង្គមអភិរក្សនិយម]]<ref>{{cite news|first=Casey|last=Quackenbush|url=https://time.com/5486460/pol-pot-cambodia-1979/|title=40 Years After the Fall of the Khmer Rouge, Cambodia Still Grapples With Pol Pot's Brutal Legacy|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|date=7 January 2019|access-date=7 December 2019|archive-date=23 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323200747/https://time.com/5486460/pol-pot-cambodia-1979/|url-status=dead}}</ref><br/>[[រាជានិយម]]<ref>{{cite news|first=Chan Thul|last=Prak|url=https://www.reuters.com/article/us-cambodia-politics/cambodian-government-criminalizes-insult-of-monarchy-idUSKBN1FM219|title=Cambodian government criminalizes insult of monarchy|magazine=Reuters|date=2 February 2018|access-date=17 December 2024}}</ref><ref>{{cite news|first=Reaksmey|last=Hul|url=https://www.voacambodia.com/a/hun-sen-former-opposition-leader-in-row-over-loyalty-to-royals/4630705.html|title=Hun Sen, Former Opposition Leader in Row Over 'Loyalty to Royals'|magazine=Voice of America|date=27 October 2018|access-date=17 December 2024}}</ref><br />'''មុនឆ្នាំ១៩៩១៖'''<br>[[លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត|កុម្មុយនីស្តនិយម]]<ref name="VickeryCPP">{{cite journal |last1=Vickery |first1=Michael |title=The Cambodian People's Party: Where Has It Come From, Where Is It Going? |journal=Southeast Asian Affairs |date=1 January 1994 |volume=21 |page=102 |doi=10.1355/SEAA94G |url=https://www.proquest.com/docview/1308074383|id={{ProQuest|1308074383}} }}</ref><br />[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន|ម៉ាក្ស–លេនីននិយម]]<ref name="VickeryCPP"/> | international = [[មជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យអន្តរជាតិ]] | national = [[រណសិរ្សសាមគ្គីអភិវឌ្ឍន៍មាតុភូមិកម្ពុជា]] | anthem = "បទចម្រៀងនៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា"<br />[[File:Anthem of the Cambodian People's Party.ogg|175px]] | seats2_title = [[រដ្ឋសភាជាតិកម្ពុជា|រដ្ឋសភា]] | seats2 = {{composition bar|120|125|hex=#1E90FF}} | seats1_title = [[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា|ព្រឹទ្ធសភា]] | seats1 = {{composition bar|55|62|hex=#1E90FF}} | seats3_title = [[ឃុំ សង្កាត់នៃកម្ពុជា|មេឃុំ/ចៅសង្កាត់]] | seats3 = {{composition bar|1648|1652|hex=#1E90FF}} | seats4_title = [[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់]] | seats4 = {{composition bar|9376|11622|hex=#1E90FF}} | website = {{url|cpp.org.kh}} | seats5_title = [[បំណែងចែករដ្ឋបាលនៃកម្ពុជា|ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខណ្ឌ]]<ref>{{cite news|url=https://www.phnompenhpost.com/national-politics/ministry-councillors-be-appointed-next-monday|title=Ministry: Councillors to be appointed by next Monday|first=Savi|last=Khorn|work=[[The Phnom Penh Post]]|date=11 June 2019|accessdate=17 June 2019}}</ref> | seats5 = {{composition bar|3761|4114|hex=#1E90FF}} | seats6_title = អភិបាលខេត្ត | seats6 = {{composition bar|25|25|hex=#1E90FF}} | flag = }} '''គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា''' ([[ភាសាអង់គ្លេស]]៖ Cambodian People's Party, CPP) ឬអាចសរសេរកាត់ថា '''គ.ប.ក.''' គឺជាគណបក្សនយោបាយកំពុងកាន់អំណាចនៅក្នុងប្រទេស[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|កម្ពុជា]]ចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមកម្ពុជា-វៀតណាម|ឆ្នាំ១៩៧៩]] មក។ គណបក្សនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥១ ដោយលោក[[សឺង ង៉ុកមិញ]] ដែលនាពេលនោះមានឈ្មោះថា '''បក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ខ្មែរ''' (ប.ប.ខ)។ ក្រោយពីបានផ្តួលរំលំ[[កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ|របប]][[ខ្មែរក្រហម]]ដោយមានជំនួយពីប្រទេស[[វៀតណាម]] គណបក្សប្រជាជនត្រូវបានវៀតណាមតាងជាបក្សកាន់អំណាចនៃរបប[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] (១៩៧៩–១៩៨៩) និងរដ្ឋកម្ពុជា (១៩៨៩–១៩៩១)។ ឈ្មោះថា "គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា" ត្រូវបានចាប់យកមកប្រើប្រាស់នៅឆ្នាំចុងក្រោយនៃរដ្ឋកម្ពុជាពោលគឺបន្ទាប់ពីគណបក្សនេះបានបោះបង់ប្រព័ន្ធឯកបក្សក៏ដូចជាមនោគមវិជ្ជា[[លទ្ធិម៉ាក្ស–លេនីន|ម៉ាក្ស-លេនីននិយម]]ចោល។ ដោយដើមឡើយបានប្រកាន់យក[[លទ្ធិកុម្មុយនីស្ត]]និងម៉ាក្ស-លេនីននិយមជាមនោគមវិជ្ជារបស់ខ្លួនមែន តែគណបក្សនេះបានចាប់ធ្វើកំណែទម្រង់ដ៏ធំមួយនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក[[ហេង សំរិន]]។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ គណបក្សប្រជាជនបានលះបង់នូវគំនិតសង្គមនិយមចោលទាំងស្រុង ហើយមកចាប់យក[[សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារ|សេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី]]វិញ។ == ប្រវត្តិសាស្រ្ត == === អង្គការនាំមុខ === ប្រភពកំណើតនៃគណបក្សប្រជាជនគឺត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥១ ដោយអ្នកជាតិនិយមកម្ពុជាដើម្បីរំដោះជាតិកម្ពុជាពីការគ្រប់គ្រងរបស់[[សម័យអាណានិគមបារាំង|ពួកអាណានិគមបារាំង]]។ អ្នកជាតិនិយមនៅកម្ពុជា, វៀតណាម, និងឡាវមានគំនិតដូចៗគ្នាថាបើចង់រំដោះខ្លួនចេញពីការត្រួតត្រារបស់ពួកអាណានិគមបារាំង, ពួកគេត្រូវតែរួបរួមសាមគ្នីគ្នាប្រឆាំងនឹងបារាំង។ ដូច្នេះហើយបានជា[[គណបក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន|បក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន]]ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៣០។ នៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២]], ការកាន់កាប់របស់បារាំងនៅលើទឹកដីឥណ្ឌូចិនកាន់តែមានភាពលំបាកឡើងៗ នៅពេលដែលជប៉ុនបានវាយលុកចូលដើម្បីដណ្តើមទឹកដីឥណ្ឌូចិនពីបារាំង។ ការវាយលុករបស់ជប៉ុន បានផ្តល់ផលប្រយោជន៍ជាច្រើនដល់ចលនាជាតិនិយមនៅក្នុងប្រទេសទាំងបីនៃឥណ្ឌូចិន។ ដូច្នេះហើយ, គំនិតក្នុងការបង្កើតគណបក្សឥណ្ឌូចិនរួមបានលិចឡើងចូលទៅក្នុងវោហាសាស្រ្តនៃភាពជាតិនិយមដ៏កាចសាហាវ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា, ការកើនឡើងនៃស្មារតីជាតិនិយមនិងមោទនភាពជាតិខ្លួនបញ្ចូលជាមួយការមិនទុកចិត្តនឹងប្រទេសជិតខាងជាប្រវត្តិសាស្រ្ត បានក្លាយជាឧបសគ្គមួយសម្រាប់បក្សកុម្មុយនិស្តឥណ្ឌូចិន។ នៅឆ្នាំ១៩៥៥, គណបក្សសម្ព័ន្ធមួយដែលមានឈ្មោះថាគណបក្សប្រជាជនត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតជាតិនាឆ្នាំដដែលនោះ។ ឈ្មោះរបស់គណបក្សនេះត្រូវបានប្តូរមក[[គណបក្សកម្មករកម្ពុជា|គណបក្សកម្មករជាតិកម្ពុជា]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦០ ហើយបានប្តូរម្តងទៀតមកជាបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៦៦ ដោយមានទីស្នាក់ការនៅ[[ខេត្តរតនគិរី]]។ ដោយក្រុមរបស់[[ប៉ុលពត|ប៉ុល-ពត]]បានឡើងទៅកាន់តំណែងជាឋានៈមេដឹកនាំបក្សក្នុងឆ្នាំ១៩៦៣, គណបក្សនេះក៏បានបែងចែកទៅជាពីរផ្នែកគឺផ្នែកក្រុមឆ្វេងនិយមពិតនិងផ្នែកក្រុមឧក្រិដ្ឋជនប្រល័យពូជសាសន៍ដែលបានសម្លាប់ជាតិសាស្រ្តខ្លួនឯងរវាងឆ្នាំ១៩៧៥និងឆ្នាំ១៩៧៩។ === រដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងសម័យកាលដឹកនាំរបស់លោកប៉ែន សុវណ្ណ (១៩៧៩–១៩៨១) === នៅដើមឆ្នាំ១៩៧៩, សមាជិក KPRP ដែលបានផ្តួលរលំ[[របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ]]ដើម្បីបញ្ឍប់អំពើប្រលាយពូជសាសន៍ខ្មែរគ្នាឯង បាននាំគ្នាបើកការប្រជុំសមាជមួយ។ នៅក្នុងការជួបប្រជុំនេះ, ពួកគេបានប្រកាសខ្លួនគេថាជាអ្នកស្នងពិតប្រាកដនៃបក្ស KPRP ដែលបានបង្កើតឡើងដំបូងក្នុងឆ្នាំ១៩៥១ ហើយបានដាក់សមាជនេះជាសមាជប្រជុំបក្សលើកទី៣ ដោយពួកគេមិនបានទទួលស្គាល់កិច្ចប្រជុំសមាជឆ្នាំ១៩៦៣, ១៩៧៥ និង ១៩៧៨ ដែលនៅក្រោមការដឹកនាំរបស់ប៉ុល-ពតនោះទេ។ គណបក្សនេះបានចាត់ទុកថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៥១ ជាកាលបរិច្ឆេកបង្កើតពិតប្រាកដ។ គណៈកម្មាធិការជាតិដែលដឹកនាំដោយលោកប៉ែន សុវណ្ណ និងលោករ៉ូ សាម៉ាយ ត្រូវបានតែងតាងដោយសភា។ ស្លាបនារីរបស់គណបក្សគឺ"សមាគមស្រ្តីដើម្បីសង្គ្រាះជាតិកម្ពុជា"ដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៧៩ដោយមានសមាជិកនារីទូទាំងប្រទេស។ អត្ថិភាពនៃគណបក្សនេះត្រូវបានរក្សាជាការសម្ងាត់រហូតដល់កិច្ចប្រជុំសមាជបក្សក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨១ ដែលជាពេលដែលគណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា(KPRP)បានប្រកាស់ជាសាធារណៈឱ្យប្រជាជនដឹង។ ការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះបក្សត្រូវបានអនុម័តឡើង"ដើម្បីបែងចែកបក្សខ្លួនឱ្យឆ្ងាយពីបក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជារបស់ប៉ុល-ពត និងដើម្បីបន្តនូវប្រពៃណីទំនាមទម្លាប់ដ៏ល្អរបស់គណបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា"។ សមាជប្រជុំគណបក្សលើកទី៣ ត្រូវបានគេដឹងតិចតួចណាស់, អ្វីដែលគេដឹងគឺថាសមាជប្រជុំនេះគឺជាកិច្ចប្រជុំអំពីការកសាងបក្សឡើងវិញលើកលែងតែលោកប៉ែន សុវណ្ណ ដែលត្រូវបានគេបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជាលេខាទីមួយនៃគណៈកម្មាធិការកណ្តាលដដែលហើយគណបក្សនេះមានសមាជិកសរុបពី៦២ទៅ៦៦នាក់។ កិច្ចប្រជុំសមាជនេះបានធ្វើការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណៈកម្មាធិការចំនួន៧រូបមាន: លោកប៉ែន សុវណ្ណជាអង្គលេខាធិការបក្ស, និងសមាជិកអចិន្រ្តៃយ៍មាន: លោកហេង សំរិន និងជា ស៊ីម, ហើសមាជិកកណ្តាលមានដូចជា: នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជាបច្ចុប្បន្នគឺ លោកហ៊ុន ស៊ែន, លោក[[ប៊ូ ថង]], លោកវ៉ាន់ ស៊ុន និងលោកចាន់ ស៊ី។ លោកចាន់ គីរី គឺជាប្រធានអង្គលេខាធិការបក្សខាងអធិការកិច្ច។ ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៩, លោកវ៉ាន់ ស៊ុន និងចាន់ គីរីត្រូវបានបណ្តេញចេញហើយលោកប៉ែន សុវណ្ណ, ជា ស៊ីម និងសាយ ភូថងក៏បានធ្វើនិមិត្តកម្មគណៈកម្មាធិការកណ្តាលបក្សអចិន្ត្រៃយ៍។ === សមាជប្រជុំបក្សលើកទី៤: ការផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្រ្ត (១៩៨១) === នៅក្នុងរបាយការណ៍នយោបាយរបស់លោកប៉ែន សុវណ្ណទៅកាន់កិច្ចប្រជុំសមាជបក្សលើកទី៤ ដែលបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី២៦ ដល់ថ្ងៃទី២៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨១, លោកបានសរសេរថ្លែងថានឹងចែកគណបក្សលោក(KPRP)ឱ្យកាន់តែឆ្ងាយពីគណបក្សកុម្មុយនិស្តរបស់ប៉ុល-ពតហើយបានបរិហារទៀតថាសមាជិកទាំងអស់របស់បក្សកុម្មុយនិស្តកម្ពុជាគឺជាជនក្បត់នឹងបក្សនិងប្រទេសជាតិទាំងមូល។ គណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនបានសម្រេចចិត្តធ្វើឱ្យសមាជប្រជុំបក្សនេះជាការប្រជុំសេរី។ ការធ្វើបែបនេះបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពជឿជាក់កាន់តែខ្លាំងឡើងលើសមត្ថភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំក្នុងការកាន់អំណាចទោះបីជាកំពុងមានសង្គ្រាមឧទ្ទាមជាមួយខ្មែរក្រហមក៏ដោយ។ ការផ្លាស់ប្តូរទាំងនេះអាចមានវិមាត្រជាក់ស្តែងផងដែរពីព្រោះវាបានពាក់ព័ន្ធជាមួយប្រជាជនយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់របបថ្មីដើម្បីកសាងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយនិងរដ្ឋបាលរបស់ប្រទេសបន្ទាប់ពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍របស់ប៉ុល-ពតពីឆ្នាំ១៩៧៥–១៩៧៩។ កិច្ចប្រជុំសមាជបក្សលើកទី៤នេះបានពិនិត្យមើលរបាយការណ៍នយោបាយរបស់លោកប៉ែន សុវណ្ណយ៉ាងម៉ត់ចត់និងបានកំណត់យុទ្ធសាស្រ្តរបស់បក្សសម្រាប់ពេលពីរបីឆ្នាំខាងមុខទៀត។ កិច្ចប្រជុំសមាជមួយនេះបានអនុម័ត"គោលការណ៍គ្រឹះចំនួន៥នៃជួរគណបក្ស", ដែលត្រូវផ្តោតទៅលើការលើកបដានៃភាពស្នេហាជាតិនិងសាមគ្គីភាពអន្តរជាតិ។ គោលការណ៍គ្រឹះចំនួន៥នោះមានដូចជា: ត្រូវការពារជាតិមាតុភូមិ(ភារកិច្ចចម្បងនិងពិសិដ្ឋរបស់ប្រជាជនទាំងអស់), ត្រូវស្តារនិងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ចរួមទាំងវប្បធម៌បន្តិចម្តងៗឆ្ពោះទៅជារដ្ឋសង្គមនិយម, ពង្រឹងសាមគ្គីភាពយោធាជាមួយវៀតណាម, [[ឡាវ]], [[សហភាពសូវៀត]] និងប្រទេសសង្គមនិយមផ្សេងៗទៀតនិងត្រូវអភិវឌ្ឍបក្សខ្លួនឱ្យក្លាយជា"គណបក្សប្រកាន់លទ្ធិម៉ាក្ស‐លេនីនដ៏រឹងមាំមួយ"។ កិច្ចប្រជុំសមាជបក្សនេះ, ត្រូវបានគេសម្រេចចិត្តថាចាប់ពីពេលនេះតទៅគណបក្សនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាគណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជា(KPRP)ដើម្បីបែងចែកបក្សឱ្យនៅដាច់ឆ្ងាយពីគណបក្សប្រឆាំងរបស់ប៉ុល-ពត និងដើម្បីបន្តនូវប្រពៃណីទំនាមទម្លាប់ដ៏ល្អរបស់បក្ស។ នៅក្នុងសមាជនេះផងដែរ, គណបក្សបានប្តេជ្ញាចិត្តថានឹងលុបបំបាត់ចោលនូវ"លទ្ធិជាតិនិយមហួសហេតុរបស់ប៉ុល-ពត" គឺការសង្កត់សម្លេងទៅលើរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលនិងភាពជាអ្នកដឹកនាំសមូហភាពនិងមិនព្រមទទួលស្គាល់លើជំនឿសាសនារបស់បុគ្គលណាម្នាក់។ បញ្ហា"លទ្ធិជាតិនិយមហួសហេតុ"នេះគឺចង់សម្តៅទៅលើការប្រកាន់ជាតិសាសន៍និយមរបស់ប៉ុល-ពត គឹប្រឆាំងនឹងវៀតណាម។ សមាជនេះមានការចូលរួមពីប្រតិភូចំនួន១៦២រូប, ដែលបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសគណៈកម្មាធិការមជ្ឈឹមបក្សចំនួន២១រូប, ហើយបន្តបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោកប៉ែន សុវណ្ណជាអង្គលេខាធិការបក្ស និងសមាជិក៨រូបនៃគណៈកម្មាធិការផ្ទៃក្នុងបក្សទៅការិយាល័យនយោបាយ(មានដូចជា សមាជិកទី១ លោកហេង សំរិន, ទី២ ជា ស៊ីម, ទី៤ ហ៊ុន សែន, ទី៦ ចាន់ ស៊ី ដែលជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការពារជាតិនិងនាយករដ្ឋមន្រ្តីពីខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨១, ទី៧ មានដូចជាលោកជា សុត ដែលជាឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី, លោកប៊ូ ថង ដែលជាប្រធានគណៈកម្មធិការឃោសនាមជ្ឈឹមរបស់បក្ស ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីពីឆ្នាំ១៩៨២ដល់១៩៩២ និងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការពារជាតិពីឆ្នាំ១៩៨២ដល់១៩៨៦ និងជាចុងក្រោយគឺលោកចាន់ ស៊ី) សមាជិកលេខាធិការដ្ឋានចំនួន៧រូប(ព្រមទាំងសម្តេចហ៊ុន សែនផងដែរ)។ សមាជប្រជុំនេះបានអនុម័តលក្ខន្តិកៈថ្មីសម្រាប់គណបក្ស, ប៉ន្តែមិនបានបង្ហាញចេញខ្លឹមសារអ្វីនោះទេ។ យោងទៅតាមលោក Michael Vickery បានថា សមាជិកគណៈកម្មាធិការកណ្តាលរបស់បក្សគឺជាអតីតយុវជននៃចលនាតស៊ូឯករាជ្យកម្ពុជាពីឆ្នាំ១៩៤៦ដល់១៩៥៤។ សមាជិកគណៈកម្មាធិការបក្សភាគច្រើនបានចំណាយពេលរបស់ពួកគេរវាងឆ្នាំ១៩៥៤ដល់ឆ្នាំ១៩៧០ នៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមឫនៅបំពេញ"កិច្ចការខាងក្រៅប្រទេស"។ === ការដឹកនាំរបស់ហេង សំរិន (១៩៨១–១៩៩១) === ការគាំទ្រវៀតណាមរបស់បក្ស KPRP ក៏មិនប្លាស់ប្តូរអ្វីដែរនៅពេលដែលលោកហេង សំរិនបានមកជំនួសលោកប៉ែន សុវណ្ណ ជាមេដឹកនាំបក្សនៅថ្ងៃទី៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨១។ លោកហេង សំរិន និងជា ស៊ីមគឺជាអ្នកកាន់តំណែងទី១ និងទី២នៅក្នុងការិយាល័យនយោបាយ។ ចំណែកឯលោកប៉ែន សុវណ្ណវិញត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានធ្វើដំណើរហោះហើរទៅប្រទេសវៀតណាមដោយមានការអមយ៉ាងតឹងពីឆ្មាំយួន, ហើយលោកត្រូវគេអនុញ្ញាតឱ្យសម្រាកពីការងារនយោបាយក្នុងពេលមួយរយៈសិន។ នៅក្នុងករណីណាក៏ដោយ, អង្គលេខាធិការបក្សថ្មីត្រូវបានវៀតណាមទទួលស្គាល់ក្នុងនាមលោកជាដៃគូស្មើភាពគ្នានៅក្នុងទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-វៀតណាម។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៨១, គណបក្សបដិវត្តន៍ប្រជាជនកម្ពុជាបានបែងចែកសាខានៅទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាមានដូចជានៅ[[ភ្នំពេញ|ទីក្រុងភ្នំពេញ]], [[កំពង់សោម]] និងខេត្តក្រុងទាំង១៨ផ្សេងទៀតនៃប្រទេសកម្ពុជានាពេលនោះ។ ឯសមាជិកគណបក្សមានការកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩មកម្លេះ គណបក្សនេះមានសមាជិកពី៦០០ទៅ១,០០០នាក់ ក៏ប៉ុន្តែចំនួនកម្មាភិបាលបក្សនិងរដ្ឋាភិបាលគឺមានតិចតួចណាស់។ យោងទៅតាមអ្នកជំនាញខាងប្រវត្តិសាស្រ្តកម្ពុជាគឺលោក Ben Kiernan បានឱ្យដឹងថា នៅឆ្នាំដដែលនេះ, ខេត្តចំនួនពីរទៅបីក្នុងចំណោមខេត្តទាំង១៨មានសមាជិកបក្សតែមួយអ្នកគត់ប៉ុណ្ណោះ ហើយ[[ខេត្តកំពង់ចាម]]ដែលមានប្រជាជន១លាន់នាក់ជាង មានតែសមាជិកប្រចាំតែ៣០នាក់នោះទេ។ តាំងពីថ្ងៃទី១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨៣, លោកសាយ ភូថង (ជាលេខាធិការនិងប្រធានគណៈកម្មាធិការបក្សខាងអធិការកិច្ច), លោកចាន់ ស៊ី និងលោកប៊ូ ថងបានកាន់កាប់តំណែងទី៣, ទី៤ និងទី៥ ក្នុងការិយាល័យនយោបាយ។ នៅថ្ងៃទី១ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៨៥, លោកហ៊ុន សែនត្រូវគេតាងឱ្យកាន់តំណែងទី៤, ដែលនៅពីក្រោយលោកហេង សំរិន, ជា ស៊ីម, និងសាយ ភូថង។ កិច្ចប្រជុំសមាជបក្សលើកទី៥ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១៣ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៨៥ ដើម្បីវិភាគពីសកម្មភាពរបស់ពួកគេក្នុងរយៈពេល៥ឆ្នាំមុន និងរៀបចំផែនការថ្មីសម្រាប់ថ្ងៃអនាគត។ សមាជិកចំបងរបស់គណបក្សត្រូវបានកើនឡើងដល់៧,៥០០នាក់ (មានសមាជិកថ្មីចំនួន៤,០០០នាក់បានចូលរួមក្នុងឆ្នាំ១៩៨៥)។ នៅពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៨១, គណបក្សនេះមានស្នូលសមាជិកតែ៤,០០០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែដល់ឆ្នាំ១៩៨៥ ស្នូលសមាជិករបស់បក្សមានចំនួនរហូតដល់ទៅ៣៧,០០០នាក់ឯណោះដែលអាចជ្រើសរើសតាងជាសមាជិកចំបងបាន។ យោងទៅតាមរបាយការណ៍នយោបាយរបស់លោកហេង សំរិនបានបញ្ជាក់ថា បក្ស KPRP មានគណៈកម្មាធិការតំបន់ចំនួន២២នាក់ និងក្រុមតូចៗនៃទីភ្ញាក់ងាររដ្ឋាភិបាលដែលមិនមានចំនួនច្បាស់លាស់, អង្គភាពកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ, អង្គការសន្តិសុខផ្ទៃក្នុង, អង្គការមហាជន, សហគ្រាស, រោងចក្រ និងកសិដ្ឋាន។ របាយការណ៍របស់លោកបានសម្តែងនូវការពេញចិត្តចំពោះការកសាងគណបក្សសារឡើងវិញតាំងពីឆ្នាំ១៩៨១, ជាពិសេសគឺការលះបង់នូវ"អំណាចផ្តាច់ការ"ចោលហើយមកស្តារឡើងវិញនូវគោលការណ៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យកណ្តាលនិងការដឹកនាំជារួម។ តែរបាយការណ៍របស់លោកក៏បានចង្អុលបង្ហាញនូវចំណុចទន់ខ្សោយមួយចំនួនដែលត្រូវតែយកឆ្នះលើផងដែរ។ ឧទាហរណ៍ គណបក្សនេះនូវតែមានភាពទ្រត់ទ្រោមនៅតាមស្រុកជនបទនិងថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ ការងារមនោគមវិជ្ជាមានភាពយឺតយ៉ាវ, ខ្វះជម្រៅនិងអស្ថេរភាព; គោលនយោបាយរបស់បក្សត្រូវបានអនុវត្តយឺតៗបន្តិចម្តងៗហើយត្រូវបោះជំហានមួយៗឆ្ពោះទៅដំណោះស្រាយនៃភាពបរាជ័យ និងកម្មាភិបាលគណបក្ស, ដោយសារតែមានភាពចង្អត់ចង្អល់និងភាពក្រអឺតក្រទមរបស់ពួកគេបានបណ្តាកឱ្យការិយាធិបតេយ្យមិនអាចទទួលការជឿទុកចិត្តពីប្រជាជនបានទេ។ មានបញ្ហាមួយដែលគណបក្សត្រូវតែដោះស្រាយគឺកង្វះប្រវត្តិឯកសារគណបក្ស KPRP។ របាយការណ៍ដែលបញ្ជូនទៅកិច្ចប្រជុំសមាជលើកទី៥នេះបានសម្គាល់ថា រដ្ឋបាលរបស់ហេង សំរិនដោយមានការសម្របសម្រួលជាមួយ"ទាហានស្មាកចិត្តវៀតណាម"បានបំផ្លាញរាល់ជំរុំមូលដ្ឋានក្រុមប្រឆាំងទាំងអស់។ របាយការណ៍នេះក៏បានបញ្ជាក់ដែលថាសេដ្ឋកិច្ចនូវតែដើរថយក្រោយនិងគ្មានតុល្យភាពដដែរ, មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្ភារៈនិងបច្ចេកវិទ្យាមានកម្រិតខ្សោយជាងសម័យមុនសង្គ្រាមទៅទៀត ចំណែកឯវិស័យឧស្សាហកម្មវិញកំពង់តែធ្លាក់ចុះដោយសារកង្វះប្រេងឥន្ធនៈ, គ្រឿងបន្លាស់ និងវត្ថុធាតុដើម។ របាយការណ៍នេះថែមទាំងប្រមានប្រាប់ថាការផ្លាស់ប្តូរឆ្ពោះទៅកាន់សង្គមនិយមអាចនឹងត្រូវចំណាយពេល"រាប់សិបឆ្នាំ"។ ដើម្បីពន្លឿនឆ្ពោះទៅកាន់រដ្ឋសង្គមនិយមដ៏រឹងមាំមួយ, សមាជលើកទី៥នេះបានបង្ហាញពីផែនការដំបូងរបស់បក្សដែលបានចាប់ផ្តើមអនុវត្តឡើងពីឆ្នាំ១៩៨៦ដល់ឆ្នាំ១៩៩០។ ក្នុងផែនការនោះមានការផ្តោតបន្ថែមទៅលើ"សេដ្ឋកិច្ចឯកជន"ចូលទៅវិស័យសេដ្ឋកិច្ចទាំងបីដែលបានចែងក្នុងច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ (គឺវិស័យរដ្ឋ, វិស័យសមូហភាព, និងវិស័យគ្រួសារ)។ សេដ្ឋកិច្ចឯកជននេះគឺមានការចាំបាច់ខ្លាំងណាស់ដោយសារតែ"កិច្ចការធ្ងន់ៗនិងស្មុកស្មាញ"គឺជាស្នូលដែលអាចប្រែក្លាយ"ធាតុផ្សំមិនសង្គមនិយម"នៃសេដ្ឋកិច្ចឱ្យទៅជាដំណាក់កាលរីកចម្រើនជឿនលឿនបាន។ យោងទៅតាមរបាយការណ៍ដែលបានដាក់ជូនទៅកិច្ចប្រជុំសមាជ បានឱ្យដឹងផងដែរថាការទទួលបានការគាំទ្រពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋច្រើនគឺមានសារសំខាន់ណាស់ចំពោះផែនការទីមួយពួកគេ។ របាយការណ៍នឹងក៏បានបញ្ជាក់ដែលថាដើម្បីទទួលបានជោកជ័យក្នុងការកសាងប្រទេសជាតិខ្លួន ពួកគេត្រូវតែបណ្តុះអប់រំ"បុរសៗសង្គមនិយមថ្មី"។ មនុស្សទាំងនេះត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់ចំពោះជាតិមាតុភូមិនិងសង្គមនិយម; ត្រូវចេះគោរពការងារពលកម្ម, ផលិតកម្ម, ទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈនិងវិន័យ; ហើយនិងត្រូវមាន"ចំណេះដឹងផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្ត"។ របាយការណ៍នយោបាយក៏បានផ្តោតលើកិច្ចការបរទេសផងដែរ។ លោកហេង សំរិនបានផ្តល់អនុសាសន៍ថាទីក្រុងភ្នំពេញគួរតែពង្រឹងគោលនយោបាយសម្ព័ន្ធភាពរបស់ខ្លួនជាមួយប្រទេសវៀតណាម, លាវ, សហភាពសូវៀត និងប្រទេសសង្គមនិយមផ្សេងៗទៀត។ លោកបានជំរុញឱ្យសមាជនិងរួមទាំងប្រជាជនកម្ពុជាឱ្យច្រានចេញនូវ"សាទរភាពជាតិដ៏តូចចង្អៀត, និងរាល់ទង្វើនិងកាប្បកិរិយាណាដែលរំលោភលើមិត្តភាព"រវាងកម្ពុជានឹងប្រទេសជិតខាង។ គោលបំណង៣របស់ KPRP ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៩៨៦ដល់ឆ្នាំ១៩៩០ គឺបង្ហាញនូវឧត្តមភាពយោធា (នៅតាមព្រំដែននិងនៅក្នុងប្រទេស) ដើម្បីបង្ក្រាបចលនាប្រឆាំង, អភិវឌ្ឍនយោបាយ, យោធា, និងអំណាចសេដ្ឋកិច្ច; ហើយនិងពង្រឹងទំនាក់ទំនងពិសេសជាមួយវៀតណាមក៏ដូចជាប្រទេសផ្សេងៗទៀតផងដែរ។ មុនពេលបិទសេចក្តីថ្លែងសុន្ទរកថារបស់លោកហេង សំរិននៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា, សមាជបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសសមាជិកគណៈកម្មាធិការកណ្តាលថ្មីដែលមានចំនួន៤៥រូប (មានសមាជិកពេញសិទ្ធិ ៣៦រូប និងសមាជិកជំនួស១៤រូប)។ គណៈកម្មាធិការកណ្តាលបានជ្រើសយកហេង សំរិនជាអង្គលេខាធិការបក្ស, និងសមាជិកការិយាល័យនយោបាយថ្មី (សមាជិកពេញសិទ្ធិមាន: ហេង សំរិន, ជា ស៊ីម, ហ៊ុន សែន ជាលេខាទី២, សាយ ភូថង, ប៊ូ ថាង, ជា សុទ្ធ, ម៉ែន សំអន, ម៉ាត លី, នៃ ប៉េណា និងសមាជិកជំនួស២រូបទៀត), សមាជិកលេខាធិការដ្ឋាន៥រូប (មានហេង សំរិន, ហ៊ុន សែន, ប៊ូ ថាង, ម៉ែន សំអន, និងនៃ ប៉េណា) ហើយនិងសមាជិក៧រូបនៃគណៈកម្មការត្រួតពិនិត្យគណៈកម្មាធិការកណ្តាល។ បន្ទាប់ពីកិច្ចប្រជុំសមាជលើកទី៥បានចប់, ការងារចាត់តាំងរបស់គណបក្សត្រូវបានពង្រឹងកាន់តែខ្លាំង។ បក្សនេះបានអះអាងថានៅចុងឆ្នាំ១៩៨៦ វាមានសមាជិកទៀងទាត់ជាង១០,០០០នាក់ និងសមាជិកឈរឈ្មោះចំនួន៤០,០០០នាក់ ដែលត្រូវគេកំពុងសំអិតសំអាងសម្រាប់ចូលក្នុងឋានៈសាមញ្ញៗ។ ដល់ឆ្នាំ១៩៩០, សមាជិកការិយាល័យនយោបាយរួមមានដូចជាលោកហេង សំរិន (អង្គលេខាធិការ), ជា ស៊ីម, ហ៊ុន សែន, ជា សុទ្ធ, ម៉ាត លី, [[ទៀ បាញ់]], ម៉ែន សំអន, ងួន ញ៉ិល, ស ខេង, ប៊ូ ថាង, នៃ ប៉េណា, សាយ ឈុំ, និងសមាជិកជំនួសមាន ស៊ីង ស៊ុង, ស៊ីម កា, ប៉ុល សារឿន។ សមាជិកលេខាធិការដ្ឋានមាន ហេង សំរិន, សាយ ភូថង, ប៊ូ ថាង, ម៉ែន សំអន, និងស ខេង។ === ការដឹកនាំរបស់លោកហ៊ុន សែន (១៩៩១–បច្ចុប្បន្ន) === នៅឆ្នាំ១៩៩១, គណបក្សនេះបានប្តូរឈ្មោះមក'''គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា''' ('''CPP''') នៅក្នុងអំឡុងដំណើរការសន្តិភាពនិងការផ្សះផ្សាដែលឧបត្ថមដោយ[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]។ សមាជិកការិយាល័យនយោបាយនិងលេខាធិការដ្ឋានបានក្លាយជាសមាជិកគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍ថ្មីដោយលោកជាស៊ីមជាប្រធាន និងលោកហ៊ុនសែនជាអនុប្រធាន។ ទោះបីចាក់ឫសចូលក្នុងសង្គមនិយមមែន, ប៉ុន្តែគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាមិនមែនខ្វាក់ខាងមនោគមវិជ្ជាទេ។ តាមពិត, គណបក្សប្រជាជនតែងតែរកវិធីសាស្រ្តជាក់ស្តែងដើម្បីការពារនិងលើកស្ទួយផលប្រយោជន៍ជាតិនិងបក្ស។ ឧទាហរណ៍, គណបក្សប្រជាជនបានដើរតួយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងការចរចារកិច្ចសន្តិភាពប្រទេសកម្ពុជា, ដែលជាហេតុនាំឱ្យមានការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសនៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ និងការបង្កើត[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទី២]]។ អ្នកធ្វើកំណែទម្រង់សេដ្ឋកិច្ចជាតិភាគច្រើនគឺក្រុមមេដឹកនាំគណបក្សប្រជាជន ដើម្បីជំរុញប្រទេសកម្ពុជាឱ្យឆ្ពោះទៅរកសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរីនិងសមាហរណកម្មតំបន់។ ក្រោមការដឹកនាំរបស់គណបក្សប្រជាជន ប្រទេសកម្ពុជាបានប្រែក្លាយពីប្រទេសដែលហែកហួរដោយសង្គ្រាមទៅជាប្រទេសសេដ្ឋកិច្ចដែលមានប្រាក់ចំណូលមធ្យមកម្រិតទាបក្នុងឆ្នាំ២០១៦។ គោលបំណងរបស់បក្សគឺចង់ប្រែក្លាយប្រទេសកម្ពុជាឱ្យក្លាយទៅជាប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៣០ និងប្រទេសដែលមានប្រាក់ចំណូលខ្ពស់នៅឆ្នាំ២០៥០។ តាមមនោគមវិជ្ចា, មេដឹកនាំគណបក្សប្រជាជនបានអះអាងថាបក្សខ្លួនបានប្រកាន់យកលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យកណ្តាល។ ពួកគេទាំងនោះជឿថាវាជាចំណុចកណ្តាលរវាងអច្ចន្តិកមូលធននិយមនិងអច្ចន្តិកសង្គមនិយម(ហួស) ដោយសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើគុណតម្លៃនិងគោលការណ៍នៃសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសង្គមដែលដើរទន្ទឹមនឹងសេដ្ឋកិច្ចទីផ្សារសេរី និងការការពារសង្គមនិងបរិស្ថាន ហើយនិងការលើកតម្កើនមនុស្សធម៌តាមបែប[[ព្រះពុទ្ធសាសនា]]។ លោកបណ្ឌិត John Ciorciari បានមានប្រសាសថាគណបក្សប្រជាជននូវតែរក្សារចនាសម្ព័ន្ធកុម្មុយនិស្តខ្លួនដដែរហើយបានបន្ថែមទៀតថា មេដឹកនាំនិងសមាជិកពិសេសៗរបស់បក្សប្រជាជនភាគច្រើនគឺសុទ្ធតែបានមកពី KPRP ទាំងអស់។ ជាមួយគ្នានេះដែរ, លោក ហ៊ុន សែនគឺជាអ្នកដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រងបក្ស ទោះបីលោក គ្រាន់តែជាអនុប្រធានបក្សរហូតដល់ឆ្នាំ២០១៥ក៏ដោយ។ នាយករដ្ឋមន្រ្តីហ៊ុន សែនបានដឹកនាំគណបក្សប្រជាជននេះឆ្ពោះទៅរកការឈ្នះឆ្នោតស្ទើរគ្រប់អាណត្តិបន្ទាប់ពីប្រទេសកម្ពុជាបានផ្លាស់ប្តូរមកជាប្រទេសប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យមក។ បក្សនេះបានដណ្តើមកៅអីបានចំនួន៦៤អាសនៈនៃកៅអីសរុបចំនួន១២៣អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភាជាតិនាការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៨, ឆ្នាំ២០០៣ បានឈ្នះកៅអីចំនួន៧៣អាសនៈ និងឈ្នះបានកៅអីចំនួន៩០អាសនៈក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០០៨ ដោយទទួលបានសំឡេងគាំទ្រយ៉ាងច្រើនពីចំនួនដ៏ធំបំផុតដែលមិនធ្លាប់មានសម្រាប់ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រដែលមានសំឡេងគាំទ្រ ៥៨%។ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាក៏បានឈ្នះការបោះឆ្នោតក្នុងព្រឹទ្ធសភានាឆ្នាំ២០០៦ផងដែរ។ បក្សប្រជាជនបានបាត់បង់សម្លេងឆ្នោតចំនួន២២អាសានៈទៅបក្សប្រឆាំងក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៣។ នៅឆ្នាំ២០១៨, បក្សប្រជាជនបានដណ្តើមកៅអីបានទាំង១២៥អាសនៈនៅក្នុងរដ្ឋសភា និងដណ្តើមកៅអីបាន៥៨អាសនៈនៃកៅអីសរុបចំនួន៦២អាសនៈនៅក្នុងព្រឹទ្ធសភា។ លោកហ៊ុន សែន, ដែលជារដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, បានកាន់តំណែងជាប្រធានបក្សចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៥មក។ == ថ្នាក់ដឹកនាំបក្ស (១៩៧៩–១៩៩៣) == * [[ហេង សំរិន]]៖ ** អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា (១៩៨១–១៩៩១) ** ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាបដិវត្តន៍ (ក្រោយមកប្ដូរឈ្មោះមក ក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ) (១៩៧៩–១៩៩២) * [[ជា ស៊ីម]]៖ ** រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ (១៩៧៩–១៩៨១) ** ប្រធានរដ្ឋសភា (១៩៨១–១៩៩២) ** ប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ (១៩៩២–១៩៩៤) * [[ប៉ែន សុវណ្ណ]]៖ ** រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ (១៩៧៩–១៩៨១) ** អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា (១៩៧៩–១៩៨១) ** នាយករដ្ឋមន្ត្រី (១៩៨១) * [[ហ៊ុន សែន]]៖ ** រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេស (១៩៧៩–១៩៨៦, ១៩៨៧–១៩៩០) ** ឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី (១៩៨១–១៩៨៥) ** នាយករដ្ឋមន្រ្តី (១៩៨៥–១៩៩៣) ** ប្រធានព្រឹទ្ធសភា (២០២៣-បច្ចប្បន្ន) * [[ចាន់ ស៊ី]]៖ ** រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ (១៩៨១–១៩៨២) ** នាយករដ្ឋមន្ត្រី (១៩៨១–១៩៨៤) * សាយ ភូថង៖ ** អនុប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ (១៩៧៩–១៩៩៣) * ជា សុទ្ធ៖ ** រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងផែនការ (១៩៨២–១៩៨៦) ** ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី (១៩៨២–១៩៩២) * ប៊ូ ថង៖ ** ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី (១៩៨២–១៩៩២) ** រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ (១៩៨២–១៩៨៦) * ម៉ាត លី៖ ** អនុប្រធានរដ្ឋសភា<!--ត្រូវការបញ្ជាក់ពីឆ្នាំបម្រើការ--> * គង់ គាំ៖ ** រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេស (១៩៨៦–១៩៨៧) * [[ហោ ណាំហុង]]៖ ** រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេស (១៩៩០–១៩៩៣) == បញ្ជីប្រធានគណបក្ស == {{Infobox official post | post = ប្រធាន | body = គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា | native_name = | insignia = File:Cpplogo.PNG | insigniasize = 100px | insigniacaption = និមិត្តសញ្ញាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា | flag = | flagsize = 125px | flagcaption = | image = Hun Sen July 2019.jpg | imagesize = 200px | imagecaption = | incumbent = [[ហ៊ុន សែន]] | incumbentsince = ២០ មិថុនា ២០១៥ | department = | style = | status = | type = [[មេដឹកនាំគណបក្ស]] | member_of = | residence = | seat = រាជធានី[[ភ្នំពេញ]], [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] | constituting_instrument = | appointer = | formation = ២៨ មិថុនា ១៩៥១ | first = [[ទូ សាមុត]]<br />{{small|ជាអគ្គលេខាធិការបក្ស}} | last = | abolished = | deputy = | succession = | salary = }} {{colorbox|red}} គ.ប.ប.ក. {{colorbox|#1E90FF}} គ.ប.ក. {|class="wikitable sortable" |- ! class="unsortable" rowspan="2"|<abbr title="Number">ល.រ</abbr><br> ! class="unsortable" rowspan="2" colspan="2"| រូប ! class="unsortable" rowspan="2" style="width:8em;"| នាម<br />{{small|(ឆ្នាំកំណើត–មរណៈ)}} ! class="unsortable" colspan="3"| រយៈពេលកាន់តំណែង ! class="unsortable" rowspan="2"| តំណែងផ្សេងៗ |- ! class="unsortable" style="width:5em;"|ពី ! class="unsortable" style="width:5em;"|ដល់ ! class="unsortable" style="width:5em;"|រយៈពេល |- ! ១ ! style="background-color:red"| | style="text-align:center"|[[File:No image.svg|80px]] | style="text-align:center"|<big>'''[[ទូ សាមុត]]'''</big><br/>{{small|(១៩១៥–១៩៦២)}} | style="text-align:center"|២១ កញ្ញា ១៩៥១ | style="text-align:center"|៣០ កញ្ញា ១៩៦០ | style="text-align:center"|៩ ឆ្នាំ, ៩ ថ្ងៃ | style="text-align:center"|― |- ! ២ ! style="background-color:red" | | style="text-align:center"|[[File:No image.svg|80px]] | style="text-align:center"|<big>'''[[ប៉ែន សុវណ្ណ]]'''</big><br/>{{small|(១៩៣៦–២០១៦)}} | style="text-align:center"|៥ មករា ១៩៧៩ | style="text-align:center"|៥ ធ្នូ ១៩៨១ | style="text-align:center"|២ ឆ្នាំ, ៣៣៤ ថ្ងៃ | style="text-align:center"|[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] (១៩៨១)<br />[[ក្រសួងការពារជាតិ|រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការពារជាតិ]] (១៩៧៩–១៩៨១) |- ! ៣ ! style="background-color:red" | | style="text-align:center"|[[File:Samdech Heng Samrin 2018 cropped.jpg|80px]] | style="text-align:center"|<big>'''[[ហេង សំរិន]]'''</big><br/>{{small|(កើតឆ្នាំ១៩៣៤)}} | style="text-align:center"|៥ ធ្នូ ១៩៨១ | style="text-align:center"|១៧ តុលា ១៩៩១ | style="text-align:center"|៩ ឆ្នាំ, ៣១៦ ថ្ងៃ | style="text-align:center"|[[បញ្ជីរាយនាម ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា|ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាបដិវត្តន៍ប្រជាជន]] (១៩៧៩–១៩៩២) |- ! ៤ ! style="background-color:#1E90FF" | | style="text-align:center"|[[File:Chea Sim 3x4.jpg|80px]] | style="text-align:center"|<big>'''[[ជា ស៊ីម]]'''</big><br/>{{small|(១៩៣២–២០១៥)}} | style="text-align:center"|១៧ តុលា ១៩៩១ | style="text-align:center"|៨ មិថុនា ២០១៥ | style="text-align:center"|២៣ ឆ្នាំ, ២៣៤ ថ្ងៃ | style="text-align:center"|[[បញ្ជីរាយនាម ប្រធានរដ្ឋសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រធានរដ្ឋសភា]] (១៩៨១–១៩៩៣)<br />[[បញ្ជីរាយនាម ប្រមុខរដ្ឋកម្ពុជា|ប្រធានក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋ]] (១៩៩២–១៩៩៣)<br />[[បញ្ជីរាយនាម ប្រធានព្រឹទ្ធសភានៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រធានព្រឹទ្ធសភា]] (១៩៩៩–២០១៥) |- ! ៥ ! style="background-color:#1E90FF" | | style="text-align:center"|[[File:Hun Sen July 2019.jpg|80px]] | style="text-align:center"|<big>'''[[ហ៊ុន សែន]]'''</big><br/>{{small|(កើតឆ្នាំ១៩៥២)}} | style="text-align:center"|២០ មិថុនា ២០១៥ | style="text-align:center"|បច្ចុប្បន្ន | style="text-align:center"|{{age in years and days|2015|6|20}} | style="text-align:center"|[[ក្រសួងការបរទេស និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស]] (១៩៧៩–១៩៨៦, ១៩៨៨–១៩៩០)<br/>[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយករដ្ឋមន្រ្តី]] (១៩៨៥–២០២៣) ប្រធាន[[ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា]] (២០២៣-បច្ចុប្បន្ន) |- |} == អង្គការ == គណបក្សនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយគណៈកម្មាធិការអចិន្រ្តៃយ៍ដែលមានសមាជិកទាំងអស់ ៣៤ នាក់ដែលជាទូទៅត្រូវបានគេហៅថាការិយាល័យនយោបាយ។ សមាជិកបច្ចុប្បន្ន (ជាមួយនឹងមុខតំណែងពួកគេ) រួមមានដូចជា: :#[[ហ៊ុន សែន]] (ប្រធាន) :# [[ហេង សំរិន]] (ប្រធានកិត្តិយស) :# [[ស ខេង]] (អនុប្រធាន) :# [[សាយ ឈុំ]] (ប្រធានគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍) :# សាយ ភូថង :# ប៊ូ ថង :# [[ទៀ បាញ់]] :# [[ម៉ែន សំអន]] :# [[ងួន ញ៉ិល]] :#នៃ ប៉េណា :#[[ស៊ីម កា]] :#កែ គីមយ៉ាន :#ប៉ុល សារឿន :#[[គង់ សំអុល]] :#អ៊ីម ឈុនលឹម :#ឌិត មន្ទី :#ជា ចាន់តូ :#អ៊ុក រ៉ាប៊ុន :#[[ជាម យៀប]] :#ឯក សំអុល :#សោម គឹមសូគ៌ :#ឃួន សុដារី :#ប៉ែន បញ្ញា :#ឆាយ ថន :#[[ហោ ណាំហុង]] :#[[ប៊ិន ឈិន]] :#[[គាត ឈន់]] :#យីម ឆៃលី :#[[ទេព ងន]] :#គន់ គីម :#[[មាស សុភា]] :#[[នេត សាវឿន]] == លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោត == === ការបោះឆ្នោតសកល === {| class=wikitable style=text-align:center ! rowspan="2" | ឆ្នាំបោះឆ្នោត ! rowspan="2" | ប្រធានគណបក្ស ! rowspan="2" | បេក្ខជន ! colspan="3" | សម្លេងឆ្នោត ! colspan="2" | អាសនៈ ! rowspan="2" | ចំណាត់លេខ ! rowspan="2" | រដ្ឋាភិបាល |- ! # ! % ! ± ! # ! ± |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ ឆ្នាំ១៩៨១|១៩៨១]] | colspan="2"| [[ប៉ែន សុវណ្ណ]] | ២,៨៩៨,៧០៩ | ៩០.៣ |''ថ្មី'' |{{Composition bar|117|117|hex={{Cambodian People's Party/meta/color}}}} |''ថ្មី'' |{{increase}} ទី ១ | {{yes2|[[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា|គ.ប.ប.ក.]]}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣|១៩៩៣]] | rowspan="5"| [[ជា ស៊ីម]] | rowspan="5"| [[ហ៊ុន សែន]] | ១,៥៣៣,៤៧១ | ៣៨.២ |{{decrease}} ៥១.២ |{{Composition bar|51|120|hex=#1e90ff}} |{{decrease}} ៦៦ |{{decrease}} ទី ២ | {{yes2|[[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច|ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]–ប្រជាជន–[[គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យសេរីនិយមព្រះពុទ្ធសាសនា|គ.ប.ស.ព.]]–[[ម៉ូលីណាកា]]}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី២ ឆ្នាំ១៩៩៨|១៩៩៨]] | ២,០៣០,៧៩០ | ៤១.៤ |{{increase}} ៣.២ |{{Composition bar|64|122|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ១៣ |{{increase}} ទី ១ | {{yes2|ប្រជាជន–[[ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៣ ឆ្នាំ២០០៣|២០០៣]] | ២,៤៤៧,២៥៩ | ៤៧.៣ |{{increase}} ៥.៩ |{{Composition bar|73|123|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ៩ |{{steady}} ទី ១ | {{yes2|ប្រជាជន–ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៤ ឆ្នាំ២០០៨|២០០៨]] | ៣,៤៩២,៣៧៤ | ៥៨.១ |{{increase}} ១០.៨ |{{Composition bar|90|123|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ១៧ |{{steady}} ទី ១ | {{yes2|ប្រជាជន–ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៥ ឆ្នាំ២០១៣|២០១៣]] | ៣,២៣៥,៩៦៩ | ៤៨.៨ |{{decrease}} ៩.៣ |{{Composition bar|68|123|hex=#1e90ff}} |{{decrease}} ២២ |{{steady}} ទី ១ | {{yes2|ប្រជាជន}} |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ នីតិកាលទី៦ ឆ្នាំ២០១៨|២០១៨]] | colspan="2"|[[ហ៊ុន សែន]] | ៤,៨៨៩,១១៣ | ៧៦.៨ |{{increase}} ២៨.០ |{{Composition bar|125|125|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ៥៧ |{{steady}} ទី ១ | {{yes2|ប្រជាជន}} |- |} === ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ សង្កាត់ === {| class=wikitable style=text-align:center ! rowspan=2|ឆ្នាំបោះឆ្នោត ! rowspan=2| ប្រធានគណបក្ស ! colspan=3| សម្លេងឆ្នោត ! colspan=2| [[ឃុំ សង្កាត់នៃកម្ពុជា|ឃុំ សង្កាត់]] ! colspan=2| [[ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់]] ! rowspan=2| ចំណាត់លេខ |- ! # ! % ! ± ! # ! ± ! # ! ± |- ! [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០០២|២០០២]]<ref>{{cite web |url=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://comfrel.org/english/wp-content/uploads/2018/04/33_Result_Report_2002_Commune_Council_Election_in_Cambodia_COMFREL_2002_En_Final.pdf |title=Report on the Commune Council Elections – 3 February 2002 |date=March 2002 |publisher=Committee for Free and Fair Elections in Cambodia (COMFREL) |website=comfrel.org |accessdate=4 September 2018}}</ref> | rowspan="3" | [[ជា ស៊ីម]] | ២,៦៤៧,៨៤៩ | ៦០.៩ | ''ថ្មី'' | {{Composition bar|1598|1621|hex=#1e90ff}} | ''ថ្មី'' | {{Composition bar|7552|11261|hex=#1e90ff}} | ''ថ្មី'' | {{increase}} ទី ១ |- ! [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០០៧|២០០៧]]<ref>{{cite web |url=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://comfrel.org/english/wp-content/uploads/2018/04/31_COMFREL_CCE_Final_Report_New.pdf |title=Final Assessment and Report on 2007 Commune Council Elections |date=1 April 2007 |publisher=Committee for Free and Fair Elections in Cambodia (COMFREL) |website=comfrel.org |accessdate=4 September 2018}}</ref> | ៣,១៤៨,៥៣៣ | ៦០.៨ | {{decrease}} ០.១ | {{Composition bar|1591|1621|hex=#1e90ff}} | {{decrease}} ៧ | {{Composition bar|7993|11353|hex=#1e90ff}} | {{increase}} ៤៤១ | {{steady}} ទី ១ |- ! [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០១២|២០១២]]<ref>{{cite web |url=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://comfrel.org/english/wp-content/uploads/2018/04/28_Final_Report_Commune_Elections_2012_Final_Final_06_11_2012.pdf |title=Final Assessment and Report on 2012 Commune Council Elections |date=October 2012 |publisher=Committee for Free and Fair Elections in Cambodia (COMFREL) |website=comfrel.org |accessdate=4 September 2018}}</ref> | ៣,៦៣១,០៨២ | ៦១.៨ | {{increase}} ១.០ | {{Composition bar|1592|1633|hex=#1e90ff}} | {{increase}} ១ | {{Composition bar|8292|11459|hex=#1e90ff}} | {{increase}} ២៩៩ | {{steady}} ទី ១ |- ! [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០១៧|២០១៧]]<ref>{{cite web |url=https://docs.google.com/viewerng/viewer?url=https://comfrel.org/english/wp-content/uploads/2018/08/275_Final-Assessment-and-Report-on-the-2017-Commune-Council-Elections-in-English-Version.pdf |title=Final Assessment and Report on 2017 Commune Council Elections |date=October 2017 |publisher=Committee for Free and Fair Elections in Cambodia (COMFREL) |website=comfrel.org |accessdate=4 September 2018}}</ref> |rowspan="2"|[[ហ៊ុន សែន]] | ៣,៥៤០,០៥៦ | ៥០.៨ | {{decrease}} ១១.០ | {{Composition bar|1156|1646|hex=#1e90ff}} | {{decrease}} ៤៣៦ | {{Composition bar|6503|11572|hex=#1e90ff}} | {{decrease}} ១,៧៨៩ | {{steady}} ទី ១ |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សា ឃុំ សង្កាត់ ឆ្នាំ២០២២|២០២២]]<ref>{{Cite web|url=https://thediplomat.com/2022/06/provisional-results-give-cambodian-ruling-party-victory-in-local-elections/|title=Provisional Results Give Cambodian Ruling Party Victory in Local Elections|work=The Diplomat|date=7 June 2022|accessdate=26 មករា 2023}}</ref> |៥,៣៧៨,៧៧៣ |៧៤.៣ |{{increase}} ២៣.៥ |{{Composition bar|1648|1652|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ៤៩២ |{{Composition bar|9376|11622|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ២,៨៧៣ |{{Steady}} ទី ១ |} === ការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភា === {| class=wikitable style=text-align:center ! rowspan="2" |ឆ្នាំបោះឆ្នោត ! rowspan="2" | បេក្ខជន ! colspan="3" | សម្លេងឆ្នោត ! colspan="2" | អាសនៈ ! rowspan="2" | ចំណាត់លេខ |- ! # ! % ! ± ! # ! ± |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ឆ្នាំ២០០៦|២០០៦]] | rowspan="2" | [[ជា ស៊ីម]] | ៧,៨៥៤ | ៦៩.២ |— |{{Composition bar|45|61|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ១៤ |{{steady}} ទី ១ |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ឆ្នាំ២០១២|២០១២]] | ៨,៨៨០ | ៧៧.៨ |{{increase}} ៨.៦ |{{Composition bar|46|61|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ១ |{{steady}} ទី ១ |- ![[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងសមាជិកព្រឹទ្ធសភា ឆ្នាំ២០១៨|២០១៨]] |[[សាយ ឈុំ]] | ១១,២០២ | ៩៥.៩ |{{increase}} ១៨.១ |{{Composition bar|58|58|hex=#1e90ff}} |{{increase}} ១២ |{{steady}} ទី ១ |- |} == សូមមើលផងដែរ == * [[រណសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជា]] * [[កម្ពុជាសម័យទំនើប]] * [[សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា]] * [[នយោបាយនៅកម្ពុជា]] == ឯកសារយោង == {{reflist}} == គន្ថនិទ្ទេស == * Guo, Sujian (2006). ''The Political Economy of Asian Transition from Communism''. Ashgate Publishing, Ltd. {{ISBN|0754647358}} == តំណភ្ជាប់ខាងក្រៅ == * [http://www.cpp.org.kh/ គេហទំព័រគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210816121731/https://www.cpp.org.kh/ |date=2021-08-16 }} * [http://www.start.umd.edu/gtd/search/Results.aspx?page=1&casualties_type=&casualties_max=&perpetrator=729&charttype=line&chart=overtime&ob=GTDID&od=desc&expanded=yes#results-table បញ្ជីរាយនាមឧប្បត្តិហេតុដែលបានមកពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជានៅលើមូលដ្ឋានទិន្នន័យ START] {{Cambodian political parties}} {{Authority control}} [[Category:គណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា]][[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គណបក្សនយោបាយ]] i9xhwzzt4wqqixyqxj7beu9y7euhmyw 0 38804 341150 341145 2026-09-27T12:33:22Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341150 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = ខេត្តព្រះដំបង<br><small>จังหวัดพระตะบอง</small> |common_name = Phra Tabong Province |subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] |nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] |year_start = ១៩៤១ |year_end = ១៩៤៦ |date_start = |date_end = ១៧ វិច្ឆិកា |event_start = [[សង្គ្រាមសៀម-បារាំង|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] |event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> |p1 = |flag_p1 = |s1 = |flag_s1 = |image_flag = Flag of Thailand.svg |flag_type = |image_coat = Seal Phratabong Province.png |image_map = Provinces_of_Cambodia_loss_to_Thailand_during_Franco-Thai_War.png |image_map_caption = ផែនទីខេត្តព្រះដំបង (ពណ៌ក្រហម) |capital = [[ក្រុងបាត់ដំបង]] |today = {{flag|កម្ពុជា}} }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพระตะบอง) គឺជាខេត្តរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចាប់ពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ រហូតត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ និងម្ដងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១-១៩៤៦ ដែលរដ្ឋាភិបាល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដឹកនាំដោយលោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]បានឈ្លានពាននិងកាន់កាប់យកខេត្តនេះនៅក្នុងអំឡុង[[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]]។ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។បច្ចុប្បន្នតំបន់ដែលគេស្គាល់ថាជាខេត្តព្រះដំបងនេះគឺស្ថិតនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite news|last=Admin|title=ប្រវត្តិខេត្ត - រដ្ឋបាលខេត្តប៉ៃលិន|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តប៉ៃលិន|url=https://www.pailin.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%84|access-date=2025-08-23|archive-date=2025-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417154321/https://www.pailin.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%84|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Request Rejected |url=https://www.banteaymeanchey.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=2025-08-23 |website=www.banteaymeanchey.gov.kh}}</ref><ref>{{Cite news|last=SokMean|title=ប្រវត្តិខេត្តបាត់ដំបង - រដ្ឋបាលខេត្តបាត់ដំបង|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តបាត់ដំបង|url=https://www.battambang.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84|access-date=2025-08-23|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809020358/https://www.battambang.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84|url-status=dead}}</ref> ==ឈ្មោះ== ព្រះដំបង ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : พระตะบอง) គឺជាឈ្មោះជា[[ភាសាសៀម]]ដែលជាព្រះនាមរបស់[[គោត្តមអមរទេវរាជ|ព្រះបាទដំបងគ្រញូង]](พระยาตะบองขยุง)ដែលគេបានយកមកដាក់ឲ្យ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]តាមរយៈ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]ពោលគឺនៅពេលដែល[[គោត្តមអមរទេវរាជ|ព្រះបាទដំបងគ្រញូង]]បានចោលដំបងពី[[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ទៅហើយក៏បានមកធ្លាក់នៅបរិវេណទឹកដីត្រង់[[ខេត្តបាត់ដំបង]]សព្វថ្ងៃនេះ។<ref>{{Cite web |title=ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ/ភាគទី៥/11 - Wikisource |url=https://wikisource.org/wiki/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BF%E1%9E%84%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%84%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5/11 |access-date=2025-08-24 |website=wikisource.org |language=en}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== [[File:Map_of_Siam_in_1900.png|thumb|ផែនទីសៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០០]] [[ឯកសារ:Siam in 1900, During Rama V's Reign.jpg|thumb|ផែនទីខេត្តព្រះដំបងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០០]] បើទោះបីជា[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅត្រង់បរិវេណទឹកដីនេះតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ១៥ មកក៏ដោយក៏ការរៀបចំគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការរបស់រាជការ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទៅលើតំបន់នេះទើបតែមាននៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ តែប៉ុណ្ណោះពោលគឺនៅដើម[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យបាងកក]]ដែលគេស្គាល់តំបន់នោះថាជា[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]](เขมรส่วนใน)។[[ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន|ចៅហ្វាទឡ្ហៈបែន]]នៃ[[គ្រួសារអភ័យវង្ស|គ្រួសារត្រកូលអភ័យវង្ស]]ត្រូវបានតែងតាំងជាចៅហ្វាយក្រុងដែលមានគោរម្យងារ[[ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន|ចៅពញាអភ័យធីបែស(បែន)]]។គ្រួសាររបស់លោកបានគ្រប់គ្រង[[ក្រុងបាត់ដំបង|ក្រុងព្រះដំបង]]អស់ ០៥ ជំនាន់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០៧។នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ[[ក្រុងបាត់ដំបង|ព្រះដំបង]]រួមជាមួយនឹង[[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរ៉ាដ្ឋ]]និង[[ក្រុងសិរីសោភ័ណ|សុីសុផុន]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញជាថ្នូរដោះដូរយក[[ខេត្តត្រាច]]<ref>[[ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសសៀម]]</ref>និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ដោយអនុលោមទៅនឹង[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយមានជំនួយនិងការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺ[[ចក្រភពជប៉ុន]]ដែលនៅពេលនោះកំពុងគ្រប់គ្រង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ៗបានដណ្តើមយកទឹកដីដែលខ្លួនធ្លាប់បានប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]កាលពីឆ្នាំ ១៩០៧ មកវិញ។នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤១ តំបន់នៅខាងក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]គ្រប់គ្រងនិងបានបែងចែកឡើងវិញជាខេត្តចំនួន ០៣ គឺខេត្តព្រះដំបង([[ខេត្តបាត់ដំបង]]) [[ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ|ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ]] និង [[ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម]]([[ខេត្តសៀមរាប]])។ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តប្រគល់ទឹកដីទាំងនេះទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] ជាលក្ខខណ្ឌមួយសម្រាប់ឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]អាចចូលជាសមាជិករបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បាន។<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf United Nations Treaty Series] (PDF). Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តព្រះដំបង ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៧ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ក្រុងបាត់ដំបង]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | មឿងព្រះតៈបង | Mueang Phra Tabong | เมืองพระตะบอง | [[ក្រុងបាត់ដំបង]] |- | ០២ | ព្រហ្មយ៉ូធី | Phromyothi | พรหมโยธี | [[ស្រុកសង្កែ]] |- | ៣ | អាធឹកថេវ៉ាដេត | Athuekthewadet | อธึกเทวเดช | [[ស្រុកមោងឫស្សី]] |- | ០៤ | មង្ឃុន ប៊ូរី | Mongkhon Buri | มงคลบุรี | [[ស្រុកមង្គលបុរី]] |- | ០៥ | ស៊ីសុផុន | Si Sophon | ศรีโสภณ | [[ក្រុងសិរីសោភ័ណ]] |- | ០៦ | ស៊ីនធូសុងក្រាមឆៃ | Sinthusongkhramchai | สินธุสงครามชัย | [[ស្រុកភ្នំស្រុក]] និង [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] |- | ០៧ | ផៃលីន | Phailin | ไพลิน | [[ក្រុងប៉ៃលិន]] |} ==ឯកសារយោង== 8hd5c9m9buosbskpqsjdr0vz64ku4ck 341151 341150 2026-09-27T12:34:39Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341151 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = ខេត្តព្រះដំបង<br><small>จังหวัดพระตะบอง</small> |common_name = Phra Tabong Province |subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] |nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] |year_start = ១៩៤១ |year_end = ១៩៤៦ |date_start = |date_end = ១៧ វិច្ឆិកា |event_start = [[សង្គ្រាមសៀម-បារាំង|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] |event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> |p1 = |flag_p1 = |s1 = |flag_s1 = |image_flag = Flag of Thailand.svg |flag_type = |image_coat = Seal Phratabong Province.png |image_map = Provinces_of_Cambodia_loss_to_Thailand_during_Franco-Thai_War.png |image_map_caption = ផែនទីខេត្តព្រះដំបង (ពណ៌ក្រហម) |capital = [[ក្រុងបាត់ដំបង]] |today = {{flag|កម្ពុជា}} }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพระตะบอง) គឺជាខេត្តរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចាប់ពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ រហូតត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ និងម្ដងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១-១៩៤៦ ដែលរដ្ឋាភិបាល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដឹកនាំដោយលោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]បានឈ្លានពាននិងកាន់កាប់យកខេត្តនេះនៅក្នុងអំឡុង[[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]]។ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។បច្ចុប្បន្នតំបន់ដែលពីមុនគេស្គាល់ថាជាខេត្តព្រះដំបងនេះគឺស្ថិតនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite news|last=Admin|title=ប្រវត្តិខេត្ត - រដ្ឋបាលខេត្តប៉ៃលិន|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តប៉ៃលិន|url=https://www.pailin.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%84|access-date=2025-08-23|archive-date=2025-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417154321/https://www.pailin.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%84|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Request Rejected |url=https://www.banteaymeanchey.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=2025-08-23 |website=www.banteaymeanchey.gov.kh}}</ref><ref>{{Cite news|last=SokMean|title=ប្រវត្តិខេត្តបាត់ដំបង - រដ្ឋបាលខេត្តបាត់ដំបង|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តបាត់ដំបង|url=https://www.battambang.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84|access-date=2025-08-23|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809020358/https://www.battambang.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84|url-status=dead}}</ref> ==ឈ្មោះ== ព្រះដំបង ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : พระตะบอง) គឺជាឈ្មោះជា[[ភាសាសៀម]]ដែលជាព្រះនាមរបស់[[គោត្តមអមរទេវរាជ|ព្រះបាទដំបងគ្រញូង]](พระยาตะบองขยุง)ដែលគេបានយកមកដាក់ឲ្យ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]តាមរយៈ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]ពោលគឺនៅពេលដែល[[គោត្តមអមរទេវរាជ|ព្រះបាទដំបងគ្រញូង]]បានចោលដំបងពី[[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ទៅហើយក៏បានមកធ្លាក់នៅបរិវេណទឹកដីត្រង់[[ខេត្តបាត់ដំបង]]សព្វថ្ងៃនេះ។<ref>{{Cite web |title=ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ/ភាគទី៥/11 - Wikisource |url=https://wikisource.org/wiki/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BF%E1%9E%84%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%84%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5/11 |access-date=2025-08-24 |website=wikisource.org |language=en}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== [[File:Map_of_Siam_in_1900.png|thumb|ផែនទីសៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០០]] [[ឯកសារ:Siam in 1900, During Rama V's Reign.jpg|thumb|ផែនទីខេត្តព្រះដំបងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០០]] បើទោះបីជា[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅត្រង់បរិវេណទឹកដីនេះតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ១៥ មកក៏ដោយក៏ការរៀបចំគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការរបស់រាជការ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទៅលើតំបន់នេះទើបតែមាននៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ តែប៉ុណ្ណោះពោលគឺនៅដើម[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យបាងកក]]ដែលគេស្គាល់តំបន់នោះថាជា[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]](เขมรส่วนใน)។[[ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន|ចៅហ្វាទឡ្ហៈបែន]]នៃ[[គ្រួសារអភ័យវង្ស|គ្រួសារត្រកូលអភ័យវង្ស]]ត្រូវបានតែងតាំងជាចៅហ្វាយក្រុងដែលមានគោរម្យងារ[[ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន|ចៅពញាអភ័យធីបែស(បែន)]]។គ្រួសាររបស់លោកបានគ្រប់គ្រង[[ក្រុងបាត់ដំបង|ក្រុងព្រះដំបង]]អស់ ០៥ ជំនាន់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០៧។នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ[[ក្រុងបាត់ដំបង|ព្រះដំបង]]រួមជាមួយនឹង[[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរ៉ាដ្ឋ]]និង[[ក្រុងសិរីសោភ័ណ|សុីសុផុន]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញជាថ្នូរដោះដូរយក[[ខេត្តត្រាច]]<ref>[[ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសសៀម]]</ref>និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ដោយអនុលោមទៅនឹង[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយមានជំនួយនិងការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺ[[ចក្រភពជប៉ុន]]ដែលនៅពេលនោះកំពុងគ្រប់គ្រង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ៗបានដណ្តើមយកទឹកដីដែលខ្លួនធ្លាប់បានប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]កាលពីឆ្នាំ ១៩០៧ មកវិញ។នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤១ តំបន់នៅខាងក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]គ្រប់គ្រងនិងបានបែងចែកឡើងវិញជាខេត្តចំនួន ០៣ គឺខេត្តព្រះដំបង([[ខេត្តបាត់ដំបង]]) [[ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ|ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ]] និង [[ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម]]([[ខេត្តសៀមរាប]])។ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តប្រគល់ទឹកដីទាំងនេះទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] ជាលក្ខខណ្ឌមួយសម្រាប់ឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]អាចចូលជាសមាជិករបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បាន។<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf United Nations Treaty Series] (PDF). Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តព្រះដំបង ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៧ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ក្រុងបាត់ដំបង]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | មឿងព្រះតៈបង | Mueang Phra Tabong | เมืองพระตะบอง | [[ក្រុងបាត់ដំបង]] |- | ០២ | ព្រហ្មយ៉ូធី | Phromyothi | พรหมโยธี | [[ស្រុកសង្កែ]] |- | ៣ | អាធឹកថេវ៉ាដេត | Athuekthewadet | อธึกเทวเดช | [[ស្រុកមោងឫស្សី]] |- | ០៤ | មង្ឃុន ប៊ូរី | Mongkhon Buri | มงคลบุรี | [[ស្រុកមង្គលបុរី]] |- | ០៥ | ស៊ីសុផុន | Si Sophon | ศรีโสภณ | [[ក្រុងសិរីសោភ័ណ]] |- | ០៦ | ស៊ីនធូសុងក្រាមឆៃ | Sinthusongkhramchai | สินธุสงครามชัย | [[ស្រុកភ្នំស្រុក]] និង [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] |- | ០៧ | ផៃលីន | Phailin | ไพลิน | [[ក្រុងប៉ៃលិន]] |} ==ឯកសារយោង== comy600qq9ef7v25yo5j9q6oxwivjzy 341221 341151 2026-09-27T16:38:18Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision |native_name = ខេត្តព្រះដំបង<br><small>จังหวัดพระตะบอง</small> |common_name = Phra Tabong Province |subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] |nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] |year_start = ១៩៤១ |year_end = ១៩៤៦ |date_start = |date_end = ១៧ វិច្ឆិកា |event_start = [[សង្គ្រាមសៀម-បារាំង|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] |event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> |p1 = |flag_p1 = |s1 = |flag_s1 = |image_flag = Flag of Thailand.svg |flag_type = |image_coat = Seal Phratabong Province.png |image_map = Provinces_of_Cambodia_loss_to_Thailand_during_Franco-Thai_War.png |image_map_caption = ផែនទីខេត្តព្រះដំបង (ពណ៌ក្រហម) |capital = [[ក្រុងបាត់ដំបង]] |today = {{flag|កម្ពុជា}} }} '''{{Pagename}}''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดพระตะบอง) គឺជាខេត្តរបស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ប៉ុន្តែស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចាប់ពីចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ រហូតត្រូវបានប្រគល់ត្រឡប់មកឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០៧ និងម្ដងទៀតនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១-១៩៤៦ ដែលរដ្ឋាភិបាល[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដឹកនាំដោយលោកសេនាប្រមុខ[[ប្លែក វិបុលសង្គ្រាម]]បានឈ្លានពាននិងកាន់កាប់យកខេត្តនេះនៅក្នុងអំឡុង[[ការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុននៅកម្ពុជា|សម័យអាណានិគមនិយមជប៉ុន]]នៅក្នុង[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]]។ខេត្តនេះត្រូវបានរំលាយចោលហើយប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦។បច្ចុប្បន្នតំបន់ដែលពីមុនគេស្គាល់ថាជាខេត្តព្រះដំបងនេះគឺស្ថិតនៅ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]។<ref>{{Cite news|last=Admin|title=ប្រវត្តិខេត្ត - រដ្ឋបាលខេត្តប៉ៃលិន|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តប៉ៃលិន|url=https://www.pailin.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%84|access-date=2025-08-23|archive-date=2025-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417154321/https://www.pailin.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%80%E1%9F%84%E1%9F%87%E1%9E%80%E1%9E%BB%E1%9E%84|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Request Rejected |url=https://www.banteaymeanchey.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93 |access-date=2025-08-23 |website=www.banteaymeanchey.gov.kh}}</ref><ref>{{Cite news|last=SokMean|title=ប្រវត្តិខេត្តបាត់ដំបង - រដ្ឋបាលខេត្តបាត់ដំបង|language=en-US|work=រដ្ឋបាលខេត្តបាត់ដំបង|url=https://www.battambang.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84|access-date=2025-08-23|archive-date=2020-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809020358/https://www.battambang.gov.kh/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%86%E1%9E%94%E1%9E%84|url-status=dead}}</ref> ==ឈ្មោះ== ព្រះដំបង ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : พระตะบอง) គឺជាឈ្មោះជា[[ភាសាសៀម]]ដែលជាព្រះនាមរបស់[[គោត្តមអមរទេវរាជ|ព្រះបាទដំបងគ្រញូង]](พระยาตะบองขยุง)ដែលគេបានយកមកដាក់ឲ្យ[[ខេត្តបាត់ដំបង]]តាមរយៈ[[ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ|រឿងព្រេងខ្មែរ]]ពោលគឺនៅពេលដែល[[គោត្តមអមរទេវរាជ|ព្រះបាទដំបងគ្រញូង]]បានចោលដំបងពី[[អង្គរ|ទីក្រុងអង្គរ]]ទៅហើយក៏បានមកធ្លាក់នៅបរិវេណទឹកដីត្រង់[[ខេត្តបាត់ដំបង]]សព្វថ្ងៃនេះ។<ref>{{Cite web |title=ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ/ភាគទី៥/11 - Wikisource |url=https://wikisource.org/wiki/%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%BB%E1%9F%86%E1%9E%9A%E1%9E%BF%E1%9E%84%E1%9E%96%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%81%E1%9E%84%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A/%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%82%E1%9E%91%E1%9E%B8%E1%9F%A5/11 |access-date=2025-08-24 |website=wikisource.org |language=en}}</ref> ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== [[File:Map_of_Siam_in_1900.png|thumb|ផែនទីសៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០០]] [[ឯកសារ:Siam in 1900, During Rama V's Reign.jpg|thumb|ផែនទីខេត្តព្រះដំបងស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀមនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩០០]] បើទោះបីជា[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]បានឈ្លានពាន[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]នៅត្រង់បរិវេណទឹកដីនេះតាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី ១៥ មកក៏ដោយក៏ការរៀបចំគ្រប់គ្រងជាផ្លូវការរបស់រាជការ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ទៅលើតំបន់នេះទើបតែមាននៅចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ តែប៉ុណ្ណោះពោលគឺនៅដើម[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|សម័យបាងកក]]ដែលគេស្គាល់តំបន់នោះថាជា[[កម្ពុជាខាងក្នុង|តំបន់កម្ពុជាខាងក្នុង]](เขมรส่วนใน)។[[ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន|ចៅហ្វាទឡ្ហៈបែន]]នៃ[[គ្រួសារអភ័យវង្ស|គ្រួសារត្រកូលអភ័យវង្ស]]ត្រូវបានតែងតាំងជាចៅហ្វាយក្រុងដែលមានគោរម្យងារ[[ចៅពញាអភ័យធីបែសបែន|ចៅពញាអភ័យធីបែស(បែន)]]។គ្រួសាររបស់លោកបានគ្រប់គ្រង[[ក្រុងបាត់ដំបង|ក្រុងព្រះដំបង]]អស់ ០៥ ជំនាន់រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩០៧។នៅក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ[[ក្រុងបាត់ដំបង|ព្រះដំបង]]រួមជាមួយនឹង[[ក្រុងសៀមរាប|សៀមរ៉ាដ្ឋ]]និង[[ក្រុងសិរីសោភ័ណ|សុីសុផុន]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញជាថ្នូរដោះដូរយក[[ខេត្តត្រាច]]<ref>[[ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសសៀម]]</ref>និង[[ស្រុកដានសៃ|ដានសៃ]]ដោយអនុលោមទៅនឹង[[សន្ថិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀម]]ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩០៧។ នៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ ដោយមានជំនួយនិងការគាំទ្រពីសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ខ្លួនគឺ[[ចក្រភពជប៉ុន]]ដែលនៅពេលនោះកំពុងគ្រប់គ្រង[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ៗបានដណ្តើមយកទឹកដីដែលខ្លួនធ្លាប់បានប្រគល់ទៅឲ្យ[[បារាំង]]កាលពីឆ្នាំ ១៩០៧ មកវិញ។នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤១ តំបន់នៅខាងក្នុង[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]ត្រូវបាន[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]គ្រប់គ្រងនិងបានបែងចែកឡើងវិញជាខេត្តចំនួន ០៣ គឺខេត្តព្រះដំបង([[ខេត្តបាត់ដំបង]]) [[ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ|ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ]] និង [[ខេត្តវិបុលសង្គ្រាម]]([[ខេត្តសៀមរាប]])។ [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ត្រូវបង្ខំចិត្តប្រគល់ទឹកដីទាំងនេះទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] ជាលក្ខខណ្ឌមួយសម្រាប់ឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]អាចចូលជាសមាជិករបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បាន។<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf United Nations Treaty Series] (PDF). Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តព្រះដំបង ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៧ ស្រុក([[អាំភើ]])ដោយយក[[ក្រុងបាត់ដំបង]]ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម ! ឈ្មោះត្រូវនឹងប្រទេសកម្ពុជា |- | ០១ | មឿងព្រះតៈបង | Mueang Phra Tabong | เมืองพระตะบอง | [[ក្រុងបាត់ដំបង]] |- | ០២ | ព្រហ្មយ៉ូធី | Phromyothi | พรหมโยธี | [[ស្រុកសង្កែ]] |- | ៣ | អាធឹកថេវ៉ាដេត | Athuekthewadet | อธึกเทวเดช | [[ស្រុកមោងឫស្សី]] |- | ០៤ | មង្ឃុន ប៊ូរី | Mongkhon Buri | มงคลบุรี | [[ស្រុកមង្គលបុរី]] |- | ០៥ | ស៊ីសុផុន | Si Sophon | ศรีโสภณ | [[ក្រុងសិរីសោភ័ណ]] |- | ០៦ | ស៊ីនធូសុងក្រាមឆៃ | Sinthusongkhramchai | สินธุสงครามชัย | [[ស្រុកភ្នំស្រុក]] និង [[ស្រុកព្រះនេត្រព្រះ]] |- | ០៧ | ផៃលីន | Phailin | ไพลิน | [[ក្រុងប៉ៃលិន]] |- |} ==ឯកសារយោង== njp2i5drsksxo3bil6edz94qggq9n7i 0 38841 341214 341096 2026-09-27T16:23:56Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* */ 341214 wikitext text/x-wiki '''{{pagename}}''' ជាដែនរដ្ឋបាលស្ថិតនៅ[[ស្រុកស្វាយលើ]] [[ខេត្តសៀមរាប]]មាន ០៧ ភូមិ ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខកូដភូមិ ! ភូមិ ! អក្សរឡាតាំង |- | ១៧១៣០១០១ | ភូមិបឹងមាលា | Boeng Mealea |- | ១៧១៣០១០២ | ភូមិត្រពាំងឫស្សី | Trapeang Ruessei |- | ១៧១៣០១០៣ | ភូមិទឹកលិច | Tuek Lich |- | ១៧១៣០១០៤ | ភូមិសក្ដា | Sakda |- | ១៧១៣០១០៥ | ភូមិចាន់ហៀរ | Chan Hier |- | ១៧១៣០១០៦ | ភូមិទ័ពជ័យ | Taop Chey |- | ១៧១៣០១០៧ | ភូមិស្រែរបង | Srae Robang |- |} coq2mxozow1zzwc8iekpwwxdb99oysi 0 39761 341164 340712 2026-09-27T13:43:59Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341164 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន''' | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក) | image = ភ្នំ ដា.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = គ.ស ៤៧០-៥១៤ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក) | predecessor = [[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | successor = [[រុទ្រទេវី|ព្រះនាងរុទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]]) | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] | issue = ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យវង្ស|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} '''ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន''' (មិនស្គាល់ព្រះនាមព្រះនាមដើម) គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជាព្រះស្នំឯករបស់[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។ ព្រះនាងបានរៀបអភិសេកជាមួយព្រះមហាក្សត្រនៃ[[ហ៊្វូណន|អាណាចក្រនគរភ្នំ]]ព្រះនាម [[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]។ ព្រះនាងគឺជាព្រះមាតារបស់ព្រះបាទ[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]] [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]]ចុងក្រោយនៃ[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |date= |archive-date=2021-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |archivedate=2021-07-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|ព្រះទេវីនៃព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[កុលប្រភាវតី|ព្រះនាងកុលប្រភាវតី]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)}} {{s-ttl|title=[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះភរិយាអាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះស្នំឯក)|years=គ.ស ៤៧០-៥១៤​}} {{s-aft|after=[[រុទ្រទេវី|ព្រះនាងរុទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[រុទ្រវម៌្ម (ហ៊្វូណន)|រុទ្រវម៌្ម]])}} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} 7949etpu43gl7mn48l5y5ebq7xblud0 0 39768 341159 340710 2026-09-27T13:35:34Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341159 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''ស្រីឥន្ទ្រទេវី'''<br/> | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = Phnom-da-06.jpg | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = គ.ស ៤៣៤-៤៧០ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | predecessor = [[កុលទីទេវី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]]) | successor = [[កុលប្រភាវតី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]]) | spouse = [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] | issue = | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''ស្រីឥន្ទ្រទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>{{cite web |url=http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |title=Preah Khan Reach and The Genealogy of Khmer Kings |publisher=Cambosastra |author=Kenneth T. So |access-date=March 2, 2017 |archive-date=July 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf |url-status=dead |archivedate=កក្កដា 8, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210708043910/http://www.cambosastra.org/wp-content/uploads/2011/05/Preah-Khan-Reach.pdf }}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[កុលទីទេវី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យវរ្ម័ន]]) }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years= គ.ស ៤៣៤-៤៧០}} {{s-aft|after= [[កុលប្រភាវតី]]<br/>(ផែនដី[[កៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យជ័យវរ្ម័ន]] }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} q36vbd1h1xzzzvxizx74cx7fg9dmr8i 0 40773 341248 316961 2026-09-28T02:50:08Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341248 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:20170525-DM-LSC-0229_(34773227612).jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច| កាយវិការដៃទាក់ទងជាមួយ រាំវង់]] '''''រាំវង់''''' ( {{Lang-km|រាំវង់}} ) '''''ឡាំវង់''''' ( [[ភាសាឡាវ|ឡាវ]] : ລຳວົງ -{{IPA-lo|lám.wóŋ|pron}}) ឬ '''''Ramwong''''' ( {{Lang-th|รำวง}} ; RTGS ៖ រ៉ាម វង្ស ; តៃលឿ : ᩃ᪁ ᩴᩅ ᩫ ᩬ ; តៃ ឃុន : ᨽ᩠ᨿᨦᨴᩱ᩠ᨿᩃᩨᩢ;{{IPA-th|rām.wōŋ|pron}} ; {{Lang-shn|လမ်းဝူင်}} ), '''''Rambung''''' ( {{Lang-ms|رمبوڠ}} ), {{Lang-vi|lăm-vông}} ) ជា ​របាំ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍]] ​ដែល​ទាំង​ស្រី និង​ប្រុស​រាំ​ជា​រង្វង់។ វា​ជា​របាំ​ប្រជាប្រិយ​មួយ​នៅ​ក្នុង [[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|​ប្រទេស​កម្ពុជា]] [[ឡាវ]] [[ម៉ាឡេស៊ី]] ស៊ីសួងបាណា ( [[ចិន]] ) និង [[ថៃ|​ប្រទេស​ថៃ]] ។ វា​ជា ​ការ​រាំ​ជុំ ​យឺត​ដែល​បន្ត​ធ្វើ​ចលនា​ជា​រង្វង់ ហើយ​រួម​បញ្ចូល​ចលនា​ដៃ​ដ៏​គួរ​ឱ្យ​ស្រឡាញ់ និង​ការ​ធ្វើ​ជើង​ធម្មតា។ ទាំងបុរសនិងស្ត្រីចូលរួមក្នុងរង្វង់ដូចគ្នា។ ក្បាច់រាំរាងជារង្វង់ត្រូវបានអះអាងថាជារបាំប្រពៃណីនៅក្នុងប្រទេសចំនួនបួននៃតំបន់ ដែលវាតែងតែជាផ្នែកនៃពិធីបុណ្យប្រពៃណី ការប្រារព្ធពិធីដ៏ពេញនិយម និងពិធីជប់លៀងទំនើប។ ក្រៅ​ពី​វប្បធម៌ [[ជនជាតិខ្មែរ|​ខ្មែរ]] [[ជនជាតិលាវ|ឡាវ]] ម៉ាឡេ និង [[វប្បធម៌ថៃ|​ថៃ]] ​ដែល​លេច​ធ្លោ​ហើយ រាំវង់ក៏​ជា​រឿង​ធម្មតា​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​ដទៃ​ទៀត​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ភាគតិច​នៅ​អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ ជាឧទាហរណ៍ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា របាំរាំវង់ក៏ត្រូវបានរកឃើញក្នុងចំណោមជនជាតិនានា រួមមាន [[ជនជាតិឞូន៝ង|ជនជាតិព្នង]] ជនជាតិគ្រឹង [[ជនជាតិទំពួន|ទំពួន]] និង [[ជនជាតិព្រៅ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Causerie sur le Lamvong |url=http://sayasackp.free.fr/texte/lamvong.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903141153/http://sayasackp.free.fr/texte/lamvong.pdf |archive-date=2014-09-03 |access-date=2014-08-29 |archivedate=2014-09-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140903141153/http://sayasackp.free.fr/texte/lamvong.pdf }}</ref> == និរុត្តិសាស្ត្រ == ''រាំវង់'' ជួនកាលបកប្រែជា ''រាំវង់'' មកពីពាក្យ [[ភាសាខ្មែរ|ខ្មែរ]]។ {{Lang|km|រាំវង់}} ក្នុង​ភាសា​ខ្មែរ ពាក្យ​នេះ​មាន​ពាក្យខ្មែរ​ដើម​ពីរ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​គ្នា {{Lang|km|រាំ}} និង {{Lang|km|វង់}}។ <ref>Chuon Nath Khmer Dictionary. 1966, Buddhist Institute, Phnom Penh</ref> <ref>Wilaiwan Khanittanan. Khmero-Thai-the great change in the history of the Thai language. Thammasat University. http://www.khamkoo.com/uploads/9/0/0/4/9004485/khmero-thai_-_the_great_change_in_the_history_of_the_thai_language.pdf{{Dead link|date=កក្កដា 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ពាក្យ​ត្រូវ​បាន​គេ​ខ្ចី​មក​ជា​ភាសា​ថៃ​ទាំង ( {{Lang|th|รำ}} រាំ, ; {{Lang|th|วง}} វង) និង ឡាវ ( {{Lang|lo|ລຳ}} ''ឡាំ'' ; {{Lang|lo|ວົງ}} វង់ ) ដែលមានអត្ថន័យដូចគ្នា និងបញ្ចេញសំឡេងតាមសូរស័ព្ទនៃភាសារៀងៗខ្លួន។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == រាំវង់គឺមានប្រជាប្រិយភាពខ្លាំងក្នុងចំណោមជនជាតិដើមភាគតិច [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] ដែលគេស្គាល់ថាជា [[ជនជាតិខ្មែរលើ|ខ្មែរលើ]] ដែលមិនមានជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយកុលសម្ព័ន្ធទាំងនោះដែលបានរៀបរាប់ក្រោយដូចជា គ្រឹង, ព្នង [[ជនជាតិឞូន៝ង|ទំពួន]] [[ជនជាតិទំពួន|ជាដើម។]] ជនជាតិខ្មែរទាំងអស់រួមទាំង [[ជនជាតិខ្មែរ|ខ្មែរកណ្តាល]] (កម្ពុជា) [[ខ្មែរសុរិន្ទ|ខ្មែរខាងជើង]] (ប្រទេសថៃ) និង [[ខ្មែរក្រោម]] (វៀតណាមខាងត្បូង) ក៏ដូចជាកុលសម្ព័ន្ធមន-ខ្មែរផ្សេងទៀតបានប្រើពាក្យដូចគ្នា "រាំវង់" សម្រាប់របាំប្រភេទនេះជាអត្តសញ្ញាណខ្មែររួម។ <ref name=":0">{{Cite web |title=ប្រវត្តិរាំងវង់ខ្មែរ |url=http://kampongspeu.cambodia.gov.kh/index.php/%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%8A%E1%9E%B9%E1%9E%84-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96/375-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%9C%E1%9E%84%E1%9F%8B%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A.html |access-date=2019-09-10 |website=KampongSpeu |language=km-kh |archivedate=2019-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190928071120/http://www.kampongspeu.cambodia.gov.kh/index.php/%E1%9E%96%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%8C%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%85%E1%9F%86%E1%9E%8E%E1%9F%81%E1%9F%87%E1%9E%8A%E1%9E%B9%E1%9E%84-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%9F%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%97%E1%9E%B6%E1%9E%96/375-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%9C%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%9A%E1%9E%B6%E1%9F%86%E1%9E%84%E1%9E%9C%E1%9E%84%E1%9F%8B%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%98%E1%9F%82%E1%9E%9A.html |url-status=dead }}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |last=Radio |first=VAYO FM |title=របាំរាំវង់ ជាកេតនភណ្ឌរបស់បុព្វបុរសខ្មែរ - វិទ្យុវាយោ |url=https://vayofm.com/news/detail/56941.html |access-date=2019-09-10 |website=VAYO FM Radio}}</ref> ជនជាតិដើមភាគតិច មន-ខ្មែរ ដែលគេស្គាល់ថាជាខ្មែរលើ ដែលហៅថាខ្មែរដែលរស់នៅភូមិភាគឦសាននៃប្រទេសកម្ពុជា និងតំបន់ភ្នំផ្សេងទៀតនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក និយមរាំវង់ជុំវិញភ្លើងនាពេលរាត្រី រាំវង់នេះ (រាំវង់) រាប់សិបពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ នៅក្នុងពិធីលាងអារក្សឬលាងអ្នកតា ដែលជាទំនៀមទម្លាប់ខ្មែរដើម មុនពេលព្រហ្មញ្ញសាសនា និងពុទ្ធសាសនាបានចូលមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាបុរាណ ទីសក្ការបូជាតូចមួយត្រូវបានសាងសង់ព័ទ្ធជុំវិញដោយរបងសាសនា ដែលមេមត់រាំជុំវិញទីសក្ការៈ។ បន្ទាប់មក រាំវង់កាន់តែពេញនិយមសម្រាប់អ្នកស្រុក រាំលេងកម្សាន្ត។ <ref name=":2">{{Cite web |date=2015-03-23 |title=ប្រវត្តិរបាំប្រជាប្រិយខ្មែររាំវង់ រាំក្បាច់ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/117061.html |access-date=2019-09-10 |website=Koh Santepheap Daily |language=km}}</ref> <ref name=":1"/> រាំវង់ប្រហែលជាត្រូវបានអ្នកស្រុកខ្មែរធ្វើក្នុងពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំ [[ចូលឆ្នាំខ្មែរ|ថ្មី]] និងពិធីបុណ្យនានាក្នុង [[អាណាចក្រខ្មែរ]] ហើយក្រោយមកត្រូវបានទទួលយកដោយអ្នកតាំងទីលំនៅ [[ជនជាតិតៃ]] ផ្សេងទៀត ដែលជាបុព្វបុរសរបស់ [[ជនជាតិថៃ]] និង [[ជនជាតិលាវ|ឡាវ]] សម័យទំនើបនៅពេលតាំងទីលំនៅក្នុងទឹកដីអាណាចក្រខ្មែរ ដោយផ្អែកលើគំនិតរបស់អ្នកបង្កើត។ == សារៈសំខាន់នៅកម្ពុជា == ដោយសារ​របាំ​រាំវង់​មាន​ដើមកំណើត​ពី​ប្រពៃណី​បុរេ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ របាំ​ប្រជាប្រិយ​ប្រភេទ​នេះ​មានការ​ពេញនិយម​យ៉ាងខ្លាំង​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ព្រោះ​របាំ​​ប្រភេទ​នេះ​ត្រូវបាន​ចាត់ទុកជា​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​ខ្មែរ និង​ប្រពៃណី​ក្នុងស្រុក​។ <ref name=":0"/> រាំវង់ជារបាំប្រជាប្រិយដែលរាំដោយបុរស និងស្ត្រីទូទាំងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ពិធីបុណ្យជាតិ និងសាសនា និងកម្មវិធីផ្សេងៗ។ ខ្មែរ​ធ្វើ ''​រាំវង់'' ​ដើម្បី​កម្សាន្ត​រំសាយ​ទុក្ខ​កង្វល់។ <ref name=":0"/> <ref name=":2"/> របាំប្រភេទនេះងាយរៀន និងរាំ នោះហើយជាមូលហេតុដែលប្រជាជនខ្មែរភាគច្រើនមិនថាសង្គមបែបណាក៏ចេះរាំដែរ។ <ref name=":2" /> ម្យ៉ាងទៀត បទចម្រៀង រាំវង់ មានការពេញនិយមយ៉ាងខ្លាំងក្នុងចំណោមប្រជាជនខ្មែរ ច្រៀងក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ (សង្ក្រាន្ត) និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ ជាពិសេសក្នុងពិធីបុណ្យក្នុងស្រុក។ == សារៈសំខាន់នៅប្រទេសឡាវ == នៅប្រទេសលាវ រាំវង់ត្រូវបានគេហៅថា ឡាំវង់ ឬ ឡាំវង់ឡាវ ដែលត្រូវបានគេជឿថាជាផ្នែកមួយនៃ វប្បធម៌របស់ប្រទេសឡាវ តាំងពីបុរាណកាលមក។ របាំនេះនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ថាជា ឡាំវង់ឡាវ ដើមឡើយបានវិវត្តន៍ពីរបាំសាមញ្ញ ដែលអ្នកភូមិដាំស្រូវនៅ វាលស្រែ នឹងសំដែង ដើម្បីអបអរដល់រដូវច្រូតកាត់។ វាគឺជាការរាំរង្វង់ ជាមួយនឹងបុរសបង្កើតជារង្វង់ខាងក្នុងជុំវិញរង្វង់ខាងក្រៅដែលបង្កើតឡើងដោយស្ត្រី ហើយរបាំមានចលនាប្រាំបីក្នុងមួយវដ្ត។ វដ្តត្រូវបានធ្វើម្តងទៀតយោងទៅតាមប្រវែងនៃតន្ត្រី។ កាយវិការ​ដៃ និង​ដៃ​ដ៏​ស្រស់​ស្អាត​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​គ្នា​យ៉ាង​ស៊ីសង្វាក់​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​ឧបករណ៍​ភ្លេង​ចង្វាក់​ដូច​ជា [[គែន|​គែន]] ​ឬស្សី​របស់​ឡាវ។ ដោយសារមានក្រុមជនជាតិចម្រុះដែលរស់នៅតាមតំបន់ផ្សេងៗនៃប្រទេសឡាវ មានក្បាច់រាំជាក់លាក់ជាច្រើនទូទាំងប្រទេស ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពសម្បូរបែបនៃវប្បធម៌ឡាវ។ ឧទាហរណ៍ មាន ឡាំវង់សារ៉ាវ៉ាន់ មកពី [[ខេត្តសាឡៈវ៉ាន់|ខេត្ត សារ៉ាវ៉ាន់]] (ភាគខាងត្បូងប្រទេសឡាវ), តាងវ៉ៃ មកពី [[ខេត្ត​សួគ៌ខេត្ត|សាវណ្ណខេត]] (ភាគកណ្តាលប្រទេសឡាវ), Sipandone មកពី [[ខេត្តចំប៉ាសក្តិ|ខេត្តចំប៉ាសាក់]], khabthoumlouangprabang មកពី [[ខេត្តហ្លួងព្រះបាង|ខេត្តលួងព្រះបាង]] (ភាគខាងជើងប្រទេសឡាវ) និង Mahaxay មកពី [[ខេត្តខាំមួន|ខេត្ត ខាំមួន]] (ភាគកណ្តាលប្រទេសឡាវ)។ របាំ​ទាំងនេះ​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​ប្លែក​គ្នា​បន្តិច​ក្នុង​រចនាប័ទ្ម ចលនា និង​តន្ត្រី ប៉ុន្តែ​ផ្អែក​លើ​ប្រធានបទ​បុរាណ​ជាតិ។ <ref>Lao cultural profile. (2012, July). Retrieved from http://www.diversicare.com.au/wp-content/uploads/2015/10/Profile_LaoSML.pdf{{Dead link|date=កុម្ភៈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lam Vong: Lao traditional dance |url=https://traveltolaostoday.blogspot.com/2013/01/lamvong-lao-traditional-dance.html |access-date=15 September 2023 |website=Travel to Laos |publication-date=17 January 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Lam Vong: The Traditional Dance of Laos |url=https://www.phoenixvoyages.com/news/lam-vong-the-traditional-dance-of-laos |access-date=15 September 2023 |website=PHOENIX Voyages |publication-date=n.d.}} {{Dead link|date=កញ្ញា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == សារៈសំខាន់នៅប្រទេសថៃ == [[ឯកសារ:Thai_drum,_the_โทนชาตรี_or_Thon_chātrī.jpg|រូបភាពតូច| ''ថូន'' ជា​ស្គរ​ដែល​គេ​ប្រើ​សម្រាប់​សម្គាល់​ចង្វាក់​ក្នុង ''​រាំថូន'' ជា​របាំ​ដែល​ផ្តល់​ដើម​កំណើត​ដល់ ''​រាំវង់'' ​។]] នៅ [[ថៃ|ប្រទេសថៃ]] ''រាំវង់''ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាមានដើមកំណើតពី ''រាំថូន'' ( {{Lang-th|รำโทน}} ) ជា​ប្រភេទ ​របាំ​បុរាណ ​ដែល​ចង្វាក់​ត្រូវ​បាន​សម្គាល់​ដោយ [[ស្គរ|​ស្គរ]] ​មួយ​ប្រភេទ​ដែល​គេ​ស្គាល់​ថា ''ថូន'' ( {{Lang-th|โทน}} ) នាយកដ្ឋាន​វិចិត្រសិល្បៈ ​នៃ​ប្រទេស​ថៃ​បាន​រក​ឃើញ​ក្បាច់ ''​រាំវង់'' ​ជាង ១០ ផ្សេង​គ្នា​។ <ref>{{Cite web |url=http://www.thaimusicinventory.org/ramwong.html |title=Ramwong - Thai music inventory |access-date=2024-07-08 |archivedate=2020-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200926050813/http://www.thaimusicinventory.org/ramwong.html |url-status=dead }}</ref> ''រាំវង់'' ត្រូវ​បាន​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី [[ប្លែក ពិបូលសង្គ្រាម|Plaek Phibunsongkhram]] ឧបត្ថម្ភ​ក្នុង​អំឡុង​ពេល​ដ៏​លំបាក​របស់ ​ប្រទេស​ថៃ​ក្នុង​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី​ពីរ ។ == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * [[របាំព្រះរាជទ្រព្យ|របាំបុរាណខ្មែរ]] * [[របាំខ្មែរ|របាំកម្ពុជា។]] * [[វប្បធម៌កម្ពុជា|វប្បធម៌កម្ពុជា។]] * [[របាំថៃ|របាំនៅប្រទេសថៃ]] * [[របាំ និងល្ខោនឡាវ|របាំ និងល្ខោននៃប្រទេសឡាវ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វប្បធម៌ខ្មែរ]] 6tqouna7xfkrwq9hgf97gcg1pn86l6g 0 41273 341236 339081 2026-09-27T22:39:36Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341236 wikitext text/x-wiki {{short description|ពូជវីរុសដែលកំពុងបង្កឱ្យមានជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩}} {{About|ពូជវីរុសដែលបង្កឱ្យមានជំងឺកូវីដ១៩|ពូជដែលបង្កឱ្យមានជំងឺសារស៍|កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ|ប្រភេទនានាដែលមានពូជជាប់នឹងវីរុសទាំងពីរនេះ|កូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹង​សមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ}} {{Use dmy dates|date=March 2020}} {{Virusbox | image = File:SARS-CoV-2 49534865371.jpg | image_alt = Electron micrograph of SARS-CoV-2 virions with visible coronae | image_caption = អតិសុខុមរូបភាពអេឡិចត្រុងបេសកម្មនៃវីរ្យ៉ុងសារស៍-កូវ-២ ដែលមាន[[កូរ៉ូណាវីរុស#ឈ្មោះ និង សណ្ឋានវិទ្យា|ពួកកូរ៉ូណា]]ដែលអាចមើលឃើញ | image2 = SARS-CoV-2 without background.png | image2_alt = Illustration of a SARS-CoV-2 virion | image2_caption = រូបាធិប្បាយនៃវីរ្យ៉ុងសារស៍-កូវ-២ | parent = Sarbecovirus<!--Incertae sedis/Betacoronavirus--> | species = កូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹង​សមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ | strain = កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២ | synonyms = ២០១៩-នកូវ Hកូវ-១៩<ref name=LANCETNAME>{{cite journal | url = https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30419-0/fulltext | vauthors=Jiang S, Shi Z, Shu Y, Song J, Gao GF, Tan W, Guo D | title = A distinct new name is needed for the new coronavirus | access-date = 16 March 2020 | date = 19 February 2020 | journal = [[ដឹឡាន់ស៊ិត|The Lancet]] | display-authors=3}}</ref><!-- Please see [[Synonym (taxonomy)]] before adding unofficial names here.--> }} '''កូរ៉ូណាវីរុសសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ២''' ('''សារស៍-កូវ-២''') <ref name="CoronavirusStudyGroup" /><ref name=":2">{{Cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362 |title=Coronavirus disease named Covid-19 |date=11 February 2020 |work=[[ប៊ីប៊ីស៊ីញូអនឡាញ|BBC News Online]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215204154/https://www.bbc.com/news/world-asia-china-51466362 |archive-date=15 February 2020 |url-status=live |access-date=15 February 2020 }}</ref> ពីមុនគេស្គាល់តាម[[នវកូរ៉ូណាវីរុស|ឈ្មោះបណ្ដោះអាសន្ន]]ថា ''' នព្វកូរ៉ូណា២០១៩''' ('''នកូវ-២០១៩''' រឺ '''2019-nCoV''') <ref name=WHO21Jan2020>{{cite report |vauthors=((World Health Organization)) |year=2020 |title=Surveillance case definitions for human infection with novel coronavirus (nCoV): interim guidance v1, January 2020 |author-link=World Health Organization |publisher=World Health Organization |hdl=10665/330376 |id=WHO/2019-nCoV/Surveillance/v2020.1 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{cite web |title=Healthcare Professionals: Frequently Asked Questions and Answers |website=United States [[មជ្ឈមណ្ឌលប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លង|Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |date=11 February 2020 |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html |access-date=15 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214023335/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html |archive-date=14 February 2020 |url-status=dead |archivedate=14 កុម្ភៈ 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200214023335/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/faq.html }}</ref><ref>{{cite web |title=About Novel Coronavirus (2019-nCoV) |website=United States [[មជ្ឈមណ្ឌលប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លង|Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) |date=11 February 2020 |url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200211105920/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/index.html |archive-date=11 February 2020 |url-status=dead |access-date=25 February 2020 |archivedate=11 កុម្ភៈ 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200211105920/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/index.html }}</ref> គឺជា[[វិសាណូអាស៊ីតរីបូនយស្តិច្រវាក់ទោលចំលងវិជ្ជមាន|វីរុសអា.រ.ន. (អាស៊ីតរីបូនុយក្លេអ៊ិក រឺ អាស៊ីតរីបូណ្វៃយ៉ូ) ដែលមានច្រវាក់ទោលចំលងវិជ្ជមាន]]។<ref name=":xinhuanet9Jan2020">{{cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-01/09/c_138690570.htm |title=New-type coronavirus causes pneumonia in Wuhan: expert |access-date=9 January 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109084208/http://www.xinhuanet.com/english/2020-01/09/c_138690570.htm |archive-date=9 January 2020 |agency=[[ស៊ីនហួ|Xinhua]] }}</ref><ref name=":gisaid">{{cite web |url=https://platform.gisaid.org/epi3/start/CoV2020 |title=CoV2020 |website=GISAID EpifluDB |url-status=live |access-date=12 January 2020 |url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112130540/https://platform.gisaid.org/epi3/start/CoV2020 |archive-date=12 January 2020}}</ref> វា[[ជំងឺឆ្លង|ឆ្លងចូល]]ក្នុងខ្លួនមនុស្ស ហើយក៏[[ការបង្ក (វេជ្ជសាស្ត្រ)|បណ្ដាល]]ឱ្យមាន[[ជំងឺរាតត្បាតសកលកូរ៉ូណាវិសាណូ២០១៩-២០|ជំងឺរាតត្បាតជាសកលដែលកំពុងតែកើតឡើង]] [[ជំងឺកូរ៉ូណាវិសាណូ២០១៩|កូរ៉ូណាវីរុស២០១៩]] (កូវីដ-១៩) ត្រូវបានកំណត់ថាជា[[គ្រោះអាសន្នសុខភាពសាធារណៈដែលជាក្ដីព្រួយបារម្ភរបស់អន្តរជាតិ]]ដោយ[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (ហ៊ូ រឺ WHO)។<ref name="NYT 20200130" /><ref name="Chan24Jan2020" /> សារស៍-កូវ-២មាន[[គំលាតពន្ធុ|សមានភាពសែន]]ជិតដិតទៅនឹងពួក[[កូរ៉ូណាវិសាណូ|កូរ៉ូណាវីរុស]]ប្រចៀវ ដែលប្រហែល[[វិសាណូកើតលើប្រជៀវជ្រឹង|មានកំណើតចេញ]]ពីសត្វនេះ។<ref name="NatureZhou" /><ref name="LancetNowcasting">{{cite journal | vauthors = Perlman S | title = Another Decade, Another Coronavirus | journal = [[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]] | volume = 382 | issue = 8 | pages = 760–762 | date = February 2020 | pmid = 31978944 | doi = 10.1056/NEJMe2001126 }}</ref><ref name=":4" /> ស្ពានចំលង (reservoir) សត្វអន្តរករ ដូចជា [[ពង្រូល]]ក៏ត្រូវបានគេគិតទុកថាបានជាប់ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការចំលងរបស់វាមកកាន់មនុស្សផងដែរ។<ref name=":0">{{cite report | vauthors=((World Health Organization)) | year=2020 | title=Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 22 | publisher=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក|World Health Organization]] | hdl=10665/330991 | hdl-access=free }}</ref><ref name=":1">{{cite news|url=https://www.dw.com/en/coronavirus-from-bats-to-pangolins-how-do-viruses-reach-us/a-52291570|title=Coronavirus: From bats to pangolins, how do viruses reach us?|vauthors=Shield C|date=7 February 2020|publisher=[[ដាឆ់វែល្ល|Deutsche Welle]]|access-date=13 March 2020}}</ref> តាមទិដ្ឋភាព[[វគ្គីសាស្ត្រ (ជីវវិទ្យា)|វគ្គីសាស្ត្រ]] សារស៍-កូវ-២ ត្រូវបាន[[ចំណាត់ថ្នាក់វិសាណូ|ចាត់ថ្នាក់]]ជា[[ពូជ (ជីវវិទ្យា)|ពូជ]]នៃប្រភេទ''[[កូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹងសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ]]'' (សារស៍រ-កូវ)។<ref name="CoronavirusStudyGroup" /> ពីព្រោះតែពូជនេះត្រូវបានគេរកឃើញនៅ[[អ៊ូហាន]] ប្រទេសចិន ជួនកាលវាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា ''វីរុសអ៊ូហាន'' រឺ ''កូរ៉ូណាវីរុសអ៊ូហាន''<ref name="HuangNPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/01/22/798277557/how-does-wuhan-coronavirus-compare-to-mers-sars-and-the-common-cold|title=How Does Wuhan Coronavirus Compare with MERS, SARS and the Common Cold?|vauthors=Huang P|date=22 January 2020|website=[[វិទ្យុសាធារណៈជាតិ|NPR]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200202094021/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/01/22/798277557/how-does-wuhan-coronavirus-compare-to-mers-sars-and-the-common-cold|archive-date=2 February 2020|access-date=3 February 2020}}</ref><ref name="Fox2020">{{cite journal|vauthors=Fox D|year=2020|title=What you need to know about the Wuhan coronavirus|journal=[[ណេតឆឺរ (ទិនានុប្បវត្តិ)|Nature]]|doi=10.1038/d41586-020-00209-y|issn=0028-0836}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/asian-america/cdc-chief-spurns-term-chinese-coronavirus-used-gop-lawmakers-n1156656|title=GOP lawmakers continue to use 'Wuhan virus' or 'Chinese coronavirus'|vauthors=Yam K|publisher=[[ព័ត៌មានអិនប៊ីស៊ី|NBC News]]|url-status=live|access-date=12 March 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.foxnews.com/politics/kevin-mccarthy-pelosi-omar-chinese-coronavirus-racist|title=McCarthy knocks Dems after they claim saying 'Chinese coronavirus' is racist|vauthors=Dorman S|publisher=[[ព័ត៌មានផ្វខ់|Fox News]]|url-status=live|access-date=12 March 2020|date=11 March 2020}}</ref> ទោះបីយ៉ាងណា [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO) មិនលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រើឈ្មោះផ្អែកទៅលើទីកន្លែងនោះទេ។<ref>{{cite report | vauthors = ((World Health Organization)) | year = 2015 | title = World Health Organization best practices for the naming of new human infectious diseases | author-link = World Health Organization | publisher = World Health Organization | hdl = 10665/163636 | id = WHO/HSE/FOS/15.1 | hdl-access = free }}</ref> ដើម្បីចៀសវាងការភាន់ច្រឡំគ្នាជាមួយជំងឺ [[សារស៍]] WHO (ហ៊ូ) ជួនកាល ហៅ វីរុសនេះ ថាជា''វីរុសបង្កជាជំងឺកូវីដ-១៩'' រឺ ''វីរុសកូវីដ-១៩'' ក្នុងការផ្ដល់ពត៌មានសុខភាពជាសាធារណៈ។<ref name="COVIDname">{{cite web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/technical-guidance/naming-the-coronavirus-disease-(covid-2019)-and-the-virus-that-causes-it|title=Naming the coronavirus disease (COVID-2019) and the virus that causes it|publisher=World Health Organization|accessdate=24 February 2020|quote=From a risk communications perspective, using the name SARS can have unintended consequences in terms of creating unnecessary fear for some populations.... For that reason and others, WHO has begun referring to the virus as "the virus responsible for COVID-19" or "the COVID-19 virus" when communicating with the public. Neither of these designations are [sic] intended as replacements for the official name of the virus as agreed by the ICTV.}}</ref> ទាំងវីរុស និង ជំងឺនេះជារឿយៗត្រូវបាន[[អនុសព្ទភាពនិងមហាសព្ទភាព|ហៅថា]] ''កូរ៉ូណាវីរុស'' ដោយសាធារណជនទូទៅ ប៉ុន្តែអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិងអ្នកសារពត៌មានភាគច្រើនប្រើប្រាស់បច្ចេកសព្ទត្រូវចំៗពាក្យជាង។<ref name=NYT6>{{cite web | publisher=New York Times | url = https://www.nytimes.com/2020/03/04/us/coronavirus-recovery.html | vauthors = Harmon A | title = We Spoke to Six Americans with Coronavirus | date = 4 March 2020 | access-date = 16 March 2020}}</ref> ==វិសាណូវិទ្យា== ===ការឆ្លង=== [[ការចំលង (វេជ្ជសាស្ត្រ)|ការចំលង]]សារស៍-កូវ-២ ពីមនុស្សទៅមនុស្ស ត្រូវបានបញ្ជាក់កំឡុងការរាតត្បាតសកល[[កូរ៉ូណាវីរុស២០១៩-២០]]។<ref name="Chan24Jan2020"/> ការចំលងកើតឡើងដំបូងតាមរយៈ[[ការចំលង (វេជ្ជសាស្ត្រ)#តំណក់ល្អិត|តំណក់ទឹកល្អិតតូចៗចេញពីផ្លូវដង្ហើម]]ដោយការក្អក និង កណ្ដាសក្នុងចន្លោះប្រហែល{{convert|6|ft}}។<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/health/health-news/how-does-new-coronavirus-spread-n1121856|title=How does coronavirus spread?|vauthors=Edwards E|date=25 January 2020|publisher=[[ព័ត៌មានអិនប៊ីស៊ី|NBC News]]|access-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128081650/https://www.nbcnews.com/health/health-news/how-does-new-coronavirus-spread-n1121856|archive-date=28 January 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html|title=How COVID-19 Spreads |date=27 January 2020|website=U.S. [[មជ្ឈមណ្ឌលប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺឆ្លង|Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|access-date=29 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128152653/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/transmission.html|archive-date=28 January 2020|url-status=live}}</ref> ការប៉ះពាល់ដោយប្រយោលតាមរយៈផ្ទៃដែលមានមេរោគគឺជាករណីការឆ្លងអាចទៅរួចម្យ៉ាងទៀតផងដែរ។<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/getting-workplace-ready-for-covid-19.pdf|title=Getting your workplace ready for COVID-19|date=27 February 2020|website=World Health Organization|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=3 March 2020}}</ref> ការស្រាវជ្រាវជាបឋមបង្ហាញថាវីរុសនេះអាចរស់នៅបានលើប្លាស្ទិក និង ដែកថែបរហូតដល់ទៅបីថ្ងៃ ប៉ុន្តែមិនអាចរស់នៅលើក្រដាសក្រាសរឹង (កាតុង) លើសពីមួយថ្ងៃ រឺក៏ លើស្ពាន់/ទង់ដែងលើសពីបួនម៉ោងឡើយ។<ref>{{cite journal|title=Correspondence: Aerosol and Surface Stability of SARS-CoV-2 as Compared with SARS-CoV-1|year=2020|vauthors=van Doremalen N, Bushmaker T, Morris DH, Holbrook MG, Gamble A, Williamson BN, Tamin A, Harcourt JL, Thornburg NJ, Gerber SI, Lloyd-Smith JO, de Wit E, Munster VJ|display-authors=3|journal=[[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]]|doi=10.1056/NEJMc2004973|pmid=32182409|date=17 March 2020}}</ref> អា.រ.ន. (ARN រឺ អាន) របស់វីរុសត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងសំណាកដែលយកចេញពីអ្នកឆ្លងជំងឺ។<ref>{{cite journal | vauthors = Holshue ML, DeBolt C, Lindquist S, Lofy KH, Wiesman J, Bruce H, Spitters C, Ericson K, Wilkerson S, Tural A, Diaz G, Cohn A, Fox L, Patel A, Gerber SI, Kim L, Tong S, Lu X, Lindstrom S, Pallansch MA, Weldon WC, Biggs HM, Uyeki TM, Pillai SK | display-authors = 3 | title = First Case of 2019 Novel Coronavirus in the United States | journal = [[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]] | volume = 382 | issue = 10 | pages = 929–936 | date = March 2020 | pmid = 32004427 | doi = 10.1056/NEJMoa2001191 }}</ref> យ៉ាងណា វីរុសឆ្លងកំឡុង[[រយៈកាលដំបូង]]មិនទាន់ដឹងរយៈពេលច្បាស់លាស់នៅឡើយទេ។<ref>{{cite journal |title=Study claiming new coronavirus can be transmitted by people without symptoms was flawed |journal=Science |vauthors=Kupferschmidt K|date=February 2020 | doi=10.1126/science.abb1524}}</ref> ថ្ងៃទី១ កុម្ភៈ ២០២០ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]] (WHO) បានបង្ហាញថា ''ការចំលងពីករណីអរោគសញ្ញាមួយចំនួនហាក់បីដូចជា មិនមែនជាកត្តាជំរុញសំខាន់ឱ្យមានការចំលងទេ''។<ref>{{cite report | vauthors=((World Health Organization)) | year=2020 | title=Novel Coronavirus (2019-nCoV): situation report, 12 | publisher=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក|World Health Organization]] | hdl=10665/330777 | hdl-access=free }}</ref> ដូច្នេះ ការឆ្លងភាគច្រើនទៅមនុស្សត្រូវបានគេជឿថាបណ្ដាលមកពីការចំលងពីករណីមួយចំនួនដែលចេញរោគសញ្ញានៃ[[ជំងឺកូរ៉ូណាវិសាណូ២០១៩|ជំងឺកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩]]។ យ៉ាងណាក្ដី យកតាមគំរូរោគរាតត្បាតចាប់ផ្ដើម[[រោគរាតត្បាតជាសកលកូរ៉ូណាវិសាណូ២០១៩-២០|ការរីករាលដាលនៅចិន]]បានណែនាំថា''ការដាក់អោយនៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នាមុនពេលចេញរោគសញ្ញាអាចជាវិធានការណ៍ក្នុងចំណោមការឆ្លងដែលបានចេញជាឯកសារផ្លូវការ។''<ref>{{cite journal |vauthors= Li R, Pei S, Chen B, Song Y, Zhang T, Yang W, Shaman J |title=Substantial undocumented infection facilitates the rapid dissemination of novel coronavirus (SARS-CoV2) |journal=Science |pages=eabb3221 |date= 16 March 2020 |access-date=17 March 2020 |display-authors=3 |doi=10.1126/science.abb3221 |pmid=32179701 |url=https://science.sciencemag.org/content/early/2020/03/13/science.abb3221}}</ref> ===ស្ពានចំលង=== ការឆ្លងពីពូជសារស៍-កូវ-២ដែលគេបានដឹងដំបូង ត្រូវបានរកឃើញនៅ[[អ៊ូហាន]] ប្រទេសចិន។<ref name="NatureZhou" /> ប្រភពដើមនៃការចំលងវីរុសទៅកាន់មនុស្ស និងនៅពេលពូជនេះបានប្រែខ្លួនទៅជា[[ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺ]]នៅតែមិនច្បាស់។<ref name=early>{{cite journal | vauthors= Cohen J | title=Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally | journal=Science | date=January 2020 | issn=0036-8075 | doi=10.1126/science.abb0611 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.popsci.com/story/health/wuhan-coronavirus-china-wet-market-wild-animal/|title=We're still not sure where the Wuhan coronavirus really came from|vauthors=Eschner K|date=28 January 2020|website=[[វិទ្យាសាស្ត្រពេញនិយម|Popular Science]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200130003336/https://www.popsci.com/story/health/wuhan-coronavirus-china-wet-market-wild-animal/|archive-date=30 មករា 2020|access-date=30 January 2020}}</ref><ref>{{cite document |url= http://www.chinaxiv.org/abs/202002.00033 |title=Decoding evolution and transmissions of novel pneumonia coronavirus using the whole genomic data|date=21 February 2020| vauthors = Yu WB, Tang GD, Zhang L, Corlett RT |doi=10.12074/202002.00033 |doi-broken-date=2020-02-26}}</ref><ref name="Proximal">{{cite journal |vauthors=Andersen KG, Rambaut A, Lipkin WI, Holmes EC, Garry RF| title=Correspondence: The proximal origin of SARS-CoV-2 |url=https://www.nature.com/articles/s41591-020-0820-9 |display-authors=3 |date=17 March 2020 |journal=[[វេជ្ជសាស្ត្រធម្មជាតិ|Nature Medicine]] |doi=10.1038/s41591-020-0820-9 |access-date=18 March 2020 }}</ref> ការស្រាវជ្រាវអំពី[[ស្ពានចំលងធម្មជាតិ]]នៃពូជវីរុសដែលបានបង្កឱ្យមាន[[ការរីករាលដាលសារស៍២០០២-២០០៤|ការរីករាលដាលជំងឺសារស៍២០០២-២០០៤]] ជាលទ្ធផលក្នុងរបកគំហើញក្នុង[[កូរ៉ូណាវិសាណូដូចសារស៍ជ្រឹងវីវ១|ពួកកូរ៉ូណាវីរុសជ្រឹងដែលដូច-សារស៍]] ភាគច្រើនមានដើមកំណើតក្នុង ''រ៉ៃណូឡូភុស'' ពួក[[ជ្រឹងក្រចកសេះ]] ហើយ[[តំណលំដាប់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិក]]វីរុសពីរ ត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសំណាកដែលយកចេញពី ''[[ជ្រឹងក្រចកសេះលឿងព្រឿងចិន|រ៉ៃណូឡូភុស ស៊ីនីគុស]]'' (ជ្រឹងក្រចកសេះចិនពណ៌លឿងព្រឿង) បង្ហាញនូវលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា៨០%ទៅនឹង សារស៍-កូវ-២។<ref name=":4">{{cite journal | vauthors = Benvenuto D, Giovanetti M, Ciccozzi A, Spoto S, Angeletti S, Ciccozzi M | title = The 2019-new coronavirus epidemic: Evidence for virus evolution | journal = Journal of Medical Virology | volume = 92 | issue = 4 | pages = 455–459 | date = April 2020 | pmid = 31994738 | doi = 10.1002/jmv.25688 }}</ref><ref>{{cite document | title=Bat SARS-like coronavirus isolate bat-SL-CoVZC45, complete genome | publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលជាតិព័ត៌មានជីវបច្ចេកវិទ្យា|National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) | date=15 February 2020 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/MG772933 | access-date=15 February 2020}}</ref><ref>{{cite document | title=Bat SARS-like coronavirus isolate bat-SL-CoVZXC21, complete genome | publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលជាតិព័ត៌មានជីវបច្ចេកវិទ្យា|National Center for Biotechnology Information]] (NCBI) | date=15 February 2020 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/MG772934 | access-date=15 February 2020}}</ref> តំណលំដាប់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកវីរុសទីបីយកចេញពី ''[[ជ្រឹងក្រចកសេះអន្តរការី|រ៉ៃណូឡូភុស អាភ្វីនីស]]'' ដែលប្រមូលបាននៅខេត្ត[[យូនណាន]]មានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា៩៦%ទៅនឹងសារស៍-កូវ-២។<ref name="NatureZhou" /><ref>{{cite document|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nuccore/1802633852|title=Bat coronavirus isolate RaTG13, complete genome|publisher=[[មជ្ឈមណ្ឌលជាតិព័ត៌មានជីវបច្ចេកវិទ្យា|National Center for Biotechnology Information]] (NCBI)|date=10 February 2020|access-date=5 March 2020}}</ref> WHO (ហ៊ូ) ចាត់ទុកពួកជ្រឹងជាស្ពានចំលងធម្មជាតិទំនងជាងគេបំផុតរបស់សារស៍-កូវ-២<ref>{{cite document|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf|title=Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|publisher=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក|World Health Organization]] (WHO)|date=24 February 2020|access-date=5 March 2020}}</ref> ប៉ុន្តែដោយភាពខុសគ្នារវាងកូរ៉ូណាវីរុសជ្រឹង និង សារស៍-កូវ-២ អញ្ជឹងមនុស្សគប្បីត្រូវបានឆ្លងតាមរយៈធ្មួលអន្តរការណ៍មួយផ្សេងទៀត។<ref name="nature feb2020" /> ការសិក្សា[[បច្ឆិមពន្ធុអង្គ|មេតាសែណូម]]បានចុះផ្សាយនៅឆ្នាំ២០១៩ បានឱ្យដឹងជាមុនថា [[កូរ៉ូណាវិសាណូសមានការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ|សារស៍-កូវ]] ដែលជាពូជនៃវីរុស បង្កជំងឺ[[សារស៍]] ជាកូរ៉ូណាវីរុសមានរបាយធំទូលាយជាងគេក្នុងចំណោមសំណាកនៃពួកសត្វ[[ពង្រូល]]។<ref>{{cite journal | vauthors = Liu P, Chen W, Chen JP | title = Viral Metagenomics Revealed Sendai Virus and Coronavirus Infection of Malayan Pangolins (Manis javanica) | journal = Viruses | volume = 11 | issue = 11 | pages = 979 | date = October 2019 | pmid = 31652964 | pmc = 6893680 | doi = 10.3390/v11110979 }}</ref> ថ្ងៃទី៧ កុម្ភៈ ២០២០ គេបានប្រកាសថាពួកអ្នកស្រាវជ្រាវមកពី[[គ័ងចូវ]]បានរកឃើញសំណាក[[ពង្រូល]]មួយក្បាលដែលមានតំណលំដាប់អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិកវីរុសមួយ ''ដូចបេះបិទ'' ទៅនឹង សារស៍-កូវ-២ ''៩៩%''។ <ref>{{cite journal |vauthors=Cyranoski D |title=Did pangolins spread the China coronavirus to people? |url=https://www.nature.com/articles/d41586-020-00364-2 |journal=Nature |doi=10.1038/d41586-020-00364-2 |date=7 February 2020}}</ref> "នៅពេលបានចេញផ្សាយហើយ លទ្ធផលបានបញ្ជាក់ច្បាស់ថា "ដែនប្រូតេអ៊ីន S ភ្ជាប់ធ្មួល នៃពង្រូល-កូវដែលត្រូវបានគេរកឃើញថ្មីៗនេះ ពិតជាដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹង ២០១៩-នកូវ ដែលមានភាពខុសគ្នាតែ[[អាស៊ីតអាមីនេ]]មួយទេ។" <ref>{{cite journal|vauthors=Xiao K, Zhai J, Feng Y|title=Isolation and Characterization of 2019-nCoV-like Coronavirus from Malayan Pangolins|date=February 2020 |journal=[[បាយអូអស៊ីវ|bioRxiv]] |type=preprint |doi=10.1101/2020.02.17.951335}}</ref> ពួកពង្រូលត្រូវបានការពារក្រោមច្បាប់រដ្ឋការចិន ប៉ុន្តែ[[ការជួញដូរពង្រូល|ការបរបាញ់និងជួញដូរខុសច្បាប់]] យកពួកវាមកធ្វើជា[[ថ្នាំចិនសែ]]នៅបន្តមានជាធម្មតា។<ref>{{cite news|newspaper=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/science/2016/03/15/pangolins-13-facts-about-the-worlds-most-hunted-animal/|last=Kelly|first=Guy|date=1 January 2015|title=Pangolins: 13 facts about the world's most hunted animal|access-date=9 March 2020}}</ref> ពួកអតិសុខុមជីវវិទូ និង ពន្ធុវិទូ នៅ[[តិចសាស]]បានរកឃើញភស្តុតាងអំពី[[ការផ្ដាច់ចេញវិញ]]ដោយឯករាជ្យក្នុងចំណោមពួកកូរ៉ូណាវីរុស ដែលនាំឱ្យមានការលើកឡើងអំពីការជាប់ពាក់ព័ន្ធរបស់ពួកពង្រូលចំពោះដើមកំណើតនៃសារស៍-កូវ-២។<ref name="WongRecombination">{{Cite journal|vauthors=Wong MC, Cregeen SJ, Ajami NJ, Petrosino JF|title=Evidence of recombination in coronaviruses implicating pangolin origins of nCoV-2019 |journal=[[បាយអូអស៊ីវ|bioRxiv]] |type=preprint |doi=10.1101/2020.02.07.939207 |date=February 2020}}</ref> យ៉ាងណាមិញ ពួកកូរ៉ូណាវីរុសពង្រូលដែលបានរកឃើញមកទល់ពេលនេះ មានតែសែណូមរួមគ្នាទាំងមូល ៩២% ប៉ុណ្ណោះ ជាមួយនឹងសារស៍-កូវ-២ ដែលវាមិនគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីអះអាងថាពួកពង្រូលជាធ្មួលអាស្រ័យអន្តរការណ៍នោះទេ បើប្រៀបធៀបគ្នាទៅនឹង វីរុសសារស៍បង្កឱ្យមានការឆ្លងរីករាលដាលកាលពីឆ្នាំ២០០២-២០០៤ មានសែណូម ៩៩,៨% រួមគ្នាទៅនឹងកូរ៉ូណាវីរុស[[សំពោច]]ដែលត្រូវបានគេស្គាល់។<ref name="nature feb2020">{{cite journal |title= Mystery deepens over animal source of coronavirus|journal= Nature |volume=579|pages= 18–19 |date=26 February 2020|doi= 10.1038/d41586-020-00548-w|pmid= 32127703|vauthors=Cyranoski D|issue= 7797}}</ref> ===សាខាពន្ធុវិទ្យា និង វគ្គីសាស្ត្រ=== {{Infobox genome | image = File:SARS-CoV-2 genome.svg | caption = ការរៀបចំ[[ពន្ធវង្គ|សែណូម]]នៃការញែកចេញអ៊ូហាន-ហ៊ូ-១ សំណាកតលំដាប់ដំបូងបង្អស់នៃសារស៍-កូវ-២ | type = nucleotide | taxId = MN908947 | size = ២៩៩០៣ បាស | year = ២០២០}} សារស៍-កូវ-២ ស្ថិតក្នុងអំបូរវីរុសដ៏ធំ ដែលគេស្គាល់ថាពួក[[កូរ៉ូណាវីរុស]]។ វាជាវីរុស [[វិសាណូអា.រ.នមានច្រវាក់ទោលចំលងវិជ្ជាមាន|អា.រ.ន. (ARN) ដែលមានច្រវាក់ទោលចំលងវិជ្ជាមាន]] (ARNsb+) មួយប្រភេទ។ ពួកកូរ៉ូណាវីរុសផ្សេងទៀតមានសមត្ថភាពបង្កជំងឺជាច្រើនចាប់ពី[[ផ្ដាសាយធម្មតា]]រហូតដល់ជំងឺធ្ងន់ធ្ងរខ្លាំងដូចជា[[សមាការផ្លូវដង្ហើមដើមបូព៌ា]] (MERS រឺ ម៉ឺស)។ វាជាកូរ៉ូណាវីរុសដែលគេស្គាល់ទីប្រាំពីរហើយ ដែលបង្ករោគដល់មនុស្សបន្ទាប់ពី [[កូរ៉ូណាវិសាណូមនុស្ស ២២៩E|២២៩E]], [[កូរ៉ូណាវិសាណូមនុស្ស NL៦៣|NL៦៣]], [[កូរ៉ូណាវិសាណូមនុស្ស OC៤៣|OC៤៣]], [[កូរ៉ូណាវិសាណូមនុស្ស HKU១|HKU១]], [[កូរ៉ូណាវិសាណូទាក់ទងនឹងសមាការផ្លូវដង្ហើមដើមបូព៌ា|ម៉ឺស-កូវ]] និងសារស៍-កូវដើមដំបូងគេ។<ref name="NEJM">{{cite journal | vauthors = Zhu N, Zhang D, Wang W, Li X, Yang B, Song J, Zhao X, Huang B, Shi W, Lu R, Niu P, Zhan F, Ma X, Wang D, Xu W, Wu G, Gao GF, Tan W | display-authors = 3 | title = A Novel Coronavirus from Patients with Pneumonia in China, 2019 | journal = [[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]] | volume = 382 | issue = 8 | pages = 727–733 | date = February 2020 | pmid = 31978945 | doi = 10.1056/NEJMoa2001017 }}</ref> ស្រដៀងនឹងពូជកូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹងសារស៍សរឱ្យឃើញក្នុងការរីករាលដាលសារស៍២០០៣ សារស៍-កូវ-២ ក៏ជាសមាជិកនៃពួករង ''[[សារបែកូវីរុស]]'' ([[បែតា-កូវ]] ចំបួរ B)។<ref name="Hui14Jan2020">{{cite journal | vauthors = Hui DS, I Azhar E, Madani TA, Ntoumi F, Kock R, Dar O, Ippolito G, Mchugh TD, Memish ZA, Drosten C, Zumla A, Petersen E | title = The continuing 2019-nCoV epidemic threat of novel coronaviruses to global health — The latest 2019 novel coronavirus outbreak in Wuhan, China | journal = International Journal of Infectious Diseases | volume = 91 | pages = 264–266 | date = February 2020 | pmid = 31953166 | doi = 10.1016/j.ijid.2020.01.009 |display-authors=3}} {{open access}}</ref><ref>{{cite web |url=https://nextstrain.org/groups/blab/sars-like-cov |title=Phylogeny of SARS-like betacoronaviruses |website=nextstrain |access-date=18 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120190511/https://nextstrain.org/groups/blab/sars-like-cov |archive-date=20 January 2020 |url-status=live }}</ref><ref name="Wong2019">{{cite journal | vauthors = Wong AC, Li X, Lau SK, Woo PC | title = Global Epidemiology of Bat Coronaviruses | journal = Viruses | volume = 11 | issue = 2 | pages = 174 | date = February 2019 | pmid = 30791586 | pmc = 6409556 | doi = 10.3390/v11020174 }}</ref> តំណលំដាប់ អា.រ.ន. (ARN រឺ អាន) របស់វា មានប្រហែល ៣០០០០ [[នយស្តក្សារ|បាស]]យ៉ាងវែង។<ref name=":gisaid"/> សារស៍-កូវ-២ មានភាពប្លែកខុសគេក្នុងចំណោមពួកបែតាកូរ៉ូណាវីរុសដែលគេបានស្គាល់ នោះត្រង់ការបញ្ចូលត្រង់តំបន់ផ្ដាច់ចេញពហុបាសរបស់វា ជាលក្ខណៈមួយដែលបង្កើននូវ[[សមត្ថភាពបង្ករោគ]] និង [[ចំនួនការបន្តពូជគោល|សមត្ថភាពចំលង]]ខុសពីវីរុសដទៃទៀត។<ref name="Proximal" /><ref>{{cite journal|vauthors=Walls AC, Park YJ, Tortorici MA, Wall A, McGuire AT, Veesler D|title=Structure, function and antigenicity of the SARS-CoV-2 spike glycoprotein|display-authors=3|date=9 March 2020 |journal=[[កោសិកា (ទិនានុប្បវត្តិ)|Cell]] |doi=10.1016/j.cell.2020.02.058 |pmid=32155444}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Coutard B, Valle C, de Lamballerie X, Canard B, Seidah NG, Decroly E | title = The spike glycoprotein of the new coronavirus 2019-nCoV contains a furin-like cleavage site absent in CoV of the same clade | journal = Antiviral Research | volume = 176 | pages = 104742 | date = February 2020 | pmid = 32057769 | doi = 10.1016/j.antiviral.2020.104742|display-authors=3 }}</ref> ជាមួយនិងចំនួននៃ[[ពន្ធវង្គ|សែណូម]]គ្រប់គ្រាន់តជាលំដាប់ វាជាលទ្ធភាពអាចកសាងឡើងវិញនូវ[[មែកធាងសាខាពន្ធុ]]ប្រវត្តិ[[ឧត្បរិវត្តន៍|មុយតាស្យុង]]នៃអំបូរវីរុស។ នៅថ្ងៃ១២ មករា ២០២០ សែណូមប្រាំនៃសារស៍-កូវ-២ ត្រូវបានញែកយកចេញពី អ៊ូហាន ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ[[មជ្ឈមណ្ឌលការពារនិងបង្ការជំងឺឆ្លងចិន]] (CCDC រឺ ម.ក.ជ.ច.) និង ស្ថាប័នដទៃៗទៀត<ref name=":gisaid"/><ref>{{cite web |url=http://virological.org/t/initial-genome-release-of-novel-coronavirus/319 |title=Initial genome release of novel coronavirus |date=11 January 2020 |website=Virological |access-date=12 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112100227/http://virological.org/t/initial-genome-release-of-novel-coronavirus/319 |archive-date=12 January 2020 |url-status=live }}</ref> ចំនួននៃសែណូមបានកើនឡើងដល់ ៤២ នៅថ្ងៃ៣០ មករា ២០២០។<ref name="NextstrainJanuary">{{cite web|url=https://nextstrain.org/narratives/ncov/sit-rep/2020-01-30|title=Genomic analysis of nCoV spread: Situation report 2020-01-30|vauthors=Bedford T, Neher R, Hadfield N, Hodcroft E, Ilcisin M, Müller N|display-authors=3|website=nextstrain.org|access-date=18 March 2020}}</ref> ការវិភាគសាខាពន្ធុនៃសំណាកទាំងនោះបានបង្ហាញថា''វត្ថុសំណាកជាច្រើន មានជាប់ទាក់ទងយ៉ាងខ្លាំងជាមួយមុយតាស្យុងភាគច្រើនប្រាំពីរ ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធគ្នានឹង[[បុព្វៈរួម]] មួយ'' ដែលសបញ្ជាក់ថាការឆ្លងរបស់មនុស្សដំបូងកើតឡើងនៅខែវិច្ឆិកា រឺ ធ្នូ ២០១៩។<ref name="NextstrainJanuary" /> {{As of|2020|March|27|post=}} សែណូមសារស៍-កូវ-២ ចំនួន ១៤៩៥ ដែលបានដកស្រង់ចេញពីប្រាំមួយទ្វីបត្រូវបានគេយកមកប្រើប្រាស់ជាសាធារណៈ។<ref name="NextstrainMarch" /> នៅថ្ងៃ១១ កុម្ភៈ ២០២០ [[គណៈកម្មការវគ្គីសាស្ត្រវិសាណូអន្តរជាតិ|គណៈកម្មការវគ្គីសាស្ត្រវីរុសអន្តរជាតិ]] (ICTV រឺ គ.វ.វ.អ.) បានប្រកាសអនុលោមតាមវិធានអត្ថិភាពដែលគណនាទំនាក់ទំនងតាមលំដាប់ចំណោមពួកកូរ៉ូណាវីរុសលើមូលភាគនៃ[[តំណលំដាប់រក្សា]]នៃ[[អាស៊ីតនុយក្លេអ៊ិក]]ប្រាំ ភាពខុសគ្នារវាងអ្វីដែលក្រោយមក គេហៅថា ២០១៩-នកូវ និង ពូជវីរុសយកចេញពីការរីករាលដាលសារស៍២០០៣ មិនគ្រប់គ្រាន់ធ្វើឱ្យពួកគេអាចញែកប្រភេទពួកវីរុសទាំងនេះបានឡើយ។ ដូច្នេះ ពួកគេក៏បានកត់សំគាល់ ២០១៩-នកូវ ជា[[ពូជ (ជីវវិទ្យា)|ពូជ]]''[[កូរ៉ូណាវីរុសទាក់ទងនឹងសមាការផ្លូវដង្ហើមស្រួចស្រាវធ្ងន់ធ្ងរ]]''។<ref name="CoronavirusStudyGroup" /> === ជីវវិទ្យាទំរង់ === {{multiple image | align = right | direction = horizontal | total_width = 400 | image1 = SARS-CoV-2 49531042877.jpg | alt1 = SARS-CoV-2 emerging from a human cell | image2 = SARS-CoV_scanning_electron_microscope_image.jpg | alt2 = SARS-CoV-2 emerging from a human cell | footer_align = center | footer = [[អតិសុខុមលេខ|អតិសុខុមលេខអេឡិចត្រុង]]ដែលដាក់ពណ៌ឌីជីថលនៃសារស៍-កូវ-២ (លឿង) លេចចេញពីកោសិកាមនុស្សដែល[[វប្បកម្មកោសិកា|បានបណ្ដុះ]]នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍មួយ}} [[File:Coronavirus virion structure.svg|thumb|328x328px|រូបាធិប្បាយនៃវីរ្យ៉ុងកូរ៉ូណាវីរុស]] [[វិសាម័យ|វីរ្យ៉ុង]]សារស៍-កូវ-២នីមួយៗមានវិជ្ឈមាត្រប្រហែលពី ៥០–២០០ [[រស្សមាត្រ|ណាណូម៉ែត្រ]]។<ref>{{cite journal |vauthors=Chen N, Zhou M, Dong X, Qu J, Gong F, Han Y, Qiu Y, Wang J, Liu Y, Wei Y, Sia J, You T, Zhang X, Zhang L |title=Epidemiological and clinical characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30211-7/fulltext |journal= [[ដឹឡាន់ស៊ិត|The Lancet]] |volume = 395 | issue = 10223 |pages=507–513 |display-authors=3 |doi=10.1016/S0140-6736(20)30211-7 |pmid=32007143 |date=15 February 2020}}</ref> ដូច ពួកកូរ៉ូណាវីរុសដទៃទៀតដែរ សារស៍-កូវ-២មានប្រូតេអ៊ីនទំរង់បួនយ៉ាង ដែលគេស្គាល់ថាជា S (spike = កណ្ដក), E (envelope = ស្រោម), M (membrane = ភ្នាស) និង N (nucleocapsid = [[នយស្តកាប់ស៊ីត|នុយក្លេអូកាប់ស៊ីត]] ) ប្រូតេអ៊ីន N ផ្ទុកសែណូម អា.រ.ន. (ARN) និងប្រុតេអ៊ីន S, E និង M រួមគ្នាបង្កើតបានជាំ[[ស្រោមវីរុស]]។<ref name="WuStructure">{{cite journal|vauthors=Wu C, Liu Y, Yang Y, Zhang P, Zhong W, Wang Y, Wang Q, Xu Y, Li M, Li X, Zheng M, Chen L, Li H|display-authors=3|title=Analysis of therapeutic targets for SARS-CoV-2 and discovery of potential drugs by computational methods |journal=Acta Pharmaceutica Sinica B| date=February 2020| doi=10.1016/j.apsb.2020.02.008}}</ref> ប្រូតេអ៊ីនកណ្ដក ដែលត្រូវបានគេបង្កើតជារូបភាពនៅក្នុងកំរិតបរមាណូដោយប្រើប្រាស់[[អតិសុខុមទស្សនភាពអស្យាណូសីតុប្បត្ត|អតិសុខុមទស្សនភាពអេឡិចត្រុងគ្រីយ៉ូសែន]]<ref name="SCI-20200219" /><ref name="GZM-20200220">{{cite web |vauthors=Mandelbaum RF |title=Scientists Create Atomic-Level Image of the New Coronavirus's Potential Achilles Heel |url=https://gizmodo.com/scientists-create-atomic-level-image-of-the-new-coronav-1841795715 |date=19 February 2020 |website=[[ហ្គីហ្សម៉ូដូ|Gizmodo]] |access-date=13 March 2020}}</ref> គឺជាប្រូតេអ៊ីនមានតួនាទីឱ្យវីរុសទៅតោងលើ[[ភ្នាសកោសិកា|ភ្នាស]]នៃកោសិកាធ្មួល។<ref name="WuStructure" /> ការពិសោធគំរូប្រូតេអ៊ីនលើប្រូតេអ៊ីនកណ្ដកនៃវីរុសដែលត្រូវបានគេពន្យល់ភ្លាមៗថាសារស៍-កូវ-២មានសម្ព័ន្ធភាពត្រូវនឹងធ្មួលទទួល[[វិភេទរសបំលែងជាអង្គុលាយតជាតិ២|អង់ស៊ីមបំលែងជាអង់ស្យូតង់ស៊ីន២]] (ACE2) នៃកោសិកាមនុស្សដើម្បីប្រើពួកវាជាយន្តការនៃ[[ច្រកចូលវិសាណូ|ច្រកចូលកោសិកា]]។ <ref>{{cite journal | vauthors = Xu X, Chen P, Wang J, Feng J, Zhou H, Li X, Zhong W, Hao P | display-authors = 3 | title = Evolution of the novel coronavirus from the ongoing Wuhan outbreak and modeling of its spike protein for risk of human transmission | journal = Science China Life Sciences | volume = 63 | issue = 3 | pages = 457–460 | date = March 2020 | pmid = 32009228 | doi = 10.1007/s11427-020-1637-5 }}</ref> នៅថ្ងៃ២២ មករា ២០២០ ក្រុមមួយនៅចិនកំពុងធ្វើការជាមួយសែណូមវីរុសពេញលេញ និង ក្រុមមួយនៅសហរដ្ឋប្រើប្រាស់ដោយឯករាជ្យនូវក្បួនពន្ធុវិទ្យាច្រាស និងបានពន្យល់តាមការពិសោធ ថា អង់ស៊ីមបំលែងជាអង់ស្យូតង់ស៊ីន២ (ACE2) អាចដើរតួជាធ្មួលទទួលសារស៍-កូវ-២។<ref name="NatureZhou" /><ref name="Letco22Jan2020">{{cite journal|vauthors=Letko M, Munster V|title=Functional assessment of cell entry and receptor usage for lineage B β-coronaviruses, including 2019-nCoV|date=January 2020 |journal=[[បាយអូអស៊ីវ|bioRxiv]] |type=preprint |doi=10.1101/2020.01.22.915660 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Letko M, Marzi A, Munster V | title = Functional assessment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B betacoronaviruses | journal = Nature Microbiology | date = February 2020 | pmid = 32094589 | doi = 10.1038/s41564-020-0688-y }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=((El Sahly HM))|title=Genomic Characterization of the 2019 Novel Coronavirus |url=https://www.jwatch.org/na50823/2020/02/06/genomic-characterization-2019-novel-coronavirus |journal=[[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]] |access-date=9 February 2020}}</ref><ref name=Gralinski2020>{{cite journal | vauthors = Gralinski LE, Menachery VD | title = Return of the Coronavirus: 2019-nCoV | journal = Viruses | volume = 12 | issue = 2 | pages = 135 | date = January 2020 | pmid = 31991541 | doi = 10.3390/v12020135 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Lu R, Zhao X, Li J, Niu P, Yang B, Wu H, Wang W, Song H, Huang B, Zhu N, Bi Y, Ma X, Zhan F, Wang L, Hu T, Zhou H, Hu Z, Zhou W, Zhao L, Chen J, Meng Y, Wang J, Lin Y, Yuan J, Xie Z, Ma J, Liu WJ, Wang D, Xu W, Holmes EC, Gao GF, Wu G, Chen W, Shi W, Tan W | display-authors = 6 | title = Genomic characterisation and epidemiology of 2019 novel coronavirus: implications for virus origins and receptor binding | journal = [[ដឹឡាន់ស៊ិត|The Lancet]] | volume = 395 | issue = 10224 | pages = 565–574 | date = February 2020 | pmid = 32007145 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30251-8 }}</ref> ការសិក្សាបានបង្ហាញថា សារស៍-កូវ-២ មានសម្ព័ន្ធភាពខ្លាំងទៅនឹង អង់ស៊ីមបំលែងជាអង់ស្យូតូស៊ីន២ (ACE2) របស់មនុស្សជាងពូជវីរុសសារស៍ដើម។<ref name="SCI-20200219">{{cite journal | vauthors = Wrapp D, Wang N, Corbett KS, Goldsmith JA, Hsieh CL, Abiona O, Graham BS, McLellan JS | display-authors = 6 | title = Cryo-EM structure of the 2019-nCoV spike in the prefusion conformation | url = https://archive.org/details/science_2020-03-13_367_6483/page/1260 | journal = Science | volume = 367 | issue = 6483 | pages = 1260–1263 | date = February 2020 | pmid = 32075877 | doi = 10.1126/science.abb2507 }}</ref> សារស៍-កូវ-២ ប្រហែលក៏អាចប្រើប្រាស់[[បាស៊ីហ្ស៊ីន]]ដើម្បីទទួលបានច្រកចូលកោសិកាផងដែរ។<ref>{{cite journal | vauthors= Wang K, Chen W, Zhou YS, Lian JQ, Zhang Z, Du P, Gong L, Zhang Y, Cui HY, Geng JJ, Wang B, Sun XX, Wang CF, Yang X, Lin P, Deng YQ, Wei D, Yang XM, Zhu YM, Zhang K, Zheng ZH, Miao JL, Guo T, Shi Y, Zhang J, Fu L, Wang QY, Bian H, Zhu P, Chen ZN | display-authors=3 | title = SARS-CoV-2 invades host cells via a novel route: CD147-spike protein | journal = [[បាយអូអស៊ីវ|bioRxiv]]| type=preprint | doi = 10.1101/2020.03.14.988345 | year=2020 }}</ref> ប្រូតេអ៊ីនកណ្ដកដើមដែលធ្វើបូរវកម្មដោយ[[បូរវាសតំរាយភ្នាសសេរជាតិ|ប្រូតេអាសតំរាយភ្នាសសេរីន២]] (TMPRSS2) ចាំបាច់សំរាប់ជាច្រកចូលនៃសារស៍-កូវ-២។<ref name="HoffmanCell">{{cite journal|title=SARS-CoV-2 Cell Entry Depends on ACE2 and TMPRSS2 and Is Blocked by a Clinically Proven Protease Inhibitor |vauthors=Hoffman M, Kliene-Weber H, Krüger N, Herrler T, Erichsen S, Schiergens TS, Herrler G, Wu NH, Nitsche A, Müller MA, Drosten C, Pöhlmann S|display-authors=3|date=16 April 2020|journal=[[កោសិកា (ទិនានុប្បវត្តិ)|Cell]] |volume=181|pages=1–10|doi=10.1016/j.cell.2020.02.052 |pmid=32142651}}</ref> បន្ទាប់ពីវីរ្យ៉ុងរបស់សារស៍-កូវ-២ ភ្ជាប់ទៅនឹងកោសិកាគោលដៅមួយហើយ [[បូរវាស|ប្រូតេអាស]]របស់កោសិកា TMPRSS2 វះចំហប្រូតេអ៊ីនកណ្ដកនៃវីរុស បង្ហាញនូវ[[ប៉ិបតធាតុរលាយចូលគ្នា|ប៉ិបទីតរលាយចូលគ្នា]]មួយ។ វីរ្យ៉ុងក្រោយមកបានព្រលែង អា.រ.ន. (ARN) ចូលទៅក្នុងកោសិកា បង្ខំឱ្យកោសិកាធ្វើការបន្តពូជឱ្យវីរុសដែលត្រូវ[[ការជំរុះវិសាណូ|បាចសាច]]ទៅចំលងកោសិកាផ្សេងៗបន្ថែមទៀត។<ref name="econ-anatomy-killer">{{cite magazine |title=Anatomy of a Killer: Understanding SARS-CoV-2 and the drugs that might lessen its power |url=https://www.economist.com/briefing/2020/03/12/understanding-sars-cov-2-and-the-drugs-that-might-lessen-its-power |vauthors=|magazine=[[សេដ្ឋកិច្ចវិទូ|The Economist]] |date=12 March 2020|access-date=14 March 2020 }}</ref>{{better source|date=March 2020}} សារស៍-កូវ-២ បង្កនូវ[[កត្តាសាហ័ស]]យ៉ាងហោចបីដែលជំរុញឱ្យមានការជំរុះវីរ្យ៉ុងថ្មីពីកោសិកាធ្មួល ហើយនិងរារាំង[[តំណបភាពស៊ាំ]]។<ref name="WuStructure" /> ==រោគរាតត្បាតវិទ្យា== {{Main|រោគរាតត្បាតសកលកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩–២០|សំណាកកូវីដ-១៩}} [[File:Novel Coronavirus SARS-CoV-2 (49597020718).jpg|thumb|[[អតិសុខុមទស្សនភាពអស្យាណូបេសកម្ម|អតិសុខុមរូបភាព]]នៃវីរ្យ៉ុងសារស៍-កូវ-២ (ក្រហម) ដែលបានដកស្រង់ចេញពីអ្នកជំងឺកំឡុងពេល[[ការរាតត្បាតជាសកលកូរ៉ូណាវីរុស២០១៩-២០]]|alt=Micrograph of SARS-CoV-2 virus particles, isolated from a patient]] <!-- This section focuses on what the pandemic shows *about the epidemiology of the virus*, not on what we know about the pandemic. Please do not overload the section with information on the pandemic. -->ផ្អែកលើនានាភាពតិចតួចដែលបង្ហាញឱ្យឃើញក្នុងចំណោមតំណលំដាប់[[ពន្ធវង្គ|សែណូម]]សារស៍-កូវ-២ដែលគេបានស្គាល់ ពូជនេះគឺត្រូវបានគេគិតថារកឃើញដោយអាជ្ញាធរសុខាភិបាលក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសប្ដាហ៍មកហើយនៃការផ្ទុះឡើងក្នុងចំណោមប្រជាជនកាលពីចុងឆ្នាំ២០១៩មកម្ល៉េះ។<ref name="early" /><ref>{{Cite web|url=https://www.genengnews.com/insights/what-we-know-today-about-coronavirus-sars-cov-2-and-where-do-we-go-from-here/|title=What We Know Today about Coronavirus SARS-CoV-2 and Where Do We Go from Here|vauthors=Oberholzer M, Febbo P|date=19 February 2020|website=[[ម៉ារី អាន់ លីបឺត|Genetic Engineering and Biotechnology News]]|access-date=13 March 2020}}</ref> ករណីការឆ្លងដំបូងបង្អស់ដែលគេដឹងថ្មីៗនេះគឺត្រូវបានគេគិតថាបានប្រទះឃើញនៅថ្ងៃ១៧ វិច្ឆិកា ២០១៩។<ref>{{cite news |title=Coronavirus: China's first confirmed Covid-19 case traced back to November 17| url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/3074991/coronavirus-chinas-first-confirmed-covid-19-case-traced-back| website=[[សោតឆាយណាម័រនីងប៉ុស្តិ៍|South China Morning Post]]| vauthors=Ma J| date=13 March 2020| access-date=16 March 2020}}</ref> វីរុសនេះបានរីករាលដាលជាបន្តបន្ទាប់ទៅគ្រប់ខេត្តទាំងអស់នៃប្រទេសចិន និង ប្រទេសច្រើនជាង ១៥០ ផ្សេងៗទៀតនៅអាស៊ី អឺរ៉ុប អាមេរិកខាងជើង អាមេរិកខាងត្បូង អាភ្វ្រិក និង អូសេអានី។<ref name="JHU_ticker" /> ការចំលងពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀតដោយវីរុសនេះត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងតំបន់អស់ទាំងនេះ។<ref name="Chan24Jan2020">{{cite journal | vauthors = Chan JF, Yuan S, Kok KH, To KK, Chu H, Yang J, Xing F, Liu J, Yip CC, Poon RW, Tsoi HW, Lo SK, Chan KH, Poon VK, Chan WM, Ip JD, Cai JP, Cheng VC, Chen H, Hui CK, Yuen KY | display-authors = 6 | title = A familial cluster of pneumonia associated with the 2019 novel coronavirus indicating person-to-person transmission: a study of a family cluster | journal = [[ដឹឡាន់ស៊ិត|The Lancet]] | volume = 395 | issue = 10223 | pages = 514–523 | date = February 2020 | pmid = 31986261 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30154-9 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Rothe C, Schunk M, Sothmann P, Bretzel G, Froeschl G, Wallrauch C, Zimmer T, Thiel V, Janke C, Guggemos W, Seilmaier M, Drosten C, Vollmar P, Zwirglmaier K, Zange S, Wölfel R, Hoelscher M | display-authors = 6 | title = Transmission of 2019-nCoV Infection from an Asymptomatic Contact in Germany | journal = [[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]] | volume = 382 | issue = 10 | pages = 970–971 | date = March 2020 | pmid = 32003551 | doi = 10.1056/NEJMc2001468 }}</ref><ref>{{cite journal| title=The Coronavirus Is Now Infecting More People Outside China|url=https://www.wired.com/story/the-coronavirus-is-now-infecting-more-people-outside-china/|vauthors=Molteni M|date=30 January 2020|journal=[[វ៉ាយអឹដ (ទស្សនាវដ្ដី)|Wired]]|access-date=13 March 2020}}</ref><ref>{{cite news| title=Coronavirus: Singapore reports first cases of local transmission; 4 out of 6 new cases did not travel to China| url=https://www.straitstimes.com/singapore/coronavirus-spore-reports-first-cases-of-local-transmission-4-out-of-6-new-cases-did-not| vauthors=Khalik S| date=4 February 2020| access-date=5 February 2020| newspaper=[[ដឹស្ត្រេត្ស៍ថាម|The Straits Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204101450/https://www.straitstimes.com/singapore/coronavirus-spore-reports-first-cases-of-local-transmission-4-out-of-6-new-cases-did-not| archive-date=4 February 2020| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-health-ecuador/ecuador-confirms-five-new-cases-of-coronavirus-all-close-to-initial-patient-idUSKBN20O2EE|title=Ecuador confirms five new cases of coronavirus, all close to initial patient|work=[[រ៉យទ័រ្ស៍|Reuters]]|date=2 March 2020|access-date=5 March 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-algeria/algeria-confirms-two-more-coronavirus-cases-idUSKBN20P00S|title=Algeria confirms two more coronavirus cases|work=[[រ៉យទ័រ្ស៍|Reuters]]|date=2 March 2020|access-date=5 March 2020}}</ref> នៅថ្ងៃ៣០ មករា ២០២០ សារស៍-កូវ-២ត្រូវបានកំណត់ថាជា[[ភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈដែលជាក្ដីបារម្ភរបស់អន្តរជាតិ]] ដោយ ហ៊ូ (WHO)<ref name="NYT 20200130">{{cite news | title=W.H.O. Declares Global Emergency as Wuhan Coronavirus Spreads | vauthors=Wee SL, ((McNeil Jr. DG)), Hernández JC| website=[[ដឹញូយ៉ខថាម|The New York Times]] | date=30 January 2020 | url=https://www.nytimes.com/2020/01/30/health/coronavirus-world-health-organization.html | access-date=30 January 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200130195011/https://www.nytimes.com/2020/01/30/health/coronavirus-world-health-organization.html | archive-date=30 January 2020 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release | title=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV) | website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក|World Health Organization]] (WHO) | date=30 January 2020 | url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov) | access-date=30 January 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200131005904/https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov) | archive-date=31 January 2020 | url-status=live }}</ref> និងនៅថ្ងៃ១១ មីនា ២០២០ ហ៊ូ(WHO) បានប្រកាសវាថាជា [[រោគរាតត្បាតសកល]]។<ref>{{cite news | title= Coronavirus Declared Pandemic by World Health Organization | url=https://www.wsj.com/articles/u-s-coronavirus-cases-top-1-000-11583917794 | vauthors= McKay B, Calfas J, Ansari T | website=[[ទិនានុប្បវត្តិដឹវ៉លស្ទ្រីត|The Wall Street Journal]] | date=11 March 2020 | access-date=12 March 2020 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release | title=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020 | website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក|World Health Organization]] (WHO) | date=11 March 2020 | url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020 |access-date=12 March 2020 | url-status=live}}</ref> គិតត្រឹម {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|date|ref=no}} ({{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|time|ref=no}}) មានករណីការឆ្លងត្រូវបានបញ្ជាក់ {{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|confirmed|editlink=yes|ref=no}}ករណី ដែលក្នុងនោះ{{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic|mainlandchinacases|editlink=no|ref=no}} ក៏មាននៅប្រទេសចិនផងដែរ។{{Cases in 2019–20 coronavirus pandemic||ref=yes}} ខណៈពេលនោះ សមាមាត្រនៃការឆ្លងដែលបង្កឱ្យមានករណីឆ្លង រឺ កំណើនជំងឺដែលអាចធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យបាននៅតែមិនច្បាស់ <ref>{{cite news|url=https://www.statnews.com/2020/01/30/limited-data-may-skew-assumptions-severity-coronavirus-outbreak/|title=Limited data on coronavirus may be skewing assumptions about severity|vauthors=Branswell H|date=30 January 2020|publisher=[[ស្ទែត (វេបសាយ)|STAT]]|access-date=13 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201161634/https://www.statnews.com/2020/01/30/limited-data-may-skew-assumptions-severity-coronavirus-outbreak/|archive-date=1 February 2020|url-status=live}}</ref> គំរូបែបគណិតសាស្ត្រមួយដែលបានប៉ាន់ប្រមាណចំនួនមនុស្សដែលបានឆ្លងនៅអ៊ូហានតែឯងគឺ ៧៥.៨១៥ គិតត្រឹម ២៥ មករា ២០២០ នៅគ្រានោះដែរ ការឆ្លងដែលបានរកឃើញមានទាបជាងតួលេខនេះ។<ref name="pmid32014114">{{cite journal | vauthors = Wu JT, Leung K, Leung GM | title = Nowcasting and forecasting the potential domestic and international spread of the 2019-nCoV outbreak originating in Wuhan, China: a modelling study | journal = [[ដឹឡាន់ស៊ិត|The Lancet]] | volume = 395 | issue = 10225 | pages = 689–697 | date = February 2020 | pmid = 32014114 | doi = 10.1016/S0140-6736(20)30260-9 }}</ref> ចំនួនមរណភាពដោយសារវីរុសត្រូវបានគេសន្មតថាមាន {{Cases in 2019–20 coronavirus outbreak|deaths|editlink=yes|ref=no}}ករណី គិតត្រឹម {{Cases in 2019–20 coronavirus outbreak|date|ref=no}} ({{Cases in 2019–20 coronavirus outbreak|time|ref=no}}) មនុស្សចំនួន{{Cases in 2019–20 coronavirus outbreak|recovered|editlink=no|ref=no}}នាក់បានជាសះស្បើយពីការឆ្លងនាពេលនោះ។<ref name="JHU_ticker" /> ក្រោមមួយភាគបីនៃមរណភាពបានកើតឡើងនៅខេត្ត[[ហ៊ូប៉ី]] ជាទីដែលអ៊ូហានបានស្ថិតនៅ។<ref name="JHU_ticker" /> មុន ២៤ កុម្ភៈ ២០២០ សមាមាត្រនេះកើនលើស ៩៥%។<ref>{{cite news| title=Coronavirus deaths leap in China as countries struggle to evacuate citizens| url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/30/coronavirus-deaths-leap-in-china-as-countries-struggle-to-evacuate-citizens| vauthors=Boseley S, McCurry J| date=30 January 2020| access-date=10 March 2020| newspaper=[[ដឹហ្កាឌៀន|The Guardian]]| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Coronavirus: China to repay Africa in safeguarding public health| url=https://www.sunnewsonline.com/coronavirus-china-to-repay-africa-in-safeguarding-public-health/| vauthors=Paulinus A| date=25 February 2020| access-date=10 March 2020| newspaper=[[ដឹសាន់ (នីហ្សេរីយ៉ា)|The Sun]] |url-status=live}}</ref> [[ចំនួនការបន្តពូជគោល]] (<math>R_0</math>) នៃវីរុសត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថាចន្លោះ ១,៤ និង ៣,៩។<ref>{{cite journal | vauthors = Li Q, Guan X, Wu P, Wang X, Zhou L, Tong Y, Ren R, Leung KS, Lau EH, Wong JY, Xing X, Xiang N, Wu Y, Li C, Chen Q, Li D, Liu T, Zhao J, Li M, Tu W, Chen C, Jin L, Yang R, Wang Q, Zhou S, Wang R, Liu H, Luo Y, Liu Y, Shao G, Li H, Tao Z, Yang Y, Deng Z, Liu B, Ma Z, Zhang Y, Shi G, Lam TT, Wu JT, Gao GF, Cowling BJ, Yang B, Leung GM, Feng Z | display-authors = 6 | title = Early Transmission Dynamics in Wuhan, China, of Novel Coronavirus-Infected Pneumonia | journal = [[ទិនានុប្បវត្តិវេជ្ជសាស្ត្រអង់គ្លេសថ្មី|The New England Journal of Medicine]] | date = January 2020 | pmid = 31995857 | doi = 10.1056/NEJMoa2001316 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Riou J, Althaus CL | title = Pattern of early human-to-human transmission of Wuhan 2019 novel coronavirus (2019-nCoV), December 2019 to January 2020 | journal = Euro Surveillance | volume = 25 | issue = 4 | date = January 2020 | pmid = 32019669 | pmc = 7001239 | doi = 10.2807/1560-7917.ES.2020.25.4.2000058 }}</ref> នេះមានន័យថាការឆ្លងដោយសារវីរុសនេះនីមួយៗ ត្រូវបានគេរំពឹងថាបង្កឱ្យមានការឆ្លងថ្មី ១,៤ ដល់ ៣,៩ នៅគ្រាដែលប្រជាជននៃសហគមន៍គ្មាន[[ភាពស៊ាំ (វេជ្ជសាស្ត្រ)|ភាពស៊ាំ]]ប្រឆាំងនឹងមេរោគ ហើយក៏គ្មាន[[ការគ្រប់គ្រងការឆ្លង|វិធានការបង្ការ]]ណាមួយត្រូវបានយកមកប្រើនៅឡើយនោះដែរ។ <!-- This section focuses on what the pandemic shows *about the epidemiology of the virus*, not on what we know about the pandemic. Please do not overload the section with information on the pandemic. --> == ឯកសារយោង == {{Reflist|refs= <ref name="NatureZhou">{{cite journal | vauthors = Zhou P, Yang XL, Wang XG, Hu B, Zhang L, Zhang W, Si HR, Zhu Y, Li B, Huang CL, Chen HD, Chen J, Luo Y, Guo H, Jiang RD, Liu MQ, Chen Y, Shen XR, Wang X, Zheng XS, Zhao K, Chen QJ, Deng F, Liu LL, Yan B, Zhan FX, Wang YY, Xiao GF, Shi ZL | display-authors = 6 | title = A pneumonia outbreak associated with a new coronavirus of probable bat origin | journal = Nature | volume = 579 | issue = 7798 | pages = 270–273 | date = February 2020 | pmid = 32015507 | doi = 10.1038/s41586-020-2012-7 }}</ref> <ref name="CoronavirusStudyGroup">{{cite journal | vauthors = Gobalenya AE, Baker SC, Baric RS, de Groot RJ, Drosten C, Gulyaeva AA, Haagmans BL, Lauber C, Leontovich AM, Neuman BW, Penzar D, Perlman S, ((Poon LLM)), Samborskiy DV, Sidorov IA, Sola I, Ziebuhr J|display-authors=3 | title = The species Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus: classifying 2019-nCoV and naming it SARS-CoV-2 | journal = Nature Microbiology | pages = 1–9 | date = March 2020 | pmid = 32123347 | doi = 10.1038/s41564-020-0695-z | url = https://www.nature.com/articles/s41564-020-0695-z }}</ref> }} *<ref>វចនានុក្រមជីវវិទ្យា អង់គ្លេស-ខ្មែរ របស់ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ ដេប៉ាតឺម៉ង់ជីវវិទ្យា ២០១៣ បោះពុម្ពលើកទី៤</ref> po4cgnsfu8drlgch9e2ihkzjkut6hvm 0 44268 341243 299995 2026-09-28T01:54:10Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341243 wikitext text/x-wiki '''ប្រវត្តិនៃគណិតវិទ្យា'''មានភាពទូលំទូលាយណាស់ ហើយលាតសន្ធឹងជាច្រើនសហសវត្សរ៍ និងទីកន្លែងជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក។ រហូតមកដល់សតវត្សរ៍ទី ១៧ ការបង្កើតចំណេះដឹងគណិតវិទ្យា ធ្វើឡើងមានភាពដាច់ ឯកោពីគ្នា ក្នុងតំបន់ផ្សេងៗក្នុងពិភពលោក។ តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១៩ មក និងជាពិសេសនៅសតវត្សរ៍ទី ២០ ដោយសារតែមានការរីកសាយនៃការសិក្សាស្រាវជ្រាវគណិតវិទ្យា និងសកលភាវូបនីយកម្ម បានធ្វើឱ្យភាពឯកោនៃការស្រាវជ្រាវគណិតវិទ្យាមានការប្រែប្រួល។ == បុរេប្រវត្តិ == ឆ្អឹង[[អុីសាងកូ]] ដែលមានអាយុកាលជាង ២០ ០០០ ឆ្នាំត្រូវបានគេចាត់ទុកថាគឺជាការចេះដឹងអំពីចំនួនបឋមនិងប្រមាណវិធីគុណដំបូងបំផុត{{Citation needed}} ប៉ុន្តែការបកស្រាយនេះនៅតែជាកម្មវត្ថុនៃការជជែកដេញដោល។<ref>{{Cite web|last=admin|date=2016-06-14|title=L’os d’Ishango|url=http://www.bibnum.education.fr/mathematiques/algebre/l-os-d-ishango|url-status=live|archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20220107201615/http://www.bibnum.education.fr/mathematiques/algebre/l-os-d-ishango|archive-date=2022-01-07|access-date=2021-12-16|website=Bibnum Education|language=fr}}</ref> នៅឆ្នាំ ២ ៦០០ មុនគ.ស. ស្ថាបត្យកម្មនៃពួកអេហ្ស៊ីបបង្ហាញថាពួកគេមានចំណេះដឹងយ៉ាងជ្រៅជ្រះខាងធរណីមាត្រ។ ==ស៊ុយមែ និងបាប៊ីឡោន== ការបង្កើតប្រព័ន្ធសម្រាប់សរសេរដំបូងបំផុត ត្រូវបានគេគិតថាបានចាប់ផ្ដើមនៅ[[ស៊ុយមែ]] ដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅអាងនៃទន្លេ[[ទីគ]] ({{lang-fr|Tigre}}) និង[[អ៊ុយប្រាត]] ({{lang-fr|Euphrate}}) ក្នុង[[មេសូប៉ូតាមី]]។ ប្រព័ន្ធសរសេរនេះដែលស្គាល់ជាភាសាបារាំងថា {{lang|fr|cunéiforme}} ត្រូវបានបង្កើតឡើង ដើម្បីជួយសម្រួលសម្រាប់ការបង្កើតប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ<ref>{{Cite book|surname=|last=Arnold Toynbee|title=La grande aventure de l'humanité|chapter=chap. 6|chapterurl=}}</ref> និងពាណិជ្ជកម្ម។ ជាមួយគ្នានឹងការកកើតអក្សរនេះដែរ គណិតវិទ្យាសម្រាប់ប្រើប្រាស់ (សេដ្ឋកិច្ច, ការគណនាផ្សេងៗ) បានចាប់កំណើតឡើង។ ប្រព័ន្ធរបាប់ដំបូងបំផុតក៏បានកកើតឡើង គឺប្រព័ន្ធគោល ៦០ ({{lang-fr|sexagésimal}})។ អស់រយៈពេលជិតពីរពាន់ឆ្នាំ គណិតវិទ្យាបានកកើត និងរីកចម្រើនឡើងនៅតំបន់ស៊ុយមែ [[អាកាដ]] និង[[បាប៊ីឡោន]]។ គេបានរកឃើញក្ដារបន្ទះដែលមានតារាងលេខ និងការណែនាំ មកពីសម័យកាលនេះ។ ហើយនៅ[[នីពួរ]] ({{lang-fr|Nippur}}) (ចម្ងាយ ១០០ គ.ម ពី [[បាកដាដ]]) បន្ទះក្ដារសាលារៀន ដែលបន្សល់ទុកពីសម័យកាលប៉ាឡេអូ-បាប៊ីឡោន ({{lang-fr|époque paléo-Babylonienne}}) ត្រូវបានគេរកឃើញនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩។<ref>បេសកកម្មស្រាវជ្រាវនៅបាប៊ីឡោន មើល[http://www-dapnia.cea.fr/Phocea/file.php?class=std&file=Seminaires/1421/t1421_1.pdf ឯកសារនេះ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061123162447/http://www-dapnia.cea.fr/Phocea/file.php?class=std&file=Seminaires%2F1421%2Ft1421_1.pdf |date=2006-11-23 }} (ភាសាបារាំង)។ [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww-dapnia.cea.fr%2FPhocea%2Ffile.php%3Fclass%3Dstd%26file%3DSeminaires%2F1421%2Ft1421_1.pdf បណ្ណសារ]]</ref> យើងដឹងថាពួកគេមិនត្រឹមតែអាចគណនាប្រមាណវិធីទាំងបួននោះទេ ប៉ុន្តែពួកគេក៏ចេះធ្វើការគណនាដែលមានភាពលំបាកមួយចំនួនទៀតយ៉ាងច្បាស់លាស់ផងដែរ ដូចជាអាល់កូរីតសម្រាប់គណនា[[ឫសការេ]]<ref>ក្ដារ [[YBC 7289]] បង្ហាញថាពួកគេដឹងពីតម្លៃប្រហែលនៃឫសការេនៃពីរ ដល់ខ្ទង់ភាគមួយលាន។</ref> [[ឫសគូប]] និងការគណនា[[សមីការដឺក្រេទី២]]។ ដោយពួកគេគណនាផលចែកដោយគុណជាមួយនឹងលេខច្រាស តារាងបង្ហាញពីលេខច្រាសដើរតួយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ការគណនារបស់ពួកគេ។ ពួកគេបានរកឃើញលេខច្រាសនៃលេខមានប្រាំមួយខ្ទង់ក្នុងប្រព័ន្ធគោលហុកសិប យ៉ាងច្បាស់លាស់។<ref>ក្ដារនៅនីពួរ។</ref> គេក៏បានរកឃើញក្ដារបន្ទះផ្សេងៗទៀត ដែលបានសរសេរពីបញ្ជីនៃការេរបស់ចំនួនគត់រ៉ឺឡាទីប បញ្ជីនៃគូប បញ្ជីគូជ្រុងនៃត្រីកោណកែង ដែលគេស្គាល់ថាជាបញ្ជីគូជ្រុងពីតាគរ<ref>ជាឧទាហរណ៍ [[ក្ដារ Plimpton 322]]។</ref> មានន័យថាពួកគេស្គាល់ពី[[លក្ខណៈនៃត្រីកោណកែង]]ជាងមួយពាន់ឆ្នាំមុន[[ពីតាគរ]]ឯណោះ។ ក្ដារមួយចំនួនទៀតដែលគេបានរកឃើញ រៀបរាប់អំពីអាល់កូរីតសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាគណិតវិទ្យាពិបាក។<ref>{{Cite web|title=Babylonian mathematics|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Babylonian_mathematics/|url-status=live|archive-url=https://archive.wikiwix.com/cache/20080907041108/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Babylonian_mathematics.html|archive-date=2008-09-07|access-date=2021-12-19|website=Maths History|language=en}}</ref> ពួកគេអាចប្រើប្រាស់[[អាំងទែប៉ូឡាស្យុងលីនេអ៊ែរ]] ដើម្បីធ្វើការគណនាតម្លៃផ្សេងៗ ដែលគ្មានក្នុងតារាងរបស់ពួកគេ។ គណិតវិទ្យាក្នុងតំបន់នេះបានស្គាល់ភាពរីកចម្រើនបំផុតក្នុងរជ្ជកាលរបស់[[ហាមួរ៉ាប៊ី]] (សតវត្សរ៍ទី ១៨ មុនគ.ស)។ នៅជុំវិញ ១០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស មានការអភិវឌ្ឍគណិតវិទ្យាទាក់ទងទៅនឹង[[តារាវិទ្យា]]។<ref><abbr>(en)</abbr> [[Otto E. Neugebauer]], [[The Exact Sciences in Antiquity]] , chap. II (Babylonian Mathematics) et chap. V (Babylonian Astronomy).</ref> ==អេហ្ស៊ីប== ភស្តុតាង​បញ្ជាក់​ពី​វត្តមាន​នៃ​ការ​សិក្សា​គណិតវិទ្យា​នៅ​អេហ្ស៊ីប​បុរាណ​គឺ ស្លឹក[[ប៉ាពីរុសរ៉ាំង]]​ (យុគសម័យទី​ពីរ​នៃ​អេហ្ស៊ីប​បុរាណ)​ ដែល​បានសរសេរ​ពីបញ្ហា​ធរណីមាត្រ​មួយ​ចំនួន ព្រមទាំង[[ប៉ាពីរុស​ម៉ូស្គូ]] (ឆ្នាំ ១៨៥០ មុនគ.ស.) ក៏​ដូច​ជា​សំណេរ​លើ​ស្បែក​សត្វ។ ==ឯកសារយោង== {{reflist| }} {{stub}} t2m09roouispha3j2wcbzgncw703qk2 0 45658 341172 341141 2026-09-27T14:17:05Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 341172 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ<br><small>จังหวัดนครจัมปาศักดิ์</small> | common_name = ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | p2 = | flag_p2 = | s1 = | flag_s1 = | s2 = | flag_s2 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal_of_Nakhon_Champassak_province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ (ពណ៌បៃតង) | capital = [[ក្រុងចម្ប៉ាស័ក្ដិ]] | today = {{flag|កម្ពុជា}}<br>{{flagicon|Laos}} [[ឡាវ|លាវ]] }} '''ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดนครจัมปาศักดิ์) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]នៅ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]។ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំលាយចោលហើយ​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ[[បារាំង​]]វិញនៅក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តនគរចម្ប៉ាសក្ដិ គឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាល[[វីឈីបារាំង]]យល់ព្រមប្រគល់[[ខេត្តម្លូព្រៃ]]និង[[ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់|ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់]]([[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]])របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងផ្នែកខាងមុខ[[ទន្លេមេគង្គ]]នៃ[[ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្តិ]]<ref>[[ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសលាវ]]</ref>របស់[[ជនជាតិលាវ|លាវ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref>Grabowsky, Volker. ''Regions and National Integration in Thailand 1892-1992''. Wiesbaden: Harrassowitz, 1995.</ref>ទឹកដីទាំង ០២ ផ្នែកនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាមួយគ្នាហើយបង្កើតបានជាខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ។បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] បានបិទបញ្ចប់ទៅដោយ[[សម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២|ក្រុមសម្ព័នមិត្ត Allies]] ទទួលបានជ័យជម្នះលើ[[អំណាចអ័ក្ស|ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត Axis]] ហើយ[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមកំហែងនិងរារាំងមិនឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់[[អំណាចអ័ក្ស|ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត Axis]] ចូលជាសមាជិករបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាអង្គការទើបតែបង្កើតឡើងថ្មីបាននោះឡើយ។នៅ​ទី​បំផុត​នៅ​ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិត្រូវ​បាន​រំលាយ​ចោលនិង​ប្រគល់​ទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារំាង]]វិញ​។<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf United Nations Treaty Series] (PDF). Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])<ref>''ស្រុកធំ(amphoe)ចំនួន ០៥ និង ស្រុកតូច(king amphoe)ចំនួន ០១''</ref>ដោយយក[[ក្រុងចម្ប៉ាស័ក្ដិ]]([[ក្រុងប៉ាក់សេ]] [[ខេត្តចំប៉ាសក្តិ|ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្ដិ]])ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម |- | ០១ | មឿងណាខនចំប៉ាសាក់ | Mueang Nakhon Champassak | เมืองนครจัมปาศักดิ์ |- | ០២ | វ័នណា វ៉ៃថាយ៉ាកន | Wan Waithayakon | วรรณไวทยากร |- | ០៣ | ថារ៉ាបរីវ៉ាត់ | Tharaboriwat | ธาราบริวัตร |- | ០៤ | ម៉ាណូ ប្រៃ | Mano Phrai | มะโนไพร |- | ០៥ | ចម ក្រាសាន្ត | Chom Krasan | จอมกระสานต์ |- | ០៦ | ផុន ថង | Phon Thong | โพนทอง |} ==ឯកសារយោង== 0eddo8l4vrqbkkdztfk2rvf1t6gb7as 341220 341172 2026-09-27T16:37:19Z សុត្តន្ត សិរីហ្វុង 44959 /* រដ្ឋបាល */ 341220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Subdivision | native_name = ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ<br><small>จังหวัดนครจัมปาศักดิ์</small> | common_name = ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ | subdivision = [[ខេត្តនៃថៃ|ខេត្ត]] | nation = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]] | year_start = ១៩៤១ | year_end = ១៩៤៦ | date_start = ០៩ ឧសភា | date_end = ១៧ វិច្ឆិកា | event_start = [[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]] | event_end = [[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ប្រគល់ទឹកដីទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]វិញ<ref>{{Cite web|url=http://countrystudies.us/laos/16.htm|title=Laos - INDEPENDENCE}}</ref><ref name="FrancoThai1946">{{Cite book |url=https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf |title=United Nations Treaty Series |publisher=Secretariat of the United Nations |year=1959 |volume=344 |pages=59-93}}</ref> | p1 = | flag_p1 = | p2 = | flag_p2 = | s1 = | flag_s1 = | s2 = | flag_s2 = | image_flag = Flag of Thailand.svg | flag_type = | image_coat = Seal_of_Nakhon_Champassak_province.png | image_map = Provinces of Cambodia loss to Thailand during Franco-Thai War.png | image_map_caption = ផែនទីខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ (ពណ៌បៃតង) | capital = [[ក្រុងចម្ប៉ាស័ក្ដិ]] | today = {{flag|កម្ពុជា}}<br>{{flagicon|Laos}} [[ឡាវ|លាវ]] }} '''ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ''' ([[ភាសាសៀម|សៀម]] : จังหวัดนครจัมปาศักดิ์) គឺជាអតីតខេត្តរបស់[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងឆ្នាំ ១៩៤១ ក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]នៅ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]]។ខេត្ត​នេះ​ត្រូវ​បាន​រំលាយចោលហើយ​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ[[បារាំង​]]វិញនៅក្នុង​ឆ្នាំ ​១៩៤៦។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== ខេត្តនគរចម្ប៉ាសក្ដិ គឺជាខេត្តមួយនៅក្នុងចំណោមខេត្តដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងក្រោយ[[សង្គ្រាមបារាំង-ថៃ|សង្គ្រាមបារាំង-សៀម]]នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាល[[វីឈីបារាំង]]យល់ព្រមប្រគល់[[ខេត្តម្លូព្រៃ]]និង[[ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់|ស្រុកថាឡាបរិវ៉ាត់]]([[ខេត្តស្ទឹងត្រែង]])របស់[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|ប្រទេសកម្ពុជា]]និងផ្នែកខាងមុខ[[ទន្លេមេគង្គ]]នៃ[[ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្តិ]]<ref>[[ខេត្តខ្មែរដែលបាត់បង់នៅប្រទេសលាវ]]</ref>របស់[[ជនជាតិលាវ|លាវ]]ទៅឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]។<ref>Grabowsky, Volker. ''Regions and National Integration in Thailand 1892-1992''. Wiesbaden: Harrassowitz, 1995.</ref>ទឹកដីទាំង ០២ ផ្នែកនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាមួយគ្នាហើយបង្កើតបានជាខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិ។បន្ទាប់ពី[[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|សង្គ្រាមលោកលើកទី ០២]] បានបិទបញ្ចប់ទៅដោយ[[សម្ព័ន្ធមិត្តនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២|ក្រុមសម្ព័នមិត្ត Allies]] ទទួលបានជ័យជម្នះលើ[[អំណាចអ័ក្ស|ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត Axis]] ហើយ[[រដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃសាធារណរដ្ឋបារាំង]]បានគំរាមកំហែងនិងរារាំងមិនឲ្យ[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់[[អំណាចអ័ក្ស|ក្រុមសម្ព័ន្ធមិត្ត Axis]] ចូលជាសមាជិករបស់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ដែលជាអង្គការទើបតែបង្កើតឡើងថ្មីបាននោះឡើយ។នៅ​ទី​បំផុត​នៅ​ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្តិត្រូវ​បាន​រំលាយ​ចោលនិង​ប្រគល់​ទៅឲ្យ[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារំាង]]វិញ​។<ref>[https://treaties.un.org/doc/Publication/UNTS/Volume%20344/v344.pdf United Nations Treaty Series] (PDF). Vol. 344. Secretariat of the United Nations. 1959. pp. 59–93.</ref> ==រដ្ឋបាល== [[File:Map_of_Thailand_World_War_II_(Japanese)_1943.jpg|thumb|ផែនទីសៀមអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ០២ ជាភាសាជប៉ុនឆ្នាំ ១៩៤៣]] ខេត្តនគរចម្ប៉ាស័ក្ដិ ត្រូវបានរដ្ឋអំណាច[[ជនជាតិសៀម|សៀម]]ចែកចេញជា ០៦ ស្រុក([[អាំភើ]])<ref>''ស្រុកធំ(amphoe)ចំនួន ០៥ និង ស្រុកតូច(king amphoe)ចំនួន ០១''</ref>ដោយយក[[ក្រុងចម្ប៉ាស័ក្ដិ]]([[ក្រុងប៉ាក់សេ]] [[ខេត្តចំប៉ាសក្តិ|ខេត្តចម្ប៉ាស័ក្ដិ]])ធ្វើជាទីរួមខេត្ត ៖ {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! លេខរៀង ! ឈ្មោះភាសាខ្មែរ ! ឈ្មោះអក្សរឡាតាំង ! ឈ្មោះភាសាសៀម |- | ០១ | មឿងណាខនចំប៉ាសាក់ | Mueang Nakhon Champassak | เมืองนครจัมปาศักดิ์ |- | ០២ | វ័នណា វ៉ៃថាយ៉ាកន | Wan Waithayakon | วรรณไวทยากร |- | ០៣ | ថារ៉ាបរីវ៉ាត់ | Tharaboriwat | ธาราบริวัตร |- | ០៤ | ម៉ាណូ ប្រៃ | Mano Phrai | มะโนไพร |- | ០៥ | ចម ក្រាសាន្ត | Chom Krasan | จอมกระสานต์ |- | ០៦ | ផុន ថង | Phon Thong | โพนทอง |- |} ==ឯកសារយោង== fstwdg5b9c82oo9f01ysme7icmh3uhm 0 46207 341259 340917 2026-09-28T07:32:07Z BUNTHOEUN MAKARA 53069 ដកឃ្លា 341259 wikitext text/x-wiki {{Retaining title}}{{Infobox film|name=Toy Story|distributor=[[Buena Vista Pictures Distribution]]|gross=$៣៧៣&nbsp;លាន<ref name="BOXMOJO">{{Cite Box Office Mojo |id=0114709 |title=Toy Story |access-date=January 18, 2022|archive-url=https://archive.today/iONwE|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref>|budget=$៣០&nbsp;លាន<ref name="Numbers">{{Cite The Numbers |id=Toy-Story |title=Toy Story |access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205032848/http://www.the-numbers.com/movie/Toy-Story|archive-date=December 5, 2014|url-status=live}}</ref>|language=អង់គ្លេស|country={{USA}}|runtime=៨១ នាទី<ref name=Runtime>{{cite web|title=Toy Story|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/toy-story-1970-6|publisher=[[British Board of Film Classification]]|access-date=August 2, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053353/http://www.bbfc.co.uk/releases/toy-story-1970-6|archive-date=September 21, 2013|url-status=dead|archivedate=កញ្ញា 21, 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130921053353/http://www.bbfc.co.uk/releases/toy-story-1970-6}}</ref>|released={{Film date|1995|11|19|[[El Capitan Theatre]]|1995|11|22|USA}}|editing={{Plainlist| * Robert Gordon * [[Lee Unkrich]] }}|image=Toy Story logo.svg|music=[[Randy Newman]]|starring={{Plainlist| * [[Tom Hanks]] * [[Tim Allen]] * [[Don Rickles]] * [[Jim Varney]] * [[Wallace Shawn]] * [[John Ratzenberger]] * [[Annie Potts]] * [[John Morris (actor)|John Morris]] * [[Erik von Detten]] <!-- From 2015 Blu-ray billing block --> }}|story={{Plainlist| * John Lasseter * [[Pete Docter]] * Andrew Stanton * [[Joe Ranft]] }}|screenplay={{Plainlist| * [[Joss Whedon]] * [[Andrew Stanton]] * [[Joel Cohen (writer)|Joel Cohen]] * [[Alec Sokolow]] }}|producer={{Plainlist| * [[Bonnie Arnold]] * [[Ralph Guggenheim]] }}|director=[[John Lasseter]]|studio={{Plainlist| * [[Walt Disney Pictures]] * [[Pixar Animation Studios]] }}}}'''''Toy Story''''' ( ថយ ស្តូរី ) គឺជាខ្សែភាពយន្តកំប្លែងបែបជីវចលកុំព្យូទ័ររបស់អាមេរិកឆ្នាំ 1995 ដែលផលិតដោយ Pixar Animation Studios និងចេញផ្សាយដោយ Walt Disney Pictures ។ ការដំឡើងលើកដំបូងនៅក្នុងសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ Toy Story វាគឺជាភាពយន្តគំនូរជីវចលកុំព្យូទ័រដំបូងគេបង្អស់ ក៏ដូចជាខ្សែភាពយន្តដំបូងបង្អស់របស់ Pixar ។ ខ្សែភាពយន្តនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយ John Lasseter (នៅក្នុងការសម្តែងដំបូងរបស់គាត់) និងសរសេរដោយ Joss Whedon, Andrew Stanton, Joel Cohen និង Alec Sokolow ពីរឿងដោយ Lasseter, Stanton, Pete Docter និង Joe Ranft ។ ខ្សែភាពយន្តនេះមានតន្ត្រីដោយ Randy Newman ផលិតដោយ Bonnie Arnold និង Ralph Guggenheim ហើយត្រូវបានប្រតិបត្តិផលិតដោយ Steve Jobs និង Edwin Catmull ។ ខ្សែភាពយន្តនេះមានសំលេងរបស់ Tom Hanks, Tim Allen, Don Rickles, Wallace Shawn, John Ratzenberger, Jim Varney, Annie Potts, R. Lee Ermey, John Morris, Laurie Metcalf, និង Erik von Detten ។ កើតឡើងនៅក្នុងពិភពលោកដែលប្រដាប់ប្រដាក្មេងលេងមកមានជីវិតនៅពេលដែលមនុស្សមិនមានវត្តមាន គ្រោងនេះផ្តោតលើទំនាក់ទំនងរវាងតុក្កតាគង្វាលគោចាស់ដែលមានឈ្មោះ Woody និងតួអង្គអវកាសយានិកទំនើប Buzz Lightyear ខណៈដែលពួកវាវិវត្តន៍ពីគូប្រជែងប្រកួតប្រជែង។ ចំពោះការស្រលាញ់របស់ម្ចាស់គេគឺ Andy Davis ចំពោះមិត្តភក្តិដែលធ្វើការជាមួយគ្នាដើម្បីបានជួបជុំគ្នាជាមួយ Andy បន្ទាប់ពីបែកពីគាត់។ បន្ទាប់ពីទទួលបានភាពជោគជ័យនៃភាពយន្តខ្លី Tin Toy ឆ្នាំ 1988 របស់ពួកគេ Pixar ត្រូវបានក្រុមហ៊ុន Disney ស្នើសុំឱ្យផលិតខ្សែភាពយន្តគំនូរជីវចលកុំព្យូទ័រដែលប្រាប់ពីទស្សនៈរបស់តុក្កតាតូចមួយ។ Lasseter, Stanton, និង Docter បានសរសេរការព្យាបាលរឿងដំបូង ដែលត្រូវបានច្រានចោលដោយ Disney ដែលចង់ឱ្យសាច់រឿងរបស់ភាពយន្តមានភាព "គួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍"។ បន្ទាប់ពីការផ្សាយឡើងវិញនូវរឿងដ៏មហន្តរាយជាច្រើន ការផលិតត្រូវបានបញ្ឈប់ ហើយស្គ្រីបត្រូវបានសរសេរឡើងវិញដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យកាន់តែច្បាស់នូវសម្លេង និងប្រធានបទដែល Pixar ចង់បាន៖ "ប្រដាប់ក្មេងលេងចង់ឱ្យក្មេងៗលេងជាមួយពួកគេយ៉ាងខ្លាំង ហើយ ... បំណងប្រាថ្នានេះជំរុញឱ្យមានក្តីសង្ឃឹម ការភ័យខ្លាច និងសកម្មភាពរបស់ពួកគេ" ។ ស្ទូឌីយោដែលបន្ទាប់មកមានបុគ្គលិកមួយចំនួនតូចបានផលិតខ្សែភាពយន្តនេះក្រោមឧបសគ្គផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ == តួអង្គ == * Tom Hanks - Woody * Tim Allen - Buzz Lightyear * Don Rickles - Mr. Potato Head * Jim Varney - Slinky Dog * Wallace Shawn - Rex * John Ratzenberger - Hamm * Annie Potts - Bo Peep * John Morris - Andy Davis * Erik von Detten - Sid Phillips * Laurie Metcalf - Mrs. Davis * R. Lee Ermey - Sergeant * Sarah Freeman - Hannah Phillips * Penn Jillette - Buzz Lightyear TV commercial announcer == រង្វាន់ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" |រង្វាន់<ref>{{cite news|date=2011|title=Toy Story (1995) Awards|work=[[The New York Times]]|department=Movies & TV Dept.|url=https://movies.nytimes.com/movie/132294/Toy-Story/awards|url-status=dead|access-date=March 7, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511100225/http://movies.nytimes.com/movie/132294/Toy-Story/awards|archive-date=May 11, 2011}}</ref> |- style="background:#ccc;" ! width="075" |ឆ្នាំ ! width="200" |សមាគម ! width="300" |ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម ! width="200" |អ្នកទទួល ! width="80" |លទ្ធផល |- | {{center|1995}} | [[Los Angeles Film Critics Association Awards]]<ref>{{cite web|url=http://www.lafca.net/years/1995.html|title=21st Annual Los Angeles film critics association awards|publisher=Los Angeles film critics association|access-date=January 31, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219053812/http://www.lafca.net/years/1995.html|archive-date=February 19, 2012|url-status=dead|archivedate=កុម្ភៈ 19, 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219053812/http://www.lafca.net/years/1995.html}}</ref> | Best Animation | | rowspan="2" {{won}} |- | rowspan="26" style="text-align:center;" |1996 | [[ASCAP]] Film and Television Music Awards | Tox Box Office Films of 1995 Award | [[Randy Newman]] |- | rowspan="4"|[[Academy Awards]]<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0195023.html|title=1995 Academy Awards|publisher=infoplease|access-date=January 31, 2009}}</ref> | [[Academy Award for Writing (Original Screenplay)|Best Original Screenplay]] | [[Joss Whedon]] (screenplay), [[Andrew Stanton]] (screenplay/story), Joel Cohen (screenplay), Alec Sokolow (screenplay), [[John Lasseter]] (story), [[Pete Docter]] (story) and [[Joe Ranft]] (story) | rowspan="3" {{nom}} |- | [[Academy Award for Best Original Score|Best Original Musical or Comedy Score]] | rowspan="2"|Randy Newman |- | [[Academy Award for Best Original Song|Best Original Song]] <small>(for "[[You've Got a Friend in Me]]")</small> |- | [[Special Achievement Academy Award for First Feature-Length Computer-Animated Film|Special Achievement]] | John Lasseter | {{won}} |- | rowspan="2"|[[Academy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films]] | Best Fantasy Film | | rowspan="2" {{nom}} |- | Best Writing | Joss Whedon, Alec Sokolow, Andrew Stanton and Joel Cohen |- | rowspan="9" |[[Annie Awards]]<ref>{{Cite web |url=https://annieawards.org/legacy/24th-annie-awards |title=Annie Awards - 24th Annie Awards |access-date=2022-10-11 |archivedate=2022-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221213034451/https://annieawards.org/legacy/24th-annie-awards |url-status=dead }}</ref> |[[Annie Award for Best Animated Feature|Best Animated Feature]] | | rowspan="6" {{won}} |- | Best Individual Achievement: Animation | Pete Docter |- |[[Annie Award for Directing in a Feature Production|Best Individual Achievement: Directing]] | John Lasseter |- |[[Annie Award for Music in a Feature Production|Best Individual Achievement: Music]] | Randy Newman |- | Best Individual Achievement: Producing | [[Bonnie Arnold]] and [[Ralph Guggenheim]] |- |[[Annie Award for Best Production Design in an Animated Feature Production|Best Individual Achievement: Production Design]] | [[Ralph Eggleston]] |- |[[Annie Award for Voice Acting in a Feature Production|Best Individual Achievement: Voice Acting]] |[[Tom Hanks]] - [[Sheriff Woody|Woody]] | {{nom}} |- | Best Individual Achievement: Technical Achievement | | rowspan="3" {{won}} |- |[[Annie Award for Writing in a Feature Production|Best Individual Achievement: Writing]] | Andrew Stanton, Joss Whedon, Joel Cohen and Alec Sokolow |- | [[Chicago Film Critics Association]] | Best Original Score | Randy Newman |- | rowspan="2"|[[Golden Globe Awards]] |[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy|Best Motion Picture – Musical or Comedy]] | | rowspan="5" {{nom}} |- |[[Golden Globe Award for Best Original Song|Best Original Song – Motion Picture]] <small>(for "[[You've Got a Friend in Me]]")</small> | Randy Newman |- | [[Hugo Awards]] | Best Dramatic Presentation | |- | [[Kids' Choice Awards]] | Favorite Movie | |- | [[MTV Movie Awards]] | Best On-Screen Duo | [[Tim Allen]] and [[Tom Hanks]] |- | [[Motion Picture Sound Editors]] | Best Sound Editing – Animated Feature | [[Gary Rydstrom]] | rowspan="4" {{won}} |- | [[Producers Guild of America Award]] | Special Award of Merit | Bonnie Arnold and Ralph Guggenheim |- | rowspan="2"|[[Young Artist Awards]] | Best Family Feature – Musical or Comedy | |- | Best Voiceover Performance by a Young Actress | Sarah Freeman |- | {{center|1997}} | [[BAFTA Awards]] | Best Achievement in Special Visual Effects | [[Eben Ostby]] and [[William Reeves (animator)|William Reeves]] | rowspan="3" {{nom}} |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |2001 | rowspan="2" | [[Online Film Critics Society]] | Best DVD<br>(''The Ultimate Toy Box Edition'') | |- | Best DVD Special Features<br>(''The Ultimate Toy Box Edition'') |- | {{center|2004}} | [[AFI's 100 Years...100 Songs]] | "[[You've Got a Friend in Me]]" | Randy Newman | {{nom}} |- | {{center|2005}} | [[National Film Preservation Board]] | Added to the [[National Film Registry]] | | {{won}} |} == ឯកសារយោង == <references /> == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == * {{imdb title|id=0114709}} * {{rotten-tomatoes|id=toy_story}} * {{mojo title|id=toystory}} * {{Metacritic film|toy-story}} * {{amg movie|132294}} * {{Mtime|12058}} * {{douban}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តអាមេរិក]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភាពយន្តឌីសនីយ៍]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Toy Story]] md73kh1qoy19l4snye4urb1ljmv9djl 0 47360 341244 281232 2026-09-28T02:17:58Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341244 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:1em;" |- style="text-align:center;" |style="background: #008000;" colspan="2"| ​'''ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ'''<br>දන්ත කුමරු - හේමමාලා කුමරිය<br>( Princess Hemamali - Prince Dantha ) |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Princess Hemamali & Prince Dantha.JPG|250px]] |- style="text-align:center;" |style="background: #ABCDEF;" colspan="5" | គំនូរ ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ សិល្បៈលង្កា [[វត្តកេលានីយារាផមហាវិហារ]][[វត្ត|កេលានីយារាផមហាវិហារ]] ក្រុងឃេនឌី [[ស្រីលង្កា]]. |- style="background: #f1f5fc;" |- style="vertical-align:center;" |''' ជនជាតិ ''' | [[ស្រីលង្កា]] |} [[ឯកសារ:117 Danta and Hemamala (19821922313).jpg|រូបភាពតូច|គំនូរ ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ សិល្បៈលង្កា [[វត្តកេលានីយារាផមហាវិហារ]][[វត្ត|កេលានីយារាផមហាវិហារ]] ក្រុងឃេនឌី [[ស្រីលង្កា]].]] '''ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ''' ({{lang-en|Princess Hemamali Prince Dantha}}, දන්ත කුමරු - හේමමාලා කුමරිය ) ជា​វីរៈនារី​ និង ​វីរៈបុរស ក្នុង​ទេវកថា​ពី​[[ស្រីលង្កា|ប្រវត្តិសាស្ត្រសីនហាលា]]បុរាណ​ដ៏ពេញនិយមរបស់ប្រជាជន[[ស្រីលង្កា|សីនហាលា]].<ref>{{Cite web |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2019/08/14/tmp.asp?ID=fea03 |title=ច្បាប់ចម្លងប័ណ្ណសារ |access-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710114650/https://www.budusarana.lk/budusarana/2019/08/14/tmp.asp?ID=fea03 |archive-date=2022-07-10 |url-status=dead}}</ref>និងគេមានជំនឿថាជា[[វិញ្ញាណនិយម|វិញ្ញាណអ្នកតា​]]ស័ក្តិសិទ្ធ តាមបែប​សាសនាស្រុកសីនហាលាក្នុងសាសនាប្រជាប្រិយស្រីលង្កា។ . == ឯកសារយោង == ==កំណត់== {{commons category|දන්ත කුමරු හේමමාලා කුමරිය|ព្រះនាងហេមមាលា ព្រះទន្តកុមារ}} {{Reflist}} == មើលផងដែរ == *[[ថោវទេពក្សត្រី ថោវស្រីសុន្ទរ]] *[[ថោវសុរនារី​]] *[[ ព្រះពុទ្ធមហាធម្មរាជា]] *[[ព្រះនាងសិង្ខរមហាទេវី]] *[[​ព្រះសុព័ណក័លយា]] ​*[[ពិធីបង្វិលពពិល]] *[[ព្រះហរិហរៈ]] *[[ព្រះអឌ្ឍនារីស្វរៈ]] 5aex4ted12h92aj30s4yfn0i9m4kl3x 0 48005 341257 314219 2026-09-28T04:47:26Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341257 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ជីវប្រវត្តិ | name = អេឡូឌី យ៉ុង | image = Elodie Yung by Gage Skidmore.jpg | caption = រូបភាពនាងអេឡូឌី យ៉ុងនៅ​ឆ្នាំ២០១៧ | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1981|02|22}} | birth_place = [[ប៉ារីស, បារាំង]] | nationality = | alma_mater = [[សកលវិទ្យាល័យប៉ារីស]]<br />[[បណ្ឌិតសភាតន្ត្រី និងសិល្បៈល្ខោនទីក្រុងឡុងដ៍]] | occupation = តារាសម្តែង | years_active = ២០០២–បច្ចប្បន្ន | spouse = <!--Do NOT add a spouse without providing reliable sources confirming a marriage.--> | children = ១ }} [[Category:Articles with hCards]] '''អេឡូឌី យ៉ុង''' ( {{IPA-fr|elɔdi juŋ|lang}} ; កើតថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨១) គឺជាតារាសម្តែងជនជាតិបារាំង។ នាង កើតនៅ[[ប៉ារីស|ទីក្រុងប៉ារីស]] ថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ១៩៨១។ ឪពុករបស់នាងជា[[ជនជាតិខ្មែរនៅប្រទេសបារាំង|ជនជាតិខ្មែរ]] ហើយម្តាយរបស់នាងជាជនជាតិបារាំង។ <ref>{{Cite web |last=Ty |first=Kanara |date=15 June 2013 |title=Yung at Heart: ''G.I. Joe'' star Élodie Yung opens up |url=http://audreymagazine.com/spring-2013-cover-story-elodie-yung/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525005404/http://audreymagazine.com/spring-2013-cover-story-elodie-yung/ |archive-date=25 May 2016 |access-date=6 September 2013 |website=[[Audrey (magazine)|Audrey]] |archivedate=12 ឧសភា 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150512082643/http://audreymagazine.com/spring-2013-cover-story-elodie-yung }}</ref> នាងធំឡើងនៅ [[សេន-សាំង-ដេនីស]] ។{{Citation needed|date=January 2022}}ឪពុករបស់នាងបានចុះឈ្មោះនាង[[ការ៉ាតេ|ចូលរៀនការ៉ាតេ]]នៅអាយុ ៩ឆ្នាំ <ref>{{Cite news|last=Betancourt|first=David|date=16 March 2016|title=This 'Daredevil' actress used her karate skills to play one of TV's toughest characters|work=[[The Washington Post]]|url=https://www.washingtonpost.com/news/comic-riffs/wp/2016/03/16/daredevil-actress-brings-black-belt-skills-to-elektra-but-what-about-handling-the-perils-of-love/|access-date=23 November 2017}}</ref> ហើយនៅទីបំផុតនាងបានក្លាយជា[[ខ្សែក្រវាត់ខ្មៅ (ក្បាច់គុន)|ខ្សែក្រវ៉ាត់ខ្មៅ]] ក្នុងវ័យជំទង់របស់នាង។ <ref>{{Cite news|last=Grey|first=Tobias|date=Summer 2004|title=France's new urban superheroes|work=[[Paris Voice]]|url=http://www.parisvoice.com/voicearchives/04/summer04/html/showtime/feature.html|access-date=13 December 2011}}</ref> នាង បានទទួលសញ្ញាប័ត្រច្បាប់នៅ[[សាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស|សកលវិទ្យាល័យប៉ារីស]] ដោយមានបំណងចង់ក្លាយជាចៅក្រម។ <ref>{{Cite web |last=Kwong |first=Lily |date=15 August 2017 |title=ELODIE YUNG |url=https://thelast-magazine.com/elodie-yung/ |access-date=23 November 2017 |website=The Last magazine |archivedate=16 កក្កដា 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180716165736/https://thelast-magazine.com/elodie-yung/ |url-status=dead }}</ref> ទោះ​ជា​យ៉ាង​ណា​នៅ​អាយុ២៩ឆ្នាំ នាង​បាន​បន្ត​ការ​សម្ដែង​នៅ[[London Academy of Music and Dramatic Art|សាលា​តន្ត្រី​និង​សិល្បៈ​ល្ខោន​ទីក្រុង​ឡុងដ៍]] ។ <ref name="Vogue" /> នៅក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៨ រូបនាងបានប្រកាសថានាងមានផ្ទៃពោះកូនដំបូងរបស់នាង។ <ref name="Instagram">{{Cite web |title=ELODIE ⚡️YUNG on Instagram: "Surprise! My little sunshine ☀️" |url=https://www.instagram.com/p/Bjhh3NLHGxy/ |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106030152/https://www.instagram.com/p/Bjhh3NLHGxy/ |archive-date=2022-11-06 |website=Instagram |access-date=2022-11-06 |url-status=unfit}}</ref> កូនស្រីរបស់នាងជាមួយតារាសម្តែង[[Jonathan Howard (តារាសម្តែង)|យ៉ូណាថាន ហាវើដ]] បានកើតនៅដើមខែសីហា ឆ្នាំ២០១៨ ។ <ref name="Instagram 2">{{Cite web |title=Jonathan Howard on Instagram: "Friends, Instagrammers and Social Media, lend me your ears... Let me introduce you to the new love of my life.. Minavann Yung Howard!" |url=https://www.instagram.com/p/BmMk2NjgqMX/ |url-access=limited |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106030144/https://www.instagram.com/p/BmMk2NjgqMX/ |archive-date=2022-11-06 |website=Instagram |access-date=2022-11-06 |url-status=unfit}}</ref> <ref>Jenna Anderson: [https://comicbook.com/marvel/2018/08/15/elodie-yung-children-daughter-minavann-daredevil-the-defenders-elektra/ '' 'Daredevil' Star Elodie Yung Welcomes Baby Girl'']. comicbook.com, 14 August 2018</ref> == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:បុគ្គលនៅរស់]] djvxof9xz0ily99u5n7i6rr4on166wj 0 48667 341247 313629 2026-09-28T02:48:15Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341247 wikitext text/x-wiki {{For|អតីតព្រះណាចក្រដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលដូចគ្នា|ព្រះរាជាណាចក្រឡាវ}} {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ប្រទេស |native_name=ລັດຖະບານລາຊະອານາຈັກລາວພັດຖິ່ນ ([[ភាសាឡាវ]])<br>Gouvernement royal provisoire du Laos ([[ភាសាបារាំង]]) |conventional_long_name=រាជរដ្ឋាភិបាលបណ្ដោះអាសន្នឡាវ |common_name= |government_type=[[រដ្ឋាភិបាលនិរទេស]] |leader_title1=[[បញ្ជីព្រះមហាក្សត្រលាវ|ព្រះមហាក្សត្រ]] |leader_name1=[[សុរិវង្សស្វាង|សុរិវង្ស ស្វាង]] |status=[[និរទេសខ្លួន]] |leader_title2=[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីឡាវ|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]] |leader_name2=[[ខាំផុយស៊ីសុវត្ថិឌី|ខាំផុយ ស៊ីសុវត្ថិឌី]] |established_event1=សេចក្តីប្រកាស |established_date1=6 ខែឧសភា 2003 |image_flag=Flag of Laos (1952–1975).svg |flag= |image_coat=Airavata emblem transparent.png|coa_size=70px|symbol= |image_map= Laos (orthographic projection).svg |map_caption=ការទាមទារទឹកដីរបស់រដ្ឋាភិបាលឡាវដែលកំពុងនិរទេសខ្លួន |capital=[[វៀងចន្ទន៍]] ([[ច្បាប់]])<br>[[ហ្គ្រេសសាំ,អូរីហ្គិន|ហ្គ្រេសសាំ]] ([[ការពិត]]) |national_motto= |national_anthem="[[ភ្លេងជាតិឡាវ]]"{{ref label|infoboxa|a|}}|currency=|footnotes=|footnote_a={{note|infoboxa}} ជាមួយនឹងអត្ថបទចម្រៀង ១៩៤៧}} '''រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន''' ([[ភាសាឡាវ|ឡាវ]]: ລັດຖະບານລາຊະອານາຈັກລາວພັດຖິ່ນ; [[ភាសាបារាំង|បារាំង]]: Gouvernement royal provisoire du Laos ) គជា[[រដ្ឋាភិបាលនិរទេសខ្លួន|រដ្ឋាភិបាលឡាវដែលកំពុងនិរទេសខ្លួន]]ប្រឆាំងនឹង[[ឡាវ|សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យប្រជាមានិតឡាវ]] ។ វា​បង្ហាញ​ថា​នឹង​ស្វែងរក​ការ​បង្កើត[[របបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ|​របប​រាជានិយម​អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]​ក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​ដែល​ធានា​នូវ​សេរីភាព យុត្តិធម៌ សន្តិភាព និង​ភាពរុងរឿង​សម្រាប់ [[ជនជាតិលាវ]]។ == អង្គការ == រដ្ឋាភិបាល​ឡាវ​និរទេសខ្លួន​អះអាងថា ជា​រដ្ឋាភិបាល​ប្រជាធិបតេយ្យ​បណ្តោះអាសន្ន​ដែល​មាន​តំណាង​៨០​នាក់​មកពី​អង្គការ​នយោបាយ​ឡាវ និង​សមាគម​ជ្រើសរើស​ដោយ​ប្រជាជន​ឡាវ​ទាំង​ក្នុង​និង​ក្រៅប្រទេស​។ រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួនដឹកនាំដោយសាស្រ្តាចារ្យ ខាំផុយ ស្រីសាវត្តី <ref name="Lao TV">{{Cite web |title=Lao TV interview with H.E. Khamphoui Sisavatdy, Prime Minister of the Royal Lao Government in Exile |url=https://www.youtube.com/watch?v=RHoKgfDr5hc |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903021909/https://www.youtube.com/watch?v=RHoKgfDr5hc |archive-date=2014-09-03 |access-date=2014-07-03 |publisher=youtube}}</ref> ដែលអះអាងថាធ្លាប់បម្រើការក្នុងអតីត[[រាជវង្សឡាវ|រដ្ឋាភិបាលឡាវ]] ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទស្វាងវឌ្ឍនានៃប្រទេសឡាវជាអនុប្រធានក្នុងរដ្ឋសភា និងជាសាស្រ្តាចារ្យប្រវត្តិសាស្ត្រឡាវនៅ[[សាកលវិទ្យាល័យស៊ីសាវង្ស]] ។ នៅឆ្នាំ១៩៧២ លោកបានធ្វើដំណើរទៅ [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ជាមួយគណៈប្រតិភូឡាវ ដើម្បីនិយាយជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស [[លោក Henry Kissinger|ហេនរី ឃីសស៊ីហ្គឺ]] ទាក់ទងនឹងសន្ធិសញ្ញា [[អនុសញ្ញាទីក្រុងហ្សឺណែវ]] ដែលបានស្នើឡើងជាបន្តបន្ទាប់។ ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានយោបាយជាតិនៅនិរទេស ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថា ដឹកនាំដោយ ឯកឧត្តម ព្រះយ៉ា ស្រីថីដេត (ស្ថាត ស្រីថីប៊ុន) អតីតអភិបាលប្រទេសឡាវ អតីតសមាជិកសភាឡាវ និងជាអតីតប្រធានគណៈកម្មការនយោបាយ និងច្បាប់នៃសភាជាតិឡាវ។ កង​កម្លាំង​ការពារ​ភូមិន្ទ​ឡាវ​ក្រោមរដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន អះអាង​ថា​ដឹកនាំ​ដោយ​ឧត្តមសេនីយ ស្វាង វង្សស្វាត អតីត​វរសេនីយ៍ឯក​នៃ [[កង​ទ័ព​ឡាវ|​កងទ័ព​ភូមិន្ទ​ឡាវ]] និង​ជា​មេបញ្ជាការ​យោធា​នៃ​រណសិរ្ស​រំដោះ​ជាតិ​ឡាវ (LPNLF)។ <ref name="Col Saveng Vongsavath 1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdphS7brL8IC&pg=PA140|title=Violent Buddhism: Militarism and Buddhism in Modern Asia|isbn=9781136277078|access-date=2014-07-03|date=10 September 2012}}</ref> <ref name="Col Saveng Vongsavath 2">{{Cite web |title=The Royal Laos Defence Forces |url=http://rlge.org/Defence.htm |access-date=2014-07-03 |publisher=RLGE |archivedate=2013-11-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102084136/http://rlge.org/Defence.htm |url-status=dead }}</ref> តាម​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ថា សមាជិក[[គ្រួសារ​ស្តេ​ច|រាជវង្ស]] ​ឡាវ​តែ​ម្នាក់​គត់​ដែល​កាន់​មុខ​តំណែង​ក្នុង'''រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន''' គឺ​ឧត្តម​សេនីយ៍​ទោ ព្រះអង្គម្ចាស់ (សាដូចៅជ័យ) មុនីវាម៉ាន់គិនដាម៉ាវាម៉ាន់ [មុនីវង្សគិនដាវង្ស]។ គាត់​ជា​អនុប្រធាន​ក្រុមប្រឹក្សា​នយោបាយ​ជាតិ​កំពូល​នៅ​និរទេស​រហូត​ដល់​គាត់​ទទួល​មរណភាព​ក្នុង​ឆ្នាំ២០០៤។ ព្រះអង្គម្ចាស់មុនីវង្ស គិនដាវង្ស ប្រសូតនៅឆ្នាំ ១៩២៨ បានទទួលការអប់រំនៅសាលាមន្ត្រីកម្មវិធី (EOA) ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៣ ព្រះអង្គត្រូវបានតែងតាំងជាឧត្តមសេនីយទោនៃកងទ័ពភូមិន្ទឡាវ។ ព្រះបិតារបស់ព្រះអង្គម្ចាស់មុនីវង្ស គីនដាវង្ស គឺព្រះអង្គម្ចាស់ ព្រះបាទ គិនដាម៉ាវាម៉ាន់ [គិនដាវង្ស] ដែលជាប្រតិភូសម្រាប់ប្រទេសលាវខាងលើ និងជាតំណាងព្រះអង្គម្ចាស់ទៅរដ្ឋាភិបាលបណ្តោះអាសន្ននៃប្រទេសបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៦ ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ គីនដាវង្ស បានធ្វើជានាយករដ្ឋមន្ត្រីចាប់ពីថ្ងៃទី ២៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៦ រហូតដល់ថ្ងៃទី ១៥ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៧ និងជារដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងពីឆ្នាំ ១៩៤៧ ដល់ ១៩៤៨។ ព្រះអង្គម្ចាស់គិនដាវង្សគឺជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ចៅឧបរាជប៊ុនខង ដែលជាអនុស្តេចចុងក្រោយនៃហ្លួងព្រះបាង និងជាក្មួយរបស់ព្រះបាទស៊ីសាវង្ស។ ព្រះអង្គម្ចាស់ គីនដាវង្ស ក៏ជាប្អូនប្រុសបង្កើតរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ [[ផេតសារាជ រតនាវង្សា]] ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសឡាវ ពីឆ្នាំ ១៩៤២ ដល់ ១៩៤៥ និងជាអនុប្រធានទី១ និងចុងក្រោយនៃព្រះរាជាណាចក្រឡាវ និងជាប្អូនរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់ [[សុវណ្ណភូមា]] ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រឡាវជាច្រើនដងពីឆ្នាំ ១៩៥១-១៩៥៤, ១៩៥៦-១៩៥៨, ១៩៦០ និង ១៩៦២-១៩៧៥ ។  == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន (RLGE) តាមសេចក្តីរាយការណ៍ត្រូវបានប្រកាសនៅថ្ងៃទី ៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០០៣ យោងតាមខ្លួនវាផ្ទាល់។ នៅថ្ងៃទី 16 ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2003 ដោយការអនុញ្ញាតពីរដ្ឋលេខាធិការនៃរដ្ឋអូរីហ្គេន រដ្ឋាភិបាលឡាវនៅនិរទេសត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្រោមច្បាប់សាជីវកម្មមិនរកប្រាក់ចំណេញអូរីហ្គេន ។ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៣ រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួនបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមសេរីនៅទីក្រុងសាន់តាអាណា រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា ដើម្បីចាប់ដៃគ្នារវាងរដ្ឋាភិបាលទាំងពីរជាមួយនឹងគោលដៅរួមគ្នាក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងប្រទេសឡាវ និងវៀតណាម។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៣ រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន ត្រូវបានផ្តល់អោយទស្សនិកជនជាមួយការិយាល័យលេខាធិការដ្ឋានអង្គការសហប្រជាជាតិនៅទីក្រុងញូវយ៉ក អមដោយទស្សនិកជនជាមួយក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិកនៅទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោនឌីស៊ី នៅថ្ងៃទី២៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០០៣ ។ [[ឯកសារ:Royal_Laos_Defence_Forces_emblem.png|រូបភាពតូច| និមិត្តសញ្ញាកងកម្លាំងការពារជាតិឡាវ]] នៅថ្ងៃទី៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៣ រដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួនតាមសេចក្តីរាយការណ៍បានអះអាងថា សន្និសីទថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីកំណែទម្រង់មួយត្រូវបានប្រារព្ធឡើងនៅទីក្រុងម៊ូហ្វ្រីសប៊ូរូ រដ្ឋតេណេស្សុី សហរដ្ឋអាមេរិក សម្រាប់ការប្រកាសជាផ្លូវការអំពីគោលនយោបាយ និងរបៀបវារៈជាតិរបស់ខ្លួន។ កំណែទម្រង់លើកទីពីរត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី២៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៤ នៅទីក្រុងឡាសវេហ្គាស រដ្ឋណេវាដា សហរដ្ឋអាមេរិក សម្រាប់ការប្រកាសជាផ្លូវការនៃការស្តារ និងការរស់ឡើងវិញនៃកងទ័ពជាតិឡាវក្នុងទម្រង់ដូចគ្នានឹងវារហូតដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ។ កំណែទម្រង់ទីបីត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញាឆ្នាំ២០០៤ នៅទីក្រុងសាន់ឌីអាហ្គោ រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក។ កំណែទម្រង់លើកទីបួនត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៥ នៅទីក្រុងសាក្រាម៉ង់តូ រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា សហរដ្ឋអាមេរិក។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ សមាជិកនៃរដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន បានបោះឆ្នោតឱ្យឯកឧត្តម ខាំផុយ ស្រីសាវត្តី បន្តអាណត្តិជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវដែលកំពុងនិរទេសខ្លួន។ កំណែទម្រង់ទីប្រាំត្រូវបានអនុម័តនៅក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ២០០៥ នៅទីក្រុងហ្វ្រេសណូ រដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះរដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន បានសម្រេចចិត្តទទួលយកដើម្បីអនុញ្ញាតឱ្យ [[ជនជាតិហ្មុង|ជនជាតិភាគតិចហ្មុង]] ចូលទៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួន ។ កំណែទម្រង់ទីប្រាំមួយត្រូវបានអនុម័តនៅថ្ងៃទី ២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១០ នៅទីក្រុងញូអ៊ីបេរី ក្នុងរដ្ឋលូស៊ីយ៉ាណា ។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះ សមាជិកនៃរដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេសខ្លួនបានបោះឆ្នោតឱ្យឯកឧត្តម ខាំផុយ ស្រីសាវត្តី បន្តអាណត្តិជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃរាជរដ្ឋាភិបាលឡាវដែលកំពុងនិរទេសខ្លួនរហូតដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡាវត្រូវបានស្តារឡើងវិញ។ នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំនេះរដ្ឋាភិបាលឡាវនិរទេស បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាសាធារណៈលេខ . PMO/០៦០/២០១០ ផ្អែកលើសេចក្តីសម្រេចរបស់សភាសហរដ្ឋអាមេរិកលេខ ២៤០, ១៦៩, ៣០៩, ៣១៨, ២០៤ និងសេចក្តីសម្រេចរបស់សភាអឺរ៉ុបស្តីពីប្រទេសឡាវ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០២ និងដើម្បីសង្កេតមើល [[សន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៥៤|កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងហ្សឺណែវ ឆ្នាំ១៩៥៤]] និង ១៩៦២ ស្តីពីប្រទេសឡាវ ក្រោមលក្ខខណ្ឌជាក់ស្តែងនៃ ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននៅប្រទេសឡាវ និងការដោះស្រាយបញ្ហារបស់ឡាវដោយសន្តិវិធី និងនយោបាយ យើងប្រជាជនជាតិនិយមឡាវ សូមប្រកាសទៅកាន់សហគមន៍អន្តរជាតិ និងប្រជាជនឡាវក្នុង និងក្រៅប្រទេសថា រាជរដ្ឋាភិបាលឡាវត្រូវបានស្តារ និងរស់ឡើងវិញដើម្បីទទួលយក។ ទំនួលខុសត្រូវទាំងស្រុងលើកិច្ចការលើប្រទេសឡាវ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ប្រជាជនទទួលបន្ទុករដ្ឋាភិបាលនិរទេសខ្លួនជាបណ្តោះអាសន្ន។ <ref name="RLGE">{{Cite web |title=Background of the Royal Lao Government in Exile |url=http://www.rlge.org/Background_Royal_Laos_Government_Exile.pdf |access-date=2014-07-03 |publisher=RLGE |archivedate=2014-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140110150058/http://rlge.org/Background_Royal_Laos_Government_Exile.pdf |url-status=dead }}</ref> == ឯកសារយោង == suw2p4813ri31wrjm0qygnyrkvfzsob 0 48855 341242 332294 2026-09-28T01:39:27Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341242 wikitext text/x-wiki   '''ការតវ៉ារបស់ស្រីលង្កាឆ្នាំ២០២២''' ( {{Lang-si|අරගලය|lit='''Struggle'''|translit=Aragalaya}} បកប្រែ: &#x27; '''តស៊ូ''' &#x27; ) ជា​ការ​តវ៉ា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​ជា​បន្តបន្ទាប់​ដែល​បាន​ចាប់​ផ្ដើម​ក្នុង​ខែ​មីនា ឆ្នាំ២០២២ ប្រឆាំង​នឹង[[រដ្ឋាភិបាលស្រីលង្កា|​រដ្ឋាភិបាល​ស្រីលង្កា]] ។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការគ្រប់គ្រង[[សេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កា]]មិនត្រឹមត្រូវ ដែលនាំឱ្យមាន[[វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចស្រីលង្កាពីឆ្នាំ ២០១៩-បច្ចុប្បន្ន|វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់]] ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអតិផរណាធ្ងន់ធ្ងរ ការដាច់ចរន្តអគ្គិសនីប្រចាំថ្ងៃ និងកង្វះខាតប្រេងឥន្ធនៈ ឧស្ម័នក្នុងស្រុក និងទំនិញសំខាន់ៗផ្សេងទៀត។ ការ​ទាមទារ​ចម្បង​របស់​ក្រុម​បាតុករ​គឺ​ការ​លាលែង​ពី​តំណែង​របស់[[ហ្គោតាបាយ៉ា រ៉ាចាប៉ាកសា]] និង​មន្ត្រី​សំខាន់ៗ​មក​ពី [[គ្រួសារ Rajapaksa|​គ្រួសាររ៉ាចាប៉ាកសា]] ។ <ref name="Dhillon22">{{Cite web |last=Dhillon |first=Amrit |date=1 April 2022 |title=Sri Lanka: 50 injured as protesters try to storm president's house amid economic crisis |url=https://www.theguardian.com/world/2022/apr/01/sri-lanka-protesters-try-to-storm-presidents-house-as-economic-crisis-deepens |access-date=3 April 2022 |website=[[The Guardian]] |language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Cite news|date=13 March 2022|title=Main opposition SJB to hold mass protest rally in Colombo|work=NewsWire|url=https://www.newswire.lk/2022/03/13/main-opposition-sjb-to-hold-mass-protest-rally-in-colom/|access-date=1 April 2022|archive-date=15 មីនា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315135842/https://www.newswire.lk/2022/03/13/main-opposition-sjb-to-hold-mass-protest-rally-in-colom/|url-status=dead}}</ref> ទោះ​បី​ជា​មាន​ការ​ចូល​រួម​ពី​គណបក្ស​ប្រឆាំង​មួយ​ចំនួន​ក៏​ដោយ ក៏​ក្រុម​អ្នក​តវ៉ា​ភាគ​ច្រើន​បាន​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ឯង​ថា​ជា[[នយោបាយនិយម|អ្នកនយោបាយ]] ដោយ​មាន​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​សម្ដែង​ការ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​គណបក្ស​ប្រឆាំង​ក្នុង​សភា។ <ref name=":10">{{Cite web |last=Nadeera |first=Dilshan |title=The betrayal of the young |url=http://island.lk/the-betrayal-of-the-young/ |access-date=3 April 2022 |website=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]] |language=en-US}}</ref> ក្រុម​អ្នក​តវ៉ា​បាន​ស្រែក​ពាក្យ​ស្លោក​ដូច​ជា "ទៅទៅផ្ទះហ្គោតា" និង "ទៅ​ផ្ទះរ៉ាចាប៉ាកសា"។ <ref name=":7">{{Cite web |last=Perera |first=Yohan |date=April 2, 2022 |title=Carpenters in Moratuwa stage protest |url=https://www.dailymirror.lk/front_page/Carpenters-in-Moratuwa-stage-protest/238-234339 |access-date=3 April 2022 |website=[[Daily Mirror]] |language=English}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Srinivasan|first=Meera|date=4 April 2022|title=Opposition reject Gotabaya call to join cabinet amid crisis|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/international/sri-lanka-crisis-gotabaya-rajapaksa-invites-all-parties-to-cabinet-to-find-solutions/article65289008.ece|access-date=10 April 2022|issn=0971-751X}}</ref> ការតវ៉ាភាគច្រើនត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយសាធារណជនទូទៅ <ref>{{Cite web |title=Sri Lanka's Leaderless Protests |url=https://thediplomat.com/2022/04/sri-lankas-leaderless-protests/ |access-date=18 April 2022 |website=thediplomat.com |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |date=17 April 2022 |title=Sri Lanka: The protesters |url=https://indianexpress.com/article/world/sri-lanka-the-protesters-7872646/ |access-date=18 April 2022 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ដោយមានយុវជនដើរតួយ៉ាងសំខាន់ដោយធ្វើបាតុកម្មនៅ[[Galle មុខបៃតង|ហ្គាលមុខបៃតង]] ។ <ref>{{Cite web |date=April 12, 2022 |title=Don't play around with this generation |url=https://www.ft.lk/columns/Don-t-play-around-with-this-generation/4-733365 |access-date=18 April 2022 |website=[[Daily FT]] |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Ranasinghe |first=Shivanthi |date=18 April 2022 |title='Messed with the Wrong Generation' |url=https://ceylontoday.lk/news/messed-with-the-wrong-generation |access-date=18 April 2022 |website=[[Ceylon Today]] |language=en }}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Weerasinghe |first=Tharushi |date=April 10, 2022 |title=The youth are marching on |url=http://www.sundaytimes.lk/220410/news/the-youth-are-marching-on-479537.html |access-date=18 April 2022 |website=The Sunday Times, Sri Lanka}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Wijedasa |first=Namini |last2=Weerasinghe |first2=Tharushi |date=April 17, 2022 |title=Diverse but determined; the people keep coming to Galle Face |url=http://www.sundaytimes.lk/220417/news/diverse-but-determined-the-people-keep-coming-to-galle-face-479933.html |access-date=18 April 2022 |website=The Sunday Times, Sri Lanka |archivedate=19 មេសា 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220419053608/https://www.sundaytimes.lk/220417/news/diverse-but-determined-the-people-keep-coming-to-galle-face-479933.html |url-status=dead }}</ref> [[Category:Articles containing Sinhala-language text]] រដ្ឋាភិបាល​បាន​ប្រតិកម្ម​នឹង​ការ​តវ៉ា​ដោយ​ប្រើ​វិធី​ផ្តាច់ការ​ដូចជា​ការ​ប្រកាស​ដាក់[[ស្ថានភាពអាសន្ន|រដ្ឋក្នុងភាពអាសន្ន]] អនុញ្ញាត​ឱ្យ​យោធា​ចាប់​ខ្លួន​ជន​ស៊ីវិល ការ​ដាក់ [[បម្រាមគោចរ|​បម្រាម​គោចរ]] និង [[ការចាប់ពិរុទ្ធលើអ៊ីនធឺណិត|​ការ​រឹតត្បិត​ការ​ចូល​ប្រើប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​សង្គម]] ។ រដ្ឋាភិបាល​បាន​បំពាន​ច្បាប់ និង [[រដ្ឋធម្មនុញ្ញស្រីលង្កា|​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ស្រីលង្កា]] ដោយ​ប៉ុនប៉ង​បង្ក្រាប​ការ​តវ៉ា។ <ref>{{Cite news|date=2 April 2022|title=Sri Lanka Declared State Of Emergency As Crisis Sparks Protests|work=Viral Bake|url=https://www.viralbake.com/sri-lanka-declared-state-of-emergency-as-crisis-sparks-protests/|access-date=2 April 2022|archive-date=2 មេសា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402074021/https://www.viralbake.com/sri-lanka-declared-state-of-emergency-as-crisis-sparks-protests/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|date=2 April 2022|title=Sri Lanka imposes curfew amid food, fuel and power shortage protests|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-60962185|access-date=2 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Sri Lanka imposes curfew after protests over food, fuel shortages|language=en|work=www.aljazeera.com|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/2/sri-lanka-in-36-hour-nationwide-curfew-to-quell-unrest|access-date=2 April 2022}}</ref> [[ជនភៀសខ្លួនស្រីលង្កា|ជន​ភៀសខ្លួន​ស្រីលង្កា]] ​ក៏​បាន​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​គាប​សង្កត់ [[សិទ្ធិមនុស្សនៅស្រីលង្កា|​សិទ្ធិ​មនុស្ស​ជា​មូលដ្ឋាន​ក្នុង​ប្រទេស]] ។ <ref>{{Cite web |title=ඇදිරිය හා සමාජ මාධ්‍ය තහනම නිසා රජයට ඇති අප්‍රසාදය ඉහළට? |url=https://www.ada.lk/breaking_news/ඇදිරිය-හා-සමාජ-මාධ්‍ය-තහනම-නිසා-රජයට-ඇති-අප්‍රසාදය-ඉහළට-/11-391936 |access-date=3 April 2022 |website=www.ada.lk |language=Sinhala |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404121224/https://www.ada.lk/breaking_news/%E0%B6%87%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BB%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B7%84%E0%B7%8F-%E0%B7%83%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%A2-%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%B0%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%AD%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B6%B8-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B7%83%E0%B7%8F-%E0%B6%BB%E0%B6%A2%E0%B6%BA%E0%B6%A7-%E0%B6%87%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%83%E0%B7%8F%E0%B6%AF%E0%B6%BA-%E0%B6%89%E0%B7%84%E0%B7%85%E0%B6%A7-/11-391936 |archive-date=4 មេសា 2022 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|date=3 April 2022|title=Sri Lankans in NZ, Australia take to the street against govt.|work=dailymirror.lk|publisher=Wijeya Newspapers|url=https://www.dailymirror.lk/breaking_news/Sri-Lankans-in-NZ-Australia-take-to-the-street-against-govt/108-234377|access-date=10 May 2022}}</ref> នៅក្នុងខែមេសា ការហាមប្រាមរបស់រដ្ឋាភិបាលនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមត្រូវបានគេដឹងថាបានបដិសេធ។ [[ប្រើ​សញ្ញា # hashtag|ហាស្តាក្ស]] ដូចជា #ទៅផ្ទះវិញទៅហ្គោតា (GoHomeGota) និង #ចេញទៅហ្គោតាចេញទៅ (GoGotaGo) បានចាប់ផ្តើម[[និន្នាការ Twitter|ពេញនិយមនៅលើថ្វីតធឺរ]]អន្តរជាតិ។ ការហាមប្រាមរបស់រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានដកចេញនៅពេលក្រោយនៅថ្ងៃនោះ។ គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សនៃប្រទេសស្រីលង្កាបានថ្កោលទោសវិធានការនេះ ហើយបានកោះហៅមន្ត្រីទទួលខុសត្រូវចំពោះការរារាំង និងការរំលោភបំពានលើបាតុករ។ <ref>{{Cite news|date=3 April 2022|title=Social media ban backfires : Anti Govt slogans trends in other countries|work=NewsWire|url=https://www.newswire.lk/2022/04/03/social-media-ban-backfires-anti-govt-solgans-trends-in-other-countrie/|access-date=3 April 2022|archive-date=3 មេសា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403104845/https://www.newswire.lk/2022/04/03/social-media-ban-backfires-anti-govt-solgans-trends-in-other-countrie/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|date=3 April 2022|title=Sri Lanka lifts social media ban, HRCSL summons officials|work=NewsWire|url=https://www.newswire.lk/2022/04/03/sri-lanka-lifts-social-media-ban-hrcsl-summons-officials/|access-date=3 April 2022|archive-date=3 មេសា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403104845/https://www.newswire.lk/2022/04/03/sri-lanka-lifts-social-media-ban-hrcsl-summons-officials/|url-status=dead}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា សមាជិកទាំង ២៦ នាក់នៃ [[គណៈរដ្ឋមន្ត្រី Gotabaya Rajapaksa ទីពីរ|គណៈរដ្ឋមន្ត្រីទីពីរ ហ្គោតាប៉ាយ៉ា រ៉ាចាប៉ាកសា]] បានលាលែងពីតំណែង លើកលែងតែនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[Mahinda Rajapaksa|ម៉ាហ៊ិនដា រ៉ាចាប៉ាកសា]] ។ ក្រុមអ្នករិះគន់បាននិយាយថា ការលាលែងពីតំណែងនេះមិនត្រឹមត្រូវទេ ដោយសារពួកគេមិនបានអនុវត្តតាមពិធីសាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ <ref>{{Cite news|date=3 April 2022|title=Sri Lanka's cabinet ministers resign as crisis protesters defy curfew|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-60975941|access-date=3 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Cabinet resigns|language=English|work=www.dailymirror.lk|url=https://www.dailymirror.lk/latest_news/Cabinet-resigns/342-234400|access-date=4 April 2022}}</ref> <ref name=":3">{{Cite news|date=4 April 2022|title=Sri Lanka main SJB slams 'sham' cabinet resignation, says no deal|language=en|work=EconomyNext|url=https://economynext.com/sri-lanka-main-sjb-slams-sham-cabinet-resignation-says-no-deal-92523/|access-date=4 April 2022|archive-date=28 មេសា 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220428015555/https://economynext.com/sri-lanka-main-sjb-slams-sham-cabinet-resignation-says-no-deal-92523/|url-status=dead}}</ref> ហើយរដ្ឋមន្ត្រីមួយចំនួនដែល "លាលែង" ត្រូវបានបញ្ចូលឡើងវិញនៅក្នុងក្រសួងផ្សេងៗគ្នានៅថ្ងៃបន្ទាប់។ <ref name=":4">{{Cite news|title=4 new Ministers sworn in|language=English|work=www.dailymirror.lk|url=https://www.dailymirror.lk/latest_news/4-new-Ministers-sworn-in/342-234453|access-date=4 April 2022}}</ref> ប្រមុខរដ្ឋាភិបាលលោក[[Johnston Fernando|ចញស្តូនហ្វ្រឺណាដដូដ]] បានទទូចថាប្រធានាធិបតីហ្គោតាប៉ាយ៉ា រ៉ាចាប៉ាកសា នឹងមិនលាលែងពីតំណែងក្នុងកាលៈទេសៈណាក៏ដោយ។ <ref>{{Cite news|date=6 April 2022|title=Gotabaya Rajapaksa: Sri Lanka president defies calls for his resignation|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-61005827|access-date=6 April 2022}}</ref> ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការតវ៉ាបាននាំឱ្យមានការដកតំណែងមន្ត្រី និងរដ្ឋមន្ត្រី រួមទាំងសមាជិកនៃគ្រួសាររ៉ាចាប៉ាកសា និងសហការីជិតស្និទ្ធរបស់ពួកគេ និងការតែងតាំងមន្ត្រីដែលមានសមត្ថភាព និងអតីតយុទ្ធជន និងការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាស្តីពីការចូលរួមពហុភាគី និងនិរន្តរភាពបំណុល។ <ref>{{Cite news|title=Sri Lanka's Leaderless Protests|work=The Diplomat|url=https://thediplomat.com/2022/04/sri-lankas-leaderless-protests/|access-date=14 May 2022}}</ref> [[ឯកសារ:Anti-government protest in Sri Lanka 2022 (cropped).jpg|រូបភាពតូច|ការតវ៉ាប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលនៅប្រទេសស្រីលង្កានៅថ្ងៃទី 13 ខែមេសាឆ្នាំ 2022 នៅមុខលេខាធិការដ្ឋានប្រធានាធិបតី។]] នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២២ ក្រុមអ្នកតវ៉ាបានកាន់កាប់[[ផ្ទះប្រធានាធិបតី កូឡុំបូ|វិមានប្រធានាធិបតី]] ក្នុង [[កូឡុំបូ|ទីក្រុងកូឡុំបូ]] ដែលបណ្តាលឱ្យលោករ៉ាចាប៉ាកសា ភៀសខ្លួន ហើយនាយករដ្ឋមន្ត្រី [[រ៉ានីល វីក្រេម៉េស៊ីងហេ|រ៉ានីល វិក្រេម៉េស៊ីងហេ]] បានប្រកាសពីឆន្ទៈផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គាត់ក្នុងការលាលែងពីតំណែង។ <ref>{{Cite news|date=2022-07-10|title=Sri Lanka: Protesters 'will occupy palace until leaders go'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-62111900|access-date=2022-07-11}}</ref> ប្រហែលមួយសប្តាហ៍ក្រោយមក នៅថ្ងៃទី 20 ខែកក្កដា សភា [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីស្រីលង្កាឆ្នាំ 2022|បានជ្រើសរើសលោកវិក្រេម៉េស៊ីងហេជាប្រធានាធិបតី]] ។ <ref name="election.jazeera">{{Cite news|last=Stepansky|first=Joseph|date=20 July 2022|title=Sri Lanka live news: Ranil Wickremesinghe elected president|publisher=[[Al Jazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2022/7/20/sri-lanka-live-news-parliamentarians-to-vote-for-new-president|access-date=2022-07-20|archive-date=2022-07-20|archive-url=https://archive.ph/20220720072157/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2022/7/20/sri-lanka-live-news-parliamentarians-to-vote-for-new-president|url-status=bot: unknown}}</ref> ត្រឹមខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២២ ការតវ៉ាបានស្ងប់ស្ងាត់យ៉ាងទូលំទូលាយ ដោយសារតែស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចមានភាពប្រសើរឡើង។ ខណៈពេលដែលការតវ៉ាភាគច្រើនត្រូវបានបញ្ចប់ វាត្រូវបានគេកត់សម្គាល់ថាវានឹងចំណាយពេលរហូតដល់ឆ្នាំ២០២៦ ដើម្បីទទួលបានការស្តារសេដ្ឋកិច្ចពេញលេញ។ <ref>{{Cite news|last=Bhat|first=Swati|last2=Jayasinghe|first2=Uditha|date=30 November 2022|title=Sri Lanka aims to return to pre-crisis growth by 2026 - minister|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/markets/asia/sri-lanka-aims-return-pre-crisis-growth-by-2026-minister-2022-11-30/}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 December 2022 |title=Sri Lanka welcomes 59,000 tourists in November |url=https://economynext.com/sri-lanka-welcomes-59000-tourists-in-november-104875/}}</ref> == ឯកសារយោង == 3d4pacz5ub0gmaz97ts7jfnib9l294f 0 48978 341197 336233 2026-09-27T15:40:59Z Hgdnjgcvbxx 53180 /* */ ĸĥªſřªº¹ 341197 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:United_Nations_Security_Council.jpg|រូបភាពតូច| មហា​អំណាច​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​នៅ​ក្នុង​រចនាសម្ព័ន្ធ​អន្តរជាតិ​ដូច​ជា[[សូដន់|សោភៈពេលនិតិ]] ។ <ref name="Encartab">{{Cite encyclopedia|title=Great Powers|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html|archivedate=2009-10-31|year=2008|access-date=2023-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031190936/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761590309/Great_Powers.html|url-status=dead}}</ref>]] '''មហាអំណាច''' គឺជា[[បញ្ចក់ ជេរដក|អតិនិយម]]មួយ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាមានសមត្ថភាព និងជំនាញដើម្បីបញ្ចេញឥទ្ធិពលរបស់ខ្លួនលើមាត្រដ្ឋានសកល។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3u16tAEACAAJ&q=great+power+definition|title=What is a Great Power? A Concept and Its Meaning for Understanding International Relations|isbn=9783668538665|last1=Böhler|first1=Ron|date=9 October 2017}}</ref> មហាអំណាចមានចរិតលក្ខណៈកម្លាំងយោធា និងសេដ្ឋកិច្ច ក៏ដូចជាឥទ្ធិពលការទូត និង [[ថាមពលទន់|អំណាចខ្សោយ]] ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមហាអំណាច[[អំណាចកណ្តាល|កណ្តាល]] ឬ [[ថាមពលតូច|តូច]] ពិចារណាគំនិតរបស់មហាអំណាចមុននឹងធ្វើសកម្មភាពរបស់ខ្លួន។ [[ទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ|អ្នកទ្រឹស្តីទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ]] បានសន្មតថាស្ថានភាពអំណាចដ៏អស្ចារ្យអាចត្រូវបានកំណត់លក្ខណៈទៅជាសមត្ថភាពថាមពល ទិដ្ឋភាពលំហ និងវិមាត្រស្ថានភាព។ <ref>Iver B. Neumann, "Russia as a great power, 1815–2007." ''Journal of International Relations and Development'' 11.2 (2008): 128–151. [https://link.springer.com/article/10.1057/jird.2008.7 online]</ref> ខណៈពេលដែលប្រទេសមួយចំនួនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមហាអំណាច មានការជជែកវែកញែកយ៉ាងសន្ធឹកសន្ធាប់លើលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យពិតប្រាកដនៃឋានៈមហាអំណាច។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ស្ថានភាពនៃមហាអំណាចត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការនៅក្នុងអង្គការនានា ដូចជា [[សភាក្រុងវីយែន]] <ref name="Encartab"/> <ref name="World history1">{{Cite book|last=Fueter|first=Eduard|title=World history, 1815–1930|publisher=Harcourt, Brace and Company|year=1922|location=United States|pages=[https://archive.org/details/worldhistory01fuetgoog/page/n43 25]–28, 36–44|isbn=1-58477-077-5|url=https://archive.org/details/worldhistory01fuetgoog}}</ref> <ref name="Stakes1">Danilovic, Vesna. "When the Stakes Are High – Deterrence and Conflict among Major Powers", University of Michigan Press (2002), pp 27, 225–228 [http://www.press.umich.edu/titleDetailLookInside.do?id=16953 (PDF chapter downloads)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060830054642/http://www.press.umich.edu/titleDetailLookInside.do?id=16953|date=30 August 2006}} [http://www.press.umich.edu/pdf/0472112872-appb.pdf (PDF copy)] .</ref> ឬ [[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ]] ។ <ref name="Encartab" /> <ref name="The world we wantb">{{Cite book|last=Louden|first=Robert|title=The world we want|publisher=Oxford University Press US|year=2007|location=United States of America|pages=187|isbn=978-0195321371|url=https://books.google.com/books?id=WuKmrwgrL9IC&pg=PA187}}</ref> <ref name="Balance1">{{Cite book|last=T. V. Paul|title=Balance of Power|publisher=State University of New York Press, 2005|year=2005|location=United States|pages=59, 282|isbn=0791464016|url=https://books.google.com/books?id=9jy28vBqscQC&dq="Great+power"&pg=PA59}} ''Accordingly, the great powers after the Cold War are Britain, China, France, Germany, Japan, Russia and the United States'' p. 59</ref> ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ[[ណាតូ ឃ្វីន|ឃ្វីនណាតូ]] [[ក្រុមប្រទេសទាំងប្រាំពីរ|ក្រុមក្រុមប្រទេសទាំងប្រាំពីរ]] ក្រុម [[BRIC|ប្រ៊ិក]] និង [[ទំនាក់ទំនងក្រុម|ក្រុមទំនាក់ទំនង]] ទាំងអស់ត្រូវបានពិពណ៌នាថាជាការប្រគុំតន្ត្រីមហាអំណាច។ <ref name="Gaskarth">{{Cite book|last=Gaskarth|first=Jamie|title=Rising Powers, Global Governance and Global Ethics|date=11 February 2015|publisher=Routledge|isbn=978-1317575115|page=182|url=https://books.google.com/books?id=CkqhBgAAQBAJ}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Cooperating for peace and security: evolving institutions and arrangements in a context of changing U.S. security policy|date=2010|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge [U.K.]|isbn=978-0521889476|page=236|url=https://books.google.com/books?id=tkwU0OjZBtcC}}</ref> ពាក្យថា "មហាអំណាច" ត្រូវបានប្រើជាលើកដំបូងដើម្បីតំណាងឱ្យមហាអំណាចដ៏សំខាន់បំផុតនៅ[[ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអឺរ៉ុប|អឺរ៉ុប]] ក្នុងកំឡុងសម័យក្រោយ[[សង្គ្រាមណាប៉ូលេអូនិក|ណាប៉ូឡេអុង]] ។ "មហាអំណាច" បានបង្កើត " [[កណ្ដាលសន្និដ្ឋិ|មជ្ឈិមលោកខាងក្រៅ]] " ហើយបានទាមទារសិទ្ធិក្នុងការអនុវត្តរួមគ្នានៃសន្ធិសញ្ញាក្រោយសង្គ្រាម។ <ref name="British Diplomacy 1813–1815">Charles Webster, (ed), ''British Diplomacy 1813–1815: Selected Documents Dealing with the Reconciliation of Europe,'' (1931), p. 307.</ref> ការបង្កើតជាផ្លូវការនៃការបែងចែករវាង[[អំណាចតូច|មហាអំណាចតូច]] <ref>Toje, A. (2010). The European Union as a small power: After the post-Cold War. New York: Palgrave Macmillan.</ref> និងមហាអំណាចបានកើតឡើងជាមួយនឹងការចុះហត្ថលេខាលើ[[សន្ធិសញ្ញា Chaumont|សន្ធិសញ្ញាឆ្ឆាំម៉ន]] ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៦ ។ ចាប់​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក [[តុល្យភាពអំណាចក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ|តុល្យភាព​អំណាច]] ​អន្តរជាតិ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ជា​ច្រើន​ដង ភាគច្រើន​បំផុត​ក្នុង​អំឡុង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី១|​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី3]] និង [[សង្គ្រាមលោកលើកទី២|​សង្គ្រាម​លោក​លើក​ទី3]]។ នៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍ ពាក្យជំនួសសម្រាប់អំណាចដ៏អស្ចារ្យ ច្រើនតែជាមហាអំណាចពិភពលោក <ref>{{Cite web |title=World power Definition & Meaning &#124; Dictionary.com |url=http://dictionary.reference.com/browse/world%20power?s=t}}</ref> ឬមហាអំណាច។ <ref>{{Cite web |title=Dictionary – Major power |url=http://dictionary.reference.com/browse/major+power?s=t |website=reference.com}}</ref>2026🇨🇳 == ឯកសារយោង == 9p1y9x0t33pgcg6rwn8wvyb59spvc5u 0 49002 341241 338244 2026-09-28T00:52:34Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341241 wikitext text/x-wiki [[ឯកសារ:Seat_of_the_House_of_Justice.jpg|ស្តាំ|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អាសនៈនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនៅទីក្រុងហៃហ្វ៉ា [[អ៊ីស្រាអែល|ប្រទេសអ៊ីស្រាអែល]]]] '''ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល''' ( {{Lang-fa|بیت‌العدل اعظم}} ) គឺជាស្ថាប័នគ្រប់គ្រងកំពូលដែលមានសមាជិកប្រាំបួនរូបក្នុង[[ជំនឿបាហៃ|ជំនឿសាសនាបាហៃ]] ។ ពួកគេត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ[[ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍]]ដែលជាស្ថាបនិកនៃជំនឿសាសនាបាហៃ ទុកជាស្ថាប័នមួយដែលអាចចេញច្បាប់លើបញ្ហាទាំងឡាយណាដែលមិនទាន់មានចែងនៅក្នុងសំណេរបាហៃ ដើម្បីផ្តល់នូវភាពបត់បែនសម្រាប់សាសនាបាហៃក្នុងការសម្របខ្លួនទៅតាមលក្ខខណ្ឌដែលផ្លាស់ប្តូរ។ {{Sfn|Smith|2000}} ពួកគេត្រូវបានបោះឆ្នោតជាលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៣ ហើយជាបន្តបន្ទាប់រៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំម្តង ដោយប្រតិភូដែលជាសមាជិកនៃ[[ធម្មសភាជាតិ]]បាហៃនៅទូទាំងពិភពលោក។ ក្នុងនាមធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលជាប្រមុខនៃសាសនា បានផ្តល់ការណែនាំដល់សហគមន៍បាហៃទូទាំងពិភពលោកជាចម្បងតាមរយៈសេរ៊ីផែនការពហុឆ្នាំ ក៏ដូចជាតាមរយៈសារលិខិតប្រចាំឆ្នាំដែលត្រូវបានចែកចាយក្នុងអំឡុងពិធីបុណ្យ [[រីដវ៉ាន់]] ។ សារលិខិតនានាបានផ្តោតលើការបង្កើនចំនួននៃ [[ធម្មសភាចិត្តកៈមូលដ្ឋាន]] ការបកប្រែអក្សរសិល្ប៍បាហៃ ការបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលបាហៃ ការកសាង[[ទីសក្ការៈបូជាបាហៃ]] ការរៀបចំសន្និសីទអន្តរជាតិ និងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធអប់រំដើម្បីបង្កើនអក្ខរកម្ម តួនាទីរបស់ស្ត្រី ស្មារតីសម្រាប់កុមារ និងយុវជន ជីវិតគ្រួសារ ការអភិវឌ្ឍន៍សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច និងការសូត្រធម៌ជុំគ្នាក្នុងសហគមន៍។ {{Sfn|Smith|2000}} ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលក៏បានដើរតួនាទីក្នុងការឆ្លើយតបទៅនឹងការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជាប្រព័ន្ធទៅលើសាសនិកបាហៃក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយការយកចិត្តទុកដាក់ទៅកាន់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយទូទាំងពិភពលោក។ <ref>{{Cite journal|last=Javaheri|first=Firaydoun|date=December 2018|title=Constructive Resilience|url=https://journal.bahaistudies.ca/online/article/view/30|journal=The Journal of Bahá'í Studies|publisher=Association for Bahá'í Studies|volume=28|issue=4|pages=7–22|doi=10.31581/jbs-28.4.2(2018)|issn=0838-0430|accessdate=Jan 5, 2023|doi-access=free}}</ref> សៀវភៅ និងឯកសារដែលបោះពុម្ពដោយធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសុពលភាពជាផ្លូវការ ហើយសេចក្តីសម្រេច ហើយការសម្រេចរបស់ខ្លួនត្រូវបានចាត់ទុកថាគ្មានកំហុសសំរាប់សាសនិកបាហៃ។ {{Sfn|The World of the Bahá'í Faith… The Universal House of Justice|2022}} ទោះបីជាខ្លួនត្រូវបានផ្តល់អំណាចឱ្យបង្កើតច្បាប់ទៅលើបញ្ហាដែលមិនត្រូវបានដោះស្រាយនៅក្នុងសំណេរពិសិដ្ឋបាហៃក៏ដោយ ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលកម្រនឹងបានអនុវត្តមុខងារនេះណាស់។ <ref>{{Cite journal|last=Khan|first=Peter J.|date=Dec 1999|title=Some Aspects of Bahá'í Scholarship|url=https://journal.bahaistudies.ca/online/article/view/9|journal=The Journal of Bahá'í Studies|publisher=Association for Bahá'í Studies|volume=9|issue=4|page=51|doi=10.31581/jbs-9.4.3(1999)|issn=0838-0430|accessdate=Jan 5, 2023|doi-access=free}}</ref> អាសនៈ​នៃ​ធម្មសភា​យុត្តិធម៌​សកល និង​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​ស្ថិតនៅ​ក្នុង ​ទីក្រុងហៃហ្វា ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល នៅលើ ​ជម្រាល[[ភ្នំខាម៉ែល]] ។ {{Sfn|Smith|2000|pp=346-350}} ការបោះឆ្នោតថ្មីៗបំផុតគឺថ្ងៃទី ២៩ ខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៣។ {{Sfn|Baháʼí International Community|2018}} ទោះបីជាតួនាទីផ្សេងទៀតទាំងអស់ដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតនិងតែងតាំងនៅក្នុងជំនឿបាហៃបើកចំហសម្រាប់បុរស និងស្ត្រីក៏ដោយ សមាជិកភាពនៅលើធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលគឺសម្រាប់តែបុរសប៉ុណ្ណោះ។ សំណេររបស់បាហៃចង្អុលបង្ហាញថាហេតុផលសម្រាប់រឿងនេះនឹងកាន់តែច្បាស់នាពេលអនាគត។ {{Sfn|Smith|2000}} == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ដែលជាស្ថាបនិកនៃជំនឿបាហៃ នៅក្នុងគម្ពីរបស់ទ្រង់ដែលហៅថា [[គម្ពីរគីតាប៊ីអាដាស]] បានរៀបរាប់ពីស្ថាប័ននៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល និងកំណត់មុខងាររបស់ខ្លួន។ ទំនួលខុសត្រូវរបស់ស្ថាប័នក៏ត្រូវបានពង្រីក និងសំដៅទៅលើសំណេររបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ជាច្រើនទៀត រួមទាំងនៅក្នុង ''[[កថាខណ្ឌរបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍]]'' របស់ទ្រង់។ នៅក្នុងសំណេរទាំងនោះ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ចែងថា ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងទទួលសិទ្ធិអំណាចលើសាសនា ហើយនឹងពិចារណាលើបញ្ហាដែលមិនត្រូវបានដោះស្រាយដោយអង្គទ្រង់ផ្ទាល់។ ទ្រង់​បាន​មាន​បន្ទូលថា សមាជិក​នៃ​ស្ថាប័ន​នេះ​នឹង​ត្រូវ​បាន​ធានា​ទៅលើការ​បំផុស​គំនិត​ពីព្រះជាម្ចាស់ និង​ត្រូវ​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ចំពោះ​ប្រជាជន​ទាំង​អស់ និង​ការពារ​កិត្តិយស​របស់​ពួកគេ។ {{Sfn|Smith|2000|pp=346-350}} ក្រោយមក អង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា ដែលជាបុត្រ និងជាអ្នកបន្តវេនរបស់ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ នៅក្នុងគម្ពីរមត៌កសាសន៍និងកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់ទ្រង់ បានពន្យល់លម្អិតអំពីដំណើរការ សមាសភាព និងបានគូសបញ្ជាក់អំពីវិធីសាស្រ្តសម្រាប់ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងស្ថាប័ននេះ។ ទ្រង់បានសរសេរថា ធម្មសភាយុត្តិធម៌សាកល នឹងស្ថិតនៅក្រោមការគាំពាររបស់ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ស្ថាប័ននេះនឹងរួចផុតពីកំហុស ហើយការគោរពប្រតិបត្តិតាមស្ថាប័ននេះគឺជាកាតព្វកិច្ច។ អង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា គឺជាអង្គដំបូងដែលបានប្រើពាក្យ "ធម្មសភាយុត្តិធម៌សាកល" ដើម្បីបែងចែកស្ថាប័នកំពូលនេះ ឲ្យដាច់ពី 'ធម្មសភាយុត្តិធម៌' តាមមូលដ្ឋានដែលនឹងត្រូវបង្កើតឡើងនៅក្នុងសហគមន៍នីមួយៗ និង 'ធម្មសភាយុត្តិធម៌' កម្រិតទីពីរ ដែលបច្ចុប្បន្នជា ធម្មសភាជាតិបាហៃ។ ទ្រង់ក៏បានថ្លែងដែរថា សេចក្តីសម្រេចរបស់ស្ថាប័ននេះអាចធ្វើឡើងដោយសំឡេងភាគច្រើន ប៉ុន្តែការសម្រេចដោយឯកច្ឆន្ទគឺប្រសើរជាង ហើយថាស្ថាប័ននេះនឹងត្រូវជ្រើសតាំងឡើងដោយសមាជិកនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌កម្រិតទីពីរ។ ទ្រង់ក៏បានបញ្ជាក់ពីព្រះបន្ទូលរបស់ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ដែរថា ទោះបីជាស្ត្រីនិងបុរសមានភាពស្មើគ្នាក្នុងផ្លូវវិញ្ញាណក្តី ប៉ុន្តែសមាជិកភាពនៅក្នុង ធម្មសភាយុត្តិធម៌សាកល នឹងត្រូវកំណត់ត្រឹមបុរស ហើយគតិបណ្ឌិតនៅពីក្រោយសេចក្តីសម្រេចនេះ នឹងលេចច្បាស់នៅពេលអនាគត (សូមមើល សាសនាបាហៃ និងសមភាពយេនឌ័រ)។ . {{Sfn|Smith|2000|pp=346-350}} ខណៈពេលដែលអង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា និង [[លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី]] ដែលជាប្រធានសាសនាបន្ទាប់ពី ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ បានពិចារណាអំពីការបង្កើតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល ប៉ុន្តែពួកគេទាំងពីរបានបដិសេធមិនបង្កើតឡើយ។ ហេតុផលរបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីគឺដោយសារតែជំនឿរបស់គាត់លើភាពទន់ខ្សោយនៃស្ថាប័ន បាហៃដែលមានស្រាប់ — មានធម្មសភាជាតិ និងធម្មសភាចិត្តកៈមូលដ្ឋានមានចំនួនកំណត់។ ដូច្នេះក្នុងអំឡុងពេលនៃជីវិតរបស់គាត់ លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីបានរៀបចំសម្រាប់ការបោះឆ្នោតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលដោយបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាលដ៏រឹងមាំនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាននិងថ្នាក់ជាតិ។ នៅឆ្នាំ ១៩៥១ នៅពេលដែលមាន​ ៩ ធម្មសភាជាតិ លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី បានតែងតាំងសមាជិកទៅកាន់ ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិបាហៃ ហើយបានពណ៌នាថាវាជាធម្មសភាយុត្តិធម៌អន្តរជាតិក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង។ បន្ទាប់ពីមរណភាពដោយមិនបានរំពឹងទុករបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៧ ព្រះហស្ថនៃបុព្វហេតុសាសនា បានដឹកនាំកិច្ចការសាសនា ហើយបានប្រកាសថាការបោះឆ្នោតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនឹងកើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៩៦៣ នៅចុងបញ្ចប់នៃ បូជនីយកិច្ចដប់ឆ្នាំ ដែលជាផែនការបង្រៀនអន្តរជាតិដែលបង្កើតឡើងដោយលោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី។ នៅឆ្នាំ ១៩៦១ ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិបាហៃត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទៅជាស្ថាប័នដែលត្រូវបានបោះឆ្នោត ដោយសមាជិកនៃធម្មសភាជាតិទាំងអស់បោះឆ្នោតសម្រាប់សមាជិកធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល។ បន្ទាប់មកនៅខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលដំបូងត្រូវបានជ្រើសរើស ប្រាំមួយឆ្នាំបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី ដោយធម្មសភាជាតិចំនួន ៥៦ ។ កាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោតស្របគ្នានឹងការបញ្ចប់បូជនីយកិច្ចដប់ឆ្នាំ ហើយក៏ជាខួបមួយរយឆ្នាំនៃ ការប្រកាសជាសាធារណៈ របស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ នៅក្នុង [[សួនច្បាររីដវ៉ាន់]] ក្នុងខែមេសា ឆ្នាំ ១៨៦៣។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមកធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលបានដើរតួជាប្រមុខនៃសាសនា - សមាជិកម្នាក់ៗមិនមានសិទ្ធិអំណាចទេ មានតែក្នុងនាមជាធម្មសភាប៉ុណ្ណោះដែលពួកគេមានសិទ្ធិអំណាច។ នៅឆ្នាំ ១៩៧២ ពួកគេបានបោះពុម្ពធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួន។ {{Sfn|Smith|2000|pp=346-350}} {{Sfn|UHJ|1972}} == ដំណើរការបោះឆ្នោត == ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល ត្រូវបានបោះឆ្នោតតាមរយៈសន្លឹកឆ្នោតសម្ងាត់ និងការបោះឆ្នោតពហុភាពនៅក្នុងការបោះឆ្នោតបីដំណាក់កាលដោយមនុស្សពេញវ័យបាហៃនៅទូទាំងពិភពលោក។ ធម្មសភាយុត្តិធម៌ត្រូវបានបោះឆ្នោតដោយគ្មានការតែងតាំង ឬយុទ្ធនាការ ហើយសមាជិកបុរសពេញវ័យទាំងអស់នៃជំនឿបាហៃ មានសិទ្ធិទទួលបានការបោះឆ្នោតសម្រាប់ធម្មសភា។ {{Sfn|World|1995}} ស្ថាប័នត្រូវបានបោះឆ្នោតជារៀងរាល់ប្រាំឆ្នាំក្នុងអំឡុងពេលសន្និបាតមួយនៃសមាជិក ធម្មសភាជាតិឬធម្មសភាភូមិភាគ (NSAs) នានានៅទូទាំងពិភពលោក។ សមាជិកធម្មសភាជាតិនីមួយៗបានបោះឆ្នោតឱ្យសាសនិកបាហៃដែលជាបុរសពេញវ័យប្រាំបួននាក់។ សមាជិកធម្មសភាជាតិគឺជាអ្នកដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតដោយសាសនិកបាហៃក្នុងប្រទេសរបស់ពួកគេ។ សន្លឹកឆ្នោតរបស់អ្នកអវត្តមាន ត្រូវបានផ្ញើតាមប្រៃសណីយ៍ ឬផ្ញើដោយប្រតិភូ។ មនុស្ស 9 នាក់ដែលមានសំឡេងច្រើនជាងគេត្រូវបានជ្រើសរើសឱ្យចូលក្នុងធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល។ ក្នុងឆ្នាំ 2013 បន្ថែមពីលើអ្នកដែលមានវត្តមាននៅក្នុងទីក្រុង ហៃហ្វ៉ា សន្លឹកឆ្នោតរបស់អ្នកអវត្តមានប្រមាណ 400 សន្លឹកត្រូវបានបោះ ដោយយកចំនួនសន្លឹកឆ្នោតសរុបមានជាង 1500 សន្លឹក។ <ref>http: name=BWC//news.bahai.org/story/950</ref> ការបោះឆ្នោតនេះបានប្រារព្ធខួបលើកទី 50 នៃការបោះឆ្នោតលើកដំបូងនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលនៅឆ្នាំ 1963។ <ref name="BWC">{{Cite web |last=Bahá'í International Community |date=2013-04-29 |title=Baha'is elect Universal House of Justice |url=http://news.bahai.org/story/950 |access-date=2013-05-01 |publisher=Bahá'í World News Service}}</ref> <ref name="2013election">{{Cite news|last=Bahá’í International Community|date=2013-04-30|title=Universal House of Justice Elected|publisher=Bahá’í World News Service|url=http://news.bahai.org/story/951|access-date=2013-04-30}}</ref> ការបោះឆ្នោតពេញលេញចុងក្រោយបំផុតគឺនៅថ្ងៃទី 02 ខែឧសភា ឆ្នាំ 2023។ == ទំនួលខុសត្រូវ == [[ឯកសារ:Baha'i_arc_from_archives.jpg|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អាសនៈនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល]] សព្វថ្ងៃនេះ ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលណែនាំពីការរីកចម្រើន និងការអភិវឌ្ឍន៍នៃសហគមន៍បាហៃជាសកល។ មុខងារទូទៅនៃធម្មសភាយុត្តិធម៍ដែលចែងដោយព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ រួមមាន ផ្សព្វផ្សាយបុព្វហេតុនៃព្រះ រក្សាច្បាប់ គ្រប់គ្រងកិច្ចការសង្គម អប់រំព្រលឹងរបស់មនុស្ស ធានាការអប់រំរបស់កុមារ ធ្វើឱ្យពិភពលោកទាំងមូលរីកចម្រើន (បំបាត់ភាពហួសហេតុនៃទ្រព្យសម្បត្តិនិងភាពក្រីក្រ) និងថែទាំមនុស្សចាស់និងអ្នកជំងឺដែលមានភាពក្រីក្រ។ {{Sfn|Momen|1989}} យោងតាមធម្មនុញ្ញនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល អំណាច និងភារកិច្ចមួយចំនួនរបស់ខ្លួនរួមមាន: {{Sfn|Momen|1989}} * ការលើកកម្ពស់គុណសម្បត្ដិខាងស្មារតីដែលកំណត់លក្ខណៈជីវិតរបស់បាហៃជាបុគ្គល និងជាសមូហភាព * ថែរក្សា បកប្រែ និងបោះពុម្ព អត្ថបទពិសិដ្ឋបាហៃ * ថែរក្សា និងការពារសហគមន៍បាហៃជាសកលពីការគាបសង្កត់ និង ការបៀតបៀន * ថែរក្សា និងអភិវឌ្ឍ មជ្ឈមណ្ឌលខាងស្មារតី និងរដ្ឋបាល ពិភពលោកនៃជំនឿបាហៃ * ការលើកទឹកចិត្តដល់ការលូតលាស់ និងភាពចាស់ទុំនៃសហគមន៍បាហៃ និង ការគ្រប់គ្រង * ការពារសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន សេរីភាព និងគំនិតផ្តួចផ្តើម * ការអនុវត្តគោលការណ៍ និងច្បាប់បាហៃ * ការបង្កើត និរាករណ៍ និងការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ដែលមិនត្រូវបានកត់ត្រានៅក្នុងអត្ថបទពិសិដ្ឋបាហៃ តាមតម្រូវការនៃពេលវេលា * ប្រកាសដាក់ទណ្ឌកម្មប្រឆាំងនឹងការបំពាន ច្បាប់ បាហៃ * ការវិនិច្ឆ័យ និងអាជ្ញាកណ្តាលនៃវិវាទដែលផ្អែកទៅលើច្បាប់បាហៃ។ * ការគ្រប់គ្រងមូលនិធិសាសនា និងអំណោយទានទាំងអស់ដូចជា [[ហ៊ូគូគូឡាហ៍]] ដែលខ្លួនមានតួនាទីក្នុងការថែរក្សា។ លើសពីនេះ ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលត្រូវបានណែនាំដោយ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ ឱ្យមានឥទ្ធិពលវិជ្ជមានលើសុខុមាលភាពទូទៅរបស់មនុស្សជាតិ ដើម្បីលើកកម្ពស់សន្តិភាពអចិន្ត្រៃយ៍ក្នុងចំណោមប្រជាជាតិនានានៃពិភពលោក ធានាឱ្យមាន "ការបណ្តុះបណ្តាលប្រជាជន ការកសាងប្រទេសជាតិ ការការពារមនុស្ស និងការការពារកិត្តិយសរបស់គាត់”។ {{Sfn|Momen|1989}} {{Sfn|Baháʼu'lláh|1994}} === យុត្តាធិការ === [[ឯកសារ:Seat_of_the_Universal_House_of_Justice_IMG_0888.JPG|រូបភាពតូច|250x250ភីកសែល| អាសនៈនៃធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល]] ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល ក៏ត្រូវបានផ្តល់ការទទួលខុសត្រូវក្នុងការសម្របតាមជំនឿបាហៃ នៅពេលដែលសង្គមរីកចម្រើន ហើយដូច្នេះត្រូវបានផ្តល់សិទ្ធអំណាចក្នុងការបង្កើតច្បាប់លើបញ្ហាដែលមិនត្រូវបានរៀបរាប់យ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងអត្ថបទពិសិដ្ឋបាហៃ។ ខណៈពេលដែលធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យផ្លាស់ប្តូរ ឬលុបចោលច្បាប់របស់ខ្លួននៅពេលដែលលក្ខខណ្ឌផ្លាស់ប្តូរ ខ្លួនមិនអាចរំលាយ ឬផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ណាមួយដែលត្រូវបានចារយ៉ាងច្បាស់នៅក្នុងអត្ថបទពិសិដ្ឋនោះទេ។ {{Sfn|Smith|2000|pp=346-350}} {{Sfn|Momen|1989}} == ការបោះពុម្ពផ្សាយ == ខណៈពេលដែលត្រូវបានផ្តល់អំណាចឱ្យបង្កើតច្បាប់លើបញ្ហា ចាប់តាំងពីការបង្កើតធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលក្នុងឆ្នាំ 1963 ខ្លួនបានដាក់ដែនកំណត់នូវការអនុវត្តមុខងារនេះ។ ផ្ទុយទៅវិញ ខ្លួនបានផ្តល់នូវការណែនាំទូទៅដល់សាសនិកបាហៃជុំវិញពិភពលោក ហើយមិនមែនជាក្បួនច្បាប់ជាក់លាក់នោះទេ។ ការណែនាំនេះជាទូទៅមានតាមរយៈទម្រង់លិខិត និងសារ ដូចជាការទំនាក់ទំនងរបស់លោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌីជាដើម។ លិខិតទាំងនេះជាច្រើនត្រូវបានបោះពុម្ពជាឯកសារចងក្រង ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាអំណាចដ៏ទេវភាព និងជាអាជ្ញាព្រឹត្ដិ។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួនត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនអាចកាត់ថ្លៃបានចំពោះ សាសនិកបាហៃគ្រប់រូប។ លិខិតនេះគ្របដណ្តប់លើប្រធានបទជាច្រើន រួមទាំងការបង្រៀន ការសូត្រធម៌ ជីវិតគ្រួសារ ការអប់រំ និងរដ្ឋបាលបាហៃ។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅថ្ងៃដំបូងនៃបុណ្យរីដវ៉ាន់ (ដែលអាចជាថ្ងៃទី 20 ឬ 21 ខែមេសា អាស្រ័យលើបុណ្យណ័ររូស្ស) ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកលថ្លែងសារទៅកាន់សហគមន៍បាហៃទូទាំងពិភពលោក ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាសាររីដវ៉ាន់ ។ ស្ថាប័នក៏បានប្រមូល និងបោះពុម្ពអត្ថបទដកស្រង់ចេញពីសំណេររបស់[[ព្រះបប]] ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ និង អង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា។ នៅឆ្នាំ 1992 ពួកគេបានបោះពុម្ពសៀវភៅ ច្បាប់ គម្ពីរគីតាប៊ីអាដាស ដែលជាគម្ពីរច្បាប់របស់ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ជាភាសាអង់គ្លេស ហើយការបកប្រែបន្ថែមទៀតត្រូវបានបោះពុម្ពតាំងពីពេលនោះមក។ {{Sfn|Smith|2000}} ក្នុងអំឡុងពេលនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងទាំងនេះ ពួកគេបានបង្កើតនាយកដ្ឋានស្រាវជ្រាវ និងបណ្ណសារនៅ មជ្ឈមណ្ឌលបាហៃពិភពលោក ហើយគិតត្រឹមឆ្នាំ 1983 បានប្រមូលលិខិតររបស់ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ អង្គពិសិដ្ឋអាប់ឌុលបាហា និងលោកស៊ូហ្គីអេហ្វិនឌី ជាង 60,000 លិខិត។ ស្នាដៃដែលប្រមូលបានទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានក្នុងការពិភាក្សារបស់ធម្មសភាយុត្តិធម៌សកល។ {{Sfn|Smith|2000}} * ការសន្យានៃសន្តិភាពពិភពលោក (១៩៨៥) : សេចក្តីថ្លែងការណ៍​ដែល​បាន​ថ្លែង​ទៅកាន់​ប្រជាជន​នៃ​ពិភពលោក​បាន​បង្ហាញ​ទៅកាន់​ប្រមុខរដ្ឋ និង​រដ្ឋាភិបាល​ជាង 160 នាក់។ វាបង្ហាញពីតម្រូវការជាមុនសំខាន់ៗ ក៏ដូចជាឧបសគ្គដែលត្រូវដោះស្រាយ ការបង្កើតសន្តិភាពពិភពលោក។ * [https://www.bahai.org/library/other-literature/official-statements-commentaries/bahaullah Bahá'u'lláh] (1992) : ការប្រារព្ធខួបមួយសតវត្សនៃការសោយទីវង្គត់របស់ ព្រះបាហាអ៊ុលឡាហ៍ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះគឺជាការពិនិត្យឡើងវិញអំពីឆាកជីវិត និងការងាររបស់ទ្រង់។ * [https://www.bahai.org/library/other-literature/official-statements-commentaries/prosperity-humankind The Prosperity of Humankind] (1995) : សេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្តីពីគោលគំនិតនៃវិបុលភាពសកលនៅក្នុងបរិបទនៃការបង្រៀនបាហៃ។ * [https://www.bahai.org/library/other-literature/official-statements-commentaries/century-light Century of Light] (2001) : ការពិនិត្យឡើងវិញនៃសតវត្សទី 20 ដោយផ្តោតលើការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង និងការលេចឡើងនៃជំនឿបាហៃ ពីភាពមិនច្បាស់លាស់។ * [https://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice/messages/20020401_001/1#024035169 លិខិតទៅកាន់អ្នកដឹកនាំសាសនារបស់ពិភពលោក] (2002) : លិខិតបញ្ជាក់អំពីជំងឺនៃការស្អប់ខ្ពើមនិកាយ។ អំពាវនាវឱ្យចលនាសាសនាទាំងអស់ "ក្រោកឡើងពីលើទស្សនៈថេរដែលបានបន្តពីអតីតកាលដ៏ឆ្ងាយ" ។ * [https://www.bahai.org/library/other-literature/official-statements-commentaries/one-common-faith One Common Faith] (2005) : ឯកសារមានគោលបំណងជាចម្បងសម្រាប់ទស្សនិកជនបាហៃ ដែលក្នុងនោះវាកំណត់ថាជាបញ្ហាប្រឈមដ៏សំខាន់សម្រាប់សហគមន៍បាហៃក្នុងការបំផុសគំនិតនៃគោលការណ៍នៃភាពតែមួយនៃសាសនា និងការយកឈ្នះលើការរើសអើងសាសនា។ == សមាជិកបច្ចុប្បន្ន == សមាជិកបច្ចុប្បន្នទាំងអស់នៃធម្មសភាយុតិ្តធម៌សកលពីមុនធ្លាប់ធ្វើជាសមាជិកនៃ មជ្ឈមណ្ឌលបង្រៀនអន្តរជាតិ ។ ពួកគេគឺ<ref>{{Cite web |date=May 1, 2023 |title=13th International Convention: Universal House of Justice elected |url=https://news.bahai.org/story/1661/ |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20230505005907/https://news.bahai.org/story/1661/ |access-date=04-May-2023 |website=news.bahai.org |archive-date=ឧសភា 5, 2023}}</ref>៖ * Paul Lample (2005) * Payman Mohajer (2005) * Shahriar Razavi (2008) * Ayman Rouhani (2013) * Chuungu Malitonga (2013) * Juan Francisco Mora (2018) * Praveen Mallik (2018) * Albert Nshisu Nsunga (2023) * Andrej Donoval (2023) == សមាជិកកន្លងមក == ការបោះឆ្នោតដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1963 បានទាក់ទាញសមាជិកចំនួន 5 នាក់មកពី ក្រុមប្រឹក្សាអន្តរជាតិបាហៃ ពីររូបមកពី ធម្មសភាជាតិ (NSA) នៃសហរដ្ឋអាមេរិក ម្នាក់មកពី NSA របស់ចក្រភពអង់គ្លេស និងម្នាក់មកពី NSA នៃប្រទេសឥណ្ឌា។ {{Sfn|Smith|2000|p=347}} សមាជិកត្រូវបានបញ្ចូលក្នុងតារាងខាងក្រោមឆ្នាំដែលពួកគេត្រូវបានបោះឆ្នោតជាលើកដំបូង។ ចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការបោះឆ្នោតលើកដំបូងក្នុងឆ្នាំ 1963 ការបោះឆ្នោតជាទៀងទាត់នៃសមាជិកភាពទាំងមូលបានកើតឡើងរៀងរាល់ 5 ឆ្នាំម្តង ហើយមានការបោះឆ្នោតដោយការបោះឆ្នោតចំនួន 5 ដែលត្រូវបានកត់សម្គាល់នៅក្នុងតារាងដោយ ''អក្សរទ្រេត'' ក្នុងឆ្នាំ 1982, 1987, 2000, 2005 និង 2010។ សមាជិកទាំងអស់បានបន្តបម្រើបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតឡើងវិញនៅក្នុងសន្និបាតជាបន្តបន្ទាប់។ Amoz Gibson, Charles Wolcott, និង Adib Taherzadeh បានទទួលមរណភាពក្នុងពេលកំពុងកាន់តំណែង ខណៈដែលអតីតសមាជិកផ្សេងទៀតត្រូវបានអនុញ្ញាតឱ្យចូលនិវត្តន៍។ {| class="wikitable" !1963 !1968 !1973 !1978 !''1982'' !1983 !''1987'' !1988 !1993 !1998 !''2000'' !2003 !''2005'' !2008 !''2010'' !2013 !2018 !2023 |- |Lutfu'lláh Hakím | colspan="7" |David Ruhe | colspan="7" |Farzam Arbab* | colspan="3" |Ayman Rouhani |- | colspan="4" |[[:en:Amoz_Gibson|Amoz Gibson]] | colspan="9" |Glenford Mitchell | colspan="3" |Gustavo Correa | colspan="2" |Praveen Mallik |- | colspan="6" |[[:en:Charles_Wolcott|Charles Wolcott]] | colspan="8" |Peter Khan | colspan="3" |Stephen Hall |Andrej Donoval |- | colspan="7" |[[:en:David_Hofman|David Hofman]] | colspan="7" |Hooper Dunbar | colspan="3" |Stephen Birkland |Albert Nshisu Nsunga |- | colspan="7" |Borrah Kavelin | colspan="3" |[[:en:Adib_Taherzadeh|Adib Taherzadeh]] | colspan="5" |Kiser Barnes | colspan="3" |Chuungu Malitonga |- | colspan="8" |Hugh Chance | colspan="4" |J. Douglas Martin<ref>{{cite news|date=2020-09-29|title=Douglas Martin, 1927–2020|agency=Baháʼí World News Service|location=[[Baháʼí World Centre]]|url=https://news.bahai.org/story/1455/|access-date=2020-10-18}}</ref><ref>{{cite news|date=2020-10-03|title=Obituary: Douglas Martin 1927 - 2020|newspaper=[[The Globe and Mail]]|url=https://www.legacy.com/obituaries/theglobeandmail/obituary.aspx?n=douglas-martin&pid=196892458|access-date=2020-10-18|quote=born February 24, 1927, and raised in Chatham, Ontario... passed away [Toronto, Ontario] ... September 28, 2020... Elizabeth, his wife, passed away in 1999. He leaves no children... In 1993, he was elected to ... Universal House of Justice, serving until his retirement in 2005. ... co-authored, with Dr. William Hatcher, "The Baháʼí Faith: The Emerging Global Religion"<!--- see https://archive.org/details/bahaifaith00will --->}}</ref> | colspan="6" |Paul Lample |- | colspan="11" |Hushmand Fatheazam | colspan="2" |Hartmut Grossmann | colspan="5" |Shahriar Razavi |- | colspan="11" |[[:en:Ali_Nakhjavani|Alí Nakhjavání]] | colspan="5" |Firaydoun Javaheri | colspan="2" |Juan Francisco Mora |- | colspan="12" |Ian Semple | colspan="6" |Payman Mohajer |} * <small>Farzam Arbab (October 27, 1941 - September 25, 2020), born in Tehran, Iran was a member from 1993 until he relinquished his membership in 2013, at the age of 71.<ref>{{Cite web |date=2020-09-26 |title=Farzam Arbab, 1941–2020 {{!}} BWNS |url=https://news.bahai.org/story/1453/ |access-date=2020-09-27 |website=Bahá’í World News Service |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 April 2013 |title=Two members of Universal House of Justice leaving after years of service |url=http://news.bahai.org/story/948/ |access-date=2017-07-23 |publisher=Baháʼí World News Service}}</ref></small> == សូម​មើល​ផង​ដែរ == * រដ្ឋបាលបាហៃ == កំណត់ចំណាំ == {{បញ្ជីឯកសារយោង}} == ឯកសារយោង == * {{Cite book|last=Smith|first=Todd|chapter=Ch. 11: The The Universal House of Justice|url=https://www.taylorfrancis.com/books/9780429027772/chapters/10.4324/9780429027772-13|title=The World of the Bahá’í Faith|publisher=[[Routledge]]|year=2022|location=Oxfordshire, UK|isbn=978-1-138-36772-2|editor-last=Stockman|editor-first=Robert H.|editor-link=Robert Stockman|ref={{sfnref|The World of the Bahá'í Faith… The Universal House of Justice|2022}}}} * {{Cite book|last=Baháʼu'lláh|author-link=Baháʼu'lláh|date=1994|title=Tablets of Baháʼu'lláh Revealed After the Kitáb-i-Aqdas|publisher=Baháʼí Publishing Trust|location=Wilmette, Illinois, USA|isbn=0-87743-174-4|url=http://reference.bahai.org/en/t/b/TB/}} * {{Cite news|last=Baháʼí International Community|date=2013b|title=Universal House of Justice Elected|publisher=Baháʼí World News Service|url=http://news.bahai.org/story/951|access-date=2018-05-25}} * {{Cite news|last=Baháʼí International Community|date=2018-04-30|title=Universal House of Justice Elected|publisher=Baháʼí World News Service|url=http://news.bahai.org/story/1258/|access-date=2018-05-25}} * {{Cite book|title=The Baháʼí World 1993–94: an international record|year=1995|publisher=Baha'i World Centre|page=51|isbn=0-85398-990-7|url=https://bahai.works/Bah%C3%A1%E2%80%99%C3%AD_World|ref={{sfnref|World|1995}}}} * {{Cite encyclopedia|archiveurl=Moojan Momen|year=1989|encyclopedia=Bayt-al-ʻAdl (House of Justice)}} * {{Cite journal|last=Schaefer|first=Udo|date=2000|orig-year=1999|title=Infallible Institutions?|url=http://bahai-library.com/schaefer_infallible_institutions|journal=Baháʼí Studies Review|volume=9|accessdate=2014-09-29}} * {{Cite encyclopedia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231101002120/https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ|year=2000|title=Universal House of Justice|location=Oxford|pages=346–350|url=https://books.google.com/books?id=pYfrAQAAQBAJ|isbn=1-85168-184-1|access-date=2023-05-04|archive-date=2023-11-01|url-status=bot: unknown}} * {{Cite web |last=Universal House of Justice |date=1972 |title=The Constitution of the Universal House of Justice |url=https://www.bahai.org/documents/the-universal-house-of-justice/constitution-universal-house-justice |access-date=2018-09-05 |publisher=bahai.org |ref={{sfnref|UHJ|1972}}}} == ការអានបន្ថែម == * Compilation (2021). ''[https://bahai-library.com/uhj_compilation_uhj The Universal House of Justice]''. * {{Cite book|author=Baháʼu'lláh|author-link=Baháʼu'lláh|date=1992|title=The Kitáb-i-Aqdas: The Most Holy Book|publisher=Baháʼí Publishing Trust|location=Wilmette, Illinois, USA|isbn=0-85398-999-0|url=http://reference.bahai.org/en/t/b/KA/}} * {{Cite web |last=Baháʼí International Community |date=2013a |title=Baha'is elect Universal House of Justice |url=http://news.bahai.org/story/950 |access-date=2018-05-25 |publisher=Baháʼí World News Service}} * {{Cite book|author=Effendi|author-link=Shoghi Effendi|date=1974|title=Baháʼí Administration|publisher=Baháʼí Publishing Trust|location=Wilmette, Illinois, USA|isbn=0-87743-166-3|url=https://archive.org/details/bahaiadministrat0000shog|url-access=registration}} * {{Cite book|author=Effendi|author-link=Shoghi Effendi|date=1976|title=Principles of Baháʼí Administration|url=https://archive.org/details/principlesofbaha0000nati|publisher=Baháʼí Publishing Trust|location=London, UK|isbn=0-900125-13-6}} * {{Cite book|author=Effendi|author-link=Shoghi Effendi|date=1938|title=The World Order of Baháʼu'lláh|publisher=Baháʼí Publishing Trust|location=Wilmette, Illinois, USA|isbn=0-87743-231-7|pages=150–153|url=http://reference.bahai.org/en/t/se/WOB/index.html}} * {{Cite book|author=Universal House of Justice|date=1996|title=Messages from the Universal House of Justice 1963–86|publisher=Baháʼí Publishing Trust|location=Wilmette, Illinois|pages=84|url=http://bahai-library.com/uhj_messages_1963-86_full&chapter=3#83}} == តំណ​ភ្ជាប់​ខាងក្រៅ == * [http://universalhouseofjustice.bahai.org Official website] * [http://www.bahai.org/library/authoritative-texts/the-universal-house-of-justice Bahai.org: Messages of the Universal House of Justice] * [https://bahai-library.com/tags/Universal%20House%20of%20Justice#3 Bahai Library: Documents related to the Universal House of Justice] * [http://bahaiprayers.net/Ridvan Ridván Messages - A complete historical reference] (multilingual) * [https://www.payamha-iran.org/?language=fa Messages of the Universal House of Justice] (includes letters to the Baháʼís of Iran; in English and Persian) [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ស្ថាប័នបាហៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាក្នុងកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អង្គការសាសនាក្នុងកម្ពុជា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សាសនាបាហៃក្នុងកម្ពុជា]] 3i2eapr9zuy0f4iguwd7zvtnj0mi2bw 0 51041 341176 311869 2026-09-27T14:34:48Z Nisetpdajsankha 5475 Nisetpdajsankha បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប្រជាជនវ៉ា]] ទៅ [[ជនជាតិវ៉ា]]: ពាក្យនេះត្រូវជាង 311869 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មាន ក្រុមជនជាតិ | group = វ៉ា,Wa<br/>{{resize|75%|(Va, Ava, Parauk, Ba&nbsp;rāog)}}<br/>{{nobold|{{linktext|lang=zh|佤族}}}} | image = Wa villagers 02.jpg | image_caption = ស្ត្រីវ៉ាពីរនាក់ក្នុងសម្លៀកវំពាក់ប្រពៃណី | population = approx. 1.2 million | region1 = {{Plainlist|*{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}} *&nbsp;'''∟'''{{flag|រដ្ឋសាន}} *&nbsp;'''∟'''{{flag|រដ្ឋកាឈីន}}}} | pop1 = 800,000 | ref1 = | region2 = {{Plainlist|*{{flag|ចិន}} *&nbsp;'''∟'''[[ខេត្តយូណាន|យូណាន]]}} | pop2 = 400,000 | ref2 = | region3 = {{Plainlist|*{{flag|ថៃ}} *&nbsp;'''∟'''[[ខេត្តឈៀងរ៉ៃ|ឈៀងរ៉ៃ]]}} | pop3 = 10,000 | languages = [[ភាសាវ៉ា|វ៉ា]]<br/>{{small|អនុភាសា:}}{{hlist|[[ចិនកុកងឺភាគនិរតី]]|[[ភាសាភូមា|ភូមា]]}} | religions = [[Animism]]<br/>[[ពុទ្ធសាសនា]]<ref>[http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-va.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130627012644/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-va.htm |date=2013-06-27 }}, [http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/religion.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923225710/http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/religion.htm |date=2015-09-23 }} Ethnic Groups - china.org.cn</ref><br/>[[គ្រីស្ទាន]] | related_groups = }} [[ឯកសារ:Wa_States_-IGI.jpg|រូបភាពតូច|260x260ភីកសែល| រដ្ឋវ៉ា នៅដើមសតវត្សទី 20 ផែនទី ''Imperial Gazetteer of India'' ។]] '''ជនជាតិ វ៉ា''' ( វ៉ា : Vāx; {{Lang-my|ဝလူမျိုး}} , [ វ៉ា̰ លុមចូʊ ] ; Chinese ; {{Lang-th|ว้า}} ) គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលរស់នៅភាគច្រើននៅភាគខាងជើងនៃ [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា]] ភាគខាងជើងនៃ [[រដ្ឋសាន]] និងផ្នែកខាងកើតនៃ [[រដ្ឋកាឈីន|រដ្ឋ កាឈីន]] នៅជិត និងតាមបណ្តោយ ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ាជាមួយប្រទេសចិន ក៏ដូចជានៅក្នុង [[ខេត្តយូណាន]] របស់ប្រទេសចិនផងដែរ។ តាម​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ជនជាតិ​វ៉ា​បាន​រស់នៅ ​រដ្ឋវ៉ា ដែលជា​ទឹកដី​ដែល​ពួកគេ​បាន​អះអាង​ថា​ជា​ទឹកដី​ដូនតា​របស់​ពួកគេ​តាំងពី ​បុរាណកាល​មក ​។ <ref>{{Cite journal|last=Fiskesjö|first=Magnus|date=15 June 2010|title=Mining, history, and the anti-state Wa: the politics of autonomy between Burma and China|journal=Journal of Global History|volume=5|issue=2|pages=241–243|doi=10.1017/S1740022810000070|via=Cambridge University Press Journals Complete}}</ref> វា​ជា​តំបន់​ភ្នំ​ដ៏​រដុប ដែល​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ [[ទន្លេមេគង្គ|​ទន្លេមេគង្គ]] និង ​ទន្លេ​សាល់​វៀន ដោយ​មាន​ទឹក​ហូរ​កាត់​ Nam Hka ។ ជនជាតិ វ៉ា ជាប្រពៃណីអនុវត្ត កសិកម្មចិញ្ចឹមជីវិត ដោយដាំដុះ [[ស្រូវ]] សណ្តែក សណ្តែក អាភៀន និង Walnut ។ ពួក​គេ​បង្កាត់ ​ក្របី​ទឹក ដែល​ពួក​គេ​ប្រើ​ជា​ចម្បង​ក្នុង ​គោល​បំណង​បូជា ។ <ref>[https://archive.org/stream/imperialgazettee22hunt/imperialgazettee22hunt_djvu.txt The Imperial gazetteer of India]</ref> ជាទូទៅទំនៀមទំលាប់ប្រពៃណីរបស់ជនជាតិ វ៉ា ក៏ដូចជារបៀបរស់នៅរបស់ពួកគេគឺស្រដៀងទៅនឹង ជនជាតិណាហ្គា ដែលបន្តទៅភាគពាយ័ព្យ។ <ref>{{Cite web |title=M. Fiskesjo, ''On the Ethnoarchaeology of Fortified Settlements in the Northern part of Mainland Southeast Asia'' |url=http://newdoc.nccu.edu.tw/teasyllabus/113721265905/Fiskesjo%20on%20Fortified%20Villages.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014152514/http://newdoc.nccu.edu.tw/teasyllabus/113721265905/Fiskesjo%20on%20Fortified%20Villages.pdf |archive-date=2014-10-14 |access-date=2014-10-10}}</ref> ជនជាតិ វ៉ា និយាយ ភាសាវ៉ាដែលជាផ្នែកមួយនៃក្រុមភាសា [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|មន-ខ្មែរ]] ។ ភាគច្រើននៃពួក វ៉ា គឺជា [[វិញ្ញាណនិយម|អ្នកកាន់សាសនា]] ហើយចំនួនប្រជាជនមួយភាគតូចមានប្រភពមកពី [[ព្រះពុទ្ធសាសនា|ពុទ្ធសាសនា]] ឬ [[គ្រិស្តសាសនា]] ។ == ប្រវត្តិសាស្រ្តវប្បធម៌ == [[ឯកសារ:Wa_tribe_depiction,_1900s.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ការពណ៌នាភូមាដំបូងអំពីវ៉ា]] [[ឯកសារ:翁丁村01.jpg|រូបភាពតូច| [[:zh:翁丁村|Om Diem]] ភូមិ វ៉ា ក្នុង ​សង្កាត់​ស្វយ័ត Cangyuan Va នៃ​ខេត្ត​យូណាន]] អ្នកកាសែតអង់គ្លេស និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងអាណានិគម លោក Sir George Scott បានរៀបរាប់ពីរបៀបដែលនៅក្នុង ទេវកថានៃប្រភពដើមរបស់វ៉ា ថា វ៉ាទីមួយមានប្រភពចេញពីបុព្វបុរសស្ត្រីពីរនាក់ ''គឺ Ya Htawm'' និង ''Ya Htai'' ដែលបានចំណាយពេលដំបូងរបស់ពួកគេជា កូនទា ''(rairoh)'' នៅក្នុងបឹងតូចមួយដែលគេស្គាល់ថា ''Nawng Hkaeo'' ។ បឹង​នេះ​ស្ថិត​នៅ​ភាគ​ឦសាន​នៃ​ទឹក​ដី វ៉ា ក្នុង​តំបន់​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស​ចិន និង​មីយ៉ាន់ម៉ា។ <ref>Scott, James George, Sir. 1935. ''The Wa or Lawa: Head-Hunters. In Burma and Beyond.'' p. 292</ref> គេ​ដឹង​តិច​តួច​ណាស់​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដើម​នៃ​ពួក វ៉ា ។ អ្វី​ដែល​គេ​ដឹង​ភាគច្រើន​ត្រូវបាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​រឿងព្រេង​ក្នុងស្រុក​ដែល​ប្រាប់​ថា​កាលពី​អតីតកាល​ឆ្ងាយ​ពី ​រដ្ឋ វ៉ា ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ និង​ទឹកដី​ទាំងអស់​នៃ​រដ្ឋ សាន ភាគ​ខាងកើត ព្រមទាំង​តំបន់​ជាច្រើន​នៅ​ជាប់​គ្នា​នៃ​ប្រទេស​ចិន​បច្ចុប្បន្ន​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់ វ៉ា។ នៅ​ក្នុង​តំបន់​នៃ​អតីត ​រដ្ឋ​កេង​ទុង ពួក​វ៉ា​ត្រូវ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​នៅ​ប្រហែល​ឆ្នាំ ១២២៩ ហើយ​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​វាយ​ចាញ់​ដោយ​ស្តេច [[មុាំងរ៉ាយ|​ម៉ាង​រ៉ៃ]] ។ នៅ​ពេល​ដែល ​អង់គ្លេស​គ្រប់​គ្រង​នៅ​ភូមា ពួក [[ជនជាតិសាន|​សាន]] ​គឺ​ភាគ​ច្រើន​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​កេង​ទុង ដោយ​មាន​ក្រុម​ផ្សេង​ទៀត​ដូច​ជា [[ជនជាតិអាខា|អាខ]] និង ​ឡាហ៊ូ ​បង្កើត​ជា​សហគមន៍​ធំ​ទូលាយ។ បច្ចុប្បន្ន ជនជាតិ វ៉ា បង្កើតបានជាជនជាតិភាគតិចប្រហែល ១០% ប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងស្រុក កេងទុង ទោះបីធ្លាប់ជាប្រជាជនដើមក៏ដោយ។ <ref name="DM">Donald M. Seekins, ''Historical Dictionary of Burma (Myanmar)'', p. 251</ref> ជនជាតិ វ៉ា ដើមឡើយមានជំនឿសាសនា [[វិញ្ញាណនិយម|និមិត្ដនិយម]] <ref name="reuters.com">{{Cite news|date=10 September 2007|title="Headhunting days are over for Myanmar's "Wild Wa"", Reuters, Sep 10, 2007.|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUSBKK83023|url-status=live|access-date=July 5, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180527013150/https://www.reuters.com/article/idUSBKK83023|archive-date=May 27, 2018}}</ref> ផ្តោតលើការបូជាឈាមតាមពិធីសាសនា។ ភូមិនានាមានអ្នកប្រោសវិញ្ញាណ ''(តាកកៅឆៃ)'' ហើយវិធីបុរាណក្នុងការព្យាបាលជំងឺ ឬបញ្ហាផ្សេងៗគឺបូជាមាន់ ជ្រូក ឬសត្វធំ អាស្រ័យលើទំហំនៃទុក្ខ។ យោងទៅតាមរឿងព្រេងក្នុងស្រុក ការអនុវត្តកាត់ ក្បាលមនុស្ស គឺធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងធ្វើពិធីបូជា ដើម្បីលើកស្ទួយដល់ ការមានកូន របស់ស្រែ។ ភូមិប្រពៃណីក៏មានទីសក្ការៈបូជា ''(Nyiex Moeg)'' ដែលសត្វក្របីមួយក្បាលត្រូវបានបូជាជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅទីតាំងពិសេសរាងអក្សរ Y ដែលមានឈ្មោះថា ''Khaox Si Gang'' ជាមួយនឹងការថ្វាយឈាម សាច់ និងស្បែក។ លើសពីនេះ ក្នុងចំណោមការគោរពបូជាវិញ្ញាណប្រពៃណី វ៉ា ដែលជាការប្រតិបត្តិដែលនៅតែមានក្នុងចំណោមគ្រិស្តសាសនិក វ៉ាត្រូវបានបូជានៅឯពិធីបុណ្យដូចជាពិធីមង្គលការ និងពិធីបុណ្យសពជាដើម។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ ជនជាតិ វ៉ា ដែលស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលពុទ្ធសាសនា បានអភិវឌ្ឍទំនៀមទម្លាប់ផ្សេងៗគ្នា។ <ref>Interview with Sara Yaw Shu (Joshua) Chin, co-inventor of the Wa alphabet and long-time Wa Baptist Church leader, 27 February 2006</ref> === ភាសា និងអក្សរ === [[ឯកសារ:Wa4886.JPG|រូបភាពតូច| ការសរសេរ វ៉ា និងនិមិត្តសញ្ញាវប្បធម៌នៅលើអាវយឺត]] ភាសាវ៉ា បង្កើត​ជា​ក្រុម​ភាសា​ដែល​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​សាខា Palaungic នៃ [[អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី|​គ្រួសារ​ភាសាអូស្ត្រូអាស៊ី]] ។ វាពីមុនមិនមានអក្សរទេ ហើយ វ៉ា ពីរបីនាក់ដែលចេះអក្សរបានប្រើ [[អក្សរចិន]] ខណៈខ្លះទៀតប្រើ ភាសាសាន និងអក្សររបស់វា។ ការងារ ផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រិស្ត ក្នុងចំណោមពួក វ៉ា បានចាប់ផ្តើមនៅដើមសតវត្សទី 20 ជាលើកដំបូងនៅក្នុងភូមា និងក្រោយមកនៅក្នុងតំបន់ចិននៃទឹកដីវ៉ា។ វាត្រូវបានដឹកនាំដោយ [[William Marcus Young|លោក William Marcus Young]] នៃ រដ្ឋ Nebraska ។ ប្រតិចារិកដំបូងនៃភាសា វ៉ា ត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយ Young និង Sara Yaw Shu Chin ក្នុងឆ្នាំ 1931 ក្នុងគោលបំណងបកប្រែព្រះគម្ពីរ។ អក្ខរក្រម វ៉ា ទីមួយនេះត្រូវបានផ្អែកលើ [[អក្សរឡាតាំង]] ហើយការបោះពុម្ពលើកទីមួយគឺជាការចងក្រងនៃ ទំនុកតម្កើង វ៉ា ក្នុងឆ្នាំ 1933 <ref>{{Cite web |title=The Young Family's Work with the Wa People |url=http://www.humancomp.org/wadict/young_family.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416210157/http://www.humancomp.org/wadict/young_family.html |archive-date=2014-04-16 |access-date=2014-04-15}}</ref> គម្ពីរសញ្ញាថ្មី របស់ វ៉ា ត្រូវបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ 1938 ។ ការ​ចម្លង​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "អក្ខរក្រម​ព្រះគម្ពីរ" ត្រូវ​បាន​គេ​ស្គាល់​ថា​ជា "{{Lang|zh|老佤文}}" ( lǎowǎwén ) ជាភាសាចិន ហើយឥឡូវនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាចម្បងនៅក្នុងតំបន់ វ៉ា របស់ភូមា និងក្នុងចំណោម វ៉ា ក្នុងប្រទេសថៃ។ អក្ខរាវិរុទ្ធព្រះគម្ពីរដែលត្រូវបានកែសម្រួលត្រូវបានអនុម័តជា "អក្ខរាវិរុទ្ធ វ៉ា ផ្លូវការ" ដោយអាជ្ញាធរនៃ ផ្នែកគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង នៅ Pangkham ដែលបានបោះពុម្ពផ្សាយជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីកែលម្អអក្ខរកម្មនៃកងទ័ពរដ្ឋវ៉ា ។ ដូចគ្នានេះផងដែរបន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2000 ប្រជាជន វ៉ា នៅក្នុងបណ្តាញសង្គមដូចជា [[ហ្វេសប៊ុក|Facebook]] និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយអនឡាញផ្សេងទៀត ក៏ដូចជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀង វ៉ា នៅក្នុងបទចម្រៀង ខារ៉ាអូខេ <ref>{{Cite web |title=Wa Song (Lox rhax meung vax) |url=https://www.youtube.com/watch?v=1Hv57b2WZx4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229220559/https://www.youtube.com/watch?v=1Hv57b2WZx4 |archive-date=2016-12-29 |access-date=2016-12-02 |website=[[YouTube]]}}</ref> នៃបទចម្រៀង <ref>{{Cite web |title=Krax moh aux daux ju pa hoik luan mai pa simie sivoe ngai. |url=https://www.youtube.com/watch?v=63cU34x25UY |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229220558/https://www.youtube.com/watch?v=63cU34x25UY |archive-date=2016-12-29 |access-date=2016-12-02 |website=[[YouTube]]}}</ref> ប្រើមីយ៉ាន់ម៉ានេះ (ព្រះគម្ពីរដែលបានកែប្រែ) "ផ្លូវការរបស់ Wa orthography" នៅក្នុងការប្រែប្រួលសំខាន់ៗរបស់វា។ . <ref>Justin Watkins, ''Wa Dictionary'', 2 vols. Introduction</ref> នៅក្នុងប្រទេសចិន ប្រតិចារិកដែលសម្របទៅនឹង ការសរសេររ៉ូម៉ាំង pinyin ថ្មី ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថា "អក្សរសាស្ត្រ PRC" ឬ "អក្សរកាត់ផ្លូវការរបស់ប្រទេសចិន" ត្រូវបានបង្កើតឡើងសម្រាប់ប្រជាជន វ៉ា ក្នុងឆ្នាំ 1956 ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបោះពុម្ពផ្សាយរបស់វា ដែលផ្សព្វផ្សាយជាចម្បងតាមរយៈរដ្ឋបាលខេត្តយូណាន មិនទាន់ទៅដល់សាធារណជនទូលំទូលាយជាងអ្នកសិក្សានៅឡើយ។ <ref>{{Cite web |title=SOAS - Writing of the Wa Language |url=http://www.humancomp.org/wadict/wa_orthography.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416210645/http://www.humancomp.org/wadict/wa_orthography.html |archive-date=2014-04-16 |access-date=2014-04-15}}</ref> អក្ខរក្រមវ៉ាថ្មីនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាអក្សរផ្លូវការដំបូងនៃ វ៉ា ។ <ref>{{Cite web |title=Large Minority Groups in Southern China - Wa Ethnic Group |url=http://factsanddetails.com/china/cat5/sub31/item181.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415205118/http://factsanddetails.com/china/cat5/sub31/item181.html |archive-date=2014-04-15 |access-date=2014-04-27 |archivedate=2014-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415205118/http://factsanddetails.com/china/cat5/sub31/item181.html }}</ref> The [[ប្រជាជនឡាវា|Western Lawa]] ត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្លូវការថាជាផ្នែកមួយនៃជនជាតិភាគតិច វ៉ានៅក្នុងប្រទេសចិន ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា 'tame Wa' ផងដែរ។ <ref>{{Cite web |title=Lawa, Western in Thailand |url=http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=15375&rog3=TH |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214012326/http://www.joshuaproject.net/people-profile.php?peo3=15375&rog3=TH |archive-date=2013-12-14 |access-date=2014-02-28}}</ref> === ការគ្រប់គ្រងរបស់អង់គ្លេស និងការប្រកាន់ពូជសាសន៍យូរអង្វែង === === ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ === === សកម្មភាពយោធា និងការផលិតគ្រឿងញៀន === == ការចែកចាយភូមិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:Wa5303.JPG|ធ្វេង|រូបភាពតូច|246x246ភីកសែល| យុវជន​វ៉ា​មកពី​ក្រុង​ពីង​សាយ​ជិត ​កេង​ទុង]] [[ឯកសារ:SAZs_&_SAD_of_Burma.png|រូបភាពតូច|523x523ភីកសែល| ផែនទីនៃប្រទេសភូមាបង្ហាញផ្នែកគ្រប់គ្រងស្វ័យគ្រប់គ្រងវ៉ាពណ៌ត្នោត។]] ទឹកដី​ដែល​ជនជាតិ​វ៉ា​ធ្លាប់​រស់នៅ​ជា​ប្រពៃណី​ត្រូវបាន​បែងចែក​រវាង​ភូមា និង​ចិន។ ព្រំដែនអន្តរជាតិកាត់តំបន់ វ៉ា ដូនតាប្រហែលពាក់កណ្តាល។ === ចិន === ជនជាតិវ៉ាគឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន 56 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយប្រទេសចិន។ នៅក្នុងប្រទេសចិន ជនជាតិវ៉ា រស់នៅក្នុងសហគមន៍តូចចង្អៀតនៅក្នុង ខោនធីស្វយ័ត Ximeng Va (នៅ Wa: ''Mēng Ka'' ឬ ''Si Moung'' ) ខោនធីស្វយ័ត Cangyuan Va, Menglian Dai, Lahu និងស្រុកស្វយ័តវ៉ា ( ''Gaeng Līam'' ), Gengma Dai និងខោនធីស្វយ័តវ៉ា ( ''Gaeng Mīex'' ឬ ''Gaeng Māx'' ), Lincang ( ''Mēng Lām'' ), Shuangjiang Lahu, Va, Blang និង Dai Autonomous County ( ''Si Nblāeng'' or ''Mēng Mēng'' ) ខោនធី Zhenkang និង ខោនធី Yongde នៅភាគនិរតីនៃខេត្តយូណាន។ ចំនួនប្រជាជនរបស់ពួកគេនៅក្នុងប្រទេសចិនត្រូវបានគេប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួន 400,000 ។ ==== បេនរ៉េន ==== បេនរ៉េន" ({{Lang|zh|本人}}) នៃខោនធី Yongde និងខោនធី Zhenkang យូណានត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាផ្លូវការថាជា វ៉ា ដោយរដ្ឋាភិបាលចិន ប៉ុន្តែចាត់ទុកខ្លួនឯងថាជាជនជាតិដាច់ដោយឡែកពី វ៉ា។ <ref>{{Cite web |last=Zhao |first=Mingsheng (赵明生) |last2=Gao |first2=Honghui (高宏慧) |date=2012 |script-title=zh:佤族支系“本人(佤)”的产生及其特征 |url=http://www.doc88.com/p-212753943335.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304042858/http://www.doc88.com/p-212753943335.html |archive-date=2016-03-04 |access-date=2012-10-17}}</ref> ស្វ័យភាពរបស់ពួកគេគឺ "ស៊ីវ៉ា" ({{Lang|zh|斯佤}}) បេនរ៉េន ត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុង: * ទីប្រជុំជន ម៉េងគង់{{Lang|zh-Hans|勐汞佤族乡}}(ថ្មីៗនេះបានដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងទីក្រុង Dedang{{Lang|zh-Hans|德党镇}}) ខោនធី Yongde៖ <ref>{{Cite web |title=Yonde County |url=http://www.ynszxc.gov.cn/villagePage/vdefault.aspx?departmentid=100276 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018232314/http://www.ynszxc.gov.cn/villagePage/vdefault.aspx?departmentid=100276 |archive-date=2014-10-18 |access-date=2012-10-17 |archivedate=2014-10-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141018232314/http://www.ynszxc.gov.cn/villagePage/vdefault.aspx?departmentid=100276 }}</ref> នៅ Menggong{{Lang|zh-Hans|勐汞}}, Daba{{Lang|zh-Hans|大坝}}Songlin{{Lang|zh|松林}}</link>, Dapingzhang{{Lang|zh-Hans|大平掌}}</link>, Hunai{{Lang|zh-Hans|户乃}}</link>, Xiaodifang{{Lang|zh|小地方}}</link>, លីលី{{Lang|zh|列列}}</link>. មាន 10,289 នៅក្នុងទីប្រជុំជនគិតត្រឹមឆ្នាំ 2010 ។ * ទីប្រជុំជន Desili{{Lang|zh-Hans|德思里彝族佤族乡}}</link>, Fengqing County * ទីប្រជុំជន Mangka{{Lang|zh-Hans|芒卡镇}}</link>, Cangyuan Va ខោនធីស្វយ័ត === ភូមា === [[ឯកសារ:Wa-cicadas5515.JPG|ធ្វេង|រូបភាពតូច| ត្រកៀត ​ចាប់​បាន​ដោយ​ជនជាតិ​វ៉ា ដើម្បី​បុក​ម្ទេស​ក្នុង​ល្បាយ​ស្រដៀង​នឹង ''​ផ្សិត'' ​ថៃ]] ក្រុម វ៉ា គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយក្នុងចំណោម ក្រុមជនជាតិភាគតិចចំនួន 135 ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ។ សមាមាត្ររបស់ពួកគេចំពោះចំនួនប្រជាជនសរុបរបស់ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាគឺ 0.16 ។ <ref>{{Cite web |title=Economonitor - Myanmar and China's Complex Relationship |url=http://www.economonitor.com/analysts/2012/04/25/myanmar-and-chinas-complex-relationship/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507125125/http://www.economonitor.com/analysts/2012/04/25/myanmar-and-chinas-complex-relationship/ |archive-date=2012-05-07 |access-date=2012-05-02}}</ref> ទោះបីជាគេដឹងតិចតួចអំពីប្រវត្តិសាស្ត្របុរាណនៃជនជាតិ វ៉ា ប៉ុន្តែពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតនៅក្នុងរដ្ឋ សាន ដូចជាជនជាតិ តៃយ៉ៃ ថាជាអ្នករស់នៅដើមនៃតំបន់នេះ។ <ref name="ReferenceA">Pierre-Arnaud Chouvy, ''Opium: Uncovering the Politics of the Poppy'', Harvard University Press</ref> នៅប្រទេសភូមា ជនជាតិ វ៉ា ភាគច្រើនរស់នៅក្នុងភូមិតូចៗក្បែរ ក្រុងកេងទុង និងខាងជើង និងឦសាន ជិតព្រំដែនចិន ក៏ដូចជាតំបន់តូចមួយនៅភាគខាងកើតនៃ ក្រុងតាជីលិក ។ តំបន់ពិសេស វ៉ា 2 នៃរដ្ឋ សានភាគខាងជើង ឬ រដ្ឋវ៉ា ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ កងទ័ព United Wa State Army (UWSA) និងសំណល់នៃអតីតក្រុមឧទ្ទាមបក្សកុម្មុយនិស្តភូមា ដែលបានដួលរលំនៅឆ្នាំ 1989 ។ រដ្ឋ វ៉ានិង UWSA ស្ថិតក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ដ៏ផុយស្រួយជាមួយរដ្ឋាភិបាលយោធាភូមា។ <ref>{{Cite web |title=Tensions Rise in Wa Region |url=http://www.rfa.org/english/news/myanmar/wa-03252010115930.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117223858/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/wa-03252010115930.html |archive-date=2021-01-17 |access-date=2014-03-27}}</ref> ពួកគេ​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​លោក​ខាង​លិច​ចោទ​ប្រកាន់​ថា​មាន​ជាប់​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​ការ​ជួញ​ដូរ​គ្រឿង​ញៀន ប៉ុន្តែ​បាន​ហាម​ឃាត់​ការ​ផលិត​អាភៀន​តាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០០៥ ហើយ​បាន​ទទួល​ជំនួយ​ពី​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​ក្នុង​ការ​កែ​លម្អ​កសិកម្ម​ស្រប​ច្បាប់។ ដូចដែលបានកំណត់ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញភូមាឆ្នាំ 2008 នៅថ្ងៃទី 20 ខែសីហា ឆ្នាំ 2010 ផ្នែកគ្រប់គ្រងស្វ័យគ្រប់គ្រង វ៉ា ត្រូវបានបង្កើតឡើង។ <ref name="2008constbur">{{Cite web |script-title=my:ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |trans-title=2008 Constitution PDF |url=http://www.irrawaddy.org/election/component/filecabinet/?ask=download&cid&#91;0&#93;=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501121420/http://www.irrawaddy.org/election/component/filecabinet/?task=download&cid |archive-date=2011-05-01 |access-date=2021-12-02 |language=my |format=PDF |archivedate=2011-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501121420/http://www.irrawaddy.org/election/component/filecabinet/?task=download&cid }}</ref> <ref>{{Cite news|date=2010-08-20|title=Eleven Media Group Co., Ltd|script-title=my:တိုင်းခုနစ်တိုင်းကို တိုင်းဒေသကြီးများအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ တိုင်းနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသများ ရုံးစိုက်ရာ မြို့များကို လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ခရိုင်နှင့်မြို့နယ်များကို လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကြေညာ|language=my|work=[[Weekly Eleven|Weekly Eleven News]]|url=http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4375:2010-08-20-12-39-51&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112|url-status=live|access-date=2010-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226114038/https://news-eleven.com/?option=com_content&view=article&id=4375%3A2010-08-20-12-39-51&catid=42%3A2009-11-10-07-36-59&Itemid=112|archive-date=2018-12-26}}</ref> វា​ត្រូវ​បាន​កំណត់​ឱ្យ​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ជនជាតិ​វ៉ា ហើយ​ទឹកដី​របស់​វា​ស្ថិត​នៅ​ចន្លោះ​ជ្រលង​ទន្លេមេគង្គ និង​សាល់​វីន នៅ​ភាគ​ខាងកើត​នៃ​រដ្ឋ​សាន ជិត​ព្រំដែន​ជាមួយ​ខេត្ត​យូ​ណាន​របស់​ចិន​។ === ប្រទេសថៃ === ក្នុង​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ សហគមន៍​វ៉ា​ខ្លះ​មក​ពី​ភូមា​បាន​ឆ្លង​ព្រំដែន​មក​តាំង​ទី​លំនៅ​ក្នុង [[ថៃ|​ប្រទេស​ថៃ]] ជា​កន្លែង​ដែល​ពួកគេ​មិន​មាន​ឋានៈ​ជា ​កុលសម្ព័ន្ធ​ភ្នំ ។ ជនជាតិ វ៉ា រស់នៅជាចម្បងនៅ ក្នុងស្រុក មែសៃ និងស្រុក មែយៅនៃ [[ខេត្តឈៀងរ៉ាយ|ខេត្តឈៀងរ៉ៃ]] ក៏ដូចជានៅ ស្រុក Wiang Pa Pao ក្នុងខេត្ត ឈៀងរ៉ៃ ភាគខាងត្បូង និង ស្រុកឈៀងដៅ ក្នុង [[ខេត្តឈៀងម៉ៃ]]។ <ref>{{Cite web |title=Wa, Parauk |url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=15759 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140304032813/http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=15759 |archive-date=2014-03-04 |access-date=2014-02-28}}</ref> នៅក្នុងប្រទេសថៃ ជនជាតិ វ៉ា ដែលទើបតែបានមកពីប្រទេសភូមា ជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា ' [[ប្រជាជនឡាវា|ឡាវ៉ា]] ' ទោះបីជាពួកគេមិនមែនជាក្រុមជនជាតិភាគតិចចុងក្រោយក៏ដោយ។ [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អត្ថបទដែលមានពាក្យជាភាសាចិន]] 0xm6pqnf774lrxbyv35wvk0kucmzadp 0 51054 341254 339123 2026-09-28T04:26:00Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341254 wikitext text/x-wiki   '''អក្ខរក្រម អារ៉ាមិច''' បុរាណត្រូវបានប្រើដើម្បីសរសេរ [[ភាសាអារ៉ាម|ភាសា អារ៉ាមិច]] ដែលនិយាយដោយកុលសម្ព័ន្ធ អារ៉ាមៀន មុនគ្រឹស្តសករាជ នៅទូទាំង អឌ្ឍចន្ទមានជីជាតិ ។ វាត្រូវបានទទួលយកដោយប្រជាជនផ្សេងទៀតជាអក្ខរក្រមផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេផងដែរ នៅពេលដែលចក្រភព និងមុខវិជ្ជារបស់ពួកគេបានទទួលភាសា Aramaization កំឡុងពេល ផ្លាស់ប្តូរភាសា សម្រាប់គោលបំណងគ្រប់គ្រង ដែលជាបុព្វហេតុនៃភាសា អារ៉ាប់ ជាច្រើនសតវត្សក្រោយមក — រួមទាំងក្នុងចំណោមពួក អាសស៊ើរ និង បាប៊ីឡូន ដែលបានជំនួសជាអចិន្ត្រៃយ៍ភាសា អក្កឌៀន និង អក្សរ cuneiform របស់វា។ ជាមួយភាសាអារ៉ាមិច និងអក្សររបស់វា និងក្នុងចំណោម [[ជនជាតិជ្វីហ្វ|ជនជាតិយូដា]] ប៉ុន្តែមិនមែន ជនជាតិសាម៉ារី ទេ ដែលបានយកភាសាអារ៉ាមជាភាសារបស់ពួកគេ ហើយបានចាប់ផ្តើមប្រើអក្ខរក្រមអារ៉ាមិក ដែលពួកគេហៅថា " ស្គ្រីបការ៉េ " សូម្បីតែសម្រាប់ការសរសេរ [[ភាសាហេប្រឺ|ភាសាហេព្រើរ]] ជំនួស អក្ខរក្រម Paleo-Hebrew ពីមុន។ អក្ខរក្រម​ហេប្រ៊ូ ​សម័យ​ទំនើប​មក​ពី​អក្ខរក្រម​អារ៉ាមិច ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង ​អក្ខរក្រម​សាម៉ារី ​ទំនើប ដែល​ចេញ​មក​ពី Paleo-Hebrew ។ អក្សរនៅក្នុងអក្ខរក្រម អារ៉ាមិច ទាំងអស់តំណាងឱ្យ [[សូរព្យញ្ជនៈ|ព្យញ្ជនៈ]] ដែលខ្លះត្រូវបានគេប្រើជា ''matres lectionis'' ដើម្បីចង្អុលបង្ហាញ ស្រៈ វែង។ ប្រព័ន្ធសរសេរ ដូចជាអារ៉ាមិក ដែលបង្ហាញព្យញ្ជនៈ ប៉ុន្តែមិនបង្ហាញពីស្រៈភាគច្រើន ក្រៅពីដោយមធ្យោបាយនៃ ''matres lectionis'' ឬបន្ថែមសញ្ញា diacritical ត្រូវបានគេហៅថា abjads ដោយ Peter T. Daniels ដើម្បីសម្គាល់ពួកវាពីអក្ខរក្រម ដូចជា [[អក្សរក្រិច|អក្ខរក្រមក្រិក]] ដែលតំណាងឱ្យ ស្រៈកាន់តែមានលក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ។ ពាក្យនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីជៀសវាងការយល់ឃើញដែលថាប្រព័ន្ធសរសេរដែលតំណាងឱ្យសំឡេងត្រូវតែជា ព្យាង្គ ឬអក្ខរក្រម ដែលនឹងបង្ហាញថាប្រព័ន្ធដូចជាភាសាអារ៉ាមិកត្រូវតែជាព្យាង្គ ដូចដែលបានលើកឡើងដោយ Ignace Gelb ឬ អក្ខរក្រមមិនពេញលេញ ឬខ្វះខាត ។ ដូចដែលអ្នកនិពន្ធភាគច្រើនបាននិយាយនៅចំពោះមុខដានីយ៉ែល។ ដានីយ៉ែល បានដាក់ទៅមុខ នេះគឺជាប្រភេទផ្សេងគ្នានៃប្រព័ន្ធសរសេរ កម្រិតមធ្យមរវាងព្យាង្គ និងអក្ខរក្រម 'ពេញ' ។ អក្ខរក្រម អារ៉ាមិច គឺមានសារៈសំខាន់ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ដោយសារប្រព័ន្ធសរសេរ [[មជ្ឈិមបូព៌ា]] ទំនើប ស្ទើរតែទាំងអស់អាចតាមដានវាបាន។ នោះជាចម្បងដោយសារតែការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៃភាសាអារ៉ាមិច បន្ទាប់ពីវាត្រូវបានអនុម័តជា ''ភាសាឡាងហ្គាហ្វ្រង់កា'' និងជាភាសាផ្លូវការនៃចក្រភព Neo-Assyrian និង Neo-Babylonian និងអ្នកស្នងតំណែងរបស់ពួកគេគឺ ចក្រភព Achaemenid ។ ក្នុង​ចំណោម​អក្សរ​ជំនាន់​ក្រោយ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​សម័យ​ទំនើប អក្ខរក្រម​ភាសា​ហេប្រ៊ូ ​របស់​សាសន៍​យូដា​មាន​ទំនាក់ទំនង​ជិត​ស្និទ្ធ​បំផុត​ទៅ​នឹង​អក្សរ​ Imperial Aramaic នៃ​សតវត្ស​ទី 5 មុនគ. ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ អក្សរ​ហេព្រើរ Samaritan គឺ​បាន​ចុះ​មក​ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​អក្សរ Proto-Hebrew/Phoenician ដែល​ជា​បុព្វបុរស​នៃ​អក្ខរក្រម​អារ៉ាម។ អក្ខរក្រមអារ៉ាមក៏ជាបុព្វបុរសនៃ អក្ខរក្រម Nabataean ដែលមាន អក្ខរក្រមអារ៉ាប់ ជាកូនចៅ។ == ប្រវត្តិសាស្ត្រ == [[ឯកសារ:AsokaKandahar.jpg|ធ្វេង|រូបភាពតូច| សិលាចារឹក Kandahar Bilingual Rock Inscription ដែលជាសិលាចារឹកក្រិក និងអារ៉ាមិច ដោយអធិរាជ អសោក នៅ Kandahar [[អាហ្វហ្កានីស្ថាន|ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន]] សតវត្សទី 3 មុនគ។]] សិលាចារឹកដំបូងបំផុតនៅក្នុង [[ភាសាអារ៉ាម|ភាសាអារ៉ាមិច]] ប្រើ អក្ខរក្រម Phoenician ។ <ref>''Inland Syria and the East-of-Jordan Region in the First Millennium BCE before the Assyrian Intrusions'', Mark W. Chavalas, The Age of Solomon: Scholarship at the Turn of the Millennium, ed. </ref> យូរ ៗ ទៅអក្ខរក្រមនេះបានអភិវឌ្ឍទៅជាអក្ខរក្រមអារ៉ាមិចនៅសតវត្សទី 8 មុនគ។ វា​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ដើម្បី​សរសេរ [[ភាសាអារ៉ាម|​ភាសា​អារ៉ាមិក]] ​ដែល​និយាយ​ដោយ​កុលសម្ព័ន្ធ​អារ៉ាមៀនមុន​គ្រិស្ត​សករាជ​នៅ​ទូទាំង ​អឌ្ឍចន្ទ​មាន​ជីជាតិ ។ វាត្រូវបានទទួលយកដោយប្រជាជនផ្សេងទៀតជាអក្ខរក្រមផ្ទាល់របស់ពួកគេផងដែរ នៅពេលដែលចក្រភព និងមុខវិជ្ជារបស់ពួកគេបានទទួលភាសា Aramaization កំឡុងពេល ការផ្លាស់ប្តូរភាសា សម្រាប់គោលបំណងគ្រប់គ្រង ដែលជាបុព្វហេតុនៃ ភាសាអារ៉ាប់ ជាច្រើនសតវត្សក្រោយមក។ ទាំងនេះរាប់បញ្ចូលទាំង ជនជាតិអាសស៊ើរ និង បាប៊ីឡូន ដែលបានជំនួសជាអចិន្ត្រៃយ៍ភាសា អក្កឌៀន និង អក្សរ cuneiform របស់វាជាមួយនឹងភាសា អារ៉ាមិច និងអក្សររបស់វា និងក្នុងចំណោម [[ជនជាតិជ្វីហ្វ|ជនជាតិយូដា]] ប៉ុន្តែមិនមែន ជនជាតិសាម៉ារី ដែលបានយកភាសា អារ៉ាមិច ជាភាសារបស់ពួកគេ ហើយបានចាប់ផ្តើមប្រើអក្ខរក្រម អារ៉ាមិច សូម្បីតែសម្រាប់ការសរសេរ [[ភាសាហេប្រឺ|ភាសាហេព្រើរ]], ការផ្លាស់ទីលំនៅអតីត អក្ខរក្រម Paleo-Hebrew ។ អក្ខរក្រម​ហេប្រ៊ូ ​សម័យ​ទំនើប​មក​ពី​អក្ខរក្រម​អារ៉ាម ផ្ទុយ​ទៅ​នឹង ​អក្ខរក្រម​សាម៉ារី ​ទំនើប ដែល​ចេញ​មក​ពី Paleo-Hebrew ។ === អាណាចក្រ Achaemenid (ចក្រភព ពែរ្ស ដំបូង) === [[ឯកសារ:Sirkap_Aramaic_inscription_4th_century_BC_(2).jpg|រូបភាពតូច| សិលាចារឹក អារ៉ាមិច នៃ Taxila [[ប៉ាគីស្ថាន|ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន]] ប្រហែលជាដោយអធិរាជ អសោក ប្រហែល 260 មុនគ.ស.]] ប្រហែលឆ្នាំ 500 មុនគ.ស បន្ទាប់ពីការសញ្ជ័យ Achaemenid នៃ Mesopotamia ក្រោម Darius I, Old អារ៉ាមិច ត្រូវបានប្រជាជនពែរ្សទទួលយកថាជា "យានជំនិះសម្រាប់ការទំនាក់ទំនងជាលាយលក្ខណ៍អក្សររវាងតំបន់ផ្សេងៗគ្នានៃចក្រភព ពែរ្ស ដ៏ធំដែលមានប្រជាជន និងភាសាខុសៗគ្នា។ ការប្រើប្រាស់មន្ត្រីតែមួយ។ ភាសាដែលអាហារូបករណ៍សម័យទំនើបត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា Official អារ៉ាមិច, Imperial អារ៉ាមិច ឬ Achaemenid អារ៉ាមិច អាចត្រូវបានគេសន្មត់ថាបានរួមចំណែកយ៉ាងខ្លាំងដល់ភាពជោគជ័យដ៏គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើលនៃ Achaemenid Persians ក្នុងការកាន់កាប់អាណាចក្រឆ្ងាយរបស់ពួកគេជាមួយគ្នា ដរាបណាពួកគេបានធ្វើ។ Imperial អារ៉ាមិច មានស្តង់ដារខ្ពស់។ អក្ខរក្រម​របស់​វា​ត្រូវ​បាន​ផ្អែក​លើ​ឫស​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ច្រើន​ជាង​គ្រាមភាសា​ដែល​បាន​និយាយ ហើយ​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី ​ភាសា​ពែរ្ស​ចាស់ ។ ទម្រង់អក្សរសិល្ប៍អារ៉ាមិចនៃសម័យកាលនេះ ជារឿយៗត្រូវបានបែងចែកទៅជារចនាប័ទ្មសំខាន់ពីរគឺទម្រង់ "lapidary" ជាធម្មតាត្រូវបានចារឹកលើផ្ទៃរឹងដូចជាវិមានថ្ម និងទម្រង់អក្សរទ្រេតដែលទម្រង់ lapidary មានទំនោរទៅជាអភិរក្សនិយម ដោយនៅសល់រូបភាពស្រដៀងនឹង Phoenician និង អារ៉ាមដើម។ ទាំងពីរត្រូវបានប្រើប្រាស់តាមរយៈសម័យ Achaemenid Persian ប៉ុន្តែទម្រង់ពាក្យបណ្តាសាបានទទួលបានជាលំដាប់នៅលើ lapidary ដែលបានបាត់ខ្លួនយ៉ាងទូលំទូលាយនៅសតវត្សទី 3 មុនគ។ <ref>{{Cite book|last1=Greenfield|first1=J.C.|editor1-last=Gershevitch|editor1-first=I.|title=The Cambridge History of Iran: Volume 2|date=1985|publisher=Cambridge University Press|pages=709–710|chapter=Aramaic in the Achaemenid Empire}}</ref> អស់ជាច្រើនសតវត្សបន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃចក្រភព Achaemenid ក្នុងឆ្នាំ 331 មុនគ្រិស្តសករាជ អធិរាជ អារ៉ាមិច ឬអ្វីដែលជិតល្មមនឹងអាចស្គាល់បាន នៅតែមានឥទ្ធិពលលើ ភាសាអ៊ីរ៉ង់ ដើមផ្សេងៗគ្នា។ អក្សរអារ៉ាមបានរស់រានមានជីវិតជាលក្ខណៈសំខាន់នៃ ប្រព័ន្ធសរសេរ Pahlavi របស់អ៊ីរ៉ង់។ <ref>{{Cite book|author1-link=Wilhelm Geiger|first1=Wilhelm|last1=Geiger|first2=Ernst|last2=Kuhn|year=2002|title=Grundriss der iranischen Philologie: Band I. Abteilung 1|location=Boston|publisher=Adamant|pages=249ff}}</ref> ឯកសារអារ៉ាមិចចំនួន 30 ពី Bactria ត្រូវបានគេរកឃើញនាពេលថ្មីៗនេះ ដែលជាការវិភាគមួយដែលត្រូវបានបោះពុម្ពក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2006 ។ អត្ថបទដែលត្រូវបានបកប្រែជាស្បែក ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្រើប្រាស់ភាសាអារ៉ាមិចក្នុងសតវត្សទី 4 មុនគ.ស នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ Persian Achaemenid នៃ Bactria និង Sogdiana ។ <ref>{{Cite book|title=Ancient Aramaic Documents from Bactria|last1=Naveh|first1=Joseph|last2=Shaked|first2=Shaul|isbn=978-1-874780-74-8|publisher=Khalili Collections|location=Oxford|year=2006}}</ref> ការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយនៃ Achaemenid អារ៉ាមិច នៅមជ្ឈិមបូព៌ាបាននាំឱ្យមានការទទួលយកបន្តិចម្តង ៗ នៃអក្ខរក្រម អារ៉ាមិច សម្រាប់ការសរសេរ [[ភាសាហេប្រឺ|ភាសាហេព្រើរ]] ។ កាលពីមុន ភាសាហេព្រើរត្រូវបានសរសេរដោយប្រើអក្ខរក្រមដែលខិតទៅជិតអក្ខរក្រម Phoenician ដែល ជាអក្ខរក្រម Paleo-Hebrew ។ <ref>{{Cite web |last=Thamis |title=The Phoenician Alphabet & Language |url=https://www.worldhistory.org/article/17/the-phoenician-alphabet--language/ |access-date=2023-06-25 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> === ស្គ្រីបដែលបានមកពីភាសាអារ៉ាមិច === ចាប់តាំងពីការវិវត្តនៃអក្ខរក្រម អារ៉ាមិច ចេញពី Phoenician គឺជាដំណើរការបន្តិចម្តងៗ ការបែងចែកអក្ខរក្រមពិភពលោកទៅជាអក្សរដែលកើតចេញពី Phoenician ដោយផ្ទាល់ ហើយអក្សរដែលកើតចេញពី Phoenician តាមរយៈ អារ៉ាមិច គឺមានលក្ខណៈសិប្បនិម្មិត។ ជាទូទៅ អក្ខរក្រមនៃតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ (អាណាតូលីយ៉ា ប្រទេសក្រិច អ៊ីតាលី) ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាភាសាហ្វ៊ីនីសៀន ដែលប្រែប្រួលពីប្រហែលសតវត្សទី 8 មុនគ.ស។ អ្នកដែលនៅបូព៌ា (ឡេវ៉ាន ពែរ្ស អាស៊ីកណ្តាល និងឥណ្ឌា) ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាភាសាអារ៉ាមិក ដែលបានកែសម្រួលពីប្រហែលសតវត្សទី 6 មុនគ.{{Citation needed|date=May 2020}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[វិគីភីឌា:ត្រូវការអំណះអំណាង|<span title="Reliable source needed for the whole sentence (May 2020)">ត្រូវការដកស្រង់</span>]]'' &#x5D;</sup> បន្ទាប់ពីការដួលរលំនៃចក្រភព Achaemenid ការរួបរួមនៃអក្សរ Imperial Aramaic ត្រូវបានបាត់បង់ ដោយបង្វែរទៅជាអក្សរកាត់មួយចំនួន។ អក្ខរក្រមភាសាហេព្រើរ និងណាបាតាន ដូចដែលពួកគេឈរនៅ [[ទីក្រុងរ៉ូមបុរាណ|សម័យរ៉ូម៉ាំង]] ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរតិចតួចពីអក្ខរក្រម Imperial Aramaic។ Ibn Khaldun (1332–1406) ចោទប្រកាន់ថាមិនត្រឹមតែការសរសេរ Nabataean ចាស់ត្រូវបានជះឥទ្ធិពលដោយ "អក្សរស៊ីរី" (ឧទាហរណ៍ អារ៉ាមិច) ប៉ុន្តែក៏មានអក្សរ Chaldean ចាស់ផងដែរ។ <ref>{{Cite book|last1=Ibn Khaldun|author-link=Ibn Khaldun|title=[[The Muqaddimah]] (K. Ta'rikh – "History")|date=1958|publisher=Routledge & Kegan Paul Ltd.|location=London|page=283|language=en}}</ref> បំរែ បំរួលជាភាសាហេប្រ៊ូ ដែលបង្កើតតាំងពីដើមសតវត្សមុនគ.ស។ វា​នៅ​តែ​ដាក់​កម្រិត​ចំពោះ​ស្ថានភាព​នៃ​វ៉ារ្យ៉ង់​ដែល​ប្រើ​ជាមួយ​នឹង​ការ​មិន​និយាយ។ ផ្ទុយទៅវិញ បណ្តាសាបានអភិវឌ្ឍចេញពីអក្ខរក្រម Nabataean ក្នុងរយៈពេលដូចគ្នានេះ មិនយូរប៉ុន្មាន បានក្លាយជាស្តង់ដារសម្រាប់ការសរសេរភាសាអារ៉ាប់ ដោយវិវត្តទៅជា អក្ខរក្រមអារ៉ាប់ ដូចដែលវាបានឈរនៅគ្រានៃ ការរីករាលដាលដំបូងនៃសាសនាអ៊ីស្លាម ។ ការអភិវឌ្ឍន៍នៃអក្សរកាត់នៃភាសាអារ៉ាមិចបាននាំទៅដល់ការបង្កើតអក្ខរក្រម Syriac, Palmyrene និង Mandaic ដែលបង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃអក្សរប្រវត្តិសាស្ត្រនៃអាស៊ីកណ្តាល ដូចជាអក្ខរក្រម Sogdian និង Mongolian ជាដើម។ <ref name="Kara1996">{{Cite book|title=The World's Writing Systems|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780195079937/page/535 535–558]|year=1996|isbn=978-0-19-507993-7}}</ref> អក្សរ ទូរកិច ចាស់ ជាទូទៅ ត្រូវ បានចាត់ទុកថាមានដើមកំណើត ចុងក្រោយ របស់ <ref>George L. Campbell and Christopher Moseley, ''The Routledge Handbook of Scripts and Alphabets'', (Routledge, 2012), 40.</ref> ភាសា <ref>''Turks'', A. Samoylovitch, '''First Encyclopaedia of Islam: 1913–1936''', Vol. </ref> <ref>''Babylonian beginnings: The origin of the cuneiform writing system in comparative perspective'', Jerold S. Cooper, ''The First Writing: Script Invention as History and Process'', ed. </ref> <ref>Tristan James Mabry, ''Nationalism, Language, and Muslim Exceptionalism'', (University of Pennsylvania Press, 2015), 109.</ref> <ref name="Kara1996"/> ( ''cf'' ។, សិលាចារឹក Issyk ) ។ [[អក្សរព្រាហ្មី|អក្សរព្រាហ្មិ]] ក៏​អាច​ចេញ​មក ឬ​បំផុសគំនិត​ដោយ​ភាសា អារ៉ាមិច។ ត្រកូលព្រាហ្មិ រួមមាន [[អក្សរទេវនាគរី|ទេវនាគរី]] ។ <ref>{{Cite web |title=Brāhmī {{!}} writing system |url=https://www.britannica.com/topic/Brahmi |access-date=2020-05-29 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> == ភាសាដោយប្រើអក្ខរក្រម == សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ ភាសា​អារ៉ាមិច​ក្នុង​គម្ពីរ​ប៊ីប គ្រាមភាសា​នីអូ​អារ៉ាមិច​របស់​សាសន៍​យូដា និង​ភាសា​អារ៉ាមិចនៃ ​តាលមូដ ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ជា​អក្ខរក្រម​ភាសា​ហេព្រើរ​ទំនើប ដែល​សម្គាល់​ពី​អក្សរ ​ហេព្រើរ​ចាស់ ។ នៅ​ក្នុង ​អក្សរសិល្ប៍​បុរាណ​របស់​សាសន៍​យូដា ឈ្មោះ​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ឲ្យ​ទៅ​អក្សរ​ហេព្រើរ​សម័យ​ទំនើប​គឺ "Ashurit" ជា​អក្សរ​អាសស៊ើរ​បុរាណ <ref>{{Cite book|title=Mishnah|publisher=[[Oxford University Press]]|location=London|page=202 (note 20)|year=1964}}</ref> ជា​អក្សរ​ដែល​ឥឡូវ​គេ​ស្គាល់​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ថា​ជា​អក្សរ​អារ៉ាមិច។ <ref name="SteinerRC1993">{{Cite journal|last=Steiner|first=R.C.|author-link=Richard C. Steiner|date=1993|title=Why the Aramaic Script Was Called "Assyrian" in Hebrew, Greek, and Demotic|url=https://archive.org/details/orientalia_1993_62_2/page/80|journal=Orientalia|language=en|volume=62|issue=2|pages=80–82|jstor=43076090}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Cook|first=Stanley A.|date=1915|title=The Significance of the Elephantine Papyri for the History of Hebrew Religion|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-theology_1915-07_19_3/page/348|journal=The American Journal of Theology|language=en|publisher=[[The University of Chicago Press]]|volume=19|issue=3|pages=348|doi=10.1086/479556|jstor=3155577}}</ref> វាត្រូវបានគេជឿថាក្នុងអំឡុងពេលនៃការគ្រប់គ្រងរបស់អាសស៊ើរអក្សរនិងភាសាអារ៉ាមិចបានទទួលឋានៈជាផ្លូវការ។ <ref name="SteinerRC1993" /> គ្រាមភាសា ស៊ីរិច និង គ្រីស្ទាន ណេអូ-អារ៉ាមិច ត្រូវ​បាន​សរសេរ​ក្នុង ​អក្ខរក្រមស៊ីរិច សព្វថ្ងៃ ដែល​អក្សរ​នោះ​ជំនួស​អក្សរ អាល់ស៊ីរី បុរាណ​ជាង ហើយ​ឥឡូវ​មាន​ឈ្មោះ​របស់វា។ Mandaic ត្រូវបានសរសេរជា អក្ខរក្រម Mandaic ។ ភាពស្រដៀងគ្នានៃអក្សរអារ៉ាមិក និងអក្ខរក្រមហេប្រ៊ូបុរាណបានធ្វើឱ្យអត្ថបទអារ៉ាមត្រូវបានវាយបញ្ចូលភាគច្រើននៅក្នុងអក្សរហេព្រើរស្តង់ដារនៅក្នុងអក្សរសិល្ប៍អ្នកប្រាជ្ញ។ === ម៉ាឡូឡា === នៅ Maaloula ដែលជាសហគមន៍មួយក្នុងចំណោមសហគមន៍ដែលនៅរស់រានមានជីវិតមួយចំនួនដែលគ្រាមភាសាភាសា អារ៉ាមលោកខាងលិច នៅតែត្រូវបាននិយាយ វិទ្យាស្ថានភាសាអារ៉ាមិចត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ 2006 ដោយ សាកលវិទ្យាល័យ Damascus ដែលបង្រៀនវគ្គសិក្សាដើម្បីរក្សាភាសាឱ្យនៅរស់។ មិនដូច Classical Syriac ដែលមានប្រពៃណីអក្សរសាស្ត្រសម្បូរបែបនៅក្នុងអក្សរ Syriac-Aramaic, Western Neo-Aramaic ត្រូវបានបញ្ជូនបន្តផ្ទាល់មាត់អស់ជាច្រើនជំនាន់រហូតដល់ឆ្នាំ 2006 ហើយមិនត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទម្រង់សរសេរទេ។ <ref name="Oriens Christianus">{{Cite book|title=Oriens Christianus |date=2003 |page=77 |language=German |quote="As the villages are very small, located close to each other, and the three dialects are mutually intelligible, there has never been the creation of a script or a standard language. Aramaic is the unwritten village dialect..."}}</ref> ដូច្នេះហើយ ប្រធានវិទ្យាស្ថានភាសា លោក George Rizkalla (Rezkallah) បានធ្វើការសរសេរសៀវភៅសិក្សាជាភាសា Western Neo-Aramaic។ ដោយមិនត្រូវបានសរសេរពីមុន Rizkalla បានជ្រើសរើស អក្ខរក្រមភាសាហេព្រើរ ។ ក្នុងឆ្នាំ 2010 សកម្មភាពរបស់វិទ្យាស្ថានត្រូវបានបញ្ឈប់ដោយសារតែមានការព្រួយបារម្ភថាអក្ខរក្រម Maalouli-Aramaic ការ៉េដែលប្រើក្នុងកម្មវិធីនេះមានរូបរាងស្រដៀងនឹងអក្សរការ៉េនៃអក្ខរក្រមហេប្រ៊ូ។ ជាលទ្ធផល សញ្ញាទាំងអស់ដែលមានអក្សរ Maalouli ការ៉េត្រូវបានដកចេញជាបន្តបន្ទាប់។ <ref>{{Cite web |last=Maissun Melhem |title=Schriftenstreit in Syrien |url=https://www.dw.com/de/schriftenstreit-in-syrien/a-5166405 |access-date=15 November 2023 |publisher=Deutsche Welle |language=German |quote=Before the Islamic conquest, Aramaic was spoken throughout Syria and was a global language. There were many variants, but Aramaic did not exist as a written language everywhere, including the Ma’alula region, notes Professor Jastrow. The decision to use the Hebrew script, in his opinion, was made arbitrarily.”}}</ref> កម្មវិធីនេះបាននិយាយថា ពួកគេនឹងប្រើប្រាស់ អក្ខរក្រម Syriac-Aramaic កាន់តែប្លែក ជំនួសវិញ បើទោះបីជាការប្រើប្រាស់អក្ខរក្រម Maalouli បានបន្តដល់កម្រិតខ្លះក៏ដោយ។ <ref name="institute">{{Cite news|last=Beach|first=Alastair|date=2010-04-02|title=Easter Sunday: A Syrian bid to resurrect Aramaic, the language of Jesus Christ|work=[[The Christian Science Monitor]]|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2010/0402/Easter-Sunday-A-Syrian-bid-to-resurrect-Aramaic-the-language-of-Jesus-Christ|access-date=2010-04-02}}</ref> Al Jazeera Arabic ក៏បានចាក់ផ្សាយកម្មវិធីអំពី Western Neo-Aramaic និងភូមិនានាដែលវាត្រូវបាននិយាយជាមួយនឹងអក្សរការ៉េដែលនៅតែប្រើ។ <ref>{{Cite web |last=Al Jazeera Documentary الجزيرة الوثائقية |date=11 February 2016 |title=أرض تحكي لغة المسيح |url=https://www.youtube.com/watch?v=0rbrZ1W2nAs |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20190111041152/https://www.youtube.com/watch?v=0rbrZ1W2nAs&gl=US&hl=en |archive-date=11 មករា 2019 |access-date=27 March 2018 |via=YouTube}}</ref> == អក្សរ == == យូនីកូដ == អក្ខរក្រម Imperial Aramaic ត្រូវបានបន្ថែមទៅស្តង់ដារ យូនីកូដ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ 2009 ជាមួយនឹងការចេញផ្សាយកំណែ 5.2 ។ ប្លុកយូនីកូដសម្រាប់ Imperial Aramaic គឺ U+10840–U+1085F៖{{Unicode chart Imperial Aramaic}}{{Unicode chart Syriac}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:Pages with unreviewed translations]] == ឯកសារយោង == <references /> [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:អក្សរ]] rr2we3omivv507e582bsz09c08uuuch 0 52103 341237 337670 2026-09-27T23:37:38Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341237 wikitext text/x-wiki {{Infobox earthquake | name = គ្រោះរញ្ជួយដីមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥ | native_name = ၂၀၂၅ မြန်မာ့ငလျင် ([[ភាសាភូមា]]) | image = | caption = ស្ថានភាពខូចខាតនៃអគារមួយកន្លែងនៅក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ]]ក្រោយរញ្ជួយដី | location = {{coord|22.013|N|95.922|E|display=inline,title}} | timestamp = ២៨-០៣-២០២៥ ០៦:២០:៥៤ | anss-url = us7000pn9s | local-date = ២៨ មីនា ២០២៥ | local-time = ១២:៥០:៥២ [[ម៉ោងមីយ៉ាន់ម៉ា]] ([[UTC+៦:៣០]]) | duration = ៨០ វិនាទី | magnitude = ៧.៧ វិចទ័រ | depth = ១០ គម | type = [[សម្រុតកន្ត្រាក់]] (Strike-slip) | fault = [[សម្រុតសាហ្គាំង]] | affected = [[មីយ៉ាន់ម៉ា]] [[ថៃ]] និង[[ចិននិរតី]] | intensity = {{MMI|IX}} | aftershocks = +៣៩៤ ករណី<br>ខ្លាំងបំផុត៖ ៦.៧ វិចទ័រ<ref name="aftershock">{{cite web |title=M 6.7 - Burma (Myanmar) 2025 |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000pn9z }}</ref> | map = 2025 Myanmar earthquake (M 7.7) shakemap.pdf | map_caption = [[ផែនទីរញ្ជួយ]]​ {{abbr|USGS|ភ្ញាក់ងារស្ទាបស្ទង់ភូគព្ភសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក}} | casualties = +៥,៤២២ នាក់បានស្លាប់, ១១,៤០២ នាក់បានរងរបួស និងបានបាត់ខ្លួនចំនួន ៥៧០ នាក់ }} នៅថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៥ នៅវេលាម៉ោង ១២:៥០:៥២ [[ម៉ោងមីយ៉ាន់ម៉ា|ម៉ោងនៅមីយ៉ាន់ម៉ា]] (០៦:២០:៥២ ម៉ោងសកល) មានគ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៧ វិចទ័រមួយបានកើតឡើងនៅ[[តំបន់សាហ្គាំង]]នៃប្រទេស[[មីយ៉ាន់ម៉ា]] ជាពិសេសនៅជុំវិញទីក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ]] ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតទីពីរនៅក្នុងប្រទេស។ វាត្រូវជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីភូមាឆ្នាំ១៩១២|គ្រោះរញ្ជួយដីឆ្នាំ១៩១២]] និងជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏គ្រោះថ្នាក់បំផុតចាប់តាំងពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានទទួលឯករាជ្យមកនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨។<ref>{{cite web |last1=Saltman |first1=Ross Adkin, Lex Harvey, Edward Szekeres, Hassan Tayir, Todd Symons, Rob Picheta, Sophie Tanno, Olivia Kemp, Elise Hammond, Max |title=More than 140 dead in Myanmar earthquake, with tremors felt in Thailand: Live updates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/myanmar-thailand-earthquake-03-28-25-intl-hnk#cm8t2o3wb000g3b6p50q0391h |website=CNN |date=28 March 2025}}</ref> ការរញ្ជួយដីមួយនេះបានបង្កឱ្យមានការខូចខាតជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងនៅប្រទេសថៃជាប់ព្រំដែននោះ។ គ្រោះរញ្ជួយដីនេះបាននាំឱ្យមនុស្សជាង ៥,៣៥២ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា, ៦៩ នាក់នៅប្រទេសថៃ និង ១ នាក់នៅវៀតណាម។<ref name="dvb3034"/><ref name="thai18"/><ref name=hochiminhdeath/> មនុស្សជាង ៦,៦២០​ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។ មនុស្សប្រមាណរាប់រយនាក់បន្ថែមទៀតបានកំពុងបាត់ខ្លួន ដូចជានៅក្នុងការដ្ឋានសំណង់អគារខ្ពស់រលំមួយកន្លែងនៅទីក្រុងបាងកកជាដើម។ អាជ្ញាធរនៃប្រទេសទាំងពីរបានប្រកាសភាពអាសន្ន និងទាយថាចំនួនមនុស្សស្លាប់នឹងបន្តកើនឡើង។<ref name=news18>{{cite news|title=Myanmar Earthquake LIVE Updates: 107 Dead, 350 Injured As Rescue Efforts Continue; Thailand PM Urges Calm|url=https://www.news18.com/world/myanmar-earthquake-live-updates-magnitude-death-toll-injuries-rescue-operation-aftermath-latest-news-liveblog-9278290.html|date=28 March 2025|access-date=29 March 2025|publisher=CNN-News18}}</ref><ref>{{Cite web |last=Olarn |first=Ross Adkin, Alex Stambaugh, Kocha |date=2025-03-28 |title=Myanmar's military junta makes rare plea for help after powerful earthquake kills scores |url=https://www.cnn.com/2025/03/28/asia/central-myanmar-quake-intl-hnk/index.html |access-date=2025-03-29 |website=CNN }}</ref> [[សង្គ្រាមស៊ីវិលមីយ៉ាន់ម៉ា (២០២១–បច្ចុប្បន្ន)|សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅមីយ៉ាន់ម៉ា]]បច្ចុប្បន្នបានដាក់បន្ទុកបន្ថែមទៅលើដំណើរជំនួយគ្រោះមហន្តរាយនានានៅក្នុងប្រទេស។<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=Myanmar at a glance: Embroiled in civil war, now facing more devastation after powerful earthquake |url=https://apnews.com/article/myanmar-earthquake-civil-war-junta-thailand-cbf36685881ea890202256d4607a02ed |access-date=2025-03-29 |website=AP News }}</ref> ==រញ្ជួយដី== គ្រោះរញ្ជួយដីនេះបានផ្ទុះឡើងនៅវេលាម៉ោង ១២ៈ៥០ ម៉ោងនៅប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា ដោយចំណុចរញ្ជួយមាននៅតំបន់ជុំវិញទីក្រុង[[ម៉ាន់ដាឡាយ]]នៅត្រង់ព្រំដែន[[តំបន់សាហ្គាំង]]–[[តំបន់ម៉ាន់ដាឡាយ|ម៉ាន់ដាឡាយ]]។ បើយោងទៅតាម[[ភ្ញាក់ងារស្ទាបស្ទង់ភូគព្ភសាស្ត្រសហរដ្ឋអាមេរិក]] (USGS) កម្លាំងវាមានរហូតដល់ទៅ ៧.៧ វិចទ៍រ ខណៈ[[នាយកដ្ឋានឧតុនិយមថៃ]]បានកំណត់វានៅកម្រិត ៨.២ វិចទ័រ។<ref>{{Cite news |title=Massive Bangkok Quake Leaves City Reeling, Building Crumbles |url=https://www.bernama.com/en/news.php/world/news.php?id=2407287 |date=28 March 2025 |access-date=29 March 2025 |agency=Bernama |lang=en}}</ref> ចំណែកឯ[[វិទ្យាស្ថានរូបវិទ្យាផែនដីសកលនៅប៉ារីស]]វិញបានកំណត់កម្លាំងរញ្ជួយដីនេះនៅ ៧.៩ វិចទ័រ។<ref>{{cite web |title=MYANMAR 2025/03/28 06:20:54 UTC, Mw=7.9 |url=http://geoscope.ipgp.fr/index.php/en/catalog/earthquake-description?seis=us7000pn9s |website=GEOSCOPE Observatory |publisher=Institut de Physique du Globe de Paris |access-date=29 March 2025 |date=29 March 2025}}</ref> វាជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ធំបំផុតនៅមីយ៉ាន់ម៉ាចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីភូមាឆ្នាំ១៩១២]] (ដែលមានកម្លាំង ៧.៩ វិចទ័រ)។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) မြန်မာတွင် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်အတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးငလျင် စစ်ကိုင်းကိုဗဟိုပြု လှုပ်ရှား |trans-title=Myanmar's strongest earthquake in over 100 years hits Sagaing |url=https://bur.mizzima.com/2025/03/28/50907 |access-date=29 March 2025 |work=Mizzima News |date=28 March 2025}}</ref>​ មូលហេតុនៃការរញ្ជួយនេះគឺត្រូវបានគេកំណត់ថាបណ្ដាលមកពីសម្រុតដីកន្ត្រាក់គ្នាជាមួយសម្រុតសាហ្គាំងនៅជម្រៅ ១០ គម ក្រោមដី។ បើយោងតាមម៉ូឌែលសម្រុតកំណត់ដែលបញ្ចេញដោយ USGS បានបង្ហាញថា ទម្លុះសម្រុតរញ្ជួយដីនេះបានប្រេះអន្លាយរហូតដល់ទៅ ៣៥០ គម សរុបនៅក្នុងជម្រៅ ១០ គម ចាប់ពីក្រុង[[ថាបិជីន]]នៅម៉ាន់ដាឡាយរហូតដល់រដ្ឋធានី[[ណៃពិដោ]]ដោយប្រមាណ ១០០ គម ពីចំណុចរញ្ជួយទៅភាគខាងជើង និង​ ២៥០​ គម ទៅភាគខាងត្បូង។​ គ្រោះរញ្ជួយដីមួយនេះបានបង្កើតឧបទ្ទវហេតុរញ្ជួយតូចៗប្រមាណជាង ៧០ ករណីបន្ថែមទៀត<ref>{{cite news |title=77 mild aftershocks reported in Myanmar following massive quake |date=28 March 2025 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40048017 |work=Nation Thailand}}</ref><ref name="CNN Live">{{Cite news |date=March 28, 2025 |title=Myanmar earthquake death toll soars past 1,000 as Thailand scrambles to rescue trapped Bangkok workers |url=https://www.cnn.com/world/live-news/myanmar-thailand-earthquake-03-29-25-intl-hnk/index.html |access-date=March 29, 2025 |publisher=CNN }}</ref> ដោយក្នុងចំណោមនោះ រញ្ជួយដ៏ខ្លាំងជាងគេមានកម្លាំងប្រមាណ ៦.៧ វិចទ័រដែលបានកើតឡើងប្រមាណ ១២​ នាទីក្រោយរញ្ជួយធំដំបូង។ ==ផលប៉ះពាល់== {|class="wikitable sortable plainrowheaders floatright" style="clear:right; margin-left:7px; margin-top:0; margin-right:0; margin-bottom:3px; font-size:90%;" |+វិនាសកម្មតាមប្រទេស ! scope="col"|ប្រទេស ! scope="col"|ករណីស្លាប់ ! scope="col"|ករណីរបួស ! scope="col"|ករណីបាត់ខ្លួន |- !scope="row"|{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}} |ប្រ. ៥,៣៥២ |ប្រ. ១១,៣៦៦ |ប្រ. ៥៣៨ |- !scope="row"|{{flag|ថៃ}} |៦៩ |៣៤ |៣២ |- !scope="row"|{{flag|វៀតណាម}} |១ |០ |០ |- !scope="row"|{{flag|ចិន}} |០ |២ |០ |- !'''សរុប''' |ប្រ. '''៥,៤២២''' |ប្រ. '''១១,៤០២''' |ប្រ. '''៥៧០''' |- |} ===នៅមីយ៉ាន់ម៉ា=== [[File:2025 Myanmar earthquake damage in Mandalay.png|thumb|ស្ថានការណ៍នៃសណ្ឋាគារមូយកន្លែងនៅម៉ាន់ដាឡាយ]] សារព័ត៌មានក្នុងស្រុកគឺមីហ្ស៊ីម៉ាបានរាយការណ៍ពីទិន្នន័យអ្នកបាត់បង់ជីវិតថាមានជាង ៤,៣៩០ នាក់ ខណៈអ្នករងរបួសមានប្រមាណ ៣,៥០០​ នាក់។<ref name="4398d">{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ဒဏ်သင့်ဒေသများအပါအဝင် ဒေသအချို့ အချိန်အခါမဟုတ် မိုးရွာနိုင်|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/02/51951|access-date=4 April 2025|work=Mizzima|date=2 April 2025}}</ref> បើយោងទៅតាមទិន្នន័យដែលចងក្រងឡើងដោយអង្គការ[[សំឡេងប្រជាធិបតេយ្យភូមា]]បានបញ្ជាក់ថាមនុស្សយ៉ាងតិច ៣,៨៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត។<ref name="dvb3034">{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) အာဏာသိမ်းစစ်တပ်က လူအင်အားထုတ်နုတ်ပြီး ငလျင်ဘေး ကူညီကယ်ဆယ်ရေး မလုပ်နိုင်|date=31 March 2025|url=https://burmese.dvb.no/post/697973|work=Democratic Voice of Burma}}</ref> មនុស្សស្លាប់ភាគច្រើនស្ថិតនៅតំបន់រដ្ឋបាលម៉ាន់ដាឡាយ ណៃពិដោ សាហ្គាំង សាន ពគោ និងកាយីន។ ប្រភពដដែរក៏បានរាយការណ៍ដែរថាមានមនុស្សប្រមាណ ៧០០ នាក់បានកំពុងបាត់ខ្លួន និងចំនួន​ ៤,៧២០ នាក់បានរងរបួស។<ref name="dvb3034"/> [[រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមីយ៉ាន់ម៉ា]]បានរាយការណ៍ថាចំនួនមនុស្សស្លាប់មានរហូតដល់ទៅជាង ២,៤០០ នាក់<ref name="nug1600">{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ကြောင့် ၁၆၀၀ ကျော် သေဆုံး၊ ၁၄၀၀ နီးပါး ပျောက်ဆုံးနေကြောင်း NUG ထုတ်ပြန်|url=https://www.rfa.org/burmese/news/earthquake-myanmar-casualities-03302025070912.html|access-date=31 March 2025|work=Radio Free Asia Burmese|date=29 March 2025}}</ref> ខណៈរបបយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាវិញបានថ្លែងថាមានមនុស្សស្លាប់ជាង ៣,០០០ នាក់ ហើយ ៣៥០ នាក់កំពុងបានបាត់ខ្លួន និង ៤,៥១០ នាក់បានរងរបួស។ ស្ថិតិនៃចំនួនអ្នកស្លាប់គឺគេកំពុងតែប្រមូលជាបន្តបន្ទាប់នៅឡើយ។<ref name="Phyoe1">{{cite news|last1=Phyoe|first1=Htet|last2=Phoonphongphiphat|first2=Apornrath|last3=Regalado|first3=Francesca|title=Myanmar quake death toll rises to 1,000 as first foreign aid arrives|url=https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/Myanmar-quake-death-toll-rises-to-1-000-as-first-foreign-aid-arrives|access-date=31 March 2025|work=Nikkei Asia|date=29 March 2025|archive-date=24 មេសា 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250424143032/https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/Myanmar-quake-death-toll-rises-to-1-000-as-first-foreign-aid-arrives|url-status=dead}}</ref><ref name="1000D">{{cite news|title=Myanmar Quake Death Toll Passes 1,000: Junta|url=https://www.barrons.com/news/myanmar-quake-death-toll-passes-1-000-junta-e670e56a|access-date=31 March 2025|agency=Agence France-Presse|publisher=Barron's|date=29 March 2025}}</ref>​ រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិបានប៉ាន់ប្រមាណថាប្រជាជនភូមាជាង ៨ លាននាក់ត្រូវទទួលរងគ្រោះ និងកំពុងត្រូវការសង្គ្រោះបន្ទាន់។<ref>{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်အပြီး ဆောက်လုပ်ရေးသုံး ပစ္စည်းများနှင့် ဆေးဝါးများ စျေးခုန်တက်|url=https://bur.mizzima.com/2025/04/02/51932|date=3 April 2025|work=Mizzima News}}</ref> [[File:Collpased building in Naypyidaw, 2025 Earthquake.jpg|thumb|right|អគារមួយនៅរដ្ឋធានី[[ណៃពិដោ]]ដែលជាន់ខាងក្រោមត្រូវបាក់ស្រុតរលំទាំងស្រុង]] ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគមនាគមន៍ដូចជាប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ និងអ៊ីនធើណេតត្រូវបានផ្ដាច់នៅទូទាំងប្រទេស<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) မြန်မာနိုင်ငံမြို့ကြီးအချို့တွင် ပြင်းထန်ငလျင်လှုပ်ခတ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/62166/|work=Myanmar now|date=28 March 2025}}</ref> ខណៈចំនួនជនរងគ្រោះនៅតំបន់ជនបទនៅមិនទាន់បានកំណត់ច្បាស់លាស់នៅឡើយ។<ref name="rural">{{cite news|title=Myanmar rescuer says villages near Mandalay are suffering even more|publisher=BBC|url=https://www.bbc.com/news/live/c4gex01m7n5t?post=asset%3A14e1bb0d-cc5e-4874-a790-cc08122e314e#post|last=Volk|first=Kristina|date=29 March 2025}}</ref> យោងតាមប្រភពពីរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមីយ៉ាន់ម៉ាបានឱ្យដឹងថា ទីលំនៅប្រជាជនប្រមាណ ១៣,៤១១ បូករួមទាំងអគារសាសនាចំនួន ២៨០ ផ្លូវចំនួន ៤៣ ខ្សែ និងស្ពានជាច្រើនត្រូវទទួលរងការខូតខាត ឬបាក់រលំទាំងស្រុង។<ref>{{cite news|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ကြောင့် သေဆုံးသူ ၁,၆၀၀ ကျော်နှင့် ဒဏ်ရာရသူ ၁,၅၀၀ ကျော်ရှိကြောင်း NUG ထုတ်ပြန်|language=my|url=https://burmese.dvb.no/post/697775|access-date=1 April 2025|work=Democratic Voice of Burma|date=29 March 2025}}</ref> អង្គការឥស្លាមសាសនាមីយ៉ាន់ម៉ារួមបានប៉ាន់ប្រមាណថាមនុស្សប្រហែល ២៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត ហើយវិហារឥស្លាមចំនួន ៥០ ត្រូវដួលរលំក្នុងកំឡុងអធិដ្ឋានព្រះថ្ងៃសុក្រ។<ref name="mnmosque250">{{Cite news|date=30 March 2025|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ကြောင့် ဗလီ ၅၀ခန့် ပြိုကျပြီးနောက် လူရာချီသေဆုံး|url=https://myanmar-now.org/mm/news/62258/|access-date=1 April 2025|publisher=Myanmar Now|language=my}}</ref> របបយោធាបានថ្លែងថា វិហារព្រះពុទ្ធសាសនាចំនួន ៦៧០ និងវត្តអារាមចំនួន ២៩០ ត្រូវបានរងការខូចខាត។<ref>{{cite news|title=Myanmar quake struck mosques as minority Muslims gathered for Ramadan prayers|url=https://www.bangkokpost.com/world/2990624/quake-struck-as-worshippers-gathered-for-ramadan-prayers-in-myanmar|access-date=1 April 2025|work=Bangkok Post|date=29 March 2025}}</ref> ===នៅថៃ=== នៅប្រទេសថៃវិញ គ្រោះរញ្ជួយនេះបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សចំនួន ៦៩ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សចំនួន ៣២ នាក់ផ្សេងទៀតនៅរាជធានីបាងកក<ref>{{Cite web|url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000030705|title=ศูนย์เอราวัณรายงาน แผ่นดินไหวคร่าแล้ว 19 ชีวิต ตึก สตง.12 จุดอื่นๆ อีก 7|date=31 March 2025|website=ผู้จัดการ}}</ref><ref name="thai18">{{cite news|title=Local death count from Friday's tremor rises to 18|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2991241/local-death-count-from-fridays-tremor-rises-to-18|access-date=01 April 2025|work=Bangkok Post|date=30 March 2025}} <br />{{cite news|title=(ជាភាសាថៃ) อัปเดตผลกระทบจากแผ่นดินไหวกทม. บาดเจ็บ 33 ราย เสียชีวิต 18 ราย สูญหาย 78 ราย |url=https://www.hfocus.org/content/2025/03/33603|access-date=01 April 2025|work=Hfocus.org|date=30 March 2025}}</ref> និងរបួសម្នាក់នៅ[[ខេត្តនន្ទបុរី]]។<ref name="DDPM 30 Mar ">{{cite news|title=(ជាភាសាថៃ) บกปภ.ช. อัปเดตความคืบหน้าการให้ความช่วยเหลือกรณีแผ่นดินไหว เร่งสำรวจความเสียหาย และผลกระทบเพื่อให้การช่วยเหลือตามสิทธิอย่างเป็นธรรมและทั่วถึง​ |url=https://thainews.prd.go.th/thainews/news/view/1017220/?bid=1|access-date=01 April 2025|work=NBT Connext}}</ref> ករណីស្លាប់ និងបាត់ខ្លួនភាគច្រើនកើតឡើងនៅក្នុងឧបទ្ទវហេតុដួលរលំអគារកំពុងសាងសង់មួយកន្លែងក្នុងអំឡុងពេលរញ្ជួយ។ ឥទ្ធិពលរញ្ជួយដីនេះបានរង្គោះរង្គើខេត្តចំនួន ៦៣ ក្នុងចំណោមខេត្តទាំង ៧៧ នៃប្រទេសថៃ (រួមទាំងរាជធានីបាងកក) ដោយបង្កការខូចខាតនៅក្នុងខេត្តចំនួន ១៨ ដែលភាគច្រើនស្ថិតនៅភាគខាងជើង និងជុំវិញបាងកក។<ref name="DDPM 30 Mar" /> អគារដែលបាក់រលំចុងមកក្រោមគឺត្រូវជាអគារការិយាល័យ ៣៣ ជាន់ដែលកំពុងសាងសង់ត្រៀមជាទីស្នាក់ការរបស់[[ការិយាល័យសវនកម្មថៃ]]នៅក្នុងសង្កាត់[[ចតុចក្រ]]។ ហេតុការណ៍រលំអគារមួយនេះបានបណ្ដាលឱ្យពលករកម្មករចំនួន ២៩ នាក់បាត់បង់ជីវិត និងរបួស ១៨ នាក់ (បញ្ជាក់រួចជាផ្លូវការ) ខណៈ ៧៨​ នាក់ទៀតនៅបាត់ខ្លួនមិនទាន់រកឃើញនៅឡើយ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា។<ref name="thai18"/> ករណីមនុស្សស្លាប់ចំនួន ៧ នាក់ និងរបួស ១៥ នាក់ផ្សេងទៀតគឺកើតឡើងនៅទីកន្លែងផ្សេងៗនៅក្នុងទីក្រុង។<ref name="thai18"/> ករណីមនុស្សស្លាប់ភ្លាមៗចំនួនពីរករណីដែលអាចមកពីការគាំងបេះដូងត្រូវបានគេថ្លែងរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅក្នុខេត្តនន្ទបុរី និង[[ខេត្តសមុទ្រប្រាការ]]<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាថៃ) สลด! ผู้ป่วยโรคหัวใจวิ่งหนีแผ่นดินไหวลงจากคอนโด ช็อกเสียชีวิต |url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%AA%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A1/245739 |access-date=01 April 2025 |work=PPTVHD36 |date=28 March 2025 }}</ref><ref>{{cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ลุง 65 ปี ช็อกแผ่นดินไหว เสียชีวิต |url=https://www.ch7.com/sports/793332 |access-date=01 April 2025 |work=Channel 7 |date=28 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250328165917/https://www.ch7.com/sports/793332 |archive-date=28 មីនា 2025 |url-status=dead }}</ref> ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការបញ្ជាក់ផ្លូវការច្បាស់លាស់អ្វីពីទំនាក់ទំនងនៃការស្លាប់ទៅនឹងគ្រោះរញ្ជួយដីនោះឡើយ។ [[File:People evacuated out of a mall in Bangkok due to earthquake 28-03-2025 ( img 2).jpg|thumb|left|មនុស្សម្នាប្រមូលផ្ដុំគ្នានៅក្រៅអគារផ្សេងៗក្នុងសង្កាត់[[បាងកកណយ]]នៃរាជធានីបាងកក]] ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[ភូមិធម្ម វិជាយជ័យ]]បានថ្លែងពីគ្រោះរញ្ជួយដីនេះថាជារឿងដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកនៅបាងកកក្នុងរយៈពេល ១០០ ឆ្នាំកន្លងមកនេះ។<ref>{{cite news|title=Dozens of workers trapped in collapsed Bangkok high-rise|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2989962/dozens-of-workers-trapped-in-collapsed-bangkok-high-rise|access-date=01 April 2025|work=Bangkok Post|date=28 March 2025}}</ref> វាបានធ្វើឱ្យអគារខ្ពស់ៗក្នុងទីក្រុងមានចលនាយោលចុះឡើង បង្កឱ្យមានការភ័យស្លន់ស្លោពីសំណាក់ប្រជាពលរដ្ឋដែលកំពុងមានវត្តមានក្នុងអគារទាំងនោះ នាំឱ្យពួកគេស្រវានាំគ្នារត់ចេញក្រៅទៅតាមដងផ្លូវ។ អគារភាគច្រើនបានជម្លៀសមនុស្សចេញក្រៅ ហើយទីកន្លែងសាធារណៈមួយចំនួនត្រូវបានបិទទ្វារ។ ប្រព័ន្ធខ្សែផ្លូវដែកទាំងអស់ត្រូវបានផ្អាក ហើយផ្លូវថ្នល់ខ្លះត្រូវបានបិទជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{cite news|last1=Kongkunakornkul|first1=Pasit|title=Fear, chaos as rare quake grinds Thailand's capital to a halt|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/after-quake-thailands-capital-grinds-halt-amid-fear-chaos-2025-03-28/|access-date=01 April 2025|agency=Reuters|date=28 March 2025}}</ref> ចរាចរណ៍ផ្លូវគោកត្រូវផ្អាកនៅកកស្ទះមួយកន្លែងរហូតចូលដល់ពេលយប់ល្ងាច។<ref name="Matichon traffic">{{Cite web|url=https://www.matichon.co.th/social/news_5114329|title=(ជាភាសាថៃ) กรุงเทพฯ สาหัส! ทุกเส้นรถติดหนัก รัชดาอัมพาต 3 ชม.ไม่ขยับ หลังปิด 'รถไฟฟ้าทุกสาย' |date=28 March 2025}}</ref> ===នៅទីតំបន់ផ្សេងៗ=== [[File:2025 Yunnan Province rooftop infinity pool collapse.png|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីរលកទឹកពីអាងហែលទឹកធ្លាក់ពីលើអគារមកលើមនុស្សនៅនឹងដី។]] នៅក្នុង[[ខេត្តយូណាន]]នៃប្រទេសចិន ឥទ្ធិពលរង្គើពីគ្រោះរញ្ជួយដីនៅមីយ៉ាន់ម៉ាបានអង្រួនខេត្តមួយនេះស្ទើរទាំងមូល។ មនុស្ស​ចំនួនពីរ​នាក់​បានទទួល​រង​របួស​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​[[រួយលី]]ជាប់ព្រំដែនមីយ៉ាន់ម៉ា<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាចិន) 缅甸发生7.9级地震：云南多地有震感，瑞丽有房屋受损、人员受伤|url=https://baijiahao.baidu.com/s?id=1827820524446050871|access-date=02 April 2025|work=China National Radio}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាចិន) 云南瑞丽多处房屋倒塌2人受伤 民众亲述灾难来临一刻|url=https://std.stheadline.com/sc/realtime/article/2060777/%E5%8D%B3%E6%99%82-%E4%B8%AD%E5%9C%8B-%E7%B7%AC%E7%94%B8%E5%9C%B0%E9%9C%87%EF%B8%B1%E9%9B%B2%E5%8D%97%E7%91%9E%E9%BA%97%E5%A4%9A%E8%99%95%E6%88%BF%E5%B1%8B%E5%80%92%E5%A1%8C2%E4%BA%BA%E5%8F%97%E5%82%B7-%E6%B0%91%E7%9C%BE%E8%A6%AA%E8%BF%B0%E7%81%BD%E9%9B%A3%E4%BE%86%E8%87%A8%E4%B8%80%E5%88%BB-%E6%9C%89%E7%89%87|access-date=02 April 2025|work=Sing Tao Daily}}</ref> ខណៈមនុស្សប្រាំបួននាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរជួយសង្គ្រោះបន្ទាប់ពីជាប់ក្នុងជណ្ដើរយន្តប្រអប់។<ref name="xinhua">{{Cite web|title=Two people injured in China's Yunnan after Myanmar quake|url=https://english.news.cn/20250328/67387101a6b0456e8587c6d1928cc661/c.html|agency=Xinhua News Agency}}</ref> ទីលំនៅចំនួន ៨៤៧ នៅក្នុងក្រុងត្រូវរងការខូចខាតដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជនចំនួន ២,៨៤០ នាក់។<ref>{{cite news|title=More than 800 houses in southwest China damaged in Myanmar earthquake|url=https://english.news.cn/20250329/fc9292d4b7914c61889e437368e2078e/c.html|agency=Xinhua News Agency|date=29 March 2025|access-date=02 April 2025}}</ref> ខេត្តមួយចំនួននៅក្បែរៗនោះដូចជាខេត្ត[[គុយចូវ]] [[ក្វាងស៊ី]] និង[[ស៊ីឆ័ន]]ក៏ត្រូវរងឥទ្ធិពលរញ្ជួយខ្លះៗផងដែរ។<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាចិន) 突发！缅甸发生7.9级地震，云南、四川多地有震感|url=https://baijiahao.baidu.com/s?id=1827819490248140065&wfr=spider&for=pc|access-date=02 April 2025|work=鲁中晨报}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ចិន)|ក្រសួងការបរទេសចិន]]បានថ្លែងបញ្ជាក់ថា គ្មានប្រជាពលរដ្ឋចិនណាម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតពីគ្រោះរញ្ជួយដីនេះទេ។ វត្តមានរំជួលត្រូវបានគេកត់ត្រានៅក្នុងទីក្រុងហាណូយ និងព្រមទាំងទីក្រុងហូជីមិញនៃប្រទេសវៀតណាម<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=Powerful magnitude-7.7 earthquake in Myanmar sends tremors to Hanoi, Ho Chi Minh City|url=https://tuoitrenews.vn/news/society/20250328/powerful-77magnitude-earthquake-in-myanmar-sends-tremors-to-ho-chi-minh-city/85575.html|access-date=2 April 2025|work=Tuoi Tre News}}</ref> ក៏ដូចជាទីក្រុងវៀងច័ន្ទន៍នៃប្រទេសឡាវផងដែរ បង្កឱ្យមនុស្សម្នាជាច្រើននាក់ជម្លៀសរត់ចេញពីអគារផ្សេងៗនៅក្នុងទីក្រុងទាំងនោះ។<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=Tremors felt in Laos as 7.7-magnitude earthquake hits Myanmar|agency=Xinhua News Agency|url=https://english.news.cn/20250328/ef7090bc7a654cb6adfc86cf310d7c08/c.html|access-date=2 April 2025}}</ref> មនុស្សម្នាក់បានបាត់បង់ជីវិតពេលកំពុងរត់ចេញពីអគារនៅក្នុង[[សង្កាត់ ៨ (ទីក្រុងហូជីមិញ)|សង្កាត់ ៨]] នៃទីក្រុងហូជីមិញ។<ref name="hochiminhdeath">{{cite news |last=Mỹ Quỳnh |date=4 April 2025 |title=(ជាភាសាវៀតណាម) Sơ tán vì ảnh hưởng động đất ở Myanmar, một người ở TP.HCM tử vong |url=https://www.baogiaothong.vn/so-tan-vi-anh-huong-dong-dat-o-myanmar-mot-nguoi-o-tphcm-tu-vong-192250404182351442.htm |access-date=6 April 2025 |work=Báo Giao Thông }}</ref> នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា គេបានកត់សម្គាល់ថាមានរំជួលបន្តិចបន្តួចនៅក្នុង[[តំបន់រដ្ឋធានីជាតិ (ឥណ្ឌា)|តំបន់រដ្ឋធានីជាតិ]]ដេលី នាំឱ្យមនុស្សជាច្រើនរត់ចេញក្រៅពីអគារផ្ទះសម្បែងផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web|date=28 March 2025|title=Earthquake of magnitude 7.2 on the Richter scale hits Myanmar, tremors felt in Delhi-NCR|url=https://www.financialexpress.com/world-news/earthquake-of-magnitude-7-2-on-the-richter-scale-hits-myanmar-as-per-national-center-for-seismology/3791287/|access-date=2 April 2025|website=The Financial Express}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Thapa|first=Vaidika|title=7.7-Magnitude Earthquake Jolts Myanmar, Tremors Felt in Delhi-NCR|url=https://news24online.com/india/7-7-magnitude-earthquake-jolts-myanmar-tremors-felt-in-delhi-ncr/514293/|access-date=2 April 2025|website=News24}}</ref> នៅតាមបណ្ដារដ្ឋភាគឦសាន្ត ពិសេសក្នុងរដ្ឋ[[មេឃល័យ]]ដែលមានស្រុកមួយត្រូវរងនឹងការរញ្ជួយកម្រិតទាបកម្លាំងប្រមាណ ៤.០ វិចទ័រ។<ref>{{Cite web|date=28 March 2025|title=Myanmar earthquake aftershocks jolt several parts of India: 4.0 magnitude tremors felt in Meghalaya|url=https://www.businesstoday.in/india/story/myanmar-earthquake-aftershocks-jolt-several-parts-of-india-40-magnitude-tremors-felt-in-meghalaya-469791-2025-03-28|access-date=2 April 2025|website=Business Today}}</ref> ករណីរំជួលដីតូចៗត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានកើតឡើងនៅក្នុងរដ្ឋ[[អសម]] ពិសេសក្នុងទីក្រុង[[គវហត្ថី]]។<ref>{{cite web |title=Breaking: Another Earthquake Strikes The State, Epicentre at Myanmar |url=https://dy365.in/trending/breaking-another-earthquake-strikes-the-state-epicentre-at-myanmar-16143 |website=DY365 |publisher=DY365 |date=28 March 2025 |access-date=2 April 2025 |archivedate=5 មេសា 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250405033937/https://dy365.in/trending/breaking-another-earthquake-strikes-the-state-epicentre-at-myanmar-16143 |url-status=dead }}</ref> ករណីរំជួលតូចៗក៏បានកើតមាននៅក្នុងតំបន់មួយចំនួនក្នុងប្រទេសបង់ក្លាដែសផងដែរដូចជានៅរដ្ឋធានីដាក្កា [[សិហ្លេត]] [[រាជស្យា]] [[ចិត្តាក្រម]]ជាដើម ដែលបង្កឱ្យកើតមានការភ័យខ្លាចរត់ចេញពីអគារផ្សេងៗ។<ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=(ជាភាសាបេន្កាលី) দেশের বিভিন্ন স্থানে ভূমিকম্প অনুভূত, উৎপত্তিস্থল মিয়ানমারে মাত্রা ৭.৩|url=https://samakal.com/bangladesh/article/287753/%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%AD%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A8-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%A5%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%87-%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%95%E0%A6%AE%E0%A7%8D%E0%A6%AA-%E0%A6%85%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%AD%E0%A7%82%E0%A6%A4|work=Samakal}}</ref><ref>{{Cite news|date=28 March 2025|title=Earthquake shakes Dhaka, other parts of Bangladesh|url=https://www.thedailystar.net/environment/climate-crisis/natural-disaster/news/earthquake-shakes-dhaka-other-parts-bangladesh-3859451|work=The Daily Star}}</ref> ករណីរំជួលតូចៗដដែរក៏បានកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ<ref>{{cite web|title=Cambodians concerned over proximity of Myanmar quake Pinang|url=https://www.khmertimeskh.com/501662238/cambodians-concerned-over-proximity-of-myanmar-quake/|website=Khmer Times|date=31 March 2025}}</ref> និងព្រមទាំងបណ្ដារដ្ឋភាគខាងជើងនៃប្រទេសម៉ាឡេស៊ីដូចជា [[ពីណាំង]] [[ឃេដាស]] និង[[ឃេឡានតាំន]]។<ref name="PSA_1">{{Cite news|date=28 March 2025|author1=Lo Tern Chern|title=Penangites shocked as Myanmar quake shakes high-rise buildings|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2025/03/28/penangites-shocked-as-myanmar-quake-shakes-high-rise-buildings|work=The Star|access-date=2​ April 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=(ជាភាសាម៉ាឡេ) Gegaran gempa bumi Myanmar turut dirasai di Kedah, Kelantan, Pulau Pinang|url=https://www.astroawani.com/berita-malaysia/gegaran-gempa-bumi-myanmar-turut-dirasai-di-kedah-kelantan-pulau-pinang-514391|website=Astro Awani|date=28 March 2025}}</ref> ==ក្រោយរញ្ជួយ== នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់[[ការិយាល័យសម្រាប់សម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ]] (OCHA) នៅថ្ងៃទី១ ខែមេសា បានឱ្យដឹងថា ទីជម្រក ទឹកស្អាត និងថ្នាំពេទ្យកំពុងមានបរិមាណទាបនៅក្នុងប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ បន្ថែមពីលើនេះ ដោយសារតែកង្វះទឹកស្អាត អង្គការសហប្រជាជាតិបានព្រមានអំពីលទ្ធភាពនៃការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺអាសន្នរោគនានាដែលអាចបង្កឡើងពីទឹកកខ្វក់។ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានថ្លែងថា មន្ទីរពេទ្យជាច្រើននៅក្នុងតំបន់បានកំពុងទទួលមើលថែព្យាបាលអ្នករបួសផ្សេងៗលើសពីចំណុះលទ្ធភាពដែលខ្លួនអាចទទួលយកបាន។ ផ្លូវថ្នល់ និងស្ពានដែលរងការខូចខាតទាំងឡាយបានក្លាយជាឧបសគ្គរារាំងដល់បេសកកម្មជួយសង្គ្រោះមួយចំនួនផងដែរ ដូចនឹងអ្វីដែល OCHA បានលើកឡើងថាខ្លួនត្រូវចំណាយពេល ១៣ ម៉ោងដើម្បីទៅដល់ទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយពីទីក្រុងយុាំងហ្គូន ដែលជាធម្មតាត្រូវការពេលធ្វើដំណើរតែ ៨ ម៉ោងប៉ុណ្ណោះ។<ref>{{cite news |title=Water and medicine in short supply after Myanmar earthquake: UN |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/water-and-medicine-in-short-supply-after-myanmar-earthquake-un |access-date=3 April 2025 |agency=Reuters|work=The Straits Times|date=1 April 2025}}</ref> ថ្វីបើរបបយោធាបានអំពាវនាវសុំជំនួយអន្តរជាតិក៏ពិតមែន តែអង្គការសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួនបាននិយាយថាជំនួយដែលសុំនោះគឺមានការបែងចែក ពោលគឺមានកំណត់។ ក្រុមអង្គការមួយចំនួនបានរាយការណ៍ថា អាជ្ញាធរយោធាភូមាបានប្រើលេសដោះសារពីបញ្ហាដំណឹកបញ្ជូនភស្តុភារព្រោះតែពួកគេមិនចង់ឱ្យនរណាបោះជំហានចូលក្នុងតំបន់ហាមឃាត់របស់ពួកគេ។ សម្បីតែ[[អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ]]ក៏បានចែករំលែកនូវមតិដូចគ្នានេះដែរ។<ref name="Hogan1">{{cite news |last1=Hogan |first1=Libby |title=Aid agencies struggling to reach most in need after Myanmar earthquake |url=https://www.abc.net.au/news/2025-04-01/aid-agencies-struggling-to-reach-most-in-need-myanmar-earthquake/105115382 |access-date=3 April 2025 |publisher=ABC News|location=Australia |date=1 April 2025}}</ref> ប្រជាជនរស់នៅក្នុងទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយជាច្រើនបានចេញមកដេកនៅទីសាធារណៈនៅយប់នៃថ្ងៃរញ្ជួយដីនោះក៏ព្រោះតែនៅមានវត្តមាននៃរំជួលតូចៗក្រោយរញ្ជួយដីធំនៅឡើយ។<ref>{{cite news |last1=Nwe |first1=Maung Khat |title=(ជាភាសាភូមា) နောက်ဆက်တွဲငလျင်ငယ်များကြောင့် မန္တလေးမြို့ခံအများစု လမ်းပေါ်ထွက်အိပ် |url=https://bur.mizzima.com/2025/03/29/51046 |access-date=3 April 2025 |work=Mizzima |date=28 March 2025 }}</ref> ដោយសារតែចំនួនឧបករណ៍បច្ចេកទេសជួយសង្គ្រោះមានកំណត់ ប្រជាជនម៉ាន់ដាឡាយខ្លះបានចុះធ្វើសកម្មភាពជួយសង្គ្រោះដោយខ្លួនពួកគេផ្ទាល់។ គិតមកត្រឹមថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា នាយកដ្ឋានពន្លត់អគ្គីភ័យមីយ៉ាន់ម៉ាបាននិយាយថា ខ្លួនបានជួយសង្គ្រោះមនុស្សចំនួន ៤០៣ នាក់ និងបានរកឃើញសាកសពចំនួន ២៥៩ នាក់នៅក្នុងទីក្រុង។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា)​ မန္တလေးမှာ ၄၀၃ ဦး ကယ်ထုတ်နိုင်ပြီ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c99pv4g39j0t |access-date=4 April 2025 |publisher=BBC News |date=1 April 2025}}</ref> [[កងកម្លាំងការពារប្រជាជន (មីយ៉ាន់ម៉ា)|កងកម្លាំងការពារប្រជាជន]]របស់រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិមីយ៉ាន់ម៉ាបានថ្លែងថាពួកត្រៀមអំពាវនាវឱ្យមានបទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្នចំនួនពីរសប្តាហ៍ចាប់ផ្ដើមពីថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា។<ref>{{cite news|title=Myanmar anti-coup fighters call partial ceasefire for quake relief|url=https://www.channelnewsasia.com/asia/myanmar-earthquake-anti-coup-fighters-call-partial-ceasefire-5032971|access-date=4 April 2025|agency=Agence France-Presse|publisher=Channel NewsAsia|date=30 March 2025|archive-date=3 មេសា 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250403033226/https://www.channelnewsasia.com/asia/myanmar-earthquake-anti-coup-fighters-call-partial-ceasefire-5032971|url-status=dead}}</ref> ក៏ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណាក្ដី របបយោធាភូមានៅតែបន្តយុទ្ធនាការទម្លាក់គ្រាប់បែករបស់ពួកគេនៅក្នុងតំបន់មួយចំនួននៃសាហ្គាំង និងរដ្ឋរ៉ាគីន ដែលនាំឱ្យខូចខាតផ្ទះសម្បែង និងមន្ទីរពេទ្យក្នុងតំបន់នោះ។<ref>{{cite news|url=https://yktnews.com/2025/03/209498/|title=(ជាភាសាភូមា) NUG က ငလျင်ဒဏ်ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် နှစ်ပတ် အပစ်ရပ်ထားသော်လည်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင် စစ်တပ်က စစ်ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကျဲပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်|date=30 March 2025|access-date=3 មេសា 2025|archive-date=8 ធ្នូ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208183946/https://yktnews.com/2025/03/209498/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា)​ အရပ်သားကျေးရွာများကို စစ်ကောင်စီက ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်နေ၍ ကျောက်ဖြူရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းကို AA ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67eb6cb2b2eb64034577f9d6 |work=Narinjara}}</ref><ref>{{cite news |title=(ជាភាសាភូមា) ပုဏ္ဏားကျွန်းဆေးရုံကို စစ်ကောင်စီက အတွဲလိုက်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်၍ အဆောင်အချို့ ပျက်စီး |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/67e64193b2eb6403451ac0a3 |work=Narinjara}}</ref> នៅទីក្រុងបាងកក ជំនួញនៅក្នុង[[ផ្សារ​មូលបត្រថៃ|ទីផ្សារហ៊ុនថៃ]]ត្រូវបានផ្អាកដំណើរការជាបណ្ដោះអាសន្ន។<ref>{{cite news|last1=Taha|first1=Rana|title=Powerful earthquake hits Myanmar, felt in Bangkok|url=https://www.dw.com/en/powerful-earthquake-hits-myanmar-felt-in-bangkok/a-72065550|access-date=3 April 2025|work=DW News|date=28 March 2025}}</ref> ក្រសួងហិរញ្ញវត្ថុថៃវិញមិនបានរាយការណ៍អ្វីពីការខាតបង់ធំណាមួយលើសេដ្ឋកិច្ច ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសារពើពន្ធ ឬប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុនោះទេ។ អាជ្ញាធរគ្រប់គ្រងផ្លូវអាកាសថៃបានដាក់ចេញនូវ​បញ្ជា​ហាមដំណើរ​ហោះ​ហើរនៅ​ទូទាំង​ប្រទេសចំពោះ​គ្រប់​ព្រលាន​យន្តហោះ<ref>{{cite news|title=Earthquake in Myanmar felt in Thailand|url=https://www.nationthailand.com/news/general/40047983|access-date=3 April 2025|work=The Nation|date=28 March 2025}}</ref> ខណៈសេវាកម្មរផ្លូវដែករវាងទីក្រុងបាងកក និងតំបន់ភាគខាងជើងនិងភាគឦសានប្រទេសថៃក៏ត្រូវបានផ្អាកដូចគ្នា តែត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងវិញក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃក្រោយ។<ref>{{Cite web|date=29 March 2025|title=(ជាភាសាថៃ) อัปเดตเช้านี้ รถไฟฟ้า BTS-MRT กลับมาเปิดให้บริการ หลังเกิดเหตุ "แผ่นดินไหว"|url=https://www.thairath.co.th/news/society/2849910|access-date=3 April 2025|website=Thai Rath}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 March 2025|title=(ជាភាសាថៃ) รถไฟฟ้า "สายสีเหลือง" เตรียมเปิดให้บริการเที่ยงวันนี้ ส่วน "สายสีชมพู" ยังปิด|url=https://www.thairath.co.th/news/society/2850090|access-date=4 April 2025|website=Thai Rath}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែមីនា ករណីរញ្ជួយដីកម្រិត ៤.១ វិចទ័រមួយទៀតបានបង្កឱ្យអគារមួយចំនួនបន្ថែមដួលរលំ ឬរងការខូចខាតនៅក្នុងទីក្រុងម៉ាន់ដាឡាយ។<ref>{{Cite web |title=M 4.1 – 4&nbsp;km NE of Sagaing, Burma (Myanmar) 2025 |url=https://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/us7000pp3w/executive |date=2025-03-31}}</ref><ref>{{cite news|url=https://myanmar-now.org/mm/news/62502/|title=(ជាភាសាភូមា) ငလျင်ဘေး ၄ ရက်ကျော်ကြာ ပိတ်မိ ပျောက်ဆုံးနေသူများအတွက် ပိုမိုစိုးရိမ်လာရ|publisher=Myanmar Now|date=1 April 2025|access-date=3 April 2025}}</ref> ==ជំនួយមនុស្សធម៌== [[File:IAF NDRF Myanmar Earthquake.jpg|ជំនួយមនុស្សធម៌ពី[[កងកម្លាំងជើងអាកាសឥណ្ឌា]]រួមមានក្រុមស្ម័គ្រចិត្ត និងឧបករណ៍សង្គ្រោះរុករក|thumbnail|250x250px]] ===អង្គការអន្តរជាតិ=== បណ្ដាប្រទេសមួយចំនួនបានប្តេជ្ញាជួយគាំទ្រក្នុងទម្រង់ជាជំនួយមនុស្សធម៌។ ប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ាបានទទួលយកជំនួយពីប្រទេសឥណ្ឌា និង[[មជ្ឈមណ្ឌលអាស៊ានដើម្បីសម្របសម្រួលជំនួយមនុស្សធម៌]] ខណៈដែល[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានថ្លែងថាខ្លួននឹងផ្តល់ជំនួយសង្គ្រោះបន្ទាន់ក្នុងចំនួនទឹកប្រាក់ ៥ លានដុល្លារអាមេរិក។<ref name="jpt2">{{cite news|title=Myanmar quake death toll expected to rise as junta seeks aid|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/03/29/asia-pacific/myanmar-earthquake-junta-aid/|access-date=3 April 2025|publisher=Bloomberg News, Reuters|date=29 March 2025}}</ref> [[ធម្មនុញ្ញអវកាសអន្តរជាតិ និងគ្រោះមហន្តរាយចម្បង]]ត្រូវបានបើកឱ្យសកម្មឡើងដោយ[[មជ្ឈមណ្ឌលផ្កាយរណបអង្គការសហប្រជាជាតិ]] (UNOSAT) ក្រោមឱវាទរបស់[[ការិយាល័យអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីសម្របសម្រួលកិច្ចការមនុស្សធម៌]] (OCHA) នៅវេលាម៉ោង ១០:២១ ជាម៉ោងសកលក្នុងថ្ងៃទី២៨ ខែមីនា ពោលវាបានផ្តល់នូវរូបភាពពីផ្កាយរណបយ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីជ្រោមជ្រែងសម្រួលដល់ប្រតិបត្តិការរុករកនានា។<ref>{{Cite web|url=https://disasterscharter.org/activations/earthquake-in-thailand-activation-957-|title=Earthquake in Thailand – Charter Activations|website=The International Charter: Space And Major Disasters}}</ref> [[សហព័ន្ធអន្តរជាតិសង្គមកាកបាទក្រហម និងអឌ្ឍចន្ទក្រហម]]បានបើកការអំពាវនាវជាបន្ទាន់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា សុំជំនួយជាទឹកប្រាក់ជាង ១០០ លានដុល្លារអាមេរិកដើម្បីជួយជនរងគ្រោះពីគ្រោះរញ្ជួយដី។.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250331-rescue-hopes-fading-three-days-after-deadly-myanmar-quake|title=Rescue hopes fading three days after deadly Myanmar quake|publisher=France 24|date=31 March 2025}}</ref> == ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រោះរញ្ជួយដីនៅមីយ៉ាន់ម៉ា]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រោះរញ្ជួយដីនៅថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គ្រោះមហន្តរាយនៅអាស៊ីក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] k3w9u476nan3qqpe05rtdumq1jfacos 0 52609 341239 338325 2026-09-28T00:01:10Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341239 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ | partof = ការប៉ះទង្គិចតាម[[ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] | image = [[File:Cambodia Thailand Locator (cropped).svg|300px]] | caption = ផែនទីនៃប្រទេស[[កម្ពុជា]] និងប្រទេស[[ថៃ]] | date = '''វិបត្តិព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៨​ ឧសភា – ២៦ តុលា ២០២៥ (៤ ខែ និង​ ៤ សប្តាហ៍) *១០ វិច្ឆិកា ២០២៥ – ៧​ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} '''ជម្លោះព្រំដែន'''៖{{tree list}} *២៤–២៨ កក្កដា ២០២៥ (៤ ថ្ងៃ) *៨ ធ្នូ ២០២៥ – ២៧ ធ្នូ ២០២៥ (៣ សប្តាហ៍ និង ៦ ថ្ងៃ) {{tree list/end}} | place = [[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]] | status = '''បទឈប់បាញ់''' ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ | combatant1 = {{flag|កម្ពុជា}} | combatant2 = {{flag|ថៃ}} | commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហ៊ុន សែន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ទៀ សីហា]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[វង្ស ពិសេន]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ឥស សារ៉ាត់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ម៉ៅ សុផាន់]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ហួត ឈាង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ពៅ ហេង]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[កែវ ធី]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ស្រី ឌឹក]] * {{flagdeco|Cambodia}} [[ដួង សំនៀង]]{{KIA}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|ថៃ}} [[អនុទិន ជាញវីរកូល]] {{small|(ពី ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|ថៃ}} [[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]] {{small|(ត្រឹម ១ កក្កដា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] {{small|(ត្រឹម ១៩ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ទ្រង់វិទ្យ ហ្នុនភក្ដី]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពនា ក្លាវផុតទុក្ខ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[ពន្ធភក្ដី ពឌ្ឍនកុល]] * {{flagdeco|Thailand}} [[សម្ភព ភារវេជ្ជ]] * {{flagdeco|Thailand}} [[បុញ្ញសិន ពាតក្លាង]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[អម្រឹត បុញ្ញសុយៈ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ចីរពល វង់វិទ្យ]] {{small|(ត្រឹម ៣០ កញ្ញា)}} * {{flagdeco|Thailand}} [[ជ័យបុញ្ញ នវនចន្ទ្រ]] }} | units1 = {{Tree list}} *{{flagicon image|Flag of the Royal Cambodian Armed Forces.svg}} [[កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ]] ** [[កងទ័ពជើងគោកកម្ពុជា]] *** [[យោធភូមិភាគទី៤]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ៣]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៧]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៨]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៩]] **** [[កងពលធំអន្តរាគមន៍លេខ២]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៤]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៥]] ***** [[កងពលតូចអន្តរាគមន៍លេខ៦]] *** [[យោធភូមិភាគទី៥]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥១]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥២]] ***** [[កងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៥៣]] *** [[File:Cambodian_Army_Special_Forces_Command_Distinctive_Unit_Insignia.png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានទ័ពពិសេស]] ** [[File:Emblem of Bodyguard Headquarters (Cambodia).png|22px]] [[បញ្ជាការដ្ឋានអង្គរក្ស]] ** [[បញ្ជាការដ្ឋានកាំភ្លើងធំ អគ្គបញ្ជាការ]] {{Tree list/end}} | units2 = {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Armed Forces HQ.svg}} [[កងទ័ពថៃ]] {{Tree list}} ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Army.svg}} [[កងទ័ពជើងគោកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងគោកថៃ]] *** យោធភូមិភាគទី២ **** បញ្ជាការដ្ឋានសុរនារី *** យោធភូមិភាគទី១ **** បញ្ជាការដ្ឋានបូព៌ា *** [[ទាហានព្រាន]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Air Force.svg}} [[កងទ័ពជើងអាកាសភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងអាកាសថៃ]] ** {{flagicon image|Flag of the Royal Thai Navy.svg}} [[កងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ|កងទ័ពជើងទឹកថៃ]] *** បញ្ជាការដ្ឋានសង្គ្រាមពិសេសកងទ័ពជើងទឹក *** កងម៉ារីន ** {{flagicon image|Thai National Police Flag.svg}} [[នគរបាលភូមិន្ទថៃ|នគរបាលថៃ]] *** នគរបាលល្បាតព្រំដែន {{Tree list/end}} | casualties1 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់កម្ពុជា៖''' ** ទាហាន ៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="cam.casualties">{{Cite web |date=26 July 2025 |title=BREAKING: អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ ការប្រយុទ្ធគ្នា២ថ្ងៃមកនេះ ទាហានកម្ពុជាបានពលី៥នាក់ និងរបួស២១នាក់, ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ស្លាប់៨នាក់ និងរបួស៥០នាក់ |url=https://m.freshnewsasia.com/localnews/396119-2025-07-26-07-49-02 |access-date=26 July 2025 |website=Fresh News}}</ref><ref name="KO">{{Cite web |date=2025-05-28 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) Thai and Cambodian soldiers clash briefly in a disputed border area, killing 1 |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |access-date=2025-06-03 |website=AP News |archive-date=3 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250603132809/https://apnews.com/article/thailand-cambodia-soldiers-border-clash-a4b8547559ff1fe493bdac60aad008eb |url-status=live }}</ref> ** ជនស៊ីវិល ៣៨ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="The Guardian-2025" /><ref name="signnew">{{Cite web|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/thailand-cambodia-sign-new-ceasefire-agreement-end-border-128716722|title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting|website=ABC News}}</ref> ** ទាហាន និងជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៦៤ នាក់បានរងរបួស<ref>{{cite news |title=Death toll rises in Thai-Cambodian clashes despite ceasefire call |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/death-toll-rises-in-thai-cambodian-clashes-despite-ceasefire-call/ |access-date=8 December 2025 |agency=The Times of Israel}}</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៥១៨,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="cam.eva">{{cite news |date=8 December 2025 |title=Live: Border Clashes Reignite |url=https://kiripost.com/stories/border-clashes-reignite?fbclid=IwdGRjcAOo7kpjbGNrA6juKGV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHqBmUJQBc31ELVlryPjDZ9ZFjk1a-k1-Zv6jzBds8K32M3ONleV66RHKJRuH_aem_YLxBNJxnxigFVWd41Pe4Mg |access-date=12 August 2025 |agency=Kiripost}}</ref> * '''ការវិភាគឯករាជ្យ/បរទេស៖''' ** មន្ត្រីទាហាន និងនគរបាលព្រំដែនប្រមាណ ៥០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="exceeds50">{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/politics/international-relations/thailand-cambodia-conflict/cambodian-military-families-mourn-as-nation-s-thai-conflict-toll-exceeds-50|title=Cambodian military families mourn as nation's Thai conflict toll exceeds 50|website=Nikkei Asia}}</ref><ref name="The Guardian-2025">{{cite news |title=Thailand, Cambodia weigh peace talks after Trump's tariff threat |url=https://www.theguardian.com/world/2025/jul/29/thailand-cambodia-ceasefire |access-date=28 July 2025 |agency=The Guardian}}</ref><ref name="Hope-2025">{{Cite web |last=Hope |first=Zach |date=6 July 2025 |title=How a gunshot at dawn broke a mother's heart, and left a prime minister fighting for her job |url=https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250706204533/https://www.theage.com.au/world/asia/how-a-gunshot-at-dawn-broke-a-mother-s-heart-and-left-a-prime-minister-fighting-for-her-job-20250704-p5mcl6.html |archive-date=6 July 2025 |access-date=8 December 2025 |website=The Age}}</ref> {{Endplainlist}} | casualties2 = {{Plainlist}} * '''ប្រភពរបស់ថៃ៖''' ** ទាហាន ៤០ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត<ref name="incidentreport">{{Cite web |date=13 August 2025 |title=Incident Report on the Thai-Cambodian Border Clash |url=https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/3219/iid/414376|access-date=10 December 2025 |website=The Government Public Relations Department }}</ref><ref name="signnew"/> ** ទាហានជាង ៥៣១ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/><ref>{{cite web|url=https://www.bastillepost.com/global/article/5452037-15-thai-soldiers-killed-in-thailand-cambodia-border-clashes|title=15 Thai soldiers killed in Thailand-Cambodia border clashes|work=Bastille Post|date=13 December 2025|access-date=2 January 2026}}</ref> ** ជនស៊ីវិល​ ១៧–៦៤ នាក់បានស្លាប់{{refn|group=ស|៤៧ នាក់ជាករណីស្លាប់ដោយប្រយោល។<ref>{{Cite web|url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/354890|title=(ជាភាសាថៃ) สู้รบชายแดน ปชช.เสียชีวิต 17 คน พบเครียดสูง 1,603 คน|date=31 July 2025|website=Thai PBS}}</ref><ref name="signnew"/>}}<ref name="hits17">[https://www.nationthailand.com/news/general/40053850 Thai–Cambodian border death toll hits 17, three provinces keep shelters]</ref><ref name="signnew"/> ** ជនស៊ីវិលជាង ៣៩ នាក់បានរងរបួស<ref name="incidentreport"/> ** ជនស៊ីវិលប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀស<ref name="Lukiv-2025">{{Cite web |last=Lukiv |first=Jaroslav |date=25 July 2025 |title=Cambodia calls for immediate ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=26 October 2025 |website=BBC News}}</ref> {{Endplainlist}} }} ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ប្រទេស[[កម្ពុជា]] និង[[ថៃ]]បានបានវិវត្តក្លាយជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​២០២៥ នៅតាមខ្សែបន្ទាត់​[[ព្រំដែន កម្ពុជា-ថៃ|ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ]]។ ក្រោយមកបន្តិចមក ប្រទេសទាំងពីរក៏បានយល់ព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌមួយនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ថ្វីបើដូច្នេះក្ដី ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៅក្នុងខែធ្នូ ហើយដូចមុនអញ្ចឹងដែរ ភាគីទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាបានរំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបន្ទុះជម្លោះម្តងទៀត។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដំបូងនៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា គឺមួយថ្ងៃក្រោយទាហានថៃម្នាក់បានទទួលរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីបានជាន់លើមីនប្រឆាំងមនុស្សប្រភេទ [[ភីអ៊ឹមអ៊ិន-២]] នៅក្នុង[[ស្រុកណាំយឿន]] [[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។ ហេតុការណ៍ជាន់មីននេះបានបើកផ្លូវឱ្យថៃចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាជាអ្នកបង្កប់មីន ហើយនៅថ្ងៃបន្ទាប់ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធក៏បានផ្ទុះឡើងដោយប្រទេសទាំងពីរបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកថាជាអ្នកផ្ដើមការវាយប្រហារ។ ជនស៊ីវិលសរុបជាង ២០០,០០០ នាក់នៅទូទាំងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ និងភាគខាងជើងនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវភៀសខ្លួនចេញពីលំនៅដ្ឋានរបស់ពួកគេរៀងៗខ្លួនដើម្បីស្វែងរកទីទួលជម្រកសុវត្ថិភាព។ [[កងទ័ពជើងអាកាសថៃ|កងទ័ពអាកាសភូមិន្ទថៃ]]បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ក្នុងធ្វើការវាយប្រហារនានាទៅលើទីតាំងឈរជើងយោធាកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយខ្សែព្រំដែន ដោយនេះជាលើកដំបូងហើយដែលកងទ័ពអាកាសថៃបានប្រឡូកចូលប្រយុទ្ធក្នុងសមរភូមិចាប់តាំងពី[[សង្គ្រាមព្រំដែនថៃ-ឡាវ]]កាលពីចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ សហគមន៍អន្តរជាតិ ពិសេសគឺ[[សមាគមន៍ប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍]] (អាស៊ាន) និង[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]] ត្រូវបានជំរុញឱ្យធ្វើអន្តរាគមន៍ក្នុងការសម្របសម្រួលជម្លោះមូយនេះ។ ទោះបីជាភាពតានតឹងបានចុះថមថយបន្តិចម្តងៗក្រោមសម្ពាធការទូតពីខាងក្រៅក៏ដោយ ការវាយប្រយុទ្ធគ្នានៅកំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការប៉ះទង្គិចគ្នាដ៏ខ្លាំងក្លាបំផុតមួយនៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់តាំងពីករណីប្រាសាទព្រះវិហារមក ដោយបន្សល់ទុកនូវផលប៉ះពាល់យូរអង្វែងលើស្ថិរភាព និងសន្តិសុខនៅ[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍ដីគោក]]។ នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងកម្ពុជា និងថៃបានប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែន។ នៅថ្ងៃបន្ទាប់ កងកម្លាំងយោធាថៃបានបើកយន្តហោះចម្បាំង F-១៦ វាយប្រហារនិងទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងមួយចំនួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានចេញមុខម្តងទៀតមកជំរុញឱ្យភាគីថៃនិងកម្ពុជាគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលសម្របសម្រួលដោយលោកកាលពីខែតុលា។ ==ផ្ទៃរឿង== [[File:Geschil Cambodja-Thailand voor het Internationale Hof van Justitie De rechters , Bestanddeelnr 912-3278.jpg|thumb|left|300px|រឿងក្ដី​ប្រាសាទ​ព្រះវិហារ​កំពុងត្រូវ​បាន​បើក​សវនាការ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​ក្នុង​ឆ្នាំ១៩៦១]] ជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសកម្ពុជា និងថៃមានឫសគល់នៅក្នុងបន្ទាត់កំណត់ព្រំដែនដែលកើតចេញពី[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤]] និង[[សន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧|ឆ្នាំ១៩០៧]] ដែលបានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនខណ្ឌចែក[[អាណាចក្ររតនកោសិន្ទ្រ៍|ព្រះរាជាណាចក្រសៀម]] (ប្រទេសថៃបច្ចុប្បន្ន) និង[[សហភាពឥណ្ឌូចិន|ឥណ្ឌូចិនបារាំង]] (ប្រទេសកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាមបច្ចុប្បន្ន)។ បន្ទាប់ពី[[ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (១៩៥៣-១៩៧០)|ប្រទេសកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យភាពពីបារាំង]]នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៣ អធិបតេយ្យភាព​លើ​ប្រាសាទព្រះវិហារ​បាន​ក្លាយជា​ចំណុចដ៏ក្ដៅមួយនៅក្នុង​ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃ។ [[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) បានសម្រេចកាត់ក្ដីនៅក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ ថា [[ប្រាសាទព្រះវិហារ]]គឺស្ថិតនៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយយោងតាមឯកសារផែនទីរបស់បារាំង។<ref name="SP">{{Cite web |date=2025-06-02 |title=(ជាភាសាអង់គ្លេស) U.S. Ally and China's Strategic Partner Exchange Fire in Southeast Asia: Cambodia-Thailand Border Skirmish Raises Fears of Renewed Regional Instability |url=https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |access-date=2025-07-24 |website=The Asia Live |archive-date=4 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ |url-status=dead |archivedate=2025-06-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250604105145/https://theasialive.com/u-s-ally-and-chinas-strategic-partner-exchange-fire-in-southeast-asia-cambodia-thailand-border-skirmish-raises-fears-of-renewed-regional-instability/2025/06/02/ }}</ref> ទោះបីជាមានការកាត់ក្ដីបែបនេះក៏ដោយ តែតុលាការអន្តរជាតិមួយនេះមិនបានកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនច្បាស់លាស់នៅក្នុងតំបន់ជុំវិញនោះទេ ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យវានៅតែស្ថិតក្នុងស្ថានភាពមិនប្រាកដប្រជា។<ref name="ThaiPBS-2025">{{cite news |date=25 July 2025 |title=Thousands displaced as Thai, Cambodian troops exchange fire along border |url=https://www.thaipbsworld.com/thai-cambodian-border-clashes-force-thousands-to-flee-homes/ |work=Thai PBS World}}</ref> ដោយហេតុនេះ តំបន់នៅជុំវិញប្រាសាទក៏ដូចជាតំបន់តាមបណ្ដោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានជាជម្លោះ ដែលនាំឱ្យមានភាពតានតឹងរវាងរដ្ឋទាំងពីរជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសក្នុងកំឡុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ នៅពេលដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយយោធាបានបណ្តាលឱ្យមានអ្នកស្លាប់ និងរបួសទាំងសងខាង។ មនោសញ្ចេតនា និងគំនិត​ជាតិនិយម​ក្នុង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ក៏បាន​ដើរតួនាទី​យ៉ាងសំខាន់​ក្នុងកំណើនកម្ដៅនៃជម្លោះអស់ទាំងនេះផងដែរ។ ជាលទ្ធផលនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅរវាងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានបញ្ជាក់ឡើងវិញនូវសេចក្តីសម្រេចខ្លួនកាលពីឆ្នាំ១៩៦២។ យ៉ាងណាមិញ ភាពមិនច្បាស់លាស់នៅតាមបណ្ដោយខ្សែព្រំដែន និងអវត្តមាននៃការកំណត់ខណ្ឌព្រំដែនទ្វេភាគី បានបន្តជំរុញឱ្យមានភាពតានតឹង ហើយធ្វើឱ្យតំបន់នេះក្លាយជាចំណុចក្តៅគគុកម្តងហើយម្តងទៀតសម្រាប់វិបត្តិយោធា និងការទូតរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា ជម្លោះរវាងរដ្ឋទាំងពីរសុទ្ធតែមានប្រភពជាប់ទាក់ទងនឹងកត្តានយោបាយក្នុងស្រុក ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រនៃកំពូលភ្នំដែលប្រាសាទព្រះវិហារកំពុងឈរពីលើ។<ref name="Al Jazeera-2025"/><ref>{{cite web |title=New Clashes Erupt on the Thailand-Cambodia Border. Here’s What to Know. |url=https://www.nytimes.com/2025/12/08/world/asia/thailand-cambodia-border-fighting-strikes.html |access-date=12 December 2025 |website=New York Times}}</ref><ref>{{cite news |date=29 May 2025 |title=Cambodian Soldier Killed in Clash With Thai Army Along Disputed Border |url=https://thediplomat.com/2025/05/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army-along-disputed-border/ |work=The Diplomat}}</ref> ==ព្រឹត្តិការណ៍មុនជម្លោះ== ភាពតានតឹងនៅតំបន់ព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរបានកើនឡើងក្ដៅគគុកសារជាថ្មីម្តងទៀតនៅថ្ងៃទី១៣​ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលទាហានថៃបានរារាំងភ្ញៀវទេសចរខ្មែរមិនឱ្យច្រៀងចម្រៀងស្នេហាជាតិនៅ[[ប្រាសាទតាមាន់ធំ]]។<ref name="ppp-20250219">{{Cite news |title=PM warns of 'nationalist rhetoric' fuelling Thai border tensions |url=https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219132051/https://www.phnompenhpost.com/national/pm-warns-of-nationalist-rhetoric-fuelling-thai-border-tensions |archive-date=19 February 2025 |access-date=2025-07-24 |url-status=live }}</ref><ref name="Bangprapa">{{Cite news |last=Bangprapa |first=Mongkol |date=2025-02-18 |title=Thai PM downplays Cambodian anthem fuss |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330151558/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2963575/thai-pm-downplays-cambodian-anthem-fuss |archive-date=2025-03-30 |access-date=2025-07-24 |work=Bangkok Post }}</ref> មកដល់​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​ខ្មែរ​ និង​ថៃ​បាន​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​មួយ​រយៈពេល​ខ្លី បណ្ដាល​ឱ្យ​ទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់​បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​បាន​ចោទប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​ថា​បាន​បណ្ដោយឱ្យផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នា។<ref name="SP" /> [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា]] សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បាន​ឆ្លើយ​តប​នឹង​ហេតុការណ៍ទាំងនេះដោយ​​ផ្តើម​រៀបចំឯកសារដើម្បីទៅប្ដឹង​​តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិជុំវិញទីតាំងជម្លោះ ដោយ​ថាលោក​មិន​ចង់​ឃើញ​មានជម្លោះ​កើតមានជាមួយ​ប្រទេស​ថៃនោះ​ទេ។<ref name="Al Jazeera-2025">{{Cite web |title=Cambodia PM urges calm after border clash with Thailand leaves soldier dead |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628160445/https://www.aljazeera.com/news/2025/5/29/cambodia-pm-urges-calm-after-border-clash-with-thailand-leaves-soldier-dead |archive-date=2025-06-28 |access-date=2025-07-24 |website=Al Jazeera }}</ref> លោក[[ភូមិធម្ម វេជ្ជយជ័យ]] អតីតរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិថៃ និងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានថ្លែងថា គ្មានភាគីណាមួយចង់បង្កើនជម្លោះដាក់គ្នានោះទេ ហើយកំពុងស្វះស្វែងរកមធ្យោបាយដោះស្រាយវិវាទ។<ref name="KO" /> ===ការប៉ះទង្គិចនៅមុំបី=== នៅ​ថ្ងៃ​ទី​២៨ ខែ​ឧសភា ទាហាន​កម្ពុជា និង​ថៃបានផ្ទុះអាវុធ​ប៉ះ​ទង្គិច​បាញ់បកគ្នា​រយៈពេល ១០ ​នាទី​ នៅ[[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]] ដែល​បណ្ដាល​ឱ្យទាហាន​ខ្មែរ​ម្នាក់បាន​ស្លាប់នោះគឺ​លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន។<ref>{{cite web |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសអំពីហេតុការណ៍ប៉ះទង្គិចគ្នាមួយរយៈពេលខ្លីរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ នៅព្រំដែនតំបន់មុំបី បណ្តាលឲ្យទាហានកម្ពុជាស្លាប់ម្នាក់ដោយសារទាហានថៃបាញ់មុន |url= https://m.freshnewsasia.com/localnews/389383-2025-05-28-09-37-41.html |website=Fresh News |date=28 May 2025 |access-date=2025-07-24 }}</ref> ព្រឹត្តិការណ៍ប៉ះទង្គិចមួយប្រាវនេះបានកើតឡើងក្នុងតំបន់[[ចុងបូក]] ឬមុំបី តាមបណ្ដោយព្រំដែនរវាង[[ខេត្តព្រះវិហារ]]របស់ប្រទេសកម្ពុជា និង[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]របស់ថៃ។<ref name="Reuters-2025">{{Cite news |date=28 May 2025 |title=Cambodia says soldier killed in brief border skirmish with Thai troops |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/cambodia-says-soldier-killed-brief-border-skirmish-with-thai-troops-2025-05-28/ |access-date=24 July 2025 |work=Reuters }}</ref> លោកម៉ៅ ផល្លា អ្នក​នាំពាក្យ​កងទ័ពជើងគោក​កម្ពុជា​បាន​ថ្លែង​ថា ទាហាន​ថៃ​គឺជា​អ្នក​​ដែល​បើក​ការ​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​ទាហាន​កម្ពុជា​មុននៅក្នុង​លេណដ្ឋាន​ដែលកម្ពុជា​បាន​ប្រើប្រាស់អស់​មួយ​រយៈ​មក​ហើយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកវិនទ័យ សុវរី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃ បានអះអាងថា ទាហានថៃបានព្យាយាមនិយាយសម្រួលជាមួយទាហានកម្ពុជាឱ្យដកថយចេញពី"តំបន់ប្រទាញប្រទង់" មុនពេលភាគីកម្ពុជាបានធ្វើការបាញ់ប្រហារ។<ref name ="Reuters-2025"/><ref>{{Cite web |last=Burke |first=Kieran |date=2025-05-28 |title=Cambodian soldier killed in clash with Thai army |url=https://www.dw.com/en/cambodian-soldier-killed-in-clash-with-thai-army/a-72700404 |access-date=2025-07-24 |website=Deutsche Welle }}</ref> ===ហេតុការណ៍បែកសំឡេងទូរស័ព្ទ=== នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រី[[ពែទងធារ ជិនវ័ត្រ]]បានទាក់ទងទៅអភិបាលរងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ឃ្លាំង ហួត ដើម្បីស្នើសុំជំនួយលោកក្នុងការធ្វើជាអ្នកបកប្រែ និងជាអន្តរការីសម្រាប់ការសន្ទនាក្រៅផ្លូវការជាមួយសម្ដេចតេជោហ៊ុន សែន។ សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថតសំឡេងសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទទាំងស្រុងដោយប្រើឧបករណ៍ចល័តរបស់លោក ហើយនៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចក៏បានបញ្ចេញវីដេអូឃ្លីបនៃសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាឯកតោភាគីទៅសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |last=Saksornchai |first=Jintamas |date=2025-06-19 |title=Thai prime minister's leaked phone call with Cambodia's Hun Sen sparks outrage and political turmoil |url=https://apnews.com/article/thailand-paetongtarn-shinawatra-cambodia-hun-sen-23aa38541ae1b42616d934781d62cd38 |access-date=2025-07-24 |website=AP News }}</ref> ការបែកលេចធ្លាយសំឡេងទូរស័ព្ទនោះជាដំបូងបានប៉ះពាល់ដល់វិស័យសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសថៃ ជាពិសេសនៅក្នុងទីផ្សារមូលធន។ សន្ទស្សន៍ផ្សារហ៊ុនថៃបានធ្លាក់ចុះយ៉ាងគំហុកក្នុងរយៈពេលបីថ្ងៃជាប់គ្នាបន្ទាប់ពីការផ្សព្វផ្សាយចេញនូវឃ្លីបសំឡេងនោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការព្រួយបារម្ភរបស់វិនិយោគិនចំពោះស្ថិរភាពនយោបាយនៃរាជរដ្ឋាភិបាលថៃ។ ការធ្លាក់ចុះ -៤.១៧% ជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងសន្ទស្សន៍គោលបានបង្ហាញពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តលើទីផ្សារដោយវិនិយោគិនក្នុងស្រុកថៃ និងបរទេសជុំវិញការគ្រប់គ្រងស្ថានភាពរបស់ថ្នាក់ដឹកនាំនយោបាយថៃ។<ref>[https://www.bangkokbiznews.com/finance/analysis/1185887 MONEY AND STOCK MARKET REVIEW]</ref> ភាពតានតឹងបានឆ្លងទៅដល់វិស័យនយោបាយនៅពេលដែល[[គណបក្សភូមិជ័យថៃ]] ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថៃបានប្រកាសដកខ្លួនជាផ្លូវការពីសម្ព័ន្ធរាជរដ្ឋាភិបាលថៃនៅយប់ថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ ការវិវត្តស្ថានភាពនយោបាយនេះបានធ្វើឱ្យរដ្ឋបាលលោកស្រីពែទងធារបាត់បង់សំឡេងភាគច្រើននៅក្នុងសភា បង្កើតឱ្យមានវិបត្តិនយោបាយកាន់តែធ្ងន់់ធ្ងរ និងធ្វើឱ្យកើតមានការសង្ស័យចំពោះអសមត្ថភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលកាន់អំណាច។ តាមទស្សនៈយល់ឃើញរបស់បណ្ឌិតបញ្ញវន្ត និងអ្នកជំនាញទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ បានចាត់ទុកឃ្លីបសំឡេងដែលបែកធ្លាយនោះជាចំណុចដ៏សំខាន់ដែលបង្ហាញអំពីរចនាសម្ព័ន្ធដ៏ផុយស្រួយ និងស្មុគស្មាញនៃអំណាចប្រតិបត្តិនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ លោក[[បវិន ជ័ចាវលពង្សពាន់]] ដែលជាអ្នកជំនាញសិក្សាទំនាក់ទំនងបរទេសថៃ បានអត្ថាធិប្បាយតាមរយៈបណ្ដាញអនឡាញថា ការសន្ទនាដោយខ្វះការប្រុងប្រយ័ត្នរបស់លោកស្រីពែទងធារជាមួយលោកហ៊ុន សែន គឺបានឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញពីទំនោរ "ចុះចូល" ជាមួយមេដឹកនាំបរទេស។ លោក​បាន​អះអាង​ថា អាកប្បកិរិយា​របស់​លោកស្រី​បាន​បង្ហាញ​ពី​កង្វះ​បទពិសោធន៍​ការទូត និង​បង្ក​បង្កើតហានិភ័យ​ដល់អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​ថៃ។<ref>{{Cite web |date=19 June 2025 |title=Thai government in crisis amid fallout from PM's leaked phone call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619101017/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/19/thai-government-in-crisis-amid-fallout-from-pms-leaked-phone-call |archive-date=19 June 2025 |access-date=24 July 2025 |website=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ewe |first=Koh |date=2025-06-19 |title=Thai PM Paetongtarn faces calls to quit after leaked phone call |url=https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620133140/https://www.bbc.com/news/articles/c70rwjl99rzo |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-07-24 |website=BBC }}</ref> ផ្នែកដ៏ចម្រូងចម្រាសបំផុតនៃសំឡេងសន្ទនានោះគឺការដែលលោកស្រីបានចាត់ទុក[[កងទ័ពថៃ]]ថាជា "បក្សពួកគូប្រជែង" ចំពោះរដ្ឋបាលលោកស្រី។ លោកស្រីបានសារភាពចំពោះលោកហ៊ុន សែនថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកស្រីកំពុងប្រឈមនឹងភាពលំបាកលំបិនជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងយោធា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់ថា "ក្រុមនោះទាំងអស់មកពីភាគីបក្សប្រឆាំង" ពោលគឺចង់សម្ដៅទៅលើមន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ថៃ ពិសេសឧត្តមសេនីយ៍ឯក[[ប៊ុនស៊ីន ផាតឃ្លាំង]] មេបញ្ជាការកងទ័ពភូមិភាគទី២។<ref>{{Cite web |date=18 June 2025 |title=(ជាភាសាថៃ) ถอดคลิปเสียงหลุด ฮุน เซน-แพทองธาร ใครพูดว่าอะไรบ้าง ? |url=https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620095754/https://www.bbc.com/thai/articles/cvg833461l5o |archive-date=20 June 2025 |access-date=24 July 2025 }}</ref> ថ្វីបើលោកស្រីនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានចេញលិខិតសុំទោសជាផ្លូវការចំពោះលោកប៊ុនស៊ីន និងបានបំភ្លឺថាការសន្ទនានោះបានកើតឡើងក្រៅម៉ោងធ្វើការ ហើយមិនមានចេតនាធ្វើឱ្យខូចដល់ស្ថាប័នរដ្ឋណាមួយឡើយក៏ពិតមែន ក៏សំឡេងរិះគន់ជាសាធារណៈនៅតែចោទច្របោលខ្លាំងៗ។ សំណួរជាច្រើនត្រូវបានលើកឡើងជុំវិញការវិនិច្ឆ័យរបស់លោកស្រី រួមទាំងភាពប្រុងប្រយ័ត្នខាងការទូត និងផលប៉ះពាល់ជាច្រើនទៀតតាមរយៈការបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនជាមួយមេដឹកនាំបរទេសដែលអាចនាំឱ្យខូចផលប្រយោជន៍ជាតិប្រទេសថៃ។<ref>{{Cite news |last=Wen |first=Philip |date=2025-06-19 |title=Thai govt faces political collapse after PM's leaked phone call scandal |url=https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250620025040/https://www.straitstimes.com/asia/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-faces-political-collapse-after-leaked-phone-call-scandal |archive-date=20 June 2025 |access-date=2025-06-20 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref> ===ការបិទច្រកព្រំដែន=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Second Army Area (Special) Order No. 176-2025.jpg | alt1 = | image2 = Cambodia's Border Closure Order on June 22, 2025.jpg | alt2 = | footer = កិច្ចប្រកាសបិទព្រំដែនជាឯកតោភាគីរបស់ថៃ (ឆ្វេង) និងកិច្ចប្រកាសឆ្លើយតបរបស់កម្ពុជា (ស្ដាំ) }} កិច្ចការព្រំដែននៃ[[ខេត្តត្រាច]]ត្រូវបាន[[ក្រសួងការពារជាតិ (ថៃ)|ក្រសួងការពារជាតិថៃ]]ផ្ទេរទៅឱ្យ[[កងទ័ពភូមិន្ទថៃ]]គ្រប់គ្រង បន្ទាប់ពីបិទបញ្ចប់កិច្ចប្រជុំ[[ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ (ថៃ)|ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ]] នៅថ្ងៃទី៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ សកម្មភាពនេះត្រូវស្នើឡើងដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកស្រីពែទងធារ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=(ជាភាសាថៃ) ผบ.ทบ.มอบอำนาจ ผบ.กองกำลังบูรพา-สุรนารี พิจารณาปิดด่านตามลำดับขั้น ย้ำเขมรรุกล้ำหลายครั้ง ยั่วยุอย่างเปิดเผย เป็นภัยต่ออธิปไตย |url=https://mgronline.com/politics/detail/9680000053325 |access-date=2025-12-23 |website=mgronline.com }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២១ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ លោកបុញ្ញសិនបានអនុម័តការបិទច្រកព្រំដែនចងសៃតាគូជាបណ្ដោះអាសន្ននៅក្នុង[[ស្រុកបានគ្រួស]] [[ខេត្តបុរីរម្យ]] ដោយលើកឡើងពីហេតុផលសន្តិសុខជាតិ និងប្រតិបត្តិការផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 สั่งปิดจุดผ่อนปรนการค้า "ช่องสายตะกู" |url=https://www.thaipbs.or.th/news/content/353446 |access-date=2025-12-23 |website=Thai PBS }}</ref> ជាការឆ្លើយតប នៅថ្ងៃទី២២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សម្ដេចធិបតីហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសតាមរយៈទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការសម្ដេចអំពីការបិទច្រកព្រំដែនតាជូ-ជប់គគីរ ក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] [[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]] ដែលនៅទល់មុខច្រកចងសៃតាគូរបស់ថៃនោះ ក៏ដូចជាច្រកជាំ ក្នុង[[ស្រុកអន្លង់វែង]] ដែលនៅទល់មុខនឹងច្រកព្រំដែនចងសាង៉ាម ក្នុង[[ស្រុកភូស៊ីង]] [[ខេត្តសិរីសាកេត]]។<ref>{{Cite web |date=2025-06-22 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាឲ្យបិទច្រកព្រំដែនពីរជាប់ថៃ ខណៈកងទ័ពថៃបន្តប្រើវិធានការជាឯកតោភាគី |url=https://www.tvk.gov.kh/%E1%9E%9F%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9F%81%E1%9E%85%E1%9E%92%E1%9E%B7%E1%9E%94%E1%9E%8F%E1%9E%B8-%E1%9E%A0%E1%9F%8A%E1%9E%BB%E1%9E%93-%E1%9E%98%E1%9F%89%E1%9E%B6%E1%9E%8E%E1%9F%82%E1%9E%8F-4/ |access-date=2025-06-22 |website=TVK Cambodia }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ យោធាថៃបានបញ្ជាឱ្យបិទច្រកព្រំដែនទាំងអស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា–ថៃ។ នៅវេលាម៉ោង ១៩:១០ កងទ័ពភូមិភាគទី១ ថៃបានបញ្ជាឱ្យផ្អាកចរាចរណ៍យានយន្ត និងអ្នកដំណើរនៅតាមច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តស្រះកែវ]] លើកលែងតែក្រោមហេតុផលមនុស្សធម៌។​ ក្រោយមក កងទ័ពភូមិភាគទី២ ក៏បានចេញបញ្ជាដូចគ្នានឹងកងទ័ពភូមិភាគទី១ ដោយបិទច្រកព្រំដែនក្នុង[[ខេត្តសុរិន្ទ]] សិរីសាកេត និងបុរីរម្យ និងរឹតបន្តឹងការចេញចូលផលិតផលកសិកម្មនិងទំនិញផ្សេងៗ។<ref>{{Cite web |last=ข่าวสด |date=2025-06-23 |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน! กองทัพ สั่งปิดทุกด่าน ตลอดแนวชายแดน ไทย-กัมพูชา 6 จังหวัด |url=https://www.khaosod.co.th/breaking-news/news_9817904 |access-date=2025-12-23 |website=ข่าวสด }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-06-24 |title=យោធា​ថៃ​បិទច្រក​ព្រំដែន​គោក​ទាំងអស់ ប៉ុន្តែចរចា​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ​ត្រឡប់​ទៅប្រទេស​រៀងខ្លួន |url=https://khmer.cambojanews.com/thai-military-closes-all-land-borders-but-deals-reached-at-a-few-to-allow-citizens-to-return-home/ |access-date=2025-06-24 |website=ខេមបូចា ព័ត៌មាន }}</ref> ==ជម្លោះក្នុងខែកក្កដា== ទាំងកម្ពុជា និងថៃបានចោទគ្នាទៅវិញទៅមកពីការបំផ្ទុះជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅព្រំដែននេះ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=Civilians wounded as Cambodia, Thailand trade fire in fresh border clashes |url=https://www.france24.com/en/live-news/20250724-cambodia-thailand-trade-fire-in-fresh-border-clashes |access-date=2025-07-26 |website=France 24 }}</ref> គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា​ ប្រទេសកម្ពុជាមានទាហានពលីជីវិតចំនួន ៥ នាក់ (សរុបឡើង ៦ នាក់) និងរបួស ២១ នាក់ ខណៈស៊ីវិលស្លាប់ចំនួន ៨ នាក់ និងរបួស ៥០ នាក់។<ref name="cam.casualties"/> សម្រាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជាភៀសសឹកសង្គ្រាមវិញគឺមានប្រមាណ ១៩២,១៧៣ នាក់ ឬជាងបួនម៉ឺនគ្រួសារ បើគិតត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ។<ref name="cam.eva"/> យោងតាមប្រភពនៅប្រទេសថៃ ទាហានចំនួន ៦ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ១៣ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត ខណៈទាហានចំនួន ១៤ នាក់ និងជនស៊ីវិលចំនួន ៣២ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Cambodia calls for ceasefire with Thailand as death toll rises |url=https://www.bbc.com/news/articles/cy9x99n79v8o |access-date=2025-07-26 |website=www.bbc.com }}</ref><ref name="auto7">{{Cite web |date=2025-07-25 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodia as border clashes leave at least 14 dead |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-armed-clash-border-5b1e15987fb02132268913e474250c51 |access-date=2025-07-26 |website=AP News }}</ref> ជនស៊ីវិលថៃប្រមាណ ១៤០,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ប្រឈម។<ref name=":0" /> ===២៤ កក្កដា=== យោងតាម[[ក្រសួងការពារជាតិ]]នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បានឱ្យដឹងថាមានការផ្ទុះអាវុធបាញ់គ្នារវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងកងទ័ពថៃនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅ[[ខេត្តឧត្តរមានជ័យ]]។ ភាគីកម្ពុជាបានចោតប្រទេសថៃថាជាអ្នកផ្ដើមការបាញ់ប្រហារមុន ហើយកងទ័ពកម្ពុជាមានសិទ្ធិការពារខ្លួន និងទឹកដីរបស់ខ្លួនពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។<ref name="clash">{{Cite web |title=ព្រឹកនេះ មានការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃនៅព្រំដែន ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ |url=https://www.thmeythmey.com/index.php/detail/149696 |access-date=2025-07-24 |website=Thmei Thmei }}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញបានអះអាងថា គេបានឭសំឡេងដ្រូន UAV កម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ មុនពេលឃើញទាហានកម្ពុជាចំនួន ៦ នាក់ដើរមកជិត"មូលដ្ឋានពួកគេ"ដើម្បីពិនិត្យ​របង​លួស​បន្លា​ដែលទ័ព​​ថៃបានដាក់នៅជើងប្រាសាទ។ របាយការណ៍​ដដែរ​អះអាង​ថា ទាហាន​កម្ពុជា​បាន​បាញ់​ប្រហារ​មក​លើ​កង​កម្លាំង​ថៃ​ចម្ងាយ​ប្រហែល ២០០ ម៉ែត្រ​ខាង​កើត​ប្រាសាទ​តាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |title=กองทัพบก Royal Thai Army |url=https://x.com/armypr_news/status/1948201885053391307 |website=X}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានរាយការណ៍ថា យោធាថៃបានបើកការវាយប្រហារប្រដាប់អាវុធមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជា ហើយបានបិទផ្លូវសាធារណៈទៅកាន់ប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=Fire fight breaks out Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501723457/fire-fight-breaks-out-oddar-meanchey-province/ |access-date=2025-07-24 |work=Khmer Times }}</ref> ស្ថានីយប្រេងឥន្ធនៈមួយកន្លែងក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]]ត្រូវបានរងគ្រាប់ផ្លោងពីរថយន្ត BM-២១ Grad របស់កម្ពុជា ដែលបណ្តាលឱ្យជនស៊ីវិលស្លាប់ និងរបួស"ជាច្រើននាក់" ដោយក្នុងនោះមានអ្នកស្លាប់យ៉ាងហោចណាស់ ៨ នាក់។<ref>{{Cite news |title=Thailand-Cambodia border clash live: Thai army says airstrikes launched against Cambodian targets |url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jul/24/thailand-cambodia-border-clashes-live-soldiers-fire-at-each-other-along-disputed-border?filterKeyEvents=false&page=with%3Ablock-6881db058f0889d810c83fc6#block-6881db058f0889d810c83fc6 |work=The Guardian}}</ref><ref name="Thai Police">{{Cite news |date=July 24, 2025 |title=BREAKING: At least 8 people killed after Cambodia launches BM-21 rocket on gas station in Sisaket province, Thailand. - police |url=https://x.com/AZ_Intel_/status/1948268844159471987/photo/1 |access-date=July 24, 2025 |publisher=Royal Thai Police}}</ref> យោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-១៦ ដោយមានគោលដៅទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅមូលដ្ឋានយោធាកម្ពុជា ខណៈកម្ពុជាបានថ្កោលទោសសកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃដោយចាត់ទុកវាជា "ទង្វើគ្មានការគិតគូរ និងប្រកបដោយអរិភាព"។<ref>{{Cite news |author1=Panarat Thepgumpanat |author2=Chantha Lach |author3=Panu Wongcha-um |date=July 25, 2025 |title=Thai fighter jet bombs Cambodian targets as border battle escalates |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-fighter-jet-bombs-cambodian-targets-border-battle-escalates-2025-07-24/ |publisher=Reuters​|access-date=25 July 2025 }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ១៥៖០០ យោធាថៃបានបើកការវាយលុកផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាស ដែលមានកូដនាមថា "ប្រតិបត្តិការយុត្ថាបូឌីន" ដឹកនាំដោយលោកឧត្តមសេនីយ៍ផន ក្លែវផ្លតទុក្ខ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប៉ះទង្គិចជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយកងកម្លាំងកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพเปิดปฏิบัติการ "ยุทธบดินทร์" สั่งสอนกัมพูชา ลั่นบดขยี้ผู้รุกรานอย่างถึงที่สุด |url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2872451 |access-date=2025-07-25 |website=www.thairath.co.th }}</ref> នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា សម្ដេចហ៊ុន សែនបានថ្លែងថា កម្ពុជាគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីវាយបកជាមួយថៃវិញទេ ដោយបន្ថែមថាលោកបានកំពុងចូលរួមនៅក្នុងបញ្ជាការយោធាតាមរយៈប្រព័ន្ធវីដេអូ។ សម្ដេចបានបញ្ជាក់ទៀតថា លោកមិនបានធ្វើដំណើរទៅក្រៅប្រទេសដូចដែលប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃបានរាយការណ៍នោះទេ ហើយបានបន្តស្តីបន្ទោសយោធាថៃដែលបានបណ្ដោយឱ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹងឡើង ពិសេសជុំវិញករណីដែលថៃបានបិទច្រកចូលប្រាសាទតាមាន់ធំ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=(ជាភាសាថៃ) ฮุนเซน ยืนยันไม่ได้หนีไปไหน กำลังบัญชาการเพื่อต่อสู้กับไทย |url=https://www.thairath.co.th/news/foreign/2872457 |access-date=2025-07-24 |website=Thai Rath |language=th}}</ref><ref name="Sharman-2025">{{Cite web |author1=Laura Sharman |author2=Helen Regan |author3=Kocha Olarn |author4=Lex Harvey |author5=Antoinette Radford |date=2025-07-24 |title=Thailand launches airstrikes on Cambodian military targets as deadly border dispute escalates |url=https://www.cnn.com/world/live-news/thailand-cambodia-border-dispute-07-24-25-intl-hnk |access-date=2025-07-25 |website=CNN }}</ref> នៅវេលាល្ងាចដដែរ រដ្ឋបាលខេត្តឧត្តរមានជ័យបានរាយការណ៍ថា ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ ៥,០០០ នាក់ត្រូវបានជម្លៀសចេញពីតំបន់ជម្លោះ។<ref name="odd.ev">{{Cite web |last=Chheng |first=Niem |date=24 July 2025 |title=Nearly 5,000 evacuated to safety in Oddar Meanchey province |url=https://www.phnompenhpost.com/national/nearly-5-000-evacuated-to-safety-in-oddar-meanchey-province- |access-date=24 July 2025 |website=Phnom Penh Post}}</ref> ជាលទ្ធផលនៃការបាញ់ផ្លោងកាំភ្លើងធំ និងការទម្លាក់គ្រាប់បែកពីលើអាកាសដោយយោធាថៃ រចនាសម្ព័ន្ធ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានរងការខូចខាតជាទម្ងន់។ កម្ពុជាបានចោទថានេះជាសកម្មភាពបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនឹងច្បាប់អន្តរជាតិដោយសារប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ពិភពលោកចុះក្រោមអង្គការ[[យូណេស្កូ]]។<ref>{{Cite news |date=2025-07-24 |title=កម្ពុជា ថ្កោលទោសថៃចំពោះការវាយប្រហាររចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទព្រះវិហារ រំលោភច្បាប់បេតិកភណ្ឌអន្តរជាតិ |url=https://kohsantepheapdaily.com.kh/article/2106472.html |work=កោះសន្តិភាព |access-date=2025-07-25}}</ref> ===២៥ កក្កដា=== នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា]]បានប្រកាសពីការបិទគ្រឹះស្ថានសិក្សានានាជាបណ្ដោះអាសន្ននៅតាមបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ខណៈការប្រយុទ្ធគ្នាកំពុងតែកើនខ្លាំង។<ref>{{Cite web |date=2025-07-24 |title=ក្រសួងអប់រំ សម្រេចបិទសាលារៀនជាប់ព្រំដែនជិត៦០០ កន្លែងមួយរយៈក្រោយផ្ទុះអាវុធដោយភាគីថៃ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/958752 |website=Kampuchea Thmei |access-date=2025-07-25}}</ref> ចំពោះភាគីថៃនៅថ្ងៃទី២៥ ដដែរ​បាន​ប្រកាស​ច្បាប់​អាជ្ញាសឹក​នៅ​តំបន់​ជាប់​ព្រំដែន​កម្ពុជា​ក្នុង[[ខេត្តច័ន្ទបុរី]] និង[[ខេត្តត្រាច|​ត្រាច]]។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) ด่วน!! ทร.ประกาศกฎอัยการศึก จันทบุรี-ตราด ติดชายแดนกัมพูชา บางพื้นที่ มีผลทันที |url=https://www.matichon.co.th/local/news_5293104 |work=Matichon}}</ref> ===២៦ កក្កដា=== ឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា (ម៉ោងនៅកម្ពុជា) ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិបានបើកកិច្ចប្រជុំបន្ទាន់ទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ហើយជាលទ្ធផល ក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវឱ្យភាគីកម្ពុជា និងថៃ ប្រកាន់យកការអត់ធ្មត់ និងមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ។<ref>{{Cite web |last=បូ |first=ដូឡា |date=2025-07-26 |title=កម្ពុជា ប្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិថា ថៃ ជាអ្នកក្រឡាស់មិនព្រមទទួលយកបទឈប់បាញ់ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-tells-un-security-council-that-thailand-is-a-traitor-for-refusing-to-accept-ceasefire-news-1sssa/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-26}}</ref> ថ្វីបើក្រុមប្រឹក្សាបានអំពាវនាវបែបនេះ ហើយកម្ពុជាបានយល់ស្របទទួលយកជម្រើសបទឈប់បាញ់ក្ដី យោធាថៃនៅតែបន្តបើកការវាយប្រហារនៅវេលាព្រឹកនៃថ្ងៃដដែរ ដោយប្រើកាំភ្លើងធំចំនួន ៥ គ្រាប់មកស្រោបលើ[[ស្រុកវាលវែង]] [[ខេត្តពោធិ៍សាត់]] ដែលនាំឱ្យជម្លោះឆ្លងចូលមកដល់ប៉ែកខាងលិចនៃព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=ព្រឹកនេះ ថៃ បានបាញ់កាំភ្លើងធំចំនួន៥គ្រាប់លើទីតាំងជាច្រើនកន្លែងនៅភូមិសាស្ត្រថ្មដា |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149779 |website=Thmey Thmey |access-date=2025-07-26 }}</ref> គ្រាប់ផ្លោងប្រមាណ ១០ ​គ្រាប់​បាន​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដីប្រទេស​ឡាវនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ខណៈ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​រវាង​កង​កម្លាំង​ថៃ និង​កម្ពុជាកំពុងតែតានតឹងឡើងៗ។ កងទ័ពថៃបានចោទ​កម្ពុជា​ថា​ជាអ្នកបាញ់បំផ្លោងគ្រាប់ទាំងនោះ តែក្រោយមក បាននិយាយថាខ្លួនមិនច្បាស់ទៅវិញ។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជានៅរសៀលនៃថ្ងៃដដែរបានថ្លែងច្រានចោលការចោទប្រកាន់ពីយោធាថៃ ដោយបានចាត់ទុកវាជាការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានច្បាស់លាស់ និងជាព័ត៌មានភូត​កុហក ប្រឌិត និង​បំភ្លៃ។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-26 |title=Cambodia Denies Rocket Fire Into Laos, Slams Thai Claims |url=https://cambodianess.com/article/cambodia-denies-rocket-fire-into-laos-slams-thai-claims |website=Cambodianess |access-date=2025-07-26 }}</ref> ===២៧ កក្កដា=== ​ក្រសួងការពារជាតិ​កម្ពុជាបាន​ថ្លែងថា យោធា​ថៃ​នៅ​តែ​បន្ត​បាញ់​ផ្លោង​ចូល​ក្នុង​ទឹក​ដី​កម្ពុជា ពិសេសនៅចំណុចតំបន់​ប្រាសាទ និង​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ស៊ីវិលកម្ពុជា ថ្វីបើទើបមាន​ការ​យល់ស្របលើបទឈប់បាញ់តាមរយៈការសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​រវាង​មេដឹកនាំ​ប្រទេសទាំង​ពីរ និង​ប្រធានាធិបតី​សហរដ្ឋ​អាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]កាល​ពី​យប់ថ្ងៃទី២៦ ក្ដី។<ref>{{Cite web |last=Teng |first=Yalirozy |date=2025-07-27 |title=Thailand Continues Armed Assaults despite Trump’s Call for Ceasefire |url=https://cambodianess.com/article/thailand-continues-armed-assaults-despite-trumps-call-for-ceasefire |website=Cambodianess |access-date=2025-07-27 }}</ref> ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងបន្ថែម នៅពេលយោធាថៃបានធ្វើការបាញ់ផ្លោង និងទម្លាក់គ្រាប់បែកផ្សេងៗសម្ដៅលើ[[ក្រុងសំរោង]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងទីតាំងជនស៊ីវិលដទៃទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=CONFLICT UPDATE: Thais attack and destroy houses, civilian locations in Oddar Meanchey province |url=https://www.khmertimeskh.com/501726195/conflict-update-thais-attack-and-destroy-houses-civilian-locations-in-oddar-meanchey-province/ |website=Khmer Times |access-date=2025-07-27}}</ref> ===២៨ កក្កដា === នៅថ្ងៃដែលកម្ពុជា និងថៃត្រៀមជួបគ្នាដើម្បីចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី យោធាថៃបានបង្កើនការវាយលុករបស់ពួកគេនៅវេលាព្រឹកព្រលឹម ដោយផ្តោតលើទីតាំងយោធាសំខាន់ៗរបស់កម្ពុជានៅតាមព្រំដែន។<ref>{{Cite web |last=Meng |first=Seavmey |date=2025-07-28 |title=Thai Military Targets Pagoda Hours Before KL Peace Talks |url=https://cambodianess.com/article/thai-military-targets-pagoda-hours-before-kl-peace-talks |website=Cambodianess |access-date=2025-07-28 }}</ref> កម្ពុជា​ក៏បាន​ថ្លែងពីការ​​ប្រើ​ប្រាស់អាវុធ​គីមី​ដោយសំណាក់យោធាថៃផងដែរនៅក្នុង​ការ​វាយ​ប្រហារនា​កំឡុងពេល​ព្រឹកនោះ ដែល​ក្រោយ​មក​ត្រូវ​បាន​ច្រានចោលបដិសេធ​ដោយ​ថៃ​។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=Thailand denies using chemical weapons in clashes with Cambodia |url=https://www.channelnewsasia.com/asia/thailand-cambodia-clashes-chemical-weapons-5262481 |website=CNA |access-date=2025-07-28 }}</ref> ===២៩ កក្កដា=== ចូលមកដល់ថ្ងៃដំបូងនៃបទឈប់បាញ់ កងទ័ព​ថៃ​បាន​ចោទភាគី​កម្ពុជា​ថា​បាន​រំលោភ​លើបទ​ឈប់​បាញ់​ និងអះអាងថាមាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា​ជា​បន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់ជម្លោះ។ នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃ និងព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា សភាពការណ៍នៅព្រំដែនគឺមានភាពស្ងប់ស្ងាត់ចាប់តាំងពីម៉ោងបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានមកម៉្លេះ និងមិនមានការប៉ះទង្គិចអ្វីដូចដែលយោធាថៃបានចោទនោះទេ។<ref>{{Cite web |date=2025-07-29 |title=Thailand accuses Cambodia of ceasefire violations but truce still holding |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/29/thai-army-accuses-cambodia-of-ceasefire-violations|website=Al Jazeera |access-date=2025-07-30 }}</ref> ===៣០ កក្កដា=== ដោយថ្លែងទៅកាន់អនុព័ន្ធយោធា និងមន្ត្រីការទូតបរទេសចំនួន ១៣ រូបនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា មេបញ្ជាការតំបន់ប្រតិបត្តិការសឹករងព្រះវិហារ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ ច័ន្ទ សុភ័ក្ត្រា បានពន្យល់ថា ក្រុម​ទាហានថៃមួយបានធ្វើជាមកចាប់ដៃជាមួយទាហានកម្ពុជានៅសមរភូមិជាំតែ តែក្រោយបន្តិចមកក៏បានលើកកាំភ្លើង​ភ្ជង់​ចាប់ខ្លួន​ទា​ហា​នកម្ពុជាដោយមានប្រមាណ ២០ នាក់ (ក្នុងនោះមានម្នាក់បានរត់គេចខ្លួនរួច ខណៈពីរនាក់ទៀតត្រូវគេសង្ស័យថាទាហានថៃបានបាញ់សម្លាប់)។<ref>{{Cite web |date=30 July 2025 |title=ទាហានកម្ពុជា២០នាក់ ត្រូវបានទាហានថៃចាប់ខ្លួន ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149914 |website=Thmey Thmey |access-date=30 July 2025 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Hong |first=Reaksmey |date=30 July 2025 |title=Defence ministry reports incursions, claims prisoners taken after ceasefire |url=https://m.phnompenhpost.com/national/defence-ministry-reports-incursions-claims-prisoners-taken-after-ceasefire |website=The Phnom Penh Post |access-date=30 July 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១ សីហា=== ទាហានខ្មែរចំនួនពីរនាក់ក្នុងចំណោម ២០ នាក់ដែលត្រូវបានថៃចាប់ខ្លួននោះត្រូវបានដោះលែងត្រឡប់ចូលមកកម្ពុជាវិញ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបន្តទាមទារឱ្យភាគីថៃដោះលែងទាហានកម្ពុជាទាំងអស់ដែលកំពុងស្ថិតនៅក្រោមការឃុំឃាំងរបស់ថៃ។ ទាហានពីរនាក់ដែលបានដោះលែងនោះមាន​ម្នាក់បាន​រង​របួស​បាក់​ដៃ ខណៈ​ម្នាក់​ទៀតមានបញ្ហាស្មារតី​ផ្លូវចិត្ត។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=ទាហានកម្ពុជាតែ២នាក់ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានភាគីថៃបញ្ជូនមក, នៅសល់១៨នាក់ទៀត |url=https://www.thmeythmey.com/detail/149988 |website=Thmey Thmey |access-date=3 August 2025 }}</ref> ពលទាហាន​ខ្មែរដែលថៃបានចាប់ខ្លួនទាំងនោះមិន​បានបញ្ហាញពី​សញ្ញា​របួស ឬ​អ្វី​ខុសប្រក្រតីឡើយ​មុន​ពេលត្រូវបានចាប់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=1 August 2025 |title=Two Cambodian Soldiers Returned from Thai Detention Injured |url=https://kiripost.com/stories/two-cambodian-soldiers-returned-from-thai-detention-injured/ |website=Kiri Post |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៣ សីហា=== បន្ទាប់ពីទទួលបានដំណឹងថាយោធាថៃបានណែនាំប្រជាជនស៊ីវិលខ្លួនដែលនៅសេសសល់នៅតំបន់ព្រំដែនខេត្តសុរិន្ទឱ្យជម្លៀសខ្លួនចេញត្រឹមយប់ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាក៏បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ព្រមានអំពីការគ្រោងវាយលុកពីកងទ័ពថៃនៅតាមតំបន់ព្រំដែន ពោលគឺចាប់តាំងពីតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទព្រះវិហាររហូតដល់តំបន់អានសេះ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=ក្រសួងការពារជាតិ៖ យោធាថៃត្រៀមផែនការជាថ្មីក្នុងការវាយលុកកម្ពុជានៅតាមបណ្តោយព្រំដែន |url=https://www.thmeythmey.com/detail/150076 |website=Thmey Themy |access-date=3 August 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Cambodia Warns of Imminent Thai Offensive, Urges Respect for Ceasefire |url=https://www.khmertimeskh.com/501731561/cambodia-warns-of-imminent-thai-offensive-urges-respect-for-ceasefire/ |website=Khmer Times |access-date=3 August 2025}}</ref> អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពថៃក្រោយមកបានច្រានចោលនូវរបាយការណ៍ដែលថាប្រទេសថៃគ្រោងនឹងធ្វើការវាយប្រហារលើប្រទេសកម្ពុជា ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេនៅតែរក្សាគោលជំហរគោរពបទឈប់បាញ់ និងបន្តត្រៀមខ្លួនប្រសិនបើសភាពការណ៍នៅព្រំដែនវិវត្តកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។<ref>{{cite web |date=3 August 2025 |title=Army slams Cambodia for spreading false claims of Thai pre‑emptive strike before GBC |url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40053540 |website=The Nation Thailand |access-date=3 August 2025}}</ref> ===៤ សីហា=== ក្រសួងការពារជាតិបានថ្លែងថា នៅវេលាម៉ោង ១១ ព្រឹក ទាហានថៃអមដោយគ្រឿងចក្រធុនធ្ងន់និងអាវុធគ្រប់ដៃបានចូលតំបន់អានសេះនៃទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានរាយបន្លាលួស ទោះបីជាមានការហាមឃាត់យ៉ាងខ្លាំងពីកងកម្លាំងកម្ពុជាក្ដី។ ក្រសួងបានទាមទារឱ្យយោធាថៃបញ្ឈប់នូវសកម្មភាពនេះជាបន្ទាន់ និងគោរពអធិបតេយ្យភាពនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា។<ref>{{cite web |date=4 August 2025 |title=អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ៖ នៅវេលាម៉ោង១១ព្រឹកថ្ងៃទី៤ ខែសីហានេះ ថៃបានបញ្ជូនកម្លាំងប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ដៃចូលក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា |url=https://www.oknha.news/social-eco/197588 |website=Oknha News |access-date=4 August 2025}}</ref> ==កិច្ចចរចា== នៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា សម្ដេចធិបតី[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]]បានប្រកាសថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅ[[តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ]] (ICJ) ដោយលោកសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃនឹងយល់ស្របនាំបញ្ហានេះទៅតុលាការ ICJ ដូចគ្នាដើម្បីស្កាត់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។<ref>{{Cite web |title=Thailand and Cambodia reinforce troops along disputed border: Thai minister |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera |archive-date=11 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250611200519/https://www.aljazeera.com/news/2025/6/7/thailand-and-cambodia-reinforce-troops-along-disputed-border-thai-minister |url-status=live}}</ref> ចំពោះភាគី​ថៃវិញបានប្រកាសបដិសេដដោយថាខ្លួនមិន​ទទួល​ស្គាល់​យុត្តាធិការ​របស់ ICJ នោះទេ ហើយបញ្ហាព្រំដែនណាមួយគួរតែត្រូវបានដោះស្រាយតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីវិញ។<ref>{{Cite news |last1=Thepgumpanat |first1=Panarat |last2=Ghoshal |first2=Devjyot |date=2025-06-07 |title=Thailand, Cambodia reinforcing troops on disputed border after May skirmish, says Thai minister |url=https://www.reuters.com/world/china/thailand-cambodia-reinforcing-troops-disputed-border-after-may-skirmish-thai-2025-06-07/ |url-access=registration |url-status=live |archive-url=https://archive.md/pDHvK |archive-date=7 June 2025 |access-date=2025-07-25 |work=Reuters |issn=}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា បន្ទាប់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើង សម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសលិខិតផ្ញើទៅកាន់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយស្នើសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃប្រឆាំងនឹងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=សម្តេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិកោះប្រជុំជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជា |url=https://cambonomist.com/news/prime-minister-hun-sen-has-called-for-an-urgent-meeting-of-the-united-nations/ |access-date=2025-07-25 |website=Cambonomist }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា [[ក្រសួងការបរទេស (ថៃ)|ក្រសួងការបរទេសថៃ]]បានផ្ញើលិខិតទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ដោយអះអាងថា ខ្លួនមានភ័ស្តុតាងច្បាស់លាស់ដែលថាកម្ពុជាបានឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនពិតមែន ហើយបានស្នើសុំឱ្យប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខបន្តផ្សព្វផ្សាយលិខិតនោះទៅកាន់ប្រទេសជាសមាជិកទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-25 |title=(ជាភាសាថៃ) "มาระตี" เผย UN นัดบ่าย 3 โมง ถกปม ชายแดนไทย-กัมพูชา "มีหลักฐานชัด ไทยไม่ได้เริ่มก่อน" |url=https://www.nationtv.tv/politic/378964536 |access-date=2025-07-25 |website=เนชั่นทีวี }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដាដដែរ ប្រទេសថៃបានច្រានចោលសំណើរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងម៉ាឡេស៊ី (ប្រធាន[[អាស៊ាន]]បច្ចុប្បន្ន) ក្នុងការផ្ដល់ជំនួយសម្របសម្រួលចរចាតាមសន្តិវិធី ដោយបញ្ជាក់ថាពួកគេ "ចង់ឱ្យបញ្ហាមានការដោះស្រាយបែបទ្វេភាគី"។ នៅល្ងាចថ្ងៃដដែរនោះ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានទម្លាយថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់រួចទៅហើយកាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដាបន្ទាប់ពីមានការសម្រុះសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោ[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] ប៉ុន្តែឈានចូលដល់ថ្ងៃទី២៥ ខាងភាគីថៃបែរជាប្តូរជំហរបដិសេដនឹងបទឈប់បាញ់នោះទៅវិញ។<ref>{{Cite web |last=Regencia |first=Ted |title=Thailand says seeking bilateral solution as clashes with Cambodia escalate |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/7/25/updates-over-120000-civilians-flee-as-thailand-cambodia-clashes-heat-up |access-date=2025-07-25 |website=Al Jazeera }}</ref><ref>{{Cite web |last=Wongcha-um |first=Panu |date=25 July 2025 |title=Exclusive: Thailand rejects international mediation to end fighting with Cambodia |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-rejects-international-mediation-end-fighting-with-cambodia-2025-07-25/ |access-date=25 July 2025 |website=Reuters}}</ref> នោថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ប្រធានាធិបតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]បានបញ្ជាក់ថា លោកបានធ្វើការសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងថៃ ដើម្បីសម្របសម្រួលប្រទេសទាំងពីរឱ្យកើតមានបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-07-26 |title=Trump says Thailand, Cambodia agree to hold immediate ceasefire talks |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/trump-says-thailand-cambodia-agree-hold-immediate-ceasefire-talks-2025-07-26/ |access-date=2025-07-27 |website=Reuters }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា នាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃបានសម្តែងការពេញចិត្តចំពោះកិច្ចព្រួយបារម្ភ និងការគាំទ្ររបស់លោកត្រាំ និងមេដឹកនាំបរទេសផ្សេងៗទៀត ប៉ុន្តែលោកបានថ្លែងថាថៃនៅតែរក្សាជំហរចង់ពិភាក្សាទ្វេភាគីជាមួយកម្ពុជា និងមិនមានបំណងចង់បានការអន្តរាគមន៍ពីភាគីទីបីក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននោះឡើយ។ នៅល្ងាចថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសម៉ាឡេស៊ីបានបញ្ជាក់ថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្ដីទីថៃនឹងជួបប្រជុំគ្នាចរចាពីបទឈប់បាញ់នៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ីនៅថ្ងៃបន្ទាប់ដោយមានការសម្របសម្រួលពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម។<ref>{{Cite web |date=2025-07-27 |title=Thailand and Cambodia agree to Malaysian mediation, Malaysian minister says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-cambodia-agree-malaysian-mediation-malaysian-minister-says-2025-07-27/ |website=Reuters |access-date=2025-07-27}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ក្រោយការជួបពិភាក្សាគ្នាហើយ កម្ពុជា និងថៃបានសម្រេចឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង ១២ យប់ចូលថ្ងៃទី២៩។<ref>{{Cite web |date=2025-07-28 |title=កម្ពុជា និងថៃ ឯកភាពគ្នាលើបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ និងគ្មានលក្ខខណ្ឌ ដោយនឹងចាប់អនុវត្តនៅវេលាម៉ោង១២យប់នេះតទៅ |url=https://cambonomist.com/news/cambodia-and-thailand-agree-on-an-immediate-and-unconditional-ceasefire/ |website=Cambonomist |access-date=2025-07-28}}</ref> ==កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាព និងបទឈប់បាញ់លើកទីពីរ== {{Main|កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ}} [[File:Leaders of Malaysia US Thailand Cambodia Oct 2025.jpg|thumb|right|250px|លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម, ដូណាល់ ត្រាំ, អនុទិន ជាញវីរកូល, ហ៊ុន ម៉ាណែតក្រោយការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពគូឡាឡាំពួ, ២៦ តុលា ឆ្នាំ២០២៥]] កិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពមួយត្រូវបានចុះនៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥​ នៅទីក្រុង[[គូឡាឡាំពួ]]នៃប្រទេស[[ម៉ាឡេស៊ី]]ក្នុងកំឡុង[[កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានឆ្នាំ២០២៥|កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានលើកទី៤៧]]។<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/10/26/trump-kicks-off-asia-trip-with-visit-to-asean-summit-in-malaysia|title=Trump in Asia live: US president co-signs Thailand-Cambodia ceasefire pact|publisher=Al Jazeera|date=26 October 2025|accessdate=27 October 2025}}</ref> កិច្ចព្រមព្រៀងនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា សម្ដេច[[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]] នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]] និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក[[ដូណាល់ ត្រាំ]]។ កិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានចែងថា ទាំងកម្ពុជានិងថៃបានព្រមព្រៀងគ្នាដកអាវុធធុនធ្ងន់ទាំងឡាយចេញពីតំបន់ព្រំដែន បង្កើតក្រុមត្រួតពិនិត្យបទឈប់បាញ់បណ្តោះអាសន្ន សហការគ្នាលើប្រតិបត្តិការរំដោះមីន សាងសង់បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ននៅទីកន្លែងដែលគ្មានបង្គោល និងឱ្យប្រទេសថៃដោះលែងឈ្លើយសឹកកម្ពុជាចំនួន ១៨ នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំខ្លួន។<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/c93dy2kk7vzo|work=BBC|date=26 October 2025|title=Trump presides over Thai-Cambodia 'peace deal' - but what does it mean?}}</ref><ref>{{Cite news |title=Trump oversees Thailand-Cambodia ceasefire signing as Asia tour gets under way |url=https://www.theguardian.com/us-news/2025/oct/26/trump-oversees-thailand-cambodia-ceasefire-signing-as-asia-tour-gets-under-way |work=The Guardian}}</ref> ===ការផ្អាកអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មីនមួយគ្រាប់បានផ្ទុះនៅក្នុងតំបន់ព្រំដែននៃ[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ដែលបានបណ្តាលឱ្យទាហានថៃចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ដោយម្នាក់បាត់បង់ជើងខាងស្តាំ និងម្នាក់ទៀតរងនូវការឈឺចាប់នឹងផ្នែកទ្រូង។<ref>{{cite news|last=Parpart |first=Erich |date=10 November 2025|url=https://www.thaienquirer.com/62518/two-thai-soldiers-injured-by-landmine-in-si-sa-ket-border-area/|title=Two Thai soldiers injured by landmine in Si Sa Ket border area |access-date=12 November 2025 |website=Thai Enquirer }}</ref> ក្រោយ​ហេតុការណ៍​នេះ ប្រទេសថៃក៏​បាន​ប្រកាស​ផ្អាក​ការ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​កម្ពុជា។<ref>{{cite news|url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/landmine-blast-puts-fragile-thai-cambodian-peace-deal-at-risk|title=Thailand halts Cambodia peace deal after landmine injures 2|date=10 November 2025 |access-date=12 November 2025 |website=The Strait Times}}</ref> ភ្លាមៗ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានសម្តែងនូវការសោកស្តាយ ដោយបញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ផ្ទុះមីននេះគឺបណ្តាលមកពីមីនចាស់ៗដែលនៅសេសសល់ពីសម័យសង្គ្រាម។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ឧត្តមសេនីយ៍ឯក ម៉ាលី សុជាតា បានបដិសេធការចោទប្រកាន់របស់ថៃដែលថា កម្ពុជាបានដាក់បង្កប់មីនថ្មី ដោយលោកស្រីបានបញ្ជាក់បន្ថែមថាកម្ពុជាបានអនុលោមតាម[[អនុសញ្ញាទីក្រុងអូតាវ៉ា]]យ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់។ ក្រសួងការពារជាតិបានជំរុញឱ្យកងទ័ពថៃជៀសវាងសកម្មភាពដើរល្បាតនៅក្នុងតំបន់ដែលមានវត្តមានមីនច្រើន ដើម្បីទប់ស្កាត់គ្រោះថ្នាក់បន្ថែមទៀត ហើយក្រសួងក៏បានបញ្ជាក់ថែមទៀតពីការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសន្តិភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។<ref>{{Cite news |title=Ministry of National Defence expresses regret regarding recent mine explosion incident that resulted in injuries to Thai soldiers |url=https://www.khmertimeskh.com/501787449/ministry-of-national-defence-expresses-regret-regarding-recent-mine-explosion-incident-that-resulted-in-injuries-to-thai-soldiers/ |work=Khmer Times |date=11 November 2025 |access-date=12 November 2025}}</ref> នៅរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានអះអាងថាខ្លួនបានឮសូរសំឡេងបាញ់កាំភ្លើងចេញមកពីខាងទឹកដីកម្ពុជាប្រមាណរយៈពេលដប់នាទីនៅក្បែរនងយ៉ាកែវ ខេត្តសិរីសាកេត។<ref>{{Cite news |title=(ជាភាសាថៃ) เขมรอ้างทหารไทยยิงชาวบ้านเจ็บ 5 ราย ทบ.โต้ กัมพูชาสร้างสถานการณ์ เผยได้ยินเสียงปืนตรงข้ามหนองหญ้าแก้วต่อเนื่อง 10 นาที |url=https://mgronline.com/onlinesection/detail/9680000108185 |work=Manager Online |date=11 November 2025}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ អាជ្ញាធរ​មូលដ្ឋាន​កម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ថា ​កងកម្លាំង​​ថៃ​បាន​ធ្វើការបាញ់ប្រហារមកលើជនស៊ីវិលកម្ពុជានៅ​ក្នុង​ភូមិ​ព្រៃចាន់ ឃុំ​អូរបីជាន់ ស្រុក​អូរជ្រៅ ខេត្ត​បន្ទាយមានជ័យ ដែល​បណ្តាលឱ្យមាន​ជនស៊ីវិល​ម្នាក់​ស្លាប់ និង​ជាច្រើន​នាក់​ទៀត​រង​របួស។<ref>{{Cite web |date=2025-11-12 |title=អាជ្ញាធរខេត្តបន្ទាយមានជ័យថា ពលរដ្ឋម្នាក់ស្លាប់ និងម្នាក់រងរបួស ដោយសារការបាញ់រះរបស់ទាហានថៃ |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251112-%E1%9E%A2%E1%9E%B6%E1%9E%87%E1%9F%92%E1%9E%89%E1%9E%B6%E1%9E%92%E1%9E%9A%E1%9E%81%E1%9F%81%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%8F%E1%9E%94%E1%9E%93%E1%9F%92%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%99%E1%9E%98%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%87%E1%9F%90%E1%9E%99%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%96%E1%9E%9B%E1%9E%9A%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%8B%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9F%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9F%8B-%E1%9E%93%E1%9E%B7%E1%9E%84%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9E%84%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%BD%E1%9E%9F-%E1%9E%8A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%9F%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%9A%E1%9F%87%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9E%9F%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%B6%E1%9E%A0%E1%9E%B6%E1%9E%93%E1%9E%90%E1%9F%83 |access-date=2025-11-12 |website=RFI ខេមរភាសា }}</ref> ==ជម្លោះលើកទីពីរ== នៅថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥​ នៅវេលាម៉ោង ២:១៥ រសៀល ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពថៃបានធ្វើការបាញ់ប្រហារដោយប្រើប្រាស់អាវុធធុនតូច កាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់បែកដៃ បេ-៤០ និងកាំភ្លើងត្បាល់ ៦០ មម មកលើទីតាំងឈរជើងមួយកន្លែងរបស់កងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងភូមិសាស្ត្រព្រលានថ្ម [[ស្រុកជាំក្សាន្ត]] [[ខេត្តព្រះវិហារ]]។ កម្ពុជាបានបន្តថ្លែងថា កងទ័ពរបស់ខ្លួនបានទាក់ទងទៅសមភាគីថៃភ្លាមៗដើម្បីបញ្ឈប់ការវាយប្រហារ ហើយនឹងមិនបានបាញ់តបតទៅភាគីថៃវិញទេ ខណៈការបាញ់ប្រហារបានបញ្ចប់នៅម៉ោង ២:៣២ រសៀល។ កងកម្លាំងកម្ពុជាវិញបានថ្លែងថា ពួកគេបានបន្តតាមដានស្ថានការណ៍ជាក់ស្ដែង និងកំពុងតែរក្សាការអត់ធ្មត់។ ក្រសួងការពារជាតិក៏បានជូនដំណឹងដល់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន និងបានស្នើសុំការស៊ើបអង្កេត ដោយបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះបទឈប់បាញ់ និងដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះបញ្ហាព្រំដែន។<ref>{{cite news |title=Breaking News: Thai troops fire on Cambodian forces at Preah Vihear border |url=https://www.khmertimeskh.com/501802777/breaking-news-thai-troops-fire-on-cambodian-forces-at-preah-vihear-border/ |work=Khmer Times |date=7 December 2025}}</ref><ref>{{Cite news |title=Thai and Cambodian troops again clash along disputed border |url=https://thediplomat.com/2025/12/thai-and-cambodian-troops-again-clash-along-disputed-border/|work=The Diplomat |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Cambodia says Thailand is violating Trump-led ceasefire |url=https://www.independent.co.uk/bulletin/news/cambodia-thailand-border-conflict-ceasefire-trump-b2881560.html |website=The Independent |access-date=13 December 2025 |date=10 December 2025}}</ref> ចំពោះខាងថៃវិញ ក្រសួងការពារជាតិថៃបានចោទកងកម្លាំងកម្ពុជាថាបានបើកការបាញ់ប្រហារនៅម៉ោងប្រមាណ ២:១៥ រសៀល នៅតំបន់ភូផាលេកក្នុង[[ខេត្តសិរីសាកេត]] ខណៈពេលដែលទាហានថៃកំពុងបំពេញបេសកកម្មធ្វើផ្លូវពីភូផាលេកទៅចំណុចបុស្តិ៍ត្រួតពិនិត្យភៀងហ្វា។​ ថៃបានអះអាងថា ទាហានខ្លួនចំនួនពីរនាក់បានរងរបួស ជាហេតុដែលនាំឱ្យយោធាថៃបាញ់តបតវិញស្របទៅតាមច្បាប់គោលការណ៍សមាមាត្រនៃការវាយប្រហារ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានោះបានបញ្ចប់នៅវេលាម៉ោង ២:៥០ រសៀល ហើយក្រសួងការពារជាតិថៃបានថ្កោលទោសសកម្មភាពរបស់កម្ពុជាដែលថា យោធាថៃបានបាញ់មុន ហើយកងកម្លាំងកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបវិញ ទោះបីជាមានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ថា ទាហានថៃបានទទួលរងរបួសដោយសារអាវុធយោធាកម្ពុជាក៏ដោយ។<ref>{{Cite web |title=Ministry of Defence condemns Cambodia's action of opening fire at Phu Phi Lek - Phlan Hin Paet Kon area in Is Sa Ket Province|url=https://thailand.prd.go.th/en/content/category/detail/id/3243/iid/451749|access-date=2025-12-13 |website=Foreign Affairs Office, The Government Public Relations Department}}</ref> នៅបន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣៥ នាទីនៅខេត្តសិរីសាកេតដែលបានធ្វើឱ្យទាហានថៃពីរនាក់ទទួលរងរបួសនោះ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសពីការជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្នុងខេត្តបុរីរម្យ សុរិន្ទ សិរីសាកេត និងឧប្បលរាជធានី ហើយបានជំរុញឱ្យប្រជាជនខ្លួនចូលលាក់ពួននៅក្នុងជម្រកនានា ដោយលើកឡើងពី "ភាពមិនប្រាកដប្រជានាពេលបច្ចុប្បន្ន និងលទ្ធភាពដែលការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលអាចកើនឡើង"។<ref>{{Cite web |title=Cambodian attacks injure Thai soldiers, prompt border evacuations|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/3151775/cambodian-attacks-injure-thai-soldiers-prompt-border-evacuations.|access-date=2025-12-13 |website=Bangkok Post}}</ref> ===៨–៩ ធ្នូ=== [[File:Thai tanks nearby Cambodia–Thailand border, 8 December 2025.jpg|thumb|រូបភាពពីកាមេរ៉ាសុវត្ថិភាពបង្ហាញពីការចល័តរថយន្តយោធាថៃក្រោយផ្ទុះការប៉ះទង្គិចគ្នា]] នៅព្រឹកថ្ងៃទី៨​ ខែធ្នូ ការបាញ់ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅតាមបណ្ដោយតំបន់ព្រំដែន។ កងទ័ពភូមិភាគទី២ នៃយោធាថៃបានប្រកាសថា កងកម្លាំងថៃបានបើកយុទ្ធនាការវាយប្រហារតាមអាកាសតាមបណ្តោយព្រំដែនជាមួយប្រទេសកម្ពុជា ដោយលើកហេតុផលថាដើម្បីសងសឹកចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានសម្លាប់ទាហានថៃម្នាក់នៅ[[ខេត្តឧប្បលរាជធានី]]។<ref>{{Cite news |date=2025-12-08 |title=Thailand launches air strikes on Cambodia as border tensions reignite |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/thailand-launches-air-strikes-on-cambodia-after-soldier-is-killed |access-date=2025-12-08 |work=The Straits Times |issn=0585-3923}}</ref><ref name="auto">{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-08 |website=Al Jazeera }}</ref> នៅវេលាម៉ោងប្រមាណ ៥:០៤ ព្រឹក កងកម្លាំងថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារមកលើកងកម្លាំងកម្ពុជានៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ដូចជាក្នុងតំបន់អានសេះ ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ ៥ មករា នេះបើយោងតាមក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាផងដែរបានថ្លែងថា កងទ័ពកម្ពុជាមិនបានបាញ់តបតវិញទេ ហើយក៏មិនបានដាក់ពង្រាយអាវុធធុនធ្ងន់ដូចដែលខាងភាគីថៃបានចោទនោះដែរ។ ក្នុងការវាយប្រហារនោះ ប្រទេសថៃក៏បានប្រើប្រាស់យន្តហោះចម្បាំង F-16 មកទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងកាំភ្លើងធំរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានេះបានជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានជម្លៀសប្រជាជនស៊ីវិលចេញនៅក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ហើយវាក៏បានបង្កឱ្យជនស៊ីវិលជាច្រើននាក់រងរបួសផងដែរ ក៏ដូចជាបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងប្រជាជនជាច្រើន និងនាំឱ្យមានការបិទសាលារៀននិងមន្ទីរពេទ្យជាបណ្តោះអាសន្ននៅទាំងសងខាងព្រំដែន ដើម្បីការពារសុវត្ថិភាពជនស៊ីវិល។<ref>{{Cite news |title=Border clashes erupt again as Thailand deploys F-16s, civilians flee |url=https://cambodianess.com/article/border-clashes-erupt-again-as-thailand-deploys-f-16s-civilians-flee |work=Cambodianess |date=8 December 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thousands flee Thailand-Cambodia border after deadly clashes and air strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c4g5e1p585qt |access-date=2025-12-08 |website=BBC News }}</ref> នៅវេលាម៉ោង ២:៣០ រសៀល ប្រទេសថៃបានប្រកាសឱសានវាទសម្រាប់ការឈប់បាញ់ដល់ម៉ោង ៦ ល្ងាច ឬបើមិនអញ្ចឹងទេ ប្រទេសថៃនឹងប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាពេញលេញរបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand sets 6pm ceasefire deadline, warns of maximum military response |url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/asean/40059427 |access-date=2025-12-08 |website=nationthailand }}</ref> ភាគីថៃក៏បានប្រកាសក្ដែងៗដែរថា ខ្លួននឹងបន្តប្រើប្រាស់សកម្មភាពយោធាដើម្បីប្រឆាំងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=Thailand-Cambodia Conflict Live Updates: At least 1 Thai soldier killed, 3 Cambodian civilians wounded as Thailand launches airstrikes into Cambodia |url=https://indianexpress.com/article/world/thailand-cambodia-conflict-today-live-updates-thai-cambodia-border-clash-latest-news-10408628/ |access-date=2025-12-13 |website=The Indian Express }}</ref> [[អាជ្ញាធរអាកាសចរណ៍ស៊ីវិលថៃ]]បានប្រកាសហាមឃាត់រាល់ការបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូន) នៅក្នុងបណ្ដាខេត្តជាប់ព្រំដែនមួយចំនួនចាប់ពីថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-08 |title=CAAT bans drone flights in 7 border provinces from December 9 |url=https://www.nationthailand.com/news/general/40059428 |access-date=2025-12-13 |website=nationthailand }}</ref> កម្ពុជាបានចេញបដិសេធនូវការអះអាងរបស់ភាគីថៃអំពីការប៉ះទង្គិចគ្នាដែលបានបណ្តាលឱ្យមានទាហានថៃម្នាក់បានស្លាប់។ ក្រោយមក រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងព័ត៌មានកម្ពុជា លោក[[នេត្រ ភក្ត្រា]]បានថ្លែងប្រាប់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន AFP ថា ការវាយប្រហាររបស់ថៃបានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាយ៉ាងហោចណាស់ចំនួនបួននាក់នៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យនិងព្រះវិហារជាប់ព្រំដែននោះ និងមនុស្សប្រមាណ ១០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួស។<ref>{{Cite web |last=Rowlands |first=Lyndal |title=Thai soldier, four Cambodian civilians killed as border tensions reignite |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/8/thailand-launches-air-raids-along-border-with-cambodia-after-deadly-clashes |access-date=2025-12-09 |website=Al Jazeera }}</ref> ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកាន់តែរាលដាលឡើងនៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ បន្ទាប់ពីឱសានវាទថៃបានផុតកំណត់។ នាយសេនាធិការនៃកងទ័ពអាកាសថៃ ឧត្តមសេនីយ៍[[ជ័យព្រឹក ដួងប្រាផាត់]]បានថ្លែងថា គោលដៅបច្ចុប្បន្នរបស់កងទ័ពអាកាសថៃគឺ "កម្ទេចកម្លាំងកងទ័ពកម្ពុជា ដើម្បីការពារខ្លួនពីការគំរាមកំហែង ឬការឈ្លានពានណាមួយនាពេលអនាគត"។<ref>{{Cite web |title=RTA vows to cripple Cambodia’s military capability for Thais’ safety|url=https://www.nationthailand.com/news/asean/40059407|access-date=2025-12-14|website=The Nation}}</ref> យោងតាមអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា លោកស្រីម៉ាលី សុជាតាបានរាយការណ៍ថា ការបាញ់ផ្លោងដោយកងកម្លាំងថៃចន្លោះពីថ្ងៃទី៨–៩ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ប្រជាជនស៊ីវិលកម្ពុជាចំនួន ៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជនស៊ីវិលប្រមាណ ២០ នាក់ទៀត។ ក្រសួងការពារជាតិបានថ្កោលទោសការវាយប្រហារទាំងនោះថាជា "ទង្វើអមនុស្សធម៌ និងឃោរឃៅ" និងបានចាត់ទុកវាជាការរំលោភបំពានលើបទឈប់បាញ់ និងសេចក្តីប្រកាសរួមកម្ពុជា–ថៃ ដែលបានចុះហត្ថលេខាកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។<ref>{{Cite news |title=Death toll from Thai aggression rises to 7 Cambodian civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501804224/death-toll-from-thai-aggression-rises-to-7-cambodian-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> បន្ថែមពីលើនេះ របាយការណ៍ក្រសួងក៏បានបង្ហាញឱ្យឃើញផងដែរថា ប្រទេសថៃបានប្រើប្រាស់រថក្រោះ និងបានធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសនៅក្នុងកំឡុងការវាយប្រហាររបស់ខ្លួន។<ref>{{Cite news |title=Thailand conducts airstrikes and sends tanks into Cambodia, killing at least four civilians |url=https://www.khmertimeskh.com/501803778/thailand-conducts-airstrikes-and-sends-tanks-into-cambodia-killing-at-least-four-civilians/ |work=Khmer Times |date=9 December 2025}}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ [[ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ]]បានប្រកាសថ្កោលទោសការវាយប្រហាររបស់យោធាថៃមកលើ[[ប្រាសាទតាក្របី]] ដោយបានសម្ដៅលើការវាយប្រហារទាំងនោះថា អសីលធម៌យ៉ាងខ្លាំង ប្រមាថមាក់ងាយដល់វប្បធម៌ អរិយធម៌ និងទីសក្ការៈដែលជាមរតកមនុស្សជាតិ។ ក្រសួងបានអំពាវនាវឱ្យអង្គការយូណេស្កូ និងអាស៊ានចូលអន្តរាគមន៍ ហើយបានកត់សម្គាល់ទៀតថា នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារក៏ត្រូវបានទទូលរងខូចខាតផងដែរ រីឯអគារអភិរក្សក្រោមកិច្ចសហការអភិរក្សកម្ពុជា–ឥណ្ឌាត្រូវបានខូចខាតទាំងស្រុង។ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថានឹងប្រើប្រាស់គ្រប់យន្តការទាំងអស់ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើសកម្មភាពអសីលធម៌ទាំងនេះក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=Statement condemning the Thai military for the destruction of Ta Krabey Temple |url=https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |work=Cambodia Embassy Bulgaria |date=9 December 2025 |access-date=14 ធ្នូ 2025 |archivedate=11 ធ្នូ 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251211173157/https://www.cambodiaembassybg.org/post/statement-condemning-the-thai-military-for-the-destruction-of-ta-krabey-temple |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ក្រសួងវប្បធម៌៖ យោធាថៃបំផ្លាញប្រាសាទតាក្របី បង្ហាញពីទង្វើដ៏សាហាវ និងមាក់ងាយ មរតកមនុស្សជាតិ |url=https://www.kampucheathmey.com/local-news/1034889 |website=Kampuchea Thmey |date=9 December 2025}}</ref> ===១០–១៣ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ រយៈពេលចំនួនមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ២០២៥]] ដែលប្រទេសថៃធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ កម្ពុជាបានប្រកាសដកគណៈប្រតិភូរបស់ខ្លួនចេញពីការប្រកួតទាំងស្រុង ដោយលើកឡើងពីកំណើននៃភាពតានតឹងនៃការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតាមព្រំដែន និងហានិភ័យជុំវិញសុវត្ថិភាពអត្តពលិក។<ref>{{cite news |title=Cambodia pulls team out of SEA Games in Thailand over border conflict |url=https://www.reuters.com/sports/cambodia-pulls-team-out-sea-games-thailand-over-border-conflict-2025-12-10/ |work=Reuters |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=កម្ពុជាសម្រេចដកខ្លួនចេញពីការប្រកួតកីឡា«ស៊ីហ្គេម ២០២៥»ដោយសារបារម្ភពីសុវត្ថិភាព |url=https://kh.cc-times.com/posts/26129 |publisher=The Cambodia China Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> អត្តពលិក និងមន្ត្រីកម្ពុជាប្រមាណ ៣០ នាក់បានចូលរួមក្នុងពិធីបើកព្រឹត្តិការណ៍នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូមុនរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែពួកគេបានចាកចេញមុនពេលព្រឹត្តិការណ៍ប្រកួតណាមួយចាប់ផ្តើម។<ref>{{cite news |title=Cambodia orders withdrawal of athletes from SEA Games in Thailand over safety fears |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/cambodia-orders-withdrawal-of-athletes-from-sea-games-in-thailand-over-safety-fears |publisher=The Straits Times |date=10 December 2025 |access-date=15 December 2025}}</ref> នៅព្រឹកថ្ងៃទី១១ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានទម្លាក់គ្រាប់បែកលើអគារកាស៊ីណូមួយកន្លែងក្នុង[[ស្រុកបន្ទាយអំពិល]] ខេត្តឧត្តរមានជ័យ បន្ថែមពីលើការបាញ់បំផ្លាញឃ្លាំងផ្ទុកប្រេងមួយកន្លែងទៀតនៅក្បែរនោះដោយកងទ័ពថៃ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) ท้องฟ้าแดงฉาน F-16 ทิ้งระเบิดบ่อนคาสิโนย่านจุ๊บโกกี-ยิงปืนใหญ่ใส่คลังน้ำมันกัมพูชา|url=https://www.thairath.co.th/news/local/2901108|access-date=2025-12-14|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃដដែរនោះ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថាកងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្លោងចូលតំបន់ប្រាសាទខ្នារ ក៏ដូចជាតំបន់មានប្រជាជនស៊ីវិលរស់នៅក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref name="fourthday">{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/11/cross-border-fighting-between-thailand-cambodia-enters-fourth-day|title=Deaths mount on fourth day of border fighting between Thailand, Cambodia}}</ref> នៅថ្ងៃទី១២ ខែធ្នូ នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ លោកអនុទិន ជាញវីរៈគុលបានថ្លែងបញ្ជាក់ថា លោកបានទទួលនិយាយទូរស័ព្ទជាមួយសមភាគីម៉ាឡេស៊ី លោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំ ជុំវិញលទ្ធភាពនៃបទឈប់បាញ់។ យោងតាមលោកអនុទិន លោកត្រាំគឺ "បានជំរុញឱ្យមានបទឈប់បាញ់" ហើយលោកគឺ "យល់" អំពីស្ថានភាពកាលៈទេសៈរបស់ប្រទេសថៃ។ នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាន លោកអនុទិន បានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវជំហររបស់រដ្ឋាភិបាលថៃថា ប្រតិបត្តិការយោធាថៃគឺមិនមែនជាការឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែជា "ការការពារអធិបតេយ្យភាព និងប្រជាជនថៃ" ហើយថាកម្ពុជា "ត្រូវតែគោរពតាមបទឈប់បាញ់ ត្រូវតែដកកងកម្លាំងខ្លួន និងត្រូវតែបោសសម្អាតចម្ការមីន ដោយមានភស្តុតាងលទ្ធផលបញ្ជាក់"។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "ทรัมป์" อยากให้หยุดยิง "อนุทิน" แจงต้องไปบอกกัมพูชา ลั่น ไทยไม่ใช่ฝ่ายรุกราน|url=https://www.thairath.co.th/news/politic/2901563|access-date=2025-12-15|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ សម្ដេចហ៊ុន ម៉ាណែតបានប្រកាសថា លោកបានទូរស័ព្ទចរចាសន្ទនាជាមួយលោកអាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងលោកដូណាល់ ត្រាំ រួចហើយដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយឆ្ពោះទៅកាន់បទឈប់បាញ់។ ក្នុងកំឡុងពេលសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ សម្ដេចបានថ្លែងអំណរគុណដល់មេដឹកនាំទាំងពីរចំពោះកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរិះរកដំណោះស្រាយបញ្ចប់សង្គ្រាមដោយសន្តិវិធី និងបានបញ្ជាក់ជាថ្មីនូវការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់កម្ពុជាចំពោះសេចក្តីប្រកាសរួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ។ សម្ដេចក៏បានស្នើឱ្យមានការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណបផងដែរដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ហេតុការណ៍ផ្ទុះអាវុធបាញ់ប្រហារកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ។<ref>{{cite news |title=Hun Manet Asks Trump, Anwar for Ways to End Conflict in Friday Evening Call |url=https://kiripost.com/stories/hun-manet-asks-trump-anwar-for-ways-to-end-conflict-in-friday-evening-call |publisher=Kiripost |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើ​អាមេរិក​និង​ម៉ាឡេស៊ី​ ប្រើ​ផ្កាយ​រណប​ដើម្បី​រក​ការពិត​ថា​អ្នក​ណា​បាញ់​មុន នៅ​ថ្ងៃទី៧ ខែ​ធ្នូ |url=https://www.postkhmer.com/national/2025-12-13-97-264132 |publisher=The Post Khmer |date=13 December 2025 }}{{Dead link|date=សីហា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> នៅក្នុងថ្ងៃដដែរ កម្ពុជាបានបញ្ជាក់ថា កងកម្លាំងថៃបានបន្តធ្វើការវាយប្រហារតាមអាកាសមកលើកម្ពុជានៅប៉ុន្មានម៉ោងបន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីអាមេរិកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសថា ទីក្រុងបាងកកនិងភ្នំពេញបានយល់ស្របលើបទឈប់បាញ់ថ្មី។ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានគូសបញ្ជាក់បន្ថែមថា យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់ថៃចំនួនពីរគ្រឿងបានទម្លាក់គ្រាប់បែកចំនួនប្រាំពីរគ្រាប់ទៅលើគោលដៅជាច្រើន រួមទាំងសណ្ឋាគារ និងស្ពាននៅក្នុងភូមិសាស្ត្រថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។<ref>{{Cite news |title=Cambodia claims Thailand still bombing hours after Trump ceasefire call |url=https://www.aljazeera.com/news/2025/12/13/cambodia-claims-thailand-still-bombing-hours-after-trump-ceasefire-call |work=Al Jazeera |date=13 December 2025}}</ref> ក្រសួងការពារជាតិក៏បានរាយការណ៍ផងដែរថា កងកម្លាំងជើងទឹកថៃបានបាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងធំពីនាវាចូលទៅក្នុងខេត្តកោះកុងនៅយប់រំលងអធ្រាត្រឈានចូលថ្ងៃទី១៣ ខែធ្នូ ឆ្ពោះទៅរកគោលដៅតំបន់ជាប់សមុទ្រ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល។ ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅភូមិសាស្ត្រថ្មីនេះបានបង្ខំឱ្យប្រជាជននៅក្នុងខេត្តកោះកុងរត់ភៀសខ្លួនចេញពីផ្ទះរបស់ពួកគេ ខណៈដែលអរិភាពបានរីករាលដាលដល់តំបន់ជាប់ឆ្នេរសមុទ្រ។<ref>{{Cite news |title=Conflict Update 10am 13/12/25: Despite ceasefire promise, Thai army and navy continue to attack Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501807227/conflict-update-10am-13-12-25-despite-ceasefire-promise-thai-army-and-navy-continue-to-attack-cambodia/ |work=Khmer Times |date=13 December 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=ពលរដ្ឋភៀសសឹកក្នុងស្រុកកោះកុង កើនដល់២២០គ្រួសារ ក្រោយថៃវាយប្រហារ |url=https://thmeythmey.com/detail/154431|website=Thmey Thmey |access-date=15 December 2025 |date=13 December 2025}}</ref> ===១៤–១៧ ធ្នូ=== ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តនៅថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ ហើយនៅព្រឹកវេលាម៉ោង ៧ៈ៣០ យោធាថៃបានប្រកាសគ្រប់គ្រងអគារកាស៊ីណូ "ចំនួនបីខ្នង" នៅជាប់ព្រំដែនខេត្តត្រាត ដោយបានចោទកម្ពុជាថាបានសាងសង់វានៅលើទឹកដីថៃ ហើយជាមូលដ្ឋានសម្ងាត់របស់ទ័ពកម្ពុជា។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសាថៃ) "บ้านสามหลัง" จ.ตราด กัมพูชา ซ่องสุมกำลัง ความสำคัญ นาวิกโยธินปฏิบัติการทวงคืน|url=https://www.thairath.co.th/scoop/theissue/2901804|access-date=2025-12-16|website=Thairath}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ យន្តហោះចម្បាំង F-១៦ របស់កងទ័ពអាកាសថៃបានវាយប្រហារទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅតំបន់ក្បែរជំរុំជនភៀសឹកនៅក្នុង[[ស្រុកស្រីស្នំ]] ខេត្តសៀមរាប ដែលមានចម្ងាយជាង ៧០ គីឡូម៉ែត្រពីព្រំដែន ដោយបង្កឱ្យជនភៀសសឹកនៅទីនោះស្រាប់ត្រូវជម្លៀសខ្លួនចេញម្តងទៀត។<ref>{{cite news |title=Thai F-16 Strikes Deep into Cambodia; Two Bombs Hit Siem Reap Border Area |url=https://kiripost.com/stories/thai-f-16-strikes-deep-into-cambodia-two-bombs-hit-siem-reap-border-area |publisher=Kiripost |date=15 December 2025}}</ref> នៅល្ងាចនៃថ្ងៃដដែរ ទាំងស្ថានទូតរុស្ស៊ីនៅទីក្រុងបាងកកនិងទីក្រុងភ្នំពេញបានចេញបដិសេដការចោទប្រកាន់របស់ថៃថាកម្ពុជាបានប្រើប្រាស់ទាហានស៊ីឈ្នួលរុស្ស៊ីនៅក្នុងជម្លោះ។<ref>{{Cite web |title=Russian Ambassador to Cambodia: No information that Russian citizens serving as mercenaries for Cambodia, calls for peace|url=https://www.khmertimeskh.com/501809223/russian-ambassador-to-cambodia-no-information-that-russian-citizens-serving-as-mercenaries-for-cambodia-calls-for-peace/|access-date=2025-12-16|website=Khmer Times}}</ref> នៅថ្ងៃទី១៦ ខែធ្នូ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសថៃ លោកសីហស័ក ភួងកេតកែវ បានថ្លែងក្នុងអំឡុងបទសម្ភាសន៍ថា ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិមិនទាន់បានពិចារណាបើកកិច្ចប្រជុំពិសេសទាក់ទងនឹងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនៅឡើយទេ។ ចំពោះការរឹបអូសអាវុធទ័ពកម្ពុជាផលិតដោយប្រទេសចិន លោកសីហស័កបានថ្លែងថា ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនបានបញ្ជាក់រួចហើយថា អាវុធដែលបញ្ជូនមកកម្ពុជាគឺជាអាវុធចាស់ៗ ហើយថាចិនមិនបានផ្ដល់អាវុធថ្មីណាមួយឡើយ។<ref>{{Cite web|title=Thai FM: China Confirms Cambodia’s Heavy Weapons Are Old|url=https://www.oananews.org/index.php/node/710342|access-date=2025-12-16|website=OANANews}}{{Dead link|date=មករា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===១៨–២០ ធ្នូ=== នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិថៃ លោក[[ន័ថពល នាគពាណិជ្យ]]បានចេញមុខទទួលស្គាល់ថា យន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (ដ្រូនស៊ើបការណ៍) ប្រភេទ DP-២០ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់នៅថ្ងៃទី១៨​ ខែធ្នូ ដោយវាបានធ្លាក់មកក្នុងភូមិសាស្ត្រក្រុងប៉ោយប៉ែត ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។<ref>{{Cite web |date=2025-12-20 |title=ប្រមុខការពារជាតិថៃថា ថៃកំពុងបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ក្រោយកម្ពុជាបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនខ្នាតធំDP-20 |url=https://www.rfi.fr/km/%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6/20251220-%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%98%E1%9E%BB%E1%9E%81%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%96%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%B7%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%90%E1%9E%B6-%E1%9E%90%E1%9F%83%E1%9E%80%E1%9F%86%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9E%84%E1%9F%92%E1%9E%80%E1%9E%BE%E1%9E%93%E1%9E%80%E1%9E%B6%E1%9E%9A%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BB%E1%9E%84%E1%9E%94%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%99%E1%9F%90%E1%9E%8F%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%9F%E1%9F%8B-%E1%9E%80%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9F%84%E1%9E%99%E1%9E%80%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%96%E1%9E%BB%E1%9E%87%E1%9E%B6%E1%9E%94%E1%9E%B6%E1%9E%89%E1%9F%8B%E1%9E%91%E1%9E%98%E1%9F%92%E1%9E%9B%E1%9E%B6%E1%9E%80%E1%9F%8B%E1%9E%8A%E1%9F%92%E1%9E%9A%E1%9E%BC%E1%9E%93%E1%9E%81%E1%9F%92%E1%9E%93%E1%9E%B6%E1%9E%8F%E1%9E%92%E1%9F%86dp-20 |access-date=2025-12-23 |website=RFI ខេមរភាសា}}</ref> ===២១ ធ្នូ=== ថ្វីបើកិច្ចប្រជុំក្រុមលេខាធិការដ្ឋាននៃគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅកម្ពុជា–ថៃបានចាប់ផ្ដើមប្រព្រឹត្តិទៅនៅថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ក៏ដោយ តែភាគីថៃនៅតែបន្តការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះយោធាថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង T-៥០TH ទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលក្នុង[[ស្រុកស្វាយចេក]] ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ហើយនៅវេលារសៀល ថៃបានប្រើយន្តហោះដដែរមកទម្លាក់គ្រាប់បែកនៅ[[ស្រុកបាណន់]]ក្នុងខេត្តបាត់ដំបង់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាអះអាងថា ការប៉ះទង្គិចគ្នាតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ នៅតែបន្តមុនកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ |url=https://khmer.cambojanews.com/cambodia-thailand-border-clash-continues-ahead-of-gbc-meeting-cambodian-defense-ministry-states/ |access-date=2025-12-24 |website=Camboja News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-24 |title=CONFLICT UPDATE 15:00 24/12/25: Thailand adds T-50TH jet fighters to intensify aerial bombing of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501814530/conflict-update-1500-24-12-25-thailand-adds-t-50th-jet-fighters-to-intensify-aerial-bombing-of-cambodia/ |access-date=2025-12-24 |website=Khmer Times}}</ref> ===បទឈប់បាញ់លើកទីបី=== នៅព្រឹកថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ប្រទេសកម្ពុជានិងថៃបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ថ្មីមួយ ដែលបានចូលជាធរមាននៅវេលាម៉ោង ១២:០០ ថ្ងៃត្រង់។<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia sign new ceasefire agreement to end border fighting |url=https://apnews.com/article/thailand-cambodia-border-fighting-ceasefire-0019310e1c062cd211f9f5398b3bc463 |work=AP News |access-date=27 December 2025 }}</ref> នៅមុនបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជាបានថ្លែងថា កងទ័ពអាកាសថៃបានបើកការវាយប្រហារលើក្រុងសិរីសោភ័ណក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ<ref>{{cite web |title=Thailand and Cambodia agree 'immediate' ceasefire after weeks of deadly border clashes |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/27/thailand-and-cambodia-agree-immediate-ceasefire-after-weeks-of-deadly-border-clashes|work=The Guardian |access-date=2 January 2026 }}</ref> ខណៈកងទ័ពភូមិន្ទថៃវិញបានថ្លែងថា ទាហានខ្លួនចំនួនបីនាក់បានទទួលរងរបួសកំឡុងពេលប៉ះទង្គិចគ្នារយៈពេល ៣០ នាទីនៅមុនបទឈប់បាញ់។<ref>{{Cite web |date=2025-12-27 |title=(ជាភាសាថៃ) กองทัพภาคที่ 2 เผยก่อนหยุดยิง มีกำลังพลเหยียบทุ่นระเบิด – ถูกยิงเจ็บ รวม 3 นาย|url=https://www.thairath.co.th/news/local/northeast/290456|access-date=2026-01-02 |website=Thairath }}</ref> នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ កងទ័ពភូមិន្ទថៃបានចោទប្រកាន់កម្ពុជាថាបានបំពានលើបទឈប់បាញ់ដោយបង្ហោះយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើកជាង ២៥០ គ្រឿងនៅខាងព្រំដែនកម្ពុជា។<ref>{{cite web |title=Thailand accuses Cambodia of breaking newly signed ceasefire deal |url=https://www.bbc.com/news/articles/c9w7wgrk01do |website=BBC |access-date=2 January 2026 |date=29 December 2025}}</ref> នៅថ្ងៃទី៣១ ខែធ្នូ ភាគីថៃបានដោះលែងយោធិនកម្ពុជាចំនួន ១៨ រូបដែលត្រូវបានយោធាថៃចាប់ឃុំខ្លួនចាប់តាំងពីខែកក្កដា។<ref>{{cite web |title=Thailand releases 18 Cambodian soldiers held since July |url=https://www.france24.com/en/live-news/20251231-thailand-releases-18-cambodian-soldiers-held-since-july |work=France 24 |access-date=2 January 2026 }}</ref> ==ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ== ===សមាជិកអាស៊ាន=== *{{flag|ម៉ាឡេស៊ី}}៖ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍ចំពោះស្ថានការណ៍រវាងកម្ពុជានឹងថៃ ហើយបានបង្ហាញឆន្ទៈក្នុងការពិភាក្សាជាមួយភាគីទាំងពីរ ដើម្បីស្វែងរកវិធីសាស្ត្រសម្របសម្រួល និងចរចាសន្តិភាព។<ref name="calm" /> *{{flag|មីយ៉ាន់ម៉ា}}៖ អ្នកនាំពាក្យយោធាមីយ៉ាន់ម៉ាលោកស៊រ មីនធុនបានថ្លែងថា មីយ៉ាន់ម៉ាមានការជឿជាក់ថា ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃនឹងអាចស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីបាន ហើយពលរដ្ឋភូមាដែលរស់នៅនៅក្នុងប្រទេសទាំងនោះគួរតែបង្កើនការប្រុងប្រយ័ត្នចំពោះសុវត្ថិភាពរបស់ពួកគេ និងស្វែងរកជំនួយនានាពីស្ថានទូត និងស្ថានកុងស៊ុលមីយ៉ាន់ម៉ា។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Embassy advises Myanmar nationals to avoid travelling to Thailand-Cambodia border |url=https://www.gnlm.com.mm/embassy-advises-myanmar-nationals-to-avoid-travelling-to-thailand-cambodia-border/ |work=New Light of Myanmar |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|វៀតណាម}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (វៀតណាម)|ក្រសួងការបរទេសវៀតណាម]]បានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា ជៀសវាងការប្រើប្រាស់កម្លាំង ជៀសបង្កើនជម្លោះបន្ថែម និងដោះស្រាយបញ្ហាដោយប្រើមធ្យោបាយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងសាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់។<ref>{{Cite web |author=Huong Giang |title=Viet Nam voices concern over Cambodia-Thailand border tensions |url=https://en.baochinhphu.vn/viet-nam-voices-concern-over-cambodia-thailand-border-tensions-111250724204122142.htm |website=Vietnam Government Portal |publisher=[[រដ្ឋាភិបាលវៀតណាម]]}}</ref> *{{flag|សិង្ហបុរី}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (សឹង្ហបុរី)|ក្រសួងការបរទេសសិង្ហបុរី]]បានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងចំពោះការប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ហើយបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបង្ហាញការប្រុងប្រយ័ត្ន និងបញ្ឈប់រាល់អរិភាព រួមទាំងចូលរួមកាត់បន្ថយភាពតានតឹងតាមរយៈបណ្តាញការទូត និងការពារសុវត្ថិភាពរបស់ជនស៊ីវិលទាំងអស់។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=MFA Spokesperson's Comments in response to media queries on the Cambodia-Thailand Border Clashes, 24 July 2025 |url=https://www.mfa.gov.sg/Newsroom/Press-Statements-Transcripts-and-Photos/2025/07/MFA-Spokespersons-Comments-Cambodia-Thailand-Border-Clash-July-2025 |website=Ministry of Foreign Affairs (Singapore) |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ហ្វីលីពីន}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ហ្វីលីពីន)|ក្រសួងការបរទេសហ្វីលីពីន]]បានសង្កត់ធ្ងន់លើ "សារៈសំខាន់នៃការរក្សាទំនាក់ទំនងបើកចំហរ និងការធានាឱ្យមានការថយចុះនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ"។ ក្រសួងសង្ឃឹម​ថា ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នឹង​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ស្រប​តាម​ច្បាប់​អន្តរជាតិ និង​គោលការណ៍ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះ​ដោយ​សន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=PH calls for calm amid deadly Thai-Cambodia border clash |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1255066 |work=Philippine News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឡាវ}}៖ [[ក្រសួងការបរទេស (ឡាវ)|ក្រសួងការបរទេស​ឡាវ]]បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយបារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​ស្ថានភាព​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​ព្រំដែន​កម្ពុជា​-​ថៃ​។ ក្រសួងបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរប្រើការប្រុងប្រយ័ត្ន និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។<ref>{{Cite news |date=24 July 2025 |title=Statement of MOFA's spokesperson on the ongoing situation at the Cambodia-Thailand border area |url=https://kpl.gov.la/En/detail.aspx/detail.aspx?id=92779 |work=Lao News Agency |access-date=25 July 2025}}</ref> *{{flag|ឥណ្ឌូណេស៊ី}}៖ ស្ថានទូតឥណ្ឌូណេស៊ីនៅទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យពលរដ្ឋឥណ្ឌូនេស៊ីមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់សម្រាប់ខ្លួន និងបរិស្ថានជុំវិញ។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |last=Planasari |first=SIta |title=Indonesian Embassies Issue Travel Advisory for Cambodia-Thailand Border Conflict |url=https://en.tempo.co/read/2032298/indonesian-embassies-issue-travel-advisory-for-cambodia-thailand-border-conflict |access-date=25 July 2025 |work=Tempo.co English}}</ref> [[ក្រសួងការបរទេស (ឥណ្ឌូណេស៊ី)|ក្រសួងការបរទេស​]]បាន​ជំរុញ​ប្រទេស​ទាំងពីរឱ្យចូល​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​របស់ខ្លួន​ដោយ​មិត្តភាព​ស្របតាម​[[សន្ធិសញ្ញា​មិត្តភាព និង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ]] និង[[​ធម្មនុញ្ញ​អាស៊ាន]]។<ref>{{Cite news |date=28 July 2025 |title=(ជាភាសាឥណ្ឌូណេស៊ី) Indonesia Yakin Thailand-Kamboja Selesaikan Perbedaan dengan Damai |url=https://voi.id/berita/498684/indonesia-yakin-thailand-kamboja-selesaikan-perbedaan-dengan-damai |work=VOI.ID |access-date=25 July 2025 }}</ref> ===ប្រទេសផ្សេងៗ=== * {{flag|កាណាដា}}៖ កាណាដា​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​អំពី​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​គ្នា និង​របាយការណ៍​អំពីការស្លាប់របស់ជន​ស៊ីវិលនៅ​ក្បែរ​ព្រំដែន​កម្ពុជា-ថៃ។ ប្រទេសកាណាបាបានអំពាវនាវឱ្យប្រទេសទាំងពីរកាត់បន្ថយអរិភាព ហើយចាប់ផ្តើមជជែកចរចាគ្នាដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Thai PM says dispute with Cambodia could 'escalate into a state of war' |url=https://www.cbc.ca/news/world/thailand-cambodia-1.7593789#:~:text=Canada%20is%20deeply%20concerned%20with,dialogue%20toward%20a%20peaceful%20solution. |work=CBC News |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|កូរ៉េខាងត្បូង}}៖ ក្រសួងការបរទេសនៃសាធារណរដ្ឋកូរ៉េបានអំពាវនាវឱ្យមានការដោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ អ្នកនាំពាក្យម្នាក់បានថ្លែងថា "រដ្ឋាភិបាលកូរ៉េបានសម្តែងការព្រួយបារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង និងសូមចូលរួមរំលែកទុក្ខចំពោះអ្នកស្លាប់ និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេដោយសារឧបទ្ទវហេតុនេះ"។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Korea urges Thailand, Cambodia to resolve border conflict peacefully through dialogue |url=https://biz.chosun.com/en/en-international/2025/07/25/OCBDKSHQCFGPNLVNRIPRQR6E7U/ |work=ChosunBiz |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|ចិន}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិនបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការវិវត្តនៃស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយសង្ឃឹមថាភាគីទាំងពីរនឹងអាចដោះស្រាយបញ្ហាបានត្រឹមត្រូវតាមរយៈការសន្ទនា និងពិគ្រោះយោបល់គ្នា។<ref name="calm">{{cite news |date=24 July 2025 |title=Asian leaders call for calm over deadly Cambodia-Thailand border clashes |url=https://www.straitstimes.com/asia/se-asia/asian-leaders-call-for-calm-over-deadly-cambodia-thailand-border-clashes |work= |location= |publisher=The Straits Times |access-date=26 July 2025}}</ref> រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស លោក[[វ៉ាង យី]]បានថ្លែងថា "ជម្លោះនាពេលថ្មីៗនេះ និងទាំងការស្លាប់និងរបួសដែលបានកើតឡើងនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ គឺគួរឱ្យឈឺចាប់ និងជាកង្វល់ដ៏ធំ" ហើយលោកបានចោទទៅលើកេរអាណានិគមថាជាមូលហេតុដើមនៃបញ្ហានេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យមាន "ដំណោះស្រាយដ៏ស្ងប់ស្ងាត់ និងត្រឹមត្រូវ"។ លោកយីបានបន្ថែមទៀតថា ប្រទេសចិនបានគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់សមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍ (អាស៊ាន) ក្នុងការសម្របសម្រួល ហើយថាប្រទេសខ្លួននឹងរក្សាគោលជំហរ "យុត្តិធម៌ និងមិនលំអៀង" លើបញ្ហានេះ។<ref>{{Cite news |last=Ziwen |first=Zhao |date=25 July 2025 |title=Thai-Cambodian conflict: China blames Western colonial legacy for dispute |url=https://www.scmp.com/news/china/diplomacy/article/3319558/china-takes-mediation-role-thai-cambodian-conflict-calls-restraint |access-date=31 July 2025 |work=South China Morning Post}}</ref> * {{flag|ជប៉ុន}}៖ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស លោក[[តាកេស្សិ អ៊ីវ៉ាយ៉ា]]បានមានប្រសាសន៍ថា លោកកំពុងធ្វើការដើម្បីលើកទឹកចិត្តទាំងកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងការបន្ធូរបន្ថយស្ថានការណ៍ជម្លោះ ហើយបានបញ្ជាក់ថា ទំនាក់ទំនងល្អរវាងកម្ពុជា និងថៃគឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់។<ref name="calm" /> * {{flag|បារាំង}}៖ [[រដ្ឋាភិបាល​បារាំង]]​បាន​សម្តែង​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​យ៉ាង​ខ្លាំង​បន្ទាប់​ពី​ផ្ទុះការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ប្រដាប់​អាវុធ​រវាង​ប្រទេស​ថៃ និង​កម្ពុជា និង​បាន​សម្តែង​ការ​ចូលរួម​រំលែក​ទុក្ខ​ចំពោះ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្លាប់​នៅក្នុង​ជម្លោះនេះ។ បារាំងក៏បានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរបញ្ឈប់រាល់សកម្មភាពប្រយុទ្ធគ្នាជាបន្ទាន់ និងដោះស្រាយទំនាស់ដោយសន្តិវិធី ស្របតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។<ref>{{cite web |title=(ជាភាសាបារាំង) Cambodge/Thaïlande - Affrontements à la frontière (24 juillet 2025) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/fr/dossiers-pays/cambodge/evenements/article/cambodge-thailande-affrontements-a-la-frontiere-24-07-25 |website=Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères |access-date=26 July 2025 |date=24 July 2025}}</ref> * {{flag|រុស្ស៊ី}}៖ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ីបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសរុស្ស៊ីមានការព្រួយបារម្ភអំពីកំណើននៃជម្លោះនេះ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីនានាបង្ហាញពីឆន្ទៈសម្របសម្រួល។<ref>{{Cite news |date=25 July 2025 |title=Russia expresses concern over escalation of conflict on Thailand-Cambodia border |url=https://tass.com/politics/1993911 |work=TASS |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរដ្ឋអាមេរិក}}៖ ស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំទីក្រុងបាងកក និងទីក្រុងភ្នំពេញបានជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋអាមេរិកដែលរស់នៅ ឬធ្វើដំណើរក្បែរព្រំដែនថៃ-កម្ពុជា គួរតែធ្វើតាមការណែនាំរបស់អាជ្ញាធរសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងពីរ។<ref>{{cite news |date=24 July 2024 |title=Fighting on the Thailand – Cambodia Border |url=https://th.usembassy.gov/fighting-on-the-thailand-cambodia-border/ |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Thailand |access-date=26 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://kh.usembassy.gov/fighting-on-the-cambodia-thailand-border/ |title=Fighting on the Cambodia – Thailand Border |publisher=U.S. Embassy & Consulate in Cambodia |access-date=26 July 2025}}</ref> មួយរយៈក្រោយមក អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសអាមេរិកបានធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញឱ្យបញ្ឈប់អរិភាព និងស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធីចំពោះជម្លោះនេះ។<ref>{{cite news |date=25 July 2024 |title=US urges immediate end to armed conflict between Cambodia and Thailand |url=https://www.khmertimeskh.com/501724744/us-urges-immediate-end-to-armed-conflict-between-cambodia-and-thailand/ |publisher=Khmer Times |access-date=26 July 2025}}</ref> * {{flag|សហរាជាណាចក្រ}}៖ អនុរដ្ឋលេខាធិការសភាទទួលបន្ទុកឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក លោកស្រី[[កាតឺរីន វ៉ែស្ត]]បានសម្តែងនូវកង្វល់ទុក្ខព្រួយចំពោះការស្លាប់និងរបួសរបស់ជនស៊ីវិល ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រចរចាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=CatherineWest1 |number=1948385860614795494 |title=Distressing news of civilian casualties following clashes on the Thai-Cambodia border.}}</ref> ===អង្គការអន្តរជាតិ=== * {{flag|សហភាពអឺរ៉ុប}}៖ អ្នកនាំពាក្យការបរទេសអឺរ៉ុប លោកអានូអារ អែលអានូនី បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភរបស់ប្លុកមួយនេះ ហើយបានអំពាវនាវឱ្យភាគីទាំងពីរចូលបន្ថូរបន្ថយស្ថានការណ៍ និងដោះស្រាយជម្លោះដោយការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី។<ref>{{Cite tweet |date=24 July 2025 |user=AnouarEUspox |number=1948397297597079626 |title=#Cambodia/#Thailand: The EU is deeply concerned by rising tensions at the border with reports of civilian casualties.}}</ref> * {{flag|អង្គការសហប្រជាជាតិ}}៖ អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ លោក[[អាន់តូនីអូ ហ្គូតេរ៉េស]] បានថ្លែងថា លោកកំពុងតាមដានរបាយការណ៍នៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយប្រដាប់អាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយបានជំរុញឱ្យភាគីទាំងពីរអនុវត្តការអត់ធ្មត់ជាអតិបរមា និងដោះស្រាយបញ្ហានានាតាមរយៈការសន្ទនា និងក្នុងស្មារតីជាអ្នកជិតខាងល្អ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែង។<ref>{{Cite web |date=24 July 2025 |title=HIGHLIGHTS OF THE NOON BRIEFING BY FARHAN HAQ, DEPUTY SPOKESPERSON FOR SECRETARY-GENERAL ANTÓNIO GUTERRES THURSDAY, 24 JULY 2025|url=https://www.un.org/sg/en/content/noon-briefing-highlight?date%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=24+July+2025 |access-date=31 July 2025 |website=Office of the Spokesperson for the UN Secretary-General}}</ref> * {{flag|អាស៊ាន}}​៖ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសតាមបណ្ដាប្រជាជាតិអាស៊ានបានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងជារួមចំពោះស្ថានការណ៍ជម្លោះនេះ ដោយបានហៅភាគីទាំងពីរឱ្យបញ្ឈប់អរិភាពទាំងអស់ អនុវត្តបទឈប់បាញ់ឱ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងបើកផ្លូវឱ្យមានការចរចា ខណៈទាំងកម្ពុជា និងថៃជារដ្ឋសមាជិកអាស៊ានស្រាប់។<ref>{{Cite web |title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on Thailand-Cambodia Border Dispute |url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-thailand-cambodia-border-dispute/ |website=[[អាស៊ាន|ASEAN]]}}</ref> ==កំណត់សម្គាល់== {{Reflist|group=ស}} ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:វិបត្តិការទូតនៃទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០២០]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ជម្លោះក្នុងឆ្នាំ២០២៥]] iuzo57mldnf7sv0exc10bhojo9vko8o 0 53103 341235 339793 2026-09-27T22:34:08Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341235 wikitext text/x-wiki {{ការបកប្រែរដុប}}{{Infobox sports rivalry|name=គូប្រជែងបាល់ទាត់<br>ថៃ-វៀតណាម|locations=[[អាស៊ី]] ([[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ី|AFC]])<br>[[អាស៊ីអាគ្នេយ៍]] ([[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អាស៊ាន|AFF]])|team1={{Flagicon|ថៃ}} [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិថៃ|ថៃ]]|team2={{Flagicon|វៀតណាម}} [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]]|firstmeeting='''វៀតណាមខាងត្បូង''' 2–1 ថៃ <br>(ការប្រកួតមិត្តភាព; ១៩៥៦)|mostrecent=វៀតណាម 2–2 ថៃ<br>([[ASEAN Championship 2026]]; ថ្ងៃទី ២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៦)|total=៦១|series=ថៃឈ្នះ៖ ២២<br>ស្មើ៖ ១៣<br>វៀតណាមឈ្នះ៖ ២៦|largestvictory=ថៃ 0–5 '''វៀតណាមខាងត្បូង'''<br>([[SEAP Games 1967]]; ថ្ងៃទី ១៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៦៧)|image=Tension between Thailand and Vietnam players.png|caption=ភាព​តានតឹង​រវាង​កីឡាករ​ថៃ​និង​វៀតណាម​ក្នុងវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ[[ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន]]​ឆ្នាំ​២០២៤}}  ការប្រកួតប្រជែង[[បាល់ទាត់|​បាល់​ទាត់]]​រវាង​[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] និង ​[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិថៃ|ថៃ]] ត្រូវ​បាន​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ចាត់​ទុក​ថា​ជា ​មួយការ​ប្រកួត​កីឡាដ៏​សំខាន់​​នៅ [[អាស៊ីអាគ្នេយ៍|​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍]]។ រាប់បញ្ចូលទាំងកំណត់ត្រារបស់ [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|វៀតណាមខាងត្បូង]] (តាម[[សហព័ន្ធកីឡាបាល់ទាត់អន្តរជាតិ (FIFA)|ហ្វីហ្វា]])<ref>{{Cite web |title=Inside FIFA |url=https://inside.fifa.com/en/about-fifa/associations/VIE |archive-url=https://web.archive.org/web/20251108135519/https://inside.fifa.com/en/about-fifa/associations/VIE |archive-date=2025-11-08 |access-date=2026-05-21 |website=inside.fifa.com |language=en |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=AFC Asian Cup Contenders: Vietnam |url=https://www.the-afc.com/en/more/content/3171933 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521185330/https://www.the-afc.com/en/more/content/3171933 |archive-date=2026-05-21 |access-date=2026-05-21 |website=the-AFC |language=en |url-status=live}}</ref> ភាគីទាំងពីរបានប្រឈមមុខដាក់គ្នាក្នុង ៦១ ប្រកួតចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៦ ដោយវៀតណាមឈ្នះ ២៦ ថៃ ២២ និង ១៣ លទ្ធផលស្មើ។ ក្នុងនាមជា គូប្រជែងដ៏ពេញនិយមបំផុត មួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការប្រកួតរវាងថៃ និងវៀតណាមតែងតែទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំងពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងអ្នកគាំទ្រក្នុងទាំងពីរប្រទេស។<ref name="New Mandala">{{Cite web |last=Dunford |first=Mike |date=17 September 2015 |title=Soccer wars in Southeast Asia |url=https://www.newmandala.org/soccer-wars-in-southeast-asia/ |access-date=2022-11-28 |website=New Mandala |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-13 |title=Việt Nam- Thái Lan: "Siêu kinh điển" Đông Nam Á |url=https://baophapluat.vn/post-464548.html |access-date=2023-02-23 |website=Báo Pháp luật Việt Nam điện tử |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-12-31 |title=Vietnam vs Thailand: A trip down memory lane |url=https://aseanutdfc.com/asean-mitsubishi-electric-cup/2025/news/vietnam-vs-thailand-rivalry-over-the-years |access-date=2025-01-05 |website=ASEAN United FC |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=thanhnien.vn |date=2023-01-11 |title=Chung kết AFF Cup 2022 Việt Nam - Thái Lan: Đỉnh cao Đông Nam Á! |url=https://thanhnien.vn/chung-ket-aff-cup-2022-viet-nam-thai-lan-dinh-cao-dong-nam-a-1851541033.htm |access-date=2023-02-23 |website=thanhnien.vn |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lam |first=Sông |date=2023-01-11 |title=CĐV châu Á: "Trận Việt Nam - Thái Lan là siêu kinh điển ở Đông Nam Á" |url=https://dantri.com.vn/the-thao/cdv-chau-a-tran-viet-nam-thai-lan-la-sieu-kinh-dien-o-dong-nam-a-20230110235405408.htm |access-date=2025-01-05 |website=Báo điện tử Dân Trí |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tùng |first=Hoàng |date=2024-12-31 |title=Đội tuyển Việt Nam và Thái Lan lần thứ 3 chạm trán tại chung kết ASEAN Cup |url=https://tuoitre.vn/doi-tuyen-viet-nam-va-thai-lan-lan-thu-3-cham-tran-tai-chung-ket-asean-cup-20241230233925147.htm |access-date=2025-01-05 |website=TUOI TRE ONLINE |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 2, 2025 |title=Việt Nam - Thái Lan: Xứng đáng |url=https://www.baohoabinh.com.vn/15/197106/Viet-Nam-Thai-Lan-Xung-dang-chung-ket-tr111ng-mo.htm |access-date=2025-01-05 |website=www.baohoabinh.com.vn |language=vi |archivedate=2025-04-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250428222103/https://www.baohoabinh.com.vn/15/197106/Viet-Nam-Thai-Lan-Xung-dang-chung-ket-tr111ng-mo.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-01-04 |title=Tin thể thao (4-1): Thái Lan - Việt Nam - “Siêu kinh điển” tranh ngôi vô địch |url=https://www.qdnd.vn/the-thao/quoc-te/tin-the-thao-4-1-thai-lan-viet-nam-sieu-kinh-dien-tranh-ngoi-vo-dich-809932 |access-date=2025-01-05 |website=Quân Đội Nhân Dân |language=vi}}</ref><ref>{{Cite news|last=Chittinand|first=Tor|date=2025-01-02|title=Thais ready for Asean 'El Clasico'|language=en|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/sports/2931197/thais-ready-for-asean-el-clasico|access-date=2025-12-01}}</ref><ref>{{Cite web |title="อิชิอิ" สาดวาทะเด็ดก่อนทีมชาติไทย บู๊เวียดนาม ชิงแชมป์อาเซียนคัพ เดือดราว เอล กลาซิโก |url=https://www.thairath.co.th/sport/thaifootball/changsuek/2833964 |access-date=2025-12-01 |website=www.thairath.co.th |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-10 |title=ช้างศึกฟอร์มบู่เสมอ 2 แพ้ 7! ผลงานทีมชาติไทยพบเวียดนามปี 2022 |url=https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thai-national/3661/ |access-date=2026-03-16 |website=www.siamsport.co.th |language=th}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2023-01-10 |title=รีแมตช์ดรีมไฟนอลรอบ 14 ปีทีมชาติไทยท้าชนเวียดนามศึกลูกหนังชิงเจ้าอาเซียน |url=https://www.siamsport.co.th/football-thailand/thai-national/11082/ |access-date=2026-03-16 |website=www.siamsport.co.th |language=th}}</ref> == បញ្ជីការប្រកួត == === ថៃ vs វៀតណាមខាងត្បូង === {| class="wikitable" !# !កាលបរិច្ឆេទ !ក្រុមម្ចាស់ផ្ទះ !លទ្ធផល !ក្រុមភ្ញៀវ !ទីកន្លែង !ការប្រកួត |- |1 |ខែមេសា 1956 |'''[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាមខាងត្បូង|វៀតណាមខាងត្បូង]]''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |2–1 |[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិថៃ|ថៃ]] | rowspan="2" |[[ទីក្រុងហូជីមិញ|សាយហ្គន]] | rowspan="2" |ការប្រកួតមិត្តភាព |- |2 |ខែមេសា 1956 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |3–1 |ថៃ |- |3 |13 ខែធ្នូ 1959 |ថៃ | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |0–4 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | rowspan="2" |[[បាងកក]] |SEAP Games 1959 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |4 |17 ខែធ្នូ 1959 |ថៃ | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |1–3 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' |SEAP Games 1959 (ការប្រកួតមេដាយមាស) |- |5 |16 សីហា 1961 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |2–1 |ថៃ |សិង្ហបុរី |ការប្រកួតមិត្តភាព |- |6 |11 ខែធ្នូ 1961 |ថៃ | align="center" |0–0 |វៀតណាមខាងត្បូង | rowspan="2" |[[រ៉ន់កុន់]] |SEAP Games 1961 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |7 |16 ខែធ្នូ 1961 |ថៃ | align="center" |1–1 |វៀតណាមខាងត្បូង |SEAP Games 1961 (ការប្រកួតមេដាយសំរឹទ្ធ) |- |8 |28 ខែតុលា 1962 |វៀតណាមខាងត្បូង | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |0–1 |'''ថៃ''' |សាយហ្គន |Independence Cup 1962 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |9 |17 សីហា 1963 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |3–2 |ថៃ |[[គូឡាឡាំពួ]] |Merdeka Tournament 1963 |- |10 |14 ខែធ្នូ 1963 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |3–0 |ថៃ | rowspan="2" |សាយហ្គន |វគ្គជម្រុះ AFC Asian Cup ១៩៦៤ |- |11 |13 ខែវិច្ឆិកា 1965 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |4–0 |ថៃ |Independence Cup 1965 |- |12 |15 ខែធ្នូ 1965 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–1 |វៀតណាមខាងត្បូង | rowspan="2" |[[គូឡាឡាំពួ]] |SEAP Games 1965 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |13 |18 ខែធ្នូ 1965 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–0 |វៀតណាមខាងត្បូង |SEAP Games 1965 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |14 |5 ខែវិច្ឆិកា 1966 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |4–1 |ថៃ |សាយហ្គន |Independence Cup 1966 |- |15 |24 ខែមីនា 1967 |ថៃ | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |0–1 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' |ហុងកុង |វគ្គជម្រុះ AFC Asian Cup ១៩៦៨ |- |16 |19 សីហា 1967 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |5–2 |ថៃ |[[អ៊ីប៉ូ]] |Merdeka Tournament 1967 |- |17 |14 ខែធ្នូ 1967 |ថៃ | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |0–5 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' |[[បាងកក]] |SEAP Games 1967 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |18 |15 សីហា 1968 |ថៃ | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |2–3 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' |អ៊ីប៉ូ |Merdeka Tournament 1968 |- |19 |1 ខែវិច្ឆិកា 1970 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |1–0 |ថៃ |សាយហ្គន |Independence Cup 1970 (វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |20 |13 ខែធ្នូ 1970 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |1–0 |វៀតណាមខាងត្បូង |បាងកក |[[អាស៊ីហ្គេមឆ្នាំ១៩៧០]] (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |21 |10 សីហា 1971 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |4–2 |ថៃ |[[គូឡាឡាំពួ]] |Merdeka Tournament 1971 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |22 |26 សីហា 1971 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |2–1 |ថៃ |សិង្ហបុរី |Pesta Sukan Cup 1971 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |23 |30 ខែតុលា 1971 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |3–0 |ថៃ |សាយហ្គន |Independence Cup 1974 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |24 |11 ខែវិច្ឆិកា 1971 |ថៃ | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |0–1 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' |បាងកក |King's Cup 1971 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |25 |18 ខែធ្នូ 1971 |ថៃ | align="center" |0–0 |វៀតណាមខាងត្បូង |[[គូឡាឡាំពួ]] |SEAP Games 1971 (ការប្រកួតមេដាយសំរឹទ្ធ) |- |26 |16 ឧសភា 1973 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |1–0 |ថៃ |[[សេអ៊ូល]] |វគ្គជម្រុះ FIFA World Cup ១៩៧៤ |- |27 |9 ខែវិច្ឆិកា 1974 |'''វៀតណាមខាងត្បូង''' | align="center" style="color:#000; background:#FFBF00" |3–2 |ថៃ |សាយហ្គន |Independence Cup 1974 |- |28 |21 ខែមីនា 1975 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |4–0 |វៀតណាមខាងត្បូង |បាងកក |វគ្គជម្រុះ AFC Asian Cup ១៩៧៦ |} === ថៃ vs វៀតណាម === {| class="wikitable" |+ !# !កាលបរិច្ឆេទ !ក្រុមម្ចាស់ផ្ទះ !លទ្ធផល !ក្រុមភ្ញៀវ !ទីកន្លែង !ការប្រកួត |- |1 |10 ខែធ្នូ 1995 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |3–1 |[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] | rowspan="2" |[[ឈៀងម៉ៃ]] |[[ស៊ីហ្គេម]] 1995 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |2 |16 ខែធ្នូ 1995 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |4–0 |វៀតណាម |ស៊ីហ្គេម 1995 (ការប្រកួតមេដាយមាស) |- |3 |13 ខែកញ្ញា 1996 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |4–2 |វៀតណាម |កាលឡាំង |[[AFF Championship]] 1996 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |4 |16 ខែតុលា 1997 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–1 |វៀតណាម |[[ចាកាតា]] |ស៊ីហ្គេម 1997 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |5 |3 ខែកញ្ញា 1998 |'''វៀតណាម''' | align="center" style="color:#FFF; background:#FF0000" |3–0 |ថៃ |[[ហាណូយ]] |AFF Championship 1998 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |6 |5 សីហា 1999 |វៀតណាម | align="center" |0–0 |ថៃ | rowspan="2" |[[បង់ដា⁠សេរីបេកាវ៉ាន់]] |ស៊ីហ្គេម 1999 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |7 |14 សីហា 1999 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–0 |វៀតណាម |ស៊ីហ្គេម 1999 (ការប្រកួតមេដាយមាស) |- |8 |8 ខែធ្នូ 2002 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–1 |វៀតណាម |បាងកក |ការប្រកួតមិត្តភាព |- |9 |27 ខែធ្នូ 2002 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |4–0 |វៀតណាម |[[ចាកាតា]] |AFF Championship 2002 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |10 |29 ខែតុលា 2006 |វៀតណាម | align="center" |2–2 |ថៃ |ហាណូយ |Agribank Cup 2006 |- |11 |24 ខែធ្នូ 2006 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–1 |វៀតណាម | rowspan="2" |បាងកក |King's Cup 2006 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |12 |30 ខែធ្នូ 2006 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |3–1 |វៀតណាម |King's Cup 2006 (វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |13 |24 ខែមករា 2007 |វៀតណាម | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |0–2 |'''ថៃ''' |ហាណូយ |AFF Championship 2007 (ជើងទី១ វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |14 |28 ខែមករា 2007 |ថៃ | align="center" |0–0 |វៀតណាម |បាងកក |AFF Championship 2007 (ជើងទី២ វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |15 |16 ខែវិច្ឆិកា 2008 |វៀតណាម | align="center" |2–2 |ថៃ |ហាណូយ |T&T Cup 2008<ref>{{Cite web |title=Thailand triumph at T&T Cup 2008 – Thailand triumph at T&T Cup 2008 – News from Saigon Times |url=https://english.thesaigontimes.vn/2057/Thailand-triumph-at-TT-Cup-2008.html}}</ref> |- |16 |6 ខែធ្នូ 2008 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |2–0 |វៀតណាម |[[ខេត្តភូកេត]] |AFF Championship 2008 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |17 |24 ខែធ្នូ 2008 |ថៃ | align="center" style="color:#FFF; background:#FF0000" |1–2 |'''វៀតណាម''' |បាងកក |AFF Championship 2008 (ជើងទី១ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |18 |28 ខែធ្នូ 2008 |វៀតណាម | align="center" |1–1 |ថៃ |ហាណូយ |AFF Championship 2008 (ជើងទី២ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |19 |30 ខែវិច្ឆិកា 2012 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |3–1 |វៀតណាម | rowspan="2" |បាងកក |AFF Championship 2012 (ដំណាក់កាលក្រុម) |- |20 |24 ឧសភា 2015 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |1–0 |វៀតណាម | rowspan="2" |វគ្គជម្រុះ FIFA World Cup ២០១៨ |- |21 |13 ខែតុលា 2015 |វៀតណាម | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |0–3<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Thailand win boosts World Cup qualifying hopes |url=https://www.besoccer.com/new/thailand-win-boosts-world-cup-qualifying-hopes |website=Besoccer |access-date=2025-12-01 |archivedate=2023-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230525211315/https://www.besoccer.com/new/thailand-win-boosts-world-cup-qualifying-hopes |url-status=dead |language=en}}</ref> |'''ថៃ''' |ហាណូយ |- |22 |5 ខែមិថុនា 2019 |ថៃ | align="center" style="color:#FFF; background:#FF0000" |0–1<ref>{{Cite web |last= |first= |date=5 June 2019 |title=Thailand suffer heartbreaking defeat in King's Cup |url=https://www.nationthailand.com/sports/30370633 |website=The Nation Thailand |language=en}}</ref> |'''វៀតណាម''' |[[បុរីរម្យ]] |King's Cup 2019 (វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |23 |5 ខែកញ្ញា 2019 |ថៃ | align="center" |0–0<ref>{{Cite news|last=|first=|title=Thailand, Vietnam draw in opening 2022 World Cup qualifier|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/sports/1743619/thailand-vietnam-draw-in-opening-2022-world-cup-qualifier|url-status=live|language=en}}</ref> |វៀតណាម |[[ខេត្តបទុមធានី|បទុមធានី]] | rowspan="2" |វគ្គជម្រុះ FIFA World Cup ២០២២ |- |24 |19 ខែវិច្ឆិកា 2019 |វៀតណាម | align="center" |0–0<ref>{{Cite web |title=MD6 – Group G: Vietnam 0–0 Thailand &#124; Football &#124; News &#124; Asian Qualifiers 2022 |url=https://www.the-afc.com/competitions/afc-asian-cup/news/md6-group-g-vietnam-0-0-thailand |website=the-AFC |language=en}}</ref> |ថៃ |ហាណូយ |- |25 |23 ខែធ្នូ 2021 |វៀតណាម | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |0–2<ref>{{Cite web |title=Chanathip double hands Thailand first leg advantage over Vietnam |url=https://www.the-afc.com/en/more/aff_cup/news/aff_cup_semi-finals_1st_leg_vietnam_v_thailand.html |website=the-AFC|language=en}}</ref> |'''ថៃ''' | rowspan="2" |កាលឡាំង |AFF Championship 2020 (ជើងទី១ វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |26 |26 ខែធ្នូ 2021 |ថៃ | align="center" |0–0 |វៀតណាម |AFF Championship 2020 (ជើងទី២ វគ្គពាក់កណ្តាលផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |27 |13 ខែមករា 2023 |វៀតណាម | align="center" |2–2 |ថៃ |ហាណូយ |AFF Championship 2022 (ជើងទី១ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |28 |16 ខែមករា 2023 |'''ថៃ''' | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |1–0<ref>{{Cite web |title=Thailand clinch record seventh title |url=https://www.the-afc.com/en/more/aff_cup/news/thailand_clinch_record_seventh_title.html |access-date=2023-01-17 |website=the-AFC |language=en}}</ref> |វៀតណាម |[[ខេត្តបទុមធានី|បទុមធានី]] |AFF Championship 2022 (ជើងទី២ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |29 |10 ខែកញ្ញា 2024 |វៀតណាម | align="center" style="color:#FFF; background:#104EC4" |1–2 |'''ថៃ''' |ហាណូយ |LPBank Cup 2024 |- |30 |2 ខែមករា 2025 |'''វៀតណាម''' | align="center" style="color:#FFF; background:#FF0000" |2–1 |ថៃ |វៀត ទ្រី |[[ASEAN Championship]] 2024 (ជើងទី១ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |31 |5 ខែមករា 2025 |ថៃ | align="center" style="color:#FFF; background:#FF0000" |2–3 |'''វៀតណាម''' | rowspan="2" |បាងកក |ASEAN Championship 2024 (ជើងទី២ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |32 |22 ខែសីហា 2026 |ថៃ | align="center" style="color:#FFF; background:#FF0000" | 0–2<ref name=":6">{{Cite web |date=2026-08-22 |title=ASEAN HYUNDAI CUP™ 2026 FINAL 1ST LEG: THAILAND 0-2 VIETNAM |url=https://aseanutdfc.com/asean-championship/2026/news/asean-hyundai-cup-2026-final-1st-leg-thailand-0-2-vietnam |access-date=2026-08-27 |website=ASEAN United FC |language=en}}</ref> |'''វៀតណាម''' |ASEAN Championship 2026 (ជើងទី១ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |- |33 |26 ខែសីហា 2026 |វៀតណាម | align="center" | 2–2<ref name=":7">{{Cite web |date=2026-08-26 |title=ASEAN HYUNDAI CUP™ FINAL 2ND LEG: VIETNAM 2-2 THAILAND; VIETNAM WIN 4-2 ON AGGREGATE |url=https://aseanutdfc.com/asean-championship/2026/news/asean-hyundai-cup-final-2nd-leg-vietnam-2-2-thailand-vietnam-win-4-2-on-aggregate |access-date=2026-08-27 |website=ASEAN United FC |language=en}}</ref> |ថៃ | ហាណូយ | ASEAN Championship 2026 (ជើងទី២ វគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ) |} == ស្ថិតិ == === សមិទ្ធផល === {| class="wikitable sortable" style="width:auto; margin:auto;" ![[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិវៀតណាម|វៀតណាម]] ! ការប្រកួតប្រជែង ! [[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិថៃ|ថៃ]] |- style="text-align:center;" | colspan="3" | '''អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាស៊ី និងពិភពលោក''' |- style="text-align:center;" | ៤ | [[ជើងឯកបាល់ទាត់អាស៊ាន]] | ៧ |- style="text-align:center;" | ១ | [[ស៊ីហ្គេម]]<br /> (រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៩) | ៩ |- style="text-align:center;" | ល្អបំផុត៖ កន្លែងទីបួន | [[AFC Asian Cup]] | ល្អបំផុត៖ កន្លែងទីបី |- style="text-align:center;" | ល្អបំផុត៖ កន្លែងទីបួន | [[អាស៊ីហ្គេម]]<br />(រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៩៨) | ល្អបំផុត៖ កន្លែងទីបួន |- style="text-align:center;" | ល្អបំផុត៖ វគ្គជម្រុះជុំទី៣ | [[ការប្រកួតបាល់ទាត់ពិភពលោក]] | ល្អបំផុត៖ វគ្គជម្រុះជុំទី៣ |- style="text-align:center;" | – | [[កីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅ]]<br />(រហូតដល់ឆ្នាំ ១៩៨៨) | ល្អបំផុត៖ វគ្គក្រុម |} === អ្នកស៊ុតបញ្ចូលទីច្រើនជាងគេ === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! width="30" |ចំណាត់ថ្នាក់ ! style="width:200px;" | កីឡាករ ! width="50" | គ្រាប់បាល់ |- | ១ | align="left" |[[Natipong Sritong-In]] | ៦ |- | rowspan="4" | ២ | align="left" |[[Totchtawan Sripan]] | rowspan="4" | ៣ |- | align="left" |[[Kiatisuk Senamuang]] |- | align="left" |[[Datsakorn Thonglao]] |- | align="left" |[[ឡេកុង វិញ]] |- | rowspan="10" | ៣ | align="left" |[[Nguyễn Hồng Sơn|ង្វៀន ហុង សឺន]] | rowspan="10" | ២ |- | align="left" |[[Nguyễn Xuân Son|ង្វៀន សួនសឺន]] |- | align="left" |[[Phan Thanh Bình|ផាន់ថាញ់ប៊ិញ]] |- | align="left" |[[Cù Sinh|ឃ្យូស៊ីញ]] |- | align="left" |[[Teerasil Dangda|ធីរ៉ាស៊ីល ដួងដា]] |- | align="left" |[[Kirati Keawsombat|គីរ៉ាទី កែវសម្បត្តិ]] |- | align="left" |[[ចាន់ណាធីប ស៊ុងក្រាស៊ីន]] |- | align="left" |[[Theerathon Bunmathan|ធារ៉ាតុន ប៊ុនម៉ាថាន]] |- | align="left" |[[ង្វៀន ទៀនលិញ]] |- | align="left" |[[ង្វៀន ហៃឡុង]] |} == មើលបន្ថែម == * [[សហព័ន្ធបាល់ទាត់វៀតណាម]] * [[សមាគមបាល់ទាត់ថៃ]] * [[ការប្រកួតប្រជែងបាល់ទាត់រវាងជប៉ុននិងកូរ៉េខាងត្បូង]] * [[ទំនាក់ទំនងថៃ-វៀតណាម]] == ឯកសារយោង == [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:គូប្រជែងបាល់ទាត់]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ទំនាក់ទំនងថៃ-វៀតណាម]] <references /> {{គូប្រជែងបាល់ទាត់អន្តរជាតិនៅអាស៊ី}} est0tze1yhc9lwkv334z1fb0fl9yeps 0 53236 341253 340831 2026-09-28T04:08:39Z TheRandomGoober 27248 /* កញ្ញា */ 341253 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្ស និងសហស្សវត្សរ៍|សហស្សវត្សរ៍]]''' |[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|សតវត្សរ៍]]''' |[[សតវត្សរ៍ទី ២១]] |- |'''[[បញ្ជីនៃទសវត្សរ៍ សតវត្សរ៍ និងសហស្សវត្សរ៍|ទសវត្សរ៍]]''' |[[ទសវត្សរ៍ ២០២០|ឆ្នាំ ២០២០]] |- |'''[[បញ្ជីឆ្នាំ|ឆ្នាំ]]''' | [[ឆ្នាំ ២០២៣|២០២៣]] • [[ឆ្នាំ ២០២៤|២០២៤]] • [[ឆ្នាំ ២០២៥|២០២៥]] • [[ឆ្នាំ ២០២៦|គ.ស. ២០២៦]] • [[ឆ្នាំ​ ២០២៧|២០២៧]] • [[ឆ្នាំ ២០២៨|២០២៨]] • [[ឆ្នាំ ២០២៩|២០២៩]] |} {| class="infobox" style="width:20em;" |- style="text-align:center;" ! colspan="2" style="background: #ABCDEF;" |ឆ្នាំ ២០២៦ ក្នុង​ប្រតិទិន​ផ្សេងៗ |- |'''[[ពុទ្ធសករាជ]]''' |២៥៧០ |- style="vertical-align:top;" |'''[[ប្រតិទិនហ្គ្រេហ្គោរៀន|ប្រតិទិនគ្រីកូរី]]''' |២០២៦ ''MMXXVI'' |- |'''[[Ab urbe condita]]''' |២៧៧៩ |- |'''[[ប្រតិទិនអាមេនី]]''' |១៤៧៥ ԹՎ ՌՆՀԵ |- |'''[[ប្រតិទិនអាស៊ីរី]]''' |៦៧៧៦ |- |'''[[ប្រតិទិនបាហៃ]]''' |១៨២–១៨៣ |- |'''[[ប្រតិទិនសាកាបាលី]]''' |១៩៤៧–១៩៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនបេងហ្កាល់]]''' |១៤៣៣ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ែប៊ែរ]]''' |២៩៧៦ |- |'''[[រាជ្យឆ្នាំស្តេចអង់គ្លេស|រាជ្យឆ្នាំអង់គ្លេស]]''' |៤ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] – ៥ [[ឆាលស៍ទី៣|Cha. ៣]] |- |'''[[ប្រតិទិនភូមា]]''' |១៣៨៨ |- |'''[[ប្រតិទិនប៊ីហ្សង់តាំង]]''' |៧៥៣៤–៧៥៣៥ |- |'''[[ប្រតិទិនចិន]]''' |甲辰年 <small>([[រោង]] ធាតុឈើ)</small> ៤៧២៣ ឬ ៤៥១៦   ''— ដល់ —'' 乙巳年 <small>([[មមី]] ធាតុភ្លើង)</small> ៤៧២៤ ឬ ៤៥១៧ |- |'''[[ប្រតិទិនកូបទិក]]''' |១៧៤២–១៧៤៣ |- |'''[[ប្រតិទិនឌីស្កតដ៍]]''' |៣១៩២ |- |'''[[ប្រតិទិនអេត្យូពី]]''' |២០១៨–២០១៩ |- |'''[[ប្រតិទិនហេប្រឺ]]''' |៥៧៨៦–៥៧៨៧ |- |'''[[ប្រតិទិនហិណ្ឌូ]]''' |២០៨២–២០៨៣ <small>([[វិក្រមសម្វត]])</small> ១៩៤៧–១៩៤៨ <small>([[ប្រតិទិនជាតិឥណ្ឌា|សកសម្វត]])</small> ៥១២៦–៥១២៧ <small>([[កលិយុគ]])</small> |- |'''[[ប្រតិទិនអូឡូសែន]]''' |១២០២៦ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីហ្គបូ]]''' |១០២៦–១០២៧ |- |'''[[ប្រតិទិនអ៊ីរ៉ង់]]''' |១៤០៤–១៤០៥ |- |'''[[ប្រតិទិនឥស្លាម]]''' |១៤៤៧–១៤៤៨ |- |'''[[ប្រតិទិនជប៉ុន]]''' |[[រេវ៉ា|សករាជរេវ៉ា ៨]] <small>(令和８年)</small> |- |'''[[ប្រតិទិនជ្វា]]''' |១៩៥៩–១៩៦០ |- |'''[[ប្រតិទិនជូឆេ]]''' |១១៥ |- |'''[[ប្រតិទិនជូលាន]]''' |គ្រីកូរីដក ១៣ ថ្ងៃ |- |'''[[ប្រតិទិនកូរ៉េ]]''' |៤៣៥៩ |- |'''[[ប្រតិទិនសាធារណរដ្ឋចិន|ប្រតិទិនមីនគួ]]''' |ROC ១១៥ <small>民國115年</small> |- |'''[[ប្រតិទិនណានក្សាហ៊ី]]''' |៥៥៨ |- |'''[[ប្រតិទិនសុរិយគតិថៃ]]''' |២៥៦៩ |- |'''[[ប្រតិទិនទីបេ]]''' |ཤིང་མོ་སྦྲུལ་ལོ <small>([[រោង]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥២ ឬ ១៧៧១ ឬ ៩៩៩    ''— ដល់ —'' མེ་ཕོ་རྟ་ལོ་ <small>([[មមី]]ញីធាតុឈើ)</small> ២១៥៣ ឬ ១៧៧២ ឬ ១០០០ |- |'''[[ម៉ោងយូនីក|ម៉ោងយូនីក]]''' |១៧៦៧២២៥៦០០ – ១៧៩៨៧៦១៤៩៩ |} '''គ.ស. ២០២៦''' ត្រូវ​នឹង ព.ស. ២៥៧០ ជាឆ្នាំសកលចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ តាម[[ប្រតិទិនគ្រីកូរី]] ហើយជាឆ្នាំទី ២០២៦ នៃ[[សកលសករាជ]] និង[[គ្រិស្តសករាជ]]។ * ឆ្នាំ[[មមី]] អដ្ឋស័ក ចុល្លសករាជ ១៣៨៨ (ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃឡើងស័ក)។ * ឆ្នាំទី ៧ ក្នុង[[ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០២០]], ឆ្នាំទី ២៦ ក្នុង[[សតវត្សរ៍ទី២១]] និងឆ្នាំទី ២៥ ក្នុង[[សហស្សវត្សរ៍ទី ៣]]។ នៅក្នុងឆ្នាំនេះ គេសង្កេតឃើញមានជម្លោះប្រដាប់អាវុធថ្មីៗផ្ទុះឡើងនៅក្នុងទ្វីបអាមេរិក និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។ នៅដើមខែមករា សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្តើម[[អន្តរគមន៍សហរដ្ឋអាមេរិកនៅវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការយោធា]]នៅក្នុងប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា និងជាលទ្ធផល​បានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីកំពុងកាន់អំណាច លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]]។ អន្តរាគមន៍នេះបានបង្កឱ្យមានការបិទផ្លូវនាំចេញប្រេងរបស់ប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ដែលបន្តរុញច្រានឱ្យកើតមាន[[វិបត្តិគុយបាឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិប្រេង]]នៅក្នុងប្រទេសគុយបា។ ចូលមកដល់ខែកុម្ភៈ ប្រទេសប៉ាគីស្ថានបានបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសចូលក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន ដែលនាំឱ្យផ្ទុះ[[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះបើកចំហរ]]វាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជាប្រតិកម្មនឹងការបង្ក្រាបរបស់អាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់លើ[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ចលនាបាតុកម្មមហាជន]] សហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីស្រាអែលបានរួមគ្នាផ្តើម[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអ៊ីរ៉ង់]]នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកុម្ភៈ ជាមួយនឹង[[ឃាតកម្មលើអាលី ហាមេនៃ|ការធ្វើឃាតមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]][[អាលី ហាមេនៃ]] ហើយជាលទ្ធផលនៃជម្លោះនេះ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកត្រូវទទួលរងនូវសោកនាដកម្មធ្ងន់ធ្ងរ ក្រោយអ៊ីរ៉ង់បានបាញ់ប្រហារសងសឹកលើប្រទេសក្នុងតំបន់ជាសម្ព័ន្ធមិត្តអាមេរិក ក៏ដូចជាការបិទ[[វិបត្តិច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍ឆ្នាំ២០២៦|ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]។ នៅក្នុងវិស័យវិទ្យាសាស្ត្រនិងបច្ចេកវិទ្យាវិញ បេសកកម្មហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទ [[អារតេមីស ២]] របស់[[អង្គការណាសា|ណាសា]]បានក្លាយជាប្រធានបទដ៏ពេញនិយមមួយ ដោយវាត្រូវជាបេសកកម្មដែលពាំនាំមនុស្សចេញពីគន្លងផែនដីទាបដំបូងគេចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលពីឆ្នាំ១៩៧២ មក។ [[បញ្ញាសិប្បនិម្មិត]]បានបន្តអភិវឌ្ឍទៅមុខ ដោយមានការផ្តោតច្រើនឡើងៗលើមាត្រដ្ឋានម៉ូឌែល ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកម្មវិធីពាណិជ្ជកម្មផ្សេងៗ។ ខណៈពេលដែលគម្រោងប្រជាប្រិយមួយចំនួនដូចជា [[សូរ៉ា]] របស់[[អូផិនអេអាយ]]ត្រូវបានបញ្ឈប់ដំណើរការពិតមែនក្ដី យ៉ាងណា[[បញ្ញាសិប្បនិម្មិតជំនាន់ថ្មី]] រួមទាំងគំរូវាយអក្សរបង្កើតជាវីដេអូ នៅតែបន្តវិវត្តទៅមុខដដែរ។ ==មេដឹកនាំកម្ពុជា== {{ដើមចំបង|បញ្ជីមេដឹកនាំរដ្ឋប្រចាំសតវត្សរ៍ទី២១}} {| class="wikitable" !ព្រះ​ឆាយា​ល័ក្ខណ៍/រូបថត !តំណែង !នាម |- |[[File:Ceremonial Reception of the King of Cambodia, Norodom Sihamoni on May 30, 2023 (3x4 cropped).jpg|115x115px]] |[[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[នរោត្តម សីហមុនី|ព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី]]''' |- |[[File:Hun Manet on May 30, 2025 (cropped 2).jpg|124x124ភីកសែល]] |[[នាយករដ្ឋមន្រ្តីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] |'''[[ហ៊ុន ម៉ាណែត|សម្ដេចមហាបវរធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត]]''' |} ==ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ== ===មករា=== * ១ មករា ** ប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]​បាន​ចាប់អនុម័ត​ប្រើ[[អឺរ៉ូ|ប្រាក់​អឺរ៉ូ]] ដោយ​ក្លាយ​ខ្លួនជា​រដ្ឋ​សមាជិក​ទី ២១ នៃ​[[ហ្សូន​អឺរ៉ូ]]។<ref>{{cite press release |title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |date=July 8, 2025 |publisher=Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> ** ប្រទេស[[ស៊ីប]]បានចាប់ផ្តើមតួនាទីក្នុងនាមជា[[ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសហភាពអឺរ៉ុប]]។<ref>{{Cite web |date=2025-12-31 |title=Cyprus promises 'new approach' during EU Council presidency |url=https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |access-date=2026-01-01 |website=www.ukrinform.net |archivedate=2025-12-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20251231165054/https://www.ukrinform.net/rubric-ato/4075519-cyprus-promises-new-approach-during-eu-council-presidency.html |url-status=dead }}</ref> ** មនុស្សចំនួន ៤១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ១១៦ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុង[[គ្រោះអគ្គិភ័យបារនីយដ្ឋាននៅក្រង់ម៉ុងតាណាឆ្នាំ២០២៥|គ្រោះអគ្គិភ័យឆាបឆេះបារនីយដ្ឋាន]]មួយកន្លែងក្នុងក្រុង[[ក្រង់-ម៉ុងតាណា]]នៃប្រទេស[[ស្វីស]]។<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/several-dead-and-injured-in-explosion-swiss-ski-resort-town-crans-montana-police-say |title=Several dead and injured in explosion at Swiss ski resort town Crans-Montana, police say |work=The Guardian|accessdate=3 January 2026|date=1 January 2026}}</ref> * ៣ មករា ** [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានបើក[[ការវាយប្រហាររបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៥|ការវាយប្រហារតាមអាកាស]]ជាច្រើនសារទៅលើទីតាំងយ៉ាងច្រើនកន្លែងនៅទូទាំងតំបន់ភាគខាងជើងនៃប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]] ហើយបានចាប់ខ្លួនប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា លោក[[នីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ]] រួមជាមួយនឹងភរិយាគឺលោកស្រី[[ស៊ីលីយ៉ា ហ្វ្លរ៉េស]]។<ref>{{cite web|title=Trump says Venezuela's Maduro captured after strikes|url=https://www.reuters.com/world/americas/loud-noises-heard-venezuela-capital-southern-area-without-electricity-2026-01-03/|access-date=2026-01-03|publisher=Reuters}}</ref> ** ប្រទេស[[គីនេអេក្វាទ័រ]]បានផ្លាស់ប្ដូររដ្ឋធានីពី[[ម៉ាឡាបូ]]ទៅ[[ស៊ីយូដាដដេឡាប៉ាស]]។<ref>{{Cite web|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/04/equatorial-guinea-relocates-capital-to-ciudad-de-la-paz_6749064_4.html|title=Equatorial Guinea relocates capital to Ciudad de la Paz|date=January 4, 2026|via=Le Monde}}</ref> * ៥ មករា – លោកស្រី[[ឌែលស៊ី រ៉ូឌ្រីហ្គែស]]បានស្បថឡើងកាន់តំណែងជា[[ប្រធានាធិបតីវេណេស៊ុយអេឡា|ប្រធានាធិបតីស្តីទី]]ផ្លូវការនៃប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡា ក្រោយពីការចាប់ខ្លួនលោកនីកូឡាស ម៉ាឌូរ៉ូ។<ref>{{Cite news |date=5 January 2026 |title=Delcy Rodriguez formally sworn in as Venezuela's interim presiden |url=https://www.reuters.com/world/americas/delcy-rodriguez-formally-sworn-venezuelas-interim-president-2026-01-05/ |work=Reuters}}</ref> * ៦ មករា – [[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|ការប្រយុទ្ធគ្នា]]បានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងនៃរដ្ឋាភិបាលស៊ីរី និងក្រុមប្រដាប់អាវុធឃឺដគឺ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]។<ref>{{cite web | title=SYRIA Displacement resulting from conflict escalation in Aleppo | url=https://www.acaps.org/fileadmin/Data_Product/Main_media/20260115_ACAPS_Syria_-_escalation_of_conflict.pdf | access-date=2026-02-12}}</ref> * ៧ មករា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានស្ទាក់ចាប់និងរឹបអូសនាវាដឹកប្រេង[[នាវាស្រមោល|ស្រមោល]]ចំនួនពីរគ្រឿង ដោយក្នុងនោះរួមមាននាវារុស្ស៊ីមួយគ្រឿង នៅកំឡុង[[ប្រតិបត្តិការលំពែងខាងត្បូង]] ដែលជាដំណើរការបិទផ្លូវរត់ពាណិជ្ជកម្មប្រេងចេញចូលប្រទេសវេណេស៊ុយអេឡាដោយអាមេរិក។<ref>{{cite web |title=Venezuela Updates: U.S. Forces Seize Two Tankers; Rubio Lays Out Plan for American Control |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/07/world/venezuela-us-trump |access-date=12 January 2026 |publisher=The New York Times}}</ref> * ៨ មករា – លោក[[ថងលូន ស៊ីស៊ូលីត]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងម្តងទៀតជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវ]] នៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកដំបូងនៃ[[គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សប្រជាជនបដិវត្តន៍ឡាវលើកទី១២|គណៈកម្មាធិការមជ្ឈិមបក្សលើកទី១២]]។<ref>{{cite web|url=https://thediplomat.com/2026/01/lao-communist-party-chief-reappointed-for-second-term-at-national-congress/|title=Lao Communist Party Chief Reappointed For Second Term at National Congress|date=9 January 2026|access-date=12 February 2026|last1=Strangio|first1=Sebastian|publisher=The Diplomat}}</ref> * ៨–៩ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអ៊ីរ៉ង់]]បានពង្រាយកងកម្លាំងសន្តិសុខដើម្បីបង្ក្រាប[[បាតុកម្មអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|បាតុកម្មមហាជនប្រឆាំងនឹងរបបឥស្លាម]] ដោយមានមនុស្សប្រមាណរាប់ពាន់នាក់ត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាបានបាត់បង់ជីវិត បើរាប់គិតត្រឹមតែថ្ងៃទី៨ និងទី៩ ហើយមានមនុស្សរាប់ពាន់នាក់ទៀតត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនឃុំឃាំង។<ref>{{Cite news |date=12 January 2026 |title=Deaths from Iran protests reach more than 500, rights group says |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/confronting-protests-iran-vows-strike-back-if-us-attacks-2026-01-11/ |access-date=12 January 2026 |work=Reuters}}</ref> * ៩ មករា – [[យុទ្ធនាការ​​យេម៉ែនខាងត្បូងឆ្នាំ២០២៥–២០២៦]]៖ [[ក្រុមប្រឹក្សា​អន្តរកាលខាងត្បូង]]បានប្រកាស​រំលាយខ្លួន បន្ទាប់ពីបានបាត់បង់​ទឹកដី រួមទាំង​រដ្ឋធានី[[អាតាក]]​របស់ខ្លួន​។<ref>{{cite news |title=Yemeni southern separatists in Riyadh announce disputed disbanding of STC |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/9/yemens-separatist-southern-transitional-council-announces-its-dissolution |access-date=17 January 2026 |publisher=Al Jazeera |date=9 January 2026}}</ref> * ១១ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាបេណាំង]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref name="ElectionObservation">{{Cite web |title=Election Observation Benin – BRIDGE |url=https://bridge-project.org/event/election-observation/ |access-date=2026-01-12 }}</ref> * ១៤ មករា – [[ប្រតិបត្តិការអំណត់អាកទិក]] ត្រូវបានបើកដំណើរការឡើងដោយប្រទេស[[ដាណឺម៉ាក]] ដោយមានការចូលរួមពីបណ្ដាប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនក្នុងការការពារកោះ[[ក្រូអិនឡង់]] ពីការគំរាមកំហែងឈ្លានពាន ឬការកាត់មហាកោះមួយនេះដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំ។<ref>{{Cite web |title=The Danish Armed Forces expand their presence and continue exercises in Greenland in close cooperation with allies |url=https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-url=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |archive-date=2026-01-15 |access-date=2026-01-26 |website=Ministry of Defence |archivedate=2026-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115214727/https://www.fmn.dk/en/news/2025/the-danish-armed-forces-expand-their-presence-and-continue-exercises-in-greenland-in-close-cooperation-with-allies |url-status=dead }}</ref> * ១៥–១៦ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអ៊ូកង់ដា]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាចគឺលោក[[យ៉ូវែរី មូសេវេនី]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តកាន់អំណាច ខណៈ[[បាតុកម្មអ៊ូកង់ដាឆ្នាំ២០២៦|បាតុកម្ម]]ចោទប្រកាន់អំពីការក្លែងបន្លំសន្លឹកឆ្នោតបានផ្ទុះឡើង នាំឱ្យបាតុករស្លាប់រាប់សិបនាក់ រីឯបេក្ខជនបក្សប្រឆាំងលោក[[បូប៊ី វ៉ែញ]]វិញវិះនឹងត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ជំរិតទៅហើយ។<ref>{{Cite web |date=2026-01-17 |title=Uganda: Opposition Leader Bobi Wine Forcibly Taken By Army Helicopter After Contentious Election Loss To Yoweri Museveni |url=https://www.timesnownews.com/world/uganda-opposition-leader-bobi-wine-arrested-forcibly-taken-by-army-helicopter-after-contentious-election-loss-to-yoweri-museveni-article-153461219 |access-date=2026-01-17 |website=Times Now }}</ref><ref>{{Cite web |title=Uganda election descends into deadly violence as President Yoweri Museveni looks to cling to power |url=https://news.sky.com/story/uganda-election-descends-into-deadly-violence-as-president-yoweri-museveni-looks-to-cling-to-power-13495081 |access-date=2026-01-25 |website=Sky News }}</ref> * ១៨ មករា​ – មនុស្សចំនួន ៤៦ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណ ២៩១ នាក់ទៀតបានរងរបួស បន្ទាប់ពីរថភ្លើងពីរគ្រឿងបានធ្លាក់ចេញពីផ្លូវរត់នៅក្បែរក្រុង[[អាដាមូស]]នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអេស្ប៉ាញ។<ref>[https://www.nbcnews.com/world/spain/least-20-dead-dozens-injured-high-speed-trains-collide-spain-rcna254725 At least 39 dead, dozens injured after high-speed trains collide in Spain]</ref> * ១៩–២៣ មករា – [[វេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក]]លើកទី ៥៦ បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[ដាវ៉ូស]] ប្រទេសស្វីស។<ref>{{Cite web|url=https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-annual-meeting-what-to-expect/|title=Davos 2026: What to expect, who's coming and how to follow|website=World Economic Forum}}</ref> * ២០ មករា – [[រដ្ឋាភិបាលអន្តរកាលស៊ីរី]]បានវាយដណ្តើមកាន់កាប់[[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើង និងកើត|ទឹកដីមួយភាគធំ]]ដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅក្រោម[[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]] បន្ទាប់ពី[[ការវាយលុកស៊ីរីភាគឦសានឆ្នាំ២០២៦|យុទ្ធនាការវាយលុក]]បានប្រព្រឹត្តិទៅអស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ មុនពេលបទឈប់បាញ់ត្រូវបានព្រមព្រៀងចូលជាធរមាន។<ref>{{cite news |title=Syria-SDF ceasefire hangs in balance after renewed clashes, faltering talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/20/syria-sdf-ceasefire-hangs-in-balance-after-renewed-clashes-faltering-talks |work=Al Jazeera |date=20 January 2026}}</ref> * ២២ មករា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]]បានដកខ្លួនចេញជាផ្លូវការពី[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]។<ref>{{cite web | title=United States Completes WHO Withdrawal | website=HHS.gov | date=2026-01-23 | url=https://www.hhs.gov/press-room/united-states-completes-who-withdrawal.html | access-date=2026-01-26}}</ref> * ២៣ មករា ** [[មហាសន្និបាតជាតិលើកទី១៤ នៃបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម|មហាសន្និបាតជាតិ]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសលោក[[តូ ឡឹម]]ឱ្យបន្តកាន់អំណាចក្នុងនាមជា[[អគ្គលេខាធិការបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម]]។<ref>{{cite web|url=https://apnews.com/article/vietnam-congress-communist-to-5bdceb29f3e95bf612b04f35fc329e8f|title=Vietnam’s ruling Communist Party re-elects To Lam as general secretary|date=23 January 2026|access-date=26 January 2026|last1=Ghosal|first1=Aniruddha|publisher=AP News}}</ref> ** លោកស្រី[[អ៊ីលីយ៉ាណា យូតូវ៉ា]]បានក្លាយខ្លួនជា[[ប្រធានាធិបតីប៊ុលហ្ការី|ប្រធានាធិបតី]]ស្ត្រីនៃប្រទេស[[ប៊ុលហ្ការី]]ដំបូងគេ បន្ទាប់ពីអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]]បានលាឈប់ពីតំណែង។<ref>{{cite web |date=2026-01-23 |last1=Nenov |first1=Stoyan |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |website=Reuters |access-date=26 January 2026}}</ref> * ២៥ មករា – [[ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ាឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលមីយ៉ាន់ម៉ា]]៖ នៅក្នុងការបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសេរីនិងយុត្តិធម៌ [[គណបក្សសាមគ្គីភាព និងអភិវឌ្ឍន៍សហភាព]] ដែលគាំទ្រដោយក្រុមយោធាមីយ៉ាន់ម៉ា បានដណ្ដើមអាសនៈភាគច្រើនលើសលប់ទាំងនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (មីយ៉ាន់ម៉ា)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] និង[[រដ្ឋសភា (មីយ៉ាន់ម៉ា)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{cite web |date=2026-01-11 |title=Myanmar’s military holds second phase of elections amid civil war |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/11/myanmars-military-holds-second-phase-of-elections-amid-civil-war |access-date=26 January 2026 |publisher=Al-Jazeera}}</ref> * ២៧ មករា – [[កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីឥណ្ឌា–សហភាពអឺរ៉ុប]] ត្រូវបានចុះជាធរមានបន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការចរចាអស់រយៈពេលជិតពីរទសវត្សរ៍ ដោយកិច្ចព្រមព្រៀងនេះបានលុបបំបាត់ពន្ធនាំចូលនាំចេញចំពោះផលិតផល និងសេវាកម្មជាច្រើនប្រភេទរវាងភាគីទាំងសងខាង។<ref>{{cite web | title=India and EU announce 'mother of all trade deals' | website=BBC News | date=27 January 2026 | url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/crrnee01r9jo | access-date=2 February 2026}}</ref> * ២៨ មករា – ការបាក់រលំ[[អណ្តូងរ៉ែរូបាយ៉ា|អណ្តូងរ៉ែកូលតង់រូបាយ៉ា]] នៅភាគខាងកើតនៃ[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] បានសម្លាប់មនុស្សជាង ៤០០ នាក់។<ref>{{cite web | title=More than 200 killed in mine collapse in eastern DR Congo | website=Al Jazeera | date=2026-01-31 | url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/31/more-than-200-killed-in-mine-collapse-in-eastern-dr-congo-report | access-date=2026-02-02}}</ref> * ២៩ មករា ** [[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី]]៖ ការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុង[[តំបន់ធីក្រេ]]នៃប្រទេស[[អេត្យូពី]]រវាង[[កងកម្លាំងការពារធីក្រេ|ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធធីក្រេ]] និង[[កងកម្លាំងការពារជាតិអេត្យូពី|កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាតិអេត្យូពី]]។<ref>{{Cite web|title=Clashes between government troops and Tigrayan forces erupt in Ethiopia|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/1/29/clashes-between-government-troops-and-tigrayan-forces-erupt-in-ethiopia|website=Al Jazeera|access-date=5 February 2026|first=|last=|date=29 January 2026}}</ref> ** [[កុបកម្មនៅបាឡូឈីស្ថាន]]៖ ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារវាង[[កងទ័ពរំដោះបាឡូឈីស្ថាន]] និង[[កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធប៉ាគីស្ថាន]]នៅក្នុងស្រុកមួយចំនួននៃ[[ខេត្តបាឡូឈីស្ថាន]] ប្រទេសប៉ាគីស្ថាន បានបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់យ៉ាងតិច ២២៥ នាក់។<ref name="dawn">{{cite web |last=Zehri Shahid|first=Abdullah|title=Security forces kill 22 more terrorists in Balochistan, taking 48-hour total tally to 177|url=https://www.dawn.com/news/1970602/balochistan-residents-face-difficulties-as-mobile-internet-services-remain-suspended-for-3rd-day|website=Dawn|access-date=5 February 2026|date=2 February 2026}}</ref> * ៣០ មករា – ឯកសារ[[សំណុំរឿងអែបស្ទីន]]ប្រមាណជាងបីលានទំព័រត្រូវបាន[[ក្រសួងយុត្តិធម៌ (សហរដ្ឋអាមេរិក)|ក្រសួងយុត្តិធម៌អាមេរិក]]បញ្ចេញផ្សាយជាសាធារណៈ ដោយក្នុងនោះមានលេច[[បញ្ជីរាយនាមបុគ្គលមាននៅក្នុងសំណុំរឿងអែបស្ទីន|ឈ្មោះឥស្សរជនល្បីៗជាច្រើន]]នៅជុំវិញពិភពលោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-30 |title=Millions of Jeffrey Epstein files released by US justice department |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cevnmxyy4wjo |access-date=2026-02-12 |website=BBC News }}</ref> ===កុម្ភៈ=== * ១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលកូស្តារីកា]]៖ លោកស្រី[[លៅរ៉ា ហ៊្វែរណាន់ដេសឌែលហ្កាដូ]]បានជាប់ឆ្នោតក្លាយជា[[ប្រធានាធិបតីកូស្តារីកា|ប្រធានាធិបតីថ្មីនៃប្រទេសកូស្តារីកា]] ហើយ[[គណបក្សអធិបតេយ្យប្រជាជន (កូស្តារីកា)|គណបក្ស]]របស់លោកស្រីផងដែរបានបន្តយកឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភានីតិបញ្ញត្តិកូស្តារីកា|សភានីតិបញ្ញត្តិ]]។<ref>{{Cite web |last=Mora |first=Carlos |date=2024-11-28 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) TSE fija cronograma para elecciones nacionales de 2026 |url=https://crhoy.com/tse-fija-cronograma-para-elecciones-nacionales-de-2026/ |access-date=2025-02-02 |website=CR Hoy }}</ref> * ៣ កុម្ភៈ – ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធនិយមឥស្លាមហៅ [[បូកូហារ៉ាម]] បានធ្វើការវាយប្រហារទៅលើភូមិចំនួនពីរនៅក្នុងរដ្ឋ[[ក្វារ៉ា]]នៃប្រទេស[[នីហ្សេរីយ៉ា]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងហោចណាស់ចំនួន ១៦២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-04 |title=Islamic militants kill at least 162 people in attacks on 2 villages in Nigeria, lawmaker says |url=https://apnews.com/article/nigeria-attack-katsina-security-north-057f3997877d7e2cf9e79dfcd596f868 |access-date=2026-02-09 |website=AP News }}</ref> * ៥ កុម្ភៈ – សន្ធិសញ្ញា[[ស្តាតថ្មី]] (''New START'') កំណត់ចំនួន[[អាវុធយុទ្ធសាស្ត្រនុយក្លេអ៊ែរ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងរុស្ស៊ីបានផុតសុពលភាព។<ref name="n935">{{Cite web |date=February 4, 2024 |title=New START to Expire in Two Years as Russia Refuses Talks |url=https://www.armscontrol.org/blog/2024-02/nuclear-disarmament-monitor |access-date=2026-02-04 |publisher=Arms Control Association}}</ref> * ៦ កុម្ភៈ – មនុស្សប្រមាណ ៣១ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និងប្រមាណ ១០០ នាក់ទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍បំផ្ទុះគ្រាប់បែកអត្តឃាតមួយនៅឯព្រះវិហារឥស្លាមខាឌីចាទូលគូប្រានៅទីក្រុង[[ឥស្លាម៉ាបាដ]] ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-06 |title=More than 20 killed in blast at Pakistan mosque, officials say |url=https://www.bbc.com/news/articles/cg7y7gz2835o |access-date=2026-02-09 |website=www.bbc.com }}</ref> * ៦–២២ កុម្ភៈ – [[កីឡាអូឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាអូឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[មីឡាន]] និង[[កូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ]] ប្រទេស[[អ៊ីតាលី]]។<ref>{{Cite web |last=Dreier |first=Frederick |date=2026-02-05 |title=We’re Watching the 2026 Winter Olympics for These Thrilling Events |url=https://www.outsideonline.com/outdoor-adventure/snow-sports/cortina-winter-olympics-events/ |access-date=2026-02-09 |website=Outside }}</ref> * ៨ កុម្ភៈ ** [[ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុនឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលជប៉ុន]]៖ លោកស្រី[[សាណាអិ តាកាអ៊ិឈិ]]ដែលជានាយករដ្ឋមន្ត្រីកំពុងកាន់អំណាច បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លូកទឹកភ្លូកដី និងបានកាន់កាប់អាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ជប៉ុន)|សភាតំណាងរាស្ត្រជប៉ុន]]។<ref>{{cite news |first1=Tamiyuki |last1=Kihara |first2=Yoshifumi |last2=Takemoto |first3=John |last3=Geddie |date=14 January 2026 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-pm-takaichi-mulls-feb-8-snap-election-yomiuri-reports-2026-01-13/ |title=Japan PM readies snap election, February 8 ballot eyed |publisher=Reuters |location=Tokyo |access-date=9 February 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលថៃឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អនុទិន ជាញវីរកូល]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ថៃ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ខណៈប្រជាមតិដើម្បីចាប់ផ្តើមព្រាង[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ|រដ្ឋធម្មនុញ្ញ]]ថ្មីត្រូវបានអនុម័ត។<ref>{{Cite news |last=Tanakasempipat |first=Patpicha |date=2025-12-11 |title=Thailand Heads for Election as PM Set to Dissolve Parliament |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-12-11/thai-pm-plans-to-dissolve-parliament-to-pave-way-for-early-vote?taid=693ae483812a0300017aa4a0 |access-date=2026-02-09 |work=Bloomberg }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]៖ បេក្ខជន[[គណបក្សសង្គមនិយម (ព័រទុយហ្កាល់)|គណបក្សសង្គមនិយម]] លោក[[អាន់តូនីញ៉ូ​ ចូសេសេគូរូ]] ត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសជា[[ប្រធានាធិបតីព័រទុយហ្កាល់]]ថ្មីនៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ ដោយបានផ្តួលមេដឹកនាំគណបក្សស្ដាំនិយម[[ឆ្កេហ្កា]]គឺ លោក[[អានដ្រេ វេនធូរ៉ា]]។<ref>{{Cite news |last1=Khalip |first1=Andrei |last2=Goncalves |first2=Sergio |date=2026-02-08 |title=Portugal elects Socialist as president by landslide |url=https://www.reuters.com/world/portugal-votes-presidential-runoff-with-socialist-poised-victory-2026-02-08/ |access-date=2026-02-09 |work=Reuters }}</ref> * ១១ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាបាដ]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កាន់អំណាច លោកស្រី[[មីយ៉ា មត្លីយ៍]] និង[[គណបក្សពលករបាបាដ]]របស់លោកស្រីបានដណ្ដើមយកឈ្នះ​អាសនៈ​ទាំងអស់នៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (បាបាដ)|រដ្ឋ​សភា​ជាតិ]]។<ref>{{Cite news |last1=Duncan |first1=Natricia |last2=Mounsey |first2=Calville |date=2026-02-11 |title=Mia Amor Mottley on course for third term, as Barbados heads to the polls |url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/11/mia-amor-mottley-on-course-for-third-term-as-barbados-heads-to-the-polls |access-date=2026-02-13 |work=The Guardian }}</ref> * ១២ កុម្ភៈ – [[ការបោះឆ្នោតសកលបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកល]] និង[[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែសឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញបង់ក្លាដែស]]៖ [[គណបក្សជាតិនិយមបង់ក្លាដែស]]ដឹកនាំដោយលោក[[តារីគ រ៉ះម៉ាន់]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាជាតិ (បង់ក្លាដែស)|សភាជាតិ]] ខណៈប្រជាមតិ​លើ​[[ធម្មនុញ្ញ​ខែកក្កដា]]​ត្រូវបាន​អនុម័ត។<ref>{{Cite web |last=Alam |first=Julhas |last2=Saaliq |first2=Sheikh |last3=español |first3=SHONAL GANGULY Leer en |date=2026-02-12 |title=Bangladesh votes in its first election since the 2024 Gen Z uprising that ousted Hasina |url=https://apnews.com/article/bangladesh-election-hasina-bnp-3662258dc5c44535c839e7bcc4baed43 |access-date=2026-02-17 |website=AP News }}</ref> * ១៣–១៥ កុម្ភៈ – [[សន្និសីទសន្តិសុខទីក្រុងមុយនិចលើកទី៦២]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web|url=https://securityconference.org/en/|title=Munich Security Conference|website=securityconference.org}}</ref> * ១៧ កុម្ភៈ – [[ប្រធានាធិបតីប៉េរូ]] លោក[[ហូសេ ហេរី]]ត្រូវបាន[[សមាជនៃសាធារណរដ្ឋប៉េរូ|សមាជជាតិ]]បោះឆ្នោតដកសិទ្ធិអំណាចជាប្រធានាធិបតី ខណៈលោក[[ហូសេ ម៉ារីយ៉ា បាល់កាហ្សារ]]ត្រូវបានសមាជបោះឆ្នោតតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីថ្មីនៅថ្ងៃបន្ទាប់។<ref>{{Cite web |date=2026-02-17 |title=Peru’s leader José Jerí ousted over ‘Chifa-gate’ scandal, as presidential ‘curse’ strikes again |url=https://www.cnn.com/2026/02/17/americas/peru-president-jose-jeri-ousted-intl-latam |access-date=2026-02-18 |website=CNN }}</ref><ref>{{cite news |last1=Elliott |first1=Lucinda |last2=Siniawski |first2=Natalia |title=Peru installs Jose Balcazar as interim president after Jeri ousted in political upheaval |url=https://www.reuters.com/world/americas/peru-congress-elects-jose-balcazar-new-interim-president-2026-02-19/ |access-date=19 February 2026 |work=Reuters |date=19 February 2026}}</ref> * ២២ កុម្ភៈ ** [[គីម ជុងអ៊ុន]]ត្រូវបានជ្រើសតាំងបន្តជា[[អគ្គលេខាធិការនៃគណបក្សពលករកូរ៉េ]] នៅក្នុង[[សមាជនៃគណបក្សពលករកូរ៉េលើកទី៩|សមាជជាតិលើកទី៩]]។<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cvg18588mdko|title=Kim Jong Un re-appointed leader of North Korea's ruling party|date=23 February 2026|access-date=24 February 2026|last1=Koh|first1=Ewe|publisher=BBC News}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាឡាវឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាឡាវ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=Lao PDR Sets February 22, 2026, for National and Provincial Elections |url=https://kpl.gov.la/detail.aspx?id=95854 |access-date=2026-02-23 |website=KPL }}</ref> ** [[ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូឆ្នាំ២០២៦|ប្រតិបត្តិការហាលីស្កូ]]៖ ប្រតិបត្តិការយោធាដែលគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិកនៅក្រុង[[តាប៉ាល់បា]] រដ្ឋ[[ហាលីស្កូ]] ប្រទេស[[ម៉ិកស៊ិក]] បានសម្លាប់ផ្ដាច់ជីវិតមេដឹកនាំក្រុម[[ការតែលហាលីស្កូជំនាន់ថ្មី]]ឈ្មោះ [[ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា ស៊ែរវ៉ាន់តេស|ណេមេស៊ីអូ អូសេហ្គេរ៉ា "អែលមេនឆូ" ស៊ែរវ៉ាន់តេស]]។<ref>{{Cite web |last=McCluskey |first=Fidel Gutierrez, Mitchell |date=2026-02-22 |title=Mexico's most-wanted drug leader 'El Mencho' killed in military operation as violent clashes erupt across country |url=https://www.cnn.com/2026/02/22/americas/mexico-kill-drug-mencho-latam-intl |access-date=2026-02-23 |website=CNN }}</ref> * ២៣ កុម្ភៈ –​ បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់[[និម្មិតកម្មគណៈរដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់ឆ្នាំ២០២៥–២០២៦|ដំណើរការនិម្មិតកម្មរដ្ឋមន្ត្រី]]តាំងពីចុងឆ្នាំ២០២៥ មក ទីបំផុត លោក[[រ៉ូប យ៉ែធិន]]ក៏បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីហុល្លង់|នាយករដ្ឋមន្ត្រី]]នៃប្រទេស[[ហុល្លង់]] ក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋាភិបាលភាគតិចក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |last=Corder |first=Mike |date=2026-02-23 |title=Netherlands' coalition government takes office led by youngest-ever premier Rob Jetten |url=https://apnews.com/article/netherlands-new-government-hague-jetten-524182c2237409d249e263248cd57d35 |access-date=2026-02-24 |website=Associated Press }}</ref> * ២៦ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ ប្រទេស[[ប៉ាគីស្ថាន]]បានប្រកាសសង្គ្រាម "បើកចំហ" ប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល[[តាលីបង់]]នៃប្រទេស[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន]] ក្រោយជាប់ដៃគ្នាក្នុងជម្លោះតាមព្រំដែនអស់ជាច្រើនខែ។<ref>{{cite web | title=Pakistan bombs Kabul, declares ‘open war’ with Afghanistan after months of border clashes | website=France 24 | date=2026-02-26 | url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20260226-pakistan-vows-immediate-response-after-afghanistan-launches-retaliatory-attacks | access-date=2026-02-27}}</ref> * ២៨ កុម្ភៈ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីស្រាអែលបានសហការគ្នាបើកការវាយប្រហារទៅលើប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយបានសម្លាប់មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំអ៊ីរ៉ង់ជាច្រើនរូប ក្នុងនោះរួមមាន មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ លោក[[អាលី ហាមេនៃ]]ផងដែរ។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=1 March 2026}}</ref> អ៊ីរ៉ង់បានប្រតិកម្មវិញដោយបើកការវាយប្រហារតាមអាកាសសម្ដៅលើមូលដ្ឋានយោធាអាមេរិកនៅក្នុងតំបន់[[ឈូងសមុទ្រពែរ្ស|ឈូងសមុទ្រ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=March}}</ref> ===មីនា=== * ២​ មីនា ** មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦៩ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ៥០ នាក់ទៀតបានរងរបួស នៅពេលដែលក្រុមយុវជនប្រដាប់អាវុធមកពី[[រដ្ឋរួបរួម]] បានធ្វើការវាយប្រហារលើ[[ស្រុកអាប៊ីអឹមណូម]] ក្នុងប្រទេស[[ស៊ូដង់ខាងត្បូង]]។<ref>{{cite web | title=Nearly 170 killed, 50 injured in armed youth attack on South Sudan county | website=Anadolu Ajansı | date=2026-03-02 | url=https://www.aa.com.tr/en/africa/nearly-170-killed-50-injured-in-armed-youth-attack-on-south-sudan-county/3846437 | access-date=2026-03-03}}</ref> ** [[ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែលឆ្នាំ២០២៦|ជម្លោះហេសបុលឡា-អ៊ីស្រាអែល]]៖ ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធ[[ហេសបុលឡា]]នៃប្រទេស[[លីបង់]] បានចាប់ផ្តើមបើកវាយប្រហារប្រឆាំងនឹងអ៊ីស្រាអែល ដើម្បីសងសឹកចំពោះ[[ឃាតកម្មអាលី ហាមេនៃ|ឃាតកម្ម]]មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់[[អាលី ហាមេនៃ]]។<ref name=":0">{{Cite web |date=2 March 2026 |title=Hezbollah Claims Rocket, Drone Strike On Israeli Missile Defence Site Near Haifa|url=https://www.bernama.com/en/news.php/?id=2529362|access-date=11 March 2026 |agency=Bernama}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=3 March 2026 |title=Hezbollah says targeted 3 Israeli bases after strikes on Lebanon |url=https://www.france24.com/en/live-news/20260303-hezbollah-says-targeted-3-israeli-bases-after-strikes-on-lebanon|access-date=11 March 2026 |agency=Agence France-Presse|publisher=France 24}}</ref> * ៤ មីនា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានប្រើនាវាមុជទឺកបាញ់ពន្លិចនាវាចម្បាំងអ៊ីរ៉ង់មួយគ្រឿងឈ្មោះ ''ដេណា'' នៅ[[មហាសមុទ្រឥណ្ឌា]]។ កងនាវានៃប្រទេសស្រីលង្កាបានរាយការណ៍ថា នាវា ''ដេណា'' បានលិចទៅបាតសមុទ្រ ដោយមាននាវិកប្រមាណ ១៤០ នាក់បានបាត់ខ្លួនជាលទ្ធផល។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c62gg44d53xt?post=asset%3A607bbc27-c19c-441c-9f02-522ce39f2c6b#post|title=US sinks Iranian warship with torpedo in Indian Ocean - Hegseth|date=4 March 2026 |publisher=BBC News|access-date=5 March 2026}}</ref> * ៥ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលនេប៉ាល់]]៖ [[គណបក្សរាស្ត្រិយស្វតានត្រា]]ដឹកនាំដោយលោក[[បាឡិន​ ឆាហ៍]] បានឈ្នះសំឡេងឆ្នោតភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite web |date=2025-09-16 |title=EC begins preliminary preparations for March elections |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/ec-begins-preliminary-preparations-for-march-elections |access-date=2026-03-05 |website=The Himalayan Times }}</ref> * ៦–១៥ មីនា – [[កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងាឆ្នាំ២០២៦|កីឡាប៉ារ៉ាឡាំពិករដូវរងា]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុងមីឡាន និងកូរទីណាដាំប៉ែតហ្សូ ប្រទេសអ៊ីតាលី។<ref>{{cite web |last=Faulkner |first=Ruth |title=Milano Cortina 2026 Paralympic Winter Games open with stunning ceremony |url=https://www.paralympic.org/news/milano-cortina-2026-opening-ceremony |publisher=International Paralympic Committee |access-date=11 March 2026 |date=6 March 2026}}</ref> * ៨ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងមេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]៖ កូនប្រុស[[អាលី ហាមេនៃ]] គឺលោក[[មោជតាបា ហាមេនៃ]]ត្រូវបានជ្រើសរើសជា[[មេដឹកនាំកំពូលអ៊ីរ៉ង់]]។<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូឡុំប៊ី]]​៖ គណបក្សរបស់លោកប្រធានាធិបតី[[ហ្គូស្តាវ៉ូ​ ប៉េត្រូ]]គឺ [[កតិកាសញ្ញាប្រវត្តិសាស្ត្រ]] បានដណ្ដើមឈ្នះ​អាសនៈ​មួយភាគធំ​នៅ​ក្នុង​[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (កូឡុំប៊ី)|សភា​តំណាងរាស្ត្រ]] និង[[ព្រឹទ្ធសភា (កូឡុំប៊ី)|​ព្រឹទ្ធសភាកូឡុំប៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2025-03-06 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Así quedó el calendario para las elecciones del 2026: fechas clave |url=https://www.eluniversal.com.co/colombia/2025/03/06/asi-quedo-el-calendario-para-las-elecciones-del-2026-fechas-clave/ |access-date=2026-03-11 |website=El Universal }}</ref> * ១៥ មីនា ** [[ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ ប្រជាជនកាហ្សាក់ស្ថានប្រមាណ​ ៩០% បានបោះឆ្នោតទទួលយក[[រដ្ឋធម្មនុញ្ញកាហ្សាក់ស្ថាន|រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីនៃប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន]]។<ref>{{Cite web |date=11 September 2025 |title=President of Kazakhstan calls for drastic parliamentary reform including abolition of Senate |url=https://www.commonspace.eu/news/president-kazakhstan-calls-drastic-parliamentary-reform-including-abolition-senate |access-date=18 March 2026 |website=commonspace.eu }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូរ៉េខាងជើង]]៖ [[គណបក្សពលករកូរ៉េ]]កំពុងកាន់អំណាចបានបន្តឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាប្រជាជនកំពូល]]។<ref>{{Cite web |last=Park |first=Boram |date=4 March 2026 |title=N. Korea to elect representatives to Supreme People's Assembly this month following key party congress |url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20260304000851315?section=nk/nk |website=Yonhap News Agency|access-date=18 March 2026}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិវៀតណាម]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://vietnamnews.vn/politics-laws/1718049/na-approves-shortened-term-sets-2026-election-date.html|title=NA approves shortened term, sets 2026 election date|website=Viet Nam News|date=21 May 2025}}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីសាធារណរដ្ឋកុងហ្គោ]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[ដេនីស សាស៊្សូ អ៊ិនហ្គេស្សូ]]បានឈ្នះសំឡេងគាំទ្រភ្លួកទឹកភ្លូកដី។<ref>{{Cite news |date=31 December 2025 |title=Congo president Sassou Nguesso to seek re-election in March 2026 |publisher=France 2 |url=https://www.france24.com/en/africa/20251230-congo-president-sassou-nguesso-seeks-re-election-2026}}</ref> * ១៧ មីនា – [[សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថានឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមប៉ាគីស្ថាន–អាហ្វហ្កានីស្ថាន]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ៤០០​ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងមន្ទីរពេទ្យមួយកន្លែងក្នុងរដ្ឋធានី[[កាប៊ុល]]នៃប្រទេសអាហ្វហ្កានីស្ថាន បន្ទាប់ពីមន្ទីរពេទ្យនោះបានរងគ្រាប់បាញ់ប្រហារពីប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite news |date=17 March 2026 |title=From sponsor to enemy: What's behind Pakistan's attack on Afghan Taliban? |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/sponsor-enemy-whats-behind-pakistans-attack-afghan-taliban-2026-03-17/ |access-date=18 March 2026 |work=Reuters}}</ref> * ២២ មីនា – [[ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាស្លូវេនី]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត ហ្កូឡូប]] និងគណបក្ស[[ចលនាសេរីភាព (ស្លូវេនី)|ចលនាសេរីភាព]]របស់លោកបានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ស្លូវេនី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite news |title=Slovenia’s liberals and populists neck and neck, preliminary results show |url=https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 |date=22 March 2026 |access-date=26 March 2026 |work=AP |last=Zerdin |first=Ali |url-status=live |archive-date=22 មីនា 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260322210319/https://apnews.com/article/slovenia-election-liberals-populists-6e24d78054ea2c3072c9b79b80ddd586 }}</ref> * ២៤ មីនា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលដាណឺម៉ាក]]៖ សម្ព័ន្ធភាពនយោបាយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី[[មិតេ ហ្វ្រេដឺរីកសិន]]បានបាត់បង់អាសនៈភាគច្រើនរបស់ខ្លួននៅក្នុង[[ហ្វុលកេទីង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-26 |title=(ជាភាសាដាណឺម៉ាក) Mette Frederiksen udskriver folketingsvalg |url=https://nyheder.tv2.dk/politik/2026-02-26-mette-frederiksen-udskriver-folketingsvalg |access-date=2026-02-26 |website=nyheder.tv2.dk }}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[ក្រសួងការបរទេស (អ៊ីរ៉ង់)|ក្រសួងការបរទេសអ៊ីរ៉ង់]]បានថ្លែងនៅក្នុងលិខិតមួយផ្ញើទៅកាន់[[អង្គការសហប្រជាជាតិ]]ថា នាវាដឹកជញ្ជូនដែលមិនជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក ឬអ៊ីស្រាអែល អាចឆ្លងកាត់[[ច្រកសមុទ្រអ័រមូស]]បាន។<ref>{{Cite news |last=Eavis |first=Peter |date=2026-03-25 |title=Iran Says 'Non-Hostile' Ships Can Sail Through the Strait of Hormuz |url=https://www.nytimes.com/2026/03/24/world/middleeast/iran-strait-of-hormuz-ships.html |access-date=2026-03-26 |work=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref> ===មេសា=== * ១ មេសា – [[អង្គការណាសា]]បានចាប់ផ្តើមបេសកកម្ម[[អារតេមីស ២]] ដែលជាដំណើរពាំនាំមនុស្សហោះកាត់ឋានព្រះច័ន្ទជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីបេសកកម្ម[[អាប៉ូឡូ ១៧]] កាលក្នុងឆ្នាំ១៩៧២។<ref>{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=2026-04-01 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=2026-04-08 |website=NASA}}</ref> * ៦ មេសា – ក្រុមអវកាសយានិកនៃបេសកកម្មអារតេមីស ២ បានបំបែកឯតទគ្គកម្មសម្រាប់ការនៅឃ្លាតឆ្ងាយបំផុតរបស់មនុស្សពីភពផែនដី ពោលដោយស្ថិតក្នុងចម្ងាយអតិបរមា ៤០៦,៧៧៣ គីឡូម៉ែត្រ ខណៈពួកគេបានធ្វើដំណើរជុំវិញដល់ផ្នែកខាងក្រោយនៃព្រះច័ន្ទ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before - watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |access-date=2026-04-08 |website=BBC News}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ទីបំផុតពួកគេធ្វើបានសម្រេចហើយ! គោចរកៀកព្រះចន្ទ និងឆ្ងាយពីផែនដីបំផុត (វីដេអូ) |url=https://cambospace-world.com/?p=26499 |access-date=2026-04-08 |website=Cambo Space}}</ref> * ៧ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាមឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីវៀតណាម]]៖ [[រដ្ឋសភាជាតិវៀតណាម|រដ្ឋសភាវៀតណាម]]បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[តូ ឡឹម]]ជា[[ប្រធានាធិបតីវៀតណាម|ប្រធានាធិបតី]]ថ្មីជំនួសលោក[[លឿង កឿង]]។<ref>{{cite web | url=https://english.news.cn/20260407/ed18537e45de4a1dabae914f80d5a145/c.html | title=Vietnamese party chief elected state president | publisher=Xinhua | work=english.news.cn | date=7 April 2026 | accessdate=8 April 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ង់បានព្រមព្រៀងគ្នាទទួល[[កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ (២០២៦)|បទឈប់បាញ់រយៈពេលពីរសប្តាហ៍]]។<ref>{{Cite web |date=2026-04-07 |title=Trump agrees to two-week ceasefire if Iran opens Strait of Hormuz - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/c5yw4g3z7qgt |access-date=2026-04-08 |website=BBC News }}</ref> * ១០ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធីបតីជីប៊ូទី]]៖ ប្រធានាធិបតីកាន់អំណាច លោក[[អ៊ីស្មាអែល អូមារ ហ្គីឡេហ៍]]បានជាប់ឆ្នោតបន្តជា[[ប្រធានាធិបតីជីប៊ូទី|ប្រធានាធិបតី]]ក្នុងអាណត្តិទីប្រាំមួយរបស់លោក។<ref>{{Cite web |date=2026-01-13 |title=Djibouti Installs Electoral Commission Paving Way for April Presidential Vote |url=https://dawan.africa/news/djibouti-installs-electoral-commission-paving-way-for-april-presidential-vote |access-date=2026-04-20 |website=Dawan Africa }}</ref> * ១១ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់ឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអ៊ីរ៉ាក់]]៖ សភាអ៊ីរ៉ាក់បានបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងលោក[[នីហ្សារ អាមីឌី]]ពីគណបក្ស[[សហភាពស្នេហាជាតិឃឺឌីស្ថាន]]ជាប្រធានាធិបតីថ្មី។<ref>{{cite news |title=PUK's Nizar Amedi elected Iraqi president in session boycotted by KDP |url=https://www.rudaw.net/english/middleeast/iraq/110420261 |work=Rudaw |date=11 April 2026 |access-date=20 April 2026}}</ref> * ១២ មេសា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាហុងគ្រី]]៖ ក្រោយកាន់អំណាចអស់រយៈពេល ១៦ ឆ្នាំ​ នាយករដ្ឋមន្ត្រីលោក[[វិចទ័រ អ័របាន]]ត្រូវបានផ្តួលដោយលោក[[ពីទ័រ ម៉ាកឌ្យ៉ា]]នៃ[[គណបក្សទីសហ្សា]]។<ref>{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=20 April 2026 |website=AP News }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំងឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីបេណាំង]]៖ បេក្ខជនឯករាជ្យ លោក[[រ៉ូមូអាល់ដ៍ វ៉ាដាញី]]បានឈ្នះឆ្នោតដោយទទួលសំឡេងគាំទ្រលើសលប់សរុប ៩៤%។<ref>{{Cite web |date=2025-08-12 |title=Benin – CENA releases 2026 general election timetable |url=https://wadr.org/benin-cena-releases-2026-general-election-timetable/ |access-date=2026-04-20 |website=WADR }}</ref> * ១៣ មេសា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានចាប់ផ្ដើមបិទផ្លូវទឹកចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ ដោយលោកប្រធានាធិបតីត្រាំបានព្រមានថា នាវាអ៊ីរ៉ង់មួយណាដែលព្យាយាមបំពានចូលតំបន់ហាមឃាត់នឹងត្រូវ "កម្ចាត់ចោលភ្លាមៗ"។ អាជ្ញាធរដែនសមុទ្របានណែនាំគ្រប់នាវានៅក្នុងតំបន់ឱ្យមានភាពប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ពីកំណើនសកម្មភាពយោធា និងនីតិវិធីស្ទាក់ចាប់ដែលអាចកើតមានពីសំណាក់ភាគីជម្លោះ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=US blockade of Iranian ports takes effect as Trump threatens to destroy 'attack ships' |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cp9vm5ezxz4t |access-date=2026-04-20 |website=BBC News}}</ref> * ១៩ មេសា – [[ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាប៊ុលហ្ការី]]៖ គណបក្ស[[វឌ្ឍនភាពប៊ុលហ្ការី]] ដែលដឹកនាំដោយអតីតប្រធានាធិបតី[[រូមែន រ៉ាដេហ្វ]] បានឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំនៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (ប៊ុលហ្ការី)|រដ្ឋសភា]]។<ref>{{Cite web|url=https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|title=Кабинетът „Желязков“ подаде оставка (ВИДЕО)|date=December 11, 2025|website=dariknews.bg|accessdate=April 20, 2026|archive-date=January 21, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121125547/https://dariknews.bg/novini/bylgariia/kabinetyt-zheliazkov-podade-ostavka-video-2439765|url-status=live}}</ref> * ២១ មេសា​ – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោកដូណាល់ ត្រាំបានប្រកាសពន្យារការអនុវត្តបទឈប់បាញ់បន្តបន្ថែមទៀត រហូតដល់សំណើរបស់អ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានដាក់ជូន ហើយរាល់ការសន្ទនាត្រូវបានបញ្ចប់ទៅតាមសំណើស្នើសុំដោយប៉ាគីស្ថាន។<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=Trump says the United States is extending ⁠its ⁠ceasefire with Iran at mediator Pakistan's request to allow more time for Tehran to put forward its proposal.|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2026/4/21/iran-war-live-tehran-shuns-talks-trump-says-us-blockade-to-remain |access-date=2026-04-27 |website=Al Jazeera}}</ref> * ២៥ មេសា – [[ការវាយប្រហារនៅម៉ាលីឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅម៉ាលី]]៖ ក្រុម[[រណសិរ្សរំដោះអាហ្សាវ៉ាដ]] និង[[ក្រុមគាំទ្រឥស្លាម និងមូស្លីម]] បានបើកការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំជាច្រើនលើកទៅលើទីក្រុងធំៗសំខាន់ៗនៅទូទាំងប្រទេសម៉ាលី ដោយក្នុងនោះ ពួកគេបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុង[[គីដាល់]] និងមួយផ្នែកខ្លះនៃទីក្រុង[[ហ្គៅ]] [[មុបធី]] និង[[សេវ៉ារ៉េ]]។<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/video/newsfeed/2026/4/25/armed-groups-stage-simultaneous-attacks-across-mali |title=Armed groups stage simultaneous attacks across Mali |publisher=Al Jazeera |date=25 April 2026 }}</ref> ===ឧសភា=== * ១ ឧសភា – [[អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម]]​បានដើរចេញ​ពី[[អង្គការនៃបណ្តាប្រទេសនាំចេញប្រេងកាត]] ដោយ​បិទបញ្ចប់ជំពូកក្នុងនាមជា​សមាជិក​រយៈពេល​ប្រាំមួយ​ទសវត្សរ៍ ដោយអង្គការនេះត្រូវបាត់បង់​ប្រទេសសមាជិក​ផលិត​ប្រេង​ធំ​បំផុត​មួយ។<ref>{{Cite web |date=2026-04-30 |title= OPEC just lost one of its biggest players — here's the inside story of the UAE's exit and what the Saudi-UAE split really means for OPEC's market power |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/opec-just-lost-one-of-its-biggest-players-heres-the-inside-story-of-the-uaes-exit-and-what-the-saudi-uae-split-really-means-for-opecs-market-power/articleshow/130634333.cms?from=mdr |access-date=2026-05-02 |website=The Economic Times }}</ref> * ៤​ ឧសភា –​ រោងចក្រផលិតកាំជ្រួចមួយកន្លែងបានផ្ទុះឆេះនៅក្នុងទីក្រុង[[លីវយ៉ាង]] ខេត្ត[[ហ៊ូណាន]] ប្រទេសចិន ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៣៧ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្ស ៥១ នាក់បន្ថែម។<ref name="China fireworks:0">{{Cite web |last=Lee |first=Liz |last2=Bu |first2=Shi |date=8 May 2026 |editor-last=Coghill |editor-first=Kim |title=Death toll rises to 37 in China fireworks factory blast |url=https://www.reuters.com/world/china/death-toll-rises-37-china-fireworks-factory-blast-2026-05-08/ |access-date=19 May 2026 |website=Reuters}}</ref> * ១២ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលបាហាម៉ា]]៖ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[ហ្វីលីព ដាវីស]]បានឈ្នះឆ្នោតបន្តអាណត្តិទីពីររបស់លោក។<ref>{{Cite news |title=Bahamas prime minister re-elected in early election victory |url=https://www.reuters.com/world/americas/bahamas-prime-minister-re-elected-early-election-victory-2026-05-13/ |date=13 May 2026 |access-date=19 May 2026 |work=Reuters }}</ref> * ១២–១៦ ឧសភា – [[កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិនឆ្នាំ២០២៥|កម្មវិធីប្រឡងចម្រៀងយូរ៉ូវីស្យិន]] ត្រូវបាន​ប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[វីយែន]] ប្រទេសអូទ្រីស។<ref>{{cite web|last=Schumacher|first=Elizabeth|title=Eurovision: Vienna to host European Song Contest 2026|url=https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|publisher=Deutsche Welle|access-date=19 May 2026 |archive-date=August 22, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250822033113/https://www.dw.com/en/eurovision-vienna-to-host-european-song-contest-2026/a-73697370|url-status=live}}</ref> បេក្ខជនមកពីប្រទេសប៊ុលហ្ការីឈ្មោះ [[ដារ៉ា]] បានឈ្នះកម្មវិធីឆ្នាំនេះជាមួយនឹងបទចម្រៀងចំណងជើងថា "[[:en:Bangaranga|Bangaranga]]"។<ref>{{Cite news |date=16 May 2026 |title=Bulgaria wins Eurovision Song Contest, Israel comes second again |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/eurovision-song-contest-final-takes-stage-amid-gaza-boycott-2026-05-16/ |access-date=19 May 2026 |work=Reuters}}</ref> * ១៦ ឧសភា – [[ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរីឆ្នាំ២០២៦|ជំងឺរាតត្បាតអេបូឡាក្នុងខេត្តអ៊ីទូរី]]៖ [[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]បានប្រកាសពីការផ្ទុះឡើងនៃ[[ជំងឺអ៊ីបូឡា]]ដែលបង្កដោយប្រភេទ[[វីរុសអេបូឡាប៊ុនឌីប៊ូហ្គីយូ]]នៅក្នុង[[សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោ]] និងប្រទេស[[អ៊ូហ្កង់ដា]] ហើយបានប្រកាសវាជាភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈ។<ref>{{Cite web |date=17 May 2026 |title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern |url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern |access-date=17 May 2026 |website=[[អង្គការសុខភាពពិភពលោក]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 May 2026 |title=សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មាន ស្តីពីការការពារខ្លួនពីការឆ្លងជំងឺអេបូឡា (Ebola) |url=https://moh.gov.kh/kh/notice/detail/526 |access-date=19 May 2026 |website=[[ក្រសួងសុខាភិបាល|ក្រសួងសុខាភិបាលនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]]}}</ref> * ១៧​ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកាប់វែរ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |date=2026-02-12 |title=The electoral calendar for the 2026 legislative elections is now available. (ចំណងជើងប្រែជាភាសាអង់គ្លេស) |url=https://cne.cv/sala_de_imprensa_/calendario-eleitoral-das-eleicoes-legislativas-2026-ja-disponivel/ |access-date=2026-05-19 |website=Comissão Nacional de Eleições (CNE) }}</ref> * ២២​ ឧសភា – [[ការផ្ទុះឧស្ម័ននៅអណ្តូងរ៉ែធ្យូងថ្មលីវសិនយូ]]ក្នុង[[ខេត្តសានស៊ី]] ប្រទេសចិន បានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ៨២ នាក់។<ref>{{Cite web |date=2026-05-23 |title=At least 82 killed in Chinese coal mine explosion|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0ve18qlko |access-date=2026-06-02 |website=BBC News }}</ref> * ២៤ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីបឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិស៊ីប]]៖ គណបក្ស[[កម្លាំងរួបរួមប្រជាធិបតេយ្យ]]ដឹកនាំដោយលោកស្រី[[អានីតា ឌីមីទ្រីយ៉ូ]]បានដណ្ដើមអាសនៈបានមួយភាគធំនៅក្នុងសភា។<ref>{{Cite web |date=2025-05-20 |title=Parliamentary elections set for May 24 next year |url=https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |access-date=2025-06-02 |website=cyprus-mail.com |language=en |archive-date=January 16, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260116185359/https://cyprus-mail.com/2025/05/20/parliamentary-elections-set-for-may-24-next-year |url-status=live }}</ref> * ៣០ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តាឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ាល់តា]]៖ [[គណបក្សពលករ (ម៉ាល់តា)|គណបក្សពលករ]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[រ៉ូប៊ឺត អាបេឡា]] បានឈ្នះការបោះឆ្នោតបួនអាណត្តិជាប់ៗគ្នា។<ref>{{Cite news |last=Borg |first=Neville |date=2026-04-27 |title=Robert Abela announces snap election for May 30 |url=https://timesofmalta.com/article/abela-announces-election-date.1126985 |access-date=2026-06-02 |work=Times of Malta }}</ref> * ៣១ ឧសភា – [[ការបោះឆ្នោតសភាគីនេឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាគីនេ]]បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite news |work=Le360Afrique |date=22 February 2026 |title=(ជាភាសាបារាំង) Guinée: les élections législatives et communales prévues le 24 mai |url=https://afrique.le360.ma/politique/guinee-les-elections-legislatives-et-communales-prevues-le-24-mai_LPQ3R2EQ3NHY7G26CB5CPJB5CU/|access-date=2 June 2026|}}</ref> ===មិថុនា=== * ១​ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលអេត្យូពី]]៖ [[គណបក្សវិបុលភាព]]ដឹកនាំដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាន់អំណាច លោក[[អាប៊ីយ៍ អះម៉េដ]]បានឈ្នះឆ្នោតមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite news|title=National Election Board Says Most Constituencies Declared Election Results|url=https://www.ena.et/web/eng/w/eng_8993217|access-date=July 1, 2026|agency= Ethiopian News Agency}}</ref> * ៧ មិថុនា ** [[ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាមេនី]]៖ ​គណបក្ស[[កិច្ចសន្យាពលរដ្ឋ]]ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[នីកុល​ ប៉ាស្ហ៊ីនយ៉ាន]]បានឈ្នះឆ្នោតកាន់អំណាចមួយអាណត្តិទៀត។<ref>{{Cite web |date=2025-06-07 |title=Next Parliamentary elections will be held on June 7, 2026: Alen Simonyan |url=https://www.1lurer.am/en/2025/06/07/Next-Parliamentary-elections-will-be-held-on-June-7-2026-Alen-Simonyan/1326754 |access-date=2025-06-09 |website=First News Channel}} </ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាកូសូវ៉ូ]]៖ ថ្វីបើនយោបាយជាតិកំពុងជាប់គាំង គណបក្ស[[វ៉េតេវិនដូស្យេ]]របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី[[អាល់ប៊ីន គួរធី]]បានដណ្ដើមកាន់កាប់អាសនៈបានមួយភាគធំ។<ref>{{cite news |date=28 April 2026 |title=Kosovo heads to elections after failure to elect president |url=https://www.koha.net/en/arberi/kosova-shkon-ne-zgjedhje-pas-deshtimit-per-president |access-date=9 June 2026 |work=Koha }}{{Dead link|date=មិថុនា 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ** [[ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលប៉េរូ]]៖ ប្រធានគណបក្ស[[កម្លាំងប្រជាជន]] លោកស្រី[[កីកូ ហ្វូជីម៉ូរី]]បានទទួលជ័យជម្នះយ៉ាងប្រផិតប្រផើយទល់នឹងប្រធានគណបក្ស[[ទាំងអស់គ្នាដើម្បីប៉េរូ]] លោក[[រ៉ូប៊ឺតូ សាន់ឆេស]]នៅក្នុងការបោះឆ្នោតជុំទីពីរ។ គណបក្សឆ្វេងនិយមបានកើបសំឡេងបានភាគច្រើននៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ប៉េរូ)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]] ប៉ុន្តែបានទទួលសំឡេងស្មើនឹងក្រុមស្ដាំនិយមនៅក្នុង[[ព្រឹទ្ធសភា (ប៉េរូ)|ព្រឹទ្ធសភា]]ដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មី។<ref>{{Cite web |last1=Aquino |first1=Marco |last2=Villegas |first2=Alexander |date=30 June 2026 |title=Keiko Fujimori leads Peru's presidential race after official count concludes |url=https://www.reuters.com/world/americas/keiko-fujimori-leads-perus-presidential-race-after-official-count-concludes-2026-06-29/ |access-date=1 July 2026 |website=Reuters }}</ref> * ៨​ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីមីនដាណាវឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៨ រ៉ិចទ័រ]] បានវាយអង្រួនប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយវាត្រូវជាគ្រោះរញ្ជួយដីដ៏ខ្លាំងសាហាវបំផុតមួយចាប់តាំងពី[[គ្រោះរញ្ជួយដីលូហ្សុនឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកាលពីឆ្នាំ១៩៩០]]។<ref>{{Cite web |last=Magramo |first=Kathleen |date=2026-06-08 |title=7.8 magnitude earthquake hits southern Philippines |url=https://www.cnn.com/2026/06/07/asia/southern-philippines-mindanao-earthquake-intl-hnk |access-date=2026-06-09 |website=CNN }}</ref> * ១១​ មិថុនា – ១៩ កក្កដា – ព្រឹត្តិការណ៍[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[កាណាដា]] [[ម៉ិកស៊ិក]] និង[[សហរដ្ឋអាមេរិក]] ដោយ[[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អេស្ប៉ាញ]]បាន[[ពានរង្វាន់បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ វគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រ|យកឈ្នះ]][[ក្រុមបាល់ទាត់ជម្រើសជាតិអេស្ប៉ាញ|អាហ្សង់ទីន]]នៅវគ្គផ្ដាច់ព្រ័ត្រក្លាយខ្លួនជាម្ចាស់ជើងឯក។<ref>{{Cite web |date=2026-07-19 |title=Spain wins 2026 FIFA World Cup with grueling 1-0 win over Argentina - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/2026-fifa-world-cup-final-spain-argentina-sunday/ |access-date=2026-07-20 |website=www.cbsnews.com }}</ref> * ១៤​ មិថុនា – [[គ្រោះឧទ្ធម្ភាគចក្របុកគ្នានៅ|ឧទ្ធម្ភាគចក្រពីរគ្រឿងបានហោះបុកគ្នា]]នៅលើអាកាសក្នុងទីក្រុង[[រីយ៉ូដឺហ្សាណេរ៉ូ]] ប្រទេសប្រេស៊ីល ដោយបានសម្លាប់មនុស្សចំនួនប្រាំមួយនាក់ ក្នុងនោះរួមមានអ្នកចម្រៀងជនជាតិអាមេរិកដ៏ល្បីម្នាក់ឈ្មោះ[[អូលីវើ ធ្រី]] អ្នកផលិតមាតិកាលើយូធូបជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[ហ្កាស្ពី]] និងអ្នកដឹកនាំនិពន្ធរឿងជនជាតិអាហ្សង់ទីនឈ្មោះ[[លូកាស អា.​ វិញ៉ាល់ឡេ]]។<ref>{{Cite web |date=2026-06-14 |title=(ជាភាសាព័រទុយហ្កាល់) Cantor Oliver Tree é um dos mortos em acidente aéreo no Rio; veja vítimas |url=https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |access-date=2026-06-16 |website=CNN Brasil |archive-date=June 14, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614183128/https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/sudeste/rj/cantor-oliver-tree-e-um-dos-mortos-em-acidente-aereo-no-rio-veja-vitimas/ |url-status=live }}</ref> * ១​៥–១៧​ មិថុនា – [[សហរដ្ឋអាមេរិក]] និង[[អ៊ីរ៉ង់]]បានរួមគ្នាប្រកាសនិងចុះហត្ថលេខាលើ[[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]] ដែលជាកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្ដោះអាសន្នមាន ១៤ ចំណុច ដើម្បីបិទបញ្ចប់[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]] ក៏ដូចជាបើកនាវាចរណ៍កាត់[[ច្រកសមុទ្រហ័រមូហ្ស៍]]ឡើងវិញ បើកផ្លូវទឹកចេញចូលកំពង់ផែអ៊ីរ៉ង់ដែលធ្លាប់បានបិទដោយអាមេរិក និងចាប់ផ្តើមកិច្ចចរចារយៈពេល ៦០ ថ្ងៃជុំវិញកម្មវិធីនុយក្លេអ៊ែររបស់អ៊ីរ៉ង់។ ចំពោះអ៊ីស្រាអែលវិញបាននិយាយថា ខ្លួននឹងមិនដកទ័ពចេញពីទឹកដីដែលសាមីខ្លួនបានកាន់កាប់នៅភាគខាងត្បូងប្រទេស[[លីបង់]]ឡើយ។<ref>{{cite news |last1=Hafezi |first1=Parisa |last2=Stewart |first2=Phil |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US, Iran reach preliminary agreement to end war, signing set for Friday |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-iran-reach-peace-deal-signing-set-friday-pakistan-says-2026-06-14/ |work=Reuters |date=15 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Holland |first1=Steve |last2=Hafezi |first2=Parisa |last3=Ehab |first3=Yomna |title=US and Iran presidents sign ceasefire agreement, but Trump says he could still resume attacks |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/g7-leaders-demand-ceasefire-lebanon-welcome-iran-deal-2026-06-17/ |work=Reuters |date=18 June 2026 |access-date=22 June 2026}}</ref> * ២១ មិថុនា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី]]៖ បេក្ខភាពស្ដាំនិយម លោក[[អាប៊ែឡាដូដេឡា អេស្ព្រីអេយ៉ា]]បានផ្ដួលបេក្ខភាពឆ្វេងនិយម លោក[[អ៊ីវ៉ាន់ សេប៉េដា]] នៅក្នុងជុំទីពីរនៃការបោះឆ្នោតដើម្បីឈ្នះឆ្នោតជាប់ឈ្មោះជា[[ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ី|ប្រធានាធិបតីកូឡុំប៊ីថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wells|first=Ione |date=2026-05-31 |title=Colombia presidential runoff pits leftist senator against pro-Trump rival |url=https://www.bbc.com/news/articles/c1w2xvwq8g9o |access-date=2026-06-22 |website=BBC }}</ref> * ២២ មិថុនា – [[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស]] លោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]បានប្រកាសពីការលាលែងពីតំណែងនាពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ដែលជាហេតុជំរុញឱ្យគណបក្សកាន់អំណាចត្រៀមរៀបចំ[[ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សពលករឆ្នាំ២០២៦ (ស.រ.)|ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំថ្មី]]។<ref>{{Cite web |last=Wheeler |first=Richard |date=2026-06-22 |title=Keir Starmer announces resignation as prime minister and Labour Party leader |url=https://www.bbc.com/news/articles/cdxd00lg599o |access-date=2026-06-22 |website=BBC}}</ref> * * ២៤ មិថុនា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡាឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីវេណេស៊ុយអេឡា]]៖ គ្រោះរញ្ជួយដីរលកដំបូងកម្រិត ៧.២ វិចទ័រ បានបោកអង្រួនប្រទេស[[វេណេស៊ុយអេឡា]]ប៉ែកខាងលិច មុនពេលត្រូវរងការវាយប្រហារដោយរលករញ្ជួយដីចម្បងមួយទៀតកម្រិត ៧.៥ វិចទ័រ ដោយបង្កឱ្យកើតការខូចខាតអស់យ៉ាងច្រើនរាប់មិនអស់នៅទូទាំងផ្ទៃប្រទេស។<ref name="BBC Live">{{Cite news |date=24 June 2026 |title=Powerful back-to-back earthquakes strike Venezuela, collapsing buildings in Caracas |url=https://www.bbc.com/news/live/c621z18wznet |access-date=25 June 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ===កក្កដា=== * ២ កក្កដា – [[ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាអាល់ហ្សេរី]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{cite web|url=https://poliglobe.com/election/1287|title=Algerian Legislative Election, 2026|website=PoliGlobe|access-date=5 July 2026|archive-date=March 24, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260324143116/https://poliglobe.com/election/1287|url-status=live}}</ref> * ៦ កក្កដា – ហាម៉ាស់បានប្រកាសរំលាយ[[ដែនជ្រោយហ្កាហ្សាក្រោមរបបហាម៉ាស់|រដ្ឋបាលស៊ីវិល]]របស់ខ្លួនក្រោម[[ផែនការសន្តិភាពហ្កាហ្សា]]។<ref>{{cite web|url=https://www.haaretz.com/israel-news/israel-security/2026-07-06/ty-article-live/israeli-civilians-tried-to-cross-into-syria-idf-says-amid-settlement-reports/0000019f-342c-d746-adff-ff6d69240000?liveBlogItemId=920670504#920670504|title= Hamas says group-backed Gaza government resigns to hand power to Palestinian technocrats|website=Haaretz|date=6 July 2026}}</ref> * ៧–៨ កក្កដា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូឆ្នាំ២០២៦|កិច្ចប្រជុំកំពូលណាតូ]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅទីក្រុង[[អង់ការ៉ា]] ប្រទេស[[តួកគី]]។<ref>{{cite web |title=NATO Summit 2026 |url=https://www.nato.int/en/news-and-events/events/event-programmes/2026/07/nato-summit-2026 |website=NATO |date=7 July 2026 |access-date=8 July 2026}}</ref> * ៨ កក្កដា – [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ [[អនុស្សរណៈទីក្រុងឥស្លាម៉ាបាដ]]រវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់បានដួលរលំ ដោយនាំឱ្យសង្គ្រាមរវាងប្រទេសទាំងពីរឆេះពុះកញ្ជ្រោលឡើងវិញ។<ref>{{cite news |title=US says it has completed a new round of strikes on Iran |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-says-it-has-completed-a-new-round-strikes-iran-2026-07-08/ |work=Reuters |date=8 July 2026 |access-date=17 July 2026}}</ref> * ២០ កក្កដា ** លោក[[អានឌី ប៊ឺនហាម]]ត្រូវបានតែងតាំងជា[[នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃសហរាជាណាចក្រ|នាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃចក្រភពអង់គ្លេស]]បន្តតំណែងពីលោក[[គៀរ ស្តារមឺ]]។<ref>{{cite news |title=Andy Burnham pledges cost of living help in first speech as prime minister |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cgrkv8e8l9qt |work=BBC News |date=20 July 2026 |access-date=20 July 2026}}</ref> ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ក្រុម[[ហ៊ូទី]]នៃប្រទេស[[យេម៉ែន]]បានប្រកាសបិទច្រក[[បាបអែលម៉ង់ដិប]]នៅ[[សមុទ្រក្រហម]]ដើម្បីប្រឆាំងនឹងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត។<ref>{{cite news |title=Yemen's Houthis declare naval blockade against Saudi Arabia |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/yemens-houthis-declare-naval-blockade-against-saudi-arabia-statement-2026-07-20/ |access-date=4 August 2026 |work=Reuters |date=July 20, 2026}}</ref> ** [[សហប្រធានាធិបតីនីការ៉ាក្វា]] លោក[[ដានីញ៉ែល អ័រតេហ្កា]]បានប្រកាសបិទដំណើរការបោះឆ្នោតជាតិ។<ref>{{Cite news |date=21 July 2026 |title=Nicaragua's Ortega says 'never again' for elections after two decades in power {{!}} CNN |url=https://www.cnn.com/2026/07/20/americas/nicaragua-ortega-no-elections-intl-hnk |access-date=4 Augusr 2026 |work=CNN }}</ref> * ២២–៣០ កក្កដា – [[រលកកម្ដៅអឺរ៉ុបឆ្នាំ២០២៦|រលកកម្ដៅអឺរ៉ុប]]៖ អគ្គិភ័យឆាបឆេះព្រៃនៅក្នុងប្រទេស[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅបារាំងឆ្នាំ២០២៦|បារាំង]] [[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅព័រទុយហ្កាល់ឆ្នាំ២០២៦|ព័រទុយហ្កាល់]] និង[[ភ្លើងឆេះព្រៃនៅអេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|អេស្ប៉ាញ]]បានបង្ខំឱ្យមនុស្សប្រមាណ ៣០០,០០០ នាក់ជំម្លៀសខ្លួនចេញពីគេហដ្ឋានរបស់ពួកគេ។ មន្ត្រីបារាំងបានសម្ដៅលើវាថាជាគ្រោះអាសន្នឆេះព្រៃដ៏អាក្រក់បំផុតក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ ខណៈដែលមន្ត្រីនៅទីក្រុងម៉ាឌ្រីដបាននិយាយថាវាជាគ្រោះអគ្គិភ័យដ៏អាក្រក់បំផុតមួយក្នុងតំបន់ដែលខ្លួនបានត្រូវប្រឈម។<ref>{{cite news |title=Europe is burning: How bad could this wildfire crisis get? |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/07/28/europe-is-burning-how-bad-could-this-wildfire-crisis-get |access-date=4 August 2026 |work=EuroNews |date=28 Jul 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Devastating European wildfires in maps - and how they're being tackled |url=https://www.bbc.com/news/articles/cj638jx0l53o |access-date=4 August 2026 |work=www.bbc.com |date=29 July 2026}}</ref> * ២៨ កក្កដា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីនៅគូម៉ាម៉ូតុឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជូយដី]]មួយកម្រិត ៦.៨ វិចទ័រចេញពីជម្រៅ ១០ គម ក្រោមដីបានអង្រួន[[ខេត្តគូម៉ាម៉ូតុ]]នៅក្នុងប្រទេស[[ជប៉ុន]]ភាគខាងត្បូង ដោយបានផ្ដាច់ជីវិតមនុស្សយ៉ាងតិចចំនួន ៣០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់ជាង ៦០ នាក់ទៀត។<ref>{{cite web |title=Three mall workers dead after Japanese earthquake, with at least 13 killed across country |url= https://www.bbc.com/news/live/c9q2481v855t |work=BBC News |access-date=4 August 2026}}</ref><ref>{{cite news |last1=Blair |first1=Gavin |title=Death toll in Japan earthquake rises to 30 as aftershock and heat hamper rescue efforts |url=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/30/japan-earthquake-death-toll-rises |access-date=4 August 2026 |work=The Guardian |date=30 July 2026}}</ref> * ៣០ កក្កដា ** [[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]៖ ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតបានប្រកាសបង្កើត[[សម្ព័ន្ធភាពការពារដែនសមុទ្រពហុជាតិ|សម្ព័ន្ធភាពយោធា ១៤ ប្រទេស]]ឡើងដើម្បីស្ដារនិងការពារសេរីភាពនាវាចរណ៍នៅសមុទ្រក្រហម ចំពេលដែលសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់កំពុងពុះកញ្ជ្រោល និងក៏ដូចជា[[វិបត្តិសមុទ្រក្រហម|វិបត្តិនៃសមុទ្រ]]នេះដែលបង្កឡើងដោយក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូទី។<ref>[https://www.spa.gov.sa/en/N2644911 Founding States Issue Joint Declaration on Establishing Multinational Maritime Defense Alliance - Saudi Press Agency]</ref> ** [[វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញឆ្នាំ២០២៦|វិបត្តិព្រំដែនម៉ារ៉ុក–អេស្ប៉ាញ]]៖ មនុស្សប្រមាណ ៦០,០០០ នាក់បានផ្ដុំគ្នាឆ្លងព្រំដែនដោយខុសច្បាប់ពីប្រទេស[[ម៉ារ៉ុក]]ចូលទៅក្នុងប្រទេស[[អេស្ប៉ាញ]]តាមរយៈ[[សេអ៊ូតា|ទីក្រុងស្វយ័តសេអ៊ូតា]] ខណៈមនុស្សមួយចំនួនតូចទៀតបានព្យាយាមឆ្លងដែនចូលទៅក្នុងទីក្រុង[[មេលីយ៉ា]]។<ref name="the-guardian-ceuta-europe-live">{{Cite web |last=Krupa |first=Jakub |date=2026-07-31 |title=Spain's Sánchez blames trafficking gangs as estimated 60,000 migrants reach Ceuta – Europe live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/jul/31/cueta-spain-morocco-italy-migration-schengen-europe-latest-news-updates#top-of-blog |access-date=2026-08-04 |website=The Guardian }}</ref> ===សីហា=== * ៧ សីហា – ប្រទេស[[អារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត]] [[ប៉ាគីស្ថាន]] និង[[តួកគី]]បានរួមគ្នាចុះហត្ថលេខាលើ[[កិច្ចព្រមព្រៀងការពារជាតិរួមទីក្រុងមេក្កា]] ដែលជាកតិកាសញ្ញាការពារជាតិជនុបត្ថម្ភ ខណៈ[[សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ឆ្នាំ២០២៦|សង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់]]បានកំពុងពុះកញ្ជ្រោល។<ref>{{cite web |title=Mideast live: Saudi Arabia, Pakistan, Turkey sign defence pact stating attack on one is attack on all |work=France 24 |date=7 August 2026 |url=https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |access-date=9 August 2026 |archive-date=7 August 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000849/https://www.france24.com/en/middle-east/20260807-middle-east-live-saudi-arabia-pakistan-turkey-to-sign-defence-pact |url-status=live }}</ref> * ១០ សីហា – [[គ្រោះរញ្ជួយដីកូឡុំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៤ វិចទ័រ]] បានរង្គោះរង្គើប្រទេសកូឡុំប៊ី ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ ២៤០ នាក់ និងបង្ករបួសដល់មនុស្សជាង ១,២៤៨ នាក់ផ្សេងទៀត។<ref>{{Cite web |last=AizprúaSeguir |first=Por Julio César |date=2026-08-10 |title=(ជាភាសាអេស្ប៉ាញ) Panameños salen a las calles al sentir los efectos del sismo de 7.4 registrado en Colombia |url=https://www.infobae.com/panama/2026/08/10/panamenos-salen-a-las-calles-al-sentir-los-efectos-del-sismo-de-74-registrado-en-colombia/ |access-date=2026-08-12 |website=infobae }}</ref> * ១១ សីហា ** [[ការចោទប្រកាន់ឧក្រិដ្ឋជនសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ តុលាការមួយនៅទីក្រុង[[ដាម៉ាស់]]បានកាត់ទោសប្រហារជីវិតអតីតមន្ត្រីស៊ីរីចំនួនប្រាំបួនរូប ដោយក្នុងនោះរួមមានអតីតប្រធានាធិបតីលោក[[បាស្ហា អាល់-អាសាដ]] ព្រមទាំងប្អូនប្រុសរបស់លោកឈ្មោះ[[ម៉ាហៀរ អាល់-អាសាដ|ម៉ាហៀរ]] អតីត[[ក្រសួងការពារជាតិ (ស៊ីរី)|រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ]]លោក[[ហ្វាដ ចាស៊េម អាល់-ហ្វារីជ]] អតីតប្រធាននាយកដ្ឋានសន្តិសុខនយោបាយប្រចាំក្រុង[[ដារ៉ាអា]] និងត្រូវជាបងជីដូនមួយរបស់អាសាដ គឺលោក[[អាធីហ្វ ណាជីប]] ពីបទឃាតកម្មគិតទុកជាមុន [[ទារុណកម្ម]] និង[[ឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិ]]ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅក្នុងកំឡុង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]។ ក្រៅពីលោកណាជីប ឧក្រិដ្ឋជនប្រាំបីនាក់ផ្សេងទៀតត្រូវបានកាត់ទោសដោយកំបាំងមុខ។<ref name=bbc>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce34dkpnyg7o|title=Ousted Syrian dictator Bashar al-Assad sentenced to death in absentia|date=11 August 2026|website=www.bbc.com}}</ref><ref>{{Cite web | title=MSN | url=https://www.msn.com/en-us/news/world/syria-s-bashar-al-assad-8-other-officials-sentenced-to-death/ar-AA29R4I0?ocid=winp2fptaskbarhover&cvid=6edb56efff814e40e7271b346ccd88dc&ei=24 | access-date=2026-08-17 | website=www.msn.com}}</ref> ** សាឡាងដឹកអ្នកដំណើរមួយគ្រឿងបានក្រឡាប់លិចនៅក្នុង[[បឹងការីបា]] ប្រទេស[[ស៊ីមបាវ៉េ]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងតិច ៩៧ នាក់ ដោយនាំឱ្យវាក្លាយជាគ្រោះឧប្បត្តិហេតុលិចនាវាដ៏សាហាវបំផុតនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសនេះ។<ref>{{Cite web |title=Kariba boat tragedy death toll rises to 97 as two more bodies are recovered |author= |work=The Herald |date=20 August 2026 |access-date=27 August 2026 |url= https://www.heraldonline.co.zw/kariba-boat-tragedy-death-toll-rises-to-97-as-two-more-bodies-are-recovered/}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lake Kariba disaster: Death toll from Zimbabwe ferry accident rises to 93 |first=Khanyisile |last=Ngcobo |publisher=BBC News |date=18 August 2026 |access-date=27 August 2026 |url= https://www.bbc.co.uk/news/articles/cjwx58n1153o}}</ref> * ១២ សីហា – [[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦|សូរ្យគ្រាសពេញលេញ]]បានកើតលេចឡើងនៅតំបន់ផ្នែកខ្លះនៃទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលនេះជាបាតុភូតសូរ្យគ្រាសពេញលេញដំបូងបង្អស់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងសតវត្សរ៍ទី២១ ចាប់តាំង[[សូរ្យគ្រាសថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ១៩៩៩|បាតុភូចុងក្រោយ]]ដែលបានកើតឡើងកាលឆ្នាំ១៩៩៩។<ref>{{Cite web |last=Korosec |first=Marko |date=August 11, 2026 |title=Total Solar Eclipse Targets Europe: First Path of Totality in 27 Years Arrives August 12 |url=https://www.severe-weather.eu/global-weather/total-solar-eclipse-spain-iceland-europe-august-12th-2026-mk/ |access-date=August 17, 2026 |website=Severe Weather Europe}}</ref> * ១៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលសំប៊ី]]៖ លោក[[ហាកាំងដេ ហ៊ីឈ៉ៃលេម៉ា]]បានទទួលជ័យជម្នះបន្តកាន់អំណាចជាប្រធានាធិបតីបន្ថែមមួយអាណត្តិទៀត ខណៈដែល[[គណបក្សរួបរួមដើម្បីជាតិអភិវឌ្ឍន៍]]បានឈ្នះអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុង[[រដ្ឋសភា (សំប៊ី)|រដ្ឋសភាជាតិ]]។<ref>{{Cite web|title=Zambia invites EU as observer to 2026 general elections|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|website=aa.com.tr|access-date=2026-08-17|date=2025-05-21|archive-date=May 18, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518221837/https://www.aa.com.tr/en/africa/zambia-invites-eu-as-observer-to-2026-general-elections/3575445|url-status=live}}</ref> * ១៤ សីហា – មនុស្សយ៉ាងតិច ៨៧ នាក់បានបាត់បង់ជីវិត និង ១,៣០០ នាក់ផ្សេងទៀតបានទទួលរងរបួសនៅក្នុងហេតុការណ៍[[គ្រោះរញ្ជួយដីហ្វ្លរ៉េសឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះរញ្ជួយដីកម្រិត ៧.៧ វិចទ័រ]]នៅកោះ[[ហ្វ្លរ៉េស]]នៃប្រទេស[[ឥណ្ឌូណេស៊ី]]។<ref>{{Cite web |date=2026-08-15 |title=Powerful 7.7-magnitude earthquake kills at least 38 in Indonesia|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y0zz63gero |access-date=2026-08-25 |website=BBC News}}</ref> * ១៨ សីហា – មនុស្សប្រមាណជាង ១០០ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិតនៅក្នុងគ្រោះរអិលបាក់ដីនាអណ្ដូងជីកយករ៉ែមាសសិប្បកម្មមួយកន្លែងនៅហ្សាំប័រ ខេត្ត[[ណាណាមំបេរ៉េ]] [[សាធារណរដ្ឋអាហ្វ្រិកកណ្តាល]] ក្បែរព្រំដែនជាមួយប្រទេស[[កាមេរូន]]។<ref>{{Cite news |last=Njie |first=Paul |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cly9dwe5pzeo |title=Gold mine hit by deadly landslide in CAR near border with Cameroon |work=BBC News |date=19 August 2026 |access-date=25 August 2026}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.reuters.com/world/africa/landslide-gold-mining-site-central-african-republic-kills-over-100-mining-group-2026-08-19/ |title=Central African Republic artisanal gold mine collapses, killing more than 100 |work=Reuters |date=19 August 2026 |access-date=25 August 2026}}</ref> * ២០ សីហា – [[បដិវត្តន៍រ៉ូហាវ៉ា]]៖ [[កងកម្លាំងប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរី]]បានប្រកាសធ្វើសមាហរណកម្មកងកម្លាំងខ្លួនចូលទៅក្នុង[[កងទ័ពស៊ីរី]] ហើយជាលទ្ធផល [[រដ្ឋបាលស្វយ័តប្រជាធិបតេយ្យស៊ីរីខាងជើងនិងកើត]]ត្រូវបានរំលាយ ហើយទឹកដីរបស់វាបានបញ្ចូលទៅក្រោមអធិបតេយ្យភាពប្រទេសស៊ីរីវិញ។<ref>{{Cite web |last=Morris-Gray |first=Eve |date=2026-08-25 |title=SDF Dissolves as Kurdish Leaders move into Syrian State |url=https://theamargi.com/posts/sdf-dissolves-as-kurdish-leaders-move-into-syrian-state |access-date=2026-08-27 |website=The Amargi }}</ref> * ២៣ សីហា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិកាហ្សាក់ស្ថានឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិកាហ្សាក់ស្ថាន]]៖ [[គណបក្សអាឌីឡេត]]និយម[[កាស៊ីម យ៉ូម៉ារ តូកាយអេវ|តូកាយអេវ]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំលើសលប់នៅក្នុងសភា[[គូរូលតៃ]]ដែលទើបបង្កើតថ្មី។<ref name="Reut2">{{cite web |date=1 July 2026 |title=Kazakhstan to hold snap parliamentary election on August 23 |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/kazakhstan-hold-snap-parliamentary-election-august-23-2026-07-01/ |access-date=25 August 2026 |website=Reuters}}</ref> * ២៤ សីហា – [[ជម្លោះក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលស៊ីរី]]៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកប្រទេសស៊ីរី និងក្រុម[[ហាយ៉ាតតះរៀរអាល់ឆាម]]ចេញពីបញ្ជី[[រដ្ឋឧបត្ថម្ភអំពើភេរវកម្ម]] ដោយបន្ធូរបន្ថយកម្រិតលក្ខខណ្ឌនៃការវិនិយោគបរទេសនៅក្នុងស៊ីរី និងអនុញ្ញាតឱ្យសេវាកម្មដូចជា[[វីសា]]បើកប្រតិបត្តិការនៅក្នុងប្រទេសស៊ីរី។<ref>{{cite news |title=(ជាភាសាតួកគី) Syrian president makes landmark Visa card payment |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/syrian-president-makes-landmark-visa-card-payment/4038705 |access-date=27 August 2026 |work=Anadolu Agency |date=27 August 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=US removes Syria from terrorism sponsor list, lifting major investment obstacle |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/us-removes-syrias-designation-state-sponsor-terrorism-2026-08-24/ |access-date=27 August 2026 |work=Reuters |date=August 25, 2026}}</ref> * ២៦ សីហា – [[គ្រោះទឹកជំនន់នេប៉ាល់ឆ្នាំ២០២៦|គ្រោះទឹកជំនន់នេប៉ាល់]]៖ មនុស្សយ៉ាងតិច ១,១៣០ នាក់ត្រូវបានបាត់បង់ជីវិត និងមនុស្សប្រមាណជិត ៤,៥០០ នាក់ទៀតត្រូវបានបាត់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ស្វយ័តទីបេ បន្ទាប់ពីទឹកជំនន់ភ្លាមៗបានវាយប្រហារតំបន់រវាង[[ទីបេ]] និង[[នេប៉ាល់]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c6y8mjmnpxv0t |title=Hundreds missing, including 291 foreign tourists, after deadly flash flood on Nepal-Tibet border |work=BBC News |date=26 August 2026 |access-date=26 August 2026}}</ref> * ២៨ សីហា – [[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស|រាជាធិបតេយ្យន័រវែស]]៖ ព្រះបាទ[[ហារ៉ាល់ទី ៥ នៃន័រវែស|ហារ៉ាល់ទី៥]] បានសោយព្រះទិវង្គត ដោយព្រះរាជបុត្រារបស់ទ្រង់ព្រះនាម[[ហូកុនទី៨]] បានឡើងស្នងរាជ្យបន្តជា[[ព្រះមហាក្សត្រន័រវែស]]។<ref>{{Cite news |last=Doherty |first=Caitlin |last2=Yeung |first2=Tinshui |date=2026-08-28 |title=King Haakon VIII takes the throne in Norway following death of Harald V - follow live |url=https://www.bbc.com/news/live/cm36lpzwglrwt |access-date=2026-08-28 |work=BBC News​}}</ref> * ២៩ សីហា ** [[ប្រជាមតិចរចាសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុបរបស់អ៊ីស្លង់ឆ្នាំ២០២៦|ប្រជាមតិចរចាសមាជិកភាពសហភាពអឺរ៉ុបរបស់អ៊ីស្លង់]]៖ ប្រជាមតិដើម្បីកំណត់ការបន្តចរចាចូលជាសមាជិកនៃ[[សហភាពអឺរ៉ុប]]របស់[[អ៊ីស្លង់]]ត្រូវបានប្រជាជនអ៊ីស្លង់ភាគច្រើនបដិសេដមិនគាំទ្រ។<ref>{{Cite web |last=Euractiv |date=2026-03-06 |title=Iceland locks in on date for EU referendum |url=https://www.euractiv.com/news/iceland-locks-in-on-date-for-eu-referendum/ |access-date=2026-08-31 |website=Euractiv }}</ref> ** [[រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងនីហ្សេឆ្នាំ២០២៦|រដ្ឋប្រហារប៉ុនប៉ងនីហ្សេ]]៖ ក្រុម​ឧទ្ទាម​ក្បត់មួយ​ក្រុម​នៃ[[​កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​នីហ្សេ]] ដែលសម្ដៅលើខ្លួនឯងថា កងកម្លាំង​ប្រដាប់អាវុធ​ដើម្បី​ស្តារជាតិ​មាតុភូមិ​ បាន​ព្យាយាម​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ប្រធានាធិបតី លោក[[អាប់ឌូរ៉ាម៉ាន ធានី]]។<ref>{{cite news |title=Niger junta says it is back in control after attempted coup |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/08/30/niger-junta-says-it-is-back-in-control-after-attempted-coup_6756980_4.html |access-date=8 September 2026 |work=Le Monde |date=30 August 2026}}</ref> * ៣០ សីហា – [[អង្គការណាសា]]បានពាំនាំ[[តេឡេស្កុបអវកាសណានស៊ី ហ្ក្រេស រ៉ូមែន]]តាមរយៈរ៉ុក្កែត[[ហ្វាល់ខនហ៊ែវី]]របស់ក្រុមហ៊ុន[[ស្ពេសអ៊ិច]]ទៅទីអវកាស។ តេឡេស្កុបនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីឆ្លុះមើលសិក្សាអំពី[[ថាមពលងងឹត]] [[សារធាតុងងឹត]] និង[[ភពក្រៅប្រព័ន្ធ]]។ តេឡេស្កុបនេះផងដែរមានសមត្ថភាពអាចឆ្លុះមើលទិដ្ឋភាព​បានធំ​ជាង​[[តេឡេស្កុប​អវកាសហាប់ប៊ល]]យ៉ាងតិច ១០០ ដង។<ref>{{cite news |title=NASA launches powerful new Roman Space Telescope from Florida |url=https://www.reuters.com/science/nasa-launches-powerful-new-roman-space-telescope-florida-2026-08-30/ |work=[[រ៉យទ័រ|Reuters]] |date=30 August 2026 |access-date=31 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Why the Roman Space Telescope? |url=https://science.nasa.gov/mission/roman-space-telescope/why-the-roman-space-telescope/ |publisher=[[អង្គការណាសា|NASA]] |access-date=31 August 2026}}</ref> ===កញ្ញា=== * ២ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអេស្តូនីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតីអេស្តូនី]]៖ លោកស្រី[[អ៊ូល្លឺ ម៉ាឌីស]]ត្រូវបានបោះឆ្នោតតែងតាំងជា[[ប្រធានាធិបតីអេស្តូនី|ប្រធានាធិបតី]]នៃប្រទេស[[អេស្តូនី]]ដោយ[[រីហ្គីកូហ្គូ|រដ្ឋសភាជាតិ]]។<ref>{{Cite web |date=2026-02-10 |title=Riigikogu presidential election votes set for early September |url=https://news.err.ee/1609937210/riigikogu-presidential-election-votes-set-for-early-september |access-date=2026-09-02 |website=ERR |archive-date=April 30, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430024818/https://news.err.ee/1609937210/riigikogu-presidential-election-votes-set-for-early-september |url-status=live}}</ref> * ៣ កញ្ញា – [[ការវាយប្រហារយេម៉ែនឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅយេម៉ែន]]៖ ក្រុមឧទ្ទាមហ៊ូទីបានបើកការវាយប្រហារដីគោកដ៏ធំមួយប្រឆាំងនឹងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលហ៊ូទីដែលពិភពលោកទទួលស្គាល់​ នាំឱ្យបទឈប់បាញ់អស់សុពលភាពភ្លាមៗ និង[[សង្គ្រាមស៊ីវិលយេម៉ែន (២០១៤–បច្ចុប្បន្ន)|សង្គ្រាមស៊ីវិល]]បានចាប់ផ្ដើមម្ដងទៀត។ * ៨ កញ្ញា ** [[សម័យប្រជុំលើកទីប៉ែតសិបមួយនៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ|សម័យប្រជុំលើកទី៨១ នៃមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ]]បានប្រារព្ធធ្វើឡើង។<ref>{{cite web |title=81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://unhabitat.org/events/81st-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |website=UN-Habitat |access-date=14 September 2026}}</ref> ** រដ្ឋប្រទេសចំនួន ១២ រួមមាន កាណាដា បារាំង និងសហរាជាណាចក្រ បានប្រកាសពីផែនការដាក់ចេញ ឬគាំទ្រការរឹតបន្តឹងផ្នែកពាណិជ្ជកម្មលើទំនិញដែលនាំចេញមកពីតំបន់[[តំណាំងលំនៅអ៊ីស្រាអែល|តំណាំងលំនៅ]]របស់អ៊ីស្រាអែល ដោយលើកឡើងថាវាបានគំរាមកំហែងដល់[[ដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរ]]។<ref>{{Cite news |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/09/08/12-countries-including-france-uk-say-to-sanction-trade-from-israeli-settlements_6757291_4.html |title=12 countries including France, UK say to sanction trade from Israeli settlements |work=Le Monde |date=8 September 2026 |access-date=14 September 2026}}</ref> * ៩​ កញ្ញា – [[គ្រោះអគ្គិភ័យលើសាឡាងអ៊ឹមវី ជូនអាស្ទ៊ែរ|ភ្លើងអគ្គិភ័យបានឆាបឆេះលើសាឡាងមួយគ្រឿង]]ឈ្មោះ ''អ៊ឹមវី ជូនអាស្ទ៊ែរ'' នៅក្បែរក្រុង[[កូរ៉ុន ខេត្តប៉ាឡាវ៉ាន់]] ប្រទេស[[ហ្វីលីពីន]] ដោយបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណ​ ៧៦​ នាក់ ខណៈមនុស្ស ១៣ នាក់ទៀតនៅបន្តបាត់ខ្លួន។<ref>{{cite news |title=Missing in Coron ferry fire down to 84; 2 passengers missed trip |url=https://www.philstar.com/nation/2026/09/11/2555574/missing-coron-ferry-fire-down-84-2-passengers-missed-trip |work=The Philippine Star |date=September 11, 2026|last=Ramirez|first=Renalyn|access-date=16 September 2026}}</ref> * ១២–១៣ កញ្ញា – [[កិច្ចប្រជុំកំពូលប៊្រីក្សលើកទី១៨|កិច្ចប្រជុំកំពូលប៊្រីក្សឆ្នាំ២០២៦]] បានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើងនៅប្រទេស[[ឥណ្ឌា]]។ * ១៣ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសកសស៊ុយអែតឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកសស៊ុយអែត]]៖ ប្លុកឆ្វេងនិយមដឹកនាំដោយអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោកស្រី[[ម៉ាកដាលេណា អង់ដែរសុន]]បានដណ្ដើមឈ្នះអាសនៈមួយភាគធំដោយប្រកៀកប្រកិតគ្នានៅក្នុងសភា[[រីកស្តាក]]។<ref>{{Cite web |date=2025-11-21 |title=Sweden braces for election hacks ahead of 2026 vote |url=https://www.politico.eu/article/sweden-braces-for-election-hacks-ahead-of-2026-vote/ |access-date=2026-09-14 |website=POLITICO |archive-date=March 2, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260302012350/https://www.politico.eu/article/sweden-braces-for-election-hacks-ahead-of-2026-vote/ |url-status=live }}</ref> * ១៤ កញ្ញា – សហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលស្គាល់ជាសាធារណៈជាលើកដំបូងថា ខ្លួនពិតជាមាន "អាវុធគ្រប់គ្រងលំហអាកាស" នៅលើគន្លងគោចរជុំវិញផែនដីមែន ដោយ[[លេខាធិការនៃកងកម្លាំងអាកាសនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|លេខាធិការទ័ពអាកាស]] លោក[[ធ្រយ មីងគ៍]]បានបញ្ជាក់ថា [[កងកម្លាំងអវកាសនៃសហរដ្ឋអាមេរិក|កងកម្លាំងអវកាសអាមេរិក]]គឺមានអាវុធសម្រាប់ប្រើប្រាស់នៅក្នុងគន្លងគោចរ ដែលមានសមត្ថភាពអនុវត្តប្រតិបត្តិការទាំងផ្នែកវាយលុក និងការពារ។<ref>{{cite news |last=Copp |first=Tara |title=U.S. has deployed first space-based weapon, Air Force secretary says |url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2026/09/14/us-has-deployed-first-space-based-weapon-air-force-secretary-says/ |work=The Washington Post |date=14 September 2026 |access-date=23 September 2026}}</ref> * ១៧ កញ្ញា – [[ទីលកាយ៉ូ]] (ឬតាមឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រ ''Leopardus tilcayo'') ដែលជាប្រភេទឆ្មាព្រៃមានដើមកំណើតនៅក្នុងព្រៃពពក[[យ៉ុងហ្គាស]]នៃប្រទេស[[បូលីវី]] បានក្លាយជាប្រភេទឆ្មាថ្មីដំបូងគេដែលត្រូវបានរកឃើញជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩២៣ មក។<ref>{{Cite web |last=Geggel |first=Laura |last2=Mondragón |first2=Laura |date=2026-09-17 |title=Scientists name a new cat species for the first time in over a century |url=https://www.livescience.com/animals/cats/scientists-name-a-new-cat-species-for-the-first-time-in-over-a-century |access-date=2026-09-23 |website=Live Science }}</ref> * ១៨–២០ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិរុស្ស៊ីឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតនីតិបញ្ញត្តិរុស្ស៊ី]]៖ គណបក្សកាន់អំណាច[[សហរុស្ស៊ី]]ដឹកនាំដោយលោក[[ឌីមីទ្រី ម៉េដវេដេវ]] និងគាំទ្រដោយលោកប្រធានាធិបតី[[វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន]]បានរក្សាអាសនៈភាគច្រើននៅក្នុងសភាដោយពុំមានការប្រកួតប្រជែងធំដុំនោះឡើយ។<ref>{{Cite web |title=(ជាភាសារុស្ស៊ី) Результаты — сводка |url=https://neshodilina.netlify.app/results?p=2 |access-date=2026-09-23 |website=neshodilina.netlify.app}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-09-21 |title=Russia's elections had few surprises - but how the Kremlin uses the results will be crucial |url=https://www.bbc.com/news/articles/cx4gqv239043o |access-date=2026-09-23 |website=www.bbc.com }}</ref> * ១៩ កញ្ញា–៤ តុលា – ព្រឹត្តិការណ៍[[កីឡាអាស៊ីឆ្នាំ២០២៦]] បានកំពុងប្រារព្ធធ្វើឡើងនៅ[[អៃឈិ(ខេត្ត)|ខេត្តអៃឈិ]]នៃប្រទេសជប៉ុន។<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|access-date=23 September 2026|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> * ២៣ កញ្ញា ** [[ការបោះឆ្នោតសកលម៉ារ៉ុកឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសកលម៉ារ៉ុក]]​៖ [[គណបក្សយថាភាព និងទំនើបភាព]]ដឹកនាំដោយលោកស្រី[[ហ្វាទីម៉ាអេហ្សារ៉ា អែលម៉ាន់ស៊ូរី]]បានឈ្នះអាសនៈច្រើនជាងគេបង្អស់នៅក្នុង[[សភាតំណាងរាស្ត្រ (ម៉ារ៉ុក)|សភាតំណាងរាស្ត្រ]]។<ref>{{Cite web |title=Moroccan General Election - House of Representatives, 2026 |url=https://poliglobe.com/election/1311 |website=Poliglobe}}</ref> ** [[ការវាយប្រហារនៅអេត្យូពីឆ្នាំ២០២៦|ការវាយប្រហារនៅអេត្យូពី]]៖ [[រណសិរ្សរំដោះប្រជាជនធីក្រេ]] និងក្រុមបក្សពួកសម្ព័ន្ធមិត្តបានបើកការវាយប្រហារយោធាប្រឆាំងនឹង[[រដ្ឋាភិបាលសហព័ន្ធអេត្យូពី|រដ្ឋាភិបាលអេត្យូពី]]នៅឯភាគខាងជើងប្រទេស ដោយនាំឱ្យបញ្ឆេះ[[ជម្លោះស៊ីវិលអេត្យូពី (២០១៨–បច្ចុប្បន្ន)|ជម្លោះស៊ីវិល]]ឡើងវិញ។<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Al Jazeera |title=Tigray forces launch offensive against Ethiopian government |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/9/23/ethiopian-airlines-suspends-flights-to-three-northern-tigray-airports |access-date=2026-09-28 |website=Al Jazeera }}</ref> * ២៦–២៧ កញ្ញា – ការបាញ់សម្លាប់រង្គាលចំនួនពីរករណីដែលមានគម្លាតតែប៉ុន្មានម៉ោងពីគ្នាប៉ុណ្ណោះបានឆក់យកជីវិតមនុស្សចំនួន ២៧ នាក់នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ មនុស្សចំនួន ១៧ នាក់បានស្លាប់បាត់បង់ជីវិត និង ១៥ នាក់ទៀតបានរងរបួសនៅក្នុងករណីបាញ់ប្រហារទីមួយក្នុងទីក្រុង[[ចូហានណេស្បួរ]]។ ចំពោះករណីទីពីរមានមនុស្ស ១០ នាក់បានស្លាប់ និង ១១ នាក់បានរងរបួសនៅ[[កាប់ថោន]]។ ការបាញ់ប្រហារពីរករណីនេះគឺបានកើតឡើងតែប្រាំថ្ងៃប៉ុណ្ណោះក្រោយករណីបាញ់ប្រហារមួយទៀតនៅទីក្រុង[[ឌួរបង់]]ដែលបានសម្លាប់មនុស្សចំនួន ១១ នាក់។ ហេតុការណ៍បាញ់ប្រហារទាំងនេះបាននាំឱ្យកើតការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងក្នុងចំណោមមហាជនអាហ្វ្រិកខាងត្បូងជុំវិញ[[ឧក្រិដ្ឋកម្មនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង|អំពើហិង្សាដោយប្រើប្រាស់កាំភ្លើង]]។<ref>{{Cite web |date=2026-09-27 |title=Separate mass shootings in South Africa townships leave at least 27 people dead |url=https://apnews.com/article/south-africa-cape-town-shootings-townships-6b1a6ea43ea38e8031403a57fb3bfff9 |website=AP News}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gunmen kill 27 in two mass shootings in Johannesburg, Cape Town |url=https://www.nzherald.co.nz/world/south-africa-mass-shootings-at-least-27-killed-in-johannesburg-and-cape-town/4YS5UT2AC5BQVPOGRWCEV7Z32U/ |access-date=2026-09-28 |website=NZ Herald }}</ref> * ២៧ កញ្ញា – [[ការបោះឆ្នោតសភាសាវតូមេ និងប្រាំងស៊ីបឆ្នាំ២០២៦|ការបោះឆ្នោតសភាសាវតូមេ និងប្រាំងស៊ីប]]ត្រូវបានប្រព្រឹត្តិធ្វើឡើង។<ref>{{Cite web |title=Sao Tome Legislative Election, 2026 |url=https://www.poliglobe.com/election/1390 |website=Poliglobe}}</ref> == ថ្ងៃ​មរណភាព == {{Main|មរណភាពក្នុងឆ្នាំ២០២៦}} ==ឯកសារយោង== {{reflist}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ឆ្នាំ ២០២៦]] 5jfio6e87j7ie2dz0u9du2gzfln2pg5 0 53893 341158 340709 2026-09-27T13:33:32Z Sreynaree1986 47227 ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម 341158 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch | name = '''កុលទីទេវី'''<br/> | title = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | image = Phnom Da sanctuaire.JPG | caption = បុរាណស្ថាន[[ប្រាសាទភ្នំដា]]និងអាស្រមមហាឥសី [[សិល្បៈខ្មែរ]] [[រចនាបថភ្នំដា]] [[ស្រុកអង្គរបុរី]] [[ខេត្តតាកែវ]]។ | reign = គ.ស ៤២០-៤៣៤ | coronation = | full name = | succession = [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​) | predecessor = [[អស្សាជយទេវី]]<br/>(ផែនដី[[អស្សាជយ|ព្រះបាទអស្សាជយ ឬ ទិត្យវរ្ម័ន ហ្វានសុីឈុន]]) | successor = [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]]) | spouse = [[កៅណ្ឌិន្យទី២|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម ឬ កៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន]] | issue = [[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]] | royal house = | dynasty = [[រាជត្រកូលកៅណ្ឌិន្យ|រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យច័ន្ធរវង្ស]] {{small|(ដោយរៀបអភិសេក)}} | father = | mother = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | date of burial = | place of burial = | religion = [[សាសនាហិណ្ឌូ​នៅប្រទេសកម្ពុជា|សាសនាហិណ្ឌូ​បែបខ្មែរ]]និង[[នាគខ្មែរ និង នាគសាសនា|នាគសាសនា]]{{small|(រួម[[ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ|សាសនាប្រជាប្រិយខ្មែរ]]និង[[វិញ្ញាណនិយម]])}} |}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនិងបាទបរិចារិកានៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} ព្រះនាង'''កុលទីទេវី''' គឺជាសមាជិកនៃគ្រួសាររាជវង្សកម្ពុជា[[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]និងជា[[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី]]របស់[[កៅណ្ឌិន្យទី២|ព្រះបាទកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម ឬ កៅណ្ឌិន្យទី២ ឬ ឝ្រុតវម៌្មនៃនគរភ្វូណាន]] [[រាជានិយមកម្ពុជា|អតីតព្រះចៅក្រុងកម្ពុជាធិបតី]] [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]។<ref>{{Cite journal|last=Bénisti|first=Mireille|date=1971|title=Recherches sur le premier art khmer. [III. Aux confins des styles de Prei Kmeng et de Kompong Preah]|url=http://dx.doi.org/10.3406/arasi.1971.1031|journal=Arts asiatiques|volume=23|issue=1|pages=93–134|doi=10.3406/arasi.1971.1031|issn=0004-3958}}</ref> ==ឯកសារយោង== {{Reflist}} == សូមមើលផងដែរ == * [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះរាជអគ្គមហេសីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា|បញ្ជីព្រះរាជពន្ធភាពព្រះប្រមុខព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា]] * [[វីរនារីខ្មែរ]] * [[ព្រះបរមរាជវាំងខ្មែរ]] * [[រាជានិយមកម្ពុជា]] * [[ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា]] * [[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]] * [[ភ្នំដា]] * [[ប្រាសាទភ្នំដា]] * [[រចនាបថភ្នំដា]] * [[ព្រះ​រាជ​ពង្សាវតារ]]​ភាគ​ទី ១ [[ហ៊្វូណន|សម័យនគរ​ភ្នំ]] ដោយ [[ឈឹក ក្រសេម|ក្រសេម-ទេពពិទូរ]] {{commons category|កុលទីទេវី}} {{ទំព័រគំរូ:ព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before= [[អស្សាជយទេវី]]<br/>(ផែនដី[[អស្សាជយ|ព្រះបាទអស្សាជយ ឬ ទិត្យវរ្ម័ន ហ្វានសុីឈុន]] }} {{s-ttl|title= [[បញ្ជីរាយព្រះនាមព្រះមហេសីនៃព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា|ព្រះអគ្គមហេសី​អាណាចក្រកម្វុជទេឝ]][[ហ៊្វូណន|សម័យកាលនគរភ្នំ]]<br/>(តំណែងព្រះអគ្គមហេសី​)|years= គ.ស ៤២០-៤៣៤}} {{s-aft|after= [[ស្រីឥន្ទ្រទេវី (ភ្វូណាន)|ស្រីឥន្ទ្រទេវី]]<br/>(ផែនដី[[ស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន|ព្រះបាទស្រីឥន្ទ្រវរ្ម័ន]]) }} {{s-end}} [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃនគរភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ក្សត្រីនៃវ្យាធបុរ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យវម៌្ម]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:រាជវង្សកៅណ្ឌិន្យ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលនគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:សម័យកាលភ្វូណាន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ហ៊្វូណន]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:នគរភ្នំ]] [[ចំណាត់ថ្នាក់ក្រុម:ភ្វូណាន]] {{Cambodia-royal-stub}} lb2xgmaysqcdb2orwxxt4y11aklzhgz 0 54888 341245 340989 2026-09-28T02:19:19Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341245 wikitext text/x-wiki {{ប្រអប់ព័ត៌មានទីកន្លែងកេរដំណែលពិភពលោក|Image={{multiple image|perrow = 2|total_width = 300|caption_align = center | align = center | border = none | direction = horizontal | image1 = Buddha_of_Bamiyan.jpg | caption1 = {{Convert|55|m|ft|adj=on}} "ព្រះពុទ្ធរូបខាងលិច" | image2 = Smaller 38 m (125 ft) "Eastern" Buddha of Bamiyan, built between 544 to 595 CE.jpg | caption2 = {{Convert|38|m|ft|adj=on}} "ព្រះពុទ្ធរូបខាងកើត" | footer_align = center | footer = [[ការកំណត់អាយុដោយវិទ្យុសកម្មកាបូន | ការកំណត់អាយុដោយកាបូន]] បង្ហាញថាព្រះពុទ្ធរូបខាងលិចត្រូវបានសាងសង់ឡើងប្រហែលឆ្នាំ ៥៩១-៦៤៤ នៃគ.ស និងព្រះពុទ្ធរូបខាងកើតប្រហែលឆ្នាំ ៥៤៤-៥៩៥។<ref name="DTBD">{{cite journal |last1=Blänsdorf |first1=Catharina |title=Dating of the Buddha Statues – AMS 14C Dating of Organic Materials|journal=Monuments and Sites |volume=19 |year=2009 |pages=231–236 |display-authors=etal |url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/monsites/article/download/22983/16750}}</ref><ref name="ICOMOS18">{{cite book |editor1-last=Petzet |editor1-first=Michael |title=The Giant Buddhas of Bamiyan. Safeguarding the remains. |date=2009 |publisher=ICOMOS |pages=18–19 |url=https://www.icomos.de/admin/ckeditor/plugins/alphamanager/uploads/pdf/ICOMOS_Publikation_Bamiyan.pdf |access-date=17 May 2022 |archive-date=4 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204200802/https://www.icomos.de/admin/ckeditor/plugins/alphamanager/uploads/pdf/ICOMOS_Publikation_Bamiyan.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204200802/https://www.icomos.de/admin/ckeditor/plugins/alphamanager/uploads/pdf/ICOMOS_Publikation_Bamiyan.pdf |date=4 កុម្ភៈ 2023 }}</ref> }}|Caption=|Location=[[ខេត្តបាមយ៉ាន | បាមីយ៉ាន]], អាហ្វហ្គានីស្ថាន|Criteria=Cultural: i, ii, iii, iv, vi.|ID=208|Coordinates={{Coord|34.8320|67.8267|type:landmark_region:AF|display=inline,title}}|Year=២០០៣|Danger=២០០៣–បច្ចុប្បន្ន|Name=ព្រះពុទ្ធរូបបាមីយ៉ាន|map_caption=Location of the Buddhas of Bamiyan within Afghanistan}}'''ព្រះពុទ្ធរូបនៃបាមិយាន''' ឬ '''ព្រះពុទ្ធរូបនៃបាមីយ៉ាន''' ([[ភាសាដាវី|ដាវី]]: تندیس‌های بودا در بامیان ) គឺជា[[សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនាបាមីយ៉ាន|ចម្លាក់លៀនព្រះពុទ្ធសាសនា]]ដ៏ធំមហិមាពីរនៅក្នុង[[បាមយាន|ជ្រលងភ្នំបាមិយាន]]នៃ[[អាហ្វហ្កានីស្ថាន|ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន]] ដែល[[ឆ្លាក់រូប|ឆ្លាក់]] ប្រហែលជានៅអំឡុងសតវត្សរ៍ទី ៦។ <ref name="Gall 1">{{Cite news|last=Gall|first=Carlotta|date=5 December 2006|title=Afghans consider rebuilding Bamiyan Buddhas|work=International Herald Tribune/The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/12/05/world/asia/05iht-buddhas.3793036.html|access-date=8 March 2014}}</ref> ស្ថិតនៅចម្ងាយ {{Convert|130|km|mi}} ទៅភាគពាយ័ព្យនៃ[[កាប៊ុល|ក្រុងកាប៊ុល]] នៅរយៈកម្ពស់ {{Convert|2500|m|ft}} [[វិធីសាស្ត្រកំណត់អាយុកាលដោយប្រើវិទ្យុសកម្មកាបូ]] ​នៃ​សមាសធាតុ​រចនាសម្ព័ន្ធ​នៃ​ព្រះពុទ្ធ​បាន​កំណត់​ទំហំ​តូច​ជាង {{Convert|38|m|ft}} «ព្រះពុទ្ធខាងកើត» ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ ៥៧០ នៃគ.ស ហើយព្រះពុទ្ធធំជាងនេះ {{Convert|55|m|ft}} «ព្រះពុទ្ធរូបខាងលិច» ត្រូវបានសាងសង់ឡើងនៅប្រហែលឆ្នាំ ៦១៨ នៃគ.ស ដែលនឹងមានអាយុកាលតាំងពីសម័យដែលពួក[[ជនជាតិហេបថាលីត|ហេបថាលីត]]គ្រប់គ្រងតំបន់នេះ។ <ref name="Nic2018">{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of Late Antiquity|date=19 April 2018|isbn=978-0-19-256246-3|page=708|url=https://books.google.com/books?id=A09WDwAAQBAJ&pg=PA708|language=en|quote=The Bamiyan Buddhas dated from Hephthalite times}}</ref> នៅក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០០១ រចនាសម្ព័ន្ធទាំងពីរត្រូវបានបំផ្លាញដោយពួក[[តាលីបង់]] បន្ទាប់ពីបញ្ជាមួយដែលបានផ្តល់ឱ្យនៅថ្ងៃទី២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០១ ដោយមេដឹកនាំតាលីបង់លោក [[មូឡា អូម៉ារ|មូឡា មូហាំម៉ាត់ អូម៉ារ]] ឲ្យបំផ្លាញរូបសំណាកទាំងអស់នៅក្នុងប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថាន "ដើម្បីកុំឱ្យនរណាម្នាក់អាចគោរពបូជា ឬគោរពពួកគេនៅពេលអនាគត"។ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Qr2x0O6BK00C&pg=PA15|title=The Buddhas of Bamiyan|date=2012|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06538-3|page=15|language=en}}</ref> មតិ​អន្តរជាតិ និង​ក្នុងស្រុក​បាន​ថ្កោលទោស​ការបំផ្លាញ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។ <ref name="Ind010611">{{Cite news|last=Shah|first=Amir|date=3 March 2001|title=Taliban destroy ancient Buddhist relics – International pleas ignored by Afghanistan's Islamic fundamentalist leaders|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/taliban-destroy-ancient-buddhist-relics-694425.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106181318/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/taliban-destroy-ancient-buddhist-relics-694425.html|archive-date=6 January 2011}}</ref> ព្រះពុទ្ធរូប​ទាំងនេះ​ត្រូវ​បាន​ចុះបញ្ជី​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០០៣ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ[[បញ្ជីតំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន|តំបន់​បេតិកភណ្ឌ​ពិភពលោក​របស់​អង្គការ​យូណេស្កូ]] ហើយ​ត្រូវ​បាន​ទទួលស្គាល់​ថា​ជាមនោសញ្ចេតនា​ដ៏​លេចធ្លោ​នៃ​[[ព្រះពុទ្ធកន្ធារៈ|ព្រះពុទ្ធសាសនា​កន្ធារៈ]] ។ <ref>{{Cite web |title=Cultural Landscape and Archaeological Remains of the Bamiyan Valley |url=https://whc.unesco.org/en/list/208 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070128162824/https://whc.unesco.org/en/list/208 |archive-date=28 January 2007 |access-date=2 November 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ទន្ទឹមនឹងនេះដែរ ពួកតាលីបង់បានធ្វើការសម្លាប់រង្គាលជនជាតិហាហ្សារ៉ាស់អស់រយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃ ដោយដើរពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយ សម្លាប់បុរស ស្ត្រី និងកុមារ។ ផ្ទះសម្បែង ផ្សារ ដើមឈើ ទីបញ្ចុះសព និងទីតាំងវប្បធម៌ផ្សេងៗទៀតរបស់ជនជាតិហាហ្សារ៉ាស ត្រូវបានបំផ្លាញទាំងអស់។ មេដឹកនាំសហគមន៍ហាហ្សារ៉ា ក្រោយមកបានអះអាងថា មនុស្សរហូតដល់ ១៥.០០០ នាក់ត្រូវបានសម្លាប់រង្គាលដោយពួកតាលីបង់។ <ref>{{Cite book|title=Cultural Heritage and Mass Atrocities|publisher=Getty Publication|year=2022|isbn=1606068075|pages=386-402|language=English}}</ref> រូបចម្លាក់ទាំងនេះតំណាងឱ្យការវិវត្តន៍នៅពេលក្រោយនៃរចនាបថលាយឡំបុរាណនៃ [[សិល្បៈ​ក្រិក-ព្រះពុទ្ធសាសនា|សិល្បៈក្រិក-ពុទ្ធសាសនា]] នៅ [[កន្ធារៈ]] ។ <ref>{{Cite book|title=The Path of the Buddha (1956)|page=43|url=https://books.google.com/books?id=g6OHBCgmmGAC&pg=PA43|isbn=978-8120800304}}</ref> រចនាសម្ព័ន្ធធំជាងនេះត្រូវបានគេដាក់ឈ្មោះថា ''"សាលសាល"'' ("ពន្លឺចាំងឆ្លុះពេញចក្រវាល") ហើយត្រូវបានគេហៅថាជាបុរស។ ចម្លាក់លៀនតូចជាងនេះត្រូវបានគេហៅថា ''"សាហ៍ ម៉ាម៉ា"'' ("សម្ដេចក្សត្រីយានី") ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជារូបស្ត្រី ប៉ុន្តែរឿងនេះមិនអាចនិយាយបានច្បាស់លាស់ទេ។ <ref>{{Cite web |title=booklet web E.indd |url=http://www.christian-frei.info/dvd/christian_frei-booklet_en.pdf |access-date=9 October 2013}}</ref> រូបសំណាកតូចជាងមានអាយុកាលមុនរូបសំណាកធំជាង។ <ref name="bamiyanculturalcentre">{{Cite web |title=Visit Bamiyan |url=https://bamiyanculturalcentre.org/visit-bamiyan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129235250/https://bamiyanculturalcentre.org/visit-bamiyan |archive-date=29 November 2021 |access-date=29 November 2021 |publisher=Bamiyanculturalcentre.org}}</ref> តាមបច្ចេកទេស ចម្លាក់ទាំងពីរសុទ្ធតែជា [[ចម្លាក់លៀន]] ៖ នៅខាងក្រោយ ពួកវានីមួយៗបានបញ្ចូលគ្នាទៅក្នុងជញ្ជាំងច្រាំងថ្មចោទ។ តួ​សំខាន់ៗ​ត្រូវ​បាន​ឆ្លាក់​ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​ច្រាំង​ថ្ម​ភក់ ប៉ុន្តែ​ព័ត៌មាន​លម្អិត​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​គំរូ​ដោយ​ភក់​លាយ​ជាមួយ​ចំបើង និង​ស្រោប​ដោយ ​[[បាយអ]] ។ បាយអនេះ ដែលភាគច្រើនបានរលុបអស់ជាយូរមកហើយ ត្រូវបានលាបពណ៌ដើម្បីបង្កើនការបង្ហាញទម្រង់ទឹកមុខត្រូវបានលាបពស្បង់ចីវរបងបាយអង្ហាញ ដៃ និងផ្នត់ស្បង់ចីវរ ។ ដោយក្នុងនោះ ព្រះបដិមាអង្គធំត្រូវបានលាបពណ៌ក្រហមក្រម៉ៅ ចំណែកឯព្រះបដិមាអង្គតូចត្រូវបានលាបពណ៌ចម្រុះ។»។ <ref name="gall1">{{Cite news|last=Gall|first=Carlotta|date=6 December 2006|title=From Ruins of Afghan Buddhas, a History Grows|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2006/12/06/world/asia/06budd.html|access-date=6 January 2008}}</ref> ផ្នែកខាងក្រោមនៃដៃចម្លាក់ត្រូវបានសាងសង់ពីល្បាយដីឥដ្ឋ-ចំបើងដូចគ្នា ដោយទ្រលើ[[គ្រោងគំរូ (រូបចម្លាក់)|គ្រោង]] ធ្វើពីឈើ។ ការស្រាវជ្រាវបច្ចុប្បន្នបង្ហាញថា ផ្នែកខាងលើនៃមុខរបស់ពួកគេមានរបាំងឈើធំៗ។ ចាប់តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ២ នៃគ.ស. [[បាមយាន|បាមិយាន]] គឺជាទីតាំងសាសនា[[ពុទ្ធសាសនិក]] នៅលើ[[ផ្លូវសូត្រ]] ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់[[ពួកកុសាណៈ]] ដែលនៅតែមានរហូតដល់ការដណ្ដើមយក[[អ៊ីស្លាមសាសនា|ពួកឥស្លាម]] នៅឆ្នាំ ៧៧០ នៃគ.ស. និងចុងក្រោយបានស្ថិតនៅក្រោម[[អាណាចក្រកាស្នាវិឌ|ការគ្រប់គ្រងរបស់ទួគីកាស្នាវិឌ]] នៅឆ្នាំ ៩៧៧ នៃគ.ស ។ នៅឆ្នាំ១២២១ [[ជេនហ្គិស ខាន់|ជិនហ្គីសខាន់]] ក្នុងអំឡុងពេល[[ឡោមព័ទ្ធបាមិយាន]] បានឈ្លានពានជ្រលងភ្នំបាមិយាន ដោយបានបំផ្លាញប្រជាជនភាគច្រើនរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែមិនបន្សល់ទុកព្រះពុទ្ធបាមិយានដែលនៅសេសសល់ឡើយ។ <ref>{{Cite web |title=Bamiyan and Buddhism Afghanistan |url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/afghanistan/bamiyan.html |access-date=9 October 2013 |publisher=Depts.washington.edu}}</ref> <ref name="Remembering Bamiyan">{{Cite web |title=Remembering Bamiyan |url=http://www.kashgar.com.au/articles/Remembering-Bamiyan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004201837/http://www.kashgar.com.au/articles/Remembering-Bamiyan |archive-date=4 October 2013 |access-date=9 October 2013 |publisher=Kashgar.com.au}}</ref> ក្រោយមកនៅសតវត្សរ៍ទី១៧ អធិរាជនៃ[[អាណាចក្រមុហ្គល]] [[ឱរ៉ង់ហ្សេប|អ៊ូរ៉ង់ហ្សេប]] បានបញ្ជាឱ្យប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំមួយរយៈខ្លីដើម្បីបំផ្លាញចម្លាក់ទាំងនោះ ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតខ្លះ ទោះបីជាព្រះពុទ្ធបានរស់រានមានជីវិតដោយគ្មានគ្រោះថ្នាក់អ្វីធំដុំក៏ដោយ។ <ref name="Remembering Bamiyan" /> <ref name="Jain 2019 28">{{Cite book|title=Flight of Deities and Rebirth of Temples: Episodes from Indian History|publisher=Aryan Books International|year=2019|isbn=978-81-7305-619-2|pages=28}}</ref> <ref name="Bamiyan and Buddhism Afghanistan">{{Cite web |title=Bamiyan and Buddhism Afghanistan |url=http://depts.washington.edu/silkroad/cities/afghanistan/bamiyan.html |access-date=9 October 2013 |publisher=Depts.washington.edu}}</ref> ព្រះពុទ្ធរូប​ត្រូវ​បាន​ហ៊ុំព័ទ្ធ​ដោយ​រូងភ្នំ​ជាច្រើន ដែល​ជញ្ជាំង​ត្រូវ​បាន​តុបតែង​ដោយ​គំនូរ <ref name="BBC299" /> ដែល​បាន​ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី ៦ ដល់​ទី ៨ នៃ​គ.ស.។ ភស្តុតាង​ខាង​បុរាណវិទ្យា​បង្ហាញ​ថា គំនូរ​រូងភ្នំ​បាន​បញ្ចប់​បន្ទាប់​ពី ​[[ការដណ្ដើមយករបស់ពួកមូស្លីមនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន|ការ​ដណ្ដើមយក​របស់​ពួក​មូស្លីម​នៅ​អាហ្វហ្គានីស្ថាន]] ។ <ref name="BBC299" /> ស្នាដៃសិល្បៈតូចៗទាំងនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការសំយោគសិល្បៈនៃ [[សិល្បៈពុទ្ធសាសនា|សិល្បៈព្រះពុទ្ធសាសនា]] និង [[សិល្បៈគុប្តៈ]] ពី [[ប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌា|ប្រទេសឥណ្ឌាបុរាណ]] ដោយមានឥទ្ធិពលពី [[អាណាចក្រសាសានិយៈ]] និង [[ចក្រភពប៊ីហ្សីនទីន]] ក៏ដូចជា [[យ៉ាប់ហ្គូថូខារ៉ា]] ។ <ref name="BBC299">{{Cite journal|last=Higuchi|first=Takayasu|last2=Barnes|first2=Gina|year=1995|title=Bamiyan: Buddhist Cave Temples in Afghanistan|url=https://www.jstor.org/stable/125086|journal=World Archaeology|volume=27|issue=2|page=299|doi=10.1080/00438243.1995.9980308|issn=0043-8243|jstor=125086|url-access=subscription}}</ref> == ឯកសារយោង == s6tz2wkqhgz5s5aqpxub4ised3m5hcg 2 54893 341161 2026-09-27T13:41:19Z SMunyroth1 53178 Test 2023 election 341161 wikitext text/x-wiki '''ការបោះឆ្នោតជ្រើសតាំងតំណាងរាស្ត្រ អាណត្តិទី៧'''​ ត្រូវបានប្រព្រឹត្តឡើងនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា នាពេលថ្ងៃទី២៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ ដើម្បីជ្រើសតាំងសមាជិករដ្ឋសភា។<ref>{{Cite web |last=Khmer Times |date=2022-06-29 |title=Date of 2023 National Assembly election announced |url=https://www.khmertimeskh.com/501103479/date-of-2023-national-assembly-election-announced/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}</ref> [[គណបក្ស​ប្រជាជន​កម្ពុជា|គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា]] (គបគ) បានកាន់កាប់គ្រប់អាសនៈក្នុងរដ្ឋសភាមុនការបោះឆ្នោតនេះ។ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានទទួលសន្លឹកឆ្នោតយ៉ាងលើសលប់ ដណ្ដើមបាន ១២០អាសនៈ។ ចំណែក [[គណបក្សហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច]]​ បានដណ្តើមយក ៥អាសនៈ ដែលបាននូវសល់ ជាលទ្ធផលល្អបំផុតសម្រាប់ពួកគេ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០០៣ មកម៉្លេះ។<ref>{{Cite web |last=Khmer Times |date=2023-08-05 |title=Official results of National Election released |url=https://www.khmertimeskh.com/501337499/official-results-of-national-election-released/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}</ref> នៅថ្ងៃទី២៦ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ នាយករដ្ឋមន្ត្រី ​[[ហ៊ុន សែន]] បានប្រកាសថា ខ្លួននឹងលាលែងពីតំណែងរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីការបង្កើតរាជរដ្ឋាភិបាលថ្មី ដោយមានកូនប្រុសលោក លោក [[ហ៊ុន ម៉ាណែត]] កាន់យកតំណែងវិញ។<ref>{{Cite web |last=6EvQp2310oHv4Pumk5UwQfv6k7r5Yq |date=2023-07-26 |title=Prime Minister Hun Sen announces resignation |url=https://www.khmertimeskh.com/501331629/prime-minister-hun-sen-announces-resignation/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}</ref> សម័យប្រជុំលើកដំបូងរបស់រដ្ឋសភាថ្មីត្រូវបានកំណត់នៅថ្ងៃទី ២១ ខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៣ ខណៈដែលគណៈរដ្ឋមន្ត្រីថ្មីបានស្បថសច្ចាប្រណិធានចូលកាន់តំណែងនៅថ្ងៃបន្ទាប់ គឺនៅថ្ងៃទី ២២ ខែសីហា។<ref>{{Cite web |last=6EvQp2310oHv4Pumk5UwQfv6k7r5Yq |date=2023-07-26 |title=Hun Manet will become new Prime Minister on August 22 |url=https://www.khmertimeskh.com/501331664/hun-manet-will-become-new-prime-minister-on-august-22nd/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}</ref> លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានតែងតាំងជាផ្លូវការដោយព្រះមហាក្សត្រនាថ្ងៃទី៧ ខែសីហា ខណៈពេលដែលរូបលោក និងគណៈរដ្ឋមន្ត្រីរបស់លោកត្រូវឆ្លងកាត់នៅការបោះឆ្នោតទុកចិត្តពីរដ្ឋសភានៅថ្ងៃទី ២២ ខែសីហា។<ref>{{Cite web |last=6EvQp2310oHv4Pumk5UwQfv6k7r5Yq |date=2023-08-07 |title=King issues Royal Decree appointing His Excellency Dr. Hun Manet as Prime Minister of Cambodia |url=https://www.khmertimeskh.com/501338312/king-issues-a-royal-decree-appointing-his-excellency-dr-hun-manet-as-prime-minister-of-cambodia/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}</ref> == ផ្ទៃរឿង == លោក ហ៊ុន សែន បានកាន់តំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសកម្ពុជា និងរដ្ឋមុនៗរបស់ខ្លួន (សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា និងរដ្ឋកម្ពុជា) ចាប់តាំងពីខែមករា ឆ្នាំ១៩៨៥ (ដោយកាន់តំណែងជាស្តីទីចាប់តាំងពីខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៨៤)។ ចាប់តាំងពីរដ្ឋប្រហារឆ្នាំ១៩៩៧មក លោកបានពង្រឹងអំណាចរបស់ខ្លួន ដែលនាំឱ្យមានការដឹកនាំបែបផ្តាច់ការ[6][7] ហើយឈានទៅដល់ការបង្កើតប្រព័ន្ធដឹកនាំដោយគណបក្សតែមួយជាក់ស្តែង នៅឆ្នាំ២០១៨ បន្ទាប់ពីតុលាការកំពូលកម្ពុជា ដែលមានភាពស្មោះត្រង់ចំពោះរូបលោក បានហាមឃាត់គណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំបំផុត គឺគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលដឹកនាំដោយលោក សម រង្ស៊ី និងលោក កឹម សុខា។[8] លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវបានគាំទ្រជាបេក្ខជននាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា (CPP) សម្រាប់ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣ ក្នុងអំឡុងមហាសន្និបាតលើកទី៤៣ របស់គណបក្ស។[9] គណៈកម្មាធិការកណ្តាលក៏បានអនុម័តជាឯកច្ឆន្ទផងដែរនូវការជ្រើសរើសយកលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលជាកូនប្រុសរបស់លោក ហ៊ុន សែន ជាបេក្ខជននាយករដ្ឋមន្ត្រីនាពេលអនាគតរបស់គណបក្ស បន្ទាប់ពីលោក ហ៊ុន សែន។[9][10] លោក ហ៊ុន សែន បានប្តេជ្ញាចិត្តជាសាធារណៈថានឹងបន្តកាន់តំណែងរហូតដល់ក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៨ ទោះបីជាលទ្ធភាពនៃការផ្ទេរអំណាចទៅឱ្យកូនប្រុសរបស់លោកនៅចន្លោះឆ្នាំ២០២៣ និងឆ្នាំ២០២៨ មិនត្រូវបានបដិសេធទាំងស្រុងក៏ដោយ។[11] ទោះបីជាមានចំណុចខ្វះខាតមួយចំនួន ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលនៃការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺក្នុងកម្រិតធំនៅដើមឆ្នាំ២០២១[12] ក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលត្រូវបានគេកោតសរសើរយ៉ាងទូលំទូលាយចំពោះការឆ្លើយតបទៅនឹងជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលបានចាប់ផ្តើមកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងប្រកបដោយជោគជ័យ ដោយមានប្រជាជនជាង ៨០% បានទទួលការចាក់វ៉ាក់សាំងពេញលេញគិតត្រឹមខែមករា ឆ្នាំ២០២២។[13][14] ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ឆ្នាំ២០២២ ដែលបានផ្តល់លទ្ធផលជាជ័យជម្នះដ៏លើសលប់សម្រាប់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា (CPP) ដូចការរំពឹងទុកនោះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសញ្ញាបង្ហាញពីលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតជាតិ។ ដោយផ្អែកលើលទ្ធផលទាំងនោះ គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានប៉ាន់ប្រមាណផ្ទៃក្នុងថា ខ្លួននឹងទទួលបានអាសនៈចំនួន ១០៤ ឬស្មើនឹង ៨៣,២០% ហើយគណបក្សភ្លើងទៀននឹងទទួលបានអាសនៈចំនួន ២១ ឬស្មើនឹង ១៦,៨០%។[15] ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រោយមកទៀត អ្នកនាំពាក្យរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក សុខ ឥសាន បាននិយាយថា គណបក្សនឹងកំណត់គោលដៅទទួលបានអាសនៈចំនួន ៩០% (១២០អាសនៈ)។[16] នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៣ ការចុះឈ្មោះរបស់គណបក្សភ្លើងទៀនត្រូវបានគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតបដិសេធជាផ្លូវការ ដែលមានន័យថាគណបក្សនេះត្រូវបានដកសិទ្ធិមិនឱ្យចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោត។ មូលហេតុដែលត្រូវបានលើកឡើងគឺការខកខានមិនបានដាក់ឯកសារចុះឈ្មោះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដែលខាងគណបក្សបានបញ្ជាក់ថាខ្លួននឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍។[17] 7lul6n2vat03bcl6gpvq2mt4aks2la8 0 54894 341177 2026-09-27T14:34:49Z Nisetpdajsankha 5475 Nisetpdajsankha បានប្ដូរទីតាំង ទំព័រ [[ប្រជាជនវ៉ា]] ទៅ [[ជនជាតិវ៉ា]]: ពាក្យនេះត្រូវជាង 341177 wikitext text/x-wiki #បញ្ជូនបន្ត [[ជនជាតិវ៉ា]] 3pdroejennvk1wmy594dusoyaosksp6 0 54895 341178 2026-09-27T14:43:11Z Nisetpdajsankha 5475 បានបង្កើតទំព័រដែលផ្ដើមដោយ ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง) គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិ... 341178 wikitext text/x-wiki ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง) គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។ មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> cng4vs43c9o59z3kmtfmnyv6oow96ux 341179 341178 2026-09-27T14:43:34Z Nisetpdajsankha 5475 341179 wikitext text/x-wiki ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง) គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> awf8byczluv1x6wzy3o675idcupm5aa 341180 341179 2026-09-27T14:44:32Z Nisetpdajsankha 5475 341180 wikitext text/x-wiki ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> 9r3hv1bixb2xn4hx7l8awj6nsqly0u1 341181 341180 2026-09-27T14:45:03Z Nisetpdajsankha 5475 341181 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> scfwjarhp72ea4sinz6exl2lhwbmqlz 341182 341181 2026-09-27T14:45:20Z Nisetpdajsankha 5475 341182 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> cbuta1ipmg296kwnsvmpnvsffmok8y5 341183 341182 2026-09-27T14:45:41Z Nisetpdajsankha 5475 341183 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = Blang {{resize|75%|(Bulang)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> gb33bzax23ozz6znl0juof2bmqbxsmr 341184 341183 2026-09-27T14:50:05Z Nisetpdajsankha 5475 341184 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = Blang {{resize|75%|(Bulang)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง) គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។ មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។ jlximmxb903p3axv6ov9mo3ynzwihum 341185 341184 2026-09-27T14:50:38Z Nisetpdajsankha 5475 /* ឈ្មោះនានា */ 341185 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = Blang {{resize|75%|(Bulang)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) kgivx2wk7ru4n9tjnlguhwk76jdjykz 341186 341185 2026-09-27T14:52:36Z Nisetpdajsankha 5475 /* ឈ្មោះនានា */ 341186 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = Blang {{resize|75%|(Bulang)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិសាស្ត្រ== j5hj8k3phzxrkgsrwfo9qyuft155y76 341187 341186 2026-09-27T14:52:55Z Nisetpdajsankha 5475 /* ប្រវត្តិសាស្ត្រ */ 341187 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = Blang {{resize|75%|(Bulang)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== 09bwc29mp38h8e9ni79o5wl257bisr1 341188 341187 2026-09-27T14:56:48Z Nisetpdajsankha 5475 341188 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{Redirect|Blang|the language|Blang language}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = Blang {{resize|75%|(Bulang)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== owd9vg4w99f3i2vrl4t81ughevyxxch 341193 341188 2026-09-27T15:29:06Z Nisetpdajsankha 5475 341193 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{Redirect|Blang|the language|Blang language}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>1,200 in [[Thailand]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== gqmbk8w7hzconep4tv34t4smcbjkiz6 341195 341193 2026-09-27T15:39:32Z Nisetpdajsankha 5475 341195 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{Redirect|Blang|the language|Blang language}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = 127,345<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== fdl2h9mjyqks6pnhjiop2nqlb0s12ra 341196 341195 2026-09-27T15:40:10Z Nisetpdajsankha 5475 341196 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{Redirect|Blang|the language|Blang language}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[China]]: [[Yunnan]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== 3vgfq31h4af2uro7hvn332x3ay5ue01 341205 341196 2026-09-27T16:02:07Z Nisetpdajsankha 5475 341205 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{Redirect|Blang|the language|Blang language}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]]; smaller populations in [[Myanmar|Burma]] and [[Thailand]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== f2qeo4ogwxa7zbapitrgr2yqy8k9pf7 341206 341205 2026-09-27T16:04:13Z Nisetpdajsankha 5475 341206 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{Redirect|Blang|the language|Blang language}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== nda8x6ql883pc2v0bmtrp0sotttssts 341211 341206 2026-09-27T16:14:58Z Nisetpdajsankha 5475 341211 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[Blang language|Blang]], [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== 29v0no3thh6ettwgwc6nnliaodhou6m 341212 341211 2026-09-27T16:16:16Z Nisetpdajsankha 5475 341212 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[ភាសាប្លាង|ប្លាង]] [[Angkuic languages]] ([[U language|U]], [[Man Met language|Man Met]], [[Hu language|Hu]], [[Va language|Va languages]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== 3zeyfbbplh9so83il04xz6i33xhdtob 341224 341212 2026-09-27T16:52:06Z Nisetpdajsankha 5475 341224 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[ភាសាប្លាង|ប្លាង]] [[ពួកភាសាអង្គូ|ពួកអង្គូ]] ([[ភាសាអ៊ូ|អ៊ូ]] [[ភាសាម៉ានមេត|ម៉ានមេត]] [[ភាសាហ៊ូ|ហ៊ូ]] [[ភាសាវ៉ា (ពួកអង្គូ)|ពួកភាសាវ៉ា]],...) | rels = [[Theravada|Theravada Buddhism]], [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== i3o6pjierrpjmdyz5vl2p7w6oamfhtq 341225 341224 2026-09-27T17:07:28Z Nisetpdajsankha 5475 341225 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[ភាសាប្លាង|ប្លាង]] [[ពួកភាសាអង្គូ|ពួកអង្គូ]] ([[ភាសាអ៊ូ|អ៊ូ]] [[ភាសាម៉ានមេត|ម៉ានមេត]] [[ភាសាហ៊ូ|ហ៊ូ]] [[ភាសាវ៉ា (ពួកអង្គូ)|ពួកភាសាវ៉ា]],...) | rels = [[ថេរវាទ|ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[Animism]] | related = [[Wa people|Va]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== g8pshrhfian33edu5yn292oiy9b59rp 341226 341225 2026-09-27T17:19:43Z Nisetpdajsankha 5475 341226 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[ភាសាប្លាង|ប្លាង]] [[ពួកភាសាអង្គូ|ពួកអង្គូ]] ([[ភាសាអ៊ូ|អ៊ូ]] [[ភាសាម៉ានមេត|ម៉ានមេត]] [[ភាសាហ៊ូ|ហ៊ូ]] [[ភាសាវ៉ា (ពួកអង្គូ)|ពួកភាសាវ៉ា]],...) | rels = [[ថេរវាទ|ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ជីវចលនិយម]] | related = [[ជនជាតិវ៉ា|វ៉ា]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== nd7zx70c5iw7w05sofc7clr9rpbnq67 341228 341226 2026-09-27T17:27:55Z Nisetpdajsankha 5475 /* ប្រវត្តិ */ 341228 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[ភាសាប្លាង|ប្លាង]] [[ពួកភាសាអង្គូ|ពួកអង្គូ]] ([[ភាសាអ៊ូ|អ៊ូ]] [[ភាសាម៉ានមេត|ម៉ានមេត]] [[ភាសាហ៊ូ|ហ៊ូ]] [[ភាសាវ៉ា (ពួកអង្គូ)|ពួកភាសាវ៉ា]],...) | rels = [[ថេរវាទ|ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ជីវចលនិយម]] | related = [[ជនជាតិវ៉ា|វ៉ា]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date = 2025-03-24|lang=th}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិភាគតិចចិនកំណត់អត្តសញ្ញាណជនជាតិប៊ូឡាងថាជាកូនចៅនៃកុលសម្ព័ន្ធបុរាណមួយ ដែលគេស្គាល់ថាជា «ជនជាតិបូ (ចិន)» (濮) ដែលធ្លាប់រស់នៅតាមជ្រលងទន្លេឡានឆាង (Lancang) ក្នុងសម័យបុរាណ។ គេជឿជាក់ថាជនទាំងនេះគឺជាមែកធាងមួយនៃក្រុមមនុស្សជាច្រើន ដែលជនជាតិចិនបុរាណហៅរួមគ្នាថា ប៉ៃពូ (百濮 ដែលមានន័យចំថា ពូទាំងរយ)។ ជនជាតិផ្លាងត្រូវបានគេជឿថាបានមកដល់ប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកឱកាសការងារ និងគេចផុតពីការរឹតត្បិត ឬការគាបសង្កត់មកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ e93h39m7rc9e18edpwk2022xmzct978 341238 341228 2026-09-27T23:59:01Z InternetArchiveBot 32568 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 341238 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ethnic group of southwest China}} {{More citations needed|date=December 2009}} {{Infobox ethnic group | group = ប្លាង {{resize|75%|(ពុឡាង)}} | image = <!-- image will go here --> | population = ១២៧.៣៤៥នាក់<br>១.២០០នាក់នៅ[[ថៃ]]<ref name = sac /> | popplace = [[ចិន]]: [[អ៊ីនណាន]] អត្រាប្រជាជនតិចជាងនេះមាននៅក្នុងប្រទេស[[ថៃ]] និង [[មីយ៉ាន់ម៉ា|ភូមា]] | langs = [[ភាសាប្លាង|ប្លាង]] [[ពួកភាសាអង្គូ|ពួកអង្គូ]] ([[ភាសាអ៊ូ|អ៊ូ]] [[ភាសាម៉ានមេត|ម៉ានមេត]] [[ភាសាហ៊ូ|ហ៊ូ]] [[ភាសាវ៉ា (ពួកអង្គូ)|ពួកភាសាវ៉ា]],...) | rels = [[ថេរវាទ|ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ]] [[ជីវចលនិយម]] | related = [[ជនជាតិវ៉ា|វ៉ា]] }} [[Image:ManpoVillage.jpg|thumb|300px|The Blang village of Manpo, Xishuangbanna.]] ជនជាតិប្លាង (Blang ដែលនៅប្រទេសចិនហៅថា ប៊ូឡាង [Bulang]; ភាសាចិន៖ 布朗族; ភីនអ៊ິນ៖ Bùlǎngzú) ឬ ផ្លាង (ថៃ៖ ปลัง)<ref name = sac>{{cite web|url=https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|work=Ethnic Groups in Thailand [[Sirindhorn Anthropology Center]]|title=ปลัง|date=2025-03-24|lang=th|access-date=2026-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250709210332/https://ethnicity.sac.or.th/database-ethnic/189/|archive-date=2025-07-09|url-status=dead}}</ref> គឺជាក្រុមជនជាតិមួយ។ ពួកគេគឺជាกลุ่มជនជាតិមួយក្នុងចំណោមជនជាតិទាំង ៥៦ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសចិន និងផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា និងប្រទេសថៃ។<ref name = sac /> មានការពាន់ស្មានថាមានជនជាតិប្លាងប្រមាណ ១,២០០ នាក់រស់នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ហើយខ្លះទៀតបានភៀសខ្លួនមកធ្វើការជាកម្មករ និងមករស់នៅតាំងទីលំនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) និងតំបន់បាងកកធំ (Greater Bangkok)។<ref name = sac /> ==ឈ្មោះនានា== យ៉ាន និង ជូ (Yan & Zhou 2012:147) បានរាយបញ្ជីឈ្មោះហៅខ្លួនឯង (autonyms) នៃជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) តាមស្រុកផ្សេងៗដូចខាងក្រោម៖ plaŋ31 (布朗): នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) a55 vaʔ55 (阿佤): នៅស្រុកស្វាងជាំង (Shuangjiang) និងឡានឆាង (Lancang) ʔu33 tɤr11 (乌德尔): ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះនៅស្វាងជាំង ដែលមានន័យថា «ប្រជាជនភ្នំ» ʔu55 (乌): នៅស្រុកយ៉ុងដឺ (Yongde) (ដែលមាន ʔu˥˩ នៅកានតាំង 甘塘), ជិនកាង (Zhenkang), ស៊ីเตี้ยน (Shidian) (ที่มี ʔu55 នៅហាហ្សាយ 哈寨), និងឆាងនីង (Changning) vaʔ55 (佤): នៅស្រុកម៉ូជាំង (Mojiang) ឈ្មោះហៅដោយជនដទៃ (Exonyms) សម្រាប់ជនជាតិប៊ូឡាង រួមមាន (Yan & Zhou 2012:147)៖ mɔn33 (谟): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា a bø55 (阿别): ឈ្មោះដែលជនជាតិហาน៊ី (Hani) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស៊ីសួងបាន់ណា la31 (拉): ឈ្មោះដែលជនជាតិតៃ (Dai) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅស្វាងជាំង kha33 phv53 (卡朴): ឈ្មោះដែលជនជាតិឡាហូ (Lahu) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង pa̠ ʔa̠ɯ̠ʔ (巴尔克): ឈ្មោះដែលជនជាតិវ៉ា (Wa) ហៅជនជាតិប៊ូឡាងនៅកាំងយន់ (Cangyuan) Puman (濮曼, 蒲满): ឈ្មោះដែលជនជាតិចិនហាន (Han Chinese) ហៅជនជាតិប៊ូឡាង នៅក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ផ្លាង (Plang)។បើយោងតាមទិន្នន័យស្តីពីជនជាតិនានាក្នុងប្រទេសថៃ ដោយមជ្ឈមណ្ឌលនរវិទ្យាសិរិន្ธរ (Sirindhorn Anthropology Center) ឈ្មោះរបស់ជនជាតិផ្លាងរួមមាន៖ Hka Plang: ឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដែលមានន័យថា "ខាងលើ" ឬ "ខ្ពស់" ដែលសំដៅលើទីជម្រករបស់ពួកគេនៅតំបន់ខ្ពស់ ដែលស្រដៀងនឹងពាក្យសម្រាប់ "ជនជាតិភាគតិចលើភ្នំ" Pang Chung Lua: ប្រើប្រាស់ជាទូញតាទូលំទូលាយជាងនៅក្នុងកំណត់ត្រាផ្លូវការរបស់ប្រទេសថៃ ដោយបញ្ចូលជនជាតិផ្លាងជាមួយជនជាតិលួ (Lua) ហើយบางครั้งក៏ត្រូវបានប្រើជាឈ្មោះហៅខ្លួនឯងដោយជនជាតិផ្លាងផងដែរ Palong (ปะหล่อง): ឈ្មោះដែលធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើខុសពីមុន ដើម្បីសំដៅលើជនជាតិផ្លាងក្នុងខេត្តឈียงราย (Chiang Rai) ==ភាសា== ជនជាតិដែលត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាជនជាតិប៊ូឡាង (Bulang) នៅប្រទេសចិន និយាយភាសាបាឡូងនិក (Palaungic) ផ្សេងៗគ្នា រួមមានភាសាប្លាង (Blang) និងភាសាអ៊ូ (U)។ ភាសាប្លាង ជាកម្មសិទ្ធិរបស់មែកធាងបាឡូងនិក នៃគ្រួសារភាសាអូស្ត្រូអាសៀទិក។ នៅក្នុងមែកធាងបាឡូងនិក ភាសាប្លាងស្ថិតក្នុងក្រុមរងវ៉ៃខ៍ (Waic) ដែលក្រៅពីភាសាប្លាង ក៏មានផ្ទុកនូវភាសារបស់ជនជាតិវ៉ា (Wa) និងឡາວ៉ា (Lawa) ផងដែរ។ ជនជាតិប៊ូឡាងខ្លះក៏និយាយភាសាចិន និងភាសាតៃភាគនិរតី (Southwestern Tai) បន្ថែមលើភាសាប្លាងផងដែរ។ ប្រព័ន្ធអក្សរពីរ ដែលផ្អែកលើអក្ខរក្រមឡាតាំង ត្រូវបានបង្កើតឡើង៖ អក្សរ «ថូថាម» (Totham) នៅស៊ីសួងបាន់ណា (Xishuangbanna) និងអក្សរ «ថូឡេក» (Tolek) ពីតំបន់តេហុង (Dehong) និងលីនកាង (Lincang)។ ==ប្រវត្តិ== អ្នកស្រាវជ្រាវជនជាតិភាគតិចចិនកំណត់អត្តសញ្ញាណជនជាតិប៊ូឡាងថាជាកូនចៅនៃកុលសម្ព័ន្ធបុរាណមួយ ដែលគេស្គាល់ថាជា «ជនជាតិបូ (ចិន)» (濮) ដែលធ្លាប់រស់នៅតាមជ្រលងទន្លេឡានឆាង (Lancang) ក្នុងសម័យបុរាណ។ គេជឿជាក់ថាជនទាំងនេះគឺជាមែកធាងមួយនៃក្រុមមនុស្សជាច្រើន ដែលជនជាតិចិនបុរាណហៅរួមគ្នាថា ប៉ៃពូ (百濮 ដែលមានន័យចំថា ពូទាំងរយ)។ ជនជាតិផ្លាងត្រូវបានគេជឿថាបានមកដល់ប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ក្នុងគោលបំណងស្វែងរកឱកាសការងារ និងគេចផុតពីការរឹតត្បិត ឬការគាបសង្កត់មកពីប្រទេសមីយ៉ាន់ម៉ា។ apk67w6jj7azzlqxknq9aq1jynv96nq 1 54896 341258 2026-09-28T07:01:51Z ~2026-52280-48 53190 /* អភិបាលកិច្ចល្អ ក្នុងន័យចង្អៀត */ ផ្នែកថ្មី 341258 wikitext text/x-wiki == អភិបាលកិច្ចល្អ ក្នុងន័យចង្អៀត == សូមបកស្រាយ [[ពិសេស:ការរួមចំណែក/~2026-52280-48|~2026-52280-48]] ([[ការពិភាក្សារបស់អ្នកប្រើប្រាស់:~2026-52280-48|ពិភាក្សា]]) ម៉ោង០៧:០១ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៦ (UTC) 39itlru2dum96q5oda6dw0pky1ruzpg